Урғалы
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Урғалы
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Ургалы}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 55|lat_min = 32|lat_sec = 48.17 
 | lon_deg                  = 59|lon_min = 30|lon_sec = 5  
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 20000
 |размер карты региона     = 
 |размер карты района      = 
 | регион                   = Башҡортостан 
 | регион в таблице         = 
 | район                    = Балаҡатай районы
 | район в таблице          = 
 |вид поселения            = ауыл биләмәһе
 |поселение                = Урғалы ауыл Советы
 |поселение в таблице      = Урғалы ауыл Советы (Балаҡатай районы)
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = Урғалы станцияһы ауылы 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Ургала | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Ургала | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = [[башҡорттар]], [[урыҫтар]], [[татарҙар]]
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80210834001
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''Урғалы''' ({{lang-ru|Ургала}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Балаҡатай районы]]ндағы ауыл. [[Урғалы ауыл Советы (Балаҡатай районы)|Урғалы ауыл Советы]]ның административ үҙәге. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1672 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Почта индексы — 452570, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80210834001.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Яңы Балаҡатай]]): 52 км
* [[Златоуст]] ҡалаһына тиклем: 64 км

Тимер юл станцияһы ауылы Урғалы [[Әй (йылға)|Әй]] бассейнына ҡараған [[Оло Урғыла]] йылғаһы буйында, район үҙәге [[Яңы Балаҡатай]] ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 52 километр алыҫлыҡта урынлашҡан<ref>{{БЭ2013|76069}}</ref>.

== Тарихы ==
Урғалы ауылы [[1911 йыл]]да [[Златоуст өйәҙе]] территорияһында [[Көнбайыш Урал тимер юлы|Көнбайыш Урал]] (хәҙер — [[Көньяҡ Урал]]) тимер юлының [[Бирҙәүеш (станция)|Бирҙәүеш]]-Дружинин участкаһын төҙөгәндә Урғалы станцияһы ҡасабаһы булараҡ барлыҡҡа килә. Сәнәғәт үҙәге [[Урал]]ды ТрансСебер тимер юл магистрале менән тоташтырыу маҡсатында, Бирҙәүештән [[Наҙы-Петровск]] йүнәлешендә [[1910 йыл|1910]]—[[1919 йыл]]дарҙа төҙөлә<ref>{{ИСДБ|страница=568}} 568 б.</ref>.

== Биләмә берәмектәренә инеүе ==
<!-- {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100 %;margin:0;" --><!-- Төрөлөп ҡуйыла торған таблица башы -->
{| class="wikitable"
|-
! Теркәү йылы !! Улус, ауыл советы !! Өйәҙ, кантон, район !! Губерна, Республика !! Дәүләт
|-
|[[1920]] || 1-се Әйле улус Советы (1918 й.), Яҫауыл (Есаулово) ауыл Советы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||[[Файл:Emblem of the Russian SFSR (1978–1991), Emblem of Russia (1991–1992).svg|20px]] РСФСР
|-
|[[1926]] || Яҫауыл ауыл Советы (1923 йылдан) || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1935]] || Яҫауыл ауыл Советы || Балаҡатай районы || Башҡорт АССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1941]] || Яҫауыл ауыл Советы|| Балаҡатай районы|| Башҡорт АССР-ы || {{СССР}} СССР
|-
|[[1990]] || Урғалы ауыл советы || Балаҡатай районы ||[[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] ||{{Россия}} Рәсәй Федерацияһы
|-

|-
| || || || ||
|}

== Ауылдың XX быуаттағы һәм хәҙерге үҫеше ==
[[1920 йыл]]да Урғалы ҡасабаһындғы 35 йортта 154 кеше, ә Яҫауыл ауылындағы 109 йортта 566 кеше йәшәгән.

[[XX быуат]]тың 70-се йылдары башында [[1837 йыл]]да 6-сы Башҡорт кантоны башҡорттары нигеҙ һалған [[Яҫауыл]] ауылы Урғалыға ҡушыла. [[2005 йыл]]дан башлап хәҙерге статусына, ә [[2007 йыл]]дан — хәҙерге Урғалы атамаһына эйә.

Ауыл халҡы Урғалы магистраль газ торбаларының линия-етештереү идаралығында эшләй<ref>{{ИСДБ|страница=568}} 568 б.</ref>.

Әлеге ваҡытта Урғалы ауылында урта [[мәктәп]], [[балалар баҡсаһы]], балалар һәм үҫмерҙәр өсөн социаль приют, участка дауаханаһы, Мәҙәниәт йорто, китапхана, [[мәсет]] бар<ref>{{БЭ2013|76069}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
Урғалы ауылында [[башҡорттар]], [[урыҫтар]], [[татарҙар]] йәшәй ([[2002 йыл|2002]]).

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||154+566||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||321||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||1024||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||1512||718||794||47,5 %||52,5 %
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||1736||843||893||48,6 %||51,4 %
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||1672||807||865||48,3 %||51,7 %
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Билдәле кешеләре ==

== Иҡтисады ==
[[Урғалы]] ауылында [[1980 йыл|1980]]—[[1990 йыл]]дарҙа төҙөлгән [[Газпром трансгаз Өфө|«Газпром трансгаз Өфө»]] яуаплығы сикләнғән йәмғиәткә ҡараған юл етештереү идаралығы (ЛПУ{{ref-ru}}) урынлашҡан. Идаралыҡ [[Төмән өлкәһе]]нә барған нефть һәм газ үткәргес торбаларҙы хеҙмәтләндерә<ref>[http://novo-belokatay.ru/village-councils-and-villages/147-village-urgal.html Село Ургала] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306020505/http://www.novo-belokatay.ru/village-councils-and-villages/147-village-urgal.html |date=2021-03-06 }}</ref>.

== Хәтер ==
[[Бөйөк Ватан һуғышы]] йылдарында [[Яҫауыл]]дан, Урғалынан һәм башҡа тирә-яҡтағы ауылдарҙан 418 кеше фронтҡа китә, 271 кеше һәләк була. Яҡташ яугирҙарға һәйкәл [[1991 йыл]]да ҡуйылған<ref>[http://novo-belokatay.ru/village-councils-and-villages/147-village-urgal.html Село Ургала] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306020505/http://www.novo-belokatay.ru/village-councils-and-villages/147-village-urgal.html |date=2021-03-06 }}</ref>.

== Урамдары ==
{{Колонки|3}}
* Яр урамы ({{lang-ru|}} Береговая (улица)
* Газсылар урамы ({{lang-ru|}} Газовиков (улица)
* Киров урамы ({{lang-ru|}} Кирова (улица)
* Х. Ғайсин урамы ({{lang-ru|}} Х. Гайсина (улица)
* Тыныслыҡ урамы ({{lang-ru|}} Мира (улица)
* Рәсәй урамы ({{lang-ru|}} Российская (улица)
* Уҡытыусылар урамы ({{lang-ru|}} Учителей (улица)
* Туғай урамы ({{lang-ru|}} Луговая (улица)
* Виктор Тиунов урамы ({{lang-ru|}} Виктора Тиунова (улица)
* Мәжит Ғафури урамы ({{lang-ru|}} Мажита Гафури (улица)
* Ишморатов исемендәге урамы ({{lang-ru|}} имени Ишмуратова (улица)
* Ленин урамы ({{lang-ru|}} Ленина (улица)
* С. Юлаев урамы ({{lang-ru|}} С. Юлаева (улица)
* Ҡояшлы урамы ({{lang-ru|}} Солнечная (улица)
* Еңеү урамы ({{lang-ru|}} (улица)
* Гагарин урамы ({{lang-ru|}} Гагарина (улица)<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/belokatayskiy-rayon/selo-urgala/ Карта д. Ургалы. Улица]</ref>{{Колонки|конец}}

== Тирә-яҡ мөхит ==
; Ер-һыу атамалары

''Тауҙар:'' 
* [[Аҡҡашҡа тауы]] 

''Йылғалар:'' 
* [[Оло Урғыла]]

''Шишмәләр:''

''Ялан-бесәнлектәр:''

''Таусыҡтар, түбәләр:''

''Башҡа урын-ер атамалары:''

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Яҫауыл]]

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|76069}}
* {{ИСДБ|страница=568}} 568 б.
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 120—121 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7{{ref-ru}}
* [http://novo-belokatay.ru/village-councils-and-villages/147-village-urgal.html Село Ургала] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306020505/http://www.novo-belokatay.ru/village-councils-and-villages/147-village-urgal.html |date=2021-03-06 }}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Балаҡатай районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Балаҡатай районы ауылдары]]
Урғалы () — Башҡортостандың Балаҡатай районындағы ауыл. Урғалы ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1672 кеше. Почта индексы — 452570, ОКАТО коды — 80210834001.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Яңы Балаҡатай): 52 км
 Златоуст ҡалаһына тиклем: 64 км

Тимер юл станцияһы ауылы Урғалы Әй бассейнына ҡараған Оло Урғыла йылғаһы буйында, район үҙәге Яңы Балаҡатай ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 52 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Тарихы 
Урғалы ауылы 1911 йылда Златоуст өйәҙе территорияһында Көнбайыш Урал (хәҙер — Көньяҡ Урал) тимер юлының Бирҙәүеш-Дружинин участкаһын төҙөгәндә Урғалы станцияһы ҡасабаһы булараҡ барлыҡҡа килә. Сәнәғәт үҙәге Уралды ТрансСебер тимер юл магистрале менән тоташтырыу маҡсатында, Бирҙәүештән Наҙы-Петровск йүнәлешендә 1910—1919 йылдарҙа төҙөлә 568 б..

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт1920  1-се Әйле улус Советы (1918 й.), Яҫауыл (Есаулово) ауыл Советы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы 20px РСФСР1926  Яҫауыл ауыл Советы (1923 йылдан)  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935  Яҫауыл ауыл Советы  Балаҡатай районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941  Яҫауыл ауыл Советы Балаҡатай районы Башҡорт АССР-ы   СССР1990  Урғалы ауыл советы  Балаҡатай районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы    

 Ауылдың XX быуаттағы һәм хәҙерге үҫеше 
1920 йылда Урғалы ҡасабаһындғы 35 йортта 154 кеше, ә Яҫауыл ауылындағы 109 йортта 566 кеше йәшәгән.

XX быуаттың 70-се йылдары башында 1837 йылда 6-сы Башҡорт кантоны башҡорттары нигеҙ һалған Яҫауыл ауылы Урғалыға ҡушыла. 2005 йылдан башлап хәҙерге статусына, ә 2007 йылдан — хәҙерге Урғалы атамаһына эйә.

Ауыл халҡы Урғалы магистраль газ торбаларының линия-етештереү идаралығында эшләй 568 б..

Әлеге ваҡытта Урғалы ауылында урта мәктәп, балалар баҡсаһы, балалар һәм үҫмерҙәр өсөн социаль приют, участка дауаханаһы, Мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.

 Халыҡ һаны 
Урғалы ауылында башҡорттар, урыҫтар, татарҙар йәшәй (2002).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август154+566 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар321 1959 йыл 15 ғинуар1024 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар151271879447,5 %52,5 % 2002 йыл 9 октябрь173684389348,6 %51,4 % 2010 йыл 14 октябрь167280786548,3 %51,7 %

 Билдәле кешеләре 

 Иҡтисады 
Урғалы ауылында 1980—1990 йылдарҙа төҙөлгән «Газпром трансгаз Өфө» яуаплығы сикләнғән йәмғиәткә ҡараған юл етештереү идаралығы (ЛПУ) урынлашҡан. Идаралыҡ Төмән өлкәһенә барған нефть һәм газ үткәргес торбаларҙы хеҙмәтләндерәСело Ургала .

 Хәтер 
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Яҫауылдан, Урғалынан һәм башҡа тирә-яҡтағы ауылдарҙан 418 кеше фронтҡа китә, 271 кеше һәләк була. Яҡташ яугирҙарға һәйкәл 1991 йылда ҡуйылғанСело Ургала .

 Урамдары 

 Яр урамы ( Береговая (улица)
 Газсылар урамы ( Газовиков (улица)
 Киров урамы ( Кирова (улица)
 Х. Ғайсин урамы ( Х. Гайсина (улица)
 Тыныслыҡ урамы ( Мира (улица)
 Рәсәй урамы ( Российская (улица)
 Уҡытыусылар урамы ( Учителей (улица)
 Туғай урамы ( Луговая (улица)
 Виктор Тиунов урамы ( Виктора Тиунова (улица)
 Мәжит Ғафури урамы ( Мажита Гафури (улица)
 Ишморатов исемендәге урамы ( имени Ишмуратова (улица)
 Ленин урамы ( Ленина (улица)
 С. Юлаев урамы ( С. Юлаева (улица)
 Ҡояшлы урамы ( Солнечная (улица)
 Еңеү урамы ( (улица)
 Гагарин урамы ( Гагарина (улица)Карта д. Ургалы. Улица

 Тирә-яҡ мөхит 
 Ер-һыу атамалары

Тауҙар: 
 Аҡҡашҡа тауы 

Йылғалар: 
 Оло Урғыла

Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Башҡа урын-ер атамалары:

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Яҫауыл

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 
  568 б.
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 120—121 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7
 Село Ургала 

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Балаҡатай районы ауылдары