Һамар
{{Башҡа мәғәнәләре|Һамар (мәғәнәләр)}}
{{ТП-Рәсәй|Һамар|ҡала
 |статус = 
 |башҡортса исеме = Һамар
 |төп исеме = 
 |ил =
 |герб =Coat_of_Arms_of_Samara_(Samara_oblast).png
 |флаг = Flag of Samara (Samara oblast).png
 |герб киңлеге = 
 |флаг киңлеге = 
  |lat_deg =53 |lat_min =11 |lat_sec =0 |lon_deg =50 |lon_min =07 |lon_sec =0 
 |CoordAddon              = type:city(1152000)_region:RU
 |CoordScale              = 
 |ЯндексКарта             = http://maps.yandex.ru/samara
 |ил картаһы = 
 |регион картаһы = 
 |район картаһы = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө = 
 |регион = 
 |теҙмәләге регион = 
 |район төрө = 
 |район = 
 |теҙмәләге район = 
 |урынлашыу төрө = 
 |урынлашыу = 
 |теҙмәләге урынлашыу = 
 |эске бүленеү = 9 район
 |башлыҡ төрө = Ҡала хакимиәте башлығы
 |башлыҡ = Виктор Тархов
 |нигеҙ һалыныу = 1586
 |беренсе телгә алыу = 
 |элекке исемдәре = 
 |статус (башлап) = 
 |майҙан = 466
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                  = 
 |рәсми тел = 
 |рәсми тел-ref    = 
  |халыҡ = 
  |иҫәп алыу йылы = 2007
  |тығыҙлыҡ = 
  |агломерация = 1130000
  |милли состав = 
  |конфессия составы = 
  |этнохороним = 
 |ваҡыт бүлкәте = 
 |DST                     =
 |почта индексы = 
 |почта индекстары = 443xxx
 |телефон коды = 846
 |автомобиль коды = 63, 163
 |танымлаусы төрө = 
 |һансал танымлаусы = 80401
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                    = http://city.samara.ru/
 |сайт теле              = 
 |сайт теле 2            = 
 |сайт теле 3            = 
 |сайт теле 4            = 
 |сайт теле 5            = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                    = бүләктәр
 |add3                     = {{орден Ленина|тип=город}}{{орден Октябрьской Революции|тип=город}}
}}

'''Һамар''' ({{lang-ru|Самара}}) — [[Волга]] йылғаһының һул яҡ бейек ярында, [[Һамар (Волга ҡушылдығы)|Һамар]] һәм [[Суҡ (йылға)|Суҡ]] йылғалары тамағында урынлашҡан [[Рәсәй]]ҙең ҙур ҡалаһы, [[Һамар өлкәһе]]нең административ үҙәге.

Совет осоронда, [[1935 йыл]]дың [[27 ғинуар]]ынан [[1991 йыл]]дың [[25 ғинуар]]ына тиклем дәүләт һәм партия эшмәкәре Валериан Владимирович Куйбышев хөрмәтенә ҡала Куйбышев тип йөрөтөлә.

Халҡы 2009 йылдың 1 ғинуарына 1,135 млн кеше. Рәсәй Федерацияһындағы [[Мәскәү]], [[Санкт-Петербург]], [[Новосибирск]], [[Екатеринбург]] һәм [[Түбәнге Новгород]]тан ҡала 6-сы урында тора.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Алексеева Ирина Васильевна]] (16.04.1954), ғалим-музыка белгесе, педагог. 1979 йылдан [[Өфө дәүләт сәнғәт институты]] уҡытыусыһы, 2002 йылдан кафедра мөдире, бер үк ваҡытта 2007 йылдан — «Проблемы музыкальной науки» журналының яуаплы секретары. Башҡортостан йәш композиторҙары төбәк конкурсын (Өфө, 2003 йылдан башлап) үткәреү инициаторы һәм ойоштороусыһы. Сәнғәт ғилеме докторы (2006), профессор (2006). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2017) һәм мәғариф отличнигы (2004)<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/674-alekseeva-irina-vasilevna Башҡорт энциклопедияһы — Алексеева Ирина Васильевна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406005535/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/674-alekseeva-irina-vasilevna |date=2016-04-06 }}{{V|12|04|2019}}</ref>.
* [[Волкова Екатерина Станиславовна]] (16.03.1964), ғалим-патофизиолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2009 йылдан Башҡортостан физик культура институтының кафедра мөдире. Биология фәндәре докторы (2004), профессор (2005)<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/4246-volkova-ekaterina-stanislavovna Башҡорт энциклопедияһы — Волкова Екатерина Станиславовна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421192015/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/4246-volkova-ekaterina-stanislavovna |date=2016-04-21 }}{{V|15|03|2019}}</ref>. 
* [[Сальников Константин Владимирович]] (2.10.1900—20.06.1966), ғалим-археолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1960—1966 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы [[Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты (РФА Өфө фәнни үҙәге)|Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында]] археология һәм этнография секторы мөдире. [[Көньяҡ Урал]]ды тикшереүсе. Тарих фәндәре докторы (1966).
* [[Фильчёв Виктор Васильевич]] (15.02.1948), баянсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, профессор (2001). РСФСР-ҙың (1984) һәм БАССР‑ҙың (1976) атҡаҙанған артисы<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/15092-filchjov-viktor-vasilevich Башҡорт энциклопедияһы — Фильчёв Виктор Васильевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421180117/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/15092-filchjov-viktor-vasilevich |date=2016-04-21 }}{{V|13|02|2018}}</ref>.

== Архитектура ҡомартҡылары ==
[[Файл:Theater samara.jpg|thumb|right|250px|Чапаев һәйкәле]]
''' Чапаев һәйкәле''' — граждандар һуғышы геройы Василий Иванович Чапаев хөрмәтенә 1932 йылда Һамар академия драма театры алдындағы майҙанға ҡуйылған монумент. Һәйкәлдең күсермәһе Санкт-Петербургтың С. М. Будённый исемендәге Элемтә хәрби академияһы алдындағы майҙанда урынлашҡан. Дөйөм бейеклеге 4,5 метр, шул иҫәптән постаменты — 1,3, скульптура төркөм2 бейеклеге — 3 метр.
Бронзанан ҡойолған һәйкәлдең ауырлығы — 12 тонна.

Скульптуры Матвей Генрихович Манизер. Һәйкәлдең күсермәһе 1942—1943 йылдың ҡышында Лениградта ҡуйыла<ref>[http://dl.dropbox.com/u/38637346/chapaev.jpg Мемориальная табличка на постаменте памятника]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Композицияның үҙәгендә Василий Иванович Чапаев. Уның янында 7 кеше: [[башҡорт]], комиссар, [[матрос]], һалдат, эшсе, партизан, ҡыҙыл армеец<ref>Б. Н. Калинин, П. П. Юревич. Памятники и мемориальные доски Ленинграда. — Л.: Лениздат, 1979. — 519 с.</ref>.
Һамарҙағы оригинал 1932 йылда Монументскульптура заводында ҡойола һәм ошо уҡ әле торған урынына килтереп ҡуйыла.
Ленинград өсөн күсермә 1932—1933 йылда ҡойола.
2006 йылда Харбинда ул боҙҙан эшләнә.

== Аэропорт ==
Ҡаланың төп аэропорты «Рәсәй аэропорттары» холдингына инә («Ренова» составында)<ref>[ http://www.ar-management.ru/ ]</ref>.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Һамар татар-башҡорт педагогия техникумы]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* [https://samara365.ru/ Ҡала Һамар]

{{Рәсәйҙең 50 иң ҙур ҡалаһы}}

[[Категория:Исемдәре алыштырылған тораҡ пункттар]]
[[Категория:Волга буйындағы ҡалалар]]
[[Категория:Һамар|*]]
[[Категория:Рәсәй субъекттары баш ҡалалары]]
[[Категория:Миллионер ҡалалар]]
[[Категория:Хеҙмәт ҡаһарманлығы ҡалалары]]
Һамар () — Волга йылғаһының һул яҡ бейек ярында, Һамар һәм Суҡ йылғалары тамағында урынлашҡан Рәсәйҙең ҙур ҡалаһы, Һамар өлкәһенең административ үҙәге.

Совет осоронда, 1935 йылдың 27 ғинуарынан 1991 йылдың 25 ғинуарына тиклем дәүләт һәм партия эшмәкәре Валериан Владимирович Куйбышев хөрмәтенә ҡала Куйбышев тип йөрөтөлә.

Халҡы 2009 йылдың 1 ғинуарына 1,135 млн кеше. Рәсәй Федерацияһындағы Мәскәү, Санкт-Петербург, Новосибирск, Екатеринбург һәм Түбәнге Новгородтан ҡала 6-сы урында тора.

 Билдәле шәхестәре 
 Алексеева Ирина Васильевна (16.04.1954), ғалим-музыка белгесе, педагог. 1979 йылдан Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы, 2002 йылдан кафедра мөдире, бер үк ваҡытта 2007 йылдан — «Проблемы музыкальной науки» журналының яуаплы секретары. Башҡортостан йәш композиторҙары төбәк конкурсын (Өфө, 2003 йылдан башлап) үткәреү инициаторы һәм ойоштороусыһы. Сәнғәт ғилеме докторы (2006), профессор (2006). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2017) һәм мәғариф отличнигы (2004)Башҡорт энциклопедияһы — Алексеева Ирина Васильевна .
 Волкова Екатерина Станиславовна (16.03.1964), ғалим-патофизиолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2009 йылдан Башҡортостан физик культура институтының кафедра мөдире. Биология фәндәре докторы (2004), профессор (2005)Башҡорт энциклопедияһы — Волкова Екатерина Станиславовна . 
 Сальников Константин Владимирович (2.10.1900—20.06.1966), ғалим-археолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1960—1966 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында археология һәм этнография секторы мөдире. Көньяҡ Уралды тикшереүсе. Тарих фәндәре докторы (1966).
 Фильчёв Виктор Васильевич (15.02.1948), баянсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, профессор (2001). РСФСР-ҙың (1984) һәм БАССР‑ҙың (1976) атҡаҙанған артисыБашҡорт энциклопедияһы — Фильчёв Виктор Васильевич .

 Архитектура ҡомартҡылары 
thumb|right|250px|Чапаев һәйкәле
 Чапаев һәйкәле — граждандар һуғышы геройы Василий Иванович Чапаев хөрмәтенә 1932 йылда Һамар академия драма театры алдындағы майҙанға ҡуйылған монумент. Һәйкәлдең күсермәһе Санкт-Петербургтың С. М. Будённый исемендәге Элемтә хәрби академияһы алдындағы майҙанда урынлашҡан. Дөйөм бейеклеге 4,5 метр, шул иҫәптән постаменты — 1,3, скульптура төркөм2 бейеклеге — 3 метр.
Бронзанан ҡойолған һәйкәлдең ауырлығы — 12 тонна.

Скульптуры Матвей Генрихович Манизер. Һәйкәлдең күсермәһе 1942—1943 йылдың ҡышында Лениградта ҡуйылаМемориальная табличка на постаменте памятника. Композицияның үҙәгендә Василий Иванович Чапаев. Уның янында 7 кеше: башҡорт, комиссар, матрос, һалдат, эшсе, партизан, ҡыҙыл армеецБ. Н. Калинин, П. П. Юревич. Памятники и мемориальные доски Ленинграда. — Л.: Лениздат, 1979. — 519 с..
Һамарҙағы оригинал 1932 йылда Монументскульптура заводында ҡойола һәм ошо уҡ әле торған урынына килтереп ҡуйыла.
Ленинград өсөн күсермә 1932—1933 йылда ҡойола.
2006 йылда Харбинда ул боҙҙан эшләнә.

 Аэропорт 
Ҡаланың төп аэропорты «Рәсәй аэропорттары» холдингына инә («Ренова» составында)[ http://www.ar-management.ru/ ].

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Һамар татар-башҡорт педагогия техникумы

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Ҡала Һамар

Категория:Исемдәре алыштырылған тораҡ пункттар
Категория:Волга буйындағы ҡалалар
*
Категория:Рәсәй субъекттары баш ҡалалары
Категория:Миллионер ҡалалар
Категория:Хеҙмәт ҡаһарманлығы ҡалалары