Әтәс (Фёдоровка районы)
{{ТП-Рәсәй|Әтәс
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Әтәс
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 53 | lat_min =  | lat_sec = 
  |lon_deg = 55 | lon_min =  | lon_sec = 
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Фёдоровка районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 290
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453296
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           = 34746 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80254810002
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Әтәс''' ({{lang-ru|Атяшево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Фёдоровка районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 290 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453296, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80254810002.
 

== Халыҡ һаны ==
; Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, милләттең күпселек өлөшөн [[татарҙар]] тәшкил итә (92 %).

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||317||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||290||137||153||47,2||52,8
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Фёдоровка (Фёдоровка районы)|Фёдоровка]]): 20 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Балыҡлы]]): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Мәләүез (ҡала)|Мәләүез]]): 59 км

== Урамдары ==
*  Әтәс (урамы) ({{lang-ru|Атяшевская (улица)}}) 
* Гагарин (урамы) ({{lang-ru|Гагарина (улица)}}) 
* Дуҫлыҡ (урамы) ({{lang-ru|Дружбы (улица)}}) 
*  Йылға Аръяғы (урамы) ({{lang-ru|Заречная (улица)}}) 
*  Тыныслыҡ (урамы) ({{lang-ru|Мира (улица)}}) 
*  Ирек (урамы) ({{lang-ru|Свободы (улица)}}) 
*  Төньяҡ (урамы)({{lang-ru|Северная (улица)}}) 
*  Үҙәк (урамы) ({{lang-ru|Центральная (улица)}}) 
*  Мәктәп (урамы)({{lang-ru|Школьная (улица)}}) <ref>[https://www.gosspravka.ru/02/047/000042.html Атяшево (село)
Налоговый орган (код 0261):Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан]</ref>

== Тарихы ==
Әтәс — [[Тәтегәс түбәһе]] ҡабул иткән ерһеҙ башҡорттар һәм [[яһаҡ татарҙары]] ауылы. [[V рәүиз]] документтарында унда 8 башҡорт ихатаһы (25 кеше) һәм 4 татар ихатаһы (20 кеше) булған бәләкәй генә ауыл булараҡ теркәлә. 21 йылдан унда 45 башҡорт, 60 мещан, 8 сауҙагәр, 60 татар йәшәгән. Бөтәһе лә — 1802 йылда үҙ ерҙәрен рәсмиләштергән Тәтегәс түбәһе керҙәштәре.

[[1834 йыл]]ғы рәүиз документтарында ауылдағы 3 ихатала 74 башҡорт (38 ир-егет һәм 36 ҡатын-ҡыҙ) йәшәүе иҫәпкә алына. Икешәр ҡатын менән йәшәгән башҡорт ғаиләләре лә теркәлә: Ғүмәр Баҡыев (ҡатындары: 30 йәшлек Хәбибә һәм 20 йәшлек Ҡәлбениса), Ғәптелғафар Әбделминъйәнов (ҡатындары: 25 йәшлек Сәхибъямал, 20 йәшлек Мөнәкир)<ref name="Әтәс (Фёдоровка районы)">{{китап |автор=Коллектив авторов |заглавие=История башкирских родов. Юрматы. |ответственный=Хамидуллин С. И. |ссылка=http://ihtika.ru/index.php/book/istoriya-bashkirskih-rodov-yurmaty-tom-30-ch-1--ufa-2018/page/180 |место=Уфа |издательство=Китап |год=2018 |том=30, часть 1 |страниц=840 |страницы=206-207 |тираж = 2 000 |isbn= 978-5-295-06968-0|ref= }}</ref>.

[[1842 йыл]]да 74 башҡортҡа — ужым игене 168, яҙғы иген 480 бот сәселгән<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/139 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с., страница 139] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220328070848/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/139 |date=2022-03-28 }}</ref>.

[[1850 йыл]]да үткәрелгән IX рәүиз материалдарында [[1847 йыл]]да Айтуған ауылынан күсерелгән башҡорт 56 йәшлек Ғәбиҙулла Юлъҡотлин ғаиләһенең улдары: 24 йәшлек Әхмәтулла, 10 йәшлек Ниғмәтулла һәм 4 йәшлек Хисмәтулланың булыуы теркәлә. Тағы ла бындағы 3 ихатала 78 башҡорттоң йәшәүе теркәлә. Шулай итеп, 1850 йылғы рәүиз Әтәстә 82 башҡорттоң йәшәүен теркәп ҡуя. 

[[1859 йыл]]ғы рәүиздә Әтәс атамаһын йөрөткән ике ауыл булыуы асыҡлана. Уларҙың береһе өйәҙ ҡалаһы [[Стәрлетамаҡ]]тан 70 саҡрым алыҫлыҡта, Балталы шишмәһе янында урынлаша, һәм унда 336 [[башҡорт]] йәшәй. Икенсеһе Стәрлетамаҡтан 90 саҡрым алыҫлыҡта ята, һәм унда 102 татар йәшәй. [[1920 йыл]]да үткәрелгән совет рәүиз документтарында Федоровка улусының Әтәс ауылында 163 ихатала 800 башҡорт һәм татар йәшәүе теркәлә<ref name="Әтәс (Фёдоровка районы)" />.

== Легендаһы ==
Элекке замандарҙа Бәләкәй Бүләк тигән ерҙә ыҙмалар булған. Ул урын бик матур булған. Тирә-яҡта урман да, шишмәләр ҙә, тауҙар ҙа булған. Бер саҡ ауыл кешеләре урманда йөрөгән саҡта кешеләр һөйләшкән, әтәстәр ҡысҡырған тауыштар ишеткәндәр. Шул урынға барып ҡараһалар, унда йәшеренеп кенә ауыл төҙөп кешеләр йәшәй икән. Был урынды, шулай итеп, Әтәс ауылы тип атағандар. Тағы ла кешеләр күсеп килгән. Ә Бәләкәй Бүләк урынында хәҙер ҙур быуа төҙөлгән.

Ауылыбыҙҙың билдәле кешеләре: Ғүмәров Ришат — табип, Ғүмәров Руфат - хоҡуҡсы(юрист), Шәрипов Нуриман — завод директоры, Шәрипов Рәшит Республика дауаханаларының береһендә баш табип.
Легенданы [[Республика политехник лицей-интернаты|РПЛИ-ның]] 8 класс уҡыусыһы Ниғмәтуллина Рузалина яҙып алды.

== Матбуғатта ==

== Видеояҙмалар ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Сығанаҡтар ==
* [http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412025101/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/ |date=2022-04-12 }}

* {{китап |автор=Коллектив авторов |заглавие=История башкирских родов. Юрматы. |ответственный=Хамидуллин С. И. |ссылка=http://ihtika.ru/index.php/book/istoriya-bashkirskih-rodov-yurmaty-tom-30-ch-1--ufa-2018/page/181 |место=Уфа |издательство=Китап |год=2018 |том=30, часть 1 |страниц=840 |страницы=192 |тираж = 2 000 |isbn= 978-5-295-06968-0|ref= }}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Фёдоровка районы ауылдары}}

[[Категория:Фёдоровка районы ауылдары]]
Әтәс () — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 290 кеше.
Почта индексы — 453296, ОКАТО коды — 80254810002.
 

 Халыҡ һаны 
 Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, милләттең күпселек өлөшөн татарҙар тәшкил итә (92 %).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь317 2010 йыл 14 октябрь29013715347,252,8

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Фёдоровка): 20 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Балыҡлы): 5 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 59 км

 Урамдары 
  Әтәс (урамы) () 
 Гагарин (урамы) () 
 Дуҫлыҡ (урамы) () 
  Йылға Аръяғы (урамы) () 
  Тыныслыҡ (урамы) () 
  Ирек (урамы) () 
  Төньяҡ (урамы)() 
  Үҙәк (урамы) () 
  Мәктәп (урамы)() [https://www.gosspravka.ru/02/047/000042.html Атяшево (село)
Налоговый орган (код 0261):Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан]

 Тарихы 
Әтәс — Тәтегәс түбәһе ҡабул иткән ерһеҙ башҡорттар һәм яһаҡ татарҙары ауылы. V рәүиз документтарында унда 8 башҡорт ихатаһы (25 кеше) һәм 4 татар ихатаһы (20 кеше) булған бәләкәй генә ауыл булараҡ теркәлә. 21 йылдан унда 45 башҡорт, 60 мещан, 8 сауҙагәр, 60 татар йәшәгән. Бөтәһе лә — 1802 йылда үҙ ерҙәрен рәсмиләштергән Тәтегәс түбәһе керҙәштәре.

1834 йылғы рәүиз документтарында ауылдағы 3 ихатала 74 башҡорт (38 ир-егет һәм 36 ҡатын-ҡыҙ) йәшәүе иҫәпкә алына. Икешәр ҡатын менән йәшәгән башҡорт ғаиләләре лә теркәлә: Ғүмәр Баҡыев (ҡатындары: 30 йәшлек Хәбибә һәм 20 йәшлек Ҡәлбениса), Ғәптелғафар Әбделминъйәнов (ҡатындары: 25 йәшлек Сәхибъямал, 20 йәшлек Мөнәкир).

1842 йылда 74 башҡортҡа — ужым игене 168, яҙғы иген 480 бот сәселгәнАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с., страница 139 .

1850 йылда үткәрелгән IX рәүиз материалдарында 1847 йылда Айтуған ауылынан күсерелгән башҡорт 56 йәшлек Ғәбиҙулла Юлъҡотлин ғаиләһенең улдары: 24 йәшлек Әхмәтулла, 10 йәшлек Ниғмәтулла һәм 4 йәшлек Хисмәтулланың булыуы теркәлә. Тағы ла бындағы 3 ихатала 78 башҡорттоң йәшәүе теркәлә. Шулай итеп, 1850 йылғы рәүиз Әтәстә 82 башҡорттоң йәшәүен теркәп ҡуя. 

1859 йылғы рәүиздә Әтәс атамаһын йөрөткән ике ауыл булыуы асыҡлана. Уларҙың береһе өйәҙ ҡалаһы Стәрлетамаҡтан 70 саҡрым алыҫлыҡта, Балталы шишмәһе янында урынлаша, һәм унда 336 башҡорт йәшәй. Икенсеһе Стәрлетамаҡтан 90 саҡрым алыҫлыҡта ята, һәм унда 102 татар йәшәй. 1920 йылда үткәрелгән совет рәүиз документтарында Федоровка улусының Әтәс ауылында 163 ихатала 800 башҡорт һәм татар йәшәүе теркәлә.

 Легендаһы 
Элекке замандарҙа Бәләкәй Бүләк тигән ерҙә ыҙмалар булған. Ул урын бик матур булған. Тирә-яҡта урман да, шишмәләр ҙә, тауҙар ҙа булған. Бер саҡ ауыл кешеләре урманда йөрөгән саҡта кешеләр һөйләшкән, әтәстәр ҡысҡырған тауыштар ишеткәндәр. Шул урынға барып ҡараһалар, унда йәшеренеп кенә ауыл төҙөп кешеләр йәшәй икән. Был урынды, шулай итеп, Әтәс ауылы тип атағандар. Тағы ла кешеләр күсеп килгән. Ә Бәләкәй Бүләк урынында хәҙер ҙур быуа төҙөлгән.

Ауылыбыҙҙың билдәле кешеләре: Ғүмәров Ришат — табип, Ғүмәров Руфат - хоҡуҡсы(юрист), Шәрипов Нуриман — завод директоры, Шәрипов Рәшит Республика дауаханаларының береһендә баш табип.
Легенданы РПЛИ-ның 8 класс уҡыусыһы Ниғмәтуллина Рузалина яҙып алды.

 Матбуғатта 

 Видеояҙмалар 

 Иҫкәрмәләр 

 Сығанаҡтар 
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий  

 

Категория:Фёдоровка районы ауылдары