Ҡаҙанғол
{{НП-Россия
 | статус                   = Ауыл
 | русское название         = Ҡаҙанғол
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Казангулово}}
 | изображение     = Казангуловcкая мечеть.jpg
 | описание изображения   = Ҡаҙанғол ауылы. XX быуат башында
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 54 |lat_min = 16 |lat_sec = 50
 | lon_deg                  = 55 |lon_min = 13 |lon_sec = 5
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Дәүләкән районы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = Ауыл биләмәһе
 | поселение                = Казангуловский сельсовет (Давлекановский район){{!}}Казангуловский
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 1744
 | первое упоминание        = 1744
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Казангулово | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Казангулово | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | милли состав = башҡорттар — 94%
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453421
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80222822001
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
'''Ҡаҙанғол''' ({{lang-ru|Казангулово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Дәүләкән районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 441 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453421, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80222822001.
 

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||441||215||226||48,8||51,2
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Дәүләкән (ҡала)|Дәүләкән]]): 24 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Дәүләкән (ҡала)|Дәүләкән]]): 24 км

== Тарихы ==
Район үҙәгенән һәм Дәүләкән тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 24 саҡрым алыҫлыҡта [[Дим (йылға)|Дим йылға]]һы буйында урынлашҡан. 1744 йылға тиклем [[Ҡазан губернаһы]] [[Өфө провинцияһы]], 1781 йылдан Өфө наместнигы составында. 1796—1865 йылдарҙа [[Ырымбур губернаһы|Ырымбур]], 1865 йылдан [[Өфө губернаһы]], 1865 йылдан [[Бәләбәй өйәҙе]] Ҡырҡ-Өйлө-Мең улусы; 1865—1867 йылдарҙа — Дәүләкән улусы; 1867—1913 йылдарҙа Ҡаҙанғол улусы үҙәге, 1923 йылда Дәүләкән улусы, 1930 йылдан хәҙерге көнгә тиклем Дәүләкән районы составында. Ауылға [[Нуғай даруғаһы]] Ҡырҡ‑Өйлө‑Мең улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала, 1780 йылда (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1744 йылдан) алып билдәле. Тәүге тапҡыр Ырымбур губернаһы Өфө провинцияһының 1744 йылғы картаһында күрһәтелгән (Ырымбур губернаһы 1744 йылдың 15 мартында барлыҡҡа килгән). 1826 йылда керҙәшлек килешеүе буйынса бында [[мишәрҙәр]] килеп ултыра. 1795 йылда [[типтәрҙәр]] ҙә иҫәпкә алынған. Ауылдың исеме антропоним — Күҙемғол, Ҡаҙанғолдан алынған. [[Иҫке Яппар]] ауылы аҫаба башҡорто Күҙемғол Яппаров нигеҙ һала. 1805 йылғы картала ауыл Куҙанғол (Кузангулово) тип күрһәтелә. 1863 йылда Дәүләкән, [[Исмәғил (Дәүләкән районы)|Исмәғил]], Ҡаҙанғол, Шәрип ауылдары составында Дәүләкән ауыл хужалығы йәмғиәте ойошторола. Аҫаба башҡорттар 5 966 дисәтинә ер, 471 дисәтинә урман менән файҙаланған. Ауылда мәсет, училище булған. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ, сабата үреү менән шөғөлләнгәндәр. 1929 йылда дөйөм ер майҙаны 2598 га тәшкил итә. 1930 йылдар башында «Ҡыҙыл Урал» колхозы ойошторола.<br>
Халҡы: 1795 йылда — 214 кеше; 1859 йылдв — 562 кеше; 1870 йылда — 469 кеше; 1896 йылда — 464 кеше; 1906 йылда — 545 кеше; 1917 йылда — 747 кеше, 1920 йылда — 655 кеше; 1939 йылда — 464 кеше; 1959 йылда — 420 кеше; 1989 йылда — 396 кеше; 2002 йылда — 382 кеше; 2010—441 кеше. Башҡорттар — 94 % (2002). Урта мәктәп, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/470  А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 470] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220328110950/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/470 |date=2022-03-28 }}</ref><ref name="К.">{{китап |автор= А.Казанцев |заглавие=«История населённых пунктов Давлекановского района» |место=Өфө  |издательство= «Издательские решения. По лицензии Ridero»|год=2021 й |страницы=178—181 б.б. }}</ref>

== Урамдары ==
Исемдәре:<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/059/000030.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Ҡаҙанғол ауылы]</ref>
{{колонки|2}}
* Көнсығыш урамы ({{lang-ru|Восточная (улица)}})
* Дим урамы ({{lang-ru| Дёмская (улица)}})
* Механизаторҙар урамы ({{lang-ru|Механизаторская (улица)}})
* Шишмә урамы ({{lang-ru|Родниковая (улица)}})
* Көньяҡ урамы ({{lang-ru| Южная (улица)}})
{{колонки|конец}}

== Тирә-яҡ топонимдары ==

=== Күлдәре ===
Исемдәре:<ref name="К." />
{{колонки|2}}
* Олокүл
* Уҫайрыкүл
* Йүкәлекүл
* [[Яйпаҡ]]
{{конец|колонки}}

=== Тауҙары ===
Исемдәре:<ref name="К." />
* Сусҡаҡтау

== Археологик ҡомартҡылар ==
Ҡаҙанғол ауылынан көньяҡта, 160 м алыҫлыҡта, Ҡаҙанғол ҡәберлеге, 1 саҡрым көньяҡта I Бура мәҙәниәте торағы, II Бура һәм Ҡурмантау мәҙәниәте торағы (б.э.т. 16-15 б. Б.) урынлашҡан.<ref name="К." />

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Килдейәров Миңлейәр Сәғәрйәр улы]] ([[21 ғинуар]] [[1911 йыл]] — [[17 декабрь]] [[1944 йыл]] хәбәрһеҙ юғалған) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 101-се атлы-артиллерия дивизионы ездовойы.[[«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы]] (1942) менән бүләкләнгән.
* [[Муллағәлин Әҙһәм Хәбибулла улы]] ([[24 август]] [[1921 йыл]] — ?) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры, [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 58-се гвардия кавалерия полкы элемтәсеһе, гвардия ҡыҙылармеецы. II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] (1985), ике [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] кавалеры (1945).
* [[Исмәғилев Сафа Исмәғил улы]] ([[октябрь]] [[1906 йыл]] — ? [[1981 йыл]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры, гвардия сержанты, [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 275-се кавалерия полкының эскадрон командиры. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] кавалеры (1942).

== Видеояҙмалар ==
* {{YouTube|INCyITHUji0|logo=1}} Ҡаҙанғол

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|85860}}{{V|16|05|2022}}
* [http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/470 А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 470-се б] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220328110950/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/470 |date=2022-03-28 }}
* {{китап |автор= А.Казанцев |заглавие=«История населённых пунктов Давлекановского района» |место=Өфө  |издательство= «Издательские решения. По лицензии Ridero»|год=2021 й |страницы=178—181 б.б. }}
* [https://www.gosspravka.ru/02/059/000030.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Ҡаҙанғол ауылы]

{{Дәүләкән районы ауылдары}}

[[Категория:Дәүләкән районы ауылдары]]
[[Категория:Дим буйындағы тораҡ пункттар]]
Ҡаҙанғол () — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 441 кеше.
Почта индексы — 453421, ОКАТО коды — 80222822001.
 

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь44121522648,851,2

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Дәүләкән): 24 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Дәүләкән): 24 км

 Тарихы 
Район үҙәгенән һәм Дәүләкән тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 24 саҡрым алыҫлыҡта Дим йылғаһы буйында урынлашҡан. 1744 йылға тиклем Ҡазан губернаһы Өфө провинцияһы, 1781 йылдан Өфө наместнигы составында. 1796—1865 йылдарҙа Ырымбур, 1865 йылдан Өфө губернаһы, 1865 йылдан Бәләбәй өйәҙе Ҡырҡ-Өйлө-Мең улусы; 1865—1867 йылдарҙа — Дәүләкән улусы; 1867—1913 йылдарҙа Ҡаҙанғол улусы үҙәге, 1923 йылда Дәүләкән улусы, 1930 йылдан хәҙерге көнгә тиклем Дәүләкән районы составында. Ауылға Нуғай даруғаһы Ҡырҡ‑Өйлө‑Мең улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала, 1780 йылда (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1744 йылдан) алып билдәле. Тәүге тапҡыр Ырымбур губернаһы Өфө провинцияһының 1744 йылғы картаһында күрһәтелгән (Ырымбур губернаһы 1744 йылдың 15 мартында барлыҡҡа килгән). 1826 йылда керҙәшлек килешеүе буйынса бында мишәрҙәр килеп ултыра. 1795 йылда типтәрҙәр ҙә иҫәпкә алынған. Ауылдың исеме антропоним — Күҙемғол, Ҡаҙанғолдан алынған. Иҫке Яппар ауылы аҫаба башҡорто Күҙемғол Яппаров нигеҙ һала. 1805 йылғы картала ауыл Куҙанғол (Кузангулово) тип күрһәтелә. 1863 йылда Дәүләкән, Исмәғил, Ҡаҙанғол, Шәрип ауылдары составында Дәүләкән ауыл хужалығы йәмғиәте ойошторола. Аҫаба башҡорттар 5 966 дисәтинә ер, 471 дисәтинә урман менән файҙаланған. Ауылда мәсет, училище булған. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ, сабата үреү менән шөғөлләнгәндәр. 1929 йылда дөйөм ер майҙаны 2598 га тәшкил итә. 1930 йылдар башында «Ҡыҙыл Урал» колхозы ойошторола.
Халҡы: 1795 йылда — 214 кеше; 1859 йылдв — 562 кеше; 1870 йылда — 469 кеше; 1896 йылда — 464 кеше; 1906 йылда — 545 кеше; 1917 йылда — 747 кеше, 1920 йылда — 655 кеше; 1939 йылда — 464 кеше; 1959 йылда — 420 кеше; 1989 йылда — 396 кеше; 2002 йылда — 382 кеше; 2010—441 кеше. Башҡорттар — 94 % (2002). Урта мәктәп, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар. А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 470 

 Урамдары 
Исемдәре:«Налог Белешмәһе» статистикаһында Ҡаҙанғол ауылы

 Көнсығыш урамы ()
 Дим урамы ()
 Механизаторҙар урамы ()
 Шишмә урамы ()
 Көньяҡ урамы ()

 Тирә-яҡ топонимдары 

 Күлдәре 
Исемдәре:

 Олокүл
 Уҫайрыкүл
 Йүкәлекүл
 Яйпаҡ

 Тауҙары 
Исемдәре:
 Сусҡаҡтау

 Археологик ҡомартҡылар 
Ҡаҙанғол ауылынан көньяҡта, 160 м алыҫлыҡта, Ҡаҙанғол ҡәберлеге, 1 саҡрым көньяҡта I Бура мәҙәниәте торағы, II Бура һәм Ҡурмантау мәҙәниәте торағы (б.э.т. 16-15 б. Б.) урынлашҡан.

 Билдәле шәхестәре 
 Килдейәров Миңлейәр Сәғәрйәр улы (21 ғинуар 1911 йыл — 17 декабрь 1944 йыл хәбәрһеҙ юғалған) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 101-се атлы-артиллерия дивизионы ездовойы.«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1942) менән бүләкләнгән.
 Муллағәлин Әҙһәм Хәбибулла улы (24 август 1921 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкы элемтәсеһе, гвардия ҡыҙылармеецы. II дәрәжә Ватан һуғышы (1985), ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1945).
 Исмәғилев Сафа Исмәғил улы (октябрь 1906 йыл — ? 1981 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия сержанты, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 275-се кавалерия полкының эскадрон командиры. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1942).

 Видеояҙмалар 
  Ҡаҙанғол

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 470-се б 
 
 «Налог Белешмәһе» статистикаһында Ҡаҙанғол ауылы

Категория:Дәүләкән районы ауылдары
Категория:Дим буйындағы тораҡ пункттар