Туҡ-Соран кантоны
{{Infobox
 | башлыҡ             = Туҡ-Соран кантоны
 | рәсем              =
 | рәсем исеме        = Бәләкәй Башҡортостан 1918.jpg
 | рәсем киңлеге      =
 | рәсем тексы        = Туҡ-Соран кантоны
 | стиль =4

 | style =
 | башлыҡ төҫө =9
 | бүлек төҫө  =4
 | тасуирлама1 =Ил  | мәғлүмәт1 = [[Файл:Flag of Bashkurdistan.svg|22px|border]] [[Башҡортостан автономияһы]]<br />[[Башҡортостан АССР-ы]]
 | тасуирлама2 =Үҙәге  | мәғлүмәт2 = [[Иҫке Ғүмәр (Ырымбур өлкәһе)|Иҫке Ғүмәр]] ауылы
 | тасуирлама3 =Инеү | мәғлүмәт3 = 
 | тасуирлама4 =Ойошторолған | мәғлүмәт4 = [[1917]]
 | тасуирлама5 =Майҙаны | мәғлүмәт5 = 2 436 км² 
 | тасуирлама6 = Халҡы | мәғлүмәт6 = 36 183 кеше ([[1920]])
 | тасуирлама7 = Берләштерә | мәғлүмәт7 = Ҡыпсаҡ, Яңы-Башҡорт, Йомран-Табын һәм Туҡ улустар
 | тасуирлама8 = Рәсми телдәр | мәғлүмәт8 = [[башҡорт теле]]
 | тасуирлама9 =  | мәғлүмәт9 = 
 | тасуирлама10 = | мәғлүмәт10 = 
 
 | тасуирлама11 = | мәғлүмәт11 = 
 | тасуирлама12 = | мәғлүмәт12 = 
 | тасуирлама13 = | мәғлүмәт13 = 
 | тасуирлама14 = | мәғлүмәт14 = 
 | тасуирлама15 = | мәғлүмәт15 = 
 | тасуирлама16 = | мәғлүмәт16 = 
 | тасуирлама17 = | мәғлүмәт17 = 
 | тасуирлама18 = | мәғлүмәт18 = 
 | тасуирлама19 = | мәғлүмәт19 = 
 | тасуирлама20 = | мәғлүмәт20 = 
 
 | тасуирлама21 = | мәғлүмәт21 = 
 | тасуирлама22 = | мәғлүмәт22 = 
 | тасуирлама23 = | мәғлүмәт23 = 
 | тасуирлама24 = | мәғлүмәт24 = 
 | тасуирлама25 = | мәғлүмәт25 = 
 | тасуирлама26 = | мәғлүмәт26 = 
 | тасуирлама27 = | мәғлүмәт27 = 
 | тасуирлама28 = | мәғлүмәт28 = 
 | тасуирлама29 = | мәғлүмәт29 = 
 | тасуирлама30 = | мәғлүмәт30 = 
}}

'''Туҡ-Соран кантоны''' ({{lang-ru|Ток-Суранский кантон, Ток-Чуранский кантон}}) — Башҡортостан кантоны.

Административ үҙәге – [[Иҫке Ғүмәр (Ырымбур өлкәһе)|Иҫке Ғүмәр]].

[[File:Başqortostan ASSR 1927.jpg|thumb|1927 йылда Туҡ-Соран улусы Бәләбәй кантоны составында]]
[[Файл:Туҡ-Соран кантоны 1920.jpg|thumb|left|Туҡ-Соран кантоны картаһы 1920]]

== Тарихы ==
1917 йылдың декабрендә [[Бөтә башҡорт ҡоролтайҙары|III Бөтә башҡорт ойоштороу ҡоролтайы]] «Башҡортостандың автономиялы идараһы тураһында» ҡарарын ҡабул итә, уға ярашлы [[Башҡортостан мөхтәриәте]] туғыҙ кантондан тора: [[Арғаяш кантоны|Барын-Табын]], [[Бөрйән-Түңгәүер кантоны|Бөрйән-Түңгәүер]], [[Ете ырыу кантоны|Ете ырыу]], [[Ялан кантоны|Иҫкен-Ҡатай]], [[Ҡыпсаҡ кантоны|Ҡыпсаҡ]], Ҡыуаҡан, Тамъян, Туҡ-Соран һәм [[Үҫәргән кантоны|Үҫәргән]]<ref>{{книга
 |автор         = 
 |заглавие      = История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М. М. Кульшарипов; Ин-т истории, языка и литературы УНЦ РАН
 |ссылка        = 
 |ответственный = 
 |место         = Уфа
 |издательство  = Гилем
 |год           = 2010
 |том           = V
 |страниц       = 468
 |страницы      = 128
 |isbn          = 
}}
</ref><ref>{{БЭ|6580|Кантон|автор=[[Әсфәндиәров Әнүәр Закир улы|Әсфәндиәров Ә. З.]]}}</ref>. 1919 йылдың башына ҡарата Башҡортостан мөхтәриәте 13 кантондан тора: [[Арғаяш кантоны|Арғаяш]], [[Бөрйән-Түңгәүер кантоны|Бөрйән-Түңгәүер]], [[Дыуан кантоны|Дыуан]], [[Ете ырыу кантоны|Ете ырыу]], [[Көҙәй кантоны|Көҙәй]], [[Ҡошсо кантоны|Ҡошсо]], [[Ҡыпсаҡ кантоны|Ҡыпсаҡ]], [[Табын кантоны|Табын]], [[Тамъян-Ҡатай кантоны|Тамъян-Ҡатай]], Туҡ-Соран, [[Үҫәргән кантоны|Үҫәргән]], [[Юрматы кантоны|Юрматы]] һәм [[Ялан кантоны|Ялан]]<ref>{{книга
 |автор         = Азнагулов В. Г., Хамитова З. Г.
 |заглавие      = Парламентаризм в Башкортостане: история и современность
 |ссылка        = http://www.gsrb.ru/ru/about_parliament/history/parlament_tom_1-1.pdf
 |ответственный = 
 |место         = Уфа
 |издательство  = ГРИ «Башкортостан»
 |год           = 2005
 |том           =
 |страниц       = 304
 |страницы      = 72
 |isbn          = 
}}</ref>.

[[1919]] йылдың [[20 март]]ындағы «[[Үҙәк Совет власы менән Башҡорт хөкүмәте араһында Башҡорт совет автономияһы тураһында килешеү]]»гә ярашлы республика территорияһы 13 кантондан тора, уның араһында Туҡ-Соран кантоны ла була.

1922 йылда 5 октябрендә Туҡ-Соран кантоны ваҡытлыса [[Стәрлетамаҡ кантоны]]на буйһондоролған.

Бөтә Рәсәй ҮБК‑ның 1921 йылдың 3 октябрҙың ҡарары буйынса Люксембург улусы (Ҡыпсаҡ улусынан бүленеп сыҡҡан) — [[Һамар губернаһы]]на, Уран улусы (Йомран-Табындан) [[Ырымбур губернаһы]] ҡушылған. 1922 йылда кантонда 6 амбулатория эшләгән.

[[1923]] йылдың 10 февралендә [[Бәләбәй кантоны]] Туҡ‑Соран кантоны ҡушыла. 1924 йылда 21 октябрҙә Туҡ-Соран улусы [[Ырымбур губернаһы]] күсә.

[[Рәсем:Bashkiria maps 1920.jpg|thumb|Башҡортостан кантондары, 1920]]

== Кантон башҡармаһы (ревкомы) рәйестәре ==
* Ильясов Абдрахман (1918)
* [[Буранғолов Мөхәмәтша Абдрахман улы]] (1917-1920)
* [[Иҙелғужин Кәрим Абдулла улы]] (1921-1922)

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Башҡортостан автономияһы]]
* [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ|13763|автор=Нуғаева Ф. Ғ.}}

{{Башҡортостан кантондары}}

[[Категория:Башҡортостан кантондары]]
Туҡ-Соран кантоны () — Башҡортостан кантоны.

Административ үҙәге – Иҫке Ғүмәр.

thumb|1927 йылда Туҡ-Соран улусы Бәләбәй кантоны составында
thumb|left|Туҡ-Соран кантоны картаһы 1920

 Тарихы 
1917 йылдың декабрендә III Бөтә башҡорт ойоштороу ҡоролтайы «Башҡортостандың автономиялы идараһы тураһында» ҡарарын ҡабул итә, уға ярашлы Башҡортостан мөхтәриәте туғыҙ кантондан тора: Барын-Табын, Бөрйән-Түңгәүер, Ете ырыу, Иҫкен-Ҡатай, Ҡыпсаҡ, Ҡыуаҡан, Тамъян, Туҡ-Соран һәм Үҫәргән. 1919 йылдың башына ҡарата Башҡортостан мөхтәриәте 13 кантондан тора: Арғаяш, Бөрйән-Түңгәүер, Дыуан, Ете ырыу, Көҙәй, Ҡошсо, Ҡыпсаҡ, Табын, Тамъян-Ҡатай, Туҡ-Соран, Үҫәргән, Юрматы һәм Ялан.

1919 йылдың 20 мартындағы «Үҙәк Совет власы менән Башҡорт хөкүмәте араһында Башҡорт совет автономияһы тураһында килешеү»гә ярашлы республика территорияһы 13 кантондан тора, уның араһында Туҡ-Соран кантоны ла була.

1922 йылда 5 октябрендә Туҡ-Соран кантоны ваҡытлыса Стәрлетамаҡ кантонына буйһондоролған.

Бөтә Рәсәй ҮБК‑ның 1921 йылдың 3 октябрҙың ҡарары буйынса Люксембург улусы (Ҡыпсаҡ улусынан бүленеп сыҡҡан) — Һамар губернаһына, Уран улусы (Йомран-Табындан) Ырымбур губернаһы ҡушылған. 1922 йылда кантонда 6 амбулатория эшләгән.

1923 йылдың 10 февралендә Бәләбәй кантоны Туҡ‑Соран кантоны ҡушыла. 1924 йылда 21 октябрҙә Туҡ-Соран улусы Ырымбур губернаһы күсә.

thumb|Башҡортостан кантондары, 1920

 Кантон башҡармаһы (ревкомы) рәйестәре 
 Ильясов Абдрахман (1918)
 Буранғолов Мөхәмәтша Абдрахман улы (1917-1920)
 Иҙелғужин Кәрим Абдулла улы (1921-1922)

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Башҡортостан автономияһы
 Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 

Категория:Башҡортостан кантондары