Бишәүҙәр
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Бешевлярово
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Бишәүҙәр}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 55 |lat_min = 22 |lat_sec = 48
 | lon_deg                  = 57 |lon_min = 57 |lon_sec = 18
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Салаватский район{{!}}Салауат
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = ауыл биләмәһе
 | поселение                = Аркауловский сельсовет (Салаватский район){{!}}Арҡауыл
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Бешевлярово | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Бешевлярово | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = [[башҡорттар]]
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 452493
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80247810002
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''Бишөүҙөр''' ({{lang-ru|Бешевлярово}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Салауат районы]]ндағы ауыл. [[Арҡауыл ауыл Советы (Салауат районы)|Арҡауыл ауыл Советы]]на ҡарай. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 220 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
[[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80247810002.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Малаяҙ]]): 32 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Арҡауыл (Салауат районы)|Арҡауыл]]): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Кропачёв (станция)|Кропачёво]]): 61 км

Бишәүҙәр ауыл [[Йүрүҙән]] йылғаһы буйында, район үҙәге [[Малаяҙ]]ҙан төньяҡ-көнбайышҡа 32 километр һәм [[Кропачёв (станция)|Кропачёво]] тимер юл станцияһынан ([[Силәбе өлкәһе]]) төньяҡҡа табан 61 километр алыҫлыҡта урынлашҡан<ref>{{БЭ2013|81102}}</ref>.

== Тарихы ==
[[Өфө өйәҙе]] [[Мырҙалар]] улусы [[башҡорттар]]ы үҙҙәренең [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] ерҙәрендә Бишәүҙәр ауылына нигеҙ һалған. [[1795 йыл]]ғы V йәниҫәп буйынса 33 йортта — 127 кеше, [[1865 йыл]]да 38 йортта 274 кеше йәшәгән. [[Малсылыҡ]], [[игенселек]], [[умартасылыҡ]] менән шөғөлләнгәндәр. [[Мәсет]] булған<ref> {{БЭ2013|81102}}</ref>.

== Биләмә берәмектәренә инеүе ==
<!-- {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100 %;margin:0;" --><!-- Төрөлөп ҡуйыла торған таблица башы -->
{| class="wikitable"
|-
! Теркәү йылы !! Улус, ауыл советы !! Өйәҙ, кантон, район !! Губерна, Республика !! Дәүләт
|-
| [[1757]] ||  улусы || Троицк өйәҙе || Ырымбур губернаһы || Рәсәй Империяһы
|-
| [[1816]] || -се йорт || 8-се Башҡорт кантоны || Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
| [[1834]] || -се йорт || 8-се Башҡорт кантоны|| Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1847]] || -се йорт || 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе ||  Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1859]] || -се йорт || 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе || Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1895]] ||Мырҙалар улусы || Өфө өйәҙе || Өфө губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1920]] ||Мырҙалар улусы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||[[Файл:Emblem of the Russian SFSR (1978–1991), Emblem of Russia (1991–1992).svg|20px]] РСФСР
|-
|[[1926]] ||Мырҙалар улусы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1935]] || Мырҙалар-Мәсетле ауыл советы || Малаяҙ районы || Башҡорт АССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1941]] || Арҡауыл ауыл советы|| Салауат районы|| Башҡорт АССР-ы || {{СССР}} СССР
|-
|[[1990]] || Арҡауыл ауыл советы || Салауат районы ||[[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] ||{{Россия}} Рәсәй Федерацияһы
|-

|-
| || || || ||
|}

== Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше ==
[[1795 йыл]]ғы V йәниҫәп буйынса Бишәүҙәр атамалы ауыл теркәлгән. Рәсәй Фәндәр Академияһы ағза-корреспонденты, профессоры Р.Ғ. Кузеев Бишәүҙәр ауылы халҡының мәғлүмәтенә таянып, [[Үҫәргән ҡәбиләһе]] Бишәй ырыуының бер өлөшө, [[Һаҡмар (йылға)|Һаҡмар]] йылғаһы бассейнынан төньяҡ-көнсығышҡа хәрәкәт итеп, [[Йүрүҙән]] буйына күскән һәм ошо ауылға нигеҙ һалған тип яҙған. Ауылдың ике нәҫелен бишәй һәм бүре<ref>Кузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа. С. 158</ref> тип йөрөтәләр. Был осорҙа унда 33 хужалыҡта 127 кеше йәшәгән.

[[1816 йыл]]да ике ауыл: Бишәүҙәр һәм Бишәүҙәр (Яубүләк) иҫәпкә алынған. Беренсе ауыла 14 хужалыҡ булып, уларҙа 51 ир-ат һәм 37 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. Уларҙың ер биләмәләре 1864 йылдан башлап Мырҙалар улусының башҡа ауылдарынан айырым: ауылдан 3 саҡрым алыҫлыҡтағы Муҡшы йылғаһы буйлап 160 дисәтинә һөрөнтө ерҙәре урынлашҡан. Баҫыусылыҡта ныҡлы сәсеү әйләнеше булдырылмаған. Ерҙе көңгөр һуҡаһына оҡшаған һабандар менән һөргәндәр.
 
[[1834 йыл]]да 28 хужалыҡта — 70 ир-ат һәм 65 ҡатын-ҡыҙ, [[1859 йыл]]да 41 хужалыҡта 220 кеше йәшәгән.

Бишәүҙәр ауылы ауыл хужалығы аҙыҡ-түлеге менән сауҙа итеү урыны булған [[Арҡауыл (Салауат районы)|Арҡауыл]]дан 2 саҡрымда ғына урынлашҡан.

[[1842 йыл]]да 142 кешегә 42 сирек ужым һәм 173 сирек яҙғы ашлыҡ сәселгән. Ҡайһы берҙәр 2 сирек картуф сәскән. Ауылда 1-әр һуҡҡыс һәм елгәргес булған. 33 хужаыҡта 250 ат, 200 һыйыр, 69 һарыҡ, 22 кәзә булған. Айырым хужалыҡтарҙа 5-әр умарта һәм солоҡ булған. Йылына 8 һум менән 20 балыҡ тотоу урыны ҡуртымға бирелгән. Яҙын һәм көҙөн 20-гә яҡын кеше завод һәм тимер юл эшенә киткән. Ярлы халыҡ яҡындағы ҡасабаларҙа ялланып хеҙмәт иткән. Ауылда мәсет тә булған<ref>{{ИСДБ|страницы=513}}</ref>.

== Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше ==
[[1906 йыл]]да Бишәүҙәр ауылы халҡы урман кәсепселеге менән шөғөлләнгән. 

[[1920 йыл]]да Бишәүҙәр ауылының 76 хужалығында 354 кеше йәшәгән<ref>{{ИСДБ|страницы=513}}</ref>. 

Әлеге ваҡытта Арҡауыл урта мәктәбенең филиалы — Бишәүҙәр башланғыс мәктәбе эшләй<ref>{{БЭ2013|81102}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
Бишәүҙәр ауылында [[башҡорттар]] йәшәй (2002).

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1906 йыл ||334||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||354||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||348||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||303||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||238||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||265||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||220||104||116||47,3||52,7
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Билдәле кешеләре ==
[[Кинзин Рәшит Кинйә улы]] ([[15 ноябрь]] [[1923 йыл]] — [[12 сентябрь]] [[2002 йыл]])- хужалыҡ эшмәкәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1959—1986 йылдарҙа [[Салауат районы]] «Һарғамыш» (артабан «Йүрүҙән») совхозы директоры. [[Башҡорт АССР-ы]]ның 9‑сы саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. [[Ленин ордены|Ленин]] (1971), 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1957) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1966) ордендары кавалеры. [[РСФСР]]‑ҙың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1983).

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Яр урамы ({{lang-ru|}}  Береговая (улица)
* Үҙәк урам ({{lang-ru|}} Центральная (улица)
* Ветерандар урамы ({{lang-ru|}} Ветеранов (улица)
* Мәктәп урамы — ({{lang-ru|}} Школьная (улица)
* Таулы урамы — ({{lang-ru|}} Нагорная (улица)<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/salavatskiy-rayon/derevnya-beshevlyarovo/ Карта д. Бешевлярово. Улицы]</ref>{{Колонки|конец}}

== Тирә-яҡ мөхит ==
; Ер-һыу атамалары
''Тауҙар:''

''Йылғалар:''
* [[Йүрүҙән]]
''Шишмәләр:''

''Ялан-бесәнлектәр:''

''Таусыҡтар, түбәләр:''

''Башҡа урын-ер атамалары:''

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Мырҙалар]]

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 112—113 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|81102}}
* {{ИСДБ|страницы=513}}
* [https://mapdata.ru/bashkortostan/salavatskiy-rayon/derevnya-beshevlyarovo/ Карта д. Бешевлярово. Улицы]
* [https://www.komandirovka.ru/upload/iblock/7e6/7e69f88eb6e255b24504a8858ccdc66f.jpg Фото. Бишәүҙәр ауылы - д. Бешевлярово] 

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Салауат районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Салауат районы ауылдары]]
[[Категория:Йүрүҙән буйындағы тораҡ пункттар]]
[[Категория:Проект:Башҡортостан ауылдары]]
Бишөүҙөр () — Башҡортостан Республикаһының Салауат районындағы ауыл. Арҡауыл ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 220 кеше булған.
ОКАТО коды — 80247810002.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Малаяҙ): 32 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Арҡауыл): 3 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Кропачёво): 61 км

Бишәүҙәр ауыл Йүрүҙән йылғаһы буйында, район үҙәге Малаяҙҙан төньяҡ-көнбайышҡа 32 километр һәм Кропачёво тимер юл станцияһынан (Силәбе өлкәһе) төньяҡҡа табан 61 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Тарихы 
Өфө өйәҙе Мырҙалар улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә Бишәүҙәр ауылына нигеҙ һалған. 1795 йылғы V йәниҫәп буйынса 33 йортта — 127 кеше, 1865 йылда 38 йортта 274 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған .

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт 1757   улусы  Троицк өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы 1816  -се йорт  8-се Башҡорт кантоны  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы 1834  -се йорт  8-се Башҡорт кантоны Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1847  -се йорт  8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе   Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1859  -се йорт  8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1895 Мырҙалар улусы  Өфө өйәҙе  Өфө губернаһы  Рәсәй империяһы1920 Мырҙалар улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы 20px РСФСР1926 Мырҙалар улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935  Мырҙалар-Мәсетле ауыл советы  Малаяҙ районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941  Арҡауыл ауыл советы Салауат районы Башҡорт АССР-ы   СССР1990  Арҡауыл ауыл советы  Салауат районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы    

 Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше 
1795 йылғы V йәниҫәп буйынса Бишәүҙәр атамалы ауыл теркәлгән. Рәсәй Фәндәр Академияһы ағза-корреспонденты, профессоры Р.Ғ. Кузеев Бишәүҙәр ауылы халҡының мәғлүмәтенә таянып, Үҫәргән ҡәбиләһе Бишәй ырыуының бер өлөшө, Һаҡмар йылғаһы бассейнынан төньяҡ-көнсығышҡа хәрәкәт итеп, Йүрүҙән буйына күскән һәм ошо ауылға нигеҙ һалған тип яҙған. Ауылдың ике нәҫелен бишәй һәм бүреКузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа. С. 158 тип йөрөтәләр. Был осорҙа унда 33 хужалыҡта 127 кеше йәшәгән.

1816 йылда ике ауыл: Бишәүҙәр һәм Бишәүҙәр (Яубүләк) иҫәпкә алынған. Беренсе ауыла 14 хужалыҡ булып, уларҙа 51 ир-ат һәм 37 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. Уларҙың ер биләмәләре 1864 йылдан башлап Мырҙалар улусының башҡа ауылдарынан айырым: ауылдан 3 саҡрым алыҫлыҡтағы Муҡшы йылғаһы буйлап 160 дисәтинә һөрөнтө ерҙәре урынлашҡан. Баҫыусылыҡта ныҡлы сәсеү әйләнеше булдырылмаған. Ерҙе көңгөр һуҡаһына оҡшаған һабандар менән һөргәндәр.
 
1834 йылда 28 хужалыҡта — 70 ир-ат һәм 65 ҡатын-ҡыҙ, 1859 йылда 41 хужалыҡта 220 кеше йәшәгән.

Бишәүҙәр ауылы ауыл хужалығы аҙыҡ-түлеге менән сауҙа итеү урыны булған Арҡауылдан 2 саҡрымда ғына урынлашҡан.

1842 йылда 142 кешегә 42 сирек ужым һәм 173 сирек яҙғы ашлыҡ сәселгән. Ҡайһы берҙәр 2 сирек картуф сәскән. Ауылда 1-әр һуҡҡыс һәм елгәргес булған. 33 хужаыҡта 250 ат, 200 һыйыр, 69 һарыҡ, 22 кәзә булған. Айырым хужалыҡтарҙа 5-әр умарта һәм солоҡ булған. Йылына 8 һум менән 20 балыҡ тотоу урыны ҡуртымға бирелгән. Яҙын һәм көҙөн 20-гә яҡын кеше завод һәм тимер юл эшенә киткән. Ярлы халыҡ яҡындағы ҡасабаларҙа ялланып хеҙмәт иткән. Ауылда мәсет тә булған.

 Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше 
1906 йылда Бишәүҙәр ауылы халҡы урман кәсепселеге менән шөғөлләнгән. 

1920 йылда Бишәүҙәр ауылының 76 хужалығында 354 кеше йәшәгән. 

Әлеге ваҡытта Арҡауыл урта мәктәбенең филиалы — Бишәүҙәр башланғыс мәктәбе эшләй.

 Халыҡ һаны 
Бишәүҙәр ауылында башҡорттар йәшәй (2002).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1906 йыл 334 1920 йыл 26 август354 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар348 1959 йыл 15 ғинуар303 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар238 2002 йыл 9 октябрь265 2010 йыл 14 октябрь22010411647,352,7

 Билдәле кешеләре 
Кинзин Рәшит Кинйә улы (15 ноябрь 1923 йыл — 12 сентябрь 2002 йыл)- хужалыҡ эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1959—1986 йылдарҙа Салауат районы «Һарғамыш» (артабан «Йүрүҙән») совхозы директоры. Башҡорт АССР-ының 9‑сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Ленин (1971), 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1957) һәм «Почёт Билдәһе» (1966) ордендары кавалеры. РСФСР‑ҙың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1983).

 Урамдары 

 Яр урамы (  Береговая (улица)
 Үҙәк урам ( Центральная (улица)
 Ветерандар урамы ( Ветеранов (улица)
 Мәктәп урамы — ( Школьная (улица)
 Таулы урамы — ( Нагорная (улица)Карта д. Бешевлярово. Улицы

 Тирә-яҡ мөхит 
 Ер-һыу атамалары
Тауҙар:

Йылғалар:
 Йүрүҙән
Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Башҡа урын-ер атамалары:

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Мырҙалар

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 112—113 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7

 Һылтанмалар 
 
 
 Карта д. Бешевлярово. Улицы
 Фото. Бишәүҙәр ауылы - д. Бешевлярово 

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Салауат районы ауылдары
Категория:Йүрүҙән буйындағы тораҡ пункттар
Категория:Проект:Башҡортостан ауылдары