19 февраль
{{Ук}}
'''19 февраль''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 50-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 315 көн ҡала ([[кәбисә йыл]]ында 316).
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-02-01}}
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || 
== {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == 
;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара
* {{Ер}} [[Ер]]: Плагиатҡа юл ҡуймау көнө.
** Синоптик картаның тыуған көнө.
;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли 
* {{Флагификация|Исландия}}: [[Ҡатын-ҡыҙҙар]] көнө.
* {{Флагификация|Непал}}: Демократия көнө.
* {{Флагификация|Россия}}: Йәш һайлаусылар көнө.
* {{Флагификация|Төркмәнстан}}: Дәүләт флагы көнө.
* {{Флагификация|Армения}}: Китап бүләк итеү көнө.
;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри
* {{Флагификация|Кыргызстан}}: Финанс полицияһы хеҙмәткәрҙәре көнө.
* {{Флагификация|Мексика}}: Армия көнө.
* {{Флагификация|Россия}}: Ҡораллы Көстәрҙең хәрби оркестр хеҙмәте көнө.
** [[Орнитология|Орнитологтар]] көнө.
}}</onlyinclude> 
== {{Ваҡиғалар}} ==
* 1594 йыл: [[Сорғот]] ҡалаһына нигеҙ һалына.
* [[1775]]: Императрица [[Екатерина II]] [[Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—1775)|Крәҫтиәндәр һуғышында]] ҡатнашҡан өсөн [[башҡорттар]]ҙан 4 мең [[ат]] йыйыу тураһында указға ҡул ҡуя.
* [[1855]]: [[Франция]]ла донъялағы беренсе һауа торошо картаһы төҙөлә.
* [[1878]]: [[Томас Эдисон]] фонографҡа патент ала.
* [[1899]]: [[Санкт-Петербург дәүләт политехник университеты|Санкт-Петербург Политехник институты]] асыла.
* [[1921]]: «Труд» гәзитенең беренсе һаны сыға.
* [[1930]]: [[Борай районы|Борай район]] гәзитенең тәүге донъя күрә.
* [[1954]]: СССР Юғары Советы Президиумы Ҡырым өлкәһен РСФСР-ҙан Украина ССР-ы составына биреү тураһында ҡарар ҡабул итә.
* [[1955]]: [[Мәскәү]] — [[Берлин]] даими тимер юл бәйләнеше булдырыла.
* [[1957]]: СССР менән Цейлон (1972 йылдан — [[Шри-Ланка]]) араһында дипломатик мөнәсәбәттәр булдырыла.
* [[1986]]: [[Советтар Союзы]]ның «Мир» орбиталь станцияһы эшләй башлай.
* [[2008]]: «Су-35БМ» күп маҡсатлы истребителенең тәүге осошо.

== {{Тыуым}} ==
=== Башҡортостан менән бәйле шәхестәр ===
==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || 
* [[Богданова Галина Михайловна]] (1925—9.09.2013), хеҙмәт алдынғыһы. 1941—1980 йылдарҙа [[Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе]] шымартыусыһы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның VII саҡырылыш (1967—1971) [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1975). 
* [[Абдуллина Рәйлә Ниғәмәтйән ҡыҙы]] (1930—27.02.2002), ғалим-фармаколог. 1952 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1978—1993 йылдарҙа 2-се фармакология кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1976), профессор (1978). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1989). Сығышы менән хәҙерге [[Силәбе өлкәһе]]нең [[Арғаяш районы]] [[Арғаяш]] ауылынан.
* [[Машкин Фёдор Иванович]] (1930—6.03.2002), [[КПСС|партия]] һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1965—1991 йылдарҙа КПCC-тың [[Стәрлетамаҡ районы|Cтәрлетамаҡ район]] комитетының 1-се секретары. Башҡорт АССР-ының VI-XII саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. КПСС-тың XXV—XXVII съездары делегаты. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1981). 
* [[Әхийәров Камил Шәйехмырҙа улы]] (1930), ғалим-педагог, юғары мәктәп эшмәкәре. 1963—1989 йылдарҙа Бөрө дәүләт педагогия институты  проректоры һәм ректоры, 1989 йылдан [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]] һәм [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2007 йылдан — мәктәп менән идара итеүҙең фәнни нигеҙҙәре кафедраһы мөдире. Педагогия фәндәре докторы (1974), профессор (1976). Башҡорт АССР-ының VI саҡырылыш Юғары Советы депутаты. РСФСР-ҙың (1982) һәм Башҡорт АССР-ының (1980) атҡаҙанған фән эшмәкәре, БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1960), СССР-ҙың мәғариф отличнигы (1977), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1974), Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2000), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001), Башҡортостан комсомолы премияһы лауреаты (1985). [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1979) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1976) ордендары кавалеры. [[Илеш районы]]ның почётлы гражданы (2012).
* [[Рәхмәтуллин Самат Хәмит улы]] (1950), дәүләт хеҙмәте ветераны. 1971—2006 йылдарҙа [[Яңауыл районы|Яңауыл район]] Советы башҡарма комитетының һәм Яңауыл районы хакимиәтенең физик культура, спорт һәм туризм буйынса комитеты рәйесе, 2006—2009 йылдарҙа — район хакимиәтенең һаулыҡ һаҡлау, спорт һәм туризм буйынса бүлеге етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (1994). Сығышы менән хәҙерге [[Яңауыл]] ҡалаһынан.
* [[Ибашев Дмитрий Ишмаевич]] (1960), табип, йәмәғәтсе. 1983 йылдан [[Бөрө районы|Бөрө район]] үҙәк дауаханаһының табибы, шул иҫәптән 2004 йылдан — дауахананың хирургия бүлеге мөдире. 2015 йылдан ҡаланың Мари милли-мәҙәни ойошмаһы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған  табибы (2010), Рәсәй Федерацияһының (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының (2002) һаулыҡ һаҡлау отличнигы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Мишкә районы]] [[Ҡорманай (Мишкә районы)|Ҡорманай]] ауылынан. 
}}</onlyinclude>

==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || 
* [[Ключарёв Александр Сергеевич]] (1906—31.03.1972), композитор, фольклорсы, музыка-йәмәғәт эшмәкәре. 1934—1937 йылдарҙа [[ТТӘИ|Башҡортостан тел һәм әҙәбиәт ғилми-тикшеренеү институтының]] музыка секторы мөдире. [[РСФСР]]-ҙың (1969) һәм [[Татарстан|Татар АССР-ының]] (1939) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, ТАССР-ҙың халыҡ артисы (1964) һәм Ғ. Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1970). Сығышы менән [[Ҡазан]] ҡалаһынан. 
* [[Фёдоров Леонид Александрович]] (1926–29.08.2008), күмер сәнәғәте алдынғыһы.  1960–1983 йылдарҙа «Кузбассуголь» комбинаты «Анжероуголь» тресының 5-се һәм 7-се шахталарында тау эшсеһе,  бригадир. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1966). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ауырғазы районы]] [[Шланлы]] ауылынан.
* [[Кантор Евгений Абрамович]] (1946), [[фән|ғалим]]-[[Органик химия|химик-органик]], юғары мәктәп ветераны. 1968 йылдан [[Өфө нефть институты]] һәм [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1977 йылдан тармаҡ лабораторияһы, 1986—2018 йылдарҙа физика кафедраһы мөдире. Рәсәй тәбиғи фәндәр академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы, химия фәндәре докторы (1982), профессор (1986). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1997), [[СССР]]-ҙың уйлап табыусыһы. Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.
* [[Мәүлекәсова Гөлсинә Ғәлим ҡыҙы]] (1981), [[балет]] артисы. 1996 йылдан [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]] солисы. [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] һәм [[Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] лауреаты, халыҡ-ара конкурстар еңеүсеһе һәм дипломанты.

}}</onlyinclude>

==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || 
* [[Климин Игорь Петрович]] (1937), хеҙмәт ветераны. [[Башҡортостан]]дың хеҙмәтләндереү өлкәһенең атҡаҙанған, [[Рәсәй]] торлаҡ-коммуналь хужалығының почётлы хеҙмәткәре. [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] һәм [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены|Халыҡтар Дуҫлығы]] ордендары кавалеры. 
* [[Штеренбах Владимир Шапсович]] (1947—4.01.2015), [[йыр]]сы. 1972—2014 йылдарҙа хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһының Дәүләт академия хор капеллаһы]] солисы. [[Башҡортостандың атҡаҙанған артисы]] (2003). 
* [[Хәйҙәрова Илфрида Наил ҡыҙы]] (1962), [[мәғариф]] ветераны. 1997 йылдан [[Краснокама районы]] [[Ҡуян (Краснокама районы)|Ҡуян]] урта мәктәбе директоры. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы, Рәсәйҙең почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре. Ҡуян ауылының почётлы гражданы (2007). 
}}</onlyinclude>

==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || 
* [[Бәҙретдинов Вәлиәхмәт Миңләхмәт улы]] (1953), [[Педагогика|педагог]], [[Журналистика|журналист]], йәмәғәтсе. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның 2-се саҡырылыш (1999—2003) [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Ҡыйғы районы]] [[Иҙрис (Ҡыйғы районы)|Иҙрис]] ауылынан.  
* [[Ибраһимов Байрас Нәҙим улы]] (1953), [[сәнғәт]] хеҙмәткәре. 1991—1994 һәм 2016—2020 йылдарҙа [[Өфө «Нур» татар дәүләт театры]]ның баш режиссёры. Башҡортостан Республикаһының (2003) һәм [[Татарстан Республикаһы]]ның (2008) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. 
}}</onlyinclude>

==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || 
* [[Шафиҡов Таймаҫ Шафиҡ улы]] (1899—1947), [[дәүләт]] органдары хеҙмәткәре. [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы|Граждандар һуғышында]] ҡатнашыусы. 1929—1931 йылдарҙа [[БАССР-ҙың Үҙәк Башҡарма Комитеты]] Рәйесе. Сәйәси золом ҡорбаны.
* [[Креков Фёдор Андреевич]] (1919—14.06.2007), тимер юлсы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1955—1990 йылдарҙа [[Куйбышев тимер юлы]]ның Башҡортостан бүлексәһе Дим локоматив депоһының электровоз машинисы. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1959). [[СССР]]‑ҙың почётлы тимер юлсыһы (1950). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Өфө районы]] [[Рождественка (Өфө районы)|Рождественка]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Әминев Гесиод Абдулла улы]] (1939—31.01.2021), психофизиолог-[[фән|ғалим]], [[педагогика|педагог]]. 1980 йылдан [[Башҡорт дәүләт университеты]] [[уҡытыусы]]һы, [[психология]] кафедраһы мөдире, 1996 йылдан [[Мәскәү дәүләт университеты]] психология факультетының [[Өфө]] филиалы директоры, 1998—2005 йылдарҙа [[БДУ]]-ның факультет-ара психология үҙәге директоры. Психология [[фән докторы|фәндәре докторы]] (1978), профессор (1980). [[Башҡорт АССР‑ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1980). Сығышы менән хәҙерге [[Удмурт Республикаһы]]ның баш ҡалаһы [[Ижевск]]иҙан.
* [[Сәғитов Салауат Сабит улы]] (1954), [[баян]]сы-[[музыка]]нт, педагог. Хәҙерге [[Салауат Низаметдинов]] исемендәге Учалы сәнғәт һәм мәҙәниәт колледжы уҡытыусыһы, «Хазина» халыҡ фольклор ансамбле аккомпаниаторы. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.  }}
}}</onlyinclude>

=== Дөйөм исемлек ===
''<categorytree depth="0">Категория:19 февралдә тыуғандар</categorytree>''
* [[1473]]: [[Николай Коперник]], [[Польша]] астрономы.
* [[1920]]: Иван Поминов, [[СССР]] ғалимы, физик-оптик, [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы.
* [[1940]]: Руслан Әхмәтов, СССР-ҙың театр һәм кино актёры, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған артисы (2003).
* [[1945]]: Юрий Антонов, СССР һәм [[Рәсәй]] йырсыһы, композитор, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы (1997).
* [[1950]]: Георгий Ковтун (1950), СССР балетмейстеры, РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1988).
* [[1955]]: Рафиҡ Мөхәммәтшин (1955), СССР һәм Рәсәй ғалим-тарихсыһы, Рәсәй Ислам институты ректоры.

== {{Үлем}} == 
''<categorytree depth="0">Категория:19 февралдә вафат булғандар</categorytree>''
* [[1989]]: [[Ғәлләмов Абдрахман Әбдрәхим улы]], [[башҡорт теле]]нең ғалим-методисы.

== {{Йыл көндәре}} ==
{{Календарь}}
{{Айҙар}}

[[Категория:Йыл көндәре|Б19]]
[[Категория:19 февраль]]
19 февраль — григориан стиле буйынса йылдың 50-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 315 көн ҡала (кәбисә йылында 316).

 
  
 1594 йыл: Сорғот ҡалаһына нигеҙ һалына.
 1775: Императрица Екатерина II Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашҡан өсөн башҡорттарҙан 4 мең ат йыйыу тураһында указға ҡул ҡуя.
 1855: Францияла донъялағы беренсе һауа торошо картаһы төҙөлә.
 1878: Томас Эдисон фонографҡа патент ала.
 1899: Санкт-Петербург Политехник институты асыла.
 1921: «Труд» гәзитенең беренсе һаны сыға.
 1930: Борай район гәзитенең тәүге донъя күрә.
 1954: СССР Юғары Советы Президиумы Ҡырым өлкәһен РСФСР-ҙан Украина ССР-ы составына биреү тураһында ҡарар ҡабул итә.
 1955: Мәскәү — Берлин даими тимер юл бәйләнеше булдырыла.
 1957: СССР менән Цейлон (1972 йылдан — Шри-Ланка) араһында дипломатик мөнәсәбәттәр булдырыла.
 1986: Советтар Союзының «Мир» орбиталь станцияһы эшләй башлай.
 2008: «Су-35БМ» күп маҡсатлы истребителенең тәүге осошо.

  
 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр 
 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 Дөйөм исемлек 

 1473: Николай Коперник, Польша астрономы.
 1920: Иван Поминов, СССР ғалимы, физик-оптик, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
 1940: Руслан Әхмәтов, СССР-ҙың театр һәм кино актёры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2003).
 1945: Юрий Антонов, СССР һәм Рәсәй йырсыһы, композитор, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы (1997).
 1950: Георгий Ковтун (1950), СССР балетмейстеры, РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1988).
 1955: Рафиҡ Мөхәммәтшин (1955), СССР һәм Рәсәй ғалим-тарихсыһы, Рәсәй Ислам институты ректоры.

   

 1989: Ғәлләмов Абдрахман Әбдрәхим улы, башҡорт теленең ғалим-методисы.

  

Б19
Категория:19 февраль