Таҙтүбә (Дыуан районы)
{{НП-Россия
 |статус                   = ауыл
 |русское название         = Тастуба
 |оригинальное название    = {{lang-ba|Таҙтүбә}} 
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 |lat_deg = 55 |lat_min = 45 |lat_sec = 44 
 |lon_deg = 57 |lon_min = 53 |lon_sec = 6 
 |CoordScale = 
 |регион                   = Башҡортостан 
 |регион в таблице         = Башҡортостан 
 |вид района               = 
 |район                    = Дыуан районы{{!}}Дыуан районы  
 |район в таблице          = 
 |вид поселения            = ауыл биләмәһе
 |поселение                = Вознесенка ауыл Советы (Дыуан районы){{!}}Вознесенка ауыл Советы  
 |поселение в таблице      = 
 |внутреннее деление       = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  = 
 |высота центра НП         = 
 |население               = {{ Население | Тастуба | тс }}
 |год переписи            = {{ Население | Тастуба | г }}
 |плотность               = 
 |агломерация             = 
 |национальный состав     = [[урыҫтар]]
 |конфессиональный состав = 
 |этнохороним             = 
 |почтовый индекс          = 452540
 |почтовые индексы         = 
 |телефонный код           = 
 |цифровой идентификатор   = 80223806002
 |категория в Commons      = 
 |сайт                     = 
}}
{{Таҙтүбә (БМ){{!}}Таҙтүбә}}

'''Таҙтүбә''' ({{lang-ru|Тастуба}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Дыуан районы]]ндағы ауыл. [[Вознесенка ауыл Советы (Дыуан районы)|Вознесенка ауыл Советы]] составына инә. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1148 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452540, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80223806002.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Мәсәғүт (Дыуан районы)|Мәсәғүт]]): 40 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Һилейә (ҡасаба)|Һилейә]]): 115 км

Таҙтүбә ауылы [[Мәләкәҫ (йылға)|Мәләкәҫ]] йылғаһы буйында, район үҙәге Мәсәғүт ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 40 километр һәм [[Һилейә (ҡасаба)|Һилейә]] ([[Силәбе өлкәһе]]) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 115 километр алыҫлыҡта урынлашҡан<ref> {{БЭ2013|76596}}</ref>.

== Тарих ==
Таҙтүбә ауылына [[Троицк өйәҙе]] [[Һарт]] улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәренә [[1787 йыл]]ғы керҙәшлек килешеүе буйынса индерелгән [[Пермь|Пермь наместниклығы]] дәүләт крәҫтиәндәре нигеҙ һалған.

[[Әй (йылға)|Әй]] йылғаһының һул ҡушылдығы Кәртйә һәм Суханка (Ҡорйылға?) йылғаһы буйындағы Таҙтүбә ауылы урыҫ дәүләт крәҫтиәндәре иң иртә урынлашҡан ауылдарҙың береһе.

[[Һарт]] улусы [[башҡорттар]]ы: {{начало цитаты}} «[[Ҡошсо]] һәм [[Дыуан]] аҫаба башҡорт ерҙәре менән сиктәш ятҡан ерҙәребеҙ алпауыт та, ҡаҙна ере лә түгел, һәм ул эшкәртелмәй буш ятмаһын өсөн, 1787 йылғы керҙәшлек килешеүе буйынса Пермь губернаһының төрлө өйәҙҙәре крәҫтиәндәрен 35 йылға йыл һайын 20 һум һалым түләү шарты менән, индерҙек, Таҙтүбә ауылына нигеҙ һалынды. Һәм бында, яйлап арта барып, килешеү буйынса ниеҙләргә тәҡдим ителгән 50 йорт урынына хәҙер 200 йорт төҙөлдө» {{oq|ru| 
«Наша вотчинная земля, состоявшая в соседственной смежности с вотчинническими башкирскими землями Кущинской и Дуванской волостей, неприкосновенна ни к помещичьим, ни к казенным землям, по обширному пространству принадлежащей нам земли и дабы оная не могла оставаться по необрабатыванию нашему впусте, мы, вотчинники, при­ пустили на землю сию по договору, в 1787 г. учиненному к заселению ж пятидесятью дворами Пермской губернии крестьян разных уездов и селению с сроком на 35 лет с платежом ежегодного нам оброка по 20 руб.; означен­ные крестьяне по переходе своем на оную землю и по причислении платежом государственных податей засели­лись деревнею под названием Тастубы и, умножаясь разновременно, вместо предложенных по договору 50, устроили ныне более 200 домов» }}<ref>{{ИСДБ|страница=501}}</ref><ref>ЦГИА РБ. Ф. 113. Оп. 1. Д. 413. См. это дело и по Месягутовской, Сикиязовской, Метелинской, Михайловской школам. РГАДА. Ф. 1355. Оп. 1. Д. 940. Башкирский край. Вып. 4; Материалы по истории Дуван­ского района. Уфа, 1994. С. 128. См. этот сборник и по другим школам</ref>{{конец цитаты}}.

{{начало цитаты}} Ыҙанлау буйынса Таҙтүбә халҡына барлығы 13611 дисәтинә уңайлы һәм 450 дисәтинә уңайһыҙ ер бүленә. Ыҙан контораһы «ошо ерҙе  ситләтелгән ер рәтенә» индерә, быға башҡорттар протест иғлан итә, әммә иғтибарһыҙ ҡалдырыла. Эш шунда: крәҫтиәндәр [[1817 йыл]]ға ҡуртым түләүен туҡтата һәм 35 йыллыҡ керҙәшлек ваҡыты тамамланыуға яҡыная. Яҡтарҙың судлашып тартышыуы дауам итә. Өҫтәүенә, күскенсе пермяктарҙың башҡа төркөмдәре Дыуан һәм Ҡошсо улустары башҡорттары менән килешеүҙәр төҙөй. Дыуандарҙан ер алған крәҫтиәндәр һаны [[1816 йыл]]да 125 кешегә, [[1834 йыл]]да 167 йәнгә етә, икенселәрендә — [[1816 йыл]]да 546 һәм [[1834 йыл]]да 656 ир-ат йәне. Сөнки [[1802 йыл]]дың авгусында Дыуан улусы башҡорттары Таҙтүбә ауылының дәүләт крәҫтиәндәренә 8 мең дисәтинәгә тиклем участкаһы һатһа ла, аҫабаларҙың бер өлөшөнөң ризаһыҙлығы арҡаһында купчий ҡағыҙы эшләнмәй ҡалған була. [[1787 йыл]]ғы килешеү буйынса күсеп килгән Таҙтүбәнең бүлендеге Иҫке Мусихино (хәҙерге — Вознесенка) дәүләт крәҫтиәндәренең бер өлөшө, айырым дачаларҙа йәшәгәндәрен индермәйсә, ([[1816 йыл]]ғы VII рәүиз мәғлүмәттәре буйынса — 125, [[1834 йыл]]ғы рәүиз буйынса — 167 йән ир-ат) аҡсалата түләү шарты менән 50 йылға [[1795 йыл]]дың 5 декабрендә һәм [[1803 йыл|1803 йыл]]дың [[23 апрель|23 апрел]]ендә тағы килешеү төҙөгән.{{oq|ru|
По межеванию у жите­лей Тастубы оказалось всего 13611 десятин удобной и 450 неудобной земли. Межевая контора отнесла «эту землю в разряд отхожей», на что башкиры объявили протест, оставленный без внимания. Дело в том, что крестьяне к 1817 году прекратили арендную плату и прибли­жалось завершение 35-летнего срока припуска. Тяжба сторон продолжалась. Другие же группы переселенцев-пермяков заключили договора с башкирами Дуванской и Кущинской волостей. Количество крестьян, взявших землю у дуванцев, доходило до 125 душ в 1816 году (167 душ в 1834 году), у вторых — 546 и 656 душ мужского пола. В августе 1802 года башкиры Дуванской волости продали государственным крестьянам села Тастуба участок земли до 8 тысяч десятин, но купчая не оформлена в виду протеста части вотчинни­ков. Часть государственных крестьян Тастубы с высел­ком Старое Мусихино, переселившихся по договору 1787 года, за исключением живущих на особой даче (по VII ревизии 1816 года - 125, по VIII ревизии 1834 года — 167 душ мужского пола), еще раз заключила договор }}<ref>{{ИСДБ|страница=501}}</ref> {{конец цитаты}}.

[[1795 йыл]]да Таҙтүбә ауылындағы 146 йортта 684, 357 ир-ат һәм 327 ҡатын-ҡыҙ дәүләт крәҫтиәне, [[1834 йыл]]да — 823 кеше йәшәгән. Цыгановский ҡасабаһы менән Мусихинский бүлендек ауылы [[1870 йыл]]да, Харинский бүлендек ауылы [[1877 йыл]]да барлыҡҡа килә (беренсеһендә 1109 йорт, Цыгановский ҡасабаһында 17 ихата).  11 йорттан торған Аптыш лог ауылы Таҙтүбәнең бер өлөшөн тәшкил иткән. Луканинский бүлендек ауылы (14 йорт) Бәләкәй Кошсо улусынан ҡуртымға алынған ерҙә барлыҡҡа килгән. Таҙтүбә ситендәге Зайцев бүлендек ауылы 1898 йылда 26 йорттан торған. Ауыл усадьбаһы 235 дисәтинәгә яҡын ерҙе биләгән<ref>{{ИСДБ|страница=501}} </ref>.

== Биләмә берәмектәренә инеүе ==
<!-- {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100 %;margin:0;" --><!-- Төрөлөп ҡуйыла торған таблица башы -->
{| class="wikitable"
|-
! Теркәү йылы !! Улус, ауыл советы !! Өйәҙ, кантон, район !! Губерна, Республика !! Дәүләт
|-
| [[1816]] || -се йорт || 8-се Башҡорт кантоны || Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
| [[1834]] || -се йорт || 8-се Башҡорт кантоны|| Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1847]] || -се йорт || 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе ||  Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1859]] || -се йорт || 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе || Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1895]] ||Һарт улусы || Өфө өйәҙе || Өфө губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1920]] ||Дыуан-Ҡошсо улусы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||[[Файл:Emblem of the Russian SFSR (1978–1991), Emblem of Russia (1991–1992).svg|20px]] РСФСР
|-
|[[1926]] ||Ҡошсо улусы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1935]] || Вознесенка ауыл Советы || Дыуан районы || Башҡорт АССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1941]] || Вознесенка ауыл Советы|| Дыуан районы|| Башҡорт АССР-ы || {{СССР}} СССР
|-
|[[1990]] || Вознесенка ауыл Советы || Салауат районы ||[[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] ||{{Россия}} Рәсәй Федерацияһы
|-

|-
| || || || ||== Мәтәле ауылының
|}

== Таҙтүбә ауылының XIX быуатта артабанғы үҫеше ==
Таҙтүбә ауылында [[1816 йыл]]да 671, [[1834 йыл]]да — 823 кеше. [[1859 йыл]]да 1028 йән иҫәпләнә. [[1865 йыл]]да 428 йортта 2066, [[1870 йыл]]да 428 йортта 2066 кеше, [[1895 йыл]]да 383 йортта — 2232 кеше йәшәгән. 

Игенселек, умартасылыҡ, ылаусылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Сиркәү, училище, күн, шәм, 2 һабын етештереү, 3 май һығыу заведениеһы, 6 һыу тирмәне, 17 сауҙа кибете, почта станцияһы булған. Йәрминкә үткәрелгән<ref>{{ИСДБ|страница=501}} </ref>.

== Ауылдың XX быуаттағы һәм хәҙерге үҫеше ==
[[1906 йыл]]да Таҙтүбә ауылы Мусихинский ҡасабаһы (хәҙер — [[Вознесенка (Дыуан районы)|Вознесенка]] ауылы) менән бергә иҫәпкә алынған, унда [[1823 йыл|1823]] һәм [[1896 йыл]]дарҙа төҙөлгән 2 сиркәү, 3 сиркәү-мәхәллә мәктәбе, 2 класлы министрлыҡ мәктәбе, земство мәктәбе, земство дауаханаһы, һелтеле матдә етештереүсе поташ завод, канат һәм һабын ҡайнатыу заведениеһы, 9 һыу тирмәне, мануфактура, бакалея һәм галантерея кибеттәре, запас иген һаҡлау мөгәзәйе булған. Йәрминкәләр үткәрелгән. Кәсепселек киң таралған<ref>{{ИСДБ|страница=501}} </ref>.

Үҫешкән [[игенселек]], өс баҫыулы сәсеү әйләнеше булған. Баҫыуҙарҙы [[тиреҫ]] менән ашлағандар, бер [[дисәтинә]]гә 300 йөк тирҫ сығарғандар. 100 һуҡҡыс, 20 америка һуҡҡыстары һәм [[елгәргес]]тәр булған. [[XIX быуат]] аҙағында 6 һыу тирмәне булған.

Май аҙағына тиклем баҫыуҫа мал йөрөгән, артабан сентябргә тиклем мал ауыл янында, иген урылғандан һуң, ҡамылда утлаған. Үҙҙәре әҙерләгән бесән етрлек булһын өсөн, ҡуртымға сабынлыҡтар алғандар<ref>{{ИСДБ|страница=501}}</ref><ref>РГАДА. Ф. 1324. Оп. 1. Д. 284. Л. 2. ЦГИА РБ. Ф. 172. Оп. 1. Д. 106. Ф. 1. Оп. 1.Д. 1906. Л. 1. Ф. 419. Оп. 1. Д. 12. Л. 5. РГАДА. Ф. 1355. Оп. 1. Д. 940. Л. 177; Западные башкиры по переписям 1795—1917 гг. Автор-составитель и научный редактор А. 3. Асфандияров. Уфа, 2001. С. 64. Давлетбаев Б. С. Большая Ока. С. 51</ref>.

[[1905 йыл]]да 617 йортта — 4639, [[1920 йыл]]да 494 ике йортта — 2785 кеше. [[Ауыл]]дың үҙ сиратында күп кенә бүлендек ауылдары булған. Ул ауылдарҙың шулай уҡ бүлендек ауылдары булған. 

Әлеге ваҡытта Таҙтүбә ауылында урта [[мәктәп]], [[балалар баҡсаһы]], врач амбулаторияһы, Мәҙәниәт йорто, китапхана бар<ref> {{БЭ2013|76596}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
Таҙтүбә ауылында [[урыҫтар]] йәшәй (2002).

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||2785||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||1692||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||1636||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||1234||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||1259||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||1148||551||597||48,0||52,0
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Билдәле шәхестәр ==
* [[Ившин Аркадий Игнатьевич]] (24.03.1933—29.03.1988), ауыл хужалығы эшмәкәре, 1961—1988 йылдарҙа [[Башҡортостан]]дың [[Дыуан районы]] «Искра» колхозы рәйесе. БАССР-ҙың 9‑сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Октябрь Революцияһы (1973), ике [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1971, 1976) һәм [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены|Халыҡтар дуҫлығы]] (1981) ордендары кавалеры<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/5314-ivshin-arkadij-ignatevich Башҡорт энциклопедияһы — Ившин Аркадий Игнатьевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421071212/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/5314-ivshin-arkadij-ignatevich |date=2016-04-21 }}{{V|15|03|2018}}</ref>.
* [[Быстрых Фёдор Павлович]] (23.12.[[1901 йыл|1901]], Рәсәй империяһы, Өфө губернаһы , Златоуст өйәҙе, Таҙтүбә ауылы (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Дыуан районы) — 02.05.[[1976]], [[Свердловск]], [[РСФСР]], [[СССР]]) — совет тарихсыһы {{историк|СССР}}, тарих фәндәре докторы (1960), [[профессор]] (1961).
 
== Урамдары ==
{{Колонки|3}}
* Үрге Колхоз урамы ({{lang-ru| Верхняя Колхозная (улица)}})
* Яр буйы урамы ({{lang-ru| Набережная (улица)}})
* Совет урам ({{lang-ru| Советская (улица)}})
* Ившин майҙаны ({{lang-ru| Ившина (площадь)}})
* Түбәнге Колхоз урамы ({{lang-ru| Нижняя Колхозная (улица)}})
* Ҡояшлы урам ({{lang-ru| Солнечная (улица)}})
* Урман урамы ({{lang-ru| Лесная (улица)}})
* Яңы урамы ({{lang-ru| Новая (улица)}})
* Үҙәк урамы ({{lang-ru| Центральная (улица)}})<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/duvanskiy-rayon/selo-tastuba/ Карта д. Тастуба. Улица]</ref>{{Колонки|конец}}

== Тирә-яҡ мөхит ==
; Ер-һыу атамалары

''Тауҙар:''

''Йылғалар:'' 
* [[Әй (йылға)|Әй]], '''Кәртйә, Ҡорйылға''' (Суханка)

''Шишмәләр:'' Шишмәгүл

''Ялан-бесәнлектәр:''

''Таусыҡтар, түбәләр:''

''Тәбиғәт һәйкәәле:''
[[Файл:Тастуба (Лысая гора).jpg|thumb|right|250px|Таҙтүбә тауы]] '''Оло Таҙтүбә тауы''' түбәнге пермь риф ултырмаларынан барлыҡҡа килгән. 1985 йылда тәбиғәт һәйкәле тип иғлан ителгән<ref>[https://infourok.ru/prezentaciya-na-temu-pamyatniki-prirodi-duvanskogo-rayona-respubliki-bashkortostan-1483238.html Памятники природы Дуванского района]</ref>.

'''Ҡарашар''' (Черношарские) һаҙлығы, бында ерек, тал ағастары үҫә. «Шар» топонимдарҙа ''һаҙ'' мәғәнәһендә осрай.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Һарт]]

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|76596}}
* {{ИСДБ|страница=501}} 501 б. Таҙтүбә ауылы
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 120—121 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7{{ref-ru}}
* [https://www.rulit.me/data/programs/resources/pdf/Galieva_Russkoe-selo-Tastuba-proshloe-i-nastoyashchee_RuLit_Me_606612.pdf Ф. Г. Галиева,
С. Ю. Серебренникова, М. В. Водолеева. Русское село Тастуба. Прошлое и настоящее. С.-П., 2015]
* [https://infourok.ru/prezentaciya-na-temu-pamyatniki-prirodi-duvanskogo-rayona-respubliki-bashkortostan-1483238.html Памятники природы Дуванского района]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Дыуан районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Дыуан районы ауылдары]]
Таҙтүбә () — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл. Вознесенка ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1148 кеше.
Почта индексы — 452540, ОКАТО коды — 80223806002.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Мәсәғүт): 40 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 115 км

Таҙтүбә ауылы Мәләкәҫ йылғаһы буйында, район үҙәге Мәсәғүт ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 40 километр һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 115 километр алыҫлыҡта урынлашҡан .

 Тарих 
Таҙтүбә ауылына Троицк өйәҙе Һарт улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәренә 1787 йылғы керҙәшлек килешеүе буйынса индерелгән Пермь наместниклығы дәүләт крәҫтиәндәре нигеҙ һалған.

Әй йылғаһының һул ҡушылдығы Кәртйә һәм Суханка (Ҡорйылға?) йылғаһы буйындағы Таҙтүбә ауылы урыҫ дәүләт крәҫтиәндәре иң иртә урынлашҡан ауылдарҙың береһе.

Һарт улусы башҡорттары:  «Ҡошсо һәм Дыуан аҫаба башҡорт ерҙәре менән сиктәш ятҡан ерҙәребеҙ алпауыт та, ҡаҙна ере лә түгел, һәм ул эшкәртелмәй буш ятмаһын өсөн, 1787 йылғы керҙәшлек килешеүе буйынса Пермь губернаһының төрлө өйәҙҙәре крәҫтиәндәрен 35 йылға йыл һайын 20 һум һалым түләү шарты менән, индерҙек, Таҙтүбә ауылына нигеҙ һалынды. Һәм бында, яйлап арта барып, килешеү буйынса ниеҙләргә тәҡдим ителгән 50 йорт урынына хәҙер 200 йорт төҙөлдө» ЦГИА РБ. Ф. 113. Оп. 1. Д. 413. См. это дело и по Месягутовской, Сикиязовской, Метелинской, Михайловской школам. РГАДА. Ф. 1355. Оп. 1. Д. 940. Башкирский край. Вып. 4; Материалы по истории Дуван­ского района. Уфа, 1994. С. 128. См. этот сборник и по другим школам.

 Ыҙанлау буйынса Таҙтүбә халҡына барлығы 13611 дисәтинә уңайлы һәм 450 дисәтинә уңайһыҙ ер бүленә. Ыҙан контораһы «ошо ерҙе  ситләтелгән ер рәтенә» индерә, быға башҡорттар протест иғлан итә, әммә иғтибарһыҙ ҡалдырыла. Эш шунда: крәҫтиәндәр 1817 йылға ҡуртым түләүен туҡтата һәм 35 йыллыҡ керҙәшлек ваҡыты тамамланыуға яҡыная. Яҡтарҙың судлашып тартышыуы дауам итә. Өҫтәүенә, күскенсе пермяктарҙың башҡа төркөмдәре Дыуан һәм Ҡошсо улустары башҡорттары менән килешеүҙәр төҙөй. Дыуандарҙан ер алған крәҫтиәндәр һаны 1816 йылда 125 кешегә, 1834 йылда 167 йәнгә етә, икенселәрендә — 1816 йылда 546 һәм 1834 йылда 656 ир-ат йәне. Сөнки 1802 йылдың авгусында Дыуан улусы башҡорттары Таҙтүбә ауылының дәүләт крәҫтиәндәренә 8 мең дисәтинәгә тиклем участкаһы һатһа ла, аҫабаларҙың бер өлөшөнөң ризаһыҙлығы арҡаһында купчий ҡағыҙы эшләнмәй ҡалған була. 1787 йылғы килешеү буйынса күсеп килгән Таҙтүбәнең бүлендеге Иҫке Мусихино (хәҙерге — Вознесенка) дәүләт крәҫтиәндәренең бер өлөшө, айырым дачаларҙа йәшәгәндәрен индермәйсә, (1816 йылғы VII рәүиз мәғлүмәттәре буйынса — 125, 1834 йылғы рәүиз буйынса — 167 йән ир-ат) аҡсалата түләү шарты менән 50 йылға 1795 йылдың 5 декабрендә һәм 1803 йылдың 23 апрелендә тағы килешеү төҙөгән. .

1795 йылда Таҙтүбә ауылындағы 146 йортта 684, 357 ир-ат һәм 327 ҡатын-ҡыҙ дәүләт крәҫтиәне, 1834 йылда — 823 кеше йәшәгән. Цыгановский ҡасабаһы менән Мусихинский бүлендек ауылы 1870 йылда, Харинский бүлендек ауылы 1877 йылда барлыҡҡа килә (беренсеһендә 1109 йорт, Цыгановский ҡасабаһында 17 ихата).  11 йорттан торған Аптыш лог ауылы Таҙтүбәнең бер өлөшөн тәшкил иткән. Луканинский бүлендек ауылы (14 йорт) Бәләкәй Кошсо улусынан ҡуртымға алынған ерҙә барлыҡҡа килгән. Таҙтүбә ситендәге Зайцев бүлендек ауылы 1898 йылда 26 йорттан торған. Ауыл усадьбаһы 235 дисәтинәгә яҡын ерҙе биләгән .

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт 1816  -се йорт  8-се Башҡорт кантоны  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы 1834  -се йорт  8-се Башҡорт кантоны Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1847  -се йорт  8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе   Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1859  -се йорт  8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1895 Һарт улусы  Өфө өйәҙе  Өфө губернаһы  Рәсәй империяһы1920 Дыуан-Ҡошсо улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы 20px РСФСР1926 Ҡошсо улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935  Вознесенка ауыл Советы  Дыуан районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941  Вознесенка ауыл Советы Дыуан районы Башҡорт АССР-ы   СССР1990  Вознесенка ауыл Советы  Салауат районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы    == Мәтәле ауылының

 Таҙтүбә ауылының XIX быуатта артабанғы үҫеше 
Таҙтүбә ауылында 1816 йылда 671, 1834 йылда — 823 кеше. 1859 йылда 1028 йән иҫәпләнә. 1865 йылда 428 йортта 2066, 1870 йылда 428 йортта 2066 кеше, 1895 йылда 383 йортта — 2232 кеше йәшәгән. 

Игенселек, умартасылыҡ, ылаусылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Сиркәү, училище, күн, шәм, 2 һабын етештереү, 3 май һығыу заведениеһы, 6 һыу тирмәне, 17 сауҙа кибете, почта станцияһы булған. Йәрминкә үткәрелгән .

 Ауылдың XX быуаттағы һәм хәҙерге үҫеше 
1906 йылда Таҙтүбә ауылы Мусихинский ҡасабаһы (хәҙер — Вознесенка ауылы) менән бергә иҫәпкә алынған, унда 1823 һәм 1896 йылдарҙа төҙөлгән 2 сиркәү, 3 сиркәү-мәхәллә мәктәбе, 2 класлы министрлыҡ мәктәбе, земство мәктәбе, земство дауаханаһы, һелтеле матдә етештереүсе поташ завод, канат һәм һабын ҡайнатыу заведениеһы, 9 һыу тирмәне, мануфактура, бакалея һәм галантерея кибеттәре, запас иген һаҡлау мөгәзәйе булған. Йәрминкәләр үткәрелгән. Кәсепселек киң таралған .

Үҫешкән игенселек, өс баҫыулы сәсеү әйләнеше булған. Баҫыуҙарҙы тиреҫ менән ашлағандар, бер дисәтинәгә 300 йөк тирҫ сығарғандар. 100 һуҡҡыс, 20 америка һуҡҡыстары һәм елгәргестәр булған. XIX быуат аҙағында 6 һыу тирмәне булған.

Май аҙағына тиклем баҫыуҫа мал йөрөгән, артабан сентябргә тиклем мал ауыл янында, иген урылғандан һуң, ҡамылда утлаған. Үҙҙәре әҙерләгән бесән етрлек булһын өсөн, ҡуртымға сабынлыҡтар алғандарРГАДА. Ф. 1324. Оп. 1. Д. 284. Л. 2. ЦГИА РБ. Ф. 172. Оп. 1. Д. 106. Ф. 1. Оп. 1.Д. 1906. Л. 1. Ф. 419. Оп. 1. Д. 12. Л. 5. РГАДА. Ф. 1355. Оп. 1. Д. 940. Л. 177; Западные башкиры по переписям 1795—1917 гг. Автор-составитель и научный редактор А. 3. Асфандияров. Уфа, 2001. С. 64. Давлетбаев Б. С. Большая Ока. С. 51.

1905 йылда 617 йортта — 4639, 1920 йылда 494 ике йортта — 2785 кеше. Ауылдың үҙ сиратында күп кенә бүлендек ауылдары булған. Ул ауылдарҙың шулай уҡ бүлендек ауылдары булған. 

Әлеге ваҡытта Таҙтүбә ауылында урта мәктәп, балалар баҡсаһы, врач амбулаторияһы, Мәҙәниәт йорто, китапхана бар .

 Халыҡ һаны 
Таҙтүбә ауылында урыҫтар йәшәй (2002).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август2785 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар1692 1959 йыл 15 ғинуар1636 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар1234 2002 йыл 9 октябрь1259 2010 йыл 14 октябрь114855159748,052,0

 Билдәле шәхестәр 
 Ившин Аркадий Игнатьевич (24.03.1933—29.03.1988), ауыл хужалығы эшмәкәре, 1961—1988 йылдарҙа Башҡортостандың Дыуан районы «Искра» колхозы рәйесе. БАССР-ҙың 9‑сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Октябрь Революцияһы (1973), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1976) һәм Халыҡтар дуҫлығы (1981) ордендары кавалерыБашҡорт энциклопедияһы — Ившин Аркадий Игнатьевич .
 Быстрых Фёдор Павлович (23.12.1901, Рәсәй империяһы, Өфө губернаһы , Златоуст өйәҙе, Таҙтүбә ауылы (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Дыуан районы) — 02.05.1976, Свердловск, РСФСР, СССР) — совет тарихсыһы , тарих фәндәре докторы (1960), профессор (1961).
 
 Урамдары 

 Үрге Колхоз урамы ()
 Яр буйы урамы ()
 Совет урам ()
 Ившин майҙаны ()
 Түбәнге Колхоз урамы ()
 Ҡояшлы урам ()
 Урман урамы ()
 Яңы урамы ()
 Үҙәк урамы ()Карта д. Тастуба. Улица

 Тирә-яҡ мөхит 
 Ер-һыу атамалары

Тауҙар:

Йылғалар: 
 Әй, Кәртйә, Ҡорйылға (Суханка)

Шишмәләр: Шишмәгүл

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Тәбиғәт һәйкәәле:
thumb|right|250px|Таҙтүбә тауы Оло Таҙтүбә тауы түбәнге пермь риф ултырмаларынан барлыҡҡа килгән. 1985 йылда тәбиғәт һәйкәле тип иғлан ителгәнПамятники природы Дуванского района.

Ҡарашар (Черношарские) һаҙлығы, бында ерек, тал ағастары үҫә. «Шар» топонимдарҙа һаҙ мәғәнәһендә осрай.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Һарт

 Һылтанмалар 
 
  501 б. Таҙтүбә ауылы
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 120—121 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7
 [https://www.rulit.me/data/programs/resources/pdf/Galieva_Russkoe-selo-Tastuba-proshloe-i-nastoyashchee_RuLit_Me_606612.pdf Ф. Г. Галиева,
С. Ю. Серебренникова, М. В. Водолеева. Русское село Тастуба. Прошлое и настоящее. С.-П., 2015]
 Памятники природы Дуванского района

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Дыуан районы ауылдары