Йылайыр яйлаһы
'''Йылайыр яйлаһы''' — [[Башҡортостан]]дың көнсығышында урынлашҡан яйла.

== Географияһы ==
Төньяҡта [[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙелдең]] көнсығыштан көнбайышҡа аҡҡан өлөшө, көньяҡта [[Гөбөрлө тауҙары|Гөбөрлө тауҙары]], көнбайышта [[Оло Эйек]], көнсығышта [[Һаҡмар (йылға)|Һаҡмар]] йылғалары тарафынан сикләнә.

Башҡортостандың [[Күгәрсен районы|Күгәрсен]], [[Йылайыр районы|Йылайыр]] һәм [[Ейәнсура районы|Ейәнсура]] райондарына тура килә.

== Тасуирламаһы ==
Яйла [[палеоген]] дәүерендә [[мезозой]] осорона ҡайтып килгән урындағы [[пенеплен]]дың ҡалҡыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән.
Диңгеҙ кимәленә ҡарата бейеклеге — 300—600 м. Көнсығыш өлөшөндә рельефы тигеҙ, көнбайышында — тау-теҙемле. Күпселегендә ултырма һәм вулкансал тоҡомдарҙан һалынған. Йырын-үҙән оҙонлоғо 1 кв. км-ға 1-2 км тәшкил итә.

Көнсығыш өлөшөндә рельефы тигеҙ, көнбайышында тауҙар теҙмәһе урынлашҡан.  

Ере һоро тау‑урман тупраҡлы булған урындарҙа ҡайын, имән, саған, йүкә, йыла, ҡарағас ҡатыш ҡарағай урмандары үҫә.  Типик һәм һелтеле ҡара тупраҡтарында болондар һәм ҡыуаҡлы далалар урынлашҡан. Яйланың көнсығыш сите буйлап имән һәм йүкә урмандарының сиге үтә. 

== Тәбиғәт ҡомартҡылары ==
Яйлала [[Мораҙым тарлауығы]] тәбиғи паркы, ''Эйек заказнигы'' (тыйыулығы) һәм ''Шайтантау заказнигы'' ойошторолған. Оло һәм Кесе Энәк йылғаларында  [[бағыр|шишмә бағыры]] ҡурсалана, Дөр‑Дөр тауындағы [[дөр-дөр сәскә]] ҡыуаҡлығы, Аҙаҡлы йылға тамағындағы Кесе Һүрәм йылғаһы үҙәне, Әлйән, Канонников һәм Маяҡтау тауҙары — [[тәбиғәт ҡомартҡылары]] тип иғлан ителгән <ref>[http://encycl.bash-portal.ru/zilair_plato.htm Йылайыр яйлаһы И.М.Япаров//Башҡорт  энциклопедияһы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130706213657/http://encycl.bash-portal.ru/zilair_plato.htm |date=2013-07-06 }}</ref>

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [http://encycl.bash-portal.ru/zilair_plato.htm Йылайыр яйлаһы И.М.Япаров//Башҡорт  энциклопедияһы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130706213657/http://encycl.bash-portal.ru/zilair_plato.htm |date=2013-07-06 }}
* [http://quist.pro/books/ural_08.z.2.php Зилаирское плато//УРАЛ. Иллюстрированная краеведческая энциклопедия]

[[Категория:Башҡортостан географияһы]]
[[Категория:Урал]]
[[Категория:Башҡортостандың тәбиғәт ҡомартҡылары]]
Йылайыр яйлаһы — Башҡортостандың көнсығышында урынлашҡан яйла.

 Географияһы 
Төньяҡта Ағиҙелдең көнсығыштан көнбайышҡа аҡҡан өлөшө, көньяҡта Гөбөрлө тауҙары, көнбайышта Оло Эйек, көнсығышта Һаҡмар йылғалары тарафынан сикләнә.

Башҡортостандың Күгәрсен, Йылайыр һәм Ейәнсура райондарына тура килә.

 Тасуирламаһы 
Яйла палеоген дәүерендә мезозой осорона ҡайтып килгән урындағы пенеплендың ҡалҡыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән.
Диңгеҙ кимәленә ҡарата бейеклеге — 300—600 м. Көнсығыш өлөшөндә рельефы тигеҙ, көнбайышында — тау-теҙемле. Күпселегендә ултырма һәм вулкансал тоҡомдарҙан һалынған. Йырын-үҙән оҙонлоғо 1 кв. км-ға 1-2 км тәшкил итә.

Көнсығыш өлөшөндә рельефы тигеҙ, көнбайышында тауҙар теҙмәһе урынлашҡан.  

Ере һоро тау‑урман тупраҡлы булған урындарҙа ҡайын, имән, саған, йүкә, йыла, ҡарағас ҡатыш ҡарағай урмандары үҫә.  Типик һәм һелтеле ҡара тупраҡтарында болондар һәм ҡыуаҡлы далалар урынлашҡан. Яйланың көнсығыш сите буйлап имән һәм йүкә урмандарының сиге үтә. 

 Тәбиғәт ҡомартҡылары 
Яйлала Мораҙым тарлауығы тәбиғи паркы, Эйек заказнигы (тыйыулығы) һәм Шайтантау заказнигы ойошторолған. Оло һәм Кесе Энәк йылғаларында  шишмә бағыры ҡурсалана, Дөр‑Дөр тауындағы дөр-дөр сәскә ҡыуаҡлығы, Аҙаҡлы йылға тамағындағы Кесе Һүрәм йылғаһы үҙәне, Әлйән, Канонников һәм Маяҡтау тауҙары — тәбиғәт ҡомартҡылары тип иғлан ителгән Йылайыр яйлаһы И.М.Япаров//Башҡорт  энциклопедияһы 

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Йылайыр яйлаһы И.М.Япаров//Башҡорт  энциклопедияһы 
 Зилаирское плато//УРАЛ. Иллюстрированная краеведческая энциклопедия

Категория:Башҡортостан географияһы
Категория:Урал
Категория:Башҡортостандың тәбиғәт ҡомартҡылары