Рапат
{{ТП-Рәсәй|Рапат
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Рапат
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 55 | lat_min = 3 | lat_sec = 55
  |lon_deg = 54 | lon_min = 36 | lon_sec = 28
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Саҡмағош районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 830
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 452219
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           =34796 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80256840001
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Рапат''' ({{lang-ru|Рапатово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Саҡмағош районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 830 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452219, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80256840001.
 
== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||830||402||428||48,4||51,6
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек [[башҡорттар]] (44 %) һәм [[татарҙар]] (54 %) йәшәй<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>.
== Географик урыны ==

* Район үҙәгенә тиклем ([[Саҡмағош]]): 9 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Бүздәк]]): 60 км

== Тарихы ==
Рапат ауылы тарихы шул уҡ исемдәге йылғала (ғәр. «рабат» - нығытылған пункт, ҙур булмаған ҡала) исеменән килә. 1795 йылда [[башҡорттар]] бер [[мишәрҙәр|мишәр]] ғаиләһен (7 кеше) һәм бер [[типтәрҙәр|типтәр]] (4 кеше) ғаиләһен  керҙәшлек килешеүе буйынса ҡабул итә. 

Был ауылда Ҡаңды улусы Көйөк түбәһе башҡорттары ла йәшәгән. [[1856 йыл]]да бөйөк башҡорт шағиры [[Шәйехзада Бабич]]тың ата-бабалары [[Ҡыйғаҙытамаҡ]] ауылына нигеҙ һалғандан һуң, башҡорттар 15 кешенән торған яңы ауылға сығып китә. 1795 йылғы ревизиянан һуң бында 59 татар дәүләт крәҫтиәндәре ҡабул ителә. Һуңынан 1829 йылда  [[Пенза губернаһы]] Краснослобода өйәҙе Тархан һәм Тумасово ауылдарынан тағы 30 татар (улар араһында Тәкрә Нәҙершин, Рәхмәтулла Яҡупов) килеп төпләнә.

[[1843 йыл]]да 190 башҡортҡа 168 бот ужым икмәге һәм 856 бот яҙғы культуралар сәселгән. 24 бот картуф ултыртылған. Башҡорттарҙа - 2, мишәрҙәрҙә 1 тирмән була. Ауыл кешеләрен 300 умарта тота. Мәсет эшләй.

== Ауыл тураһында ҡыҙыҡлы мәғлүмәт ==
[[1891 йыл]]да Иҫке Ҡалмаш улусының Рапат ауылы башҡорттары алпауыт Веригинаның имениеһына һөжүм итә, уның сәсеүлектәрен юҡ итә, хеҙмәтселәренең  малдарын тартып ала, йортоноң тәҙрәләрен вата, хеҙмәтселәрен үлтереү һәм  йорт-ерен яндырыу менән янай, старостаны туҡмай. Властар башҡорттарға ҡаршы ҙур полиция көстәрен ебәрә, 26 кеше ҡулға алына. Шул уҡ ваҡытта урындағы мулла Ғайса Туҡтаров полицияға ҙур хеҙмәт күрһәтә, хатта ул Өфө губернаторының рәхмәт һүҙҙәренә лайыҡ була. Рапатлыларҙың күршеләре [[Иҫке Ҡалмаш]] һәм [[Ҡалмашбаш]]  ауылдары башҡорттары алпауыт Мамлеев ерҙәрен баҫып ала, урмандағы дачаһына  ут төртә,  ер биләүсе Ҡотлобаев ерҙәрен ҡуртымға алғандарҙы ҡыуып ебәрә. Тәртипһеҙлекте ойоштороусылар 15 кеше һаҡ аҫтына алына.

[[1812 йылғы Ватан һуғышы]]нда 11-се башҡорт полкы составында башҡорт Фәйзулла Вәлитов (1792 йылғы), уның улдары Ғәбиҙулла, Мөхәмәҙиәр, Мөхәмәтсадиҡ ҡатнашҡан.<ref>{{Китап:История сёл и деревень Башкортостана}} стр.319</ref>

== Ауылдың арҙаҡлы шәхестәре ==
* [[Илфаҡ Смаҡов]] (2.01.1940—27.05.1993) — [[СССР|совет]] һәм [[Рәсәй]] эстрада [[йыр]]сыһы, [[Башҡорт АССР-ы]]ның халыҡ (1985) һәм РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1989) артисы<ref>[http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/component/content/article/8-spisok/4029-bukva-s.html Башҡорт энциклопедияһы — Смаҡов Илфаҡ Мөзип улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903034725/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/component/content/article/8-spisok/4029-bukva-s.html |date=2018-09-03 }}{{V|01|01|2018}}</ref>.

== 1917 йылғы ауыл хужағығын иҫәпкә алыу карточкалары ==
* [https://basharchive.ru/census/1917/11692/ Материалы поземельной переписи 1917 года по: д. Рапатово, т.1, Белебеевский уезд, Старо-Калмашевская волость; фонд Р-473, опись 1, дело 1434]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://basharchive.ru/census/1917/11693/ Материалы поземельной переписи 1917 года по: д. Рапатово, т.2, Белебеевский уезд, Старо-Калмашевская волость; фонд Р-473, опись 1, дело 1435]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Сығанаҡтар ==
<references/>

{{Саҡмағош районы ауылдары}}

[[Категория:Саҡмағош районы ауылдары]]
Рапат () — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 830 кеше.
Почта индексы — 452219, ОКАТО коды — 80256840001.
 
 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь83040242848,451,6

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек башҡорттар (44 %) һәм татарҙар (54 %) йәшәйЕдиный электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта .
 Географик урыны 

 Район үҙәгенә тиклем (Саҡмағош): 9 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 60 км

 Тарихы 
Рапат ауылы тарихы шул уҡ исемдәге йылғала (ғәр. «рабат» - нығытылған пункт, ҙур булмаған ҡала) исеменән килә. 1795 йылда башҡорттар бер мишәр ғаиләһен (7 кеше) һәм бер типтәр (4 кеше) ғаиләһен  керҙәшлек килешеүе буйынса ҡабул итә. 

Был ауылда Ҡаңды улусы Көйөк түбәһе башҡорттары ла йәшәгән. 1856 йылда бөйөк башҡорт шағиры Шәйехзада Бабичтың ата-бабалары Ҡыйғаҙытамаҡ ауылына нигеҙ һалғандан һуң, башҡорттар 15 кешенән торған яңы ауылға сығып китә. 1795 йылғы ревизиянан һуң бында 59 татар дәүләт крәҫтиәндәре ҡабул ителә. Һуңынан 1829 йылда  Пенза губернаһы Краснослобода өйәҙе Тархан һәм Тумасово ауылдарынан тағы 30 татар (улар араһында Тәкрә Нәҙершин, Рәхмәтулла Яҡупов) килеп төпләнә.

1843 йылда 190 башҡортҡа 168 бот ужым икмәге һәм 856 бот яҙғы культуралар сәселгән. 24 бот картуф ултыртылған. Башҡорттарҙа - 2, мишәрҙәрҙә 1 тирмән була. Ауыл кешеләрен 300 умарта тота. Мәсет эшләй.

 Ауыл тураһында ҡыҙыҡлы мәғлүмәт 
1891 йылда Иҫке Ҡалмаш улусының Рапат ауылы башҡорттары алпауыт Веригинаның имениеһына һөжүм итә, уның сәсеүлектәрен юҡ итә, хеҙмәтселәренең  малдарын тартып ала, йортоноң тәҙрәләрен вата, хеҙмәтселәрен үлтереү һәм  йорт-ерен яндырыу менән янай, старостаны туҡмай. Властар башҡорттарға ҡаршы ҙур полиция көстәрен ебәрә, 26 кеше ҡулға алына. Шул уҡ ваҡытта урындағы мулла Ғайса Туҡтаров полицияға ҙур хеҙмәт күрһәтә, хатта ул Өфө губернаторының рәхмәт һүҙҙәренә лайыҡ була. Рапатлыларҙың күршеләре Иҫке Ҡалмаш һәм Ҡалмашбаш  ауылдары башҡорттары алпауыт Мамлеев ерҙәрен баҫып ала, урмандағы дачаһына  ут төртә,  ер биләүсе Ҡотлобаев ерҙәрен ҡуртымға алғандарҙы ҡыуып ебәрә. Тәртипһеҙлекте ойоштороусылар 15 кеше һаҡ аҫтына алына.

1812 йылғы Ватан һуғышында 11-се башҡорт полкы составында башҡорт Фәйзулла Вәлитов (1792 йылғы), уның улдары Ғәбиҙулла, Мөхәмәҙиәр, Мөхәмәтсадиҡ ҡатнашҡан. стр.319

 Ауылдың арҙаҡлы шәхестәре 
 Илфаҡ Смаҡов (2.01.1940—27.05.1993) — совет һәм Рәсәй эстрада йырсыһы, Башҡорт АССР-ының халыҡ (1985) һәм РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1989) артисыБашҡорт энциклопедияһы — Смаҡов Илфаҡ Мөзип улы .

 1917 йылғы ауыл хужағығын иҫәпкә алыу карточкалары 
 Материалы поземельной переписи 1917 года по: д. Рапатово, т.1, Белебеевский уезд, Старо-Калмашевская волость; фонд Р-473, опись 1, дело 1434
 Материалы поземельной переписи 1917 года по: д. Рапатово, т.2, Белебеевский уезд, Старо-Калмашевская волость; фонд Р-473, опись 1, дело 1435

 Иҫкәрмәләр 

 Сығанаҡтар 

Категория:Саҡмағош районы ауылдары