Горчаки (Дәүләкән районы)
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Горчаки (Гәршәк)
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Горчаки}}
 |изображение              = Берҡаҙан һаҙлығы.jpg
 |описание изображения     = Берҡаҙан — тәбиғәт ҡомартҡыһы 
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 54 |lat_min = 15 |lat_sec = 28
 | lon_deg                  = 54 |lon_min = 43 |lon_sec = 54
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Дәүләкән районы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = Ауыл биләмәһе
 | поселение                = Мәкәш ауыл Советы (Дәүләкән районы)
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 1890
 | первое упоминание        = 1917
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Горчаки (Давлекановский район) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Горчаки (Давлекановский район) | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | милли состав     = башҡорттар
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453418
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80222831003
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''Горчаки''' ({{lang-ru|Горчаки}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Дәүләкән районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 120 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453418, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80222831003.
 
== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||120||56||64||46,7||53,3
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
== Тарихы ==
Район үҙәгенән һәм [[Дәүләкән]] тимер юл станцияһынан көнбайышҡа табан 25 км алыҫлыҡта [[Асылыкүл]] тәбиғи паркы территорияһында урынлашҡан. Ауылға 1890 йылда кенәз П. Д. Горчаков (1864—1906) [[Бәләбәй өйәҙе]]нә ингән 1020 дисәтинә ер һатып алып нигеҙ һала. Кенәз Горчаков 1893 йылда ерен Е.Поршина һәм Р.Озеровҡа, ә улар немецтарға һата. 1896 йылда мәктәп асыла. [[Немецтар|Немец]]тар тарафынан имениеға уртаҡ исем «Горчаки» бирелеп, ул бер нисә утарға тарҡала. 1917 йылда Горчаковский утары булараҡ теркәлгән, 13 йортта 111 кеше (немецтар һәм украиндар) йәшәгән. 1930—1950 йылдарҙа 1-се Горчаки һәм 2-се Горчаки ауылдары иҫәпкә алынған. 50-се йылдар аҙағында улар ҡушылғандан һуң, хәҙерге исемен һәм статусын ала.Халыҡ телендә Гәршәк исеме менән йөрөтөлә<ref name="Х.">{{китап |автор= К.М.Хәмиҙуллина  |заглавие=«Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы Мәкәш ауылының тарихы һәм тулы шәжәрәһе» |место=Өфө |издательство=«Мир печати» |год=2012 й |страницы=72  }}</ref>. XIX быуат аҙағынан — 1940 йылға тиклем халыҡтың күпселеген немецтар тәшкил итә. 1940—1960 йылдарҙа халыҡтың күпселе — урыҫтар, 1970 йылдан — башҡорттар. Ауыл халҡы совет осоронда «Колос» («Жданов») колхозында эшләй.

Халҡы: 1920 йылда— 206 кеше; 1939 йылда —267; 1959 йылда —153; 1989 йылда — 85; 2002 йылда —114; 2010 йылда —120 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Башланғыс мәктәп (Мәкәш урта мәктәбе филиалы) ? йылда ябыла, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб бар<ref>{{китап |автор= А.Казанцев |заглавие=«История населённых пунктов Давлекановского района» |место=Өфө  |издательство= «Издательские решения. По лицензии Ridero»|год=2021 й |страницы=55—57-се б.б. }}</ref><ref>[http://bashenc.online/ba/articles/90229/ Башҡорт Википедияһы /Горчаки (Дәүләкән районы)]</ref><ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/473  Асфандияров А.З «История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр.473] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220411101532/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/473 |date=2022-04-11 }}</ref>.

== Урамдары ==
Исеме<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/059/000019.html «Налог Белешмәһе» статискаһында Горчак (Гәршәк) ауылы]</ref>:
* Горчак (Гәршәк) урамы ({{lang-ru|Горчаково (улица)}})

== Билдәле кешеләре ==
== Башҡорт халыҡ информаторҙары ==
* «Килен сәйе», «Килен ебе», «Һыу башлатыу», «Ҡыҙ оҙатыу» туй йолаларын Ғабрахманова Нурзизә Фәйзерахман ҡыҙынан (1906) [[Солтангәрәева Розалиә Әсфәндиәр ҡыҙы|Р.Солтангәрәева]] 1983 йылда яҙып алған. «Башҡорт халыҡ ижады. Йола фольклоры» 1-се томға № 128,№ 129, № 130,№ 131,№ 190 ингән<ref> {{китап |автор= Әхмәт Сөләймәнов, Розалия Солтәнгәрәеева  |заглавие=«Башҡорт халыҡ ижады» Йола фольклоры I том |место=Өфө |издательство=«Китап» |год=1995 й |страницы=416-417, 453-СӨ Б.Б. }}</ref>.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Дәүләкән (ҡала)|Дәүләкән]]): 25 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Мәкәш]]): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Дәүләкән (ҡала)|Дәүләкән]]): 25 км
== Ер-һыу атамалары ==
Исемдәре<ref name="Х." />:
{{колонки|2}}
* Ахун быуаһы
* Берҡаҙан һаҙлығы
* Төйлән йылғаһы, Берҡаҙандан юл ала
* Ҡара ҡойо
* Асылыкүл
* Дөндөк быуаһы
* Айыу баҫыуы
* Үрнә буйы
{{конец|колонки}}
== Видеояҙмаларҙа тәбиғәт ҡомартҡылары ==
* [https://yandex.ru/video/preview/?text=болото%20берказан%20фото%20достопримечательности&path=yandex_search&parent-reqid=1647780615077568-3 Берҡаҙан]
* {{YouTube|Zjq8E0zHSug|logo=1}}Берҡазан

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|90229}}
* [http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/473  Асфандияров А.З «История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр.473] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220411101532/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/473 |date=2022-04-11 }}
* {{китап |автор= А.М.Хәкимйәнова, Р.Ғ.Мөхәмәтғәлин |заглавие=«Дәүләкән ынйылары» |место=Өфө  |издательство= «Эшлекле династия»|год=2008 й |страницы=339—340-сы б.б. }}
* {{китап |автор= Әхмәт Сөләймәнов, Розалия Солтәнгәрәеева  |заглавие=«Башҡорт халыҡ ижады» Йола фольклоры I том |место=Өфө |издательство=«Китап» |год=1995 й |страницы=416-417, 453-СӨ Б.Б.}}
*  {{китап |автор= А.Казанцев |заглавие=«История населённых пунктов Давлекановского района» |место=Өфө  |издательство= «Издательские решения. По лицензии Ridero»|год=2021 й |страницы=55—57-се б.б. }}
* [https://www.gosspravka.ru/02/059/000019.html «Налог Белешмәһе» статискаһында Горчак (Гәршәк) ауылы]  
* {{китап |автор= К.М.Хәмиҙуллина  |заглавие=«Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы Мәкәш ауылының тарихы һәм тулы шәжәрәһе» |место=Өфө |издательство=«Мир печати» |год=2012 й |страницы=72  }}

{{Дәүләкән районы ауылдары}}
[[Категория:Дәүләкән районы ауылдары]]
Горчаки () — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 120 кеше.
Почта индексы — 453418, ОКАТО коды — 80222831003.
 
 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь120566446,753,3

 Тарихы 
Район үҙәгенән һәм Дәүләкән тимер юл станцияһынан көнбайышҡа табан 25 км алыҫлыҡта Асылыкүл тәбиғи паркы территорияһында урынлашҡан. Ауылға 1890 йылда кенәз П. Д. Горчаков (1864—1906) Бәләбәй өйәҙенә ингән 1020 дисәтинә ер һатып алып нигеҙ һала. Кенәз Горчаков 1893 йылда ерен Е.Поршина һәм Р.Озеровҡа, ә улар немецтарға һата. 1896 йылда мәктәп асыла. Немецтар тарафынан имениеға уртаҡ исем «Горчаки» бирелеп, ул бер нисә утарға тарҡала. 1917 йылда Горчаковский утары булараҡ теркәлгән, 13 йортта 111 кеше (немецтар һәм украиндар) йәшәгән. 1930—1950 йылдарҙа 1-се Горчаки һәм 2-се Горчаки ауылдары иҫәпкә алынған. 50-се йылдар аҙағында улар ҡушылғандан һуң, хәҙерге исемен һәм статусын ала.Халыҡ телендә Гәршәк исеме менән йөрөтөлә. XIX быуат аҙағынан — 1940 йылға тиклем халыҡтың күпселеген немецтар тәшкил итә. 1940—1960 йылдарҙа халыҡтың күпселе — урыҫтар, 1970 йылдан — башҡорттар. Ауыл халҡы совет осоронда «Колос» («Жданов») колхозында эшләй.

Халҡы: 1920 йылда— 206 кеше; 1939 йылда —267; 1959 йылда —153; 1989 йылда — 85; 2002 йылда —114; 2010 йылда —120 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Башланғыс мәктәп (Мәкәш урта мәктәбе филиалы) ? йылда ябыла, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб барБашҡорт Википедияһы /Горчаки (Дәүләкән районы) Асфандияров А.З «История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр.473 .

 Урамдары 
Исеме«Налог Белешмәһе» статискаһында Горчак (Гәршәк) ауылы:
 Горчак (Гәршәк) урамы ()

 Билдәле кешеләре 
 Башҡорт халыҡ информаторҙары 
 «Килен сәйе», «Килен ебе», «Һыу башлатыу», «Ҡыҙ оҙатыу» туй йолаларын Ғабрахманова Нурзизә Фәйзерахман ҡыҙынан (1906) Р.Солтангәрәева 1983 йылда яҙып алған. «Башҡорт халыҡ ижады. Йола фольклоры» 1-се томға № 128,№ 129, № 130,№ 131,№ 190 ингән .

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Дәүләкән): 25 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Мәкәш): 7 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Дәүләкән): 25 км
 Ер-һыу атамалары 
Исемдәре:

 Ахун быуаһы
 Берҡаҙан һаҙлығы
 Төйлән йылғаһы, Берҡаҙандан юл ала
 Ҡара ҡойо
 Асылыкүл
 Дөндөк быуаһы
 Айыу баҫыуы
 Үрнә буйы

 Видеояҙмаларҙа тәбиғәт ҡомартҡылары 
 Берҡаҙан
 Берҡазан

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
  Асфандияров А.З «История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр.473 
 
 
  
 «Налог Белешмәһе» статискаһында Горчак (Гәршәк) ауылы  
 

Категория:Дәүләкән районы ауылдары