Оло Теләк
{{Шуҡ|Оло Түләк}}
{{Ук}}
'''Оло Тәләк''' ({{lang-ru|Улу-Теляк}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Иглин районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 3408 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Почта индексы — 452425, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80228872001.

== Географик урыны ==
[[Эҫем (Ағиҙел ҡушылдығы)|Эҫем]] ярында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем ([[Иглин (Башҡортостан)|Иглин]]): 70 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Оло Тәләк (станция)): 0 км

== Тарихы ==
Ауылдың барлыҡҡа килеүе тимер юл төҙөлөшө менән бәйле.

1939—1956 йылдарҙа — БАССР-ҙың [[Оло Тәләк районы]] үҙәге.

1974—2004 йылдарҙа ҡала тибындағы ҡасаба статусын йөрөткән.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Дойников Алексей Иванович]] (18.03.1919—3.12.2006), ғалим-стоматолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй медицина-техник академияһы академигы, медицина фәндәре докторы (1967), профессор (1969). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре, атҡаҙанған табибы һәм почётлы уйлап табыусыһы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры<ref>[http://www.agidel.ru/?param1=6552&tab=5 Сам Папа Римский смотрел на Дойникова с открытым ртом. Уроженец Иглинского района стал кремлёвским стоматологом, лечил зубы советским вождям, рвал их у маршалов и ставил пломбы королям. Газета «Республика Башкортостан», 22 июля 2006 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809165652/http://agidel.ru/?param1=6552&tab=5 |date=2016-08-09 }}{{ref-ru}}{{V|16|03|2019}}</ref>.
* [[Лесунов Валерий Павлович]] (12.01.1949—18.12.2004), хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1994—1998 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы]] Премьер-министрының беренсе урынбаҫары, 1998—2004 йылдарҙа Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһенең генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының 1—3-сө саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] (1995—2004) депутаты. Иҡтисад фәндәре кандидаты (2003), доцент. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе (1995). [[Почёт ордены]] кавалеры (2000).
* [[Раянов Валерий Ғәлим улы]] (1949), мәғариф ветераны. 1975—2016 йылдарҙа [[Шаран]]дағы 1-се мәктәп директоры. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы (1991), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре, [[Шаран районы]]ның почётлы гражданы (2013)<ref>[https://sharan.bashkortostan.ru/district/honorary/545/ Администрация Шаранского района Республики Башкортостан. Официальный сайт. Почётные граждане: Раянов Валерий Галимович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191117180515/https://sharan.bashkortostan.ru/district/honorary/545/ |date=2019-11-17 }}{{ref-ru}}{{V|17|11|2019}}</ref>. 
* [[Шакиров Миҙхәт Әхмәт улы]] (1941—21.03.2006), хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре, 1982—1993 йылдарҙа төҙөлөүсе Башҡорт атом электр станцияһы директоры, 1993—2002 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте]] премьер-министры урынбаҫары.  Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] һәм Башҡортостан Республикаһының 2-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған энергетигы. Рәсәй Федерацияһының почетлы химигы һәм Рәсәй яғыулыҡ-энергетика комплексының почетлы хеҙмәткәре<ref>[https://www.bashinform.ru/news/822751-na-lyubom-postu-on-trudilsya-s-polnoy-otdachey-k-75-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-vidnogo-organizatora-p/ На любом посту он трудился с полной отдачей (К 75-летию со дня рождения видного организатора промышленности Мидхата Шакирова). ИА «Башинформ», 3 марта 2016 года]{{V|1|03|2021}}</ref>.

== Халҡы ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||1806||948||858||52,5||47,5
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||2912||1299||1613||44,6||55,4
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||3024||1335||1689||44,1||55,9
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||3020||1463||1557||48,4||51,6
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||2888||1366||1522||47,3||52,7
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||3281||1503||1778||45,8||54,2
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||3408||1651||1757||48,4||51,6
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

Милли состав:
[[урыҫтар]] — 50,6 %;
[[башҡорттар]] — 20 %;
[[татарҙар]] — 19,8 %;
[[сыуаштар]] — 1 %;

=== Оло Тәләк һәләкәте ===
{{төп мәҡәлә|Өфө янындағы тимер юл һәләкәте}}
1989 йылдың 4 июнендә Әшә — Оло-Тәләк араһында Рәсәй һәм СССР тарихында иң фажиғәле тимер юл һәләкәте була. 1989 йылдың 4 июнендә (Мәскәү ваҡыты буйынса — 3 июндә) Башҡортостандың Иглин районында, Әшә ҡалаһынан 11 км өҫтәрәк, № 211 «Новосибирск — Адлер» һәм № 212 «Адлер — Новосибирск» поездары осрашҡан ваҡытта «Себер — Урал—Волга буйы» газүткәргестә авария булыу сәбәпле уйһыулыҡта йыйылған газ болото шартлай. 575 (икенсе мәғлүмәт буйынса, 645) кеше, шул иҫәптән 181 бала һәләк була, 600-ҙән ашыу кеше яралана.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} 
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. —] ISBN 978-5-295-04683-4.

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ|77284}}{{V|2|03|2021}}   
* [http://ufagen.ru/places/iglinskiy/ulu-telyak.html Улу-Теляк на портале «Генеалогия и Архивы»]
* [http://svoiles.ru Улу-Телякское лесопромышленное предприятие. Основано в 1991 году.]

{{Иглин районы ауылдары}}

[[Категория:Иглин районы ауылдары]]
[[Категория:Эҫем буйындағы тораҡ пункттар]]
[[Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары]]
Оло Тәләк () — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 3408 кеше. Почта индексы — 452425, ОКАТО коды — 80228872001.

 Географик урыны 
Эҫем ярында урынлашҡан.
 Район үҙәгенә тиклем (Иглин): 70 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Оло Тәләк (станция)): 0 км

 Тарихы 
Ауылдың барлыҡҡа килеүе тимер юл төҙөлөшө менән бәйле.

1939—1956 йылдарҙа — БАССР-ҙың Оло Тәләк районы үҙәге.

1974—2004 йылдарҙа ҡала тибындағы ҡасаба статусын йөрөткән.

 Билдәле шәхестәре 
 Дойников Алексей Иванович (18.03.1919—3.12.2006), ғалим-стоматолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй медицина-техник академияһы академигы, медицина фәндәре докторы (1967), профессор (1969). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре, атҡаҙанған табибы һәм почётлы уйлап табыусыһы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерыСам Папа Римский смотрел на Дойникова с открытым ртом. Уроженец Иглинского района стал кремлёвским стоматологом, лечил зубы советским вождям, рвал их у маршалов и ставил пломбы королям. Газета «Республика Башкортостан», 22 июля 2006 года .
 Лесунов Валерий Павлович (12.01.1949—18.12.2004), хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1994—1998 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Премьер-министрының беренсе урынбаҫары, 1998—2004 йылдарҙа Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһенең генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының 1—3-сө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай (1995—2004) депутаты. Иҡтисад фәндәре кандидаты (2003), доцент. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе (1995). Почёт ордены кавалеры (2000).
 Раянов Валерий Ғәлим улы (1949), мәғариф ветераны. 1975—2016 йылдарҙа Шарандағы 1-се мәктәп директоры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1991), Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре, Шаран районының почётлы гражданы (2013)Администрация Шаранского района Республики Башкортостан. Официальный сайт. Почётные граждане: Раянов Валерий Галимович . 
 Шакиров Миҙхәт Әхмәт улы (1941—21.03.2006), хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре, 1982—1993 йылдарҙа төҙөлөүсе Башҡорт атом электр станцияһы директоры, 1993—2002 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте премьер-министры урынбаҫары.  Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы һәм Башҡортостан Республикаһының 2-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған энергетигы. Рәсәй Федерацияһының почетлы химигы һәм Рәсәй яғыулыҡ-энергетика комплексының почетлы хеҙмәткәреНа любом посту он трудился с полной отдачей (К 75-летию со дня рождения видного организатора промышленности Мидхата Шакирова). ИА «Башинформ», 3 марта 2016 года.

 Халҡы 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар180694885852,547,5 1959 йыл 15 ғинуар29121299161344,655,4 1970 йыл 15 ғинуар30241335168944,155,9 1979 йыл 17 ғинуар30201463155748,451,6 1989 йыл 12 ғинуар28881366152247,352,7 2002 йыл 9 октябрь32811503177845,854,2 2010 йыл 14 октябрь34081651175748,451,6

Милли состав:
урыҫтар — 50,6 %;
башҡорттар — 20 %;
татарҙар — 19,8 %;
сыуаштар — 1 %;

 Оло Тәләк һәләкәте 

1989 йылдың 4 июнендә Әшә — Оло-Тәләк араһында Рәсәй һәм СССР тарихында иң фажиғәле тимер юл һәләкәте була. 1989 йылдың 4 июнендә (Мәскәү ваҡыты буйынса — 3 июндә) Башҡортостандың Иглин районында, Әшә ҡалаһынан 11 км өҫтәрәк, № 211 «Новосибирск — Адлер» һәм № 212 «Адлер — Новосибирск» поездары осрашҡан ваҡытта «Себер — Урал—Волга буйы» газүткәргестә авария булыу сәбәпле уйһыулыҡта йыйылған газ болото шартлай. 575 (икенсе мәғлүмәт буйынса, 645) кеше, шул иҫәптән 181 бала һәләк була, 600-ҙән ашыу кеше яралана.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
    
 Улу-Теляк на портале «Генеалогия и Архивы»
 Улу-Телякское лесопромышленное предприятие. Основано в 1991 году.

Категория:Иглин районы ауылдары
Категория:Эҫем буйындағы тораҡ пункттар
Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары