Һары мәтрүшкә
{{Taxobox
| name = Һары мәтрүшкә
| image file = Hypericon-perforatum.JPG
| image descr = Һары мәтрүшкә.<br />Сәскә атыусы үҫемлектең дөйөм күренеше.
| regnum = Үҫемлектәр 
| divisio = [[Magnoliophyta|Ябыҡ орлоҡлолар]] 
| classis = [[Magnoliopsida|Ике өлөшлөләр]]
| ordo = [[Malpighiales|Мальпиг сәскәлеләр]]
| familia = [[Hypericaceae|Һары мәтрүшкәләр]]
| genus = [[Hypericum]]
| species = Һары мәтрүшкә
| latin = {{btname|Hypericum perforatum|[[L.]] (1753)}}
| section name =
| section text =
| wikispecies = Hypericum perforatum
| commons = Hypericum perforatum
| itis = 21454
| ncbi = 65561
}}

'''Һары мәтрүшкә''' ({{lang-ru| Зверобо́й продыря́вленный, Зверобо́й обыкнове́нный}}, {{lang-la|Hypéricum perforátum}}) — күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 30-100 см. Июндән алып авгусҡа тиклем һары сәскә ата, июнь-сентябрҙә [[орлоҡ|орлоғо]] өлгөрә.

== Таралыуы ==
Европала Атлантик океандан алып Себер, Монголия, Ҡытайға тиклем таралған. Төньяҡ Африкала осрай. Күсерелгән үҫемлек булараҡ Яңы Зеландия, Япония, Төньяҡ һәм Көньяҡ Америкала үҫә.
Үҫемлек урман ситендә, туғайҙарҙа, урман яландарҙа үҫә. Башҡортостанда киң таралған, бигерәк тә Көньяҡ Уралда күпләп осрай.

{{Биофото|Hypericum perforatum i01.jpg|left|Һары мәтрүшкә {{Бот.илл.|Томе}}}}


=== Дауалау үҙенсәлектәре ===
Дауаға ярағаны борондан билдәле.

Дарыуға уның япрағы ваҡ ҡына тишеклеһен ҡулланалар. Уның составында  [[дуплау матдәләре]], [[Эфир майҙары|эфир майы]], β-[[ситостерин]], тритерпен ([[сапонин]]), [[Аскорбин кислотаһы| С витамины ]], [[Витамин E|E]], [[флавоноид]] ([[гиперозид]], [[рутин]]), [[антрахинон]], макро- һәм [[Биологически значимые элементы|микроэлемент]] һәм башҡа [[биологик актив матдәләр]],  [[гиперицин]] буяу матдәһе бар.

Төнәтмәһен, настойкаһын ашҡаҙан-эсәк ауырыуҙарын, бауыр һәм үт ҡыуығын дауалағанда ҡулланлар, тамаҡ шешкәндә һарҡынтыһы менән сайҡаталар. Бөйөр, артрит, радикулит булғанда ла ҡулланалар.  Ҡатын-ҡыҙ ауырыуҙары, балаларҙа диатез булғанда файҙаһы тейә. Үпкә туберкулеҙы булғанда ыңғай йоғонтоһо күҙәтелә. Халыҡ медицинаһында башҡа бик күп сирҙәргә ҡаршы ла файҙаланалар. 

Һары мәтрүшкәне башҡа төр дарыуҙар эскәндә бик һаҡ ҡулланырға кәрәк. Беренсе сиратта  иммуносупрессанттар менән бер ваҡытта эсеү тыйыла.

== Галерея ==
<gallery>
Image:StJohnswort-leaves.jpg
Image:Hypericum perforatum NRM.jpg
Image:Hypericum perforatum flowers belair park.jpg
</gallery>

== Әҙәбиәт ==
* Ғүмәров В. З. Тыуған яҡтың шифалы үҫәмлектәре. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1996. − 160 б. — ISBN 5-295-01499-1
* Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н. 904. Hypericum perforatum L. — Зверобой продырявленный // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах — М.: Т-во науч. изд. КМК, Ин-т технолог. иссл, 2003. — Т. 2. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 559. — ISBN 9-87317-128-9.

== Һылтанмалар ==
* {{GRIN|taxon|19600|{{V|9|10|2009}}}}
* {{EOL|584888|{{V|6|6|2010}}}}

{{Botanics-stub}}
[[Категория:Антидепрессанттар]]
[[Категория:Дарыу үҫемлектәре]]
[[Категория:Африка флораһы]]
[[Категория:Евразия флораһы]]
[[Категория:1753 йылда тасуирланған үҫемлектәр]]
Һары мәтрүшкә (, ) — күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 30-100 см. Июндән алып авгусҡа тиклем һары сәскә ата, июнь-сентябрҙә орлоғо өлгөрә.

 Таралыуы 
Европала Атлантик океандан алып Себер, Монголия, Ҡытайға тиклем таралған. Төньяҡ Африкала осрай. Күсерелгән үҫемлек булараҡ Яңы Зеландия, Япония, Төньяҡ һәм Көньяҡ Америкала үҫә.
Үҫемлек урман ситендә, туғайҙарҙа, урман яландарҙа үҫә. Башҡортостанда киң таралған, бигерәк тә Көньяҡ Уралда күпләп осрай.

 Дауалау үҙенсәлектәре 
Дауаға ярағаны борондан билдәле.

Дарыуға уның япрағы ваҡ ҡына тишеклеһен ҡулланалар. Уның составында  дуплау матдәләре, эфир майы, β-ситостерин, тритерпен (сапонин),  С витамины , E, флавоноид (гиперозид, рутин), антрахинон, макро- һәм микроэлемент һәм башҡа биологик актив матдәләр,  гиперицин буяу матдәһе бар.

Төнәтмәһен, настойкаһын ашҡаҙан-эсәк ауырыуҙарын, бауыр һәм үт ҡыуығын дауалағанда ҡулланлар, тамаҡ шешкәндә һарҡынтыһы менән сайҡаталар. Бөйөр, артрит, радикулит булғанда ла ҡулланалар.  Ҡатын-ҡыҙ ауырыуҙары, балаларҙа диатез булғанда файҙаһы тейә. Үпкә туберкулеҙы булғанда ыңғай йоғонтоһо күҙәтелә. Халыҡ медицинаһында башҡа бик күп сирҙәргә ҡаршы ла файҙаланалар. 

Һары мәтрүшкәне башҡа төр дарыуҙар эскәндә бик һаҡ ҡулланырға кәрәк. Беренсе сиратта  иммуносупрессанттар менән бер ваҡытта эсеү тыйыла.

 Галерея 

 Әҙәбиәт 
 Ғүмәров В. З. Тыуған яҡтың шифалы үҫәмлектәре. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1996. − 160 б. — ISBN 5-295-01499-1
 Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н. 904. Hypericum perforatum L. — Зверобой продырявленный // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах — М.: Т-во науч. изд. КМК, Ин-т технолог. иссл, 2003. — Т. 2. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 559. — ISBN 9-87317-128-9.

 Һылтанмалар 
 
 

Категория:Антидепрессанттар
Категория:Дарыу үҫемлектәре
Категория:Африка флораһы
Категория:Евразия флораһы
Категория:1753 йылда тасуирланған үҫемлектәр