Ҡара ҡарға
{{Taxobox
| name = Ҡара ҡарға
| image file = Rook_-_Corvus_frugilegus_(476445950).jpg
| regnum = Хайуандар
| phylum = [[Хордалылар]]
| classis = [[Ҡоштар]]
| ordo =  [[Турғай һымаҡтар]]
| familia = [[Ҡоҙғондар]]
| genus = [[Ҡоҙғон (ырыу)|Ҡоҙғон]]
| species = '''Ҡара ҡарға'''
| latin = {{btname|Corvus frugilegus| <br />[[Linnaeus]], [[1758]]}}
| range map = Rook range map.PNG
| wikispecies = Corvus frugilegus
| commons = Corvus frugilegus
| itis = 179738
| ncbi = 75140
}}

{{Халыҡ - ара Ҡыҙыл китап|LC|146656}}
[[Рәсем:RooksBackOfSavrasov.jpg|thumb|273px|right|[[Саврасов, Алексей Кондратьевич|Саврасов Алексей]], [[Ҡара ҡарғалар ҡайтты]] ([[1871]])]]

'''Ҡара ҡарға'''

== Ҡылыҡһырлама ==
Ала ҡарғалай. Ғәҙәттә күмәкләшеп йәшәйҙәр. Дөйөм төҫө күкһел ҡара. Оло ҡоштоң суҡышы тирәһе яланғас, бысраҡ аҡ төҫтә. Суҡышы йыуан һәм ҙур. Ала ҡарғанан бөтә кәүҙәһенең ҡара төҫтә булыуы менән айырыла.Ҡарлыҡҡан тауышлы: «ҡрра — ҡрра»

== Тереклек итеүе ==

Һирәк ағаслы урман, ҡәлә һәм ауыл эргәһендәге ағаслыҡтарҙа йәшәйҙәр. Ояһы ағас баштарында була. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып, файҙа килтерә, яҙғыһын яңы шытып сыҡҡан иген һәм йәшелсәләрҙе йолҡоп, бер аҙ зыян килтерә.

== Туҡланыуы һәм үрсеүе ==
[[File:Corvus frugilegus  MHNT.ZOO.2010.11.174.1.jpg|thumb|''Corvus frugilegus '']]
Төрлә бөжәктәр, сиңерткә,ямғыр селәүсене, үлән үҫентеләре менән туҡлана. Бик киң таралған ҡош. Ояһын ваҡ сыбыҡсаларҙан үреп яһай. Көрән таплы йәшкелт зәңгәр 5-6 йомортҡаһы була.
[[Рәсем:Corvus frugilegus distribution.png|280px|mid|thumb|[[ареал]]дар <br />''C. f. frugilegus:''<br /><span style='color:#FFA500'>асыҡ һары ҡыҙыл</span> — күсмә ҡоштарҙың оялауҙары. Уҡтар менән ҡышлау урындары күрһәтелгән;<br /><span style='color:#008000'>йәшел</span> — ултыраҡ һәм күсмә ҡоштар;<br /><span style='color:#1E90FF'> ҡара зәңгәр</span> — күсмә һәм ултыраҡ ҡоштарҙың ҡышлау урындары;<br /><span style='color:#00008B'>күк</span> — ҡышлау урындары.<br />''C. f. pastinator:''<br /><span style='color:#FF4500'>тоноҡ-һары ҡыҙыл</span> — оялау;<br /><span style='color:#00CED1'>зәңгәр</span> — ҡышлау урындары.]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* [[Э. Ф. Ишбирҙин]]. Башҡортостан ҡоштары. — Өфө, 1986. — 67-се бит
* ''Фадеева Е. О.'' Экология грача (Corvus frugilegus L.) в антропогенных ландшафтах Окско-Донского междуречья. — М.: Товарищество науч. изд. КМК, 2007. — 199 с.

== Һылтанмалар ==
* [http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?birds/493.html Позвоночные животные России: Грач] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924125651/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?birds%2F493.html |date=2015-09-24 }}
* [http://vetua.com/news/Grachi-ponimajut-fiziku-na-urovne-shestimesjachnogo-mladenca Грачи понимают физику на уровне шестимесячного младенца] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170606213346/http://vetua.com/news/Grachi-ponimajut-fiziku-na-urovne-shestimesjachnogo-mladenca |date=2017-06-06 }}


[[Категория:Ҡоштар]]
[[Категория:1758 йылда тасуирланған хайуандар]]
[[Категория:Башҡортостан ҡоштары]]
Ҡара ҡарға

 Ҡылыҡһырлама 
Ала ҡарғалай. Ғәҙәттә күмәкләшеп йәшәйҙәр. Дөйөм төҫө күкһел ҡара. Оло ҡоштоң суҡышы тирәһе яланғас, бысраҡ аҡ төҫтә. Суҡышы йыуан һәм ҙур. Ала ҡарғанан бөтә кәүҙәһенең ҡара төҫтә булыуы менән айырыла.Ҡарлыҡҡан тауышлы: «ҡрра — ҡрра»

 Тереклек итеүе 

Һирәк ағаслы урман, ҡәлә һәм ауыл эргәһендәге ағаслыҡтарҙа йәшәйҙәр. Ояһы ағас баштарында була. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып, файҙа килтерә, яҙғыһын яңы шытып сыҡҡан иген һәм йәшелсәләрҙе йолҡоп, бер аҙ зыян килтерә.

 Туҡланыуы һәм үрсеүе 
thumb|Corvus frugilegus 
Төрлә бөжәктәр, сиңерткә,ямғыр селәүсене, үлән үҫентеләре менән туҡлана. Бик киң таралған ҡош. Ояһын ваҡ сыбыҡсаларҙан үреп яһай. Көрән таплы йәшкелт зәңгәр 5-6 йомортҡаһы була.
280px|mid|thumb|ареалдар C. f. frugilegus:асыҡ һары ҡыҙыл — күсмә ҡоштарҙың оялауҙары. Уҡтар менән ҡышлау урындары күрһәтелгән;йәшел — ултыраҡ һәм күсмә ҡоштар; ҡара зәңгәр — күсмә һәм ултыраҡ ҡоштарҙың ҡышлау урындары;күк — ҡышлау урындары.C. f. pastinator:тоноҡ-һары ҡыҙыл — оялау;зәңгәр — ҡышлау урындары.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Э. Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары. — Өфө, 1986. — 67-се бит
 Фадеева Е. О. Экология грача (Corvus frugilegus L.) в антропогенных ландшафтах Окско-Донского междуречья. — М.: Товарищество науч. изд. КМК, 2007. — 199 с.

 Һылтанмалар 
 Позвоночные животные России: Грач 
 Грачи понимают физику на уровне шестимесячного младенца 

Категория:Ҡоштар
Категория:1758 йылда тасуирланған хайуандар
Категория:Башҡортостан ҡоштары