Шәмсетдин Зәки
{{Персона
 |имя                  = Шәмсетдин Зәки
 |изображение            = 
 |ширина               = 
 |описание изображения = 
 |имя при рождении     = Шәмсетдин Йәрмөхәмәт улы Ғөбәйҙуллин
 |род деятельности     = мәғрифәтсе, шағир, дин белгесе
 |дата рождения        = 1822
 |место рождения       = [[Зәк-Ишмәт|Иҙәк]] утары, [[Бөрйән]] улусы, [[Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы|10-сы Башҡорт кантоны]], [[Ырымбур өйәҙе]], {{ТУ|Ырымбур губернаһы}} (хәҙерге [[Башҡортостан]]дың {{ТыуғанУрыны|Көйөргәҙе районы}})
 |подданство          = {{Российская империя}}
 |дата смерти          = 1865
 |место смерти         = {{ВБУ|Таганрог}}
 |отец                 = 
 |мать                 = 
 |супруг               = 
 |супруга              = 
 |дети                 = 
 |награды и премии     = 
 |сайт                 = 
 |викисклад            = 
}}
{{фамилиялаш|Ғөбәйҙуллин}}
'''Шәмсетдин Зәки''' (төп исеме — ''Шәмсетдин Йәрмөхәмәт улы Ғөбәйҙуллин''; [[1822]]—[[1865]]) — башҡорт мәғрифәтсеһе, философ, шағир, дин белгесе.

== Биографияһы ==
Ғөбәйҙуллин Шәмсетдин Йәрмөхәмәт улы [[1822]] йылда [[Ырымбур губернаһы]] [[Ырымбур өйәҙе]] 10-сы Башҡорт кантоныны [[Бөрйән]] улусының (хәҙерге [[Башҡортостан]]дың [[Көйөргәҙе районы]]) [[Зәк-Ишмәт|Иҙәк]] утарында мулла ғаиләһендә тыуған.

Ул тыумыштан һуҡыр була (башҡа мәғлүмәттәр буйынса бала саҡта һуҡырая). [[Балыҡлы ауылы мәҙрәсәһе]]ндә, [[Ҡазан]]дағы Мөхәмәткәрим мәҙрәсәһендә белем ала.

Ауылдашы З. Мөхәмәтрәхими теркәүенсә<ref>[http://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&to=art&id=781 Зәйтүнә ШӘРИПОВА,филология фәндәре докторы, БДУ профессоры.]</ref>, «ун өс йәшлек малай мәҙрәсәлә ҡыш сыҡҡансы, башҡаларға эйәреп һәм бары ишетеү буйынса, сарыф менән нәхеү дәрестәрен, фарсы телен үҙләштерә. Икенсе йылға ул ХIII быуаттың данлыҡлы фарсы шағирҙары — суфый Ф. Ғаттарҙың айырым әҫәрҙәрен, [[Сәғди Ширази]]ҙың атаҡлы «Бостан», «Гөлбостан» китаптарын яттан уҡый, шулар өлгөһөндә ижади илһам тоҡана үҫмер йөрәгендә».

Һуңынан ул [[Таймаҫ]] ауылында шәкерттәргә белем бирә. [[Нәҡшбәндиә]] тәриҡәте юлына баҫҡас, Стәрлебаш мәҙрәсәһендә уҡыта башлай. Шәмсетдин Зәкиҙе бөрйән ырыуының аҫаба башҡорто һәм шағир, [[Камалетдинов Мифтахетдин Камалетдин улы|Аҡмулланы]]ң уҡытыусыһы итеп кенә түгел, шулай уҡ Нәҡшбәндиә тәриҡәте юлындағы йөҙҙәрсә суфыйҙарҙың мөршиде итеп тә беләләр. Тап суфыйҙар [[XX быуат]] башында үҙ халҡын ойоштороп, III Башҡорт ҡоролтайында Башҡортостан Республикаһын төҙөүгә өлгәшә<ref>[http://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&to=art&id=781 Сәғит хажи ИСМӘҒИЛЕВ. БӨРЙӘН ЫРЫУЫ БАШҠОРТО УЛ.]</ref>.

[[1865]] йылдың сентябрендә Таганрог ҡалаһында вафат булған.

Шағирҙың [[Төрки (тел)|төрки]], [[фарсы теле|фарсы]], [[ғәрәп теле|ғәрәп]] телдәрендә яҙылған ҡулъяҙмалары һаҡланған. «Булғай-булмағай», «Өйрәнмәк кәрәк» шиғырҙарында васыят һүҙҙәре суфыйсылыҡ юлын һайлаған тәҡүәләр өсөн генә түгел, ә барлыҡ әҙәми заттар өсөн дә әһәмиәтле икәне бәхәсһеҙ.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ|85089}}{{V|25|04|2022}}

== Видеояҙмалар ==
* {{YouTube|FlITKSP2ZLU|logo=1|''Личность в башкирской истории: Шамс ад-Дин Заки''. Автор: И. Саитбатталов, режиссёр: Р. Муратов. ГУП ТРК «Башкортостан», 2010.}}

[[Категория:Башҡорт мәғрифәтселәре]]
[[Категория:Татар шағирҙары]]
[[Категория:Мәҙрәсә мөғәллимдәре]]
[[Категория:Стәрлебаш мәҙрәсәһе]]
[[Категория:Суфыйҙар]]
[[Категория:Башҡорт дин әһелдәре]]
[[Категория:Башҡорт шағирҙары]]
[[Категория:XIX быуат Рәсәй яҙыусылары]]
[[Категория:XIX быуат шағирҙары]]
Шәмсетдин Зәки (төп исеме — Шәмсетдин Йәрмөхәмәт улы Ғөбәйҙуллин; 1822—1865) — башҡорт мәғрифәтсеһе, философ, шағир, дин белгесе.

 Биографияһы 
Ғөбәйҙуллин Шәмсетдин Йәрмөхәмәт улы 1822 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе 10-сы Башҡорт кантоныны Бөрйән улусының (хәҙерге Башҡортостандың Көйөргәҙе районы) Иҙәк утарында мулла ғаиләһендә тыуған.

Ул тыумыштан һуҡыр була (башҡа мәғлүмәттәр буйынса бала саҡта һуҡырая). Балыҡлы ауылы мәҙрәсәһендә, Ҡазандағы Мөхәмәткәрим мәҙрәсәһендә белем ала.

Ауылдашы З. Мөхәмәтрәхими теркәүенсәЗәйтүнә ШӘРИПОВА,филология фәндәре докторы, БДУ профессоры., «ун өс йәшлек малай мәҙрәсәлә ҡыш сыҡҡансы, башҡаларға эйәреп һәм бары ишетеү буйынса, сарыф менән нәхеү дәрестәрен, фарсы телен үҙләштерә. Икенсе йылға ул ХIII быуаттың данлыҡлы фарсы шағирҙары — суфый Ф. Ғаттарҙың айырым әҫәрҙәрен, Сәғди Ширазиҙың атаҡлы «Бостан», «Гөлбостан» китаптарын яттан уҡый, шулар өлгөһөндә ижади илһам тоҡана үҫмер йөрәгендә».

Һуңынан ул Таймаҫ ауылында шәкерттәргә белем бирә. Нәҡшбәндиә тәриҡәте юлына баҫҡас, Стәрлебаш мәҙрәсәһендә уҡыта башлай. Шәмсетдин Зәкиҙе бөрйән ырыуының аҫаба башҡорто һәм шағир, Аҡмулланың уҡытыусыһы итеп кенә түгел, шулай уҡ Нәҡшбәндиә тәриҡәте юлындағы йөҙҙәрсә суфыйҙарҙың мөршиде итеп тә беләләр. Тап суфыйҙар XX быуат башында үҙ халҡын ойоштороп, III Башҡорт ҡоролтайында Башҡортостан Республикаһын төҙөүгә өлгәшәСәғит хажи ИСМӘҒИЛЕВ. БӨРЙӘН ЫРЫУЫ БАШҠОРТО УЛ..

1865 йылдың сентябрендә Таганрог ҡалаһында вафат булған.

Шағирҙың төрки, фарсы, ғәрәп телдәрендә яҙылған ҡулъяҙмалары һаҡланған. «Булғай-булмағай», «Өйрәнмәк кәрәк» шиғырҙарында васыят һүҙҙәре суфыйсылыҡ юлын һайлаған тәҡүәләр өсөн генә түгел, ә барлыҡ әҙәми заттар өсөн дә әһәмиәтле икәне бәхәсһеҙ.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 

 Видеояҙмалар 
 

Категория:Башҡорт мәғрифәтселәре
Категория:Татар шағирҙары
Категория:Мәҙрәсә мөғәллимдәре
Категория:Стәрлебаш мәҙрәсәһе
Категория:Суфыйҙар
Категория:Башҡорт дин әһелдәре
Категория:Башҡорт шағирҙары
Категория:XIX быуат Рәсәй яҙыусылары
Категория:XIX быуат шағирҙары