Шүлкә
{{ТП-Рәсәй|Шүлкә
 |статус                = утар
 |башҡортса исеме       = Шүлкә
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 52 | lat_min = 41 | lat_sec = 25
  |lon_deg = 57 | lon_min = 42 | lon_sec = 51
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Баймаҡ районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 234
  |иҫәп алыу йылы       = 2009
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453673
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           =34751 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80206816003
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Шүлкә''' ({{lang-ru|Шулька}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Баймаҡ районы]]ндағы утар. [[2009]] йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 234 кеше<ref name='белешмә китабы'>[http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Башҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}</ref>.
Почта индексы — 453673, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80206816003.

== Исеменең килеп сығышы ==
Ауылдың исеме [[Йылайыр (Урман Йылайыры)|Йылайыр йылғаһы]] ҡушылдығы Шүлкә йылғаһы буйында урынлашҡанға күрә Шүлкә ойконимынан алынған. Шулай уҡ ауылды ''Коммунар, Шүлкәбаш, Шүлкәтамаҡ'' тип йөрөткәндәр<ref>Усманова М. Г. Имя отчей земли. Историко-лингвистическое исследование топонимов бассейна реки Сакмар. — Уфа: Китап, 1994, — 272 стр.. ISBN 5-295-01337-5 229 бит</ref>.

== Географик урыны ==
Йылайыр йылғаһының ҡушылдығы Шүлкә йылғаһы янында урынлашҡан<ref name="Баймакский край">{{китап |автор=Ред.составитель А. Багуманов |заглавие=Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание |место=Уфа |издательство=[[Китап (нәшриәт)|Башкирское книжное издательство]] |год=2002|страниц=332|ISBN=5-295-03157-8 68 бит}}</ref>
* Район үҙәгенә тиклем ([[Баймаҡ (ҡала)|Баймаҡ]]): 46 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[1-се Эткол]]): 20 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 91 км

== Тарихы ==
Утар ХХ быуат башында Столыпин аграр реформаһы дәүерендә барлыҡҡа килгән. Халҡы малсылыҡ, урман кәсептәре, һунар, дегет эшләү, күмер әҙерләү өсөн ағас яндырыу, баҙар итеү менән шөғөлләнә<ref name="Баймакский край"></ref>.

Коллективлашыу осоронда 1931 йылда бында «Пионер» колхозының бригадаһы ойошторола, үҙәге Ямашта була. 1939 йылда исеме «Коммунар» тип үҙгәртелә<ref name="Баймакский край"></ref>.
1947 йылда әлеге колхоз ғәмәлдән сығарыла, уның урынына халыҡ ҡулланыу тауарҙары етештергән сәнәғәт артеле (промартель) төҙөлә.
1954 йылда яңы ойошторолған эрәлетелгән С. Юлаев исемендәге промартель составына инә, үҙәге [[Крепостной Йылайыр]]ҙа һәм [[Ишбирҙе]]лә була. Промартелдең төп йүнәлештәре — ағас әҙерләү, пиломатериалдар етештереү, буралар эшләү һәм башҡалар<ref name="Баймакский край"></ref>.

1960 йылда промартель ҡабаттан Баймаҡ райпромкомбинаты менән берләштерелә. Халыҡ ҡулланыу тауарҙарының ассортименты киңәйә.
1967 йылда промкомбинат базаһында Баймаҡ леспромхозы ойошторола һәм Шүлкә ауылы уның участкаларының береһе булып ҡала.
1983 йылдан алып бында пиломатериалдар етештереү, ағас эше изделиелары эшләү буйынса «Коммунар» үҙаллы кесе предприятиеһы төҙөлә<ref name="Баймакский край"></ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||235||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||181||97||84||53,6||46,4
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
; Милли составы
Ауылда 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, [[бөрйән]] ырыуы [[башҡорттар]]ы (100 %) йәшәй<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.</ref>.

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* З. Аҡназаров урамы ({{lang-ru| З. Акназарова улица}}
* Суйынсы урамы ({{lang-ru| Суйынсы улица}})
* Ямаш урамы ({{lang-ru| Ямаш улица }})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/006/000071.html Улицы]</ref>
 {{Колонки|конец}}

Халыҡ телендә дүрт урам: ''Мамыҡ, Балғалаҡ, Кәкере һәм Аръяҡ''.

== Ер-һыу атамалары ==
{{Колонки|2}}
* Әбесҡан (Әбей осҡан) шишмәһе ауылды икегә бүлеп тора
* Мамыҡ урамы (магазинға килгән мамыҡты бер урам кешеләре үҙ-ара бүлешеп алған)
* Кәкере урам
* Әптерҙаҡүлгән урын
* Ямаш утары
* Тайышбатҡан һаҙлығы (айыу батҡан һаҙлыҡ)
* Табыр (табор һүҙенән, Йылайыр туғайы)
* Ҡылғантүш (ҡылған үҫкән урын)
* Алтынбай аҡланы
* Сәбилә тауы
* Ынйы тауы (Ынйыбикә исемле ҡыҙ ошо тауҙа уйнарға яратҡан)
* Күрәнбесән аҡланы
* Атйөҙгөс (тәрән ятыу урыны)
* Боецтал (Байстал халыҡ телендә, граждандар һуғышы осоронда шишмә эргәһендә ике боецты үлтергәндәр)
* Ҡасҡын яланы
* Туғыҙбай утары<ref>[https://vk.com/tarichtop?w=wall-172660185_808  Мостаева Т. БАЙМАҠ районы ШҮЛКӘ ауылының ер-һыу атамалары]</ref> (информанттар Моталлапова Рәйсә Ғоссам ҡыҙы, Сәғәҙәтова Мөғлифә Мөхөтдин ҡыҙы)
{{Колонки|конец}}

== Билдәле кешеләре ==
— [[Абдуллина Фирүзә Дәүләтша ҡыҙы]] ([[24 февраль]] [[1961 йыл]]) — уҡытыусы, шағир. 2017 йылдан [[Рәсәй Федерацияһы]] һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның Яҙыусылар союздары ағзаһы.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* {{китап |автор=Ред.составитель А. Багуманов |заглавие=Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание |место=Уфа |издательство=[[Китап (нәшриәт)|Башкирское книжное издательство]] |год=2002|страниц=332|ISBN=5-295-03157-8}}
* Усманова М. Г. Имя отчей земли. Историко лингвистическое исследование топонимов бассейна реки Сакмар. — Уфа: Китап, 1994, — 272 стр.. ISBN 5-295-01337-5
* [https://kitaptar.bashkort.org/storage/books/iVH0prU9PG1vCkam1CLGHljaQSY0QnUJVyc7ck9E.pdf Словарь топонимов Башкирской АССР]

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}
{{Баймаҡ районы ауылдары}}
[[Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы]]
[[Категория:1900 йылда нигеҙләнгән тораҡ пункттар]]
[[Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары]]
Шүлкә () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы утар. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 234 кешеБашҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы .
Почта индексы — 453673, ОКАТО коды — 80206816003.

 Исеменең килеп сығышы 
Ауылдың исеме Йылайыр йылғаһы ҡушылдығы Шүлкә йылғаһы буйында урынлашҡанға күрә Шүлкә ойконимынан алынған. Шулай уҡ ауылды Коммунар, Шүлкәбаш, Шүлкәтамаҡ тип йөрөткәндәрУсманова М. Г. Имя отчей земли. Историко-лингвистическое исследование топонимов бассейна реки Сакмар. — Уфа: Китап, 1994, — 272 стр.. ISBN 5-295-01337-5 229 бит.

 Географик урыны 
Йылайыр йылғаһының ҡушылдығы Шүлкә йылғаһы янында урынлашҡан
 Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 46 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (1-се Эткол): 20 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 91 км

 Тарихы 
Утар ХХ быуат башында Столыпин аграр реформаһы дәүерендә барлыҡҡа килгән. Халҡы малсылыҡ, урман кәсептәре, һунар, дегет эшләү, күмер әҙерләү өсөн ағас яндырыу, баҙар итеү менән шөғөлләнә.

Коллективлашыу осоронда 1931 йылда бында «Пионер» колхозының бригадаһы ойошторола, үҙәге Ямашта була. 1939 йылда исеме «Коммунар» тип үҙгәртелә.
1947 йылда әлеге колхоз ғәмәлдән сығарыла, уның урынына халыҡ ҡулланыу тауарҙары етештергән сәнәғәт артеле (промартель) төҙөлә.
1954 йылда яңы ойошторолған эрәлетелгән С. Юлаев исемендәге промартель составына инә, үҙәге Крепостной Йылайырҙа һәм Ишбирҙелә була. Промартелдең төп йүнәлештәре — ағас әҙерләү, пиломатериалдар етештереү, буралар эшләү һәм башҡалар.

1960 йылда промартель ҡабаттан Баймаҡ райпромкомбинаты менән берләштерелә. Халыҡ ҡулланыу тауарҙарының ассортименты киңәйә.
1967 йылда промкомбинат базаһында Баймаҡ леспромхозы ойошторола һәм Шүлкә ауылы уның участкаларының береһе булып ҡала.
1983 йылдан алып бында пиломатериалдар етештереү, ағас эше изделиелары эшләү буйынса «Коммунар» үҙаллы кесе предприятиеһы төҙөлә.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь235 2010 йыл 14 октябрь181978453,646,4

 Милли составы
Ауылда 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, бөрйән ырыуы башҡорттары (100 %) йәшәйЕдиный электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — приложение в формате Excel ..

 Урамдары 

 З. Аҡназаров урамы (
 Суйынсы урамы ()
 Ямаш урамы ()Улицы
 

Халыҡ телендә дүрт урам: Мамыҡ, Балғалаҡ, Кәкере һәм Аръяҡ.

 Ер-һыу атамалары 

 Әбесҡан (Әбей осҡан) шишмәһе ауылды икегә бүлеп тора
 Мамыҡ урамы (магазинға килгән мамыҡты бер урам кешеләре үҙ-ара бүлешеп алған)
 Кәкере урам
 Әптерҙаҡүлгән урын
 Ямаш утары
 Тайышбатҡан һаҙлығы (айыу батҡан һаҙлыҡ)
 Табыр (табор һүҙенән, Йылайыр туғайы)
 Ҡылғантүш (ҡылған үҫкән урын)
 Алтынбай аҡланы
 Сәбилә тауы
 Ынйы тауы (Ынйыбикә исемле ҡыҙ ошо тауҙа уйнарға яратҡан)
 Күрәнбесән аҡланы
 Атйөҙгөс (тәрән ятыу урыны)
 Боецтал (Байстал халыҡ телендә, граждандар һуғышы осоронда шишмә эргәһендә ике боецты үлтергәндәр)
 Ҡасҡын яланы
 Туғыҙбай утары Мостаева Т. БАЙМАҠ районы ШҮЛКӘ ауылының ер-һыу атамалары (информанттар Моталлапова Рәйсә Ғоссам ҡыҙы, Сәғәҙәтова Мөғлифә Мөхөтдин ҡыҙы)

 Билдәле кешеләре 
— Абдуллина Фирүзә Дәүләтша ҡыҙы (24 февраль 1961 йыл) — уҡытыусы, шағир. 2017 йылдан Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 
 Усманова М. Г. Имя отчей земли. Историко лингвистическое исследование топонимов бассейна реки Сакмар. — Уфа: Китап, 1994, — 272 стр.. ISBN 5-295-01337-5
 Словарь топонимов Башкирской АССР

Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы
Категория:1900 йылда нигеҙләнгән тораҡ пункттар
Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары