Һандуғас
{{Taxobox
| name = Һандуғас
| image file = Luscinia svecica volgae.jpg
| image descr = Варакушка (''[[Luscinia svecica]] volgae'')
| regnum = Хайуандар
| phylum = [[Хордалылар]]
| classis = [[Aves|Ҡоштар]]
| ordo = [[Турғай һымаҡтар]]
| familia = [[Muscicapidae|Мухоловковые]]
| genus = '''Һандуғастар'''
| latin = {{btname|Luscinia|T. Forster, 1817}}
| section name = 
| section text =

| wikispecies = Luscinia
| commons = Luscinia
| itis = 179817
| ncbi = 52791
}}
[[Рәсем:Luscinia megarhynchos Istria 01.jpg|left|thumb|200px|Һандуғас]]
'''Һандуғас, былбыл''' ({{lang-ru|''Соловьи́'', ''соловьи́ные''}}) ({{lang-lat|''Luscinia''}})— турғайҙан бер ни тиклем ҙурыраҡ. Оҙон ғына аяҡлы, төҙөк кәүҙәле ҡош. Ерҙә йәки ағастарҙың аҫҡы ботаҡтарында йөрөйҙәр. Һайрағанда үрге ботаҡтарға күсә. Өҙлөкһөҙ ҡойроғон һелккеләй. Һырты һорғолт көрән, кәүҙәһенең аҫ яғы аҡһыл һоро. Башҡа ҡоштар менән бутарлыҡ түгел.

Тоноҡ ҡына тауышлы: «Фьюйт, тррр». Һайрауы һәр кешегә билдәле. Япрағлы һәм аралаш урмандарҙа, туғайҙарҙа, ағаслы һыу буйҙарында йәшәй. Төрлө бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң таралған. Ерҙә оялай.

Ғәҙәттә, 5 бөртөк һарғылт көрән йомортҡа һала.

== Салауат Юлаевтың шиғыры ==
'''Һандуғас'''

[[Рәсем:Хандугас.jpg|left|thumb|200px|]]
Төнгө тынлыҡ. Ағаслыҡта

Һандуғас моңо.

Күктеме, ерҙеме данлай?

Кем белә уны?

Йырлаймы күктә балҡыған

Ҡояштың нурын?

Әллә айға арнағанмы

Һандуғас йырын?

Әллә арналғанмы ул йыр

Яҡты йондоҙға?

Йәйрәп ятҡан яландарға,

Хәтфә болонға?

Мин белмәйем.

== «Гәлсәр һандуғас» ==

[[Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы|«Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы]] ойошторған республикабыҙҙағы берҙән-бер телевизион проект. Был телефестивалдең маҡсаты булып республикабыҙҙың эстрада йырсылары, йыр авторҙары араһында "иң-иң"дәрҙе билдәләү тора.

== Һылтанмалар ==
* [http://www.youtube.com/watch?v=4SYPHxfv-K0 Һандуғас моңо]
* [http://mondaria.pp.ru/index/0-149 Башҡорт халыҡ йыры һандуғас]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Әҙәбиәт ==
[[Э. Ф. Ишбирҙин]]. Башҡортостан ҡоштары. — Өфө, 1986.

{{Ornitology-stub}}
[[Категория:Ҡоштар төрҙәре]]
[[Категория:Башҡортостан ҡоштары]]
[[Категория:Турғай һымаҡтар]]
Һандуғас, былбыл () ()— турғайҙан бер ни тиклем ҙурыраҡ. Оҙон ғына аяҡлы, төҙөк кәүҙәле ҡош. Ерҙә йәки ағастарҙың аҫҡы ботаҡтарында йөрөйҙәр. Һайрағанда үрге ботаҡтарға күсә. Өҙлөкһөҙ ҡойроғон һелккеләй. Һырты һорғолт көрән, кәүҙәһенең аҫ яғы аҡһыл һоро. Башҡа ҡоштар менән бутарлыҡ түгел.

Тоноҡ ҡына тауышлы: «Фьюйт, тррр». Һайрауы һәр кешегә билдәле. Япрағлы һәм аралаш урмандарҙа, туғайҙарҙа, ағаслы һыу буйҙарында йәшәй. Төрлө бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң таралған. Ерҙә оялай.

Ғәҙәттә, 5 бөртөк һарғылт көрән йомортҡа һала.

 Салауат Юлаевтың шиғыры 
Һандуғас

left|thumb|200px|
Төнгө тынлыҡ. Ағаслыҡта

Һандуғас моңо.

Күктеме, ерҙеме данлай?

Кем белә уны?

Йырлаймы күктә балҡыған

Ҡояштың нурын?

Әллә айға арнағанмы

Һандуғас йырын?

Әллә арналғанмы ул йыр

Яҡты йондоҙға?

Йәйрәп ятҡан яландарға,

Хәтфә болонға?

Мин белмәйем.

 «Гәлсәр һандуғас» 

«Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы ойошторған республикабыҙҙағы берҙән-бер телевизион проект. Был телефестивалдең маҡсаты булып республикабыҙҙың эстрада йырсылары, йыр авторҙары араһында "иң-иң"дәрҙе билдәләү тора.

 Һылтанмалар 
 Һандуғас моңо
 Башҡорт халыҡ йыры һандуғас

 Әҙәбиәт 
Э. Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары. — Өфө, 1986.

Категория:Ҡоштар төрҙәре
Категория:Башҡортостан ҡоштары
Категория:Турғай һымаҡтар