Юрматы (Фёдоровка районы)
{{Башҡа мәғәнәләре|Юрматы (мәғәнәләр)}}
{{ТП-Рәсәй|Юрматы
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Юрматы
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 52 | lat_min = 58 | lat_sec = 56
  |lon_deg = 55 | lon_min = 34 | lon_sec = 24
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Фёдоровка районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 749
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453289
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           = 34746 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80254845001
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Юрматы''' ({{lang-ru|Юрматы}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Фёдоровка районы]]ндағы ауыл. Пугачев ауыл советына ҡарай.

== Тарихы ==
Юрматы ауылы [[1834 йыл]]ғы VIII Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу алдынан барлыҡҡа килә һәм Яңы Юрматы тип атала. Ауылда Юрматы улусының (хәҙерге Ишембай районы) төрлө ауылдарынан (Буранғол, Этҡол, Аҙнағол) килеп төпләнгән башҡорттар йәшәй. Ауылға нигеҙҙе йөҙ башы Бикйән Ялсин етәкселегендәге аҫаба башҡорттар (9 ғаилә) һала. 1834 йылғы халыҡ иҫәбен алыу материалдарында ауылдағы 16 ихатала 99 кеше йәшәүе теркәлә<ref name="Юрматы (Фёдоровка районы)">{{китап |автор= Юсупов Ю. М., Исянгулов Ш. Н., Ярмуллин А. Ш. |заглавие= Юрматы. |место= Уфа|издательство=Идель Пресс |год= 2017|страниц= 152/С. 63|тираж=500 экз. }}</ref>.

[[1859 йыл]]да 70 ихатала 240 ир-егет һәм 224 ҡатын-ҡыҙ, шул иҫәптән 77 аҫаба [[башҡорт]] һәм Ҡарағош ауылынан 163 мишәр-припущенник йәшәй. [[1842 йыл]]да 99 башҡортҡа 152 бот ужым игене, 424 бот яҙғы ашлыҡ сәселә. Улар 108 йылҡы малы, 79 һыйыр малы, 28 баш һарыҡ, 3 кәзә аҫырай<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412025101/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/ |date=2022-04-12 }}</ref>.

[[1897 йыл]]да ауылда 842 кешенең даими йәшәүе билдәләнә. [[1919 йыл]]дың 10 июлендә 20-се Пенза уҡсылар дивизияһының политбүлеге инициативаһы буйынса Юрматы ауылында Юрматы ауыл советы ойошторола. [[1930 йыл]]дың декабрь айы аҙағында Юрматы, Хитровский, Логиновский, Веровский , Ивановский, Французовский ауыл советтары Пугачев ауыл советына берләштерелә, үҙәге — Веровка ауылы. [[1964 йыл]]дан Пугачев ауыл советы үҙәге Юрматы ауылына күсерелә.

Ауылда урта мәктәп, «Ҡояшҡай» балалар баҡсаһы, табип амбулаторияһы, Юрматы ауыл Мәҙәниәт йорто, китапхана эшләй.

== Халыҡ һаны ==
; Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, башҡорттар 30, [[татарҙар]] 64 % тәшкил итә.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1834 йыл||99||||||||
|-
| 1859 йыл||464||240||224||||
|-
| 1897 йыл||842||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||748||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||749||353||396||47,1||52,9
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Урамдары ==
* Дуҫлыҡ (урамы) — ({{lang-ru|Дружбы (улица)}})
* Тыныслыҡ (урамы) — ({{lang-ru|Мира (улица)}})
* Йәштәр (урамы) — ({{lang-ru|Молодежная (улица)}})
* Беренсе Май (урамы) — ({{lang-ru|Первомайская (улица)}})
* Салават Юлаев (урамы) — ({{lang-ru|Салавата Юлаева (улица)}})
* Дала (урамы) — ({{lang-ru|Степная (улица)}})
* ??? (урамы) — ({{lang-ru|Уляй (улица)}})<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/fedorovskiy-rayon/selo-yurmati/ Улицы села Юрматы]</ref>

== Географик урыны ==
[[Файл:Бикйән Ялсин.jpg|мини|справа|[[Башҡорт-мишәр ғәскәре]]нең йөҙ башы Бикйән Ялсинға һәйкәл.]]
* Район үҙәгенә тиклем ([[Фёдоровка (Фёдоровка районы)|Фёдоровка]]): 53 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Мәләүез (ҡала)|Мәләүез]]): 37 км

== Күренекле кешеләре ==
'''Ауыл биләмәһенең атҡаҙанған шәхестәре'''

* Ҡолошева Роза Мәхмүт ҡыҙы — Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған малсыһы.

* Вәлитов Рәфҡәт Шафиҡ улы — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы работнигы.

'''Хеҙмәт эшмәкәрлеге өсөн дәүләт наградалары менән бүләкләнгән шәхестәр'''

* Вәлитов Наил Хәмзә улы — 3-сө дәрәжә «Хеҙмәт даны» ордены.

* Шабанова Хаят Хәмзә ҡыҙы — «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы.

* Тимербулатов Мөнир Шәкүр улы — «Хеҙмәт айырымлығы өсөн» миҙалы.

[[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 749 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453289, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80254845001.

== Видеояҙмалар ==
* Юрматы ағастары<ref>https://www.youtube.com/watch?v=x_Bc3cbqOJY</ref>

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Сығанаҡтар ==
* [http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412025101/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/ |date=2022-04-12 }}

* {{китап |автор=Коллектив авторов |заглавие=История башкирских родов. Юрматы. |ответственный=Хамидуллин С. И. |ссылка=http://ihtika.ru/index.php/book/istoriya-bashkirskih-rodov-yurmaty-tom-30-ch-1--ufa-2018/page/181 |место=Уфа |издательство=Китап |год=2018 |том=30, часть 1 |страниц=840 |страницы=192 |тираж = 2 000 |isbn= 978-5-295-06968-0|ref= }}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013У|index.php/prosmotr/2-statya/2315-yurmaty-selo-v-fjodorovskom-r-ne}}
{{Фёдоровка районы ауылдары}}

[[Категория:Фёдоровка районы ауылдары]]
Юрматы () — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы ауыл. Пугачев ауыл советына ҡарай.

 Тарихы 
Юрматы ауылы 1834 йылғы VIII Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу алдынан барлыҡҡа килә һәм Яңы Юрматы тип атала. Ауылда Юрматы улусының (хәҙерге Ишембай районы) төрлө ауылдарынан (Буранғол, Этҡол, Аҙнағол) килеп төпләнгән башҡорттар йәшәй. Ауылға нигеҙҙе йөҙ башы Бикйән Ялсин етәкселегендәге аҫаба башҡорттар (9 ғаилә) һала. 1834 йылғы халыҡ иҫәбен алыу материалдарында ауылдағы 16 ихатала 99 кеше йәшәүе теркәлә.

1859 йылда 70 ихатала 240 ир-егет һәм 224 ҡатын-ҡыҙ, шул иҫәптән 77 аҫаба башҡорт һәм Ҡарағош ауылынан 163 мишәр-припущенник йәшәй. 1842 йылда 99 башҡортҡа 152 бот ужым игене, 424 бот яҙғы ашлыҡ сәселә. Улар 108 йылҡы малы, 79 һыйыр малы, 28 баш һарыҡ, 3 кәзә аҫырайАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий  .

1897 йылда ауылда 842 кешенең даими йәшәүе билдәләнә. 1919 йылдың 10 июлендә 20-се Пенза уҡсылар дивизияһының политбүлеге инициативаһы буйынса Юрматы ауылында Юрматы ауыл советы ойошторола. 1930 йылдың декабрь айы аҙағында Юрматы, Хитровский, Логиновский, Веровский , Ивановский, Французовский ауыл советтары Пугачев ауыл советына берләштерелә, үҙәге — Веровка ауылы. 1964 йылдан Пугачев ауыл советы үҙәге Юрматы ауылына күсерелә.

Ауылда урта мәктәп, «Ҡояшҡай» балалар баҡсаһы, табип амбулаторияһы, Юрматы ауыл Мәҙәниәт йорто, китапхана эшләй.

 Халыҡ һаны 
 Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, башҡорттар 30, татарҙар 64 % тәшкил итә.

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1834 йыл99 1859 йыл464240224 1897 йыл842 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь748 2010 йыл 14 октябрь74935339647,152,9

 Урамдары 
 Дуҫлыҡ (урамы) — ()
 Тыныслыҡ (урамы) — ()
 Йәштәр (урамы) — ()
 Беренсе Май (урамы) — ()
 Салават Юлаев (урамы) — ()
 Дала (урамы) — ()
 ??? (урамы) — ()Улицы села Юрматы

 Географик урыны 
мини|справа|Башҡорт-мишәр ғәскәренең йөҙ башы Бикйән Ялсинға һәйкәл.
 Район үҙәгенә тиклем (Фёдоровка): 53 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 37 км

 Күренекле кешеләре 
Ауыл биләмәһенең атҡаҙанған шәхестәре

 Ҡолошева Роза Мәхмүт ҡыҙы — Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған малсыһы.

 Вәлитов Рәфҡәт Шафиҡ улы — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы работнигы.

Хеҙмәт эшмәкәрлеге өсөн дәүләт наградалары менән бүләкләнгән шәхестәр

 Вәлитов Наил Хәмзә улы — 3-сө дәрәжә «Хеҙмәт даны» ордены.

 Шабанова Хаят Хәмзә ҡыҙы — «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы.

 Тимербулатов Мөнир Шәкүр улы — «Хеҙмәт айырымлығы өсөн» миҙалы.

2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 749 кеше.
Почта индексы — 453289, ОКАТО коды — 80254845001.

 Видеояҙмалар 
 Юрматы ағастарыhttps://www.youtube.com/watch?v=x_Bc3cbqOJY

 Иҫкәрмәләр 

 Сығанаҡтар 
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий  

 

 Һылтанмалар 
 

Категория:Фёдоровка районы ауылдары