Айбүләк
{{НП-Россия
 |статус                   = село
 |русское название         = Айбүләк
 |оригинальное название    = {{lang-ru|Айбуляк}}
 |герб                     =
 |флаг                     =
 |lat_deg = 56
|lat_min = 12
|lat_sec = 25
 |lon_dir = E
|lon_deg = 54
|lon_min = 43
|lon_sec = 44
 |CoordScale =
 |регион                   = Башҡортостан
 |регион в таблице         = Башҡортостан
 |вид района               =
 |район                    = Яңауыл районы{{!}}Яңауыл
 |район в таблице          =
 |вид поселения            = ауыл советы
 |поселение                = Байғужа ауыл Советы (Яңауыл районы){{!}}Байғужа
 |поселение в таблице      =
 |внутреннее деление       =
 |глава                    =
 |дата основания           =
 |первое упоминание        =
 |прежние имена            =
 |статус с                 =
 |площадь                  =
 |высота центра НП         =
 |население               = {{ Население | Айбуляк | тс }}
 |год переписи            = {{ Население | Айбуляк | г }}
 |плотность               =
 |агломерация             =
 |национальный состав     = башҡорттар, татарҙар
 |конфессиональный состав =
 |этнохороним             =
 |телефонный код           =
 |почтовый индекс          = 452823
 |почтовые индексы         =
 |цифровой идентификатор   = 80259815005
 |категория в Commons      =
 |сайт                     =
|lat_dir = N
 }}
'''Айбүләк''' ({{lang-ru|Айбуляк}}, икенсе атамаһы '''Уҡашйылға''') — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Яңауыл районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 285 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452823, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80259815005.
 
== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||285||140||145||49,1||50,9
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
[[Яңауыл]] — [[Нефтекама]] юлында урынлашҡан<ref name="Карта">{{Карта|O-40-134}}</ref>. Расстояние до:<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref>
* Район үҙәгенә тиклем ([[Яңауыл]]): 16 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Яңауыл]]): 16 км

== Тарихы ==
1733 йылғы килешеүгә ярашлы Уҫы даруғаһы Уран улусы башҡорттарының Уҡаш тип аталған аҫаба ерҙәренә яһаҡлы татарҙарҙы ҡабул итеү тураһындағы килешеүгә ярашлы нигеҙ һалына. 1748 йылда бында 65 ир-ат  теркәлгән. 1795 йылда V ревизияла яһаҡлы татарҙарҙан 96 ир-ат һәм 107 ҡатын-ҡыҙ  теркәлгән.<ref name="БашЭнцикл">{{Cite web |url=http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/component/content/article/2-statya/9129-ajbulyak-selo-v-yanaulskom-r-ne.html |title=Айбуляк в Башкирской энциклопедии |accessdate=2019-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191224054754/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/component/content/article/2-statya/9129-ajbulyak-selo-v-yanaulskom-r-ne.html |archivedate=2019-12-24 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224054754/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/component/content/article/2-statya/9129-ajbulyak-selo-v-yanaulskom-r-ne.html |date=2019-12-24 }}</ref>{{sfn|Асфандияров}}.

1834 йылда 60 йорт хужалығында 348 кеше йәшәгән (184 ир-ат һәм 164 ҡатын-ҡыҙ). 1842 йылда ауыл ҡарамағында 11 десәтинә усадьба ер, 694 дисәтинә һөрөнтө ер, 20 дисәтинә бесәнлек һәм 2 дисәтинә урман булған. Ауыл халҡы 180 ат, 226 һыйыр, 100 һарыҡ, 150 кәзә тотҡан. X ревизия 1859 йылда 100 хужалыҡта 517 типтәр һәм 1 хужалыҡта 6 башҡорт булыуын күрһәтә.{{sfn|Асфандияров}}

1870 йылда — [[Өфө губернаһы]] Бөрө өйәҙенең 3-сө станицаһы Айбүләков ауылында 95 йорт хужалығы һәм 542 кеше (271 ир-ат һәм 271 ҡатын-ҡыҙ, 530 типтәр һәм 12 башҡорт) булған. Ауылда мәсет булған, шәмбе баҙарҙары (25 магазин булған) үткән, декабрь башында йәрминкәләр үткән. Халыҡ ауыл хужалығы һәм урман хужалығы менән шөғөлләнгән.<ref>{{Книга:Списки населённых мест Российской империи. Уфимская губерния|77}}</ref>.

1896 йылда Бөрө өйәҙе  IV станицаһының Байғужа улусында — 147 йорт хужалығы, 889 кеше (463 ир-ат, 426 ҡатын-ҡыҙ) теркәлгән. Мәсет, баҙар рәттәре (49 шәмбе магазины, баҙар) һәм тағы ла бер нисә магазин һәм учреждение күрһәтелгән.<ref>{{Книга:Полный список населённых мест Уфимской губернии|150}}</ref> 1897 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда барлығы 858 кеше йәшәй (424 ир-ат һәм 434 инә зат), шуларҙың 800-е динлеләр.<ref>{{Книга:Населённые места Российской империи в 500 и более жителей|236}}</ref>

1906 йылда  896 кеше иҫәпләнә, мәсет, урыҫ-татар земство мәктәбе, шарап магазины, һыра йорто һәм 5 бакалея була; йәрминкәләр үтә.<ref name="БашЭнцикл" />

1920 йылда рәсми мәғлүмәттәр буйынса, шул уҡ  ауылда 233 йортта 1171 кеше (570 ир-ат, 601 ҡатын-ҡыҙ) булған<ref name="БашРесп">{{Книга:Населённые пункты Башкортостана 1926|105}}</ref> йорт хужалығы иҫәбе буйынса — 1101 типтәр, 39 урыҫ, 17 башҡорт һәм 4 татар, шулай уҡ 233 хужалыҡта 2 эшсе иҫәпләнгән<ref name="БашРесп">{{Книга:Населённые пункты Башкортостана 1926|105}}</ref>. 

1926 йылда ауыл [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Бөрө кантоны]] Яңауыл улусына ҡарай<ref name="БашРесп" />.

1939 йылда ауыл халҡы 776 кеше тәшкил итә, 1959 йылда — 684 кеше.<ref name="БашЭнцикл" />

1982 йылда халыҡ һаны яҡынса 350 кеше тәшкил итә.<ref name="Карта"></ref>

1989 йылда 273 кеше (116 ир-ат, 157 ҡатын-ҡыҙ)<ref>{{Книга:Населённые пункты Республики Башкортостан. Статистический сборник|134}}</ref>.

2002 йылда 246 кеше (113 ир-ат, 133 ҡатын-ҡыҙ), башҡорттар (58 %) һәм татарҙар (39 %).<ref>'http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }} Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан ВПН-2002 и 2009',</ref>

2008 йылда ауыл бөтөрөлгән Айбуләк ауыл советынан Байғужа ауыл советына күсерелә.<ref>[http://docs.cntd.ru/document/935115090 Закон РБ от 19 ноября 2008 года N 49-з «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Республики Башкортостан в связи с объединением отдельных сельсоветов и передачей населенных пунктов»]</ref>

2010 йылда 285 кеше (140 ир-ат, 145 ҡатын-ҡыҙ)<ref name='2010F'/>

Ауыл клубы, ФАП, мәсет, почта бүлексәһе бар.<ref>[https://yanaul.bashkortostan.ru/district/settlements/296/ Описание Байгузинского сельсовета] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190306043706/https://yanaul.bashkortostan.ru/district/settlements/296/ |date=2019-03-06 }}</ref>

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Мерзляков Владимир Филиппович]] (23.03.1949), хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим-инженер‑нефтсе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1987—2005 йылдарҙа [[«Аксаковнефть»]] нефть һәм газ сығарыу идаралығы начальнигы. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. 2007 йылдан [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]] уҡытыусыһы. Техник фәндәр  докторы (2004). [[Рәсәй Федерацияһы]] Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1994), [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған (2000), [[Рәсәй]]ҙең почётлы (1998) нефтсеһе<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/9013-merzlyakov-vladimir-filippovich Мерзляков Владимир Филиппович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421072151/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/9013-merzlyakov-vladimir-filippovich |date=2016-04-21 }}{{V|21|03|2019}}</ref>.  
* [[Мөхәмәтдинов Шамил Ғәлиәхмәт улы]] (2.11.1924—28.02.2015), Куйбышев (хәҙер [[Һамар өлкәһе|Һамар]]) өлкәһенең Чапаевск ҡалаһындағы 102-се почта йәшниге заводының аппаратсыһы һәм бригадиры (1948-1974). [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1971).

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} 
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/519-ajb-l-k-u-ashjyl-a-ya-auyl-r-nynda-y-auyl}}{{V|21|03|2019}}
* [http://pomni-yanaul.ru Книга памяти Янаульского района]
* {{cite web |url=http://ufagen.ru/places/yanaulskiy/aybulyak.html |title=Айбуляк на портале «Генеалогия и Архивы» |author= |date= |website= |publisher= |accessdate=2019-03-03 |lang= |ref=Асфандияров}}


{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Яңауыл районы ауылдары}}

[[Категория:Яңауыл районы ауылдары]]
Айбүләк (, икенсе атамаһы Уҡашйылға) — Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 285 кеше.
Почта индексы — 452823, ОКАТО коды — 80259815005.
 
 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь28514014549,150,9

 Географик урыны 
Яңауыл — Нефтекама юлында урынлашҡан. Расстояние до:
 Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 16 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 16 км

 Тарихы 
1733 йылғы килешеүгә ярашлы Уҫы даруғаһы Уран улусы башҡорттарының Уҡаш тип аталған аҫаба ерҙәренә яһаҡлы татарҙарҙы ҡабул итеү тураһындағы килешеүгә ярашлы нигеҙ һалына. 1748 йылда бында 65 ир-ат  теркәлгән. 1795 йылда V ревизияла яһаҡлы татарҙарҙан 96 ир-ат һәм 107 ҡатын-ҡыҙ  теркәлгән. .

1834 йылда 60 йорт хужалығында 348 кеше йәшәгән (184 ир-ат һәм 164 ҡатын-ҡыҙ). 1842 йылда ауыл ҡарамағында 11 десәтинә усадьба ер, 694 дисәтинә һөрөнтө ер, 20 дисәтинә бесәнлек һәм 2 дисәтинә урман булған. Ауыл халҡы 180 ат, 226 һыйыр, 100 һарыҡ, 150 кәзә тотҡан. X ревизия 1859 йылда 100 хужалыҡта 517 типтәр һәм 1 хужалыҡта 6 башҡорт булыуын күрһәтә.

1870 йылда — Өфө губернаһы Бөрө өйәҙенең 3-сө станицаһы Айбүләков ауылында 95 йорт хужалығы һәм 542 кеше (271 ир-ат һәм 271 ҡатын-ҡыҙ, 530 типтәр һәм 12 башҡорт) булған. Ауылда мәсет булған, шәмбе баҙарҙары (25 магазин булған) үткән, декабрь башында йәрминкәләр үткән. Халыҡ ауыл хужалығы һәм урман хужалығы менән шөғөлләнгән..

1896 йылда Бөрө өйәҙе  IV станицаһының Байғужа улусында — 147 йорт хужалығы, 889 кеше (463 ир-ат, 426 ҡатын-ҡыҙ) теркәлгән. Мәсет, баҙар рәттәре (49 шәмбе магазины, баҙар) һәм тағы ла бер нисә магазин һәм учреждение күрһәтелгән. 1897 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда барлығы 858 кеше йәшәй (424 ир-ат һәм 434 инә зат), шуларҙың 800-е динлеләр.

1906 йылда  896 кеше иҫәпләнә, мәсет, урыҫ-татар земство мәктәбе, шарап магазины, һыра йорто һәм 5 бакалея була; йәрминкәләр үтә.

1920 йылда рәсми мәғлүмәттәр буйынса, шул уҡ  ауылда 233 йортта 1171 кеше (570 ир-ат, 601 ҡатын-ҡыҙ) булған йорт хужалығы иҫәбе буйынса — 1101 типтәр, 39 урыҫ, 17 башҡорт һәм 4 татар, шулай уҡ 233 хужалыҡта 2 эшсе иҫәпләнгән. 

1926 йылда ауыл Башҡорт АССР-ының Бөрө кантоны Яңауыл улусына ҡарай.

1939 йылда ауыл халҡы 776 кеше тәшкил итә, 1959 йылда — 684 кеше.

1982 йылда халыҡ һаны яҡынса 350 кеше тәшкил итә.

1989 йылда 273 кеше (116 ир-ат, 157 ҡатын-ҡыҙ).

2002 йылда 246 кеше (113 ир-ат, 133 ҡатын-ҡыҙ), башҡорттар (58 %) һәм татарҙар (39 %).'http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls  Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан ВПН-2002 и 2009',

2008 йылда ауыл бөтөрөлгән Айбуләк ауыл советынан Байғужа ауыл советына күсерелә.Закон РБ от 19 ноября 2008 года N 49-з «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Республики Башкортостан в связи с объединением отдельных сельсоветов и передачей населенных пунктов»

2010 йылда 285 кеше (140 ир-ат, 145 ҡатын-ҡыҙ)

Ауыл клубы, ФАП, мәсет, почта бүлексәһе бар.Описание Байгузинского сельсовета 

 Билдәле шәхестәре 
 Мерзляков Владимир Филиппович (23.03.1949), хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим-инженер‑нефтсе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1987—2005 йылдарҙа «Аксаковнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы начальнигы. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. 2007 йылдан Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы. Техник фәндәр  докторы (2004). Рәсәй Федерацияһы Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1994), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған (2000), Рәсәйҙең почётлы (1998) нефтсеһеМерзляков Владимир Филиппович .  
 Мөхәмәтдинов Шамил Ғәлиәхмәт улы (2.11.1924—28.02.2015), Куйбышев (хәҙер Һамар) өлкәһенең Чапаевск ҡалаһындағы 102-се почта йәшниге заводының аппаратсыһы һәм бригадиры (1948-1974). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 
 Книга памяти Янаульского района
 

Категория:Яңауыл районы ауылдары