Мораҡ (Ғафури районы)
{{ТП-Рәсәй|Мораҡ
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Мораҡ
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 53 | lat_min = 47 | lat_sec = 9
  |lon_deg = 56 | lon_min = 11 | lon_sec = 26
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Ғафури районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 634
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453074
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           =34740 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80221825001
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Мораҡ''' ({{lang-ru|Мраково}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ғафури районы]]ндағы ауыл.  [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 634 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453074, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80221825001. [[ИФНС|ИФНС]] коды — 0268.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||634||329||305||51,9||48,1
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Тарихы ==
[[Ғафури районы]]ндағы Мораҡ ауылына нигеҙҙе [[Юрматы]] улусының Ҡармыш түбәһенән аҫаба башҡорттар һала. [[1795 йыл]]да үткәрелгән рәүиз материалдарында ауылда төрлө милләт кешеһе йәшәүе теркәлә. 15 ихатала 77 аҫаба [[башҡорт]], 10 ихатала [[типтәр]] булып киткән 53 ерһеҙ башҡорт, 3 ихатала 14 типтәр, 5 ихатала [[Түбәнге Мәҫәле]] ауылынан сыҡҡан 32 мәжүси сыуаш йәшәй. Бөтә типтәрҙәр ҙә 1773 һәм 1803 йылдарҙа килеп төпләнә<ref name="Мораҡ (Ғафури районы)">{{китап |автор=Коллектив авторов |заглавие=История башкирских родов. Юрматы. |ответственный=Хамидуллин С. И. |ссылка=http://ihtika.ru/index.php/book/istoriya-bashkirskih-rodov-yurmaty-tom-30-ch-2--ufa-2018/page/180 |место=Уфа |издательство=Китап |год=2018 |том=30, часть 2 |страниц=808 |страницы=199-201 |тираж = 2 000 |isbn= 978-5-295-06968-0|ref= }}</ref>. 
. 

[[1816 йыл]]ғы рәүиздә 16 башҡорт ихатаһында 102 башҡорттоң йәшәүе яҙып ҡуйыла. [[Башҡорт ғәскәре]]ндә вазифа биләгән кешеләр: 51 йәшлек йорт йөҙ башы Әбделкәрим Мәүлекәйев (ике ҡатынынан тыуған балалар: Әбделвәли (15 йәш), Һибәтулла (4 йәш), Рәхмәтулла (12 йәш) һәм Ғисмәтулла); 35 йәшлек йорт йөҙ башы Әбдрәхим Мәүлекәйев (улдары: Ниғмәтулла (18 йәш) һәм Кәлимулла (1 йәш); 38 йәшлек старшина ярҙамсыһы Шәмсетдин Мәүлекәйев (улдары: Хисаметдин һәм Зәйнетдин - 16, 8 йәштәләр;). 1859 йылғы рәүиз документтарында ауылда күп ҡатын алып йәшәгән ир-аттың байтаҡ булыуы билдәләнә<ref name="Мораҡ (Ғафури районы)" />. 

[[1834 йыл]]ғы рәүиздә ауылда 77 типтәр ир-егет теркәлә, уларҙың 20-һе ерһеҙ, ярлы һәм өйләнмәгән була. Ошо уҡ рәүиз документтарында ауылда 112 башҡоорт йәшәүе тураһында мәғлүмәт бар, уларҙың 8-е керҙәштәр (припущенниктар) була.Сыуаштарҙың һаны 176-ға етә. 1870 —1890 йылдар араһында Мораҡ тигән ике ауыл булып сыға. 1-се Мораҡта 150 ихатала 376 ир-егет һәм 335 ҡатын ҡыҙ, ә [[1806 йыл]]да 172 ихатала 488 ир-егет һәм 467 ҡатын-ҡыҙ йәшәй. Ауылда күбеһенсә башҡорттар йәшәй, әммә типтәрҙәр ҙә була, ә ерһеҙ башҡорттпар "татар" тип атала. Шулай итеп, типтәр атамаһы милләт күрһәткесе түгел, ә социаль категория булыуы асыҡ күренә, йәғни аҫабалыҡ хоҡуғын юғалтҡан башҡорттар һәм башҡа халыҡтар вәкилдәре лә булыуы ихтимал<ref name="Мораҡ (Ғафури районы)" />. 

2-се Мораҡта сыуаштар һәм "татарҙар" йәшәй. [[1920 йыл]]да ауылда ике бакалея кибете һәм икмәк һаҡлай торған кибет була.  Ҡаҙнанан финансланған сыуаш мәктәбе эшләй. Хәҙерге ваҡытта ауыл берәү генә, һәм унда башҡорттар һәм "татарҙар" йәшәй<ref name="Мораҡ (Ғафури районы)" />.

== Ауылдың урамдары ==
* Яҙ (урамы) ({{lang-ru|Весенняя ( улица )}}) 

* Йылға (урамы) ({{lang-ru|Заречная ( улица )}}) 

* Ҡамышлы (урамы) ({{lang-ru|Камышлинская ( улица )}}) 

* Кооператив ( урамы ) ({{lang-ru|Кооперативная ( улица )}}) 

* Йәштәр Молодежная ( урамы ) ({{lang-ru|Молодкжная ( улица )}})  

*  Күпер ( урамы ) ({{lang-ru|Мостовая ( улица )}}) 
 
* Партизан ( урамы ) ({{lang-ru|Партизанская ( улица )}})  

* Баҡса ( урамы ) ({{lang-ru|Садовая ( улица )}})  

* Совет ( урамы ) ({{lang-ru|Советская ( улица )}}) 

* Совет ( тыҡырығы ) ({{lang-ru|Советский ( тыҡырығы )}})  

* Ташлы ( урамы )  ({{lang-ru|Ташлинская ( улица )}}) 

* Мәктәп ( урамы ) ({{lang-ru|Школьнаяая ( улица )}})  

* Мәктәп ( тыҡырығы ) {{lang-ru|Школьный (переулок)}} 

* Шоссе ( урамы )  ({{lang-ru|Шоссейная ( улица )}})

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Красноусольский]]): 30 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Аҡкүл (Ғафури районы)|Аҡкүл]]): 38 км

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Сығанаҡтар ==
* [http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412025101/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/ |date=2022-04-12 }}

* {{китап |автор=Коллектив авторов |заглавие=История башкирских родов. Юрматы. |ответственный=Хамидуллин С. И. |ссылка=http://ihtika.ru/index.php/book/istoriya-bashkirskih-rodov-yurmaty-tom-30-ch-1--ufa-2018/page/181 |место=Уфа |издательство=Китап |год=2018 |том=30, часть 1 |страниц=840 |страницы=192 |тираж = 2 000 |isbn= 978-5-295-06968-0|ref= }}


<references/>

{{Ғафури районы ауылдары}}

[[Категория:Ғафури районы ауылдары]]
Мораҡ () — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл.  2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 634 кеше.
Почта индексы — 453074, ОКАТО коды — 80221825001. ИФНС коды — 0268.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь63432930551,948,1

 Тарихы 
Ғафури районындағы Мораҡ ауылына нигеҙҙе Юрматы улусының Ҡармыш түбәһенән аҫаба башҡорттар һала. 1795 йылда үткәрелгән рәүиз материалдарында ауылда төрлө милләт кешеһе йәшәүе теркәлә. 15 ихатала 77 аҫаба башҡорт, 10 ихатала типтәр булып киткән 53 ерһеҙ башҡорт, 3 ихатала 14 типтәр, 5 ихатала Түбәнге Мәҫәле ауылынан сыҡҡан 32 мәжүси сыуаш йәшәй. Бөтә типтәрҙәр ҙә 1773 һәм 1803 йылдарҙа килеп төпләнә. 
. 

1816 йылғы рәүиздә 16 башҡорт ихатаһында 102 башҡорттоң йәшәүе яҙып ҡуйыла. Башҡорт ғәскәрендә вазифа биләгән кешеләр: 51 йәшлек йорт йөҙ башы Әбделкәрим Мәүлекәйев (ике ҡатынынан тыуған балалар: Әбделвәли (15 йәш), Һибәтулла (4 йәш), Рәхмәтулла (12 йәш) һәм Ғисмәтулла); 35 йәшлек йорт йөҙ башы Әбдрәхим Мәүлекәйев (улдары: Ниғмәтулла (18 йәш) һәм Кәлимулла (1 йәш); 38 йәшлек старшина ярҙамсыһы Шәмсетдин Мәүлекәйев (улдары: Хисаметдин һәм Зәйнетдин - 16, 8 йәштәләр;). 1859 йылғы рәүиз документтарында ауылда күп ҡатын алып йәшәгән ир-аттың байтаҡ булыуы билдәләнә. 

1834 йылғы рәүиздә ауылда 77 типтәр ир-егет теркәлә, уларҙың 20-һе ерһеҙ, ярлы һәм өйләнмәгән була. Ошо уҡ рәүиз документтарында ауылда 112 башҡоорт йәшәүе тураһында мәғлүмәт бар, уларҙың 8-е керҙәштәр (припущенниктар) була.Сыуаштарҙың һаны 176-ға етә. 1870 —1890 йылдар араһында Мораҡ тигән ике ауыл булып сыға. 1-се Мораҡта 150 ихатала 376 ир-егет һәм 335 ҡатын ҡыҙ, ә 1806 йылда 172 ихатала 488 ир-егет һәм 467 ҡатын-ҡыҙ йәшәй. Ауылда күбеһенсә башҡорттар йәшәй, әммә типтәрҙәр ҙә була, ә ерһеҙ башҡорттпар "татар" тип атала. Шулай итеп, типтәр атамаһы милләт күрһәткесе түгел, ә социаль категория булыуы асыҡ күренә, йәғни аҫабалыҡ хоҡуғын юғалтҡан башҡорттар һәм башҡа халыҡтар вәкилдәре лә булыуы ихтимал. 

2-се Мораҡта сыуаштар һәм "татарҙар" йәшәй. 1920 йылда ауылда ике бакалея кибете һәм икмәк һаҡлай торған кибет була.  Ҡаҙнанан финансланған сыуаш мәктәбе эшләй. Хәҙерге ваҡытта ауыл берәү генә, һәм унда башҡорттар һәм "татарҙар" йәшәй.

 Ауылдың урамдары 
 Яҙ (урамы) () 

 Йылға (урамы) () 

 Ҡамышлы (урамы) () 

 Кооператив ( урамы ) () 

 Йәштәр Молодежная ( урамы ) ()  

  Күпер ( урамы ) () 
 
 Партизан ( урамы ) ()  

 Баҡса ( урамы ) ()  

 Совет ( урамы ) () 

 Совет ( тыҡырығы ) ()  

 Ташлы ( урамы )  () 

 Мәктәп ( урамы ) ()  

 Мәктәп ( тыҡырығы )  

 Шоссе ( урамы )  ()

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Красноусольский): 30 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 38 км

 Иҫкәрмәләр 

 Сығанаҡтар 
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий  

 

Категория:Ғафури районы ауылдары