Ҡаһирә
{{ТП
 |статус = Ҡала
 |башҡортса исеме = Ҡаһирә
 |төп исеме = القاهرة
 |ил = Мысыр
 |флаг = Flag of Cairo.svg
 |флаг киңлеге = 100px
  |lat_deg = 30|lat_min = 3|lat_sec =22 
  |lon_deg = 31|lon_min = 14|lon_sec = 22
 |CoordAddon              = type:city(7734602)_region:EG
 |CoordScale              =
 |ЯндексКарта             = http://maps.yandex.ru/?text=%D0%95%D0%B3%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D1%82%2C%20%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80&sll=31.317894%2C30.058452&sspn=0.195456%2C0.244072&l=map%2Ctrf
 |ил картаһы = 
 |регион картаһы = 
 |район картаһы = 
 |ил картаһының дәүмәле = 300
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө = Мүхәфәҙәт
 |регион = Ҡаһирә (мүхәфәҙәт)
 |теҙмәләге регион =
 |район төрө = 
 |район = 
 |теҙмәләге район = 
 |урынлашыу төрө = 
 |урынлашыу = 
 |теҙмәләге урынлашыу = 
 |эске бүленеү =
 |башлыҡ төрө = Ҡала башы
 |башлыҡ = Ғәбдел Ғәзим Вәзир
 |нигеҙ һалыныу = 969 й.
 |беренсе телгә алыу = 
 |элекке исемдәре =
 |статус (башлап) = 
 |майҙан = 214
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 68
 |климат                  = 
 |рәсми тел = ғәрәп теле
 |рәсми тел-ref    =
  |халыҡ = 8 026 454<ref name="gazetteer">{{cite web|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gpro&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=432237125|title=World Gazetteer|archiveurl=http://archive.is/YK0m|archivedate=2012-12-08}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20121208234239/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gpro&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=432237125 |date=2012-12-08 }}</ref>
  |иҫәп алыу йылы = 2009
  |тығыҙлыҡ = 36 143
  |агломерация = 17 856 000
  |милли состав = 
  |конфессия составы = 
  |этнохороним = 
 |ваҡыт бүлкәте = 
 |DST                     =
 |почта индексы = 11511-11668
 |почта индекстары = 
 |телефон коды = +20 02
 |автомобиль коды = 
 |танымлаусы төрө = 
 |һансал танымлаусы = 
 |Commons-тағы категория = Cairo
 |сайт                    = 
 |сайт теле              = 
 |сайт теле 2            = 
 |сайт теле 3            = 
 |сайт теле 4            = 
 |сайт теле 5            = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}

[[Рәсем:Cairo, evening view from the Tower of Cairo, Egypt, Oct 2004.jpg|справа|thumb|300px| [[2004]] йыл. Ҡәһирә телеүҙәге башынан фотоһүрәт]]
'''Ҡаһирә''' ({{lang-ar|القاهرة‎‎}}, «Еңелмәҫ») — [[Мысыр]]ҙың баш ҡалаһы, [[Африка]]лағы һәм ғәрәп илдәрендәге иң ҙур ҡала. Халыҡ һаны: ҡалала 8 026 454, агломерацияhында 17 856 000 кеше йәшәй ([[2009 йыл]]).

== Географияһы ==

Ҡаһирә Мысырҙың төньяҡ өлөшөндә Нил йылғаһының сүлдәге үҙәндән килеп сығып, тармаҡланған урындың төньяғындағы ике ярында тора.  Көньяҡ-көнбайышта, Ҡаһирә Гиза менән ҡушыла.

Иҫке Ҡаһирә йылғаһының көнсығыш ярында урынлашҡан. Был яғы уның бик күп төрлө:  быуаттар дауамында тырым-тыраҡай төҙөлөп барған, урамдары тар һәм бхалыҡ тығыҙ ултырған. Хәҙерге Ҡаһирәнең көнбайыш өлөшөндә башлыса хөкүмәт биналары, заманса архитектура ҡоролмалары булһа,  көнсығыш өлөшөндә иһә йөҙҙәрсә иҫке мәсеттәр, шулай уҡ төп ориентир булып торған боронғо башня урынлашҡан.

Ҡала көнбайышҡа табан Нил йылғаһы буйындағы ауыл хужалығы ерҙәрен биләп, үҫә бара. XIX быуат уртаһында уҡ Мысыр хакимы Исмәғил Паша көнбайыш райондарҙа Париж өлгөһө буйынса төҙөлөштәр  ойошторған булған. Бында киң бульварҙар һәм сағыштырмаса ҙур булмаған бер нисә парк бар.

Ҡаһирә эсендә  Нил уртаһында Рода утрауы ята, унда илдең боронғо иҫке мосолман биналары, Маниал һарайы, Нил үлсәүе, Ҡаһирә университетының госпитале һәм Ғәзирә (Зәмәлек) тымыҡ йәшел утрауы  урынлашҡан. Бында бай шәхси виллалар, күп илселектәр һәм сит ил компанияларының вәкиллектәре,  хәҙерге заман ҡаралтылары һәм бер нисә биш йондоҙло ҡунаҡхана бар.

== Тарих ==
Ҡаһирә ҡалаһы барлыҡҡа килгәнсе үк, уның бөгөнгө биләмәһендә һәм яҡын тирә яғында ерҙә, кешеләр бик борын замандан бирле йәшәй. [[Боронғо Мысыр]] заманында йыраҡ түгел ерҙә Мемфис ҡалаһы булған. [[Рим империяһы]] тарафынан баҫып алынғас, ул әһәмиәтен юғалта, был ерҙә римлылар Вавилон ҡәлғәһен төҙөй.
* 640 йылда — Ғәрәптәр [[Мысыр]]ҙы баҫып ала.
* 642 йылда — хәҙерге ҡаланан төньяҡтараҡ ''Фустат'' ҡалаһын төҙөй башлайҙар. Ҡаланың емереклектәрен бөгөнгө көндә Ҡаһирәнең «Мар-Гиргис» метро туҡталышында күреп була.
* 868 йылда — Әхмәт ибн Тулун Мысырҙың идара башлығы итеп тәғәйенләнә. Ул хакимлыҡ иткәндә Мысыр үҙ аллы булып китә.
* 870 йылда — Фустат ҡалаһынан йыраҡ түгел, хәҙергә Ҡаһирә биләмәһендә, Мысырҙың яңы баш ҡалаһы Әл-Ҡатай төҙөлә.
* 876—879 йылдарҙа — ибн Тулун мәсете төҙөлә, был мәсет әлегә тиклем Ҡаһирәнең күренекле урыны булып тора.
* 969 йылда — Фатимиҙар Мысырҙы баҫып ала. Ҡаһирәгә нигеҙ һалына.
* 972 йылда — [[Әл-Әзһәр]] төҙөлә, университет ойошторола. Әл-Әзһәр университеты донъялағы иң боронғо юғары уҡыу йорто.
* 996—1021 йылдарҙа — Фатимиҙар хәлифе әл-Хаким хаким итә. Ҡалала ҙур төҙөлөш алып барыла.
* 1176 йылда — [[Сәләх әд-Дин]] Ҡаһирә нығытмаһын төҙөй.
* 1250 йылда — [[Мәмлүктәр]] Ҡәһирәлә һәм Мысырҙа хаким итә башлай. Беренсе мәмлүк ханы итеп Айбәк билдәләнә. Яңы хакимдар Ҡаһирәне үҙ дәүләтенең баш ҡалаһы итеп иғлан итә. Ике мәмлүк солтаны ырыуы билдәле: Бәһрәт (төрки сығышлы) (1250—1382) һәм Бөрйөт (Таулы Кавказ сығышылы) (1382—1517).
* 1302 йылда — Ҡаһирәлә [[Ер тетрәү|ер тетрәй]].
* 1517—1914 йылдарҙа — Мысыр [[Ғосман империяһы]] бойонһоноуында. Илдә төрөк [[паша]]лары хакимлек итә.

== Климаты ==

Ҡаһирә [[экватор]]ҙан яҡынса 30 градус төньяҡҡараҡ киңлектә  һәм субтропик бһыҙаттың көньяҡ сигендә урынлашҡан. [[Ҡыш]] ҡалала йылы , [[йәй]] — эҫе, йыш ҡына температура 40 градустан ашып китә. Ҡыш көндәре көндөҙ, ғәҙәттә, температура 20 градустан арта, төндә 10 градусҡа тиклем һыуыта, айырым төндәрҙә — 5-кә тиклем түбәнәйә, тупраҡҡа һирәкләп ҡырау  төшә.

Ҡала Сахара сүле янында урынлашҡанлыҡтан, яуым-төшөм бик һирәк  (ҡоро климат), әммә әгәр яуһа, ҡайһы берҙә хатта һыу баҫыуға килтерә. Йыл эсендә 24 миллиметр яуым-төшөм була, был Ҡаһирәне донъялағы ҙур ҡалаларҙың иң  ҡороларының береһе  итә.

{{Климат города
| Город_род = Каира
| Ширина    = auto
| Источник  = [http://pogoda.ru.net/climate2/62366.htm Погода и климат]
| Янв_ср=14.1          | Янв_ср_осад=5.0
| Фев_ср=15.1          | Фев_ср_осад=3.8
| Мар_ср=17.6          | Мар_ср_осад=3.8
| Апр_ср=21.6          | Апр_ср_осад=1.1
| Май_ср=24.9          | Май_ср_осад=0.5
| Июн_ср=27.7          | Июн_ср_осад=0.1
| Июл_ср=28.6          | Июл_ср_осад=0.0
| Авг_ср=28.5          | Авг_ср_осад=0.1
| Сен_ср=27.0          | Сен_ср_осад=0.1
| Окт_ср=24.1          | Окт_ср_осад=0.7
| Ноя_ср=19.4          | Ноя_ср_осад=3.8
| Дек_ср=15.5          | Дек_ср_осад=5.9
| Год_ср=22.0          | Год_ср_осад=24.9
| Янв_ср_мин=9.8       | Янв_ср_макс=18.9
| Фев_ср_мин=10.5      | Фев_ср_макс=20.2
| Мар_ср_мин=12.5      | Мар_ср_макс=23.4
| Апр_ср_мин=15.6      | Апр_ср_макс=28.2
| Май_ср_мин=18.6      | Май_ср_макс=31.9
| Июн_ср_мин=21.4      | Июн_ср_макс=34.5
| Июл_ср_мин=23.0      | Июл_ср_макс=34.8
| Авг_ср_мин=23.3      | Авг_ср_макс=34.5
| Сен_ср_мин=21.8      | Сен_ср_макс=33.0
| Окт_ср_мин=19.1      | Окт_ср_макс=29.7
| Ноя_ср_мин=14.8      | Ноя_ср_макс=24.7
| Дек_ср_мин=11.2      | Дек_ср_макс=20.4
| Год_ср_мин=16.8      | Год_ср_макс=27.9
| Янв_а_макс=31.0      | Янв_а_мин=2.4
| Фев_а_макс=36.1      | Фев_а_мин=3.0
| Мар_а_макс=39.6      | Мар_а_мин=4.0
| Апр_а_макс=43.0      | Апр_а_мин=6.8
| Май_а_макс=44.4      | Май_а_мин=11.9
| Июн_а_макс=47.8      | Июн_а_мин=13.0
| Июл_а_макс=44.3      | Июл_а_мин=17.3
| Авг_а_макс=41.4      | Авг_а_мин=18.0
| Сен_а_макс=43.0      | Сен_а_мин=16.0
| Окт_а_макс=41.1      | Окт_а_мин=11.1
| Ноя_а_макс=37.2      | Ноя_а_мин=5.0
| Дек_а_макс=32.5      | Дек_а_мин=3.9
| Год_а_макс=47.8      | Год_а_мин=2.4
| Янв_влажн=59          
| Фев_влажн=54          
| Мар_влажн=53          
| Апр_влажн=47          
| Май_влажн=46         
| Июн_влажн=49          
| Июл_влажн=58          
| Авг_влажн=61         
| Сен_влажн=60        
| Окт_влажн=60         
| Ноя_влажн=61         
| Дек_влажн=61          
| Год_влажн=56          
|}}

== Халҡы ==
Һуңғы тиҫтә йылдар дауамында Ҡаһирәлә халыҡ һаны тиҙ үҫә. Хәҙер [[1960|1960-сы йылдарға]] ҡарағанда ике тапҡырға күберәк кеше йәшәй. Тыуым кимәле юғары,  ауыл халҡы күпләп ҡушыла. Шуның өсөн уның эргәһендәге йәнә бер нисә юлдаш ҡала халҡы йылдам үҫеп сыҡты.

Ҡала үҙәгендә тығыҙ булыу арҡаһында кеше Ҡаһирәнең ситендәге биҫтәләрҙә  йәшәүҙе хуп күрә. [[2009 йыл]]ғы мәғлүмәттәр буйынса ҡаланың үҙендә йәшәүселәр - 8 026 454, ә агломерацияһында 17 856 000 кеше тәшкил иткән.

Түбәндәге таблицала билдәле бер йылда йәшәгән халыҡ һаны күрһәтелгән.  Ҡаһирә  халҡы ғына иҫәпкә алынған, агломерация инмәгән.

{{Wikidata/Population}}

== Архитектура ҡомартҡылары ==
[[Файл:Al-Azhar (inside) 2006.jpg|мини|300px|[[әл-Әзһәр мәсете ]]]]
[[Файл:Kairo Hanging Church BW 1.jpg|мини|Копт сиркәүе (әл-Муәлләкә)]]
* Әмр мәсете  (641—642 йылдар);
* Ибн Тулун мәсете  (876—879 йылдар);
* әл-Әзһәр мәсете  (970—972 йылдар);
* манара (1468—1496 йылдар);
*әл-Хәким  мәсете (990—1013 йылдар);
* әл-Гуюши мәсете  (1085 йыл);
* әл-Әҡмәр мәсете  (1125 йыл);
* әс-Сәлих әт-Тәлаи  мәсете (1160 йыл);
* әш-Шәфиғи кәшәнәһе  (1211 йыл);
* солтан Бейбарс мәсете  (1267—1269 йылдар);
* солтан Кәләүн мәсете, кәшәнәһе һәм мәҙрәсәһе  ([[XIII быуат]] ахыры);
* Сәнжәр әл-Ғәүле кәшәнәһе  (1303—1304 йылдар);
* солтан Хәсән мәсете, кәшәнәһе һәм мәҙрәсәһе (1356—1363 йылдар);
* әл-Мүәйәдә мәсете  (1415—1420 йылдар);
* Ҡайыт-бей мәсете  (1472—1474 йылдар);
* солтана әл-Гүри мәсете, кәшәнәһе һәм мәҙрәсәһе (1503 йыл);
* Синан-паша мәсете (1571 йыл);
* әл-Гүри йорто  ([[XVI быуат]]);
* Зәйнәб-Хатун йорто  ([[XVI быуат]]);
* Ғәмәл әл-Дин әз-Зәһәби йорто  (1637 йыл);
* әмир Риҙуан-бей йорто  (1655 йыл);
* Муөхәммәт Али мәсете  (1830—1848 йылдар) (арх. Юсуф Бохна);
* Мәсәр музейы (1902 йыл) (арх. М. Дурньон);
* әр-Рифаи мәсете  (1911 йыл);
<!--<ref>Приведены по книге С. И. Ходжаш. Каир. 2-е изд. М., 1975.</ref>-->
* Ҡаһирә телебашняһы;
* Зәңгәр  мәсет;
*Ҡаһирә некрополе

== Музейҙары ==
* Мысыр музейы. 
* Копт музейы. 
* Балалар музейы . 
* Ислам сәнғәте музейы. 
* Хәҙерге заман сәнғәте музейы. 
* Хәрби музей. 
* Этнография музейы. 
* Әл-Гезир музейы. 
* Почта музейы. 
* Тимер юл музейы.

<gallery>
Kairo_001.jpg|Ҡаһирә телебашняһынан күренеш.
Cairo, mosque in Mohandessin during Ramadan, Egypt, Oct 2004.jpg|[[Рамаҙан]] айында әл-Мүхәндисин биҫтәһендәге мәсет 
CairoSouk.jpg|Хан әл-Хәлили биҫтәһендәге баҙар.
</gallery>

== Туғандаш ҡәләлар ==
{| cellpadding="20"
|- valign="top"
|
* {{Байраҡ/Мысыр|20px}} [[әлександрия]] ({{lang-ar|الإسكندرية}}), [[Мысыр]];
* {{Флаг әлжира |20px}} [[әлжир (город)|әлжир]], [[әлжир]];
* {{Флаг Иордании|20px}} [[Амман]], [[Иордания]];
* {{Флаг Нидерландов|20px}} [[Амстердам]], [[Нидерланды]];
* {{Флаг Греции|20px}} [[Афины]], [[Греция]];
* {{Флаг Ирака|20px}} [[Багдад]], [[Ираҡ]];
* {{флаг Ливана|20px}} [[Бейрут]], [[Ливан]];
* {{флаг аргентины|20px}} [[Буэнос-Айрес]], [[аргентина]];
* {{Флаг США|20px}} [[Вашингтон (округ Колумбия)|Вашингтон]], [[США]];
* {{флаг Сирии|20px}} [[Дамәск]], [[Сүриә]];
* {{Флаг Саудовской аравии |20px}} [[Жиддә]], [[Сәғүд Ғарәбстаны]];
* {{флаг Ирана|20px}} [[Исфахан (город)|Исфахан]], [[Иран]];
* {{Флаг Перу|20px}} [[Лима]], [[Перу]];
* {{Флаг Португәлии|20px}} [[Лиссабон]], [[Португәлия]];
* {{флаг Великобритании|20px}} [[Лондон]], [[Бөйөк Британия]];
* {{флаг Испании|20px}} [[Мадрид]], [[Испания]];
||
||
* {{флаг России|20px}} [[Мәскәү]], [[Рәсәй]];
* {{Флаг США|20px}} [[Нью-Йорк]], [[АҠШ]];
* {{флаг Китая|20px}} [[Пекин]], [[Ҡытай]] ([[28 октября]] [[1990]]);
* {{флаг Чехии|20px}} [[Прага]], [[Чехия]];
* {{Флаг Марокко|20px}} [[Рабат]], [[Марокко]];
* {{Флаг Бразилии|20px}} [[Сан-Паулу]], [[Бразилия]];
* {{Флаг Южной Кореи|20px}} [[Сеул]], [[Көньяҡ Корея]] ([[1997]]);
* {{флаг Турции|20px}} [[Истанбул]], [[Төркиә]];
* {{флаг Узбекистана|20px}} [[Ташкент]], [[Үзбәкстан]];
* {{флаг Японии|20px}} [[Токио]], [[Япония]];
* {{Флаг Канады|20px}} [[Торонто]], [[Канада]];
* {{Флаг Туниса|20px}} [[Тунис (ҡала)|Тунис]], [[Тунис]];
* {{флаг Судана|20px}} [[Хартум]], [[Судан]];
* {{Флаг Германии|20px}} [[Штутгарт]], [[Германия]] ([[1979]])<ref>[http://www.stuttgart.de/item/show/14673/1 Städtepartnerschaften] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190406232539/https://www.stuttgart.de/item/show/14673/1 |date=2019-04-06 }} Сайт мэрии Штутгарта {{ref-de}}</ref>;
* {{Флаг армении |20px}} [[Ереван]], [[Әрмәнстан]] ([[1976]]);
* {{Флаг Мексики |20px}} [[Мехико]], [[Мексика]] ([[15 мая]] [[1982]]);
|}
=== Партнёр ҡалалар ===
* {{флаг Франции|20px}} [[Париж]], [[Франция]] ([[1992]]);
* {{Флаг Итәлии|20px}} [[Рим]], [[Итәлия]];

== Галерея ==
<gallery mode="packed-hover">
Файл:Kairo_001.jpg|Ҡаланың хәҙерге заман өлөшөнән күк йөҙө күренеше
Файл:Kahire ve Nil.jpg|Ҡаһирә һәм Нил йылғаһы
Файл:CairoUniv.jpg|Ҡаһирә  Университеты
Файл:Cairo, Tower of Cairo, Egypt, Oct 2004.jpg|Ҡаһирә  ҡәлғәһе
Файл:Talet harb roundabout-cairo-egypt.JPG|Tahрир майҙаны
Файл:All Gizah Pyramids.jpg|Гиза пирамидалары
Файл:Cairo Metro Sadat plathome.jpg|Ҡаһирә метрополитены 
Файл:Zamalek Arial.jpg|Жәзирә утрауы
Файл:Khan el khalili.jpg|Әл-Хан Хәлили 
Файл:AHMosque.jpg|Әл-Хәким мәсете
</gallery>

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Африка илдәренең баш ҡалалары}}

[[Категория:Мысыр]]
Ҡаһирә (, «Еңелмәҫ») — Мысырҙың баш ҡалаһы, Африкалағы һәм ғәрәп илдәрендәге иң ҙур ҡала. Халыҡ һаны: ҡалала 8 026 454, агломерацияhында 17 856 000 кеше йәшәй (2009 йыл).

 Географияһы 

Ҡаһирә Мысырҙың төньяҡ өлөшөндә Нил йылғаһының сүлдәге үҙәндән килеп сығып, тармаҡланған урындың төньяғындағы ике ярында тора.  Көньяҡ-көнбайышта, Ҡаһирә Гиза менән ҡушыла.

Иҫке Ҡаһирә йылғаһының көнсығыш ярында урынлашҡан. Был яғы уның бик күп төрлө:  быуаттар дауамында тырым-тыраҡай төҙөлөп барған, урамдары тар һәм бхалыҡ тығыҙ ултырған. Хәҙерге Ҡаһирәнең көнбайыш өлөшөндә башлыса хөкүмәт биналары, заманса архитектура ҡоролмалары булһа,  көнсығыш өлөшөндә иһә йөҙҙәрсә иҫке мәсеттәр, шулай уҡ төп ориентир булып торған боронғо башня урынлашҡан.

Ҡала көнбайышҡа табан Нил йылғаһы буйындағы ауыл хужалығы ерҙәрен биләп, үҫә бара. XIX быуат уртаһында уҡ Мысыр хакимы Исмәғил Паша көнбайыш райондарҙа Париж өлгөһө буйынса төҙөлөштәр  ойошторған булған. Бында киң бульварҙар һәм сағыштырмаса ҙур булмаған бер нисә парк бар.

Ҡаһирә эсендә  Нил уртаһында Рода утрауы ята, унда илдең боронғо иҫке мосолман биналары, Маниал һарайы, Нил үлсәүе, Ҡаһирә университетының госпитале һәм Ғәзирә (Зәмәлек) тымыҡ йәшел утрауы  урынлашҡан. Бында бай шәхси виллалар, күп илселектәр һәм сит ил компанияларының вәкиллектәре,  хәҙерге заман ҡаралтылары һәм бер нисә биш йондоҙло ҡунаҡхана бар.

 Тарих 
Ҡаһирә ҡалаһы барлыҡҡа килгәнсе үк, уның бөгөнгө биләмәһендә һәм яҡын тирә яғында ерҙә, кешеләр бик борын замандан бирле йәшәй. Боронғо Мысыр заманында йыраҡ түгел ерҙә Мемфис ҡалаһы булған. Рим империяһы тарафынан баҫып алынғас, ул әһәмиәтен юғалта, был ерҙә римлылар Вавилон ҡәлғәһен төҙөй.
 640 йылда — Ғәрәптәр Мысырҙы баҫып ала.
 642 йылда — хәҙерге ҡаланан төньяҡтараҡ Фустат ҡалаһын төҙөй башлайҙар. Ҡаланың емереклектәрен бөгөнгө көндә Ҡаһирәнең «Мар-Гиргис» метро туҡталышында күреп була.
 868 йылда — Әхмәт ибн Тулун Мысырҙың идара башлығы итеп тәғәйенләнә. Ул хакимлыҡ иткәндә Мысыр үҙ аллы булып китә.
 870 йылда — Фустат ҡалаһынан йыраҡ түгел, хәҙергә Ҡаһирә биләмәһендә, Мысырҙың яңы баш ҡалаһы Әл-Ҡатай төҙөлә.
 876—879 йылдарҙа — ибн Тулун мәсете төҙөлә, был мәсет әлегә тиклем Ҡаһирәнең күренекле урыны булып тора.
 969 йылда — Фатимиҙар Мысырҙы баҫып ала. Ҡаһирәгә нигеҙ һалына.
 972 йылда — Әл-Әзһәр төҙөлә, университет ойошторола. Әл-Әзһәр университеты донъялағы иң боронғо юғары уҡыу йорто.
 996—1021 йылдарҙа — Фатимиҙар хәлифе әл-Хаким хаким итә. Ҡалала ҙур төҙөлөш алып барыла.
 1176 йылда — Сәләх әд-Дин Ҡаһирә нығытмаһын төҙөй.
 1250 йылда — Мәмлүктәр Ҡәһирәлә һәм Мысырҙа хаким итә башлай. Беренсе мәмлүк ханы итеп Айбәк билдәләнә. Яңы хакимдар Ҡаһирәне үҙ дәүләтенең баш ҡалаһы итеп иғлан итә. Ике мәмлүк солтаны ырыуы билдәле: Бәһрәт (төрки сығышлы) (1250—1382) һәм Бөрйөт (Таулы Кавказ сығышылы) (1382—1517).
 1302 йылда — Ҡаһирәлә ер тетрәй.
 1517—1914 йылдарҙа — Мысыр Ғосман империяһы бойонһоноуында. Илдә төрөк пашалары хакимлек итә.

 Климаты 

Ҡаһирә экваторҙан яҡынса 30 градус төньяҡҡараҡ киңлектә  һәм субтропик бһыҙаттың көньяҡ сигендә урынлашҡан. Ҡыш ҡалала йылы , йәй — эҫе, йыш ҡына температура 40 градустан ашып китә. Ҡыш көндәре көндөҙ, ғәҙәттә, температура 20 градустан арта, төндә 10 градусҡа тиклем һыуыта, айырым төндәрҙә — 5-кә тиклем түбәнәйә, тупраҡҡа һирәкләп ҡырау  төшә.

Ҡала Сахара сүле янында урынлашҡанлыҡтан, яуым-төшөм бик һирәк  (ҡоро климат), әммә әгәр яуһа, ҡайһы берҙә хатта һыу баҫыуға килтерә. Йыл эсендә 24 миллиметр яуым-төшөм була, был Ҡаһирәне донъялағы ҙур ҡалаларҙың иң  ҡороларының береһе  итә.

 Халҡы 
Һуңғы тиҫтә йылдар дауамында Ҡаһирәлә халыҡ һаны тиҙ үҫә. Хәҙер 1960-сы йылдарға ҡарағанда ике тапҡырға күберәк кеше йәшәй. Тыуым кимәле юғары,  ауыл халҡы күпләп ҡушыла. Шуның өсөн уның эргәһендәге йәнә бер нисә юлдаш ҡала халҡы йылдам үҫеп сыҡты.

Ҡала үҙәгендә тығыҙ булыу арҡаһында кеше Ҡаһирәнең ситендәге биҫтәләрҙә  йәшәүҙе хуп күрә. 2009 йылғы мәғлүмәттәр буйынса ҡаланың үҙендә йәшәүселәр - 8 026 454, ә агломерацияһында 17 856 000 кеше тәшкил иткән.

Түбәндәге таблицала билдәле бер йылда йәшәгән халыҡ һаны күрһәтелгән.  Ҡаһирә  халҡы ғына иҫәпкә алынған, агломерация инмәгән.

 Архитектура ҡомартҡылары 
мини|300px|әл-Әзһәр мәсете 
мини|Копт сиркәүе (әл-Муәлләкә)
 Әмр мәсете  (641—642 йылдар);
 Ибн Тулун мәсете  (876—879 йылдар);
 әл-Әзһәр мәсете  (970—972 йылдар);
 манара (1468—1496 йылдар);
әл-Хәким  мәсете (990—1013 йылдар);
 әл-Гуюши мәсете  (1085 йыл);
 әл-Әҡмәр мәсете  (1125 йыл);
 әс-Сәлих әт-Тәлаи  мәсете (1160 йыл);
 әш-Шәфиғи кәшәнәһе  (1211 йыл);
 солтан Бейбарс мәсете  (1267—1269 йылдар);
 солтан Кәләүн мәсете, кәшәнәһе һәм мәҙрәсәһе  (XIII быуат ахыры);
 Сәнжәр әл-Ғәүле кәшәнәһе  (1303—1304 йылдар);
 солтан Хәсән мәсете, кәшәнәһе һәм мәҙрәсәһе (1356—1363 йылдар);
 әл-Мүәйәдә мәсете  (1415—1420 йылдар);
 Ҡайыт-бей мәсете  (1472—1474 йылдар);
 солтана әл-Гүри мәсете, кәшәнәһе һәм мәҙрәсәһе (1503 йыл);
 Синан-паша мәсете (1571 йыл);
 әл-Гүри йорто  (XVI быуат);
 Зәйнәб-Хатун йорто  (XVI быуат);
 Ғәмәл әл-Дин әз-Зәһәби йорто  (1637 йыл);
 әмир Риҙуан-бей йорто  (1655 йыл);
 Муөхәммәт Али мәсете  (1830—1848 йылдар) (арх. Юсуф Бохна);
 Мәсәр музейы (1902 йыл) (арх. М. Дурньон);
 әр-Рифаи мәсете  (1911 йыл);

 Ҡаһирә телебашняһы;
 Зәңгәр  мәсет;
Ҡаһирә некрополе

 Музейҙары 
 Мысыр музейы. 
 Копт музейы. 
 Балалар музейы . 
 Ислам сәнғәте музейы. 
 Хәҙерге заман сәнғәте музейы. 
 Хәрби музей. 
 Этнография музейы. 
 Әл-Гезир музейы. 
 Почта музейы. 
 Тимер юл музейы.

 Туғандаш ҡәләлар 
  әлександрия (), Мысыр;
  әлжир, әлжир;
  Амман, Иордания;
  Амстердам, Нидерланды;
  Афины, Греция;
  Багдад, Ираҡ;
  Бейрут, Ливан;
  Буэнос-Айрес, аргентина;
  Вашингтон, США;
  Дамәск, Сүриә;
  Жиддә, Сәғүд Ғарәбстаны;
  Исфахан, Иран;
  Лима, Перу;
  Лиссабон, Португәлия;
  Лондон, Бөйөк Британия;
  Мадрид, Испания;  Мәскәү, Рәсәй;
  Нью-Йорк, АҠШ;
  Пекин, Ҡытай (28 октября 1990);
  Прага, Чехия;
  Рабат, Марокко;
  Сан-Паулу, Бразилия;
  Сеул, Көньяҡ Корея (1997);
  Истанбул, Төркиә;
  Ташкент, Үзбәкстан;
  Токио, Япония;
  Торонто, Канада;
  Тунис, Тунис;
  Хартум, Судан;
  Штутгарт, Германия (1979)Städtepartnerschaften  Сайт мэрии Штутгарта ;
  Ереван, Әрмәнстан (1976);
  Мехико, Мексика (15 мая 1982);
 Партнёр ҡалалар 
  Париж, Франция (1992);
  Рим, Итәлия;

 Галерея 

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Мысыр