Вәҡийәр
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Вакиярово
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Вәҡийәр}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 55 |lat_min = 16 |lat_sec = 38
 | lon_deg                  = 58 |lon_min = 38 |lon_sec = 54
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Ҡыйғы районы{{!}}Ҡыйғы районы 
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = ауыл биләмәһе
 | поселение                = Йыланлы ауыл Советы (Ҡыйғы районы){{!}}Йыланлы ауыл Советы  
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Вакиярово | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Вакиярово | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = [[татарҙар]]
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 452502
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80236820002
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''Вәҡийәр''' ({{lang-ru|Вакиярово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ҡыйғы районы]]ндағы ауыл. [[Йыланлы ауыл Советы (Ҡыйғы районы)|Йыланлы ауыл Советы]] составына инә. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 445 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452502, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80236820002.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Үрге Ҡыйғы]]): 21 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Йыланлы]]): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Һилейә (ҡасаба)|Һилейә]]): 35 км

Вәҡийәр ауылы [[Әй (йылға)|Әй]] йылғаһы ҡушылдығы Вәҡийәр йылғаһы буйында, район үҙәге [[Үрге Ҡыйғы]] ауылынан көньяҡҡа табан 21 километр һәм [[Һилейә (ҡасаба)|Һилейә]] ([[Силәбе өлкәһе]]) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 35 километр алыҫлыҡта урынлашҡан<ref>{{БЭ2013|82583}}</ref>.

== Тарихы ==
Вәҡийәр ауылына [[XVIII быуат]]та, [[1752 йыл|1752]] ([[1761 йыл|1761]]) йылда, керҙәшлек килешеүе буйынса, [[Себер даруғаһы]] [[Тырнаҡлы]] улусы [[башҡорттар]]ының Вәҡийәр йылғаһы буйындағы [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] ерҙәрен ҡуртымға алған [[мишәрҙәр]] нигеҙ һалған. Шулай уҡ Ғүмәр атамаһы менән дә билдәле булған.

Вәҡийәр ауылы составында бөтәһе 7 ауыл булған 3-сө мишәр кантонының 16-сы йортона ҡараған.

[[1795 йыл]]да 8 йортта 54 кеше, [[1816 йыл]]да — 9 йортта 70, [[1834 йыл]]да 23 йортта — 119 кеше йәшәгән.

Мишәрҙәр [[игенселек]] менән шөғөлләнгән: [[1842 йыл]]да 119 кешегә 35 сирек ужым һәм 94 сирек яҙғы ашлыҡ сәселгән. «Бесәнлектең күпселек өлөшө һөрөлгән, шулай уҡ ҡоро үҙәнле бесәнлек бар, урман ҡырҡылған. Һөрөнтө ер Ерекшишмә ағып ятҡан убалы урында. Күптән һөрөлгән». Өс баҫыулы сәсеү әйләнеше билдәле. [[1895 йыл]]да ауылда өсөшәр ашлыҡ һуҡҡыс һәм [[елгәргес]] булған. Баҡсасылыҡ һәм [[малсылыҡ]] менән шөғөлләнгәндәр. «Ябай, урындағы тоҡомло мал. Вәкийәр йылғаһына табан битләү буйлап ауыл яны мал утлауы урынлашҡан. Вәкийәр йылғаһында малдар эсерелә. Бесәнлек — урман араһында, тигеҙлек буйлап. Ихтыяжға ҡарап үлән йәй буйына сабыла. Бесән ҡуртымға алынған болондарҙа әҙерләнә. Урман менән рәүиз йәне һаны буйынса бүлешеп файҙаланалар, ағасты һайлап ҡырҡалар. Өйҙәрҙе утын һәм һалам менән йылыталар». Ауылда тимерлек һәм Ҡыйғы йылғаһы буйында тирмән бар<ref> {{ИСДБ|страница=543}} 543 б.</ref>.

== Биләмә берәмектәренә инеүе ==
<!-- {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100 %;margin:0;" --><!-- Төрөлөп ҡуйыла торған таблица башы -->
{| class="wikitable"
|-
! Теркәү йылы !! Улус, ауыл советы !! Өйәҙ, кантон, район !! Губерна, Республика !! Дәүләт
|-
| [[1757]] ||Дыуан улусы || Троицк өйәҙе || Ырымбур губернаһы || Рәсәй Империяһы
|-
| [[1816]] || 16-сы йорт || 3-сө Мишәр кантоны || Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
| [[1834]] || 16-сы йорт || 3-сө Мишәр кантоны || Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1847]] || 16-сы йорт || 3-сө Мишәр кантоны ||  Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1859]] || 16-сы йорт || 3-сө Мишәр кантоны || Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1895]] || Үрге Ҡыйғы улусы || Златоуст өйәҙе || Өфө губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1920]] || биләмәһе || Үрге Ҡыйғы өйәҙе || Автономлы Башҡорт ССР-ы (Бәләкәй Башҡортостан) ||[[Файл:Emblem of the Russian SFSR (1978–1991), Emblem of Russia (1991–1992).svg|20px]] РСФСР
|-
|[[1926]] || Үрге Ҡыйғы улусы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1935]] || Йыланлы ауыл Советы || Ҡыйғы районы || Башҡорт АССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1941]] || Йыланлы ауыл Советы|| Ҡыйғы районы|| Башҡорт АССР-ы || {{СССР}} СССР
|-
|[[1990]] || Йыланлы ауыл Советы || Ҡыйғы районы ||[[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] ||{{Россия}} Рәсәй Федерацияһы
|-

|-
| || || || ||
|}

== Вәҡийәр ауылының XIX быуат уртаһынан артабанғы үҫеше ==
Вәҡийәр ауылында [[1859 йыл]]да 26 йортта — 217, [[1865 йыл]]да 36 йортта — 252 кеше йәшәгән. [[Игенселек]], [[малсылыҡ]] менән шөғөләнгәндәр. Вәҡийәр ауылында [[мәсет]], һыу тирмәне булған<ref> {{ИСДБ|страница=543}} 543 б.</ref>.

== Ауылдың XX быуатта һәм хәҙерге көндә үҫеше ==
[[1906 йыл]]да мәсет, бакалея кибете теркәлгән.

[[1920 йыл]]да Вәҡийәр ауылында 111 йортта — 563 мишәр йәшәгән<ref> {{ИСДБ|страница=543}} 543 б.</ref>.

Вәҡийәр ауылында урта [[мәктәп]], [[балалар баҡсаһы]], фельдшер-акушерлыҡ пункты, Мәҙәниәт йорто, китапхана бар<ref>{{БЭ2013|82583}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
Вәҡийәрҙә татарҙар йәшәй (2002).

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||563||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||418||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||394||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||447||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||500||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||445||209||236||47,0||53,0
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Билдәле кешеләре ==

== Урамдары ==
{{Колонки|3}}
* Яр урамы ({{lang-ru|}} Береговая (улица)
* Йәшлек урамы ({{lang-ru|}} Молодёжная (улица)
* Көнсығыш урамы ({{lang-ru|}} Восточная (улица)
* Таулы урамы ({{lang-ru|}} Нагорная (улица)
* Болон урамы ({{lang-ru|}} Луговая (улица)
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|}} Школьная (улица)<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/kiginskiy-rayon/selo-dushanbekovo/ Карта д. Душанбеково. Улицы]</ref>{{Колонки|конец}}

== Тирә-яҡ мөхит ==
; Ер-һыу атамалары
''Тауҙар:''

''Урмандар:''

''Йылғалар:''
* '''Ҡыйғы, Вәҡийәр'''

''Шишмәләр:''

''Ялан-бесәнлектәр:''

''Таусыҡтар, түбәләр:''

''Тәбиғәт һәйкәлдәре:''

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Әйле]]

== Әҙәбиәт ==
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, с.
* Хисамитдинова Ф. Г. Башкирская ойконимия XVI—XIX вв. Уфа, Башкирское книжное издательство, 1991

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|82583}}
* {{ИСДБ|страница=543}} 543 б.
* [https://yandex.ru/images/search?pos=2&img_url=https%3A%2F%2Fi.mycdn.me%2Fimage%3Fid%3D835954631672%26t%3D33%26plc%3DAPI%26ts%3D0000000050000001e0%26aid%3D1279779840%26tkn%3D*ai7n7KsL-UF0PlmxxCpbwTtvJPo&text=%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%8F%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%20(%D0%9A%D0%B8%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD)%20%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B8&lr=172&rpt=simage&source=serp Вакиярово. Фото]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Ҡыйғы районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Ҡыйғы районы ауылдары]]
Вәҡийәр () — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл. Йыланлы ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 445 кеше.
Почта индексы — 452502, ОКАТО коды — 80236820002.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Үрге Ҡыйғы): 21 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Йыланлы): 5 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 35 км

Вәҡийәр ауылы Әй йылғаһы ҡушылдығы Вәҡийәр йылғаһы буйында, район үҙәге Үрге Ҡыйғы ауылынан көньяҡҡа табан 21 километр һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 35 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Тарихы 
Вәҡийәр ауылына XVIII быуатта, 1752 (1761) йылда, керҙәшлек килешеүе буйынса, Себер даруғаһы Тырнаҡлы улусы башҡорттарының Вәҡийәр йылғаһы буйындағы аҫаба ерҙәрен ҡуртымға алған мишәрҙәр нигеҙ һалған. Шулай уҡ Ғүмәр атамаһы менән дә билдәле булған.

Вәҡийәр ауылы составында бөтәһе 7 ауыл булған 3-сө мишәр кантонының 16-сы йортона ҡараған.

1795 йылда 8 йортта 54 кеше, 1816 йылда — 9 йортта 70, 1834 йылда 23 йортта — 119 кеше йәшәгән.

Мишәрҙәр игенселек менән шөғөлләнгән: 1842 йылда 119 кешегә 35 сирек ужым һәм 94 сирек яҙғы ашлыҡ сәселгән. «Бесәнлектең күпселек өлөшө һөрөлгән, шулай уҡ ҡоро үҙәнле бесәнлек бар, урман ҡырҡылған. Һөрөнтө ер Ерекшишмә ағып ятҡан убалы урында. Күптән һөрөлгән». Өс баҫыулы сәсеү әйләнеше билдәле. 1895 йылда ауылда өсөшәр ашлыҡ һуҡҡыс һәм елгәргес булған. Баҡсасылыҡ һәм малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. «Ябай, урындағы тоҡомло мал. Вәкийәр йылғаһына табан битләү буйлап ауыл яны мал утлауы урынлашҡан. Вәкийәр йылғаһында малдар эсерелә. Бесәнлек — урман араһында, тигеҙлек буйлап. Ихтыяжға ҡарап үлән йәй буйына сабыла. Бесән ҡуртымға алынған болондарҙа әҙерләнә. Урман менән рәүиз йәне һаны буйынса бүлешеп файҙаланалар, ағасты һайлап ҡырҡалар. Өйҙәрҙе утын һәм һалам менән йылыталар». Ауылда тимерлек һәм Ҡыйғы йылғаһы буйында тирмән бар  543 б..

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт 1757 Дыуан улусы  Троицк өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы 1816  16-сы йорт  3-сө Мишәр кантоны  Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы 1834  16-сы йорт  3-сө Мишәр кантоны  Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1847  16-сы йорт  3-сө Мишәр кантоны   Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1859  16-сы йорт  3-сө Мишәр кантоны  Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1895  Үрге Ҡыйғы улусы  Златоуст өйәҙе  Өфө губернаһы  Рәсәй империяһы1920  биләмәһе  Үрге Ҡыйғы өйәҙе  Автономлы Башҡорт ССР-ы (Бәләкәй Башҡортостан) 20px РСФСР1926  Үрге Ҡыйғы улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935  Йыланлы ауыл Советы  Ҡыйғы районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941  Йыланлы ауыл Советы Ҡыйғы районы Башҡорт АССР-ы   СССР1990  Йыланлы ауыл Советы  Ҡыйғы районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы    

 Вәҡийәр ауылының XIX быуат уртаһынан артабанғы үҫеше 
Вәҡийәр ауылында 1859 йылда 26 йортта — 217, 1865 йылда 36 йортта — 252 кеше йәшәгән. Игенселек, малсылыҡ менән шөғөләнгәндәр. Вәҡийәр ауылында мәсет, һыу тирмәне булған  543 б..

 Ауылдың XX быуатта һәм хәҙерге көндә үҫеше 
1906 йылда мәсет, бакалея кибете теркәлгән.

1920 йылда Вәҡийәр ауылында 111 йортта — 563 мишәр йәшәгән  543 б..

Вәҡийәр ауылында урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, Мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

 Халыҡ һаны 
Вәҡийәрҙә татарҙар йәшәй (2002).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август563 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар418 1959 йыл 15 ғинуар394 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар447 2002 йыл 9 октябрь500 2010 йыл 14 октябрь44520923647,053,0

 Билдәле кешеләре 

 Урамдары 

 Яр урамы ( Береговая (улица)
 Йәшлек урамы ( Молодёжная (улица)
 Көнсығыш урамы ( Восточная (улица)
 Таулы урамы ( Нагорная (улица)
 Болон урамы ( Луговая (улица)
 Мәктәп урамы ( Школьная (улица)Карта д. Душанбеково. Улицы

 Тирә-яҡ мөхит 
 Ер-һыу атамалары
Тауҙар:

Урмандар:

Йылғалар:
 Ҡыйғы, Вәҡийәр

Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Тәбиғәт һәйкәлдәре:

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Әйле

 Әҙәбиәт 
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, с.
 Хисамитдинова Ф. Г. Башкирская ойконимия XVI—XIX вв. Уфа, Башкирское книжное издательство, 1991

 Һылтанмалар 
 
  543 б.
 Вакиярово. Фото

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Ҡыйғы районы ауылдары