Талбазы (Ауырғазы районы)
{{НП-Россия
| статус = ауыл
| башкирское название = Талбазы
| оригинальное название = {{lang-ru|Толбазы}}
| герб = 
| флаг = 
| lat_deg = 54.005951
| lon_deg = 55.894219
| CoordScale = 
| регион = Башҡортостан
| регион в таблице = 
| изображение = Tolbazi 2.jpg
| район = Аургазинский район
| район в таблице = Ауырғазы районы{{!}}Ауырғазы
| вид поселения = ауыл советы
| поселение = Талбазы ауыл Советы (Ауырғазы районы){{!}}Талбазы 
| поселение в таблице = 
| внутреннее деление = 
| глава = 
| дата основания = 1747
| первое упоминание = 
| прежние имена = 
| статус с = 
| площадь = 
| высота центра НП = 
| население = {{ Население | Толбазы | тс }}
| год переписи = {{ Население | Толбазы | г }}
| плотность = 
| агломерация = 
| национальный состав = [[башҡорттар]], [[татарҙар]], [[сыуаштар]]
| конфессиональный состав = [[мосолмандар]]-[[сөнниҙәр]], [[православие динен тотоусылар]]
| этнохороним = 
| почтовый индекс = 453480, 453481
| телефонный код = 34745
| цифровой идентификатор = 80205846001
| сайт = 
}}
'''Талбазы''' ({{lang-ru|Толбазы}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ауырғазы районы]]ндағы ауыл, район үҙәге.
[[Талбазы ауыл Советы (Ауырғазы районы)|Талбазы ауыл Советы]]ның административ үҙәге. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 10114 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref><ref> {{БЭ2013|76074}}</ref>.
Почта индексы — 453480, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80205846001.

== Географияһы ==
Ауыл Өфөнән көньяҡҡа 78 саҡрым алыҫлыҡта һәм Стәрлетамаҡтан төньяҡҡа табан 35 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Ауылдың майҙаны: 1221,097 га.

Ауыл рельефы тулҡынлы-убалы, уйпатлыҡтарҙа быуалар һәм күлдәр урынлашҡан. Ауыл территорияһында тәбиғи күлдәр бар: Эскәрекүл, Ауылкүл, Арғыкүл, Урал һәм башҡалар. Һыу үткәргестәр ҡоролғанға тиклем күлдәр халыҡ өсөн төп эсәр һыу сығанағы булған.

== Тарихы ==
Талбазы ауылына 1735 йылда 1734—1744 йылдарҙағы Ырымбур экспедицияһы начальнигы И. К. Кирилов күрһәтмәһе буйынса почта ямы булараҡ нгеҙ һалына. 1742 (башҡа мәғлүмәт буйынса 1747 йылдан), типтәрҙәр һәм мишәрҙәр Меркет-Мең улусының аҫаба башҡорттарынан оброк түләү шарты менән ер алып, керҙәшлек килешеүе төҙөгәндән һуң, билдәле була. Типтәрҙәр 5-се һәм 7-се командаларға ҡарай. Бында Түбәнге Новгород губернаһының Ҙур Ҡыҙыл Яр (Большой Красный Яр) ауылынан күсеп килгән хеҙмәтле татарҙар ҙа була. Һуңынан уларҙың күбеһе Баҡай Түрһәғәҙе ауылына күсенә.

1779 йылда шундай уҡ килешеү менән — яһаҡлы татарҙарҙың яңы төркөмө килә. 1795 йылда улар 30 кеше, 64 йылдан һуң Талбазыла 3 мишәр һәм 40 типтәр йорто иҫәпләнә, унда 258 ир-ат һәм 267 ҡатын-ҡыҙ йәшәй. 1795 йылда 5 яһаҡлы һәм 20 хеҙмәтле татар Баҡай Түрһәғәҙе ауылына күсенә<ref>{{ИСДБ|страница= 54}}</ref>.

1865 йылға тиклем ауыл Ырымбур губернаһының Стәрлетамаҡ өйәҙенә ҡараған. Уны бүлгәндән һуң 1865 йылда Талбазының ике өлөшөнә Өфө губернаһының Стәрлетамаҡ өйәҙенә ҡарай башлай. 1865 йылда Талбазыла (Ғәҙелморатта) 64 йортта 570 кеше йәшәгән. Игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, училище, почта станцияһы булған.

1906 йылда мәсет, 3 бакалея кибете, запас иген һааҡлай торған мөгәзәй, почта бүлексәһе теркәлгән. XIX быуат аҙағында Талбазыға — XVIII быуат уртаһында нигеҙләнгән Ғәҙелморат ауылы, 1983 йылда 1893 йылда нигеҙләнгән Софиполь ауылы ҡушылған<ref> {{БЭ2013|76074}}</ref>.

1930 йылдан алып ауыл Яңы Ҡарамалы районына инә.

1940 йылда район Ауырғазы тип үҙгәртелә, ә Талбазы уның административ үҙәге итеп билдәләнә.

== Бөгөнгөһө ==
;Иҡтисады
Ауыл хужалығын хеҙмәтләндереүсе тармаҡ предприятиелары һәм ауыл хужалығы продукцияһын эшкәртеүсе предприятиелар урынлашҡан. 3 кирбес заводы, урман хужалығы, һөт заводы, аҙыҡ-түлек комбинаты эшләй.
;Транспорты
Ауыл аша Өфө-Ырымбур федераль юл (автоюл) үтә
;Социаль өлкә
Ауылда башлыса бер ҡатлы ағас һәм кирбес йорттар төҙөлгән; шулай уҡ ике һәм өс ҡатлы йорттар бар. Ул көньяҡ-көнбайыш, төньяҡ, көнсығыш, шулай уҡ «Софиполь» биҫтәләренә бүленгән. Иң оҙоно — Ленин урамы, ул бөтә ауыл буйлап төньяҡтан көньяҡҡа һуҙылған.

Ауыл тулыһынса электрлаштырылған, радиолаштырылған. Күп фатирлы йорттарҙы, производство объекттарын, учреждение һәм ойошма биналарын йылылыҡ менән тәьмин итеү тәбиғи газға күсерелгән үҙәк һәм квартал ҡаҙанлыҡтары менән тәьмин ителә. Күп йорттар газ менән йылытыла. Һыу үткәргес эшләй.
;Мәғариф һәм мәҙәниәт
Талбазы лицейы, урта һәм төп мәктәп, һөнәри лицей һәм башҡорт гимназияһы, Б.Ғайсин исемендәге балалар музыка мәктәбе, 6 балалар баҡсаһы, район үҙәк дауаханаһы, район мәҙәниәт йорто (6 халыҡ художество үҙешмәкәр коллективы, шул иҫәптән, Ауырғазы халыҡ театры), үҙәк район китапханаһы, балалар китапханаһы, балалар ижады үҙәге, балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе, Ауырғазы тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы эшләй. Мәсет, сиркәү бар<ref> {{БЭ2013|76074}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||1800||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||3201||1565||1636
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||2550||1076||1474
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||4438||2100||2338
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||6810||3457||3353
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||9022||4312||4710
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||10164||4843||5321
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||10114||4740||5374
|-
|}
;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — татарҙар (62,1 %), сыуаштар (15,2 %), башҡорттар (10,2 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}</ref>.

{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Ревизия материалдары ==
1850 йылда<ref>[https://basharchive.ru/census/reviz/40351/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Талбазы ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

== Урамдары ==
{{Колонки|6}}
* Еңеүҙең 50 йыллығы урамы {{lang-ru|улица 50 лет Победы}}
* 7 Ноябрь урамы {{lang-ru|улица 7 Ноября}}
* 8 Март урамы {{lang-ru|улица 8 Марта}}
* Бәхти Ғәйсин урамы {{lang-ru|улица Бахти Гайсина}}
* Бикташев урамы {{lang-ru|улица Бикташева}}
* Вәлитов урамы {{lang-ru|улица Валитова}}
* Яҙғы урам {{lang-ru|Весенняя улица}}
* Волочаев урамы {{lang-ru|Волочаевская улица}}
* Көнсығыш урамы {{lang-ru|Восточная улица}}
* Гагарин урамы {{lang-ru|улица Гагарина}}
* Ғәликәйев урамы {{lang-ru|улица Галикеева}}
* Гәрәев урамы {{lang-ru|улица Гареева}}
* Гоголь урамы {{lang-ru|улица Гоголя}}
* Грибоедов урамы {{lang-ru|улица Грибоедова}}
* Гөлнәҙек урамы {{lang-ru|улица Гульназек}}
* Алыҫ урам {{lang-ru|Дальняя улица}}
* Юлсылар урамы {{lang-ru|улица Дорожников}}
* Дуҫлыҡ урамы {{lang-ru|улица Дружбы}}
* Имәндәр урамы {{lang-ru|улица Дубки}}
* Завод урамы {{lang-ru|улица Заводская}}
* Көнбайыш урам {{lang-ru|Западная улица}}
* Төҙөүсе урамы {{lang-ru|улица Зодчего}}
* Ибраһимов урамы {{lang-ru|улица Ибрагимова}}
* Интернациональ урам {{lang-ru|улица Интернациональная}}
* Ишмырҙин урамы {{lang-ru|улица Ишмурзина}}
* К.Иванов урамы {{lang-ru|улица К.Иванова}}
* Киров урамы {{lang-ru|улица Кирова}}
* Коллектив тыҡрыҡ {{lang-ru|Коллективный переулок}}
* Колхоз урамы {{lang-ru|Колхозная улица}}
* Комаров урамы {{lang-ru|улица Комарова}}
* Косенко урамы {{lang-ru|улица Косенко}}
* Крупская урамы {{lang-ru|улица Крупская}}
* Мәҙәниәт урамы {{lang-ru|Культурная улица}}
* Курчатов урамы {{lang-ru|улица Курчатова}}
* Кутузов урамы {{lang-ru|улица Кутузова}}
* Ленин урамы {{lang-ru|улица Ленина}}
* Урман урамы {{lang-ru|Лесная улица}}
* Лира Шарипова урамы {{lang-ru|улица Лиры Шариповой}}
* Логачев урамы {{lang-ru|улица Логачева}}
* Ломоносов урамы {{lang-ru|улица Ломоносова}}
* Болон урамы {{lang-ru|Луговая улица}}
* М. Ғафури урамы {{lang-ru|улица М.Гафури}}
* М.Горький урамы {{lang-ru|улица М.Горького}}
* Макаренко урамы {{lang-ru|улица Макаренко}}
* Малахов урамы {{lang-ru|улица Малахова}}
* Матросов урамы {{lang-ru|улица Матросова}}
* Маяковский урамы {{lang-ru|улица Маяковского}}
* Мирсәйетов урамы {{lang-ru|улица Мирсаитова}}
* Йәштәр урамы {{lang-ru|Молодежная улица}}
* Ноғоманов урамы {{lang-ru|улица Нагуманова}}
* Нәҙир Сәғәҙиев урамы {{lang-ru|улица Надира Сагадиева}}
* Николаев урамы {{lang-ru|улица Николаева}}
* Яңы Өфө урамы {{lang-ru|Ново-Уфимская улица}}
* Өлгөлө урам {{lang-ru|Образцовая улица}}
* Көҙгө урам —{{lang-ru|Осенняя улица}}
* Островский урамы {{lang-ru|улица Островского}}
* Парк урамы {{lang-ru|Парковая улица}}
* Партизан урамы {{lang-ru|Партизанская улица}}
* Беренсе Май урамы {{lang-ru|Первомайская улица}}
* Баҫыу урамы {{lang-ru|Полевая улица}}
* Дөрөҫлөк урамы {{lang-ru|улица Правды}}
* Дөрөҫлөк тыҡрығы {{lang-ru|переулок Правды}}
* Пушкин урамы {{lang-ru|улица Пушкина}}
* Р.Әхтәмов урамы {{lang-ru|улица Р.Ахтямова}}
* Шатлыҡ урамы {{lang-ru|Радостная улица}}
* Йәйғор урамы {{lang-ru|Радужная улица}}
* Миләш урамы {{lang-ru|Рябиновая улица}}
* С.Лазо урамы {{lang-ru|улица С.Лазо}}
* С.Юлаев урамы {{lang-ru|улица С.Юлаева}}
* Сабитов урамы {{lang-ru|улица Сабитова}}
* Яҡты тыҡрыҡ {{lang-ru|Светлый переулок}}
* Азатлыҡ урамы {{lang-ru|улица Свободы}}
* Төньяҡ тыҡрыҡ {{lang-ru|Северный переулок}}
* Ауыл урамы {{lang-ru|Сельская улица}}
* Сергеев урамы {{lang-ru|улица Сергеева}}
* Совет урамы {{lang-ru|Советская улица}}
* Ҡояш урамы {{lang-ru|Солнечная улица}}
* Софиополь урамы {{lang-ru|Софиопольская улица}}
* Социалистик урамы {{lang-ru|Социалистическая улица}}
* Төҙөлөш урамы {{lang-ru|Строительная улица}}
* Суворов урамы {{lang-ru|улица Суворова}}
* Титов урамы {{lang-ru|улица Титова}}
* Тыныс урам {{lang-ru|Тихая улица}}
* Хеҙмәт урамы {{lang-ru|Трудовая улица}}
* Туҡаев урамы {{lang-ru|улица Тукаева}}
* Уңышлы урамы {{lang-ru|Успешная улица}}
* Уңайлы тыҡрыҡ {{lang-ru|Уютный переулок}}
* Фрунзе урамы {{lang-ru|улица Фрунзе}}
* Химиктар урамы {{lang-ru|улица Химиков}}
* Игенселәр урамы {{lang-ru|улица Хлеборобов}}
* Сәскә урамы {{lang-ru|Цветочная улица}}
* Чанышев урамы {{lang-ru|улица Чанышева}}
* Чапаев урамы {{lang-ru|улица Чапаева}}
* Чкалов урамы {{lang-ru|улица Чкалова}}
* Шайморатов урамы {{lang-ru|улица Шаймуратова}}
* Шевченко урамы {{lang-ru|улица Шевченко}}
* Мәктәп урамы {{lang-ru|Школьная улица}}
* Энергетиктар урамы {{lang-ru|улица Энергетиков}}
* Энтузиастар урамы {{lang-ru|улица Энтузиастов}}
* Йәғәфәров урамы {{lang-ru|улица Ягафарова}}<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/005/000001.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 3 по Республике Башкортостан]</ref>.
{{Колонки|конец}}

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Йәғәфәрова Гүзәл Ғабдулла ҡыҙы]] ([[1 апрель]] [[1945 йыл]]) — биотехнолог. Техник фәндәре докторы (1994), профессор (2006). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1998), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2000)<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/75079/ Йәғәфәрова Г.Ғ.]</ref>
* [[Дьяконова Мария Ивановна]] ([[14 ноябрь]] [[1918 йыл]]—[[2 апрель]] [[2005 йыл]]) — табип, медицина эшмәкәре. 1961—1974 йылдарҙа Стәрлетамаҡ ҡала һаулыҡ һаҡлау бүлеге мөдире. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, отставкалағы медицина хеҙмәте капитаны. РСФСР-ҙың һәм Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы. II дәрәжә Ватан һуғышы һәм [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] ордендары кавалеры. Стәрлетамаҡ ҡалаһының почётлы гражданы (1991)<ref>.[http://www.moypolk.ru/sterlitamak/soldiers/dyakonova-mariya-ivanovna. Официальный сайт движения «Бесмертный полк». Дьяконова Мария Ивановна]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}{{V|12|11|2018}}</ref>.
* [[Зыязитдинова Гөлшат Ибраһим ҡыҙы]] ([[22 сентябрь]] [[1947 йыл]]) — башҡорт театр һәм кино актёры, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның халыҡ артисы (2003).
* [[Нәсибуллин Энгель Харый улы]] — совет һәм Рәсәй рәссамы һәм скульпторы, А. С. Пушкин әҫәрҙәренең иллюстраторы.
* [[Әмирханова Ғәлиәбаныу (Миңлеғаян) Мосараф ҡыҙы]] ([[5 июль]] [[1929 йыл]]—[[13 август]] [[2014 йыл]]) — театр актёры. 1954 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. 1949—1984 йылдарҙа [[Салауат башҡорт дәүләт драма театры]] актёры. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған артисы (1979)<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/17397-mirkhanova-li-banyu-mi-le-ayan-mosaraf-y-y Башҡорт энциклопедияһы — Әмирханова Ғәлиәбаныу (Миңлеғаян) Мосараф ҡыҙы]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{V|3|07|2019}}</ref>.
* [[Әсфәтуллин Салауат Ғәзим улы]] ([[21 июнь]] [[1952 йыл]]) — 1988 йылдан Калуга өлкәһендә йәшәп, рус телендә ижад итеүсе журналист һәм яҙыусы. Рәсәй Федерацияһының Журналистар (1998) һәм Яҙыусылар (2007) союздары ағзаһы. Калуга өлкәһенең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2002).
* [[Фёдоров Сергей Владимирович]] ([[12 июнь]] [[1968 йыл]]) — хирург. Медицина фәндәре докторы (2006)<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/94133/ Фёдоров С. В.]</ref>.
* [[Хәсәнов Марс Мәғнәүи улы]] ([[22 май]] [[1955 йыл]]) — Рәсәй ғалимы, техник фәндәр докторы, профессор, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы, "Газпромнефть"тең фән буйынса директоры һәм Каспий төбәге илдәренең күҙәтеү советы рәйестәше.

== Фоторәсемдәр ==
<gallery>
Церковь в Толбазах.jpg|Сиркәү
Мечеть в Толбазах.jpg |Мәсет
Ауырғазы районы Талбазы ауылы.jpg
Ауырғазы районы Талбазы.jpg
</gallery>

== Видеояҙмаларҙа ==
* {{YouTube|8TpL3_OeCn0|logo=1}}Сабантуй — 2021 в с. Толбазы Аургазинского района
* {{YouTube|ucoMqljSL3M|logo=1}}Встреча гостей IV Всемирной фольклориады в Аургазинском районе

== Иҫтәлекле урындары ==
* Тыл эшсәндәре һәйкәле<ref>{{cite web|title=В с.Толбазы состоялось открытие памятника «Труженикам тыла»|url=https://aurgazy.bashkortostan.ru/presscenter/news/103971/|website=Муниципальный район Аргузинский район Республики Башкортостан|date=2014-10-10|accessdate=2021-08-01|lang=ru}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210801101745/https://aurgazy.bashkortostan.ru/presscenter/news/103971/ |date=2021-08-01 }}</ref>

== Тирә-яҡ мөхит ==
; Ер-һыу атамалары:
''Йылға-күлдәр'':
* '''Эскәрекүл''' күле, «эскәре»- «төпкөлдәге» һәм «күл» тигән һүҙҙәрҙән яһалған<ref>[https://vk.com/doc-73607076_317281216?hash=3a3dc19730813ca9a8&dl=0c923caefb6bc60428  Башҡортостан Республикаһы топонимдар һүҙлеге]</ref>
* '''Ауылкүл''' күле
* '''Арғыкүл''' күле
* '''Урал''' күле

== Матбуғатта ==
* В Толбазинскую райбольницу поступило новое оборудование<ref>[https://aur-vesti.info/news/obshchestvo/2022-04-02/v-tolbazinskuyu-raybolnitsu-postupilo-novoe-oborudovanie-2753825 Аургазинский вестник]{{Недоступная ссылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, Ауырғазы хәбәрҙәре, 2 апрель 2022 йыл

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|76074}}
* {{ИСДБ|страница=54}}
* [https://basharchive.ru/census/reviz/86118/ 1816 йылғы ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://basharchive.ru/census/reviz/40351/ 1850 йылғы ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://basharchive.ru/census/reviz/59575/ 1834 ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://vk.com/doc-73607076_317281216?hash=3a3dc19730813ca9a8&dl=0c923caefb6bc60428 Башҡортостан Республикаһы топонимдар һүҙлеге]

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}
<references/>

{{Ауырғазы районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Ауырғазы районы ауылдары]]
[[Категория:Башҡортостан район үҙәктәре]]
Талбазы () — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл, район үҙәге.
Талбазы ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 10114 кеше .
Почта индексы — 453480, ОКАТО коды — 80205846001.

 Географияһы 
Ауыл Өфөнән көньяҡҡа 78 саҡрым алыҫлыҡта һәм Стәрлетамаҡтан төньяҡҡа табан 35 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Ауылдың майҙаны: 1221,097 га.

Ауыл рельефы тулҡынлы-убалы, уйпатлыҡтарҙа быуалар һәм күлдәр урынлашҡан. Ауыл территорияһында тәбиғи күлдәр бар: Эскәрекүл, Ауылкүл, Арғыкүл, Урал һәм башҡалар. Һыу үткәргестәр ҡоролғанға тиклем күлдәр халыҡ өсөн төп эсәр һыу сығанағы булған.

 Тарихы 
Талбазы ауылына 1735 йылда 1734—1744 йылдарҙағы Ырымбур экспедицияһы начальнигы И. К. Кирилов күрһәтмәһе буйынса почта ямы булараҡ нгеҙ һалына. 1742 (башҡа мәғлүмәт буйынса 1747 йылдан), типтәрҙәр һәм мишәрҙәр Меркет-Мең улусының аҫаба башҡорттарынан оброк түләү шарты менән ер алып, керҙәшлек килешеүе төҙөгәндән һуң, билдәле була. Типтәрҙәр 5-се һәм 7-се командаларға ҡарай. Бында Түбәнге Новгород губернаһының Ҙур Ҡыҙыл Яр (Большой Красный Яр) ауылынан күсеп килгән хеҙмәтле татарҙар ҙа була. Һуңынан уларҙың күбеһе Баҡай Түрһәғәҙе ауылына күсенә.

1779 йылда шундай уҡ килешеү менән — яһаҡлы татарҙарҙың яңы төркөмө килә. 1795 йылда улар 30 кеше, 64 йылдан һуң Талбазыла 3 мишәр һәм 40 типтәр йорто иҫәпләнә, унда 258 ир-ат һәм 267 ҡатын-ҡыҙ йәшәй. 1795 йылда 5 яһаҡлы һәм 20 хеҙмәтле татар Баҡай Түрһәғәҙе ауылына күсенә.

1865 йылға тиклем ауыл Ырымбур губернаһының Стәрлетамаҡ өйәҙенә ҡараған. Уны бүлгәндән һуң 1865 йылда Талбазының ике өлөшөнә Өфө губернаһының Стәрлетамаҡ өйәҙенә ҡарай башлай. 1865 йылда Талбазыла (Ғәҙелморатта) 64 йортта 570 кеше йәшәгән. Игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, училище, почта станцияһы булған.

1906 йылда мәсет, 3 бакалея кибете, запас иген һааҡлай торған мөгәзәй, почта бүлексәһе теркәлгән. XIX быуат аҙағында Талбазыға — XVIII быуат уртаһында нигеҙләнгән Ғәҙелморат ауылы, 1983 йылда 1893 йылда нигеҙләнгән Софиполь ауылы ҡушылған .

1930 йылдан алып ауыл Яңы Ҡарамалы районына инә.

1940 йылда район Ауырғазы тип үҙгәртелә, ә Талбазы уның административ үҙәге итеп билдәләнә.

 Бөгөнгөһө 
Иҡтисады
Ауыл хужалығын хеҙмәтләндереүсе тармаҡ предприятиелары һәм ауыл хужалығы продукцияһын эшкәртеүсе предприятиелар урынлашҡан. 3 кирбес заводы, урман хужалығы, һөт заводы, аҙыҡ-түлек комбинаты эшләй.
Транспорты
Ауыл аша Өфө-Ырымбур федераль юл (автоюл) үтә
Социаль өлкә
Ауылда башлыса бер ҡатлы ағас һәм кирбес йорттар төҙөлгән; шулай уҡ ике һәм өс ҡатлы йорттар бар. Ул көньяҡ-көнбайыш, төньяҡ, көнсығыш, шулай уҡ «Софиполь» биҫтәләренә бүленгән. Иң оҙоно — Ленин урамы, ул бөтә ауыл буйлап төньяҡтан көньяҡҡа һуҙылған.

Ауыл тулыһынса электрлаштырылған, радиолаштырылған. Күп фатирлы йорттарҙы, производство объекттарын, учреждение һәм ойошма биналарын йылылыҡ менән тәьмин итеү тәбиғи газға күсерелгән үҙәк һәм квартал ҡаҙанлыҡтары менән тәьмин ителә. Күп йорттар газ менән йылытыла. Һыу үткәргес эшләй.
Мәғариф һәм мәҙәниәт
Талбазы лицейы, урта һәм төп мәктәп, һөнәри лицей һәм башҡорт гимназияһы, Б.Ғайсин исемендәге балалар музыка мәктәбе, 6 балалар баҡсаһы, район үҙәк дауаханаһы, район мәҙәниәт йорто (6 халыҡ художество үҙешмәкәр коллективы, шул иҫәптән, Ауырғазы халыҡ театры), үҙәк район китапханаһы, балалар китапханаһы, балалар ижады үҙәге, балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе, Ауырғазы тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы эшләй. Мәсет, сиркәү бар .

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙар 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август1800 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар320115651636 1959 йыл 15 ғинуар255010761474 1970 йыл 15 ғинуар443821002338 1979 йыл 17 ғинуар681034573353 1989 йыл 12 ғинуар902243124710 2002 йыл 9 октябрь1016448435321 2010 йыл 14 октябрь1011447405374
Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — татарҙар (62,1 %), сыуаштар (15,2 %), башҡорттар (10,2 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта.

 Ревизия материалдары 
1850 йылдаревизия материалдары Талбазы ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

 Урамдары 

 Еңеүҙең 50 йыллығы урамы 
 7 Ноябрь урамы 
 8 Март урамы 
 Бәхти Ғәйсин урамы 
 Бикташев урамы 
 Вәлитов урамы 
 Яҙғы урам 
 Волочаев урамы 
 Көнсығыш урамы 
 Гагарин урамы 
 Ғәликәйев урамы 
 Гәрәев урамы 
 Гоголь урамы 
 Грибоедов урамы 
 Гөлнәҙек урамы 
 Алыҫ урам 
 Юлсылар урамы 
 Дуҫлыҡ урамы 
 Имәндәр урамы 
 Завод урамы 
 Көнбайыш урам 
 Төҙөүсе урамы 
 Ибраһимов урамы 
 Интернациональ урам 
 Ишмырҙин урамы 
 К.Иванов урамы 
 Киров урамы 
 Коллектив тыҡрыҡ 
 Колхоз урамы 
 Комаров урамы 
 Косенко урамы 
 Крупская урамы 
 Мәҙәниәт урамы 
 Курчатов урамы 
 Кутузов урамы 
 Ленин урамы 
 Урман урамы 
 Лира Шарипова урамы 
 Логачев урамы 
 Ломоносов урамы 
 Болон урамы 
 М. Ғафури урамы 
 М.Горький урамы 
 Макаренко урамы 
 Малахов урамы 
 Матросов урамы 
 Маяковский урамы 
 Мирсәйетов урамы 
 Йәштәр урамы 
 Ноғоманов урамы 
 Нәҙир Сәғәҙиев урамы 
 Николаев урамы 
 Яңы Өфө урамы 
 Өлгөлө урам 
 Көҙгө урам —
 Островский урамы 
 Парк урамы 
 Партизан урамы 
 Беренсе Май урамы 
 Баҫыу урамы 
 Дөрөҫлөк урамы 
 Дөрөҫлөк тыҡрығы 
 Пушкин урамы 
 Р.Әхтәмов урамы 
 Шатлыҡ урамы 
 Йәйғор урамы 
 Миләш урамы 
 С.Лазо урамы 
 С.Юлаев урамы 
 Сабитов урамы 
 Яҡты тыҡрыҡ 
 Азатлыҡ урамы 
 Төньяҡ тыҡрыҡ 
 Ауыл урамы 
 Сергеев урамы 
 Совет урамы 
 Ҡояш урамы 
 Софиополь урамы 
 Социалистик урамы 
 Төҙөлөш урамы 
 Суворов урамы 
 Титов урамы 
 Тыныс урам 
 Хеҙмәт урамы 
 Туҡаев урамы 
 Уңышлы урамы 
 Уңайлы тыҡрыҡ 
 Фрунзе урамы 
 Химиктар урамы 
 Игенселәр урамы 
 Сәскә урамы 
 Чанышев урамы 
 Чапаев урамы 
 Чкалов урамы 
 Шайморатов урамы 
 Шевченко урамы 
 Мәктәп урамы 
 Энергетиктар урамы 
 Энтузиастар урамы 
 Йәғәфәров урамы Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 3 по Республике Башкортостан.

 Билдәле шәхестәре 
 Йәғәфәрова Гүзәл Ғабдулла ҡыҙы (1 апрель 1945 йыл) — биотехнолог. Техник фәндәре докторы (1994), профессор (2006). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1998), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2000)Йәғәфәрова Г.Ғ.
 Дьяконова Мария Ивановна (14 ноябрь 1918 йыл—2 апрель 2005 йыл) — табип, медицина эшмәкәре. 1961—1974 йылдарҙа Стәрлетамаҡ ҡала һаулыҡ һаҡлау бүлеге мөдире. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, отставкалағы медицина хеҙмәте капитаны. РСФСР-ҙың һәм Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы. II дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры. Стәрлетамаҡ ҡалаһының почётлы гражданы (1991).Официальный сайт движения «Бесмертный полк». Дьяконова Мария Ивановна.
 Зыязитдинова Гөлшат Ибраһим ҡыҙы (22 сентябрь 1947 йыл) — башҡорт театр һәм кино актёры, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2003).
 Нәсибуллин Энгель Харый улы — совет һәм Рәсәй рәссамы һәм скульпторы, А. С. Пушкин әҫәрҙәренең иллюстраторы.
 Әмирханова Ғәлиәбаныу (Миңлеғаян) Мосараф ҡыҙы (5 июль 1929 йыл—13 август 2014 йыл) — театр актёры. 1954 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. 1949—1984 йылдарҙа Салауат башҡорт дәүләт драма театры актёры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1979)Башҡорт энциклопедияһы — Әмирханова Ғәлиәбаныу (Миңлеғаян) Мосараф ҡыҙы.
 Әсфәтуллин Салауат Ғәзим улы (21 июнь 1952 йыл) — 1988 йылдан Калуга өлкәһендә йәшәп, рус телендә ижад итеүсе журналист һәм яҙыусы. Рәсәй Федерацияһының Журналистар (1998) һәм Яҙыусылар (2007) союздары ағзаһы. Калуга өлкәһенең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2002).
 Фёдоров Сергей Владимирович (12 июнь 1968 йыл) — хирург. Медицина фәндәре докторы (2006)Фёдоров С. В..
 Хәсәнов Марс Мәғнәүи улы (22 май 1955 йыл) — Рәсәй ғалимы, техник фәндәр докторы, профессор, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы, "Газпромнефть"тең фән буйынса директоры һәм Каспий төбәге илдәренең күҙәтеү советы рәйестәше.

 Фоторәсемдәр 

 Видеояҙмаларҙа 
 Сабантуй — 2021 в с. Толбазы Аургазинского района
 Встреча гостей IV Всемирной фольклориады в Аургазинском районе

 Иҫтәлекле урындары 
 Тыл эшсәндәре һәйкәле 

 Тирә-яҡ мөхит 
 Ер-һыу атамалары
Йылға-күлдәр:
 Эскәрекүл күле, «эскәре»- «төпкөлдәге» һәм «күл» тигән һүҙҙәрҙән яһалған Башҡортостан Республикаһы топонимдар һүҙлеге
 Ауылкүл күле
 Арғыкүл күле
 Урал күле

 Матбуғатта 
 В Толбазинскую райбольницу поступило новое оборудованиеАургазинский вестник, Ауырғазы хәбәрҙәре, 2 апрель 2022 йыл

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 
 
 1816 йылғы ревизия материалдары
 1850 йылғы ревизия материалдары
 1834 ревизия материалдары
 Башҡортостан Республикаһы топонимдар һүҙлеге

Категория:Ауырғазы районы ауылдары
Категория:Башҡортостан район үҙәктәре