Яңы Ҡатай
{{ТП-Рәсәй|Яңы Ҡатай
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Яңы Ҡатай
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 55 | lat_min = 11 | lat_sec = 4
  |lon_deg = 53 | lon_min = 56 | lon_sec = 46
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Баҡалы районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 425
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 452671
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           =34742 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80207840001
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Яңы Ҡатай''' ({{lang-ru|Новокатаево}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Баҡалы районы]]ндағы ауыл. [[Яңы Ҡатай ауыл Советы (Баҡалы районы)|Яңы Ҡатай ауыл Советы]]ның административ үҙәге. [[2010 йыл]]дың [[14 октябрь|14 октябренә]] халыҡ һаны 425 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452671, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80207840001.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Баҡалы (Баҡалы районы)|Баҡалы]]): көнсығышҡа табан 10 километр алыҫлыҡта
* Яҡындағы тимер юл станцияһынан ([[Туймазы]]): төньяҡ-көнсығышҡа табан 83 километр алыҫлыҡта<ref>{{БЭ2013|89688}}</ref>

Яңы Ҡатай ауылы [[Сөн]] йылғаһы ҡушылдығы [[Маты (Сөн ҡушылдығы)|Маты]] йылғаһы буйында урынлашҡан<ref> Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} </ref><ref>[https://infourok.ru/uchebnoe-posobie-geografiya-bakalinskogo-rayona-1795021.html География Бакалинского района. Природа и население. Учебное пособие для 8 класса]</ref>. 

== Тарихы ==
[[1842 йыл]]да [[Бәләбәй өйәҙе]] [[Ҡырғыҙ]] улусы [[башҡорттар]]ы үҙҙәренең [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] ерҙәрендә Ҡатай ауылына нигеҙ һалған. 

[[1865 йыл]]да 110 хужалыҡта 865 кеше йәшәгән. 

Яңы Ҡатай халҡы [[малсылыҡ]], [[игенселек]], [[умартасылыҡ |умартасылыҡ]] менән шөғөлләнгәндәр. Ауылда [[Поташ заводтары|поташ заводы]], 2 һыу тирмәне булған<ref>[https://infourok.ru/uchebnoe-posobie-geografiya-bakalinskogo-rayona-1795021.html География Бакалинского района. Природа и население. Учебное пособие для 8 класса]</ref>. Яңы Ҡатай янында Оҙонборон утары булған. 

[[1906 йыл]]да 2 [[мәсет]], бакалея лавкаһы, запас [[Иген культуралары|иген]] һаҡланған мөгәзәй булған<ref> {{БЭ2013|/95076}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
Яңы Ҡатай ауылында башҡорттар йәшәй.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
|1906 ||1594||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||1888||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||1323||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||1038||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||615||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||514||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||425||209||216||49,2||50,8
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Бөгөнгө ауыл ==
Яңы Ҡатай ауылында урта [[мәктәп]], [[балалар баҡсаһы]], фельдшер-акушер пункты, Мәҙәниәт йорто, китапхана, [[мәсет]] бар<ref>{{БЭ2013|89688}}</ref>.

== Билдәле кешеләре ==
* [[Латипов Урал Рамдраҡ улы]] (1951), хәрби хеҙмәткәр, дәүләт эшмәкәре. 1998—2000 йылдарҙа [[Белоруссия]]ның сит ил эштәре министры, 2001—2004 йылдарҙа [[Беларусь Республикаһы Президенты|Белоруссия президенты]] хакимиәте администрацияһы башлығы.
* [[Шәйәхмәтов Өлфәт Шәйхизаман улы]] (15.04.1956), [[фән|ғалим]]-[[Физика|физик]], юғары мәктәп эшмәкәре. 1978 йылдан [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]] һәм [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2001 йылдан финанс-иҡтисад мәсьәләләре буйынса проректор; 2010 йылдан — Ғилми-производство инновацион технологиялар институты директоры. Техник фәндәр докторы (2002), профессор (2003). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2005), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006)<ref>{{БЭ2013|74537}}</ref>.
* [[Күсемов Рәшит Йәмғетдин улы]] (8.10.1946) — математик, техник фәндәр докторы (1991), профессор (1992). Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (1998), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995), Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының почетлы газ сәнәғәте хеҙмәткәре (2003), Төмән өлкәһенең почётлы нефтсеһе (2008). 1969 йылда [[Дүшәмбе (ҡала)|Дүшәмбе]] ҡалаһында Тажик дәүләт университетын тамамлай. Өфө нефть институтында нефть һәм газ скважиналарын быраулау кафедраһының өлкән инженеры. 1988-2011 йылдарҙа — Төмән индустриаль институтында нефть һәм газ табыу процестарын моделләштереү һәм идара итеү кафедраһы етәксеһе<ref>[https://www.bashinform.ru/news/social/2016-10-08/vidnye-predstaviteli-otechestvennoy-nauki-rashit-kuchumov-k-70-letiyu-professora-2225943  Рашит Ямгитдинович Кучумов]</ref>.

== Урамдары ==
{{Колонки|3}}
* Шишмә урамы ({{lang-ru|}} Ключевая (улица)
* Тыныслыҡ урамы ({{lang-ru|}} Мира (улица)
* Таулы урамы — ({{lang-ru|}} Нагорная (улица)
* Күл урамы — ({{lang-ru|}} Озёрная (улица)
* Баҡса урамы — ({{lang-ru|}} Садовая (улица)
* Совет урамы ({{lang-ru|}} Советская (улица)<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/007/000027.html Улицы]</ref>{{Колонки|конец}}.

== Тирә-яҡ мөхит ==
;Ер-һыу атамалары

''Тауҙар:''
 
''Йылғалар, күлдәр:'' 
* [[Сөн]] * [[Маты (Сөн ҡушылдығы)|Маты]]

''Шишмәләр:

''Ялан-бесәнлектәр, юл:'' 

''Таусыҡтар, түбәләр:''

''Тарихи ҡомартҡылар'':

== Хәтер ==

=== 1917 йылғы ауыл хужалығын иҫәпкә алыу карточкалары ===
* [https://basharchive.ru/census/1917/10980/ Материалы поземельной переписи 1917 года по: д. Бакалы, Белебеевский уезд, Бакалинская волость; фонд , опись , дело] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }}

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Баҡалы районы]]
* [[Ҡырғыҙ]]

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} 
* {{ИСДБ}}{{ref-ru}}
* Бакалинская земля: история и люди. — Уфа: ГУП РБ УПК, 2010. — 320 с.: ил.(урыҫ.)

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|89688}}
* [https://infourok.ru/uchebnoe-posobie-geografiya-bakalinskogo-rayona-1795021.html География Бакалинского района. Природа и население. Учебное пособие для 8 класса]
* [https://ufa-gid.com/encyclopedia/potash.html Поташные заводы]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Баҡалы районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Баҡалы районы ауылдары]]
Яңы Ҡатай () — Башҡортостан Республикаһының Баҡалы районындағы ауыл. Яңы Ҡатай ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 425 кеше булған.
Почта индексы — 452671, ОКАТО коды — 80207840001.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Баҡалы): көнсығышҡа табан 10 километр алыҫлыҡта
 Яҡындағы тимер юл станцияһынан (Туймазы): төньяҡ-көнсығышҡа табан 83 километр алыҫлыҡта

Яңы Ҡатай ауылы Сөн йылғаһы ҡушылдығы Маты йылғаһы буйында урынлашҡан Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7. География Бакалинского района. Природа и население. Учебное пособие для 8 класса. 

 Тарихы 
1842 йылда Бәләбәй өйәҙе Ҡырғыҙ улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә Ҡатай ауылына нигеҙ һалған. 

1865 йылда 110 хужалыҡта 865 кеше йәшәгән. 

Яңы Ҡатай халҡы малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Ауылда поташ заводы, 2 һыу тирмәне булғанГеография Бакалинского района. Природа и население. Учебное пособие для 8 класса. Яңы Ҡатай янында Оҙонборон утары булған. 

1906 йылда 2 мәсет, бакалея лавкаһы, запас иген һаҡланған мөгәзәй булған .

 Халыҡ һаны 
Яңы Ҡатай ауылында башҡорттар йәшәй.

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)1906 1594 1920 йыл 26 август1888 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар1323 1959 йыл 15 ғинуар1038 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар615 2002 йыл 9 октябрь514 2010 йыл 14 октябрь42520921649,250,8

 Бөгөнгө ауыл 
Яңы Ҡатай ауылында урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушер пункты, Мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.

 Билдәле кешеләре 
 Латипов Урал Рамдраҡ улы (1951), хәрби хеҙмәткәр, дәүләт эшмәкәре. 1998—2000 йылдарҙа Белоруссияның сит ил эштәре министры, 2001—2004 йылдарҙа Белоруссия президенты хакимиәте администрацияһы башлығы.
 Шәйәхмәтов Өлфәт Шәйхизаман улы (15.04.1956), ғалим-физик, юғары мәктәп эшмәкәре. 1978 йылдан Башҡорт дәүләт педагогия институты һәм М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2001 йылдан финанс-иҡтисад мәсьәләләре буйынса проректор; 2010 йылдан — Ғилми-производство инновацион технологиялар институты директоры. Техник фәндәр докторы (2002), профессор (2003). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2005), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006).
 Күсемов Рәшит Йәмғетдин улы (8.10.1946) — математик, техник фәндәр докторы (1991), профессор (1992). Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (1998), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995), Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының почетлы газ сәнәғәте хеҙмәткәре (2003), Төмән өлкәһенең почётлы нефтсеһе (2008). 1969 йылда Дүшәмбе ҡалаһында Тажик дәүләт университетын тамамлай. Өфө нефть институтында нефть һәм газ скважиналарын быраулау кафедраһының өлкән инженеры. 1988-2011 йылдарҙа — Төмән индустриаль институтында нефть һәм газ табыу процестарын моделләштереү һәм идара итеү кафедраһы етәксеһе Рашит Ямгитдинович Кучумов.

 Урамдары 

 Шишмә урамы ( Ключевая (улица)
 Тыныслыҡ урамы ( Мира (улица)
 Таулы урамы — ( Нагорная (улица)
 Күл урамы — ( Озёрная (улица)
 Баҡса урамы — ( Садовая (улица)
 Совет урамы ( Советская (улица)Улицы.

 Тирә-яҡ мөхит 
Ер-һыу атамалары

Тауҙар:
 
Йылғалар, күлдәр: 
 Сөн * Маты

Шишмәләр:Ялан-бесәнлектәр, юл: Таусыҡтар, түбәләр:Тарихи ҡомартҡылар'':

 Хәтер 

 1917 йылғы ауыл хужалығын иҫәпкә алыу карточкалары 
 Материалы поземельной переписи 1917 года по: д. Бакалы, Белебеевский уезд, Бакалинская волость; фонд , опись , дело 

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Баҡалы районы
 Ҡырғыҙ

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7. 
 
 Бакалинская земля: история и люди. — Уфа: ГУП РБ УПК, 2010. — 320 с.: ил.(урыҫ.)

 Һылтанмалар 
 
 География Бакалинского района. Природа и население. Учебное пособие для 8 класса
 Поташные заводы

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Баҡалы районы ауылдары