Пруст Марсель
{{Яҙыусы
 |Исеме                  = Марсель Пруст
 |Төп исеме       = Marcel Proust
 |Рәсеме          = Marcel Proust 1895.jpg
 |Рәсем аңлатмаһы = 
 |Тыуған ваҡыттағы исеме     = Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust
 |Тыуыу датаһы        = 10.07.1871
 |Тыуған урыны       = {{ТУ|Париж|Парижда}}<br /> [[Франция]]
 |Вафат булыу датаһы          = 18.11.1922
 |Вафат булған урыны          = {{ВБУ|Париж|Парижда}}<br /> [[Франция]]
 |Гражданлығы          = Франция
 |Эшмәкәрлек төрө     = романист, шағир, эссеист
 |Әүҙемлек йылдары      = 
 |Йүнәлеше          = [[модернизм]]
 |Жанр                 = роман, эссе
 |Әҫәрҙәренең телдәре    = 
 |Ҡултамғаһы              = Marcel Proust signature.svg
 |Lib                  = http://lib.ru/INPROZ/PRUST/
 |Викимилек            = 
 |Викикитапхана             = 
}}
'''Валентин Луи Жорж Эжен Марсель Пруст''' ({{lang-fr|Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust}}; [[10 июль]] [[1871 йыл]] — [[18 ноябрь]] [[1922 йыл]]) — [[Франция|француз]] яҙыусыһы. [[XX быуат]]тың әһәмиәтле яҙыусыларының береһе.

Төп әҫәре 7 томдан торған «Юғалтылған ваҡытты эҙләгәндә» эпопеяһы, (1—16 томдары, 1913—1927, һуңғы алты томы үҙе үлгәндән һуң баҫыла) 20-се меңйыллыҡтың әҙәби ҡомартҡыһы.

== Биографияһы ==
Марсель Пруст 1871 йылдың 10 июлендә [[Париж]] ҡалаһында хәлле ғаиләлә тыуған. Атаһы Адриан Пруст танылған табип-[[эпидемиология|эпидемиолог]] һәм [[патология|патолог]], медицина факультеты профессоры, ә әсәһе Жанна Вейль [[йәһүд]] биржа маклеры ҡыҙы.

== Ижады ==

Прусттың ижади ҡомары 25 йыл дауам иткән. 1896 йылда «Ҡәнәғәтлектәр һәм үкенестәр» тигән хикәйәләр һәм шиғырҙар йыйынтығы сыға. Унан һуң байтаҡ йылдар француз теленә тәржемә эше менән булыша. Джон Рёскин эштәрен тәржемә итә. 1907 йылда «Фигаро» баҫмаһында уның мәҡәләһе баҫылып сыға. Мәҡәләлә әҙип үҙенең ижади эҙләнеүҙәрҙәге төп эҙмә-эҙлелеккә илтеүсе иҫтәлектәрен һәм үкенестәрен анализлап төшөнөүгә ҡайтып ҡала.

[[1909 йыл]]да Пруст «Сент-Бёв ҡаршыһында» тигән эссе ижад иткән. Ул тора-бара роман булып үҫешә һәм ғүмеренең аҙағына саҡлы ижади процеста була.

Француз әҙәбиәте тарихында Пруст психологик романдарҙы башлап ебәреүсе булып тора. 1896 йылда «Йыуаныстар һәм көндәр» тигән новеллалар йыйынтығы сығарылған.
Унда Марселдең бөйөк донъяуи тәкәбберлектәр(ҡупайыуҙар) буйынса күҙәтеүҙәре сағылдырылған. 1895—1904 йылдарҙа Пруст «Жан Сантёй» романы өҫтөндә эшләй. Ул роман тик 1952 йылда ғына донъя күрә.

== Төп әҫәрҙәре ==
* [[1896 йыл|1896]] — Йыуаныстар һәм көндәр ({{lang-fr|Les Plaisirs et les Jours}})
* [[1896 йыл|1896]] — 1899 — Жан Сантёй ({{lang-fr|Jean Santeuil}})
* 1908 — 1909 — Сент-Бёв ҡаршыһында ({{lang-fr|Contre Sainte-Beuve}})
* цикл Юғалтылған ваҡытты эҙләгәндә ({{lang-fr|[[:fr:À la recherche du temps perdu|À la recherche du temps perdu]]}}):
** [[ноябрь]] [[1913]] — Сванға табан ({{lang-fr|Du côté de chez Swann}}).
** [[1919]] — Под сенью девушек в цвету ({{lang-fr|À l’ombre des jeunes filles en fleurs}})
** [[1921]]—[[1922]] — Германттарҙа ({{lang-fr|Le côté de Guermantes I et II}})
** [[1922]]—[[1923]] — Содом һәм Гоморра ({{lang-fr|Sodome et Gomorrhe I et II}})
** [[1925]] — Тотҡонбикә ({{lang-fr|La prisonnière}})
** [[1927]] — Беглянка ({{lang-fr|Albertine disparue}})
** [[1927]] — Обретённое время ({{lang-fr|Le Temps retrouvé}})

== Факттар ==
[[Рәсем:MS A la recherche du temps perdu.jpg|thumb|left|''Гранки «Сванға табан» автор төҙәтеүендә'']]
* «Сванға табан» романының беренсе баҫмаһы, автор төҙәтеүҙәре менән, с правкой автора на Кристис аукционында 2000 йылдың июлендә 663 750 фунт стерлингҡа һатылған (1 008 900 доллар). Француз әҙәбиәте ҡулъяҙмалары һатыуҙа иң ҡиммәт рекорд ҡуйған әҫәр<ref>[http://www.christies.com/departments/exceptionalprices.asp?DID=10 Exceptional Prices] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041013224410/http://www.christies.com/departments/exceptionalprices.asp?DID=10 |date=2004-10-13 }}</ref>.
* [[1999 йыл]] Францияның иң эре ике китап магазины, XX быуаттың иң һәйбәт 50 әҫәрен асыҡлау өсөн, һатып алыусылар араһында һорау алыу ойоштора. Икенсе урынға «Юғалтылған ваҡытты эҙләгәндә» романы сыға. (Беренсе урында [[Камю Альбер|Альбер Камю]]ҙың «Сит кеше» романы)<ref>{{книга
|автор = Фредерик Бегбедер.
|заглавие = Лучшие Книги XX века
|издательство = Флюид
|место = М.
|год = 2005
|страницы = 9-15
|isbn = 5-98358-063-9
}}</ref>.
* Уның иҫтәлегенә [[Меркурий (планета)|Меркурий]] планетаһындағы бер кратерға Пруст исеме бирелә.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* ''Salaman E.'' The Great Confession: from Aksakov and De Quincey to Tolstoy and Proust. London. Allen Lane The Penguin Press, 1973.
* ''Батай Ж.'' [http://www.highbook.narod.ru/philos/bataile/prust.htm Пруст] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090531101910/http://www.highbook.narod.ru/philos/bataile/prust.htm |date=2009-05-31 }} // ''Батай Ж.'' Литература и Зло [: Сб. эссе:]. М.: МГУ, [[1994]]. — ISBN 5-211-03159-8
* ''Мамардашвили М. К.'' [http://yanko.lib.ru/books/philosoph/mamardashvili-topology.htm#_Toc76566213 Психологическая топология пути: М.Пруст «В поисках утраченного времени»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130219213845/http://yanko.lib.ru/books/philosoph/mamardashvili-topology.htm#_Toc76566213 |date=2013-02-19 }} [: лекции [[1984]]—[[1985]] гг. ] / Редактор ''И. К. Мамардашвили''. СПб.: Русский Христианский гуманитарный институт, 1997. — 571 с. — ISBN 5-88812-049-9
* Женнет, Жерар. Фигуры. М.: «Издательство им. Сабашниковых», [[1998]]. — ISBN 5-8242-0065-3
* R. M. Bales. [http://cco.cambridge.org/extract?id=ccol052166019x_CCOL052166019X_root The Cambridge Companion to Proust]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Cambridge University Press, 2001. — 266 p.
* ''Ортега-и-Гассет, Хосе'' [http://www.philosophy.ru/library/ortega/time.html Время, расстояние и форма в искусстве Пруста]{{Недоступная ссылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Таганов А. Н. Русская тема в творчестве Пруста // Наваждения: к истории «русской идеи» во французской литературе XX в.: материалы российско-французского коллоквиума (С.-Петерб., 2-3 июля 2001 г.)/отв. ред. С. Л. Фокин. М.: Наука, 2005. С.24-35.
* Николаева Т. М. О чём на самом деле писал Марсель Пруст? — М.: Языки славянской культуры, 2012. — 128 с. — (Studia philological/ Series minor). — 600 экз., ISBN 978-5-9551-0519-2

== Пруст тураһында хәҙерге рәссамдар китаптары ==
* Serge Chamchinov, ''Marcel Proust. Incipit'', Dives-sur-mer, 2008. Книга художника, в основу которой положен текстологический анализ первой фразы романа ''В поисках утраченного времени'', шести рукописных вариантов. Оригинал, формат 270×345 мм, тушь, пастель.
* Anne Arc, ''Marcel Proust'', Dives-sur-mer, 2009. Format carré 305×305&nbsp;mm, collection «Laboratoire du livre d’artiste», section «Temps», conception «minimalisme», 12 linogravures d’Anne Arc, titre imprimé sur couverture, Canson noir 160g/m2, 12 exemplaires lettrés.
* Daniel Hees, ''Lindenblüten'', Köln, 1984. Radierschnipsel. 43x57cm. Hahnemühle-Büttenkarton 300g/m², 80 exemplaren.
* Marja Scholtens, ''A la recherche'', Rotterdam, 2009. 18,5x19,5&nbsp;cm. Japon-simili 80g/m². Bilingue (français/néerlandais) 75 exemplaires.

== Һылтанмалар ==
{{Навигация
|Тема         = Марсель Пруст
|Викисловарь =
|Викиөҙөмтә = Марсель Пруст
|Викикитапхана = Марсель Пруст
|Викимилек =Category:Marcel Proust
}}
* {{lib.ru|http://lib.ru/INPROZ/PRUST/|title=Марсель Пруст}}
* [http://moshkow.perm.ru/win/INPROZ/PRUST/ Марсель Пруст на сайте moshkow.perm.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070309222915/http://moshkow.perm.ru/win/INPROZ/PRUST/ |date=2007-03-09 }}
* [http://jydupuis.apinc.org/Proust/index.htm Марсель Пруст] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509135923/http://jydupuis.apinc.org/Proust/index.htm |date=2006-05-09 }}
* ''Ощепков А. Р., Луков Вл. А.'' [http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/2008/5/Oshchepkov&Lukov/ Русская рецепция Марселя Пруста]
* ''Трыков В. П.'' [http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/2008/5/Trykov_Proust/  Марсель Пруст — журналист]
* ''Трыков В. П.'' [http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/2008/5/Trykov_Proust_Russia/  Марсель Пруст: отношение к России]
* ''Фокин. С.'' [http://seance.ru/blog/marsel-prust/ Марсель Пруст и кинематографическая точка зрения], журнал «Сеанс» № 49/50
* [http://lib.aldebaran.ru/series/v_poiskah_utrachennogo_vremeni/ '''В поисках утраченного времени''' на ''aldebaran.ru''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080314021101/http://lib.aldebaran.ru/series/v_poiskah_utrachennogo_vremeni/ |date=2008-03-14 }}
* [http://www.proost.ru Сайт, посвященный Марселю Прусту] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625020026/http://www.proost.ru/ |date=2012-06-25 }}

[[Категория:Франция яҙыусылары]]
Валентин Луи Жорж Эжен Марсель Пруст (; 10 июль 1871 йыл — 18 ноябрь 1922 йыл) — француз яҙыусыһы. XX быуаттың әһәмиәтле яҙыусыларының береһе.

Төп әҫәре 7 томдан торған «Юғалтылған ваҡытты эҙләгәндә» эпопеяһы, (1—16 томдары, 1913—1927, һуңғы алты томы үҙе үлгәндән һуң баҫыла) 20-се меңйыллыҡтың әҙәби ҡомартҡыһы.

 Биографияһы 
Марсель Пруст 1871 йылдың 10 июлендә Париж ҡалаһында хәлле ғаиләлә тыуған. Атаһы Адриан Пруст танылған табип-эпидемиолог һәм патолог, медицина факультеты профессоры, ә әсәһе Жанна Вейль йәһүд биржа маклеры ҡыҙы.

 Ижады 

Прусттың ижади ҡомары 25 йыл дауам иткән. 1896 йылда «Ҡәнәғәтлектәр һәм үкенестәр» тигән хикәйәләр һәм шиғырҙар йыйынтығы сыға. Унан һуң байтаҡ йылдар француз теленә тәржемә эше менән булыша. Джон Рёскин эштәрен тәржемә итә. 1907 йылда «Фигаро» баҫмаһында уның мәҡәләһе баҫылып сыға. Мәҡәләлә әҙип үҙенең ижади эҙләнеүҙәрҙәге төп эҙмә-эҙлелеккә илтеүсе иҫтәлектәрен һәм үкенестәрен анализлап төшөнөүгә ҡайтып ҡала.

1909 йылда Пруст «Сент-Бёв ҡаршыһында» тигән эссе ижад иткән. Ул тора-бара роман булып үҫешә һәм ғүмеренең аҙағына саҡлы ижади процеста була.

Француз әҙәбиәте тарихында Пруст психологик романдарҙы башлап ебәреүсе булып тора. 1896 йылда «Йыуаныстар һәм көндәр» тигән новеллалар йыйынтығы сығарылған.
Унда Марселдең бөйөк донъяуи тәкәбберлектәр(ҡупайыуҙар) буйынса күҙәтеүҙәре сағылдырылған. 1895—1904 йылдарҙа Пруст «Жан Сантёй» романы өҫтөндә эшләй. Ул роман тик 1952 йылда ғына донъя күрә.

 Төп әҫәрҙәре 
 1896 — Йыуаныстар һәм көндәр ()
 1896 — 1899 — Жан Сантёй ()
 1908 — 1909 — Сент-Бёв ҡаршыһында ()
 цикл Юғалтылған ваҡытты эҙләгәндә ():
 ноябрь 1913 — Сванға табан ().
 1919 — Под сенью девушек в цвету ()
 1921—1922 — Германттарҙа ()
 1922—1923 — Содом һәм Гоморра ()
 1925 — Тотҡонбикә ()
 1927 — Беглянка ()
 1927 — Обретённое время ()

 Факттар 
thumb|left|Гранки «Сванға табан» автор төҙәтеүендә
 «Сванға табан» романының беренсе баҫмаһы, автор төҙәтеүҙәре менән, с правкой автора на Кристис аукционында 2000 йылдың июлендә 663 750 фунт стерлингҡа һатылған (1 008 900 доллар). Француз әҙәбиәте ҡулъяҙмалары һатыуҙа иң ҡиммәт рекорд ҡуйған әҫәрExceptional Prices .
 1999 йыл Францияның иң эре ике китап магазины, XX быуаттың иң һәйбәт 50 әҫәрен асыҡлау өсөн, һатып алыусылар араһында һорау алыу ойоштора. Икенсе урынға «Юғалтылған ваҡытты эҙләгәндә» романы сыға. (Беренсе урында Альбер Камюҙың «Сит кеше» романы).
 Уның иҫтәлегенә Меркурий планетаһындағы бер кратерға Пруст исеме бирелә.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Salaman E. The Great Confession: from Aksakov and De Quincey to Tolstoy and Proust. London. Allen Lane The Penguin Press, 1973.
 Батай Ж. Пруст  // Батай Ж. Литература и Зло [: Сб. эссе:]. М.: МГУ, 1994. — ISBN 5-211-03159-8
 Мамардашвили М. К. Психологическая топология пути: М.Пруст «В поисках утраченного времени»  [: лекции 1984—1985 гг. ] / Редактор И. К. Мамардашвили. СПб.: Русский Христианский гуманитарный институт, 1997. — 571 с. — ISBN 5-88812-049-9
 Женнет, Жерар. Фигуры. М.: «Издательство им. Сабашниковых», 1998. — ISBN 5-8242-0065-3
 R. M. Bales. The Cambridge Companion to Proust — Cambridge University Press, 2001. — 266 p.
 Ортега-и-Гассет, Хосе Время, расстояние и форма в искусстве Пруста
 Таганов А. Н. Русская тема в творчестве Пруста // Наваждения: к истории «русской идеи» во французской литературе XX в.: материалы российско-французского коллоквиума (С.-Петерб., 2-3 июля 2001 г.)/отв. ред. С. Л. Фокин. М.: Наука, 2005. С.24-35.
 Николаева Т. М. О чём на самом деле писал Марсель Пруст? — М.: Языки славянской культуры, 2012. — 128 с. — (Studia philological/ Series minor). — 600 экз., ISBN 978-5-9551-0519-2

 Пруст тураһында хәҙерге рәссамдар китаптары 
 Serge Chamchinov, Marcel Proust. Incipit, Dives-sur-mer, 2008. Книга художника, в основу которой положен текстологический анализ первой фразы романа В поисках утраченного времени, шести рукописных вариантов. Оригинал, формат 270×345 мм, тушь, пастель.
 Anne Arc, Marcel Proust, Dives-sur-mer, 2009. Format carré 305×305 mm, collection «Laboratoire du livre d’artiste», section «Temps», conception «minimalisme», 12 linogravures d’Anne Arc, titre imprimé sur couverture, Canson noir 160g/m2, 12 exemplaires lettrés.
 Daniel Hees, Lindenblüten, Köln, 1984. Radierschnipsel. 43x57cm. Hahnemühle-Büttenkarton 300g/m², 80 exemplaren.
 Marja Scholtens, A la recherche, Rotterdam, 2009. 18,5x19,5 cm. Japon-simili 80g/m². Bilingue (français/néerlandais) 75 exemplaires.

 Һылтанмалар 

 
 Марсель Пруст на сайте moshkow.perm.ru 
 Марсель Пруст 
 Ощепков А. Р., Луков Вл. А. Русская рецепция Марселя Пруста
 Трыков В. П.  Марсель Пруст — журналист
 Трыков В. П.  Марсель Пруст: отношение к России
 Фокин. С. Марсель Пруст и кинематографическая точка зрения, журнал «Сеанс» № 49/50
 В поисках утраченного времени на aldebaran.ru 
 Сайт, посвященный Марселю Прусту 

Категория:Франция яҙыусылары