Сағыр
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Сагирово
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Сағыр}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 55 |lat_min = 27 |lat_sec = 8
 | lon_deg                  = 58 |lon_min = 35 |lon_sec = 5
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Ҡыйғы районы{{!}}Ҡыйғы районы 
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = ауыл биләмәһе
 | поселение                = Дүшәмбикә ауыл Советы (Ҡыйғы районы){{!}}Душанбековский
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Сагирово | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Сагирово | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = башҡорттар
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 452500
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80236825002
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
 
'''Сағыр''' ({{lang-ru|Сагирово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ҡыйғы районы]]ндағы ауыл. [[Дүшәмбикә ауыл Советы (Ҡыйғы районы)|Дүшәмбикә ауыл Советы]] составына инә. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 277 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452500, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80236825002.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Үрге Ҡыйғы]]): 5 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Дүшәмбикә]]): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Һилейә (ҡасаба)|Һилейә]]): 48 км

Сағыр ауылы [[Ҡыйғы |Ҡыйғы йылғаһы]] буйында, район үҙәге [[Ҡыйғы районы|Ҡыйғы]] ауылынан төньяҡҡа 5 километрҙа һәм [[Һилейә (ҡасаба)|Һилейә]]
([[Силәбе өлкәһе]]) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 48 километр алыҫлыҡта урынлашҡан<ref> {{БЭ2013|77786}}</ref>.
 
== Тарихы ==
Сағыр (Сутыш) ауылына [[Себер даруғаһы]] [[Тырнаҡлы]] улусы башҡорттары үҙҙәренең [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] ерҙәрендә нигеҙ һалған. Ауыл [[1741 йыл]]дан билдәле.

Ауылда тәүләп төпләнгән Сағыр Сыуашев (икенсе мәғлүмәт буйынса — Сағыр Ҡайдәүләтов) исеме менән аталған. Шулай уҡ Сутыш (Четуш), Абдулово, Тырнаҡлы тип тә йөрөтөлгән.

Сағырҙың улдары — Асыр Сағыров (1759—1812, уның улдары — Вәлишә, Ғәҙелша, Фәтҡулла) һәм 1777 йылғы Һарткилде Сағыров.

Тағы ла Сағыр Ҡайдауов бар, тап ул Тырнаҡлы еренә Богданово ауылынан күсеп килгән мишәрҙәр менән 100 йылға керҙәшлек килешеүенә ҡул ҡуйған. Һәм мишәр ауылы [[Дүшәмбикә]] барлыҡҡа килгән.

[[XVIII быуат]] аҙағында Сағыр ауылындағы 7 йортта 49 кеше йәшәгән, һәм был ауылға яңы нигеҙ һалғанды аңлата.

[[1816 йыл]]да Сағыр ауылында 158 кеше, [[1834 йыл]]да — 234 кеше йәшәгән. [[1825 йыл]]да Сағыр халҡы араһында 5 казак булған.

[[Игенселек]], [[малсылыҡ]], [[умартасылыҡ]] менән шөғөлләнгәндәр.

[[1842 йыл|1842 йыл]]да 231 кешегә 50 сирек ужым, 107 сирек яҙғы ашлыҡ сәселгән. [[Арыш]], [[һоло]], борай, [[бойҙай |бойҙай]] сәскәндәр.

Өс ат егелә торған һабан ҡулланғандар. Бер сәскес, бер һуҡҡыс булған.

Был осорҙа ауылдағы 43 йортҡа 209 ат, 100 һыйыр, 190 һарыҡ, 66 кәзә тура килгән. Ҡайһы бер хужалар 18 умарта тотҡан, бер нисә солоҡҡа эйә булған<ref>{{ИСДБ|страница=538}}</ref>.

Бер ғаиләнән сыҡҡан Хисаметдин (1789 йылғы, указлы мөхтәсиб) һәм Зайнетдин Ейәнсуриндар (1774—1853, указлы мулла) дин ойоштороусылары ролен үтәгән<ref> {{БЭ2013|77786}}</ref>.

== Биләмә берәмектәренә инеүе ==
<!-- {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100 %;margin:0;" --><!-- Төрөлөп ҡуйыла торған таблица башы -->
{| class="wikitable"
|-
! Теркәү йылы !! Улус, ауыл советы !! Өйәҙ, кантон, район !! Губерна, Республика !! Дәүләт
|-
| [[1757]] || Тырнаҡлы улусы || [[Троицк өйәҙе]] || [[Ырымбур губернаһы]] || [[Рәсәй империяһы|Рәсәй Империяһы]]
|-
| [[1816]] || 8-се йорт || 8-се Башҡорт кантоны || [[Ырымбур губернаһы]] || [[Рәсәй империяһы|Рәсәй Империяһы]]
|-
| [[1834]] || 8-се йорт || 8-се Башҡорт кантоны|| [[Ырымбур губернаһы]] || [[Рәсәй империяһы|Рәсәй Империяһы]]
|-
|[[1847]] || 8-се йорт || 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе || [[Ырымбур губернаһы]] || [[Рәсәй империяһы|Рәсәй Империяһы]]
|-
|[[1859]] || 8-се йорт || 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе || [[Ырымбур губернаһы]] || [[Рәсәй империяһы|Рәсәй Империяһы]]
|-
|[[1895]] ||Иҫке Балаҡатай улусы || [[Златоуст өйәҙе]] || [[Өфө губернаһы]] || [[Рәсәй империяһы|Рәсәй Империяһы]]
|-
|[[1920]] ||Дыуан-Ҡошсо улусы || [[Мәсәғүт кантоны]] || Автономлы Башҡорт ССР-ы ([[Бәләкәй Башҡортостан]]) ||[[Файл:Emblem of the Russian SFSR (1978–1991), Emblem of Russia (1991–1992).svg|20px]] РСФСР
|-
|[[1926]] ||Үрге Ҡыйғы улусы || [[Мәсәғүт кантоны]] || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1935]] ||[[Дүшәмбикә ауыл Советы (Ҡыйғы районы)|Дүшәмбикә ауыл Советы]] || [[Ҡыйғы районы]] || Башҡорт АССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1941]] ||[[Дүшәмбикә ауыл Советы (Ҡыйғы районы)|Дүшәмбикә ауыл Советы]]|| [[Ҡыйғы районы]] || [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡорт АССР-ы]] || {{СССР}} СССР
|-
|[[1990]] || [[Дүшәмбикә ауыл Советы (Ҡыйғы районы)|Дүшәмбикә ауыл Советы]] || [[Ҡыйғы районы]] ||[[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] ||{{Россия}} Рәсәй Федерацияһы
|-

|-
| || || || ||
|}

== Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше ==
Сағыр ауылында [[1859 йыл]]да — 286 кеше булған.

[[1865 йыл]]да 50 йортта — 277 кеше донъя көткән. Мәсет, һыу тирмәне булған.

[[1895 йыл]]да керҙәш 13 йортта 45 керҙәш йәшәгән<ref>{{ИСДБ|страница=538}}</ref>.

== Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше ==
[[1906 йыл|1906 йыл]]да Сағыр ауылында [[мәсет]], запасҡа иген һаҡлау мөгәзәййе теркәлгән. 1920 йылда 118 йортта 583 кеше йәшәгән<ref>{{ИСДБ|страница=538}}</ref>.

Әлеге көндә Сағыр ауылында башланғыс [[мәктәп]]-[[балалар баҡсаһы]], фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб бар<ref> {{БЭ2013|77786}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
Сутыш ауылында [[башҡорттар]] йәшәй ([[2002 йыл|2002]]).

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1906 йыл ||440 ||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||583||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||333||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||332||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||242||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||268||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||277||132||145||47,7||52,3
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Билдәле кешеләре ==

== Урамдары ==
{{Колонки|3}}
* Яңы урам ({{lang-ru|}} Новая (улица)
* Фермер урамы ({{lang-ru|}}  Фермерская (улица)
* Үҙәк урам ({{lang-ru|}}  Центральная (улица)<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/kiginskiy-rayon/derevnya-sagirovo/ Карта д. Сагирово. Улицы]</ref>{{Колонки|конец}}

== Тирә-яҡ мөхит ==
; Ер-һыу атамалары'''

''Тауҙар:''

''Йылғалар:'' [[Ҡыйғы]]

''Шишмәләр:''

''Ялан-бесәнлектәр:''

''Таусыҡтар, түбәләр:''

''Башҡа урын-ер атамалары:''

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Тырнаҡлы]]

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|77786}}
* {{ИСДБ|страница=538}}
* [https://mapdata.ru/bashkortostan/kiginskiy-rayon/derevnya-sagirovo/ Карта д. Сагирово. Улицы]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Ҡыйғы районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Ҡыйғы районы ауылдары]]
Сағыр () — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл. Дүшәмбикә ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 277 кеше.
Почта индексы — 452500, ОКАТО коды — 80236825002.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Үрге Ҡыйғы): 5 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Дүшәмбикә): 4 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 48 км

Сағыр ауылы Ҡыйғы йылғаһы буйында, район үҙәге Ҡыйғы ауылынан төньяҡҡа 5 километрҙа һәм Һилейә
(Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 48 километр алыҫлыҡта урынлашҡан .
 
 Тарихы 
Сағыр (Сутыш) ауылына Себер даруғаһы Тырнаҡлы улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Ауыл 1741 йылдан билдәле.

Ауылда тәүләп төпләнгән Сағыр Сыуашев (икенсе мәғлүмәт буйынса — Сағыр Ҡайдәүләтов) исеме менән аталған. Шулай уҡ Сутыш (Четуш), Абдулово, Тырнаҡлы тип тә йөрөтөлгән.

Сағырҙың улдары — Асыр Сағыров (1759—1812, уның улдары — Вәлишә, Ғәҙелша, Фәтҡулла) һәм 1777 йылғы Һарткилде Сағыров.

Тағы ла Сағыр Ҡайдауов бар, тап ул Тырнаҡлы еренә Богданово ауылынан күсеп килгән мишәрҙәр менән 100 йылға керҙәшлек килешеүенә ҡул ҡуйған. Һәм мишәр ауылы Дүшәмбикә барлыҡҡа килгән.

XVIII быуат аҙағында Сағыр ауылындағы 7 йортта 49 кеше йәшәгән, һәм был ауылға яңы нигеҙ һалғанды аңлата.

1816 йылда Сағыр ауылында 158 кеше, 1834 йылда — 234 кеше йәшәгән. 1825 йылда Сағыр халҡы араһында 5 казак булған.

Игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр.

1842 йылда 231 кешегә 50 сирек ужым, 107 сирек яҙғы ашлыҡ сәселгән. Арыш, һоло, борай, бойҙай сәскәндәр.

Өс ат егелә торған һабан ҡулланғандар. Бер сәскес, бер һуҡҡыс булған.

Был осорҙа ауылдағы 43 йортҡа 209 ат, 100 һыйыр, 190 һарыҡ, 66 кәзә тура килгән. Ҡайһы бер хужалар 18 умарта тотҡан, бер нисә солоҡҡа эйә булған.

Бер ғаиләнән сыҡҡан Хисаметдин (1789 йылғы, указлы мөхтәсиб) һәм Зайнетдин Ейәнсуриндар (1774—1853, указлы мулла) дин ойоштороусылары ролен үтәгән .

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт 1757  Тырнаҡлы улусы  Троицк өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы 1816  8-се йорт  8-се Башҡорт кантоны  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы 1834  8-се йорт  8-се Башҡорт кантоны Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы1847  8-се йорт  8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы1859  8-се йорт  8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы1895 Иҫке Балаҡатай улусы  Златоуст өйәҙе  Өфө губернаһы  Рәсәй Империяһы1920 Дыуан-Ҡошсо улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы (Бәләкәй Башҡортостан) 20px РСФСР1926 Үрге Ҡыйғы улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935 Дүшәмбикә ауыл Советы  Ҡыйғы районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941 Дүшәмбикә ауыл Советы Ҡыйғы районы  Башҡорт АССР-ы   СССР1990  Дүшәмбикә ауыл Советы  Ҡыйғы районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы    

 Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше 
Сағыр ауылында 1859 йылда — 286 кеше булған.

1865 йылда 50 йортта — 277 кеше донъя көткән. Мәсет, һыу тирмәне булған.

1895 йылда керҙәш 13 йортта 45 керҙәш йәшәгән.

 Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше 
1906 йылда Сағыр ауылында мәсет, запасҡа иген һаҡлау мөгәзәййе теркәлгән. 1920 йылда 118 йортта 583 кеше йәшәгән.

Әлеге көндә Сағыр ауылында башланғыс мәктәп-балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб бар .

 Халыҡ һаны 
Сутыш ауылында башҡорттар йәшәй (2002).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1906 йыл 440  1920 йыл 26 август583 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар333 1959 йыл 15 ғинуар332 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар242 2002 йыл 9 октябрь268 2010 йыл 14 октябрь27713214547,752,3

 Билдәле кешеләре 

 Урамдары 

 Яңы урам ( Новая (улица)
 Фермер урамы (  Фермерская (улица)
 Үҙәк урам (  Центральная (улица)Карта д. Сагирово. Улицы

 Тирә-яҡ мөхит 
 Ер-һыу атамалары'ТауҙарЙылғалар: ҠыйғыШишмәләр:Ялан-бесәнлектәр:Таусыҡтар, түбәләр:Башҡа урын-ер атамалары:''

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Тырнаҡлы

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

 Һылтанмалар 
 
 
 Карта д. Сагирово. Улицы

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Ҡыйғы районы ауылдары