Тамға
'''Тамға''' — төрки халыҡтарҙың нәҫелдән-нәҫелгә күсеп килгән ырыу билдәһе.
[[Ҡарасайҙар|Ҡарасай]], [[Балҡарҙар|балҡар]], [[башҡорттар|башҡорт]], [[ҡаҙаҡтар|ҡаҙаҡ]], [[ҡырғыҙҙар|ҡырғыҙ]], [[осетиндар|осетин]], [[ноғайҙар|ноғай]], [[татарҙар|татар]] халыҡтарында киң таралған.
Тамға малды, солоҡ ағастарын, ыҙандарҙы һ. б. билдәләгәндә, рәсми документтарға ҡул ҡуйғанда файҙаланылған.

[[Башҡорттар]]ҙа тамға бер йәки бер нисә һыҙыҡҡа ҡарата симметриялы геометрик һүрәтте сағылдыра. Ырыу бүлексәләренең (аймаҡ, ара, түбә) тамғаһы ырыу тамғаһы уртаҡ элементын һаҡлаған:

үҫәргән ҡәбиләһе тамғаһы — [[Рәсем:Userganaj tribsignoj.JPG]]
    
үҫәргән ҡәбиләһенең бишәй ырыуы тамғаһы — [[Рәсем:Тамга-рода-бишей.JPG]]
 
бишәй ырыуының ибанай араһы тамғаһы — [[Рәсем:Ибанай-араһы-тамғаһы.JPG]]

ибанай араһының ғаилә тамғаһы — [[Рәсем:Ибанай_араһының_ғаилә_тамғаһы.JPG]]

Башҡортостандың көнсығыш-да ҡайһы бер ҡәбилә һәм ырыуҙарҙа бер тамға бөтөн ырыу бүлексәһе йәки ауыл өсөн уртаҡ булған. Көнбайыш Башҡортостанда ғаилә тамғаһы күп төрлөрәк. Уларҙың төп тамғаһын тик шартлы рәүештә генә билдәләргә мөмкин.

== Әҙәбиәт ==
* Соколов Д. Н. О башкирских тамгах (с приложением таблицы башкирских тамг) //Труды Оренбургской ученой архивной комиссии. Т.1З. Оренбург, 1904.
* Кузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа: Этнический состав, история расселения. М., 1974.

== Һылтанмалар ==
* ''Башҡортостан. Ҡыҫҡа энциклопедия.'' «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми нәшриәте. Өфө, 2007.
* * [http://www.history.kz/ru.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071128024802/http://www.history.kz/ru.php |date=2007-11-28 }} Казахские тамги]

[[Категория:Төрки халыҡтар]]
[[Категория:Башҡортостан тарихы]]
[[Категория:Башҡорт ырыуҙары]]
[[Категория:Ҡаҙағстан тарихы]]
Тамға — төрки халыҡтарҙың нәҫелдән-нәҫелгә күсеп килгән ырыу билдәһе.
Ҡарасай, балҡар, башҡорт, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ, осетин, ноғай, татар халыҡтарында киң таралған.
Тамға малды, солоҡ ағастарын, ыҙандарҙы һ. б. билдәләгәндә, рәсми документтарға ҡул ҡуйғанда файҙаланылған.

Башҡорттарҙа тамға бер йәки бер нисә һыҙыҡҡа ҡарата симметриялы геометрик һүрәтте сағылдыра. Ырыу бүлексәләренең (аймаҡ, ара, түбә) тамғаһы ырыу тамғаһы уртаҡ элементын һаҡлаған:

үҫәргән ҡәбиләһе тамғаһы — Рәсем:Userganaj tribsignoj.JPG
    
үҫәргән ҡәбиләһенең бишәй ырыуы тамғаһы — Рәсем:Тамга-рода-бишей.JPG
 
бишәй ырыуының ибанай араһы тамғаһы — Рәсем:Ибанай-араһы-тамғаһы.JPG

ибанай араһының ғаилә тамғаһы — Рәсем:Ибанай_араһының_ғаилә_тамғаһы.JPG

Башҡортостандың көнсығыш-да ҡайһы бер ҡәбилә һәм ырыуҙарҙа бер тамға бөтөн ырыу бүлексәһе йәки ауыл өсөн уртаҡ булған. Көнбайыш Башҡортостанда ғаилә тамғаһы күп төрлөрәк. Уларҙың төп тамғаһын тик шартлы рәүештә генә билдәләргә мөмкин.

 Әҙәбиәт 
 Соколов Д. Н. О башкирских тамгах (с приложением таблицы башкирских тамг) //Труды Оренбургской ученой архивной комиссии. Т.1З. Оренбург, 1904.
 Кузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа: Этнический состав, история расселения. М., 1974.

 Һылтанмалар 
 Башҡортостан. Ҡыҫҡа энциклопедия. «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми нәшриәте. Өфө, 2007.
 *  Казахские тамги

Категория:Төрки халыҡтар
Категория:Башҡортостан тарихы
Категория:Башҡорт ырыуҙары
Категория:Ҡаҙағстан тарихы