Райхан
{{Таксон
 | name              =  
 | image file        = Starr 080531-4956 Ocimum basilicum.jpg
 | image title       = Райхан
 | image descr       = [[Райхан]]. <br />Общий вид растения.
 | regnum            = Үҫемлектәр
 | parent            = Ocimeae
 | rang              = Ырыуы
 | latin             = Ocimum
 | author            = [[L.]], 1753
 | syn               = 
 | children          = 
 | typus             = {{bt-latrus|Ocimum basilicum|aut=[[L.]]|Базилик душистый}}
 | range map         = 
 | range map caption = 
 | range map width   = 
 | range legend      = 
 | iucnstatus        = 
 | wikispecies       = Ocimum
 | commons           = Category:Ocimum
 | iucn              = 
 | itis              = 32626
 | ncbi              = 39173
 | eol               = 60515
 | grin              = 8358
 | ipni              = 21070
}}

'''Райхан''' ({{lang-la|Ócimum}}) — [[ырыуы]] [[бер йыллыҡ үләндәр|бер йыллыҡ]] һәм [[күп йыллыҡ үләндәр|күп йылыҡ]] [[үлән]]дәр һәм [[ҡыуаҡлыҡтар]], ғаиләлеге {{bt-ruslat|баллыбайҙар|Lamiaceae}}.

Ырыу тропик һәм йылы уртаса бүлкәт вәкилдәре.



== Биологик яҙма ==

Сәмскәһе 6-10 сәскәнән торған сәскәлек. Улар бер башаҡҡа йәки киҫәүгә йыйылған. Каса япрағы оҙонса түңәрәк йәки ҡыңғырау һымаҡ, емешләнгәс оҙоная һәм аҫҡа ҡарап борола, биш тешле, өҫкө теше башҡаларға ҡарағанда киңерәк, ярылы, киң оҙонса түңәрәк, каса япрағынан тыш яҡҡа сығып тора һәм күрше тештәргә һыйына. Тажы көпшәле, ике иренле, аҫҡы ирене өҫкөләренә ҡарағанда аҫ яҡҡа һалпайған. Башҡа дүртеһе бергә өҫкө ирен булып торалар. Һеркәсе 4-әү, өҫкөләре сәс толомо һымаҡ. Япраҡтары ҡапмп ҡаршы теҙелгән.


[[Емеш]]е —  шыма сәтләүек.

== Ҡулланылышы ==
Япраҡтары һәм һабағы тәмле еҫле булғанға күрә йәшел килеш тә, киптереп тә тәмләткес булараҡ файҙаланыла. Соустарға, төрлө аштарға ҡушыла<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Базилик (раст.)}}</ref>.

=== райхан ҡушылған тәмләткестәр ===
{{section-stub}}
* [[Песто]]
* [[Прован үләндәре]]

== Классификация ==
=== Төрҙәре ===

На сайте [[Королевские ботанические сады в Кью|Королевских ботанических садов в Кью]] указано 69 видов рода<ref>[http://apps.kew.org/wcsp//qsearch.do?plantName=Ocimum List of species Ocimum] {{ref-en}} {{V|14|05|2010}}</ref>:
{{кол}}
* {{bt-latrus|Ocimum africanum{{!}}Ocimum ×africanum|aut=[[Lour.]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum albostellatum|aut=([[Verdc.]]) [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum americanum|aut=[[L.]]|Базилик американский}}
* {{bt-latrus|Ocimum amicorum|aut=[[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum angustifolium|aut=[[Benth.]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum basilicum|aut=[[L.]]|Базилик душистый|Базилик благородный}}
* {{bt-latrus|Ocimum burchellianum|aut=[[Benth.]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum campechianum|aut=[[Mill.]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum canescens|aut=[[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum carnosum|aut=([[Spreng.]]) [[Линк, Иоганн Генрих Фридрих|Link]] & [[Отто, Кристоф Фридрих|Otto]] [[ex (таксономия)|ex]] [[Benth.]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum centraliafricanum|aut=[[R.E.Fr.]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum circinatum|aut=[[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum coddii|aut=([[S.D.Williams]] & [[K.Balkwill]]) [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum cufodontii|aut=([[Lanza]]) [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum dambicola|aut=[[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum decumbens|aut=[[Gürke]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum dhofarense|aut=([[Sebald]]) [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum dolomiticola|aut=[[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum ellenbeckii|aut=[[Gürke]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum empetroides|aut=([[P.A.Duvign.]]) [[ined.]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum ericoides|aut=([[P.A.Duvign.]] & [[Plancke]]) [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum filamentosum|aut=[[Forssk.]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum fimbriatum|aut=[[Briq.]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum fischeri|aut=[[Gürke]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum formosum|aut=[[Gürke]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum forsskaolii|aut=[[Benth.]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum fruticosum|aut=([[Ryding]]) [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum grandiflorum|aut=[[Lam.]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum gratissimum|aut=[[L.]]|Базилик эвгенольный}}
* {{bt-latrus|Ocimum hassleri|aut=[[Briq.]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum heckmannianum|aut=[[Gürke]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum hirsutissimum|aut=([[P.A.Duvign.]]) [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum irvinei|aut=[[J.K.Morton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum jamesii|aut=[[Sebald]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum kenyense|aut=[[Ayob.]] [[ex (таксономия)|ex]] [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum kilimandscharicum|aut=[[Gürke]]|Базилик килиманджарский}}
* {{bt-latrus|Ocimum labiatum|aut=([[N.E.Br.]]) [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum lamiifolium|aut=[[Hochst.]] [[ex (таксономия)|ex]] [[Benth.]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum masaiense|aut=[[Ayob.]] [[ex (таксономия)|ex]] [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum mearnsii|aut=([[Ayob.]] [[ex (таксономия)|ex]] [[Sebald]]) [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum menthifolium|aut=[[Hochst.]] [[ex (таксономия)|ex]] [[Benth.]]|Базилик мятолистный|Базилик камфарный}}
* {{bt-latrus|Ocimum metallorum|aut=([[P.A.Duvign.]]) [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum minimum|aut=[[L.]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum minutiflorum|aut=([[Sebald]]) [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum mitwabense|aut=([[Ayob.]]) [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum monocotyloides|aut=([[Plancke]] [[ex (таксономия)|ex]] [[Ayob.]]) [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum motjaneanum|aut=[[McCallum]] & [[K.Balkwill]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum natalense|aut=[[Ayob.]] [[ex (таксономия)|ex]] [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum nudicaule|aut=[[Benth.]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum nummularia|aut=([[S.Moore]]) [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum obovatum|aut=[[E.Mey.]] [[ex (таксономия)|ex]] [[Benth.]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum ovatum|aut=[[Benth.]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum pseudoserratum|aut=([[M.R.Ashby]]) [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum pyramidatum|aut=([[A.J.Paton]]) [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum reclinatum|aut=([[S.D.Williams]] & [[M.Balkwill]]) [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum serpyllifolium|aut=[[Forssk.]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum serratum|aut=([[Schltr.]]) [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum somaliense|aut=[[Briq.]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum spectabile|aut=([[Gürke]]) [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum spicatum|aut=[[Deflers]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum tenuiflorum|aut=[[L.]]|Базилик тонкоцветный}}
* {{bt-latrus|Ocimum transamazonicum|aut=[[C.Pereira]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum tubiforme|aut=([[R.D.Good]]) [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum urundense|aut=[[Robyns]] & [[Lebrun]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum vandenbrandei|aut=([[P.A.Duvign.]] & [[Plancke]] [[ex (таксономия)|ex]] [[Ayob.]]) [[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum vanderystii|aut=([[De Wild.]]) [[A.W.Hill]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum verticillifolium|aut=[[Baker]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum vihpyense|aut=[[A.J.Paton]]|}}
* {{bt-latrus|Ocimum waterbergense|aut=([[S.D.Williams]] & [[K.Balkwill]]) [[A.J.Paton]]|}}
{{конец кол}}

== Таксономия ==

'''Райхан'' райхандар ырыуына, баллыбайҙар ғаиләлегенә керә. 
Род ' входит в [[триба (биология)|триба]] {{bt-ruslat|райхандар|Ocimeae}} [[ аҫ ғаилә]] {{bt-ruslat|Котовниковые|Nepetoideae}} ғәиләлеге {{bt-ruslat|Баллыбайҙар|Lamiaceae}} [[Отряд|рәт]]е {{bt-ruslat|баллыбай сәскәлеләр|Lamiales}}.

{{Таблица1222221
|a=отдел '''[[Цветковые{{!}}Цветковые, или Покрытосеменные]]'''
|b1=порядок '''[[Ясноткоцветные]]'''
|b2=ещё 44 порядка цветковых растений <br />(согласно [[Система APG II{{!}}Системе APG II]])
|c1=ещё 21 семейство <br />(согласно [[Система APG II{{!}}Системе APG II]])
|c2=семейство '''[[Яснотковые]]'''
|d1=подсемейство '''[[Котовниковые]]'''
|d2=ещё 8 подсемейств
|e1=ещё 3 трибы
|e2=триба '''[[Базиликовые]]'''
|f1=<span style{{eq}}"background-color:#FFA99A; font-size:150%">род <br />'''Базилик'''
|f2=ещё 52 рода
|g=около 70 видов
|color=darkgreen
|bgcolor=#EEE8AA
}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{примечания}}

== Әҙәбиәт ==
* {{ФлораСССР|том=21|часть=Род 1308. Базилик — Ocimum L.|автор=Волкова Е. В.|стр=641}}

== Һылтанмалар ==
{{wikisource|Ботанический словарь (Анненков)/Ocimum/ДО|Ocimum}}
* [http://www.agbina.com/site.xp/050056049124054057054.html Базилик] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110630032838/http://www.agbina.com/site.xp/050056049124054057054.html |date=2011-06-30 }} на agbina.com {{V|14|05|2010}}
* [http://flower.onego.ru/annual/ocimum.html Базилик] на onego.ru {{V|14|05|2010}}

{{Тәмләткестәр}}

[[Категория:Башҡортостан үҫемлектәре]]
[[Категория:Үҫемлектәр]]
[[Категория:Тәмләткестәр]]
Райхан () — ырыуы бер йыллыҡ һәм күп йылыҡ үләндәр һәм ҡыуаҡлыҡтар, ғаиләлеге .

Ырыу тропик һәм йылы уртаса бүлкәт вәкилдәре.

 Биологик яҙма 

Сәмскәһе 6-10 сәскәнән торған сәскәлек. Улар бер башаҡҡа йәки киҫәүгә йыйылған. Каса япрағы оҙонса түңәрәк йәки ҡыңғырау һымаҡ, емешләнгәс оҙоная һәм аҫҡа ҡарап борола, биш тешле, өҫкө теше башҡаларға ҡарағанда киңерәк, ярылы, киң оҙонса түңәрәк, каса япрағынан тыш яҡҡа сығып тора һәм күрше тештәргә һыйына. Тажы көпшәле, ике иренле, аҫҡы ирене өҫкөләренә ҡарағанда аҫ яҡҡа һалпайған. Башҡа дүртеһе бергә өҫкө ирен булып торалар. Һеркәсе 4-әү, өҫкөләре сәс толомо һымаҡ. Япраҡтары ҡапмп ҡаршы теҙелгән.

Емеше —  шыма сәтләүек.

 Ҡулланылышы 
Япраҡтары һәм һабағы тәмле еҫле булғанға күрә йәшел килеш тә, киптереп тә тәмләткес булараҡ файҙаланыла. Соустарға, төрлө аштарға ҡушыла.

 райхан ҡушылған тәмләткестәр 

 Песто
 Прован үләндәре

 Классификация 
 Төрҙәре 

На сайте Королевских ботанических садов в Кью указано 69 видов родаList of species Ocimum  :

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 Таксономия 

'Райхан райхандар ырыуына, баллыбайҙар ғаиләлегенә керә. 
Род ' входит в триба   аҫ ғаилә  ғәиләлеге  рәте .

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 

 Һылтанмалар 

 Базилик  на agbina.com 
 Базилик на onego.ru 

Категория:Башҡортостан үҫемлектәре
Категория:Үҫемлектәр
Категория:Тәмләткестәр