Бәтке
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Бятки
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Бәтке}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 54 |lat_min = 46 |lat_sec = 59
 | lon_deg                  = 53 |lon_min = 37 |lon_sec = 58
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = [[Башҡортостан]]
 | вид района               = 
 | район                    = [[Туймазы районы]]{{!}}Туймазы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = ауыл Ссоветы
 | поселение                = [[Кәкребаш ауыл Советы (Туймазы районы)]]{{!}}Кәкребаш 
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Бятки | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Бятки | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = [[башҡорттар]], татарҙар
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 452771
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80251825005
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
'''Бәтке''' ({{lang-ru|Бятки}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Туймазы районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 146 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. [[Кәкребаш ауыл Советы (Туймазы районы)|Кәкребаш ауыл Советы]] составына инә.
Почта индексы — 452771, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80251825005.

== Исеме == 
Ауылдың исеме ''Бәтке'' йылғаһының исеменән алынған<ref name="автоссылка1">{{книга|автор=[[Хисамитдинова, Фирдаус Гильмитдиновна|Хисаметдинова Ф. Г.]], [[Сиразитдинов, Зиннур Амирович|Сиразитдинов З. А.]]|заглавие=Русско-башкирский словарь справочник названий населенных пунктов Республики Башкортостан|ответственный=|место=[[Уфа]]|издательство=[[Китап (издательство)|Китап]]|год=2001|страницы=266|страниц=320|isbn=978-5-88185-205-4|тираж=10000}}</ref>. 

== Тарихы ==
1752  йылдың 22 июнендә һәм 1753 йылда төҙөлгән керҙәшлек килешеүҙәре нигеҙендә Бәтке йылғаһы буйындағы шул уҡ исемле ауылға аҫаба-башҡорттар типтәрҙәрҙе һәм хеҙмәтле татарҙарҙы индергәндәр. Яһаҡлы татарҙар Муса һәм Таңатар Дусаевтар, [[Ҡазан]] өйәҙе йөҙ башы Тойҡа Ғабдуллин, [[Ыҡ]] йылғаһы ҡушылдығы [[Стәрле]] йылғаһы буйындағы [[Стәрлетамаҡ]] ауылынан яһаҡлы татар Мөхәмәтсәлим Ишмәтов улдары һәм ҡустылары менән, Ҡатай ауылынан Әҙеһәм Ибрашев мулла «Бәтке ауылында йорттар төҙөргә һәм ерҙе файҙаланырға» рөхсәт ала, бының өсөн башҡорттар уларҙың һәр береһенән 2-шәр һум аҡса ала. Ә уларҙың йыллыҡ түләүе ихатанан 10 тингә тиң була. 1753 йылда аҫабалар уларға йылына 5 һум түләү шарты менән Ҡара айыу Урман исемле «урманды» бирә.

1870 йылда  217 башҡорт һәм 25 хеҙмәтле татар; 1920 йылда 501 типтәр йәшәй тип күрһәтелгән. Был һуңғы ике халыҡ иҫәбен алыуҙа халыҡтың этник составы тураһындағы мәғлүмәттәр актуаль хәлде боҙа. Беренсе осраҡта типтәрҙәр башҡорттар составына инә, икенсеһендә — киреһенсә: башҡорттар типтәрҙәр араһында. Башҡорттар араһында аҫабаларҙан тыш керҙәштәр ҙә була. Гүзәир Кулчанов (1772—1823) улдары Хөсәйен, Кулыиарип (Ҡулығәрип (?)) һәм ейәне Шәрәфетдин менән һәм Исламғол Үтәғолов, 1772 йылғы, балалары Әбделлатиф, Әбделмәзит, Әбделяппар менән шуларҙың тәүгеһенә ҡарай. 1917 йылда аҫаба-башҡорттар типтәрҙәр араһында булып сыҡҡан. 

Пугачев ихтилалында 8 яһаҡлы татар ҡатнаша.

1843 йылда 13 башҡорт кеше башына 8 бот  иген сәсә<ref>{{ИСДБ|страница=261}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||122||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||146||70||76||47,9||52,1
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
; Милли состав
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса — күпселек [[татарҙар]] (70 %), [[башҡорттар]] (26 %) йәшәй<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Ғәлиева Зинура Нурлығаян ҡыҙы]] (17.08.1932—4.07.2014), [[нефть|нефтсе]]. 1962—1993 йылдарҙа «Саҡмағошнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы операторы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1967), [[Рәсәй Федерацияһы]] Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының почётлы нефтсеһе (1994). 
 
== Географик урыны ==
Алыҫлығы:<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref>
* Район үҙәгенә тиклем ([[Туймазы (ҡала)|Туймазы]]): 23 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Кәкребаш]]): 11 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Туймазы): 23 км/

== Урамдары ==
Урам исеме<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/044/000062.html «Налог Белешмәһе» системаһында Бәтке ауылы]</ref>:
* Йылға урамы ({{lang-ru|улица Речная}})
* Үҙәк урам ({{lang-ru|улица Центральная}})

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [http://bash.bashenc.ru/index.php/component/content/article/8-statya/2895-b-tke-tujmazy-r-nynda-y-auyl Башҡортостан энциклопедияһы — Бәтке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201027094727/http://bash.bashenc.ru/index.php/component/content/article/8-statya/2895-b-tke-tujmazy-r-nynda-y-auyl |date=2020-10-27 }}{{V|3|11|2020}}   
* [http://ufagen.ru/places/tuymazy/byatki.html Бятки на портале «Генеалогия и Архивы»]{{ref-ru}}{{V|3|11|2020}}   
* {{ИСДБ|страница=261}}
* [https://www.gosspravka.ru/02/044/000062.html «Налог Белешмәһе» системаһында Бәтке ауылы]

{{Туймазы районы ауылдары}}

[[Категория:Туймазы районы ауылдары]]
Бәтке () — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 146 кеше. Кәкребаш ауыл Советы составына инә.
Почта индексы — 452771, ОКАТО коды — 80251825005.

 Исеме  
Ауылдың исеме Бәтке йылғаһының исеменән алынған. 

 Тарихы 
1752  йылдың 22 июнендә һәм 1753 йылда төҙөлгән керҙәшлек килешеүҙәре нигеҙендә Бәтке йылғаһы буйындағы шул уҡ исемле ауылға аҫаба-башҡорттар типтәрҙәрҙе һәм хеҙмәтле татарҙарҙы индергәндәр. Яһаҡлы татарҙар Муса һәм Таңатар Дусаевтар, Ҡазан өйәҙе йөҙ башы Тойҡа Ғабдуллин, Ыҡ йылғаһы ҡушылдығы Стәрле йылғаһы буйындағы Стәрлетамаҡ ауылынан яһаҡлы татар Мөхәмәтсәлим Ишмәтов улдары һәм ҡустылары менән, Ҡатай ауылынан Әҙеһәм Ибрашев мулла «Бәтке ауылында йорттар төҙөргә һәм ерҙе файҙаланырға» рөхсәт ала, бының өсөн башҡорттар уларҙың һәр береһенән 2-шәр һум аҡса ала. Ә уларҙың йыллыҡ түләүе ихатанан 10 тингә тиң була. 1753 йылда аҫабалар уларға йылына 5 һум түләү шарты менән Ҡара айыу Урман исемле «урманды» бирә.

1870 йылда  217 башҡорт һәм 25 хеҙмәтле татар; 1920 йылда 501 типтәр йәшәй тип күрһәтелгән. Был һуңғы ике халыҡ иҫәбен алыуҙа халыҡтың этник составы тураһындағы мәғлүмәттәр актуаль хәлде боҙа. Беренсе осраҡта типтәрҙәр башҡорттар составына инә, икенсеһендә — киреһенсә: башҡорттар типтәрҙәр араһында. Башҡорттар араһында аҫабаларҙан тыш керҙәштәр ҙә була. Гүзәир Кулчанов (1772—1823) улдары Хөсәйен, Кулыиарип (Ҡулығәрип (?)) һәм ейәне Шәрәфетдин менән һәм Исламғол Үтәғолов, 1772 йылғы, балалары Әбделлатиф, Әбделмәзит, Әбделяппар менән шуларҙың тәүгеһенә ҡарай. 1917 йылда аҫаба-башҡорттар типтәрҙәр араһында булып сыҡҡан. 

Пугачев ихтилалында 8 яһаҡлы татар ҡатнаша.

1843 йылда 13 башҡорт кеше башына 8 бот  иген сәсә.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь122 2010 йыл 14 октябрь146707647,952,1

 Милли состав
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек татарҙар (70 %), башҡорттар (26 %) йәшәйЕдиный электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта .

 Билдәле шәхестәре 
 Ғәлиева Зинура Нурлығаян ҡыҙы (17.08.1932—4.07.2014), нефтсе. 1962—1993 йылдарҙа «Саҡмағошнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы операторы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1967), Рәсәй Федерацияһы Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының почётлы нефтсеһе (1994). 
 
 Географик урыны 
Алыҫлығы:
 Район үҙәгенә тиклем (Туймазы): 23 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Кәкребаш): 11 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Туймазы): 23 км/

 Урамдары 
Урам исеме«Налог Белешмәһе» системаһында Бәтке ауылы:
 Йылға урамы ()
 Үҙәк урам ()

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Башҡортостан энциклопедияһы — Бәтке    
 Бятки на портале «Генеалогия и Архивы»   
 
 «Налог Белешмәһе» системаһында Бәтке ауылы

Категория:Туймазы районы ауылдары