Йомағужа (Йылайыр районы)
{{ТП-Рәсәй|Йомағужа
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Йомағужа
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 52 | lat_min = 12 | lat_sec = 46
  |lon_deg = 57 | lon_min = 45 | lon_sec = 48
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Йылайыр районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 380
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453693
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           = 34752 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80227822001
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Йомағужа''' ({{lang-ru|Юмагужино}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Йылайыр районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 380 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453693, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80227822001.
 

== Халыҡ һаны ==
; Милли составы
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса [[башҡорттар]] 100 % тәшкил итә<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.</ref>.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||371||184||187||45,6||50,4
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||400||162||238||40,5||59,5
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||541||240||301||44,4||55,6
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||500||226||274||45,2||54,8
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||413||203||210||49,2||50,8
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||455||231||224||50,8||49,2
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||380||196||184||51,6||48,4
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Йылайыр]]): 25 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 95 км

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Киндер күл урамы ({{lang-ru|Киндер-Куль (улица)}})
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодежная (улица)}})
* Р. Ғарипов урамы ({{lang-ru|Р.Гарипова (улица)}})
* С. Юлаев урамы ({{lang-ru|С.Юлаева (улица)}})
* Ш. Бабич урамы ({{lang-ru|Ш.Бабича (улица)}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/023/000052.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 37 по Республике Башкортостан]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Тарихы ==
Риүәйәт буйынса, ауылға [[Нуғай даруғаһы]] Һарыш-Ҡыпсаҡ улусы [[Юлдыбай (Күгәрсен районы)|Юлдыбай]] ауылынан (хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы|Башҡортостан Республиканың]] [[Күгәрсен районы]]) күсеп килгән башҡорт нигеҙ һала. Тәүге тапҡыр [[1754 йыл]]да [[Ырымбур губернаһы]]нда теркәлгән (Йылайыр районы энциклопедияһы Н. И. «Башкирская энциклопедия» Өфө-2000 с.130).

[[1850 йыл]]да Йомағужала 49 йорт иҫәпләнә, ә 10 ревизияға (иҫәп алыу) ихаталарҙың һаны 67-гә тиклем арта, уларҙа бөтәһе 236 ир-ат һәм 234 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән; 4 башҡорт кантонының 3 йорт составына ингән.(ЦГИА РБ. Фонд I-138, Инвентаризация 2, Файл 707. Лист 145-165о6.)

1866 йылда Йомағужа ауылы административ яҡтан Ырымбур губернаһы [[Орск өйәҙе]] 2-се полиция станына буйһона, Һаҡмар-тиле шишмәһе буйында урынлаша. Өйәҙ ҡалаһынан 145 километр алыҫлыҡта, стан фатирынан 98 саҡрымда урынлашҡан. 70 йортта 269 ир-ат һәм 225 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән.

1891 йылға ихаталарҙың һаны үҙгәрмәгән тиерлек — 71, уларҙа ир-ат — 346, ҡатын-ҡыҙ — 235. Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе 4 — се Үҫәргән улусы составына ингән, Һаҡмар һәм Тиле эргәһендә булған.

Йомағужа ауылында мәсет 1820 йылда төҙөлгән. Орск губернаһы 4-се Үҫәргән улусы Йомағужа ауылында 1917 йылда 171 шәхси хужалыҡ булған, уларҙа ике енестәге 774 йән була. 1920 йылда 176 йортта 371 ир-ат һәм 390 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән; бөтәһе 761 йән. 1925 йылға хужалыҡтар һаны ике тапҡырҙан ашыуға кәмегән — уларҙың 79-ы ҡалған. 1917 йылдың декабрендә [[Башҡортостан автономияһы]] иғлан ителә һәм уның территорияһы 13 кантонға бүленә. Йомағужа [[Бәләкәй Башҡортостан|Бәләкәй Башҡортостандың]] Үҫәргән кантоны составына ингән. РСФСР Бөтә Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһының 1922 йылғы декреты буйынса [[Өфө губернаһы]] Бәләкәй Башҡортостан составына индерелә. Улустар һәм кантондар эреләтелә. Йомағужа ауылын БАССР-ҙың [[Йылайыр кантоны]] яңынан ойошторолған Һабыр улусы составына индергәндәр.

Бөтә Рәсәй ҮБК-ның 1937 йылдың 20 мартындағы ҡарары менән [[Башҡорт АССР-ы]] составында 6 яңы район булдырыла. [[Ҡәнзәфәр ауыл Советы (Йылайыр районы)]] (үҙәге Йомағужа ауылы) яңы ойошторолған [[Матрай районы]] составына ингән. 1939 йылдың 17 ғинуарына ҡарата Йомағужа ауылында кешеләрҙең һаны: ир-ат — 184, ҡатын-ҡыҙ — 187 булған. РСФСР Юғары Советы Президиумының 1956 йылдың 4 июлендәге указы менән Матрай районы бөтөрөлә, Ҡәнзәфәр ауыл советы Йылайыр районы составына тапшырыла. Шул ваҡыттан алып беҙҙең көндәргә тиклем Йомағужа ауылы Йылайыр районының Ҡәнзәфәр ауыл советына ҡарай<ref>[https://kanzafar.nethouse.ru/page/192623#:~:text=Деревня%20Юмагужино%20(Урман%20Кипчак)%2C%20центр,НИ%20«Башкирская%20энциклопедия»%20Уфа-2000%20стр.130) Администрация СП Канзафаровский сельсовет МР Зилаирский район]</ref>.

== Инфраструктура ==
[[Йомағужа мәктәбе (Йылайыр районы)|Урта мәктәп]], фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана, мәсет бар<ref>http://bashenc.online/ba/articles/75296/</ref>.

== Матбуғатта ==
* Яугирҙың батырлығы онотолмай…<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/75296/ Муниципальный район Зилаирский район Республики Башкортостан]</ref>.
* Йылайыр районы Йомағужа ауылынан йәйге фото килде<ref>[https://amanat.su/articles/k-men-n-ash-ara-y/2019-10-17/yylayyr-rayony-yoma-uzha-auylynan-y-yge-foto-kilde-39950 Аманат]</ref>

== Видеофильмдар ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=VYd6fAt5T8c Праздник в Юмагужино]

== Сығанаҡтар ==
<references/>

{{Йылайыр районы ауылдары}}

[[Категория:Йылайыр районы ауылдары]]
Йомағужа () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 380 кеше.
Почта индексы — 453693, ОКАТО коды — 80227822001.
 

 Халыҡ һаны 
 Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 100 % тәшкил итәЕдиный электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — приложение в формате Excel ..

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар37118418745,650,4 1959 йыл 15 ғинуар40016223840,559,5 1970 йыл 15 ғинуар54124030144,455,6 1979 йыл 17 ғинуар50022627445,254,8 1989 йыл 12 ғинуар41320321049,250,8 2002 йыл 9 октябрь45523122450,849,2 2010 йыл 14 октябрь38019618451,648,4

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 25 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 95 км

 Урамдары 

 Киндер күл урамы ()
 Йәштәр урамы ()
 Р. Ғарипов урамы ()
 С. Юлаев урамы ()
 Ш. Бабич урамы ()Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 37 по Республике Башкортостан

 Тарихы 
Риүәйәт буйынса, ауылға Нуғай даруғаһы Һарыш-Ҡыпсаҡ улусы Юлдыбай ауылынан (хәҙерге Башҡортостан Республиканың Күгәрсен районы) күсеп килгән башҡорт нигеҙ һала. Тәүге тапҡыр 1754 йылда Ырымбур губернаһында теркәлгән (Йылайыр районы энциклопедияһы Н. И. «Башкирская энциклопедия» Өфө-2000 с.130).

1850 йылда Йомағужала 49 йорт иҫәпләнә, ә 10 ревизияға (иҫәп алыу) ихаталарҙың һаны 67-гә тиклем арта, уларҙа бөтәһе 236 ир-ат һәм 234 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән; 4 башҡорт кантонының 3 йорт составына ингән.(ЦГИА РБ. Фонд I-138, Инвентаризация 2, Файл 707. Лист 145-165о6.)

1866 йылда Йомағужа ауылы административ яҡтан Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе 2-се полиция станына буйһона, Һаҡмар-тиле шишмәһе буйында урынлаша. Өйәҙ ҡалаһынан 145 километр алыҫлыҡта, стан фатирынан 98 саҡрымда урынлашҡан. 70 йортта 269 ир-ат һәм 225 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән.

1891 йылға ихаталарҙың һаны үҙгәрмәгән тиерлек — 71, уларҙа ир-ат — 346, ҡатын-ҡыҙ — 235. Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе 4 — се Үҫәргән улусы составына ингән, Һаҡмар һәм Тиле эргәһендә булған.

Йомағужа ауылында мәсет 1820 йылда төҙөлгән. Орск губернаһы 4-се Үҫәргән улусы Йомағужа ауылында 1917 йылда 171 шәхси хужалыҡ булған, уларҙа ике енестәге 774 йән була. 1920 йылда 176 йортта 371 ир-ат һәм 390 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән; бөтәһе 761 йән. 1925 йылға хужалыҡтар һаны ике тапҡырҙан ашыуға кәмегән — уларҙың 79-ы ҡалған. 1917 йылдың декабрендә Башҡортостан автономияһы иғлан ителә һәм уның территорияһы 13 кантонға бүленә. Йомағужа Бәләкәй Башҡортостандың Үҫәргән кантоны составына ингән. РСФСР Бөтә Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһының 1922 йылғы декреты буйынса Өфө губернаһы Бәләкәй Башҡортостан составына индерелә. Улустар һәм кантондар эреләтелә. Йомағужа ауылын БАССР-ҙың Йылайыр кантоны яңынан ойошторолған Һабыр улусы составына индергәндәр.

Бөтә Рәсәй ҮБК-ның 1937 йылдың 20 мартындағы ҡарары менән Башҡорт АССР-ы составында 6 яңы район булдырыла. Ҡәнзәфәр ауыл Советы (Йылайыр районы) (үҙәге Йомағужа ауылы) яңы ойошторолған Матрай районы составына ингән. 1939 йылдың 17 ғинуарына ҡарата Йомағужа ауылында кешеләрҙең һаны: ир-ат — 184, ҡатын-ҡыҙ — 187 булған. РСФСР Юғары Советы Президиумының 1956 йылдың 4 июлендәге указы менән Матрай районы бөтөрөлә, Ҡәнзәфәр ауыл советы Йылайыр районы составына тапшырыла. Шул ваҡыттан алып беҙҙең көндәргә тиклем Йомағужа ауылы Йылайыр районының Ҡәнзәфәр ауыл советына ҡарайАдминистрация СП Канзафаровский сельсовет МР Зилаирский район.

 Инфраструктура 
Урта мәктәп, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана, мәсет барhttp://bashenc.online/ba/articles/75296/.

 Матбуғатта 
 Яугирҙың батырлығы онотолмай…Муниципальный район Зилаирский район Республики Башкортостан.
 Йылайыр районы Йомағужа ауылынан йәйге фото килдеАманат

 Видеофильмдар 
 Праздник в Юмагужино

 Сығанаҡтар 

Категория:Йылайыр районы ауылдары