Иҫке Хәлил (Дыуан районы)
{{НП-Россия
 |статус                   = ауыл
 |русское название         = Старохалилово
 |оригинальное название    = {{lang-ba|Иҫке Хәлил}} 
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 |lat_deg = 55 |lat_min = 34 |lat_sec = 43 
 |lon_deg = 58 |lon_min = 20 |lon_sec = 41 
 |CoordScale = 
 |размер карты региона     = 
 |размер карты района      = 
 |регион                   = Башҡортостан 
 |регион в таблице         = Башҡортостан 
 |вид района               = 
 |район                    = Дыуан районы{{!}}Дыуан районы 
 |район в таблице          = 
 |вид поселения            = ауыл биләмәһе
 |поселение                = Мәсәғүт ауыл Советы (Дыуан районы){{!}}Мәсәғүт ауыл Советы  
 |поселение в таблице      = 
 |внутреннее деление       = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  = 
 |высота центра НП         = 
 |население               = {{ Население | Старохалилово (Башкортостан) | тс }}
 |год переписи            = {{ Население | Старохалилово (Башкортостан) | г }}
 |плотность               = 
 |агломерация             = 
 |национальный состав     = [[башҡорттар]]
 |конфессиональный состав = 
 |этнохороним             = 
 |почтовый индекс          = 452530
 |почтовые индексы         = 
 |телефонный код           = 
 |цифровой идентификатор   = 80223822005
 |категория в Commons      = 
 |сайт                     = 
}}

{{БМ|Иҫке Хәлил}}
'''Иҫке Хәлил''' ({{lang-ru|Старохалилово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Дыуан районы]]ндағы ауыл. [[Мәсәғүт ауыл Советы (Дыуан районы)|Мәсәғүт ауыл Советы]]на ҡарай. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 378 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452530, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80223822005.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Мәсәғүт (Дыуан районы)|Мәсәғүт]]): 10 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Мәсәғүт (Дыуан районы)|Мәсәғүт]]): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Һилейә (ҡасаба)|Һилейә]]): 85 км

Иҫке Хәлил ауылы [[Әй (йылға)|Әй]] йылғаһы буйында, район үҙәге [[Мәсәғүт (Дыуан районы)|Мәсәғүт]]тән төньяҡ-көнбайышҡа табан 10 километрҙа һәм [[Һилейә (ҡасаба)|Һилейә]] ([[Силәбе өлкәһе]]) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 85 километр алыҫлыҡта урынлашҡан<ref> {{БЭ2013|76580}}</ref>.

== Тарихы ==
Иҫке Хәлил ауылына [[Себер даруғаһы]] [[Һарт]] улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Ауылдың атамаһы — улус старшинаһы Хәлил Яҡуповтың исеменән. Ауыл яҡынса [[1776 йыл]]дан билдәле, йәниҫәп материалдарында Халилево (Халилово) тип теркәлгән.

Хәлил атамаһы һуңғараҡ бирелгән. Тәүге төпләнеүсе кеше беҙгә билдәле түгел. Әммә уның улдары [[1816 йыл]]да үткәрелгән VII рәүиз мәғлүмәттәрендә теркәлгән: 73 йәшлек ''Ишназар Хәлилов'', уның улдары Ҡотлош, Иҫәнғәзе, Ильяс. Ишназарҙың игеҙәге ''Аҡҡужа Хәлилов'' ([[1831 йыл]]да вафат булған) һәм уның улдары Мөхәмәткәрим, Нурмөхәмәт. 70 йәшлек ''Ишҡужа Хәлилов'' улы Фәтҡулла һәм ейәне Мөхәммәт менән. Иң кинйәһе 39 йәшлек Үтәғол Хәлилов (1830 йылда вафат булған), уның улдары Ҡалубәк, Ҡоломбәт.

[[1795 йыл]]да 33 йортта 196 кеше йәшәгән. [[Малсылыҡ]], [[игенселек]], [[умартасылыҡ]], сана һәм арба эшләү менән шөғөлләнгәндәр.

Хәрби йөкләмә үтәү — [[башҡорттар]]ҙың төп бурысы булған: йыл һайын 4-5 ғаилә ҡорал, ҡылыс, һөңгө, уҡ-һаҙаҡ тотҡан, яҡшы кейем, ике ат һәм аҙыҡ-түлек әҙерләгән яугир хәрби хеҙмәткә алынған. Улар башҡорт полктары сафында хеҙмәт иткән. [[Иҫке Хәлил (Дыуан районы)|Иҫке Хәлил]] ауылынан Юлдаш Моратбаев Парижға барып еткән һәм «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» миҙалына лайыҡ булған<ref>http://duvansity.narod.ru/history.htm История Дуванского района</ref>.

[[Мәсет]], училище, 2 һыу тирмәне булған.

[[1834 йыл]]да 40 йортта — 252 кеше, [[1859 йыл]]да  61 йортта 334 кеше йәшәгән.

[[1859 йыл]]да Хәлил составына 22 йортта 98 кеше йәшәгән Киҫәүбай (Кискебай) ауылы ла ингән.

[[XIX быуат]] башында Киҫәүбай ауылы (атамаһы — антропонимдан, [[1816 йыл]]да бында исеме хаталы яҙылған Кесебай Таҡмышев, 1755 йылғы, теркәлгән; ул тәүге төпләнеүсе булған) барлыҡҡа килгән. XVIII быуатта был ауыл булмған, шуның өсөн 1795 йылғы материалдарҙа был ауыл буйынса мәғлүмәт күренмәй.

[[1816 йыл]]ғы VII рәүиз мәғлүмәттәре буйынса, Әй йылғаһы ҡушылдығы Шиғәле йылғаһы эргәһендәге Киҫәүбай ауылында 20 йортта — 100 кеше, [[1834 йыл]]да  шул уҡ 20 йортта 124 кеше йәшәгән. [[1870 йыл]]да 19 йортта 49 ир-егет һәм 49 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. Ул саҡта Хәлил һәм Киҫәүбай стан (улус) үҙәгенән 45 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан.

Ул саҡта Хәлил һәм Киҫәүбай ауылдары стан (улус) үҙәгенән 45 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. [[1920 йыл]]да улар (икенсеһе Киссубай тип йөрөтөлә) Дыуан-Мәсетле улусы составында була һәм уның үҙәгенән 12 саҡрымға алыҫлыҡта тора. Икеһе лә [[Әй (йылға)|Әй]] йылғаһы буйында. [[XIX быуат]] һуңында Киҫәүбай ауылының икенсе исеме Хәлил булған. XIX—XX быуат сигендә [[Яңы Хәлил]] ауылы барлыҡа килгән. [[1920 йыл]]да яңы ауылда 46 йорт һәм 216 кеше булған. [[Үрге Ҡыйғы]]нан — шул уҡ исемле улус үҙәгенән 15 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан булған, уға үрҙә телгә алынған бүлендек ауыл буйһонған. Шулай итеп, Киҫәүбай яңы барлыҡҡа килгән Яңы Хәлил ауылы өсөн туранан-тура нигеҙ булып тормаған, тип әйтергә мөмкин. Киҫәүбай ауылы Хәлил (Иҫке Хәлил) составына 1926 йылдан һуң инә.

Хәлил халҡына хужалыҡтың бөтә тармаҡтары һәм айырым кәсептәре таныш ине. Хәлилдә 252 кешегә 11 сирек ужым, 236 сирек яҙғы иген, Киҫәүбайҙа 124 кешегә — 6 сирек ужым һәм 98 сирек яҙғы иген сәселгән. Картуф был ауылдарға барып етмәгән әле. Бүлеп бирелгән ерҙәр бер участкала булған. Урмандың бер өлөшө һөрөлгән. Әй, Шәғәле, Тәндәк йылғалары менән һуғарыла. Өс баҫыулы сәсеү әйләнеше һөрөнтө ерҙе тиреҫләргә мәжбүр иткән. Быуат аҙағында шәхси эшҡыуарҙарҙың 1 һуҡҡысы һәм 2 [[елгәргес]]е булған. 12 йылға ҡуртымға бирелгән 2 тирмән урыны (6 һәм 12 дисәтинә), 2 усадьба урыны (1 һәм 0,5 дисәтинә) — шундай һалым статьялары була. Йыл һайын 30 кеше Златоуст ҡаҙна заводына барып аҡса эшләгән.<ref>ЦГИА РБ. Ф. 138. Оп. 2. Д. 345. Ф. 2. Оп.1. Д. 1755 (1816 г.)</ref>.

== Биләмә берәмектәренә инеүе ==
<!-- {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100 %;margin:0;" --><!-- Төрөлөп ҡуйыла торған таблица башы -->
{| class="wikitable"
|-
! Теркәү йылы !! Улус, ауыл советы !! Өйәҙ, кантон, район !! Губерна, Республика !! Дәүләт
|-
| [[1784]] ||Һарт улусы || Троицк өйәҙе || Ырымбур губернаһы || Рәсәй Империяһы
|-
| [[1816]] || 7-се йорт || 4-се Загорный Башҡорт кантоны || Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
| [[1834]] || -се йорт || -се Башҡорт кантоны || Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1847]] || -се йорт || -се Башҡорт кантоны ||  Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1859]] || -се йорт || -се Башҡорт кантоны || Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1895]] || Мырҙалар улусы || Златоуст өйәҙе || Өфө губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1920]] || Үрге Ҡыйғы биләмәһе || Дыуан-Ҡошсо кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы (Бәләкәй Башҡортостан) ||[[Файл:Emblem of the Russian SFSR (1978–1991), Emblem of Russia (1991–1992).svg|20px]] РСФСР
|-
|[[1926]] ||  улусы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1935]] || Мәсәғүт ауыл Советы || Дыуан районы || Башҡорт АССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1941]] || Мәсәғүт ауыл Советы|| Дыуан районы|| Башҡорт АССР-ы || {{СССР}} СССР
|-
|[[1990]] || Мәсәғүт ауыл Советы || Дыуан районы ||[[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] ||{{Россия}} Рәсәй Федерацияһы
|-
|[[2008]] || Мәсәғүт ауыл Советы || Дыуан районы ||[[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] ||{{Россия}} Рәсәй Федерацияһы
|-

|-
| || || || ||
|}

== Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше ==
[[1865 йыл|1865]]—[[1870 йыл]]дарҙа 53 йортта — 282 кеше йәшәгән.

== Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше ==
[[1906 йыл]]да Иҫке Хәлил ауылында [[мәсет]], 2 һыу тирмәне теркәлгән. [[1920 йыл]]да Иҫке Хәлилдә 68 йортта 331 кеше булған.

[[XX быуат]] башында бүлендек Яңы Хәлил ауылы барлыҡҡа килгәндән һуң хәҙерге исемен ала.

[[1939 йыл]]ға тиклем Иҫке Хәлилгә [[XIX быуат]] башында нигеҙләнгән Киҫәүбай ауылы, [[1973 йыл]]ға — [[XX быуат]] башында нигеҙләнгән Романовка утары ҡушылған.

== Халыҡ һаны ==
Иҫке Хәлил ауылында [[башҡорттар]] йәшәй ([[2002 йыл|2002]]).

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||331||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||358||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||516||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||270||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||351||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||378||187||191||49,5||50,5
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Билдәле кешеләре ==
* [[Юлдаш Моратбаев]] — Парижға барып еткән һәм «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» миҙалына лайыҡ булған.
* [[Таһир Байышев]] (15.08.1886—19.03.1974) — ғалим, [[башҡорт]] лексикографы һәм диалектологы, тел белгесе. Филология фандәре кандидаты (1950). [[Беренсе донъя һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1949).
* [[Низам Ҡәрип]] (25.07.1905—26.10.1942) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда һәләк булған башҡорт яҙыусыһы, журналист, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре.
* [[Зөлфиә Ханнанова]] (1.01.1970) — шағир, [[Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы]] (2004) һәм [[Рәмзилә Хисаметдинова]] исемендәге әҙәбиәт премияһы лауреаты (1996), [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2008),
* [[Хисамова Рәмзиә Ислам ҡыҙы|Рәмзиә Хисамова]] (18.08.1947) — [[Башҡорт дәүләт академия драма театры]] актёры, [[Башҡорт АССР-ы]]ның халыҡ артисы (1989).

== Хәтер ==

== Урамдары ==
Иҫке Хәлил урамдарына түбәндәге исемдәр ҡушылған.

{{Колонки|3}}
* Тыныслыҡ урамы ({{lang-ru|}} Мира (улица)
* Яңы тыҡрыҡ ({{lang-ru|}} Новый (переулок)
* Ҡояшлы урам ({{lang-ru|}} Солнечная (улица)
* Йәшел урам ({{lang-ru|}} Зелёная (улица)
* Низам Ҡәрип урамы ({{lang-ru|}} Низама Карипа (улица)
* Йылға урамы ({{lang-ru|}} Речная (улица)
* Төҙөлөш урамы ({{lang-ru|}} Строительная (улица)
* Яңы урам ({{lang-ru|}} Новая (улица)
* С. Юлаев урамы ({{lang-ru|}} С. Юлаева (улица)
* Үҙәк урамы ({{lang-ru|}} Центральная (улица)<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/duvanskiy-rayon/selo-starohalilovo/ Карта д. Старохалилово. Улицы </ref><ref>[http://www.gosspravka.ru/02/020/000029.html Иҫке Хәлил ауылы «Госсправка» сайтында]{{ref-ru}}</ref>{{Колонки|конец}}

== Тирә-яҡ мөхит ==
; Ер-һыу атамалары'''

''Тауҙар:''

''Урмандар:''

''Йылғалар:''
* [[Әй (йылға)|Әй]], Шәғәле, Тәндәк
 
''Шишмәләр:''

''Ялан-бесәнлектәр:''

''Таусыҡтар, түбәләр:''

''Тарихи ҡомартҡы:''
Ауыл эргәһендә '''Иҫке Хәлил ҡурғандары''' урынлашҡан.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Әйле]]

== Сығанаҡтар ==
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. —] ISBN 978-5-295-04683-4.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001. — 106—108 с. — ISBN 5—295—02843—7{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|76580}}
* {{ИСДБ|страницы=498}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Тышҡы һылтанмалар}}

{{Дыуан районы ауылдары}}

[[Категория:Дыуан районы ауылдары]]
[[Категория:Әй буйындағы тораҡ пункттар]]
Иҫке Хәлил () — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл. Мәсәғүт ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 378 кеше.
Почта индексы — 452530, ОКАТО коды — 80223822005.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Мәсәғүт): 10 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Мәсәғүт): 10 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 85 км

Иҫке Хәлил ауылы Әй йылғаһы буйында, район үҙәге Мәсәғүттән төньяҡ-көнбайышҡа табан 10 километрҙа һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 85 километр алыҫлыҡта урынлашҡан .

 Тарихы 
Иҫке Хәлил ауылына Себер даруғаһы Һарт улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Ауылдың атамаһы — улус старшинаһы Хәлил Яҡуповтың исеменән. Ауыл яҡынса 1776 йылдан билдәле, йәниҫәп материалдарында Халилево (Халилово) тип теркәлгән.

Хәлил атамаһы һуңғараҡ бирелгән. Тәүге төпләнеүсе кеше беҙгә билдәле түгел. Әммә уның улдары 1816 йылда үткәрелгән VII рәүиз мәғлүмәттәрендә теркәлгән: 73 йәшлек Ишназар Хәлилов, уның улдары Ҡотлош, Иҫәнғәзе, Ильяс. Ишназарҙың игеҙәге Аҡҡужа Хәлилов (1831 йылда вафат булған) һәм уның улдары Мөхәмәткәрим, Нурмөхәмәт. 70 йәшлек Ишҡужа Хәлилов улы Фәтҡулла һәм ейәне Мөхәммәт менән. Иң кинйәһе 39 йәшлек Үтәғол Хәлилов (1830 йылда вафат булған), уның улдары Ҡалубәк, Ҡоломбәт.

1795 йылда 33 йортта 196 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ, сана һәм арба эшләү менән шөғөлләнгәндәр.

Хәрби йөкләмә үтәү — башҡорттарҙың төп бурысы булған: йыл һайын 4-5 ғаилә ҡорал, ҡылыс, һөңгө, уҡ-һаҙаҡ тотҡан, яҡшы кейем, ике ат һәм аҙыҡ-түлек әҙерләгән яугир хәрби хеҙмәткә алынған. Улар башҡорт полктары сафында хеҙмәт иткән. Иҫке Хәлил ауылынан Юлдаш Моратбаев Парижға барып еткән һәм «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» миҙалына лайыҡ булғанhttp://duvansity.narod.ru/history.htm История Дуванского района.

Мәсет, училище, 2 һыу тирмәне булған.

1834 йылда 40 йортта — 252 кеше, 1859 йылда  61 йортта 334 кеше йәшәгән.

1859 йылда Хәлил составына 22 йортта 98 кеше йәшәгән Киҫәүбай (Кискебай) ауылы ла ингән.

XIX быуат башында Киҫәүбай ауылы (атамаһы — антропонимдан, 1816 йылда бында исеме хаталы яҙылған Кесебай Таҡмышев, 1755 йылғы, теркәлгән; ул тәүге төпләнеүсе булған) барлыҡҡа килгән. XVIII быуатта был ауыл булмған, шуның өсөн 1795 йылғы материалдарҙа был ауыл буйынса мәғлүмәт күренмәй.

1816 йылғы VII рәүиз мәғлүмәттәре буйынса, Әй йылғаһы ҡушылдығы Шиғәле йылғаһы эргәһендәге Киҫәүбай ауылында 20 йортта — 100 кеше, 1834 йылда  шул уҡ 20 йортта 124 кеше йәшәгән. 1870 йылда 19 йортта 49 ир-егет һәм 49 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. Ул саҡта Хәлил һәм Киҫәүбай стан (улус) үҙәгенән 45 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан.

Ул саҡта Хәлил һәм Киҫәүбай ауылдары стан (улус) үҙәгенән 45 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. 1920 йылда улар (икенсеһе Киссубай тип йөрөтөлә) Дыуан-Мәсетле улусы составында була һәм уның үҙәгенән 12 саҡрымға алыҫлыҡта тора. Икеһе лә Әй йылғаһы буйында. XIX быуат һуңында Киҫәүбай ауылының икенсе исеме Хәлил булған. XIX—XX быуат сигендә Яңы Хәлил ауылы барлыҡа килгән. 1920 йылда яңы ауылда 46 йорт һәм 216 кеше булған. Үрге Ҡыйғынан — шул уҡ исемле улус үҙәгенән 15 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан булған, уға үрҙә телгә алынған бүлендек ауыл буйһонған. Шулай итеп, Киҫәүбай яңы барлыҡҡа килгән Яңы Хәлил ауылы өсөн туранан-тура нигеҙ булып тормаған, тип әйтергә мөмкин. Киҫәүбай ауылы Хәлил (Иҫке Хәлил) составына 1926 йылдан һуң инә.

Хәлил халҡына хужалыҡтың бөтә тармаҡтары һәм айырым кәсептәре таныш ине. Хәлилдә 252 кешегә 11 сирек ужым, 236 сирек яҙғы иген, Киҫәүбайҙа 124 кешегә — 6 сирек ужым һәм 98 сирек яҙғы иген сәселгән. Картуф был ауылдарға барып етмәгән әле. Бүлеп бирелгән ерҙәр бер участкала булған. Урмандың бер өлөшө һөрөлгән. Әй, Шәғәле, Тәндәк йылғалары менән һуғарыла. Өс баҫыулы сәсеү әйләнеше һөрөнтө ерҙе тиреҫләргә мәжбүр иткән. Быуат аҙағында шәхси эшҡыуарҙарҙың 1 һуҡҡысы һәм 2 елгәргесе булған. 12 йылға ҡуртымға бирелгән 2 тирмән урыны (6 һәм 12 дисәтинә), 2 усадьба урыны (1 һәм 0,5 дисәтинә) — шундай һалым статьялары була. Йыл һайын 30 кеше Златоуст ҡаҙна заводына барып аҡса эшләгән.ЦГИА РБ. Ф. 138. Оп. 2. Д. 345. Ф. 2. Оп.1. Д. 1755 (1816 г.).

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт 1784 Һарт улусы  Троицк өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы 1816  7-се йорт  4-се Загорный Башҡорт кантоны  Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы 1834  -се йорт  -се Башҡорт кантоны  Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1847  -се йорт  -се Башҡорт кантоны   Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1859  -се йорт  -се Башҡорт кантоны  Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1895  Мырҙалар улусы  Златоуст өйәҙе  Өфө губернаһы  Рәсәй империяһы1920  Үрге Ҡыйғы биләмәһе  Дыуан-Ҡошсо кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы (Бәләкәй Башҡортостан) 20px РСФСР1926   улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935  Мәсәғүт ауыл Советы  Дыуан районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941  Мәсәғүт ауыл Советы Дыуан районы Башҡорт АССР-ы   СССР1990  Мәсәғүт ауыл Советы  Дыуан районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы2008  Мәсәғүт ауыл Советы  Дыуан районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы    

 Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше 
1865—1870 йылдарҙа 53 йортта — 282 кеше йәшәгән.

 Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше 
1906 йылда Иҫке Хәлил ауылында мәсет, 2 һыу тирмәне теркәлгән. 1920 йылда Иҫке Хәлилдә 68 йортта 331 кеше булған.

XX быуат башында бүлендек Яңы Хәлил ауылы барлыҡҡа килгәндән һуң хәҙерге исемен ала.

1939 йылға тиклем Иҫке Хәлилгә XIX быуат башында нигеҙләнгән Киҫәүбай ауылы, 1973 йылға — XX быуат башында нигеҙләнгән Романовка утары ҡушылған.

 Халыҡ һаны 
Иҫке Хәлил ауылында башҡорттар йәшәй (2002).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август331 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар358 1959 йыл 15 ғинуар516 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар270 2002 йыл 9 октябрь351 2010 йыл 14 октябрь37818719149,550,5

 Билдәле кешеләре 
 Юлдаш Моратбаев — Парижға барып еткән һәм «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» миҙалына лайыҡ булған.
 Таһир Байышев (15.08.1886—19.03.1974) — ғалим, башҡорт лексикографы һәм диалектологы, тел белгесе. Филология фандәре кандидаты (1950). Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1949).
 Низам Ҡәрип (25.07.1905—26.10.1942) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған башҡорт яҙыусыһы, журналист, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре.
 Зөлфиә Ханнанова (1.01.1970) — шағир, Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы (2004) һәм Рәмзилә Хисаметдинова исемендәге әҙәбиәт премияһы лауреаты (1996), Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2008),
 Рәмзиә Хисамова (18.08.1947) — Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1989).

 Хәтер 

 Урамдары 
Иҫке Хәлил урамдарына түбәндәге исемдәр ҡушылған.

 Тыныслыҡ урамы ( Мира (улица)
 Яңы тыҡрыҡ ( Новый (переулок)
 Ҡояшлы урам ( Солнечная (улица)
 Йәшел урам ( Зелёная (улица)
 Низам Ҡәрип урамы ( Низама Карипа (улица)
 Йылға урамы ( Речная (улица)
 Төҙөлөш урамы ( Строительная (улица)
 Яңы урам ( Новая (улица)
 С. Юлаев урамы ( С. Юлаева (улица)
 Үҙәк урамы ( Центральная (улица)[https://mapdata.ru/bashkortostan/duvanskiy-rayon/selo-starohalilovo/ Карта д. Старохалилово. Улицы Иҫке Хәлил ауылы «Госсправка» сайтында

 Тирә-яҡ мөхит 
 Ер-һыу атамаларыТауҙар:

Урмандар:

Йылғалар:
 Әй, Шәғәле, Тәндәк
 
Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Тарихи ҡомартҡы:
Ауыл эргәһендә Иҫке Хәлил ҡурғандары''' урынлашҡан.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Әйле

 Сығанаҡтар 
 Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001. — 106—108 с. — ISBN 5—295—02843—7

 Һылтанмалар 
 
 

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Дыуан районы ауылдары
Категория:Әй буйындағы тораҡ пункттар