Мөхәмәтйәров Мөхәмәтғариф Закир улы
{{Персона
| имя              = Мөхәмәтғариф Закир улы Мөхәмәтйәров
| изображение          = 
| описание         = 
| дата рождения    = 1891
| место рождения   =[[Ҡунаҡбай (Силәбе өлкәһе)|Ҡунаҡбай]], [[Силәбе өйәҙе]], {{ТУ|Ырымбур губернаһы}}
| дата смерти = билдәһеҙ
| место смерти = билдәһеҙ
| гражданство = 
| подданство ={{Рәсәй империяһы}}
| религия =[[ислам]]
| отец =
| мать =
| супруга =
| дети =
}}
{{Фамилиялаш|Мөхәмәтйәров}}
'''Мөхәмәтғариф (Ғариф) Закир улы Мөхәмәтйәров''' (1891-?) — [[башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте]] эшмәкәре. Поручик (1918).

== Биография ==
Мөхәмәтйәров Мөхәмәтғариф Закир улы 1891 йылда [[Ырымбур губернаһы]] [[Силәбе өйәҙе]] (хәҙерге [[Силәбе өлкәһе]] {{ТУ|Ҡоншаҡ районы}}) [[Ҡунаҡбай (Силәбе өлкәһе)|Ҡунаҡбай]] ауылында тыуған. [[Силәбе]] ҡалаһында дүрт класлы училищены тамамлай<ref name="Ярмуллин А. З.">{{книга | автор = [[Ярмуллин Азат Шакирйән улы|Ярмуллин А. Ш.]] | заглавие = Автономиялы Башҡортостан байрағы аҫтында: Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәрҙәре хаҡында ҡыҫҡаса биографик очерктар| ссылка= | ответственный = | место = Өфө| издательство =| год = 2009| том = | страниц = 222| страницы = 187–189| isbn =  | ref= }}</ref>.

[[Беренсе донъя һуғышы]] осоронда хәрби хеҙмәткә алына, хәрби мәктәптә белем ала. Туған яғына прапорщик званиеһында ҡайта<ref name="Ярмуллин А. З."/>.

1917 йылда [[Нуриәғзәм Таһиров]] менән бергә Силәбе өйәҙендә [[Башҡортостан автономияһы]] ҡарарҙарын тормошҡа ашырыу менән шөғөлләнә. 1918 йылдың ғинуарында [[Арғаяш кантоны]] башҡарма комитеты таратылып, унда Совет власы урынлаштырыла. 27-30 ғинуарҙа [[Арғаяш]]та уҙған съезда Арғаяш кантон башҡарма комитетына Нуриәғзәм Таһиров һәм [[Ғәбделхәй Иркәбаев]] менән бергә Мөхәмәтғариф Мөхәмәтәйров та һайлана<ref name="Ярмуллин А. З."/>.

25 апрелдә үткән 2-се кантон съезында большевиктар менән ер мәсьәләһе буйынса бәхәс тыуа. Мөхәмәтғариф Мөхәмәтйәров [[Нуриәғзәм Таһиров]] менән бергә [[Силәбе]] һәм [[Ҡыштым]] ҡалалары күскенселәренә башҡорт ерҙәрен бүлеп биреүгә ҡырҡа ҡаршы сыға. Һөҙөмтәлә уларҙы контрреволюцияла ғәйепләйҙәр һәм төрмәгә ябалар, ә оҙаҡламай Силәбе ҡалаһы Чехословак корпусы ҡулына күскәс улар азат ителә<ref name="Ярмуллин А. З."/>.

1918 йылдың 12 июндә [[Башҡорт хәрби шураһы]] ойошторола һәм уның ағзалары итеп [[Ғәлимйән Таған]], Т. Ғисмәтуллин, [[Ғәбделхәй Иркәбаев]] менән бергә Ғариф Мөхәмәтйәров та һайлана. 1918 йылдың июнь-июль айҙарында [[Башҡорт хөкүмәте]]нең Хәрби бүлеге мөдире [[Әхмәтзәки Вәлиди]]ҙең сәркәтибе, һуңынан өлкән адъютанты булып хеҙмәт итә<ref name="Ярмуллин А. З."/>.

1918 йылдың авгусында Себер хөкүмәтенә буйһонған Урал айырым корпусы командиры бойороғо буйынса ҡулға алына, һуңынан азат ителә. 1918 йылдың сентябрендә Башҡорт хәрби шураһы фарманы буйынса Арғаяш кантоны [[Башҡорт ирекле отрядтары|ирекле отряды]] начальнигы итеп тәғәйенләнә<ref name="Ярмуллин А. З."/>.

1918 йылдың ноябренән [[2-се Башҡорт уҡсылар полкы]]ның ылау начальнигы булып хеҙмәт итә, подпоручик дәрәжәһен ала. 1919 йылдың ғинуарынан [[2-се Башҡорт кавалерия полкы]]нда эскадрон менән етәкселек итә. Шул уҡ йылдың 18 ғинуарында [[Нуҡай]] ауылында Ҡыҙыл армеецтарға ҡаршы алышта күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн поручик дәрәжәһенә күтәрелә<ref name="Ярмуллин А. З."/>.

1919 йылдың февралендә [[Башревком]]ға ағзалыҡҡа кандидат итеп һайлана. 1919 йылдың мартынан [[Автономиялы Башҡорт Совет Республикаһы]]ның хәрби эштәр буйынса комиссары Әхмәтзәки Вәлидиҙең сәркәтибе булып эшләй. 1920 йылдың мартынан Арғаяш кантоны хәрби комиссары ярҙамсыһы, һуңынан кантондың аҙыҡ-түлек комиссары вазифаһын башҡара. 1920 йылдың июнендә отставкаға китә. Әхмәтзәки Вәлиди үҙенең иҫтәлектәрендә яҙыуынса, ул илдең архивын [[Стәрлетамаҡ]]тағы хөкүмәткә, Үҙәк музейға һәм китапханаға тапшырыу өсөн Мөхәмәтйәровҡа биргән<ref name="Ярмуллин А. З."/>.

Аҙаҡ йәнә республиканың Арғаяш кантонында эшләй. 1927—1928 йылдарҙа Арғаяш кантоны башҡарма комитеты рәйесе вазифаһын башҡара. 1929 йылда ВКП (б) сафынан сығарыла<ref name="Ярмуллин А. З."/>.

Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{книга| автор =| заглавие = А. А. Валидов — организатор автономии Башкортостана. У истоков федерализма в России (1917—1920). Документы и материалы. Ч. 1 / Сост. Н. М. Хисматуллина, Р. Н. Бикметова, А. М. Галеева, Ю. Р. Сайранов| ссылка = | ответственный = | место = Уфа| издательство = Китап| год = 2005| том = | страниц = 392| страницы =146, 263, 268, 269, 270, 300| isbn = 5-295-03702-9 | ref = }}
* Национально-государственное устройство Башкортостана (1917—1925). Т. 1. — Уфа, 2002. — С. 251, 373, 579.
* ''Хакимов Р. Ш.'' Земля Аргаяшская: история и современность. — Челябинск, 2005. — С. 75-76, 84, 87, 112, 122.

[[Категория:Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәрҙәре]]
[[Категория:Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусылар (Рәсәй)]]
[[Категория:Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында ҡатнашыусылар]]
[[Категория:Башҡорт АССР-ының дәүләт эшмәкәрҙәре]]
[[Категория:Башҡорт хәрби шураһы ағзалары]]
[[Категория:КПСС-тан сығарылғандар]]
Мөхәмәтғариф (Ғариф) Закир улы Мөхәмәтйәров (1891-?) — башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. Поручик (1918).

 Биография 
Мөхәмәтйәров Мөхәмәтғариф Закир улы 1891 йылда Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе (хәҙерге Силәбе өлкәһе ) Ҡунаҡбай ауылында тыуған. Силәбе ҡалаһында дүрт класлы училищены тамамлай.

Беренсе донъя һуғышы осоронда хәрби хеҙмәткә алына, хәрби мәктәптә белем ала. Туған яғына прапорщик званиеһында ҡайта.

1917 йылда Нуриәғзәм Таһиров менән бергә Силәбе өйәҙендә Башҡортостан автономияһы ҡарарҙарын тормошҡа ашырыу менән шөғөлләнә. 1918 йылдың ғинуарында Арғаяш кантоны башҡарма комитеты таратылып, унда Совет власы урынлаштырыла. 27-30 ғинуарҙа Арғаяшта уҙған съезда Арғаяш кантон башҡарма комитетына Нуриәғзәм Таһиров һәм Ғәбделхәй Иркәбаев менән бергә Мөхәмәтғариф Мөхәмәтәйров та һайлана.

25 апрелдә үткән 2-се кантон съезында большевиктар менән ер мәсьәләһе буйынса бәхәс тыуа. Мөхәмәтғариф Мөхәмәтйәров Нуриәғзәм Таһиров менән бергә Силәбе һәм Ҡыштым ҡалалары күскенселәренә башҡорт ерҙәрен бүлеп биреүгә ҡырҡа ҡаршы сыға. Һөҙөмтәлә уларҙы контрреволюцияла ғәйепләйҙәр һәм төрмәгә ябалар, ә оҙаҡламай Силәбе ҡалаһы Чехословак корпусы ҡулына күскәс улар азат ителә.

1918 йылдың 12 июндә Башҡорт хәрби шураһы ойошторола һәм уның ағзалары итеп Ғәлимйән Таған, Т. Ғисмәтуллин, Ғәбделхәй Иркәбаев менән бергә Ғариф Мөхәмәтйәров та һайлана. 1918 йылдың июнь-июль айҙарында Башҡорт хөкүмәтенең Хәрби бүлеге мөдире Әхмәтзәки Вәлидиҙең сәркәтибе, һуңынан өлкән адъютанты булып хеҙмәт итә.

1918 йылдың авгусында Себер хөкүмәтенә буйһонған Урал айырым корпусы командиры бойороғо буйынса ҡулға алына, һуңынан азат ителә. 1918 йылдың сентябрендә Башҡорт хәрби шураһы фарманы буйынса Арғаяш кантоны ирекле отряды начальнигы итеп тәғәйенләнә.

1918 йылдың ноябренән 2-се Башҡорт уҡсылар полкының ылау начальнигы булып хеҙмәт итә, подпоручик дәрәжәһен ала. 1919 йылдың ғинуарынан 2-се Башҡорт кавалерия полкында эскадрон менән етәкселек итә. Шул уҡ йылдың 18 ғинуарында Нуҡай ауылында Ҡыҙыл армеецтарға ҡаршы алышта күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн поручик дәрәжәһенә күтәрелә.

1919 йылдың февралендә Башревкомға ағзалыҡҡа кандидат итеп һайлана. 1919 йылдың мартынан Автономиялы Башҡорт Совет Республикаһының хәрби эштәр буйынса комиссары Әхмәтзәки Вәлидиҙең сәркәтибе булып эшләй. 1920 йылдың мартынан Арғаяш кантоны хәрби комиссары ярҙамсыһы, һуңынан кантондың аҙыҡ-түлек комиссары вазифаһын башҡара. 1920 йылдың июнендә отставкаға китә. Әхмәтзәки Вәлиди үҙенең иҫтәлектәрендә яҙыуынса, ул илдең архивын Стәрлетамаҡтағы хөкүмәткә, Үҙәк музейға һәм китапханаға тапшырыу өсөн Мөхәмәтйәровҡа биргән.

Аҙаҡ йәнә республиканың Арғаяш кантонында эшләй. 1927—1928 йылдарҙа Арғаяш кантоны башҡарма комитеты рәйесе вазифаһын башҡара. 1929 йылда ВКП (б) сафынан сығарыла.

Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 
 Национально-государственное устройство Башкортостана (1917—1925). Т. 1. — Уфа, 2002. — С. 251, 373, 579.
 Хакимов Р. Ш. Земля Аргаяшская: история и современность. — Челябинск, 2005. — С. 75-76, 84, 87, 112, 122.

Категория:Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәрҙәре
Категория:Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусылар (Рәсәй)
Категория:Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында ҡатнашыусылар
Категория:Башҡорт АССР-ының дәүләт эшмәкәрҙәре
Категория:Башҡорт хәрби шураһы ағзалары
Категория:КПСС-тан сығарылғандар