Ағасаҡ
{{Taxobox
| name = Ағарсаҡ
| image file = Aspius aspius.jpg
| image descr = Aspius aspius
| regnum = Хайуандар
| phylum = [[Хордалылар]]
| classis = [[Лучеперые рыбы]]
| ordo = [[Карп һымаҡтар]]
| familia = [[Карптар]]
| genus = [[Ағарсаҡтар]]
| species = '''Ағарсаҡ'''
| latin = {{btname|Aspius aspius| <br> ([[Linnaeus]], [[1758]])}}
| wikispecies = Aspius aspius
| commons = Category:Aspius aspius
| itis = 639538
| ncbi = 98928
}}
{{Международная Красная книга|LC|2178}}

'''Ағасаҡ, Ағарсаҡ, Ағасъяңаҡ''' ({{lang-ru|'''Жерех'''<ref name=autogenerated1>{{ВТ-ЭСБЕ|Шереспер}}</ref><ref name=autogenerated2>{{ВТ-ЭСБЕ|Черех}}</ref><ref name=autogenerated3>''[[Сабанеев, Леонид Павлович|Л. П. Сабанеев]]''. Жизнь и ловля пресноводных рыб. [[s:Жизнь и ловля пресноводных рыб/Шереспер, или жерех|Шереспер, или жерех]]</ref>, '''шереспёр''', '''жерих'''<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Жерих}}</ref><ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated2 />, '''черех'''<ref name=autogenerated2 /><ref name=autogenerated1 />, '''белесть'''<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Белесть}}</ref>, '''белезна'''<ref name=autogenerated1 />, '''красногубый жерех''', '''аральский же́рех'''<ref>{{Книга:Пятиязычный словарь названий животных. Рыбы|страницы=135}}</ref><ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated3 />}}, {{lang-la|Aspius aspius}}) — шәп ағымлы йылға балығы, карп һымаҡтар отрядының карптар ғаиләһенә ҡарай.

== Ҡылыҡһырлама ==
Ағасаҡ оҙонса балыҡ, ауыҙы ҙур, әммә әммә йыртҡыстарға хас булған ҡаҙыҡ тештәре юҡ. Һаҙан балыҡтарыныҡы кеүек йотҡолоҡ тештәре генә бар, аҫҡы яңағы ҡалҡып сығып тора, ә үҙенең суҡағы менән өҫкө яңағы күҙлегенә терәлгән. Томшоғона яҡын торған псыҡ төҫлө күҙҙәре сағыштырмаса бик үк ҙур түгел. Ян-яҡтары көмөштәй аҡ, ҡараһыу осло арҡаһы менән ҡойроҡ йөҙгөстәре төҫлө була. Буйы 80 см. Иң эреләре 12 кг-ға етә. Һыуҙың өҫкө ҡатламдарында йөрөй, төнгөлөккә генә ул төпкөл урынға китә. 15 йәшкә тиклем йәшәй ала<ref>{{Cite web |url=http://www.profyfish.ru/zgereh.php |title=Жерех. Ловля, места обитания и время нереста. |access-date=2015-06-14 |archive-date=2015-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150423110328/http://www.profyfish.ru/zgereh.php |deadlink=no }}</ref>.

== Таралыуы ==
Ағасаҡ [[Ҡара диңгеҙ|Ҡара]] һәм [[Каспий диңгеҙе|Каспий диңгеҙ]]ҙәренә ҡойған бөтә ҙур һәм урта йылғаларҙа тиерлек йәшәй, [[Аҙау диңгеҙе|Аҙау]] һәм [[Балтик диңгеҙе]] йылғаларында һирәк осрай. [[Урта Азия]]ла — [[Амударъя]]ла, [[Һырдаръя]]ла һәм [[Балхаш|Балхаш күленд]]ә осрай. Шулай уҡ [[Германия]]ла һәм [[Франция]]ла бар.

== Үрсеүе ==
Ыуылдырыҡ сәскән мәле апрель — май айҙарына тура килә.

== Йәшәү рәүеше ==
Ағасаҡ тигеҙлек йылғаларында йәшәй, тоноҡ урындарҙа булмай. Ваҡ йылғалар тамағында һәм шаршы бөткән урындарҙа осрай. Бындай урындарҙа ҙур көтөүҙәргә йыйыла. Әммә ағымы көсһөҙ урындарҙа, күлдәрҙә һәм һыуһаҡлағыстарҙа күпләп тупланмай<ref>{{Cite web|url=https://lykistreli.ru/lovlya-zhereha-v-sovetah.html|title=Ловля жереха в советах от повадок рыбы до мест ее обитания|author=|website=|date=2018-02-25|publisher=|lang=ru|accessdate=2018-12-12|archive-date=2022-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328224646/https://lykistreli.ru/lovlya-zhereha-v-sovetah.html|deadlink=no}}</ref> Оҙон кәүҙәһе орсоҡ һымаҡ булғанға күрә, ағымлы һыуҙа, буҫағалы һәм һай урындарҙы кисергә, оҙағыраҡ йөҙөргә мөмкинлек бирә. Ҡорбанын ҡыуып барғанда һыу өҫтөнә сығып, шапылдатып ала.

== Туҡланыуы ==
Башлыса селәүсендәр, ваҡ ҡыҫыла һымаҡтар, бөжәктәр менән туҡлана. Әммә ҙурая килә йыртҡысҡа әүерелә, ваҡ [[балыҡтар]], [[селбәрә]]ләр менән туҡлана, шулай уҡ [[күбәләк]]тәр, [[ҡуңыҙ]]ҙар, [[энәғараҡтар]]ҙы ла аулай.

== Ҡулланыу ==
[[Балыҡсылыҡ]] йәһәтенән ҙур әһәмиәткә эйә түгел һәм ҙур көтөүҙә йөрөмәй. Әммә ул һәүәҫкәр балыҡсылар араһында популяр. Бигерәк тә спиннинг менән тотоусыларҙа. Л. П. Сабанеев әйтеүенсә, «…был балыҡты аулау иң ауырҙар иҫәбенә инә».

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Нафиҡов Ш. В. Һыу буйында балыҡсы. — Өфө: Башҡортостан «Китап» нәшриәте, 1997. — 176 бит.
* Лебедев В. Д, Спановская В. Д., Савваитова К. А., Соколов Л. И., Цепкин Е. А. Рыбы СССР. Под ред. Никольского Г. В. и Григораш В. А.. Из серии «Справочники-определители географа и путешественника». М.: Мысль, 1969
* ''[[Сабанеев, Леонид Павлович|Л. П. Сабанеев]]''. Жизнь и ловля пресноводных рыб. [[s:Жизнь и ловля пресноводных рыб/Шереспер, или жерех|Шереспер, или жерех]].
* ''[[Аксаков, Сергей Тимофеевич|С. Т. Аксаков]]''. Записки об уженье рыбы. [http://www.bibliotekar.ru/rusAksakov/33.htm 19. Жерех, шереспер]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150423132019/http://www.bibliotekar.ru/rusAksakov/33.htm |date=2015-04-23 }}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Шереспер}}

== Һылтанмалар ==
{{wiktionary|жерех}}
* [http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?Fishes/96.html Позвоночные животные России: обыкновенный жерех] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200713005658/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?Fishes%2F96.html |date=2020-07-13 }}
* [http://rybalka.tv/page/zhereh Жерех на rybalka.tv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170324132920/https://rybalka.tv/page/zhereh |date=2017-03-24 }}
* [http://www.fishingguide.ru/fishing-s/za-zherehom/ Ловля жереха] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080807050957/http://www.fishingguide.ru/fishing-s/za-zherehom/ |date=2008-08-07 }}
* [http://www.bibliotekar.ru/sabaneev/22.htm Жерех(по Л.Сабанееву)]
* [http://ribalka73region.ucoz.ru/publ/1-1-0-11 Жерех на ribalka73region]
* [http://www.fischen.ru/article/vse-o-rybah/zhereh/zhereh-lovla-ryb-semeystva-karpovyh-prakticheskie-sovety.html Советы по ловле жереха] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091101033909/http://www.fischen.ru/article/vse-o-rybah/zhereh/zhereh-lovla-ryb-semeystva-karpovyh-prakticheskie-sovety.html |date=2009-11-01 }}

[[Категория:Карптар]]
[[Категория:1758 йылда тасуирланған хайуандар]]
[[Категория:Кәсеп балығы]]
[[Категория:Евразия балыҡтары]]
[[Категория:Башҡортостан балыҡтары]]


{{fish-stub}}
Ағасаҡ, Ағарсаҡ, Ағасъяңаҡ (, ) — шәп ағымлы йылға балығы, карп һымаҡтар отрядының карптар ғаиләһенә ҡарай.

 Ҡылыҡһырлама 
Ағасаҡ оҙонса балыҡ, ауыҙы ҙур, әммә әммә йыртҡыстарға хас булған ҡаҙыҡ тештәре юҡ. Һаҙан балыҡтарыныҡы кеүек йотҡолоҡ тештәре генә бар, аҫҡы яңағы ҡалҡып сығып тора, ә үҙенең суҡағы менән өҫкө яңағы күҙлегенә терәлгән. Томшоғона яҡын торған псыҡ төҫлө күҙҙәре сағыштырмаса бик үк ҙур түгел. Ян-яҡтары көмөштәй аҡ, ҡараһыу осло арҡаһы менән ҡойроҡ йөҙгөстәре төҫлө була. Буйы 80 см. Иң эреләре 12 кг-ға етә. Һыуҙың өҫкө ҡатламдарында йөрөй, төнгөлөккә генә ул төпкөл урынға китә. 15 йәшкә тиклем йәшәй ала.

 Таралыуы 
Ағасаҡ Ҡара һәм Каспий диңгеҙҙәренә ҡойған бөтә ҙур һәм урта йылғаларҙа тиерлек йәшәй, Аҙау һәм Балтик диңгеҙе йылғаларында һирәк осрай. Урта Азияла — Амударъяла, Һырдаръяла һәм Балхаш күлендә осрай. Шулай уҡ Германияла һәм Францияла бар.

 Үрсеүе 
Ыуылдырыҡ сәскән мәле апрель — май айҙарына тура килә.

 Йәшәү рәүеше 
Ағасаҡ тигеҙлек йылғаларында йәшәй, тоноҡ урындарҙа булмай. Ваҡ йылғалар тамағында һәм шаршы бөткән урындарҙа осрай. Бындай урындарҙа ҙур көтөүҙәргә йыйыла. Әммә ағымы көсһөҙ урындарҙа, күлдәрҙә һәм һыуһаҡлағыстарҙа күпләп тупланмай Оҙон кәүҙәһе орсоҡ һымаҡ булғанға күрә, ағымлы һыуҙа, буҫағалы һәм һай урындарҙы кисергә, оҙағыраҡ йөҙөргә мөмкинлек бирә. Ҡорбанын ҡыуып барғанда һыу өҫтөнә сығып, шапылдатып ала.

 Туҡланыуы 
Башлыса селәүсендәр, ваҡ ҡыҫыла һымаҡтар, бөжәктәр менән туҡлана. Әммә ҙурая килә йыртҡысҡа әүерелә, ваҡ балыҡтар, селбәрәләр менән туҡлана, шулай уҡ күбәләктәр, ҡуңыҙҙар, энәғараҡтарҙы ла аулай.

 Ҡулланыу 
Балыҡсылыҡ йәһәтенән ҙур әһәмиәткә эйә түгел һәм ҙур көтөүҙә йөрөмәй. Әммә ул һәүәҫкәр балыҡсылар араһында популяр. Бигерәк тә спиннинг менән тотоусыларҙа. Л. П. Сабанеев әйтеүенсә, «…был балыҡты аулау иң ауырҙар иҫәбенә инә».

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Нафиҡов Ш. В. Һыу буйында балыҡсы. — Өфө: Башҡортостан «Китап» нәшриәте, 1997. — 176 бит.
 Лебедев В. Д, Спановская В. Д., Савваитова К. А., Соколов Л. И., Цепкин Е. А. Рыбы СССР. Под ред. Никольского Г. В. и Григораш В. А.. Из серии «Справочники-определители географа и путешественника». М.: Мысль, 1969
 Л. П. Сабанеев. Жизнь и ловля пресноводных рыб. Шереспер, или жерех.
 С. Т. Аксаков. Записки об уженье рыбы. 19. Жерех, шереспер
 

 Һылтанмалар 

 Позвоночные животные России: обыкновенный жерех 
 Жерех на rybalka.tv 
 Ловля жереха 
 Жерех(по Л.Сабанееву)
 Жерех на ribalka73region
 Советы по ловле жереха 

Категория:Карптар
Категория:1758 йылда тасуирланған хайуандар
Категория:Кәсеп балығы
Категория:Евразия балыҡтары
Категория:Башҡортостан балыҡтары