Пётр Симон Паллас
{{Учёный
| Имя = Петер Симон Паллас
| Оригинал имени = {{lang-de|Peter Simon Pallas}}
| Изображение   = Pallas PS by Tardier grey.jpg
| Ширина =
| Описание изображения =
| Дата рождения = 22.9.1741
| Место рождения = {{МестоРождения|Берлин|Берлинда}}, [[Германия]]
| Дата смерти = 8.9.1811
| Место смерти = {{МестоСмерти|Берлин|Берлинда}}, [[Германия]]
| Гражданство = [[Файл:Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg|33px|left|Пруссия флагы (1803)]][[Пруссия короллеге]]
| Научная сфера = [[зоология]], [[ботаника]], [[география]], [[геология]], [[этнография]], [[филология]]
| Место работы = [[Рәсәй империяһы]]
| Альма-матер = [[Галле университеты]],<br /> [[Гёттинген университеты]]
| Научный руководитель =
| Знаменитые ученики = Зуев Василий Фёдорович, Соколов Никита Петрович
| Известен как = энциклопедедиясы, тәбиғәтте өйрәнеүсе, сәйәхәтсе, географ
| Награды и премии =
| Сайт =
| Викитека = Петер Симон Паллас
| Викисклад = Peter Simon Pallas
}}

'''Пе́тер Симо́н''' ('''Пётр-Симо́н''') '''Палла́с''' ({{lang-de|Peter Simon Pallas}}; [[22 сентябрь]] [[1741 йыл]] — [[8 сентябрь]] [[1811 йыл]]) — [[Германия]] һәм [[Рәсәй империяһы]]ның энциклопедист ғалимы, [[XVIII быуат|XVIII]]—[[XIX быуат]]тарҙың тәбиғәтте өйрәнеүсеһе, [[географ]] һәм сәйәхәтсе. 1767—1810 йылдарҙа [[Рәсәй империяһы|Рәсәйҙә]] йәшәй. Илдең көньяҡ-көнсығыш төбәктәрен тикшереү буйынса Академик экспедициялар етәксеһе.

Санкт-Петербург Фәндәр академияһы ағзаһы (1767).<ref name="ReferenceA">Башҡортостан: Ҡыҫҡаса энциклопедия. руссанан тулыландырылған һәм төҙәтелгән тәржемәһе. /Баш мөхәррир Р. З.Шәкүров. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» дәүләт ғилми нәшриәте, 1997. 478 бит</ref>
[[XVIII быуат]]тың икенсе яртыһында Рәсәй территорияһында үткән фәнни экспедициялар менән танылыу ала, донъя һәм Рәсәй [[биология]], [[география]], [[геология]], [[филология]] һәм [[этнография]] фәненә ҙур өлөш индерә.

== Тормош юлы һәм фәнни эҙләнеүҙәре ==
[[Германия]]ла, [[Голландия]]ла һәм [[Англия]]ла белем ала. 1767 йылда хөкүмәт саҡырыуы буйынса Рәсәйгә килә. 1768—1774 йылдарҙа Рәсәйҙең көньяҡ-көнсығыш сиктәрендәге төйәктәрҙе өйрәнеү буйынса Академик экспедицияларға етәкселек итә. 1769 йылда [[Ырымбур]]ға, унан һуң [[Өфө]]гә, артабан төньяҡ-көнсығышҡа — [[Иҫәт провинцияһы]]на йүнәлә. [[Урал]] минералдары, үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы, [[башҡорттар]]ҙың хужалығы, кәсебе, көнкүреше тураһында мәғлүмәттәр йыя. Ботаника, геология, география, шулай уҡ Урал һәм [[Себер]] халыҡтарының тарихы, этнографияһы буйынса күп хеҙмәттәр авторы.<ref name="ReferenceA"/> Үҙенең 1822 йылда Санкт-Петербургта сыҡҡан «1767—1771 йй. Рәсәй дәүләтенең төрлө провинциялары буйлап сәйәхәт» исемле китабында [[Башҡортостан]]дың ҡайһы бер археологик ҡомартҡылары, [[Шайтан ҡаласығы]]на, [[Чесноковка (Өфө районы)|Чесноковка]] ауылы янындағы ҡурғандарға ҡыҫҡаса характеристика бирә.

Паллас [[Янғантау шифаханаһы|Янғантау]] тураһындағы тәүге мәғлүмәттәрҙе яҙып ҡалдырған.<ref>Башҡортостан: Ҡыҫҡаса энциклопедия. руссанан тулыландырылған һәм төҙәтелгән тәржемәһе. /Баш мөхәррир Р. З. Шәкүров. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» дәүләт ғилми нәшриәте, 1997. 478 бит</ref>

== рус теленә тәржемә ителгән әҫәрҙәре ==
* «Путешествие по разным провинциям Российского государства» (СПб., 1773—1788; первая часть вышла вторым изданием в 1809 году).{{Ref-ru}}
* «Описание растений Российского государства, с их изображениями» (СПб., 1786; переиздана в типографии Корнильева в Тобольске в 1792 году).{{Ref-ru}}
* «Сравнительные словари всех языков и наречий, собранные десницей Всевысочайшей особы императрицы Екатерины II» (СПб., 1787—1789, в двух томах; второе издание вышло в четырёх томах под названием «Сравнительный словарь всех языков и наречий, по азбучному порядку расположенный» в 1790—1791 годах).{{Ref-ru}}
* «Краткое физическое и топографическое описание Таврической области» (СПб., 1795).{{Ref-ru}}
* «Перечень дикорастущих растений Крыма» (1797; описание 969 видов местной флоры).{{Ref-ru}}
* Паллас П. С. Путешествие по разным провинциям Российского государства // Россия XVIII в. глазами иностранцев. — Л.: Лениздат, 1989.{{Ref-ru}}
* Научное наследие П. С. Палласа. Письма. 1768—1771 гг. / Сост. В. И. Осипов. Пер. с нем. В. И. Осипова и Г. И. Фёдоровой. — СПб. фил. архива РАН. — СПб.: Тиалид, 1993.{{Ref-ru}}
* {{книга|автор=Паллас П. С.|заглавие=Наблюдения, сделанные во время путешествия по южным наместничествам Русского государства|оригинал=|ссылка=http://imwerden.de/cat/modules.php?name=books&pa=showbook&pid=1975|ответственный=Пер. с нем.; Отв. ред. Б. В. Левшин; Сост. Н. К. Ткачёва|место=М.|издательство=Наука|год=1999|страниц=246|isbn=}}{{Ref-ru}}
* [http://ihst.nw.ru/images/IBI/2011/3/Pallas%20Samokish_3_2011.pdf Мемуар об изменчивости животных]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Пер. с фр. и подготовка к печати А. В. Самокиш) // Истор.-биол. иссл. — 2011. — Т. 3. — В. 3.{{Ref-ru}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
{{commons|Peter Simon Pallas|Паллас, Петер Симон}}
* {{БЭ|77849}}{{V|21|09|2021}}  
* [http://www.free-time.ru/razdels/!anzikl/p_3.html Биографический очерк] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504134532/http://free-time.ru/razdels/!anzikl/p_3.html |date=2008-05-04 }} на сайте [http://www.free-time.ru/ Free-Time!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220402061435/http://free-time.ru/ |date=2022-04-02 }}

[[Категория:Крайҙы өйрәнеүселәр]]
[[Категория:Ботаник таксондар авторҙары]]
[[Категория:Зоологик таксондар авторҙары]]
[[Категория:XVIII быуат биологтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса ботаниктар]]
[[Категория:Германия ботаниктары]]
[[Категория:Рәсәй империяһы ботаниктары]]
[[Категория:Алфавит буйынса географтар]]
[[Категория:Германия географтары]]
[[Категория:Рәсәй империяһы географтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса зоологтар]]
[[Категория:Германия сәйәхәтселәре]]
[[Категория:Рәсәй империяһы сәйәхәтселәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса филологтар]]
[[Категория:Германия филологтары]]
[[Категория:Рәсәй империяһы филологтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса этнографтар]]
[[Категория:Рәсәй империяһы этнографтары]]
[[Категория:Германия этнографтары]]
[[Категория:Башҡорттар тураһында яҙған башҡа милләт (ил) шәхестәре]]
[[Категория:Паллас академик экспедицияһы ағзалары]]

{{scientist-stub}}
Пе́тер Симо́н (Пётр-Симо́н) Палла́с (; 22 сентябрь 1741 йыл — 8 сентябрь 1811 йыл) — Германия һәм Рәсәй империяһының энциклопедист ғалимы, XVIII—XIX быуаттарҙың тәбиғәтте өйрәнеүсеһе, географ һәм сәйәхәтсе. 1767—1810 йылдарҙа Рәсәйҙә йәшәй. Илдең көньяҡ-көнсығыш төбәктәрен тикшереү буйынса Академик экспедициялар етәксеһе.

Санкт-Петербург Фәндәр академияһы ағзаһы (1767).Башҡортостан: Ҡыҫҡаса энциклопедия. руссанан тулыландырылған һәм төҙәтелгән тәржемәһе. /Баш мөхәррир Р. З.Шәкүров. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» дәүләт ғилми нәшриәте, 1997. 478 бит
XVIII быуаттың икенсе яртыһында Рәсәй территорияһында үткән фәнни экспедициялар менән танылыу ала, донъя һәм Рәсәй биология, география, геология, филология һәм этнография фәненә ҙур өлөш индерә.

 Тормош юлы һәм фәнни эҙләнеүҙәре 
Германияла, Голландияла һәм Англияла белем ала. 1767 йылда хөкүмәт саҡырыуы буйынса Рәсәйгә килә. 1768—1774 йылдарҙа Рәсәйҙең көньяҡ-көнсығыш сиктәрендәге төйәктәрҙе өйрәнеү буйынса Академик экспедицияларға етәкселек итә. 1769 йылда Ырымбурға, унан һуң Өфөгә, артабан төньяҡ-көнсығышҡа — Иҫәт провинцияһына йүнәлә. Урал минералдары, үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы, башҡорттарҙың хужалығы, кәсебе, көнкүреше тураһында мәғлүмәттәр йыя. Ботаника, геология, география, шулай уҡ Урал һәм Себер халыҡтарының тарихы, этнографияһы буйынса күп хеҙмәттәр авторы. Үҙенең 1822 йылда Санкт-Петербургта сыҡҡан «1767—1771 йй. Рәсәй дәүләтенең төрлө провинциялары буйлап сәйәхәт» исемле китабында Башҡортостандың ҡайһы бер археологик ҡомартҡылары, Шайтан ҡаласығына, Чесноковка ауылы янындағы ҡурғандарға ҡыҫҡаса характеристика бирә.

Паллас Янғантау тураһындағы тәүге мәғлүмәттәрҙе яҙып ҡалдырған.Башҡортостан: Ҡыҫҡаса энциклопедия. руссанан тулыландырылған һәм төҙәтелгән тәржемәһе. /Баш мөхәррир Р. З. Шәкүров. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» дәүләт ғилми нәшриәте, 1997. 478 бит

 рус теленә тәржемә ителгән әҫәрҙәре 
 «Путешествие по разным провинциям Российского государства» (СПб., 1773—1788; первая часть вышла вторым изданием в 1809 году).
 «Описание растений Российского государства, с их изображениями» (СПб., 1786; переиздана в типографии Корнильева в Тобольске в 1792 году).
 «Сравнительные словари всех языков и наречий, собранные десницей Всевысочайшей особы императрицы Екатерины II» (СПб., 1787—1789, в двух томах; второе издание вышло в четырёх томах под названием «Сравнительный словарь всех языков и наречий, по азбучному порядку расположенный» в 1790—1791 годах).
 «Краткое физическое и топографическое описание Таврической области» (СПб., 1795).
 «Перечень дикорастущих растений Крыма» (1797; описание 969 видов местной флоры).
 Паллас П. С. Путешествие по разным провинциям Российского государства // Россия XVIII в. глазами иностранцев. — Л.: Лениздат, 1989.
 Научное наследие П. С. Палласа. Письма. 1768—1771 гг. / Сост. В. И. Осипов. Пер. с нем. В. И. Осипова и Г. И. Фёдоровой. — СПб. фил. архива РАН. — СПб.: Тиалид, 1993.
 
 Мемуар об изменчивости животных (Пер. с фр. и подготовка к печати А. В. Самокиш) // Истор.-биол. иссл. — 2011. — Т. 3. — В. 3.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

   
 Биографический очерк  на сайте Free-Time! 

Категория:Крайҙы өйрәнеүселәр
Категория:Ботаник таксондар авторҙары
Категория:Зоологик таксондар авторҙары
Категория:XVIII быуат биологтары
Категория:Алфавит буйынса ботаниктар
Категория:Германия ботаниктары
Категория:Рәсәй империяһы ботаниктары
Категория:Алфавит буйынса географтар
Категория:Германия географтары
Категория:Рәсәй империяһы географтары
Категория:Алфавит буйынса зоологтар
Категория:Германия сәйәхәтселәре
Категория:Рәсәй империяһы сәйәхәтселәре
Категория:Алфавит буйынса филологтар
Категория:Германия филологтары
Категория:Рәсәй империяһы филологтары
Категория:Алфавит буйынса этнографтар
Категория:Рәсәй империяһы этнографтары
Категория:Германия этнографтары
Категория:Башҡорттар тураһында яҙған башҡа милләт (ил) шәхестәре
Категория:Паллас академик экспедицияһы ағзалары