Яңы Мөсәт
{{НП-Россия
 |статус                   = ауыл
 |русское название         = Новомусятово
 |оригинальное название    = {{lang-ba|Яңы Мөсәт}}
 |герб                     =
 |флаг                     =
 |lat_deg = 53 |lat_min = 12 |lat_sec = 7
 |lon_deg = 57 |lon_min = 22 |lon_sec = 22
 |CoordAddon =
 |CoordScale =
 |размер карты региона     =
 |размер карты района      =
 |регион                   = Башҡортостан
 |регион в таблице         = Башҡортостан
 |вид района               =
 |район                    = Бөрйән районы {{!}} Бөрйән 
 |район в таблице          =
 |вид поселения            = ауыл биләмәһе
 |поселение                = Иҫке Собханғол ауыл советы (Бөрйән районы){{!}} Иҫке Собханғол ауыл советы  
 |поселение в таблице      =
 |внутреннее деление       =
 |глава                    =
 |дата основания           =
 |первое упоминание        =
 |прежние имена            =
 |статус с                 =
 |площадь                  =
 |высота центра НП         =
 |население               = {{ Население | Новомусятово | тс }}
 |год переписи            = {{ Население | Новомусятово | г }}
 |плотность               =
 |агломерация             =
 |национальный состав     = [[башҡорттар]]
 |конфессиональный состав =
 |этнохороним             =
 |почтовый индекс          = 453580
 |почтовые индексы         =
 |телефонный код           =
 |цифровой идентификатор   = 80219825003
 |категория в Commons      =
 |сайт                     =
}}

'''Яңы Мөсәт''' ({{lang-ru|Новомусятово}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Бөрйән районы]]ндағы ауыл. [[Иҫке Собханғол ауыл советы (Бөрйән районы)|Иҫке Собханғол ауыл советы]] составына инә. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 421 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453580, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80219825003.
 

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Иҫке Собханғол (Бөрйән районы)|Иҫке Собханғол]]): 13 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Иҫке Собханғол (Бөрйән районы)|Иҫке Собханғол]]): 13 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Белорет (ҡала)|Белорет]]): 155 км

Яңы Мөсәт (Алаҡуянбашы, Лукьянбаш) ауылы [[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙел]] йылғаһы ҡушылдығы [[Алағуян]] йылғаһы буйында, район үҙәге [[Иҫке Собханғол (Бөрйән районы)|Иҫке Собханғол]] ауылы ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 13 километр һәм [[Белорет]] тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 155 километр алыҫлыҡта урынлашҡан<ref>{{БЭ2013|89053}}</ref>.

== Тарихы ==
Мөсәт [[XVIII быуат]] аҙағынан бөрйәндәрҙең тораҡ пункты булараҡ билдәле, әммә V рәүиз материалдарында билдәләнмәгән. [[1816 йыл]]да ауылда 38 йорт, 18 йылдан һуң — 49 йорт була. XIX быуаттың 40-сы йылдары аҙағында [[Верхнеурал өйәҙе]] Бөрйән улусы башҡорттары үҙҙәренең [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] ерҙәрендә, элегерәк йәшәгән биләмәһенән айырылып, Яңы Мөсәт ауылына нигеҙ һалған. Унда X йәниҫәп мәғлүмәттәре буйынса 176 кеше йәшәгән 33 ихата күрһәтелгән. [[Иҫке Мөсәт]] ауылында йорттар күберәк була — 40, һәм унда 200 кеше йәшәгән.
 
Мөсәт ауылы халҡы башлыса эре мөгөҙлө малсылыҡ менән шөғөлләнгән. 53 йортта 150 ат, 180 баш эре мөгөҙлө малға эйә була. Ваҡ мал һирәк осрай. Ауылда барлығы 50 һарыҡ һәм 25 кәзә була. Бер ғаиләнән башҡа барыһы ла йәйгеһен йәйләүгә күскән. Ауылға игенселек яңы ғына үтеп инә башлай. Бөтә хужалыҡтар ҙа 24 яҙғы, 328 бот ҡышҡы иген сәсә. Ауылда беренсе күскенсе Юлдаштың, Йәнгилденең, Ҡолсәйет Мөсәтовтың улдары йәшәгән.

[[1839 йыл]]да [[Верхнеурал өйәҙе]] буйынса [[1812 йылғы Ватан һуғышы|Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар тураһында мәғлүмәттәр йыйылғанда, [[Париж]]ды алған 15-се полктың атлылары Байбулат Арыҫланғолов, Ҡәҙерғол Ильяҡшин, Иғдәүләт Яҡшыдәүләтов һәм Һатыу Ҡаҙыбәков әле лә иҫән була. XIX быуаттың 20-се йылдарында Нурдәүләт Байғусҡаров, Ишмөхәмәт Ишҡолов, Ишморат Хәсәнов, Алтынаман Ғайсин рус-төрөк һуғышында ҡатнашҡан<ref>{{ИСДБ|страница=46}} 46 б.</ref>.

Мөсәт ауылы халҡының [[Нөгөш йылғаһы]] буйында һәм [[Буҙбейә]] буйында урынлашҡан бер нисә утары булған. Тәүге утар шул уҡ йылға исеме менән аталған ауылға әүерелгән. [[1816 йыл]]да ул 15 ихатанан торған. X йәниҫәп мәғлүмәте буйынса ауылдағы 40 йортта 440 кеше теркәлгән[<ref>https://ufagen.ru/places/burzyanskiy/musyatovo.html Мусятово, Новомусятово]</ref>.

[[1866 йыл]]да Яңы Мөсәт ауылындағы 37 хужалыҡта 166 кеше йәшәгән. [[Малсылыҡ]], [[игенселек]] менән шөғөлләнгәндәр. [[Мәсет]] булған. 53 хужалыҡта 150 йылҡы малы, 180 һыйыр аҫыралған. Ваҡ мал һиргерәк — 50 һарыҡ һәм 25 кәзә булған. Барыһы ла йәйләүгә сыҡҡан. Бер ғаилә генә сыҡмаған. Ауылда игенселек менән яңы шөғөлләнә башлағандар. Барлыҡ хужалыҡтарға 24 бот ужым, 328 бот яҙғы ашлыҡ сәскәндәр.

[[1920 йыл]]ғы совет халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Яңы Мөсәттә 63 ихатала 289 кеше, Иҫке Мөсәттә — 71 йортта 284 кеше йәшәгән. Ауылда тәүге төпләнеүсенең улдары — Йәнюлдаш, Йәнгилде һәм Ҡолсәйет Мөсәтовтар йәшәгән<ref>{{ИСДБ|страница=46}} 46 б.</ref>.

== Халыҡ һаны ==

{{ Население | Новомусятово }}

; Милли составы
2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, ауыл халҡы — [[башҡорттар]] (99 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.</ref>.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||198||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август|| 289||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||156||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||307||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||387||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||453||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||421||220||201||52,3||47,7
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

Әлеге ваҡытта ауылда Иҫке Собханғол урта мәктәбе филиалы — Яңы Мөсәт төп мәктәбе, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар<ref>{{БЭ2013|89053}}</ref>.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Йәнғәлина (Ғүмәрова) Шәһәрбоҫтан Әхмәт ҡыҙы]] (24.03.1924—27.07.2009), [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1957), [[Хеҙмәт ветераны (исем)|хеҙмәт ветераны]] (1980).
* [[Ҡасҡынбаев Мөхәррәм Абдразаҡ улы]] (5.06.1963), педагог, йәмәғәтсе. Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы. 
* [[Шәрипов Рөстәм Динислам улы]] (29.07.1982), муниципаль хеҙмәткәр. 2019 йылдан [[Хәйбулла районы]] хакимиәте башлығы. [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры (2020).
* [[Юлгилдина (ҡыҙ фамилияһы Ураҙаева) Венера Самат ҡыҙы]] (16.06.1977), [[йыр]]сы. 2007 йылдан [[Өфө ҡалаһы]]ның «Мираҫ» йыр һәм бейеү фольклор ансамбле солисы. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы]] (2018). Халыҡ-ара, төбәк һәм республика йыр конкурстары лауреаты<ref>[https://mirasufa.ru/person/view?id=69&ysclid=la7src0hro111050945 Фольклорный ансамбль песни и танца «МИРАС», Официальный сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221108055916/https://mirasufa.ru/person/view?id=69&ysclid=la7src0hro111050945 |date=2022-11-08 }}{{ref-ru}}{{V|8|11|2022}}</ref>.
* [[Кинйәбулатов Сәйфулла Ялмырҙа улы]] ([[23 февраль]] [[1934 йыл]]) — [[Бөрйән урман сәнәғәте хужалығы]] эшсеһе, 3-сө дәрәжә [[Дан ордены]] менән бүләкләнеүсе, [[«Хеҙмәт ветераны» миҙалы|«Хеҙмәт ветераны»]]
* [[Ҡасҡынбаева Гәүһәр Абдраҙаҡ ҡыҙы]] ([[29 май]] [[1960 йыл]] — [[2 август]] [[2006 йыл]]) — педагог, филология фәндәре кандидаты, доцент, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Баҙал урамы {{lang-ru|}} Базал (улица)
* Берлек урамы {{lang-ru|}} Берлик (улица)
* Зәки Вәлиди урамы {{lang-ru|}} Заки Валиди (улица)
* Йылға аръяғы урамы {{lang-ru|}} Заречная (улица)
* Мәсет урамы {{lang-ru|}} Мечеть (улица)
* Ш.Ҡасҡынбай урамы {{lang-ru|}} Ш.Каскинбая (улица)
* Мәктәп урамы {{lang-ru|}} Школьная (улица)<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/018/000003.html Улицы]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Ауыл күренештәре ==
<gallery>
Яңы Мөсәт ауылы мәктәбе.jpg|мини|Яңы Мөсәт ауылы мәктәбе
Яңы Мөсәт ауылы мәҙәниәт йорто.jpg|мини|Ауыл мәҙәниәт йорто
Яңы Мөсәт ауылы мәҙәниәт йорто һәм китапханаһы.jpg|мини|Яңы Мөсәт ауылы мәҙәниәт йорто һәм китапханаһы
Яңы Мөсәт ауылы фельдшер-акушер пункты.jpg|мини|Яңы Мөсәт фельдшер-акушерлыҡ пункты
Яңы Мөсәт ауылы магазины.jpg|мини|Ауыл магазины
Яңы Мөсәт ауылының үҙәк урамы.jpg|мини|Ауылдың үҙәк урамы
</gallery>

== Видеояҙмалар ==
* [https://yandex.ru/video/preview/?filmId=10937807461761418573&from=tabbar&parent-reqid=1646673157043255-10608685199818768966-vla1-4626-vla-l7-balancer-8080-BAL-1050&text=яңы+мөсәт Тыуған ауылым… Яңы Мөсәт…]
* [https://vk.com/video-173306044_456239045 Видео от СДК д. Новомусятово. Гүзәл Һырлабаева]
* [https://ok.ru/video/1801652279 Мухаррам Каскинбаев в фестивале"Играй гармонь" Мөхәррәм Ҡасҡынбаев]

== Матбуғатта ==

== Сығанаҡтар ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978-5-295-04683-4.{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|89053}}
* {{ИСДБ|страница=46}} 46 б.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = Яңы Мөсәт ауылы
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Бөрйән районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Бөрйән районы ауылдары]]
[[Категория:Проект:Башҡортостан ауылдары]]
Яңы Мөсәт () — Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районындағы ауыл. Иҫке Собханғол ауыл советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 421 кеше булған.
Почта индексы — 453580, ОКАТО коды — 80219825003.
 

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Иҫке Собханғол): 13 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Иҫке Собханғол): 13 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорет): 155 км

Яңы Мөсәт (Алаҡуянбашы, Лукьянбаш) ауылы Ағиҙел йылғаһы ҡушылдығы Алағуян йылғаһы буйында, район үҙәге Иҫке Собханғол ауылы ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 13 километр һәм Белорет тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 155 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Тарихы 
Мөсәт XVIII быуат аҙағынан бөрйәндәрҙең тораҡ пункты булараҡ билдәле, әммә V рәүиз материалдарында билдәләнмәгән. 1816 йылда ауылда 38 йорт, 18 йылдан һуң — 49 йорт була. XIX быуаттың 40-сы йылдары аҙағында Верхнеурал өйәҙе Бөрйән улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә, элегерәк йәшәгән биләмәһенән айырылып, Яңы Мөсәт ауылына нигеҙ һалған. Унда X йәниҫәп мәғлүмәттәре буйынса 176 кеше йәшәгән 33 ихата күрһәтелгән. Иҫке Мөсәт ауылында йорттар күберәк була — 40, һәм унда 200 кеше йәшәгән.
 
Мөсәт ауылы халҡы башлыса эре мөгөҙлө малсылыҡ менән шөғөлләнгән. 53 йортта 150 ат, 180 баш эре мөгөҙлө малға эйә була. Ваҡ мал һирәк осрай. Ауылда барлығы 50 һарыҡ һәм 25 кәзә була. Бер ғаиләнән башҡа барыһы ла йәйгеһен йәйләүгә күскән. Ауылға игенселек яңы ғына үтеп инә башлай. Бөтә хужалыҡтар ҙа 24 яҙғы, 328 бот ҡышҡы иген сәсә. Ауылда беренсе күскенсе Юлдаштың, Йәнгилденең, Ҡолсәйет Мөсәтовтың улдары йәшәгән.

1839 йылда Верхнеурал өйәҙе буйынса Ватан һуғышында ҡатнашыусылар тураһында мәғлүмәттәр йыйылғанда, Парижды алған 15-се полктың атлылары Байбулат Арыҫланғолов, Ҡәҙерғол Ильяҡшин, Иғдәүләт Яҡшыдәүләтов һәм Һатыу Ҡаҙыбәков әле лә иҫән була. XIX быуаттың 20-се йылдарында Нурдәүләт Байғусҡаров, Ишмөхәмәт Ишҡолов, Ишморат Хәсәнов, Алтынаман Ғайсин рус-төрөк һуғышында ҡатнашҡан 46 б..

Мөсәт ауылы халҡының Нөгөш йылғаһы буйында һәм Буҙбейә буйында урынлашҡан бер нисә утары булған. Тәүге утар шул уҡ йылға исеме менән аталған ауылға әүерелгән. 1816 йылда ул 15 ихатанан торған. X йәниҫәп мәғлүмәте буйынса ауылдағы 40 йортта 440 кеше теркәлгән[https://ufagen.ru/places/burzyanskiy/musyatovo.html Мусятово, Новомусятово].

1866 йылда Яңы Мөсәт ауылындағы 37 хужалыҡта 166 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 53 хужалыҡта 150 йылҡы малы, 180 һыйыр аҫыралған. Ваҡ мал һиргерәк — 50 һарыҡ һәм 25 кәзә булған. Барыһы ла йәйләүгә сыҡҡан. Бер ғаилә генә сыҡмаған. Ауылда игенселек менән яңы шөғөлләнә башлағандар. Барлыҡ хужалыҡтарға 24 бот ужым, 328 бот яҙғы ашлыҡ сәскәндәр.

1920 йылғы совет халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Яңы Мөсәттә 63 ихатала 289 кеше, Иҫке Мөсәттә — 71 йортта 284 кеше йәшәгән. Ауылда тәүге төпләнеүсенең улдары — Йәнюлдаш, Йәнгилде һәм Ҡолсәйет Мөсәтовтар йәшәгән 46 б..

 Халыҡ һаны 

 Милли составы
2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, ауыл халҡы — башҡорттар (99 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — приложение в формате Excel ..

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)198 1920 йыл 26 август 289 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар156 1959 йыл 15 ғинуар307 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар387 2002 йыл 9 октябрь453 2010 йыл 14 октябрь42122020152,347,7

Әлеге ваҡытта ауылда Иҫке Собханғол урта мәктәбе филиалы — Яңы Мөсәт төп мәктәбе, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

 Билдәле шәхестәре 
 Йәнғәлина (Ғүмәрова) Шәһәрбоҫтан Әхмәт ҡыҙы (24.03.1924—27.07.2009), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1957), хеҙмәт ветераны (1980).
 Ҡасҡынбаев Мөхәррәм Абдразаҡ улы (5.06.1963), педагог, йәмәғәтсе. Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы. 
 Шәрипов Рөстәм Динислам улы (29.07.1982), муниципаль хеҙмәткәр. 2019 йылдан Хәйбулла районы хакимиәте башлығы. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2020).
 Юлгилдина (ҡыҙ фамилияһы Ураҙаева) Венера Самат ҡыҙы (16.06.1977), йырсы. 2007 йылдан Өфө ҡалаһының «Мираҫ» йыр һәм бейеү фольклор ансамбле солисы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2018). Халыҡ-ара, төбәк һәм республика йыр конкурстары лауреатыФольклорный ансамбль песни и танца «МИРАС», Официальный сайт .
 Кинйәбулатов Сәйфулла Ялмырҙа улы (23 февраль 1934 йыл) — Бөрйән урман сәнәғәте хужалығы эшсеһе, 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнеүсе, «Хеҙмәт ветераны»
 Ҡасҡынбаева Гәүһәр Абдраҙаҡ ҡыҙы (29 май 1960 йыл — 2 август 2006 йыл) — педагог, филология фәндәре кандидаты, доцент, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы

 Урамдары 

 Баҙал урамы  Базал (улица)
 Берлек урамы  Берлик (улица)
 Зәки Вәлиди урамы  Заки Валиди (улица)
 Йылға аръяғы урамы  Заречная (улица)
 Мәсет урамы  Мечеть (улица)
 Ш.Ҡасҡынбай урамы  Ш.Каскинбая (улица)
 Мәктәп урамы  Школьная (улица)Улицы

 Ауыл күренештәре 

 Видеояҙмалар 
 Тыуған ауылым… Яңы Мөсәт…
 Видео от СДК д. Новомусятово. Гүзәл Һырлабаева
 Мухаррам Каскинбаев в фестивале"Играй гармонь" Мөхәррәм Ҡасҡынбаев

 Матбуғатта 

 Сығанаҡтар 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 
  46 б.

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Бөрйән районы ауылдары
Категория:Проект:Башҡортостан ауылдары