Ураҙ (Учалы районы)
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | башкирское название         = Ураҙ
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Уразово}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 54 |lat_min = 15 |lat_sec =59
 | lon_deg                  = 59 |lon_min = 7 |lon_sec =41
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башкортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Учалы районы{{!}}Учалы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = Ауыл Советы
 | поселение                = Ураҙ ауыл Советы (Учалы районы){{!}}Ураҙ
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = Миңлебай
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Уразово (Учалинский район) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Уразово (Учалинский район) | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | милли состав      = [[башҡорттар]]
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453741
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80253888001
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
'''Ураҙ''' ({{lang-ru|Уразово}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Учалы районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 1051 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453741, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80253888001.

== Тарихы ==
Улус үҙәгенән 24 саҡрым алыҫлыҡта Урал йылғаһы буйында хәҙер Ураҙ кеүек билдәле Миңлебай ауылы булған. Ауыл исеме тәүге төпләнеүсе сотник Миңлебай Ишмәнов исеме менән бәйле. Ауылдың икенсе исеменең сығышы ла билдәле. XIX быуат башында бында Ураҙ Ҡәйепов йәшәй. 

[[XVIII быуат]] аҙағында ауыл 29 йорттан торған, унда 204 кеше йәшәгән. Киләһе быуат яртыһында вуылда 
139 йортта 410 ир-ат һәм 348 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. [[1920 йыл]]да унда 1864 кеше менән 389 йорт иҫәпләнгән. 5 йылдан һуң 205 хужалыҡ иҫәпләнгән. Октябрь революцияһына тиклем [[1917 йыл]]да бында почта станцияһы булған. Ауылдан 2—3 саҡрым алыҫлыҡта Афанасьев һәм Киселевтың тирмәне урынлаша<ref>{{ИСДБ|страница=27}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||1051||503||548||47,9||52,1
|-
|}
;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — [[башҡорттар]] (98 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>.

{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Ревизия материалдары ==
1811 йылда<ref>[https://basharchive.ru/census/reviz/86839/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ураҙ ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.
== Географик урыны ==

* Район үҙәгенә тиклем ([[Учалы]]): 25 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Учалы): 30 км<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref>

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Аллаяров Ғәзим Закир улы]] (19.12.1912— 24.12.1993) — партия эшмәкәре, журналист һәм яҙыусы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыуcы. 1941 йылдан — КПСС, 1973 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. КПСС-тың XXII съезы делегаты
* [[Талха Ғиниәтуллин]] (20.04.1925—7.11.2019), [[рус теле]]ндә ижад итеүсе [[СССР]] һәм [[Рәсәй]] әҙибе. 1978 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы]] (2010), [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990).
* [[Заһиров Наил Хәйбулла улы]] (20.11.1925—27.09.2014) — [[фән|ғалим]]-тау инженеры, юғары мәктәп эшмәкәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1958 йылдан [[Красноярск]] төҫлө металдар институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1959 йылдан — уҡыу уҡытыу һәм фәнни эштәр буйынса проректор, 1962—1994 йылдарҙа [[мәғдән]] һәм һибелмә ятҡылыҡтарҙы үҙләштереү кафедраһы мөдире. 2006 йылдан — Себер федераль университеты уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1970), профессор (1971). [[РСФСР]]-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1982), [[СССР]]-ҙың [[төҫлө металлургия]] отличнигы (1970, 1978). I дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] (1985), [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Ҡыҙыл Байраҡ]] (1985), [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] (1967) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1961) ордендары кавалеры.
* [[Сәғәҙәтов Хәбибулла Сәғит улы]] — (1915— 5.03.1974) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия кесе сержанты[2][3]. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945), Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945) кавалеры
* [[Зиннуров Өлфәт Ғаяз улы]] (1950), ғалим-иҡтисадсы. 1970 йылдан (өҙөклөк менән) Өфө авиация институты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Ураҙ ауылынан.
* [[Нәжибәк Хафизов]] (17.12.1921—1989) — яҙыусы. Башҡорт дәүләт филармонияһы (1963-1967), М. Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры  директоры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. II-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры.
* [[Шөғәйепова Минзәлә Нурмөхәмәт ҡыҙы]] (1961) — комсомол, [[КПСС|партия]] органдары, [[дәүләт]] хеҙмәте һәм матбуғат ветераны, [[Шиғриәт|шағир]]. 2018 йылдан [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы]] ағзаһы.

== Урамдары ==
{{Колонки|3}}
* Башҡортостан урамы  ({{lang-ru|улица Башкортостан}})
* Тау урамы ({{lang-ru|Горная улица}})
* Дуҫлыҡ урамы  ({{lang-ru|улица Дружбы}}) 
* Н.Хафизов урамы  ({{lang-ru|улица Н.Хафизова}}) 
* Т.Ғиниәтуллин урамы  ({{lang-ru|улица Т.Гиниатуллина}})
* Карьера урамы  ({{lang-ru|Карьерная улица}}) 
* Колхоз урамы  ({{lang-ru|улица Колхозная}})
* Йәштәр урамы  ({{lang-ru|Молодежная улица}})
* Мышагыр урамы  ({{lang-ru|улица Мышагыр}})
* Өсҡолон урамы  ({{lang-ru|улица Осколон}})
* Йылға тыҡрығы  ({{lang-ru|Речной переулок}})
* Талышман урамы  ({{lang-ru|улица Талышман}})
* Терешкин урамы  ({{lang-ru|улица Терешкина}}) 
* Урал урамы  ({{lang-ru|Уральская улица}})
* Ф.Аллаяров урамы ({{lang-ru|улица Ф.Аллаярова}})
* Үҙәк урамы  ({{lang-ru|Центральная улица}})
* Мәктәп урамы  ({{lang-ru|Школьная улица}})
* Шоссе урамы  ({{lang-ru|Шоссейная улица}})
* Яйыҡ урамы  ({{lang-ru|улица Яицкая}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/046/000039.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 20 по Республике Башкортостан]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Тарихи ҡомартҡылар ==
* Әүлиә зыяраты
== Ер-һыу атамалары ==
* Мышағыр тауы
* Ялангүл күле<ref>[https://vk.com/doc-73607076_317281216?hash=INwlBoOE7UGfkhhUdkWBBi2QVL8ffS8fggrOoQOLqfT&dl=KiWE8k9GLg0xKmMxk4AxLMhMgRAHAVq69iZ8EmLVYVk Башҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге]</ref>

== Видеофильмдарҙа ==
* [https://yandex.ru/video/preview/?text=Уразово%20Учалинского%20района%20в%20видеофильмах&path=yandex_search&parent-reqid=1648379853931375-1620602780541141407-sas6-5259-79d-sas-l7-balancer-8080-BAL-368&from_type=vast&filmId=17184435241217251118 Уразово Учалы золото Альтинвест 2021]
* [https://yandex.ru/video/preview/?text=Уразово%20Учалинского%20района%20в%20видеофильмах&path=yandex_search&parent-reqid=1648379853931375-1620602780541141407-sas6-5259-79d-sas-l7-balancer-8080-BAL-368&from_type=vast&filmId=5783757718093574166 Золотодобытчик мешает спать жителям деревни. Уразово, Учалинский район.]

== Матбуғатта ==
* [https://yaikrb.com/news/novosti/2021-09-04/ura-veterinariya-uchastka-y-respublikala-ikense-urynda-2491377 Ураҙ ветеринария участкаһы республикала икенсе урында]{{Недоступная ссылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} 
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.] {{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* 1811 йылғы [https://basharchive.ru/census/reviz/86839/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/13054-ura-uchaly-r-nynda-y-auyl}}{{V|8|11|2019}}   
* {{ИСДБ|страница=27}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}


{{Учалы районы ауылдары}}

[[Категория:Учалы районы ауылдары]]
Ураҙ () — Башҡортостан Республикаһының Учалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 1051 кеше булған.
Почта индексы — 453741, ОКАТО коды — 80253888001.

 Тарихы 
Улус үҙәгенән 24 саҡрым алыҫлыҡта Урал йылғаһы буйында хәҙер Ураҙ кеүек билдәле Миңлебай ауылы булған. Ауыл исеме тәүге төпләнеүсе сотник Миңлебай Ишмәнов исеме менән бәйле. Ауылдың икенсе исеменең сығышы ла билдәле. XIX быуат башында бында Ураҙ Ҡәйепов йәшәй. 

XVIII быуат аҙағында ауыл 29 йорттан торған, унда 204 кеше йәшәгән. Киләһе быуат яртыһында вуылда 
139 йортта 410 ир-ат һәм 348 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. 1920 йылда унда 1864 кеше менән 389 йорт иҫәпләнгән. 5 йылдан һуң 205 хужалыҡ иҫәпләнгән. Октябрь революцияһына тиклем 1917 йылда бында почта станцияһы булған. Ауылдан 2—3 саҡрым алыҫлыҡта Афанасьев һәм Киселевтың тирмәне урынлаша.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь105150354847,952,1
Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (98 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта .

 Ревизия материалдары 
1811 йылдаревизия материалдары Ураҙ ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.
 Географик урыны 

 Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 25 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Учалы): 30 км

 Билдәле шәхестәре 
 Аллаяров Ғәзим Закир улы (19.12.1912— 24.12.1993) — партия эшмәкәре, журналист һәм яҙыусы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыуcы. 1941 йылдан — КПСС, 1973 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. КПСС-тың XXII съезы делегаты
 Талха Ғиниәтуллин (20.04.1925—7.11.2019), рус телендә ижад итеүсе СССР һәм Рәсәй әҙибе. 1978 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы (2010), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990).
 Заһиров Наил Хәйбулла улы (20.11.1925—27.09.2014) — ғалим-тау инженеры, юғары мәктәп эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1958 йылдан Красноярск төҫлө металдар институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1959 йылдан — уҡыу уҡытыу һәм фәнни эштәр буйынса проректор, 1962—1994 йылдарҙа мәғдән һәм һибелмә ятҡылыҡтарҙы үҙләштереү кафедраһы мөдире. 2006 йылдан — Себер федераль университеты уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1970), профессор (1971). РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1982), СССР-ҙың төҫлө металлургия отличнигы (1970, 1978). I дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Ҡыҙыл Байраҡ (1985), Ҡыҙыл Йондоҙ (1967) һәм «Почёт Билдәһе» (1961) ордендары кавалеры.
 Сәғәҙәтов Хәбибулла Сәғит улы — (1915— 5.03.1974) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия кесе сержанты[2][3]. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945), Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945) кавалеры
 Зиннуров Өлфәт Ғаяз улы (1950), ғалим-иҡтисадсы. 1970 йылдан (өҙөклөк менән) Өфө авиация институты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Ураҙ ауылынан.
 Нәжибәк Хафизов (17.12.1921—1989) — яҙыусы. Башҡорт дәүләт филармонияһы (1963-1967), М. Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры  директоры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. II-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
 Шөғәйепова Минзәлә Нурмөхәмәт ҡыҙы (1961) — комсомол, партия органдары, дәүләт хеҙмәте һәм матбуғат ветераны, шағир. 2018 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы.

 Урамдары 

 Башҡортостан урамы  ()
 Тау урамы ()
 Дуҫлыҡ урамы  () 
 Н.Хафизов урамы  () 
 Т.Ғиниәтуллин урамы  ()
 Карьера урамы  () 
 Колхоз урамы  ()
 Йәштәр урамы  ()
 Мышагыр урамы  ()
 Өсҡолон урамы  ()
 Йылға тыҡрығы  ()
 Талышман урамы  ()
 Терешкин урамы  () 
 Урал урамы  ()
 Ф.Аллаяров урамы ()
 Үҙәк урамы  ()
 Мәктәп урамы  ()
 Шоссе урамы  ()
 Яйыҡ урамы  ()Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 20 по Республике Башкортостан

 Тарихи ҡомартҡылар 
 Әүлиә зыяраты
 Ер-һыу атамалары 
 Мышағыр тауы
 Ялангүл күлеБашҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге

 Видеофильмдарҙа 
 Уразово Учалы золото Альтинвест 2021
 Золотодобытчик мешает спать жителям деревни. Уразово, Учалинский район.

 Матбуғатта 
 Ураҙ ветеринария участкаһы республикала икенсе урында

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

 Һылтанмалар 
 1811 йылғы ревизия материалдары
    
 

Категория:Учалы районы ауылдары