Шишмә
{{Ук}}
'''Шишмә''' ({{lang-ru|Чишмы}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Шишмә районы]]ндағы эшселәр ҡасабаһы. [[Шишмә районы]]ның административ үҙәге. [[Өфө]]нән 37 километр көньяҡ-көнбайышта урынлашҡан эре тимер юл узеле, бынан көнсығыш йүнәлештә Өфө яғына, көнбайышҡа — [[Һамар]] һәм көньяҡ-көнбайышҡа [[Ульяновск]] йүнәлешендә юлдар китә.

[[2010]] йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 21 мең 196 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.

==Транспорт==
Куйбышев тимер юлының «Бөгөлмә—Шишмә» участкаһының Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендәге оҙонлоғо 142 километр. Дөйөм йүнәлеше  көнбайыштан көнсығышҡа булып, [[Туймазы районы|Туймазы]], [[Бүздәк районы|Бүздәк]], [[Благовар районы|Благовар]] һәм Шишмә райондары аша үтеп, республиканы Волга буйы, Урал, Себер, Урта Азия сәнәғәт үҙәктәре менән тоташтыра. Юл 1914 йылда төҙөлөп сафҡа индерелгән, тулыһынса электрлаштырылған.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||21196||9878||11318||46,6||53,4
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Байбурин Фәүзи Зәки улы]] (24.01.1943), хәрби хеҙмәткәр, отставкалағы I ранг капитаны. [[Фән|Ғалим]]-инженер-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1989), профессор (1990)<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/1412 Башҡорт энциклопедияһы — Байбурин Фәүзи Зәки улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224105053/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/1412 |date=2019-12-24 }}{{V|21|01|2018}}</ref>. 
* [[Ғайсина Рәйдә Мирғәле ҡыҙы]] (2.03.1938), ғалим-[[урыҫ теле]] белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәтсе. Филология фәндәре докторы (1984), профессор (1984). 1996—2011 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның хәҙерге урыҫ тел ғилеме кафедраһы мөдире. 1987—1996 йылдарҙа [[Башҡортостан]]дың Ҡатын-ҡыҙҙар союзы рәйесе. [[Рәсәй Федерацияһы]] юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2010), [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1987), [[Рәсәй]]ҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001)<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/3233 Башҡорт энциклопедияһы — Ғайсина Рәйдә Мирғәле ҡыҙы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224095207/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/3233 |date=2019-12-24 }}{{V|1|03|2018}}</ref>.
* [[Илбаева Зәйтүнә Зариф ҡыҙы]] (23.02.1906—5.10.1983), йырсы (лирик сопрано), уҡытыусы. 1955 йылда [[Мәскәү]]ҙә үткән Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнашыусы. [[Башҡорт АССР‑ы]]ның атҡаҙанған артисы (1942). [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. (1955).
* [[Истомина Энесса Георгиевна]] (16.06.1934), ғалим-тарихсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы (1998), тарих фәндәре докторы (1984), профессор (2003). Рәсәй Журналистар союзы ағзаһы.
* [[Урманов Тәлғәт Фәтхетдин улы]] (1929—2.02.2023), [[бейеү]]се. 1951—1971 йылдарҙа хәҙерге [[Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле]] артисы. 1955 йылда [[Мәскәүҙә башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһы|Мәскәүҙә үткән башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында]] ҡатнашыусы. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған артисы (1963)<ref>[https://www.bashinform.ru/news/culture/2023-02-03/ushyol-iz-zhizni-stareyshiy-veteran-bashkirskoy-stseny-talgat-urmanov-3129983 Ушёл из жизни старейший ветеран башкирской сцены Талгат Урманов. ИА «Башинформ», 3 февраля 2023 года]{{V|4|02|2023}}</ref>.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} 
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/16960-shishm-ala-tibynda-y-asaba}}
{{V|17|02|2019}}
* {{БЭ2013|http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/16962-shishm-shishm-r-nynda-y-auyl}}{{V|17|02|2019}}

{{Шишмә районы ауылдары}}

[[Категория:Шишмә районы ауылдары]]
[[Категория:Башҡортостан район үҙәктәре]]
[[Категория:Дим буйындағы тораҡ пункттар]]

{{Chish-stub}}
Шишмә () — Башҡортостан Республикаһының Шишмә районындағы эшселәр ҡасабаһы. Шишмә районының административ үҙәге. Өфөнән 37 километр көньяҡ-көнбайышта урынлашҡан эре тимер юл узеле, бынан көнсығыш йүнәлештә Өфө яғына, көнбайышҡа — Һамар һәм көньяҡ-көнбайышҡа Ульяновск йүнәлешендә юлдар китә.

2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 21 мең 196 кеше.

Транспорт
Куйбышев тимер юлының «Бөгөлмә—Шишмә» участкаһының Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендәге оҙонлоғо 142 километр. Дөйөм йүнәлеше  көнбайыштан көнсығышҡа булып, Туймазы, Бүздәк, Благовар һәм Шишмә райондары аша үтеп, республиканы Волга буйы, Урал, Себер, Урта Азия сәнәғәт үҙәктәре менән тоташтыра. Юл 1914 йылда төҙөлөп сафҡа индерелгән, тулыһынса электрлаштырылған.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь2119698781131846,653,4

 Билдәле шәхестәре 
 Байбурин Фәүзи Зәки улы (24.01.1943), хәрби хеҙмәткәр, отставкалағы I ранг капитаны. Ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1989), профессор (1990)Башҡорт энциклопедияһы — Байбурин Фәүзи Зәки улы . 
 Ғайсина Рәйдә Мирғәле ҡыҙы (2.03.1938), ғалим-урыҫ теле белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәтсе. Филология фәндәре докторы (1984), профессор (1984). 1996—2011 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының хәҙерге урыҫ тел ғилеме кафедраһы мөдире. 1987—1996 йылдарҙа Башҡортостандың Ҡатын-ҡыҙҙар союзы рәйесе. Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2010), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1987), Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001)Башҡорт энциклопедияһы — Ғайсина Рәйдә Мирғәле ҡыҙы .
 Илбаева Зәйтүнә Зариф ҡыҙы (23.02.1906—5.10.1983), йырсы (лирик сопрано), уҡытыусы. 1955 йылда Мәскәүҙә үткән Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған артисы (1942). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. (1955).
 Истомина Энесса Георгиевна (16.06.1934), ғалим-тарихсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы (1998), тарих фәндәре докторы (1984), профессор (2003). Рәсәй Журналистар союзы ағзаһы.
 Урманов Тәлғәт Фәтхетдин улы (1929—2.02.2023), бейеүсе. 1951—1971 йылдарҙа хәҙерге Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле артисы. 1955 йылда Мәскәүҙә үткән башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған артисы (1963)Ушёл из жизни старейший ветеран башкирской сцены Талгат Урманов. ИА «Башинформ», 3 февраля 2023 года.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 

 

Категория:Шишмә районы ауылдары
Категория:Башҡортостан район үҙәктәре
Категория:Дим буйындағы тораҡ пункттар