Классик музыка
[[Файл:Classical_music_composers_montage.JPG|справа|мини|326x326пкс|Күренекле композиторҙар (һулдан уңға):<br /><br /><br /><br />''өҫкө рәттә'' — [[Антонио Вивальди]], [[Йоһанн Себастьян Бах|Иоганн Себастьян Бах]], [[Георг Фридрих Гендель|Георг Гендель]], [[Вольфганг Амадей Моцарт]], [[Людвиг ван Бетховен|Людвиг ван бетховен]]; <br /><br /><br /><br />''икенсе рәт'' — Россини Джоаккино, [[Феликс Мендельсон|Феликс Мендельсондың]], [[Фредерик Шопен]], [[Рихард Вагнер]], [[Джузеппе Верди]]; <br /><br /><br /><br />''өсөнсө рәт'' — [[Иоганн Штраус (ул)|Иоганн Штраустың]], [[Йоһаннес Брамс|Брамс]], [[Жорж Бизе]], [[Чайковский Пётр Ильич|Петр Ильич Чайковский]], [[Антонин Дворжак]]; <br /><br /><br /><br />''аҫҡы рәт'' — [[Эдвард Григ]], Эдуард Элг, Сергей Рахманинов, Джордж Гершвин, [[Хачатурян Арам Ильич|Арам Хачатурян]].]]
'''Классик музыка''' (''классик музыка''; от {{Lang-la|classicus}} — «өлгөлө») — донъя музыка мәҙәниәтенең алтын фондына ингән өлгөлө музыкаль әҫәрҙәр <ref>[slovar.cc/muz/term/2479400.html Классика] // Словарь музыкальных терминов</ref>. Классик музыкаль әҫәрҙәрҙе музыканың тәрәнлеге, йөкмәткеһе, идеяһының әһәмиәтллеге һәм формаһының камиллығы берләштерә. Классик музыка әҫәрҙәренә боронғолары менән бер рәттән хәҙерге заманда ижад ителгәндәрҙе лә индереп була<ref>[http://slovariki.org/muzykalnaa-enciklopedia/3339 Классика музыкальная] // [[Музыкальная энциклопедия]]</ref>. «Классик музыка» төшөнсәһе йәнле һөйләү телендә «академик музыка» йәки «симфоник музыка»ның синонимы булараҡ ҡулланыла.

== Тарихи мәғәнәһе ==
«Классик музыка»ның тарихи төшөнсәһе (йәки «музыкаль классика»<ref name="mus_cl">{{Мәҡәлә|автор=Хохлов Ю. Н.|заглавие=Классика музыкальная|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1974|том=2|страницы=}}</ref>) [[классицизм]] дәүеренең һуңғы, [[Мәғрифәтселек дәүере|ағартыу]] этабы менән бәйле<ref name="class">{{Мәҡәлә|автор=[[Келдыш, Юрий Всеволодович|Келдыш Ю. В.]]|заглавие=Классицизм|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1974|том=2|страницы=}}</ref>. Сығып, Һүҙҙең ({{Lang-la|classicus}} — өлгөлө) тәүге мәғәнәһенән сығып, классицизм дәүере драматургтары өлгө итеп [[Антиклыҡ|антик]] авторҙарҙың [[Аристотель|Аристотелдең]] «Поэтикаһы»нда формалашҡан антик драмаларҙың өс берлек (ваҡыт, урын, ғәмәл) төҙөлөш принциптары талаптарын үтәгән әҫәрҙәрен алғандар. Был принципты музыкала тормошҡа ашырыу бары тик [[Опера|операла]] һәм әҙәби сығанаҡтарға нигеҙләнгән өлөшләтә башҡа жанрҙарҙа:  оратория йәки кантатала — ғына мөмкин булған, шул иҫәптән К.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Глюктың реформатор операларында (ул иң беренсе булып классицизмдың бөтә талаптарын үтәй алған), һәм «вена классиктары»ның күп кенә әҫәрҙәрендә, антик сюжеттарға нигеҙләнгән либреттоларҙа тормошҡа ашырып булған<ref name="class" />.

Әҙәбиәттән  (шул иҫәптән драматургия) һәм һынлы сәнғәттән, Боронғо Греция музыкаль традицияларынан айырмалы рәүештә, XVIII быуат башында (көнсығыш сиркәү литургия йырҙарын иҫәпкә алмағанда) классицизм өлгөләре музыкала тотош юғалған тиерлек һәм классик өлгөләргә оҡшатып яҙылған музыка тураһында ттуранан-тура һөйләү мөмкин түгел. Шулай ҙа инструменталь музыкала классицихзмдың дөйөм принциптары : тигеҙлек талаптары, төп идеяның логик  асыҡлығы, композицияның һәм жванрҙарҙы теүәл сикләүҙең төҙөклөгө һәм бөтөнлөгө — үҙенә ҡулланылыу тапҡан <ref name="class">{{Мәҡәлә|автор=[[Келдыш, Юрий Всеволодович|Келдыш Ю. В.]]|заглавие=Классицизм|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1974|том=2|страницы=}}</ref>. Был талаптар менән, һүрәтләндереү Ҡәтғи яйға һалынған структураны булдырыу талабы менән бергә — юғары һәм түбән, төп һәм икенсел, үҙәк һәм буйһонғандың аныҡ иерархияһы аҡрынлап был осорҙа, хатта иртә барокко осоронда, хакимлыҡ иткән полифония [[XVIII быуат|XVIII быуаттың]]  икенсе яртыһында инструменталь музыкала ныҡлап урынлашҡан гомофония төҙөклөгө менән бәреп сығарыла[[XVIII быуат|т]]<ref name="gom">{{Мәҡәлә|автор=Холопов Ю. Н.|заглавие=Гомофония|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1973|том=1|страницы=}}</ref>. Операның йоғонтоһо ла сағыла: музыкалағы гомофонияла тауыштарҙың төп тауышҡа һәм аккомпаниаторлаусы тауышҡа бүленеүе — был инде полифоник тигеҙлеккә ҡаршы булыуҙы аңлата — музыкаль-драматик жанрҙар өсөн ныҡ ҡулайлы була; опера персонаждарын индивидуалләштереү өсөн табылған был саралар уларҙың эмоциональ хәлен сағылдыра, һәм артабан был саралар инструменталь музыкала ла ҡулланыла башлай<ref name="gom" /><ref name="muze">{{Мәҡәлә|автор=[[Штейнпресс, Борис Соломонович|Штейнпресс Б. С.]]|заглавие=Симфония|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1981|том=5|страницы=}}</ref>.

Гомофония менән музыка яҙыуҙың  үҫеше, үҙ сиратында, яңы музыкаль  формаларҙы барлыҡҡа килтерә, — һуңғы классицизм вәкилдәре XVIII быуат аҙағында үҙ ижад өлгөләрен тыуҙыра: тап XVIII быуаттың икенсе яртыһында инструменталь музыканың төп (соло, ансамбль һәм оркестр өсөн) жанрҙарының нигеҙҙәре барлыҡҡа килә, шул иҫәптән, яңы формалар: [[Соната|сонатаның]], [[Концерт (әҫәр)|инструменталь концерттың]] һәм [[Симфония|симфонияларҙың]]<ref>{{Мәҡәлә|автор=Валькова В. Б.|заглавие=Соната|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1981|том=5|страницы=}}</ref><ref>{{Мәҡәлә|автор=Раабен Л. Н.|заглавие=Концерт (произведение)|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1974|том=2|страницы=}}</ref><ref name="muze">{{Мәҡәлә|автор=[[Штейнпресс, Борис Соломонович|Штейнпресс Б. С.]]|заглавие=Симфония|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1981|том=5|страницы=}}</ref>яңы формалары тыуа. Музыкаль формаларҙың классицизм осорондағы типтарын кәметеп һәм унификациялап,элек талап ителмәгән тониканың яңы принциптары нығына, музыкала элек билдәһеҙ һәм мәжбүри булмаған тема (йәки төп тема, йәғни башланғыс тезистың ҡуйыртылған фекерен артабан үҫешен сағылдырыусы) категорияһы барлыҡҡа килә <ref name="gom">{{Мәҡәлә|автор=Холопов Ю. Н.|заглавие=Гомофония|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1973|том=1|страницы=}}</ref>.

XVIII быуат урталарында оркестр составтары, ҡағиҙә булараҡ, даими булмайынса, осраҡлы булған; композитор ижады ҡул аҫтындағы музыканттар менән туранан-тура бәйле була — йыш ҡына ҡыллы оркестрҙан, ҡайһы саҡ, ҙур һанлы булмаған тынлы оркестр менән бәйле була. Даими оркестрҙы булдырыу, уларҙың унификацияһы XVIII быуатта инструменталь концерт һәм симфония жанрҙарының үҫешенә булышлыҡ итә, уларҙың үҫеше оркестр составын оптималь һайлау һәм музыка ҡоралдарының камиллығын булдырыу менән бәйле<ref name="ork">{{Мәҡәлә|автор=[[Барсова, Инна Алексеевна|Барсова И. А.]]|заглавие=Оркестр|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1978|том=4|страницы=88—91}}</ref>.

Классицизм дәүере композиторҙарының — [[Йоһанн Себастьян Бах|И. С. Бах]] һәм уның улдары, К. В. Глюк һәм итальян опералары, иртә вена һәм мангейм мәктәптәренең — күп төрлө ҡаҙаныштары вена классик мәктәбе, иң элек  [[Франц Йозеф Гайдн|Й.]] [[Франц Йозеф Гайдн|Гайдн]], [[Вольфганг Амадей Моцарт|В. А. Моцарт]] һәм [[Людвиг ван Бетховен|Л.]] [[Людвиг ван Бетховен|ван Бетховен]]<ref name="vena">{{Мәҡәлә|автор=Хохлов Ю. Н.|заглавие=Венская классическая школа|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1973|том=1|страницы=}}</ref>ижадтарында үҙенең дөйөмләштереүен һәм тамамланышын таба. Был композиторҙарҙың әҫәрҙәрендә «классик» соната, инструменталь һәм симфоник концерт, шулай уҡ төрлө камера ансамбле — ҡыллы һәм фортепиано триоһы, ҡыллы квартет, квинтеты һәм башҡаларҙың формалары кристаллаша<ref name="vena" />; һәм уларға тәүҙә, романтизм дәүерендә, «музыкаль классикаһы» төшөнсәһе , тап «вена классикаһы» ({{Lang-de|Wiener Klassik}}) төшөнсәһе ҡулланыла, шул уҡ ваҡытта улар исеме менән бәйле конкрет музыка стиле — классицизм осорондағы вена музыкаһыны бер ағымы ғына, ә инде Бетховендың һуңғы осоро был йүнәлеш сиктәренән сыҡҡан<ref name="mus_cl">{{Мәҡәлә|автор=Хохлов Ю. Н.|заглавие=Классика музыкальная|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1974|том=2|страницы=}}</ref><ref name="vena" />. Башта сәнғәт йүнәлештәре менән бәйле «вена классикаһы» баһа мәғәнәһенә эйә була һәм шул уҡ ваҡытта нәҡ ошо композиторҙарҙың әҫәрҙәрен «өлгөлө» тип таный<ref name="mus_cl" /><ref name="zhit">{{Мәҡәлә|автор=[[Житомирский, Даниэль Владимирович|Житомирский Д. В.]]|заглавие=Романтизм|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1973|том=4|страницы=}}</ref>.

== Үҫеш осоро ==
Классик музыка осорҙарының үҫеше сиктәрен аныҡ билдәләүҙә ауырлыҡтар бар. Беренсенән, төрлө илдәрҙә был осор төрлө ваҡытта башланған һәм  тамамланған. Икенсенән, билдәле бер осор стилендәге әҫәр был стилдең популяр булмаған, тарихҡа әйләнгән осоронда ла яҙылған. Өсөнсөнән, стиль алымдары,башҡарыу техникаһы һәм музыка әҫәрҙәрен яҙыу йыш ҡына бер нисә осор өсөн хас була. Мәҫәлән, һуңғы ренессанс осоронда ҡулланылған композитор техникалары уларҙы иртә барокко осоронда яҙылған жанр һәм формалар өсөн күсеү осоро техникаһы итеп торған.

Шуға күрә билдәле бер осорҙоң датаһын  аныҡ иҫәпләүҙәр башынан аҙағына тиклем бәхәсле тикшереүҙәр предметы булып тора. Йылдарҙы яҡынса ғына күрһәтергә мөмкин.

Түбәндәге график классик музыка үҫеше осорҙарының иң йыш ҡулланылған даталары<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.liveabout.com/intro-to-classical-music-723900|title=Where to Begin on Your Journey With Classical Music|author=Classical Music and Opera B. A.|accessdate=2020-12-15}}</ref>.<timeline>
Preset  = TimeHorizontal_AutoPlaceBars_UnitYear
ImageSize = width:550

Colors   =
 id:offWhite   value:rgb(0.97,0.97,0.97)
 id:paleGray   value:rgb(0.86,0.86,0.86)
 id:darkGray   value:gray(0.6)
 id:baroqueBlue value:rgb(0.6,1,0.6)

BackgroundColors = canvas:offWhite

Period   = from:400 till:2000
ScaleMajor = unit:year increment:200 start:400 gridcolor:paleGray

Define $bold = fontsize:M shift:(10,-7)

BarData=
 barset:Composers

PlotData=

# set defaults
 width:15 fontsize:S textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4) color:baroqueBlue

 barset:Composers

 from:476 till:1400 text:"[[Музыка средневековья|Средневековье]]"
 from:1400 till:1600 text:"[[Музыка эпохи Возрождения|Ренессанс]]"
 from:1600 till:1750 text:"[[Музыка эпохи барокко|Барокко]]" 
 from:1730 till:1820 text:"[[Музыка периода классицизма|Классицизм]]"
 from:1815 till:1910 text:"[[Музыка периода романтизма|Романтизм]]"
 from:1900 till:1999 text:"[[Классическая музыка 20-го века|XX век]]"


</timeline>

== Баһалау мәғәнәһе ==
[[Файл:Panorama_musicians.jpg|мини|312x312пкс|XX быуат классиктары (һулдан уңға):<br /><br /><br /><br />Клод Дебюсси, [[Густав Малер]], [[Прокофьев Сергей Сергеевич|Прокофьев Сергей]];<br /><br /><br /><br />Морис Равель, [[Ян Сибелиус]], [[Стравинский Игорь Фёдорович|Игорь Стравинский]];<br /><br /><br /><br />Леош Яначка, [[Бела Барток|Барток]], [[Шостакович Дмитрий Дмитриевич|Дмитрий Шостакович]].]]
«Музыкаль классика» төшөнсәһе бер аҙ ваҡыттан һуң вена классик мәктәбенән алдағы музыкаға ла тарала: мәҫәлән «иҫке классиктар» тип иң элек [[Йоһанн Себастьян Бах|И. С. Бах]], [[Георг Фридрих Гендель|Г. Ф. Гендель]], [[Антонио Вивальди|А. Вивальдиҙы]] атайҙар, һәм ахыр сиктә улар ижады баһалау мәғәнәһенә эйә була, иң юғары талаптарға яуап бирә алған һәм бөтә донъя тарафынан танылған музыка булып һанала<ref name="mus_cl">{{Мәҡәлә|автор=Хохлов Ю. Н.|заглавие=Классика музыкальная|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1974|том=2|страницы=}}</ref>. Хәйер, теге йәки был композиторҙы тере сағында уҡ классик тип һанарға мөмкин була, мәҫәлән, [[Шостакович Дмитрий Дмитриевич|Дмитрий Шостаковичтың]], традицион концерт репертуарына инеп, ваҡыт һынауҙарын үткән әҫәрҙәре «классик» тип аталған: шулай ҙа әгәр теге йәки был композитор әҫәрҙәрен төрләндереү өсөн күптән онотолған әҫәрҙәрҙе терелтә икән, уның яҙған әҫәрен был классик әҫәр тип һанап булмай<ref name="mus_cl" />.

Был төшөнсәләрҙе ҡулланыу, ғәҙәттә, төрлө күңел асыу маҡсатынан яҙылған «еңел» музыканан айырмалы рәүештә, иғтибар концентрацияһын талап итеүсе «етди» музыкаға ҡарата була<ref name="sohor">{{Мәҡәлә|автор=[[Сохор, Арнольд Наумович|Сохор А. Н.]]|заглавие=Легкая музыка|ссылка=|язык=|издание=БСЭ. Издание 4-е|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия|год=1973|том=14|номер=|страницы=|doi=|issn=}}</ref>. XVIII быуатта «етди» һәм «еңел» музыка  араһында был айырма булмаған, был айырма бары тик XIX быуатта ғына барлыҡҡа килә<ref>{{Китап|автор=Алексаеева Л. Н., Григорьев В. Ю.|заглавие=Страницы зарубежной музыки XIX века|место=М.|издательство=Знание|год=1983|страницы=5|страниц=112}}</ref>, шулай ҙа «ярымклассика (полуклассика) тип аталған» «еңел» жанрҙарҙың ҡайһы бер өлгөләрен дә, атап әйткәндә, XIX — ХХ быуат башындағы француз, вена һәм венгр оперетталарын һәм [[Иоганн Штраус (ул)|Иоганн Штраус-улдың]] бейеү (вальс) әҫәрҙәрен юғары «классик» музыка өлгөләре тип атап була <ref>{{Мәҡәлә|автор=Орелович А. А.|заглавие=Оперетта|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1978|том=4|страницы=}}</ref>, [[Иоганн Штраус (ул)|Иоганн Штраус-ул]] әҫәрҙәренең йоғонтоһо [[Густав Малер]] әҙәрҙәрендә, [[Рихард Штраус|Рихард Штраустың]] «Кавалер розы» операһында, «Вальс» симфоник поэмаһында һәм Морис Равелдең «нәзәкәтле һәм сентименталь вальстарында» табыла<ref>{{Мәҡәлә|автор=Немировская И. А.|заглавие=Штраус И. сын|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1982|том=6|страницы=}}</ref>.

== Типологик мәғәнә ==
Йәнле һөйләү телмәрендә һәм публицистик стилдә классик музыка һүҙе типологик мәғәнәлә  «академик» музыканы атай. Был осраҡта «классик музыка» төшөнсәһе билдәле бер музыкаль жанрға: операға, симфонияның, камера һәм орган музыкаларының, концерт практиаһына әйләнгән рухи музыканың традицион башҡарылыусы төрлө формаларына ҡарата ҡулланыла <ref>{{Мәҡәлә|автор=Царёва E. M.|заглавие=Жанр музыкальный|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1974|том=2|страницы=}}</ref>.

=== Төрлө тел мәҙәниәттәрендә терминдың мәғәнәләре ===
«Классик музыка»төшөнсәһенең тарихи формалашҡан күп  мәғәнәлелеге европа телдәренең күпселеге өсөн хас. Инглиз һүҙбәйләнеше ({{Lang-en|classic music}}) [[1836 йыл|1836 йылғы]] [[Оксфорд инглиз теле һүҙлеге|Инглиз теленең оксфорд һүҙлеге]]  баҫмаһында бар һәм ул Бахтан алып Бетховенға тиклем осорҙо «алтын быуат» тип ҡанунлаштырырға тырышыу менән бәйле. Шул уҡ ваҡытта музыканың «классик» осоро (яҡынса [[1750 йыл|1750]]—[[1830 йыл]] йылдарҙағы Мәғрифәтселек дәүере классицизмы) шулай уҡ «classical» тип атала .

Шулай уҡ немец ({{Lang-de|klassische Musik}}), француз ({{Lang-fr|musique classique}}), итальян ({{Lang-it|musica classica}}) һәм башҡа телдәрҙә лә был термин төрлөсә анлатылып йөрөй.

Шул уҡ ваҡытта, мәҫәлән, поляк телендә был төшөнсәнең мәғәнәһе классицизм дәүеренә ҡараған музыканы ({{Lang-pl|muzyka klasycystyczna}}) һәм академик музыканы ({{lang-pl|muzyka poważna}}) аңлатҡан төшөнсәнән был музыканы ({{Lang-pl|muzyka klasyczna}}) баһалау төшөнсәһе тип аныҡ сикләнгән.

== Классик музыка ҡоралдары ==
[[Файл:DSC_0121_(6938026666).jpg|слева|мини|300x300пкс|Симфоник оркестр]]
Классик музыкала ҡулланылған музыка ҡоралдары башлыса XIX быуат уртаһына тиклем хасил була, байтаҡтары күпкә элек булдырылған була һәм музыка ҡоралдарын һайлау процесын камиллаштырыу барышында «классик» ҡоралдарға әйләнә<ref name="ork">{{Мәҡәлә|автор=[[Барсова, Инна Алексеевна|Барсова И. А.]]|заглавие=Оркестр|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1978|том=4|страницы=88—91}}</ref> [юҡ сығанағы].

Симфоник оркестрҙың «классик» составы [[Людвиг ван Бетховен|Л. ван Бетховен]] партитураларында һәм музыка ғилеме әҙәбиәтендә «бетховен» составы тип йөрөтөлә<ref name="ork">{{Мәҡәлә|автор=[[Барсова, Инна Алексеевна|Барсова И. А.]]|заглавие=Оркестр|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1978|том=4|страницы=88—91}}</ref>. Был оркестрҙа төп ролде үтәүсе ҡыллы һыҙғыслы [[скрипка]], альт, виолончель һәм контрабас (һыҙғыслы квинтеты тип аталған, сөнки скрипкалар уларҙа беренсе һәм икенсегә бүленгән скрипкалар)<ref name="vena" />музыка ҡоралдарынан тыш, оркестр составына тағы ла парлы ағас тынлы музыка ҡоралдары (2 [[флейта]], 2 гобой, 2 кларнет һәм 2 фагот) һәм  баҡыр тынлылар төркөмө (2, 3 йәки 4 валторна һәм 2 [[Торба (музыка ҡоралы)|торба]]); һуҡма ҡоралдарҙан литавралар<ref name="ork" /> инә. XIX быуаттың икенсе яртыһында «бетховен» оркестры инде бәләкәй симфоник оркестр тип классификациялана; шулай уҡ үҙенең Туғыҙынсы симфонияһында Бетховен нигеҙләгән ҙур оркестр составы һәр секцияның кесе составы менән генә түгел, ә ҡайһы бер өҫтәлмә  музыка ҡоралдары: кесе флейта, контрафагот, тромбон, өсмөйөш, тәрилкәләр һәм ҙур барабан менән байыҡтырыла<ref name="ork" />. Һуңыраҡ, романтизм дәүерендә симфоник оркестрҙа арфа, туба, инглиз мөгөҙө, ҡыңғырауҙар барлыҡҡа килә<ref name="ork" />.

Бик аҙ ғына (тынлы һәм һуҡма) музыка ҡоралдары бары тик симфоник оркестрҙа ғына ҡулланыла, уларҙың күп өлөшө ([[фортепиано]] һәм орган) оркестр составына инмәйенсә, яңғыҙ йәки яңғыҙ инструменталь [[Концерт (әҫәр)|концеттарҙа]] ҡулланылып, төрлө камера ансамблдәрен: дуэт, трио, квартет һәм башҡаларҙы — тәшкил итә.<ref>{{Мәҡәлә|автор=Вертков К. А., Левин С. Я.|заглавие=Музыкальные инструменты|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1976|том=3|страницы=}}</ref><ref>{{Мәҡәлә|автор=Гаккель Л. Е.|заглавие=Ансамбль|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1973|том=1|страницы=}}</ref>.

XХ быуаттың икенсе яртыһында музыканы аутентик башҡарыу киң таралыш ала  — йәғни, XVII—XVIII быуаттарҙың музыкаһын һәм тағы ла боронғораҡ музыканы шул замандарҙың ҡоралдарында, бигерәк тә вена классиктарының баш тартҡан музыка ҡоралдарында (клавесин, виола,  гобой д ' амур, буй флейта һәм башҡаларҙа) башҡарыу киң тарала.<ref name="ork">{{Мәҡәлә|автор=[[Барсова, Инна Алексеевна|Барсова И. А.]]|заглавие=Оркестр|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1978|том=4|страницы=88—91}}</ref><ref>{{Мәҡәлә|автор=Паршин А. А.|заглавие=Аутентизм: вопросы и ответы|ссылка=http://www.opentextnn.ru/music/Perception/?id=2419|издание=Музыкальное искусство барокко. Сборник 37|место=М.|издательство=МГК|год=2003|страницы=221—233}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mmv.ru/sm/arta/12-12-2000_aut.htm|title=Всего лишь аутентизм|author=Равдоникас Ф.В.|work=ALEA MUSICA - De musica|publisher=Московский музыкальный вестник. Академическая музыка on-line|accessdate=2013-05-19}}</ref>.

== Мәҙәниәт йоғонтоһо ==
Һуңғараҡ классик тип танылған музыка һәр саҡ донъяла булған теге йәки бер төрлө халыҡ музыкаһы ижадын үҙ эсенә йыйған һәм үҙ сиратында, академик һөнәри булмаған музыкааға йоғонто яһаған. XIX быуатта Дж. Россини йәки [[Джузеппе Верди|Дж.]] [[Джузеппе Верди|Верди]] популяр операларының арияларын хәҙерге замандың йыр шлягерҙары кеүек йырлау феномены билдәле<ref>{{Мәҡәлә|автор=Сыров В.|ссылка=http://www.opentextnn.ru/music/Perception/?id=716|заглавие=Шлягер и шедевр (к вопросу об аннигиляции понятий)|издание=Искусство XX века: элита и массы. Сборник статей|место=Н.Новгород|год=2004|страницы=284—285}}</ref>. ХХ быуатта күп композиторҙар бер үк ваҡытта академик һәм академик булмаған жанрҙарҙа эшләгән: [[Шостакович Дмитрий Дмитриевич|Дмитрий Шостакович]] симфониялар авторы ғына түгел, ә эстрада характерлы йырҙарҙың авторы; хәҙерге замандың иң яҡшы симфониялар ижад итеүсеһе Гия Канчели күптәр өсөн «Чито-грито» шлягерының авторы булып тора; Андрей Петров ҡа киң билдәлелекте уның симфоник әҫәрҙәре, опера һәм балеттары түгел, ә эстрадамузыкаһы һәм йырҙары килтерә, был әҫәрҙәрендә композитор академик жанрҙарҙа яҙыуҙағы эш тәжрибәһен киң ҡуллана<ref>{{Мәҡәлә|автор=Сабинина М. Д.|заглавие=Шостакович Д. Д|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1982|том=6|страницы=}}</ref>.
<ref>{{Мәҡәлә|автор=Бялик М. Г.|заглавие=Петров А. П|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1978|том=4|страницы=}}</ref>.

Классик музыка академик булмаған музыка мәҙәниәтенә кинематограф аша йоғонто яһай:йыш ҡына кинорежиссерҙар боронғо замандың бөйөк композиторҙар әҫәрҙәренең фрагменттарын ҡулланып (традицион башҡарыуҙа йәки хәҙерге заманса аранжировкалап) — композиторҙарға бағышланған [[Таланкин Игорь Васильевич|И. Таланкиндың]] «Чайковский», К. Расселдең «Малер» һәм Б. Роуздың «Бессмертная возлюбленная» фильмдарында ғына түгел, ә мәҫәлән, [[Уолт Дисней|Уолт Диснейҙың]] «Наивные симфонии» йәки Юрий Норштейндың «Сеча при Керженце» йәнһүрәттәрендә билдәле музыкаль әҫәрҙәр образын сағылдырырға тырыша<ref name="kino">{{Мәҡәлә|автор=Шилова И. M.|заглавие=Киномузыка|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1974|том=2|страницы=}}</ref>. Икенсе яҡтан, үҙенсәлекле әҫәрҙәр, бәлки, ваҡыт үтеү менән, мәҫәлән, баштан уҡ [[Прокофьев Сергей Сергеевич|Сергей Прокофьевтың]] «Александр Невский» һәм [[Эйзенштейн Сергей Михайлович|С. Эйзенштейндың]] «Иван Грозный» йәки Георгий Свиридовтың «Метель» фильмдары өсөн яҙылған әҫәрҙәре кеүек, кинематограф өсөн классика булып китерҙәр һәм мәңгелек музыка тарихына инерҙәр ине<ref name="kino" /><ref>{{Мәҡәлә|автор=Сохор А. Н.|заглавие=Свиридов Г. В|ссылка=|язык=|издание=Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша|тип=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия, Советский композитор|год=1978|том=4|страницы=}}</ref>.

Музыкаль классика хәҙерге замандың [[Рок|рок-музыкаһына]] ҙур йоғонто яһай.  Тональный телендә ҡулланылған Күпселек рок-музыканттар тарафынан ҡулланылған тональ тел [[барокко]] осороноң башында барлыҡҡа килгән Бынан тыш, төрлө рок-музыка әҫәрҙәре, ҡағиҙә булараҡ, туранан-тура йәки ситләтеп классик репертуар әҫәрҙәре йоғонтоһона менән бәйле, тамашасылар иғтибарын был йоғонтоға бик һирәк йүнәлтһәләр ҙә. Шуға ҡарамаҫтан, ҡайһы бер айырым рок-төркөмдәр тарафынан классик тональносты ҡулланыу төркөмдөң мөһим үҙенсәлеге булып тора ,атап әйткәндә, Oasis төркөмө үҙенең аккордтары һәм гармониялы прогрессиялары менән саф классик традицияларға лайыҡлы. Барокко осоро композиторҙары (бөтәһенән элек [[Антонио Вивальди|А.]] [[Антонио Вивальди|Вивальди]] һәм [[Йоһанн Себастьян Бах|И. С. Бах]]) хард-рок һәм ауыр металл гитарасылары (Эдди Ван Хален һәм Рэнди Роадс) ижадына ныҡ ҙур йоғонто яһаған, улар музыкаһында тәжрибәле музыка белгестәре быны яҡшы ишетә. Бынан тыш, классик музыка алдынғы рок-төркөмдәре — Yes, Genesis һәм Emerson, Lake &amp;amp; Palmer, симфоник рок төркөмдәрендә ҙур әһәмиәткә эйә. Музыкаль классика, ауыр метал (хеви-метал) музыкаһына тәрән инеп, — был жанрҙың симфоник-метал исемендә төрөн барлыҡҡа килтерә, хәҙерге Adagio, Apocalyptica, Versailles, Nightwish, Epica, Kamijo һәм башҡа күп кенә төркөмдәр шундайҙар булып тора<ref>{{Китап|автор=Cook Nicholas|заглавие=Musique, une très brève introduction (trad. Nathalie Getnili)|место=Paris|издательство=Allia|год=2005|pages=17}}</ref>.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==

* Академик музыка
* XX быуат классик музыкаһы
* [[Классицизм]]
* Заманса композиция теорияһы
* Музыкотерапия

== Иҫкәрмә ==
{{Иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==

* {{Китап|автор=[[Чередниченко, Татьяна Васильевна|Чередниченко Т. В.]]|заглавие=Музыка в истории культуры|место=Долгопрудный|издательство=«Аллегро-пресс»|год=1994|страниц=344}}
* {{Китап|заглавие=[[Музыкальная энциклопедия]]|часть=Классика музыкальная|ссылка часть=http://musenc.ru/html/k/klassika-muz3kal5na8.html|место=М.|издательство=Советская энциклопедия|год=1976|том=3|страницы=|страниц=1104|ref=Музыкальная энциклопедия}}
* [slovar.cc/muz/term/2479400.html Классика] // Словарь музыкальных терминов. 2012

== Һылтанмалар ==

* [http://belcanto.ru/ Belcanto.ru — классическая музыка, опера и балет]
* [http://classic-music.ru/ classic-music.ru — интернет-портал "Классическая музыка"]
* [https://www.bbc.com/russian/features-49119567 Чем классическая музыка обязана женщинам? Объясняет музыковед Фиона Мэддокс] // Русская служба Би-би-си, 26 июля 2019

[[Категория:Академик музыка]]
Классик музыка (классик музыка; от  — «өлгөлө») — донъя музыка мәҙәниәтенең алтын фондына ингән өлгөлө музыкаль әҫәрҙәр [slovar.cc/muz/term/2479400.html Классика] // Словарь музыкальных терминов. Классик музыкаль әҫәрҙәрҙе музыканың тәрәнлеге, йөкмәткеһе, идеяһының әһәмиәтллеге һәм формаһының камиллығы берләштерә. Классик музыка әҫәрҙәренә боронғолары менән бер рәттән хәҙерге заманда ижад ителгәндәрҙе лә индереп булаКлассика музыкальная // Музыкальная энциклопедия. «Классик музыка» төшөнсәһе йәнле һөйләү телендә «академик музыка» йәки «симфоник музыка»ның синонимы булараҡ ҡулланыла.

 Тарихи мәғәнәһе 
«Классик музыка»ның тарихи төшөнсәһе (йәки «музыкаль классика») классицизм дәүеренең һуңғы, ағартыу этабы менән бәйле. Сығып, Һүҙҙең ( — өлгөлө) тәүге мәғәнәһенән сығып, классицизм дәүере драматургтары өлгө итеп антик авторҙарҙың Аристотелдең «Поэтикаһы»нда формалашҡан антик драмаларҙың өс берлек (ваҡыт, урын, ғәмәл) төҙөлөш принциптары талаптарын үтәгән әҫәрҙәрен алғандар. Был принципты музыкала тормошҡа ашырыу бары тик операла һәм әҙәби сығанаҡтарға нигеҙләнгән өлөшләтә башҡа жанрҙарҙа:  оратория йәки кантатала — ғына мөмкин булған, шул иҫәптән К.&nbsp;В.&nbsp;Глюктың реформатор операларында (ул иң беренсе булып классицизмдың бөтә талаптарын үтәй алған), һәм «вена классиктары»ның күп кенә әҫәрҙәрендә, антик сюжеттарға нигеҙләнгән либреттоларҙа тормошҡа ашырып булған.

Әҙәбиәттән  (шул иҫәптән драматургия) һәм һынлы сәнғәттән, Боронғо Греция музыкаль традицияларынан айырмалы рәүештә, XVIII быуат башында (көнсығыш сиркәү литургия йырҙарын иҫәпкә алмағанда) классицизм өлгөләре музыкала тотош юғалған тиерлек һәм классик өлгөләргә оҡшатып яҙылған музыка тураһында ттуранан-тура һөйләү мөмкин түгел. Шулай ҙа инструменталь музыкала классицихзмдың дөйөм принциптары : тигеҙлек талаптары, төп идеяның логик  асыҡлығы, композицияның һәм жванрҙарҙы теүәл сикләүҙең төҙөклөгө һәм бөтөнлөгө — үҙенә ҡулланылыу тапҡан . Был талаптар менән, һүрәтләндереү Ҡәтғи яйға һалынған структураны булдырыу талабы менән бергә — юғары һәм түбән, төп һәм икенсел, үҙәк һәм буйһонғандың аныҡ иерархияһы аҡрынлап был осорҙа, хатта иртә барокко осоронда, хакимлыҡ иткән полифония XVIII быуаттың  икенсе яртыһында инструменталь музыкала ныҡлап урынлашҡан гомофония төҙөклөгө менән бәреп сығарылат. Операның йоғонтоһо ла сағыла: музыкалағы гомофонияла тауыштарҙың төп тауышҡа һәм аккомпаниаторлаусы тауышҡа бүленеүе — был инде полифоник тигеҙлеккә ҡаршы булыуҙы аңлата — музыкаль-драматик жанрҙар өсөн ныҡ ҡулайлы була; опера персонаждарын индивидуалләштереү өсөн табылған был саралар уларҙың эмоциональ хәлен сағылдыра, һәм артабан был саралар инструменталь музыкала ла ҡулланыла башлай.

Гомофония менән музыка яҙыуҙың  үҫеше, үҙ сиратында, яңы музыкаль  формаларҙы барлыҡҡа килтерә, — һуңғы классицизм вәкилдәре XVIII быуат аҙағында үҙ ижад өлгөләрен тыуҙыра: тап XVIII быуаттың икенсе яртыһында инструменталь музыканың төп (соло, ансамбль һәм оркестр өсөн) жанрҙарының нигеҙҙәре барлыҡҡа килә, шул иҫәптән, яңы формалар: сонатаның, инструменталь концерттың һәм симфонияларҙыңяңы формалары тыуа. Музыкаль формаларҙың классицизм осорондағы типтарын кәметеп һәм унификациялап,элек талап ителмәгән тониканың яңы принциптары нығына, музыкала элек билдәһеҙ һәм мәжбүри булмаған тема (йәки төп тема, йәғни башланғыс тезистың ҡуйыртылған фекерен артабан үҫешен сағылдырыусы) категорияһы барлыҡҡа килә .

XVIII быуат урталарында оркестр составтары, ҡағиҙә булараҡ, даими булмайынса, осраҡлы булған; композитор ижады ҡул аҫтындағы музыканттар менән туранан-тура бәйле була — йыш ҡына ҡыллы оркестрҙан, ҡайһы саҡ, ҙур һанлы булмаған тынлы оркестр менән бәйле була. Даими оркестрҙы булдырыу, уларҙың унификацияһы XVIII быуатта инструменталь концерт һәм симфония жанрҙарының үҫешенә булышлыҡ итә, уларҙың үҫеше оркестр составын оптималь һайлау һәм музыка ҡоралдарының камиллығын булдырыу менән бәйле.

Классицизм дәүере композиторҙарының — И. С. Бах һәм уның улдары, К. В. Глюк һәм итальян опералары, иртә вена һәм мангейм мәктәптәренең — күп төрлө ҡаҙаныштары вена классик мәктәбе, иң элек  Й. Гайдн, В. А. Моцарт һәм Л. ван Бетховенижадтарында үҙенең дөйөмләштереүен һәм тамамланышын таба. Был композиторҙарҙың әҫәрҙәрендә «классик» соната, инструменталь һәм симфоник концерт, шулай уҡ төрлө камера ансамбле — ҡыллы һәм фортепиано триоһы, ҡыллы квартет, квинтеты һәм башҡаларҙың формалары кристаллаша; һәм уларға тәүҙә, романтизм дәүерендә, «музыкаль классикаһы» төшөнсәһе , тап «вена классикаһы» () төшөнсәһе ҡулланыла, шул уҡ ваҡытта улар исеме менән бәйле конкрет музыка стиле — классицизм осорондағы вена музыкаһыны бер ағымы ғына, ә инде Бетховендың һуңғы осоро был йүнәлеш сиктәренән сыҡҡан. Башта сәнғәт йүнәлештәре менән бәйле «вена классикаһы» баһа мәғәнәһенә эйә була һәм шул уҡ ваҡытта нәҡ ошо композиторҙарҙың әҫәрҙәрен «өлгөлө» тип таный.

 Үҫеш осоро 
Классик музыка осорҙарының үҫеше сиктәрен аныҡ билдәләүҙә ауырлыҡтар бар. Беренсенән, төрлө илдәрҙә был осор төрлө ваҡытта башланған һәм  тамамланған. Икенсенән, билдәле бер осор стилендәге әҫәр был стилдең популяр булмаған, тарихҡа әйләнгән осоронда ла яҙылған. Өсөнсөнән, стиль алымдары,башҡарыу техникаһы һәм музыка әҫәрҙәрен яҙыу йыш ҡына бер нисә осор өсөн хас була. Мәҫәлән, һуңғы ренессанс осоронда ҡулланылған композитор техникалары уларҙы иртә барокко осоронда яҙылған жанр һәм формалар өсөн күсеү осоро техникаһы итеп торған.

Шуға күрә билдәле бер осорҙоң датаһын  аныҡ иҫәпләүҙәр башынан аҙағына тиклем бәхәсле тикшереүҙәр предметы булып тора. Йылдарҙы яҡынса ғына күрһәтергә мөмкин.

Түбәндәге график классик музыка үҫеше осорҙарының иң йыш ҡулланылған даталары.

 Баһалау мәғәнәһе 
мини|312x312пкс|XX быуат классиктары (һулдан уңға):Клод Дебюсси, Густав Малер, Прокофьев Сергей;Морис Равель, Ян Сибелиус, Игорь Стравинский;Леош Яначка, Барток, Дмитрий Шостакович.
«Музыкаль классика» төшөнсәһе бер аҙ ваҡыттан һуң вена классик мәктәбенән алдағы музыкаға ла тарала: мәҫәлән «иҫке классиктар» тип иң элек И. С. Бах, Г. Ф. Гендель, А. Вивальдиҙы атайҙар, һәм ахыр сиктә улар ижады баһалау мәғәнәһенә эйә була, иң юғары талаптарға яуап бирә алған һәм бөтә донъя тарафынан танылған музыка булып һанала. Хәйер, теге йәки был композиторҙы тере сағында уҡ классик тип һанарға мөмкин була, мәҫәлән, Дмитрий Шостаковичтың, традицион концерт репертуарына инеп, ваҡыт һынауҙарын үткән әҫәрҙәре «классик» тип аталған: шулай ҙа әгәр теге йәки был композитор әҫәрҙәрен төрләндереү өсөн күптән онотолған әҫәрҙәрҙе терелтә икән, уның яҙған әҫәрен был классик әҫәр тип һанап булмай.

Был төшөнсәләрҙе ҡулланыу, ғәҙәттә, төрлө күңел асыу маҡсатынан яҙылған «еңел» музыканан айырмалы рәүештә, иғтибар концентрацияһын талап итеүсе «етди» музыкаға ҡарата була. XVIII быуатта «етди» һәм «еңел» музыка  араһында был айырма булмаған, был айырма бары тик XIX быуатта ғына барлыҡҡа килә, шулай ҙа «ярымклассика (полуклассика) тип аталған» «еңел» жанрҙарҙың ҡайһы бер өлгөләрен дә, атап әйткәндә, XIX — ХХ быуат башындағы француз, вена һәм венгр оперетталарын һәм Иоганн Штраус-улдың бейеү (вальс) әҫәрҙәрен юғары «классик» музыка өлгөләре тип атап була , Иоганн Штраус-ул әҫәрҙәренең йоғонтоһо Густав Малер әҙәрҙәрендә, Рихард Штраустың «Кавалер розы» операһында, «Вальс» симфоник поэмаһында һәм Морис Равелдең «нәзәкәтле һәм сентименталь вальстарында» табыла.

 Типологик мәғәнә 
Йәнле һөйләү телмәрендә һәм публицистик стилдә классик музыка һүҙе типологик мәғәнәлә  «академик» музыканы атай. Был осраҡта «классик музыка» төшөнсәһе билдәле бер музыкаль жанрға: операға, симфонияның, камера һәм орган музыкаларының, концерт практиаһына әйләнгән рухи музыканың традицион башҡарылыусы төрлө формаларына ҡарата ҡулланыла .

 Төрлө тел мәҙәниәттәрендә терминдың мәғәнәләре 
«Классик музыка»төшөнсәһенең тарихи формалашҡан күп  мәғәнәлелеге европа телдәренең күпселеге өсөн хас. Инглиз һүҙбәйләнеше () 1836 йылғы Инглиз теленең оксфорд һүҙлеге  баҫмаһында бар һәм ул Бахтан алып Бетховенға тиклем осорҙо «алтын быуат» тип ҡанунлаштырырға тырышыу менән бәйле. Шул уҡ ваҡытта музыканың «классик» осоро (яҡынса 1750—1830 йыл йылдарҙағы Мәғрифәтселек дәүере классицизмы) шулай уҡ «classical» тип атала .

Шулай уҡ немец (), француз (), итальян () һәм башҡа телдәрҙә лә был термин төрлөсә анлатылып йөрөй.

Шул уҡ ваҡытта, мәҫәлән, поляк телендә был төшөнсәнең мәғәнәһе классицизм дәүеренә ҡараған музыканы () һәм академик музыканы () аңлатҡан төшөнсәнән был музыканы () баһалау төшөнсәһе тип аныҡ сикләнгән.

 Классик музыка ҡоралдары 
слева|мини|300x300пкс|Симфоник оркестр
Классик музыкала ҡулланылған музыка ҡоралдары башлыса XIX быуат уртаһына тиклем хасил була, байтаҡтары күпкә элек булдырылған була һәм музыка ҡоралдарын һайлау процесын камиллаштырыу барышында «классик» ҡоралдарға әйләнә [юҡ сығанағы].

Симфоник оркестрҙың «классик» составы Л. ван Бетховен партитураларында һәм музыка ғилеме әҙәбиәтендә «бетховен» составы тип йөрөтөлә. Был оркестрҙа төп ролде үтәүсе ҡыллы һыҙғыслы скрипка, альт, виолончель һәм контрабас (һыҙғыслы квинтеты тип аталған, сөнки скрипкалар уларҙа беренсе һәм икенсегә бүленгән скрипкалар)музыка ҡоралдарынан тыш, оркестр составына тағы ла парлы ағас тынлы музыка ҡоралдары (2 флейта, 2 гобой, 2 кларнет һәм 2 фагот) һәм  баҡыр тынлылар төркөмө (2, 3 йәки 4 валторна һәм 2 торба); һуҡма ҡоралдарҙан литавралар инә. XIX быуаттың икенсе яртыһында «бетховен» оркестры инде бәләкәй симфоник оркестр тип классификациялана; шулай уҡ үҙенең Туғыҙынсы симфонияһында Бетховен нигеҙләгән ҙур оркестр составы һәр секцияның кесе составы менән генә түгел, ә ҡайһы бер өҫтәлмә  музыка ҡоралдары: кесе флейта, контрафагот, тромбон, өсмөйөш, тәрилкәләр һәм ҙур барабан менән байыҡтырыла. Һуңыраҡ, романтизм дәүерендә симфоник оркестрҙа арфа, туба, инглиз мөгөҙө, ҡыңғырауҙар барлыҡҡа килә.

Бик аҙ ғына (тынлы һәм һуҡма) музыка ҡоралдары бары тик симфоник оркестрҙа ғына ҡулланыла, уларҙың күп өлөшө (фортепиано һәм орган) оркестр составына инмәйенсә, яңғыҙ йәки яңғыҙ инструменталь концеттарҙа ҡулланылып, төрлө камера ансамблдәрен: дуэт, трио, квартет һәм башҡаларҙы — тәшкил итә..

XХ быуаттың икенсе яртыһында музыканы аутентик башҡарыу киң таралыш ала  — йәғни, XVII—XVIII быуаттарҙың музыкаһын һәм тағы ла боронғораҡ музыканы шул замандарҙың ҡоралдарында, бигерәк тә вена классиктарының баш тартҡан музыка ҡоралдарында (клавесин, виола,  гобой д ' амур, буй флейта һәм башҡаларҙа) башҡарыу киң тарала..

 Мәҙәниәт йоғонтоһо 
Һуңғараҡ классик тип танылған музыка һәр саҡ донъяла булған теге йәки бер төрлө халыҡ музыкаһы ижадын үҙ эсенә йыйған һәм үҙ сиратында, академик һөнәри булмаған музыкааға йоғонто яһаған. XIX быуатта Дж. Россини йәки Дж. Верди популяр операларының арияларын хәҙерге замандың йыр шлягерҙары кеүек йырлау феномены билдәле. ХХ быуатта күп композиторҙар бер үк ваҡытта академик һәм академик булмаған жанрҙарҙа эшләгән: Дмитрий Шостакович симфониялар авторы ғына түгел, ә эстрада характерлы йырҙарҙың авторы; хәҙерге замандың иң яҡшы симфониялар ижад итеүсеһе Гия Канчели күптәр өсөн «Чито-грито» шлягерының авторы булып тора; Андрей Петров ҡа киң билдәлелекте уның симфоник әҫәрҙәре, опера һәм балеттары түгел, ә эстрадамузыкаһы һәм йырҙары килтерә, был әҫәрҙәрендә композитор академик жанрҙарҙа яҙыуҙағы эш тәжрибәһен киң ҡуллана.
.

Классик музыка академик булмаған музыка мәҙәниәтенә кинематограф аша йоғонто яһай:йыш ҡына кинорежиссерҙар боронғо замандың бөйөк композиторҙар әҫәрҙәренең фрагменттарын ҡулланып (традицион башҡарыуҙа йәки хәҙерге заманса аранжировкалап) — композиторҙарға бағышланған И. Таланкиндың «Чайковский», К. Расселдең «Малер» һәм Б. Роуздың «Бессмертная возлюбленная» фильмдарында ғына түгел, ә мәҫәлән, Уолт Диснейҙың «Наивные симфонии» йәки Юрий Норштейндың «Сеча при Керженце» йәнһүрәттәрендә билдәле музыкаль әҫәрҙәр образын сағылдырырға тырыша. Икенсе яҡтан, үҙенсәлекле әҫәрҙәр, бәлки, ваҡыт үтеү менән, мәҫәлән, баштан уҡ Сергей Прокофьевтың «Александр Невский» һәм С. Эйзенштейндың «Иван Грозный» йәки Георгий Свиридовтың «Метель» фильмдары өсөн яҙылған әҫәрҙәре кеүек, кинематограф өсөн классика булып китерҙәр һәм мәңгелек музыка тарихына инерҙәр ине.

Музыкаль классика хәҙерге замандың рок-музыкаһына ҙур йоғонто яһай.  Тональный телендә ҡулланылған Күпселек рок-музыканттар тарафынан ҡулланылған тональ тел барокко осороноң башында барлыҡҡа килгән Бынан тыш, төрлө рок-музыка әҫәрҙәре, ҡағиҙә булараҡ, туранан-тура йәки ситләтеп классик репертуар әҫәрҙәре йоғонтоһона менән бәйле, тамашасылар иғтибарын был йоғонтоға бик һирәк йүнәлтһәләр ҙә. Шуға ҡарамаҫтан, ҡайһы бер айырым рок-төркөмдәр тарафынан классик тональносты ҡулланыу төркөмдөң мөһим үҙенсәлеге булып тора ,атап әйткәндә, Oasis төркөмө үҙенең аккордтары һәм гармониялы прогрессиялары менән саф классик традицияларға лайыҡлы. Барокко осоро композиторҙары (бөтәһенән элек А. Вивальди һәм И. С. Бах) хард-рок һәм ауыр металл гитарасылары (Эдди Ван Хален һәм Рэнди Роадс) ижадына ныҡ ҙур йоғонто яһаған, улар музыкаһында тәжрибәле музыка белгестәре быны яҡшы ишетә. Бынан тыш, классик музыка алдынғы рок-төркөмдәре — Yes, Genesis һәм Emerson, Lake &amp; Palmer, симфоник рок төркөмдәрендә ҙур әһәмиәткә эйә. Музыкаль классика, ауыр метал (хеви-метал) музыкаһына тәрән инеп, — был жанрҙың симфоник-метал исемендә төрөн барлыҡҡа килтерә, хәҙерге Adagio, Apocalyptica, Versailles, Nightwish, Epica, Kamijo һәм башҡа күп кенә төркөмдәр шундайҙар булып тора.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 

 Академик музыка
 XX быуат классик музыкаһы
 Классицизм
 Заманса композиция теорияһы
 Музыкотерапия

 Иҫкәрмә 

 Әҙәбиәт 

 
 
 [slovar.cc/muz/term/2479400.html Классика] // Словарь музыкальных терминов. 2012

 Һылтанмалар 

 Belcanto.ru — классическая музыка, опера и балет
 classic-music.ru — интернет-портал "Классическая музыка"
 Чем классическая музыка обязана женщинам? Объясняет музыковед Фиона Мэддокс // Русская служба Би-би-си, 26 июля 2019

Категория:Академик музыка