Төрки телдәр
{{Яз-группа
|цвет           =алтайские
|название       =Төрки телдәр
|прародина      =[[Көньяҡ Себер]], [[Алтай]], Үҙәк [[Азия]]
|таксон         =тармаҡ
|статус         =дөйөм танылған
|ареал          =Балҡандан Яҡутсанға тиклем 
|число носителей =167,4 миллиондан артыҡ кеше
|исчезла        =
|категория      =[[Евразия телдәре]]
|классификация  =
[[Ностратик телдәр]] (гипотеза)
: [[Урал-алтай гипотезаһы]] (гипотеза)
:: [[Алтай телдәре]] (гипотеза)
|делится на     = мәҡәләне ҡара
|время распада  = Б.Э.Т. I быуат тирәһе
|процент совпадений =
|ISO5= trk
}}
'''Төрки телдәр''' — [[Алтай телдәре|Алтай макро-ғаиләһенә]] ингән ҡәрҙәш телдәр ғаиләһе; [[Азия]]ла һәм Көнсығыш [[Европа]]ла киң таралған. Төрки телдәрҙә оло биләмәлә — Көнсығыш [[Себер]]ҙәге [[Лена]] йылғаһынан алып [[Урта диңгеҙ]]ҙең көнсығыш ярҙарына тиклем йәшәүселәр — һөйләшә.

Һөйләшеүселәрҙең дөйөм һаны — 167,4 миллиондан артыҡ кеше.

Төрки тәүтел Көньяҡ Себерҙә һәм [[Алтай]]ҙа б.э.т. I быуатта барлыҡҡа килгән тип һанала. Төрки телдәре ғәҙәттә [[Алтай телдәре|Алтай макро-ғаиләһенә]] индерелә, әммә һуңғы ваҡытта ҡайһы бер [[тюрколог]]тар (төрки тел белгестәре) быны шик аҫтына ала башланы. Төрки телдәр был макро-ғаиләләге [[монгол телдәре]]нә оҡшаш.

Төрки телдәр үҙ сиратында Уғыҙ, Ҡыпсаҡ, Ҡарлуҡ, Көньяҡ Себер, Яҡут һәм Болғар тел төркөмдәренә бүленә.

Уғыҙ төркөмө: [[Төрөк теле|Төрөк]], Төрөк-месхетин, Гагауз, [[Әзербайжан теле|Әзербайжан]], Ирандың,Иракдың төрки ҡәбиләләре телдәре, Шахсевендар, Кашкайҙар, Каджарҙар, [[Төрөкмән теле|Төрөкмән]], Салар телдәре;

[[Ҡыпсаҡ]] төркөмө: [[Татар теле|Татар]], Керәшен, [[Нуғайбәк теле|Нуғайбәк]], [[Себер татарҙары теле|Себер татар]], [[Ҡырым татарҙары теле|Ҡырым татар]], [[Башҡорт теле|Башҡорт]], [[Ҡарасай теле|Ҡарасай]], [[Балҡар теле|Балҡар]], [[Ҡарайым теле|Ҡарайым]], [[Ҡырымсаҡ теле|Ҡырымсаҡ]] , [[Ҡумыҡ теле]], [[Нуғай теле|Нуғай]], [[Ҡаҙаҡ теле|Ҡаҙаҡ]], [[Ҡарағалпаҡ теле|Ҡарағалпаҡ]], [[Ҡырғыҙ теле|Ҡырғыҙ]];

Ҡырым татарҙарының [[Ҡырым]] ярымутрауының көньяҡ өлөшендә йәшәгәндәре уғыҙ төркөменә кергән диалектта һөйләшә.

;Ҡарлуҡ төркөмө: [[Үзбәк теле|Үзбәк]], Уйғыр, Эйну;
;Көньяҡ Себер төркөмө: [[Алтай теле|Алтай]], [[Телеут теле|Телеут]], [[Чулым теле|Чулым]] (урыҫса), Шор, Хакас, Тыва, Тофа, Юйгу;
;Саха төркөмө: [[Саха теле|Саха]] (Яҡут), Долгандар теле;
;Болғар төркөмө: [[Сыуаш теле|Сыуаш]].

[[Файл:Kashgari map.jpg|thumb|[[Мәхмүт Ҡашғари]] буйынса [[Төрки телдәр]] (X—XI быуаттар)|290px|center]]

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Төрки телле халыҡтар]]
* [[Төрки (тел)]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Евразия телдәре төркөмдәре}}
[[Категория:Төрки телдәр]]
Төрки телдәр — Алтай макро-ғаиләһенә ингән ҡәрҙәш телдәр ғаиләһе; Азияла һәм Көнсығыш Европала киң таралған. Төрки телдәрҙә оло биләмәлә — Көнсығыш Себерҙәге Лена йылғаһынан алып Урта диңгеҙҙең көнсығыш ярҙарына тиклем йәшәүселәр — һөйләшә.

Һөйләшеүселәрҙең дөйөм һаны — 167,4 миллиондан артыҡ кеше.

Төрки тәүтел Көньяҡ Себерҙә һәм Алтайҙа б.э.т. I быуатта барлыҡҡа килгән тип һанала. Төрки телдәре ғәҙәттә Алтай макро-ғаиләһенә индерелә, әммә һуңғы ваҡытта ҡайһы бер тюркологтар (төрки тел белгестәре) быны шик аҫтына ала башланы. Төрки телдәр был макро-ғаиләләге монгол телдәренә оҡшаш.

Төрки телдәр үҙ сиратында Уғыҙ, Ҡыпсаҡ, Ҡарлуҡ, Көньяҡ Себер, Яҡут һәм Болғар тел төркөмдәренә бүленә.

Уғыҙ төркөмө: Төрөк, Төрөк-месхетин, Гагауз, Әзербайжан, Ирандың,Иракдың төрки ҡәбиләләре телдәре, Шахсевендар, Кашкайҙар, Каджарҙар, Төрөкмән, Салар телдәре;

Ҡыпсаҡ төркөмө: Татар, Керәшен, Нуғайбәк, Себер татар, Ҡырым татар, Башҡорт, Ҡарасай, Балҡар, Ҡарайым, Ҡырымсаҡ , Ҡумыҡ теле, Нуғай, Ҡаҙаҡ, Ҡарағалпаҡ, Ҡырғыҙ;

Ҡырым татарҙарының Ҡырым ярымутрауының көньяҡ өлөшендә йәшәгәндәре уғыҙ төркөменә кергән диалектта һөйләшә.

Ҡарлуҡ төркөмө Үзбәк, Уйғыр, Эйну;
Көньяҡ Себер төркөмө Алтай, Телеут, Чулым (урыҫса), Шор, Хакас, Тыва, Тофа, Юйгу;
Саха төркөмө Саха (Яҡут), Долгандар теле;
Болғар төркөмө Сыуаш.

thumb|Мәхмүт Ҡашғари буйынса Төрки телдәр (X—XI быуаттар)|290px|center

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Төрки телле халыҡтар
 Төрки (тел)

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Төрки телдәр