Ҡолсора
{{Ук}}
'''Ҡолсора''' ({{lang-ru|Кульчурово}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Баймаҡ районы]]ндағы ауыл. [[2009 йыл]]дың [[1 ғинуар]]ына халыҡ һаны 455 кеше булған<ref name='белешмә китабы'>[http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Башҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}</ref>.
Почта индексы — 453662, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80206837001.

== Тарихы ==
Тораҡ пункты беренсе мәртәбә 1795 йылда рәсми рәүештә телгә алына<ref name="Сельские советы">Баймакский край. Краеведческое и
энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.</ref>. 1801 йылда [[Муллаҡай (Баймаҡ районы)|Муллаҡай]] һәм [[Үрге Иҙрис|Иҙрис]] ауылдарынан сыҡҡан башҡорттар яңы Ҡолсора ауылын булдыралар. Ауылға нигеҙ һалыусы — Ҡолсора Исмәғилев. Ҡолсораның атаһы — 1755 йылғы башҡорт ихтилалында ҡатнашыусы [[Исмәғил Айытҡолов]]. Ҡолсораның ағалары Басай, Иманғол һәм Иҫәнғол Исмәғилевтар Басай ауылына нигеҙ һалалар. Ҡолсораға яңы ғаиләләр ҡушыла. 1812 йылда Иҙрис ауылынан 13 ғаилә күсенә. 1816 йылғы VII ревизия буйынса ауылда 26 йортта 180 кеше йәшәй. 1859 йылда 66 йортта — 325 кеше. 26 йылдан ауылда йорттар һәм халыҡ һаны кәмеүе күҙәтелә: 44 йортта 270 кеше йәшәй<ref name="Геналогия и архивы">http://ufagen.ru/places/baymakskiy/kulsurovo.html</ref>.

Ҡолсораның ике улы була: Яҡшымбәт (1762 йылғы, уның балалары — Алласын, Әбделмән) һәм Арыҫланғол (1765—1813), уның улдары — Яхъя, Ишдәүләт, Ишмырҙа<ref name="Геналогия и архивы"></ref>.

Ауылдан [[1812 йылғы Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар була. Вәлит Яҡшымбәт улы Ласынов (1790—1858) ике көмөш миҙал менән бүләкләнә, яурынына яралана. Уның улдары — Ҡотлоәхмәт (уның улдары — Йәрмөхәмәт, Мөхәмәтйән), Юлмөхәмәт, Динмөхәмәт. Вәлит 6-сы кантондың начальнигы була. Көмөш миҙалы менән бүләкләнгәндәрҙең араһында Мәһәҙи Муллаҡаев. Буранбай Моталлапов, Байрамғол Мөхәмәтрәхимов, Ҡолгилде Аллағолов, Ҡаҙнабай Иманбаев 15-се башҡорт полкы составында [[Париж]]ды яулауҙа ҡатнашалар<ref name="Геналогия и архивы"></ref>. .

== Халыҡ һаны ==

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||429||207||222||48,3||51,7
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
[[Һаҡмар (йылға)|Һаҡмар йылғаһы]] уң ярында урынлашҡан<ref>Сельские советы</ref>. 
* Район үҙәгенә тиклем ([[Баймаҡ (ҡала)|Баймаҡ]]): 45 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 90 км

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Аллаяров Зиннәт Абдулла улы]] — педагогия фәндәре кандидаты, Башҡортостан Республикаһының элекке мәғариф министры.
* Базиков Шәкирйән Шәмсетдин улы (1928 - 2007) - БАССР-ҙың, Башҡортостандың, РСФСР - Рәсәйҙең атҡаҙанған урмансыһы, СССР-ҙың урман хужалығы отличнигы. Урман, тәбиғәттең тотҡаһы, эшен намыҫ менән башҡарған кеше булды.
* [[Ғафаров Шәмсетдин Шәйхетдин улы]] (1896—1937) — хәрби хеҙмәткәр.
* Дәүләтшина М. Д. — БАССР-ҙың атҡаҙанған зоотехнигы.
* [[Дәүләтшин Рәшит Әхмәт улы]] (10.11.1943), ғалим-ревматолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1986), профессор (1987). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған табибы (2003), [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1993), [[«Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены]] кавалеры (2006).
* [[Йомағужина Нәркәс Әхәт ҡыҙы]] (1983—7.01.2023), [[театр]] артисы. 2006 йылдан [[Салауат башҡорт дәүләт драма театры]] актёры. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған артисы (2021). «Иң яҡшы йыл актёры» (2008, 2014)<ref>[https://www.bashinform.ru/news/culture/2023-01-07/v-bashkirii-umerla-aktrisa-narkas-yumaguzina-kotoroy-ob-yavlyali-sbor-sredstv-na-reabilitatsiyu-3096590 В Башкирии умерла актриса Наркас Юмагузина, которой объявляли сбор средств на реабилитацию. ИА «Башинформ», 7 января 2023 года]{{ref-ru}}{{V|07|01|2023}}</ref>. 
* [[Мостафин Әхәт Ғәзизйән улы]] (21.01.1957), ғалим-химик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2010—2013 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт университеты]] ректоры. [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]] академигы (2009), химия фәндәре докторы (1999), профессор (2003); [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған фән эшмәкәре (2007).
* [[Туйсина Флүрә Париж ҡыҙы]] (12.06.1958), [[йыр]]сы. 1975—1992 йылдарҙа Ҡолсора ауыл мәҙәниәт йортоноң художество етәксеһе һәм директоры, [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре;
* [[Фазуллин Йыһанур Йосоп улы]] (1955), ғалим-математик. 1984 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, 2010 йылдан математика һәм мәғлүмәт технологиялары факультеты деканы. Физика‑математика фәндәре докторы (2006), профессор (2007). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2014). Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2011).

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Баймаҡ районы ауылдары}}

[[Категория:Баймаҡ районы ауылдары]]
[[Категория:Һаҡмар буйындағы тораҡ пункттар]]
Ҡолсора () — Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 455 кеше булғанБашҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы .
Почта индексы — 453662, ОКАТО коды — 80206837001.

 Тарихы 
Тораҡ пункты беренсе мәртәбә 1795 йылда рәсми рәүештә телгә алынаБаймакский край. Краеведческое и
энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.. 1801 йылда Муллаҡай һәм Иҙрис ауылдарынан сыҡҡан башҡорттар яңы Ҡолсора ауылын булдыралар. Ауылға нигеҙ һалыусы — Ҡолсора Исмәғилев. Ҡолсораның атаһы — 1755 йылғы башҡорт ихтилалында ҡатнашыусы Исмәғил Айытҡолов. Ҡолсораның ағалары Басай, Иманғол һәм Иҫәнғол Исмәғилевтар Басай ауылына нигеҙ һалалар. Ҡолсораға яңы ғаиләләр ҡушыла. 1812 йылда Иҙрис ауылынан 13 ғаилә күсенә. 1816 йылғы VII ревизия буйынса ауылда 26 йортта 180 кеше йәшәй. 1859 йылда 66 йортта — 325 кеше. 26 йылдан ауылда йорттар һәм халыҡ һаны кәмеүе күҙәтелә: 44 йортта 270 кеше йәшәйhttp://ufagen.ru/places/baymakskiy/kulsurovo.html.

Ҡолсораның ике улы була: Яҡшымбәт (1762 йылғы, уның балалары — Алласын, Әбделмән) һәм Арыҫланғол (1765—1813), уның улдары — Яхъя, Ишдәүләт, Ишмырҙа.

Ауылдан 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусылар була. Вәлит Яҡшымбәт улы Ласынов (1790—1858) ике көмөш миҙал менән бүләкләнә, яурынына яралана. Уның улдары — Ҡотлоәхмәт (уның улдары — Йәрмөхәмәт, Мөхәмәтйән), Юлмөхәмәт, Динмөхәмәт. Вәлит 6-сы кантондың начальнигы була. Көмөш миҙалы менән бүләкләнгәндәрҙең араһында Мәһәҙи Муллаҡаев. Буранбай Моталлапов, Байрамғол Мөхәмәтрәхимов, Ҡолгилде Аллағолов, Ҡаҙнабай Иманбаев 15-се башҡорт полкы составында Парижды яулауҙа ҡатнашалар. .

 Халыҡ һаны 

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь42920722248,351,7

 Географик урыны 
Һаҡмар йылғаһы уң ярында урынлашҡанСельские советы. 
 Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 45 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 90 км

 Билдәле шәхестәре 
 Аллаяров Зиннәт Абдулла улы — педагогия фәндәре кандидаты, Башҡортостан Республикаһының элекке мәғариф министры.
 Базиков Шәкирйән Шәмсетдин улы (1928 - 2007) - БАССР-ҙың, Башҡортостандың, РСФСР - Рәсәйҙең атҡаҙанған урмансыһы, СССР-ҙың урман хужалығы отличнигы. Урман, тәбиғәттең тотҡаһы, эшен намыҫ менән башҡарған кеше булды.
 Ғафаров Шәмсетдин Шәйхетдин улы (1896—1937) — хәрби хеҙмәткәр.
 Дәүләтшина М. Д. — БАССР-ҙың атҡаҙанған зоотехнигы.
 Дәүләтшин Рәшит Әхмәт улы (10.11.1943), ғалим-ревматолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1986), профессор (1987). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы (2003), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1993), «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены кавалеры (2006).
 Йомағужина Нәркәс Әхәт ҡыҙы (1983—7.01.2023), театр артисы. 2006 йылдан Салауат башҡорт дәүләт драма театры актёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2021). «Иң яҡшы йыл актёры» (2008, 2014)В Башкирии умерла актриса Наркас Юмагузина, которой объявляли сбор средств на реабилитацию. ИА «Башинформ», 7 января 2023 года. 
 Мостафин Әхәт Ғәзизйән улы (21.01.1957), ғалим-химик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2010—2013 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты ректоры. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (2009), химия фәндәре докторы (1999), профессор (2003); Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (2007).
 Туйсина Флүрә Париж ҡыҙы (12.06.1958), йырсы. 1975—1992 йылдарҙа Ҡолсора ауыл мәҙәниәт йортоноң художество етәксеһе һәм директоры, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре;
 Фазуллин Йыһанур Йосоп улы (1955), ғалим-математик. 1984 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, 2010 йылдан математика һәм мәғлүмәт технологиялары факультеты деканы. Физика‑математика фәндәре докторы (2006), профессор (2007). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2014). Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2011).

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

Категория:Баймаҡ районы ауылдары
Категория:Һаҡмар буйындағы тораҡ пункттар