Кальций
{{Карточка химического элемента
| имя = Ка́льций/Calcium (Ca)
| символ = Ca
| номер = 20
| внешний вид = [[Файл:Calcium unter Argon Schutzgasatmosphäre.jpg|150px]]<br /> Уртаса ҡаты, көмөштәй аҡ металл
| атомная масса = 40,078
| радиус атома = 197
| энергия ионизации 1 = 589,4 (6,11)
| конфигурация = [Ar] 4s<sup><nowiki>2</nowiki></sup>
| ковалентный радиус = 174
| радиус иона = (+2e) 99
| электроотрицательность = 1,00
| электродный потенциал = −2,76 [[Вольт|В]]
| степени окисления = 2
| плотность = 1,55
| теплоёмкость = 25,9<ref name="ХЭ">{{книга
|автор          = Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.)
|часть          = 
|заглавие       = Химическая энциклопедия: в 5 т
|оригинал       = 
|ссылка         = 
|ответственный  = 
|издание        = 
|место          = Москва
|издательство   = Советская энциклопедия
|год            = 1990
|том            = 2
|страницы       = 293
|страниц        = 671
|серия          = 
|isbn           = 
|тираж          = 100 000
}}
</ref>
| теплопроводность = (201)
| температура плавления = 1112
| теплота плавления = 9,20
| температура кипения = 1757
| теплота испарения = 153,6
| молярный объём = 29,9
| структура решётки = кубическая гранецентрированная
| параметры решётки = 5,580
| отношение c/a =
| температура Дебая = 230
}}

{{Элемент периодической системы|align=center|fontsize=100%|number=20}}
'''Кальций''' (Calcium) — Ca, [[Д. И. Менделеев периодик системаһы]]ның II төркөм химик элементы. Йылтыр‑аҡ төҫлө металл, иреү t 842°С, ҡайнау t 1495°С, тығыҙлығы 1540 кг/м³. Ҡоро һауала 300°С юғарыраҡ температурала окислана. [[Хлор]], [[бром]], күпселек кислоталар (ҡуйыртылған [[көкөрт кислотаһы|көкөрт]] һәм [[азот кислотаһы|азот кислоталарынан]] башҡа), дым булғанда — һауа, йылытҡанда — [[фтор]], [[көкөрт]], [[водород]], [[азот]], [[углерод]], [[фосфор]] менән үҙ‑ара тәьҫир итешә. Күп металдарҙы уларҙың сульфидтарынан, оксидтарынан, галогенидтарынан ҡыҫырыҡлап сығара, [[алюмин]], [[көмөш]], [[алтын]], [[баҡыр]], [[литий]], [[магний]], [[ҡурғаш]], [[аҡ ҡурғаш]] менән интерметалл берләшмәләр барлыҡҡа килтерә.

Башҡортостанда кальций берләшмәләрен «Каустик» ААЙ (К. хлориды), «[[Сода, ААЙ|Сода]]» ААЙ (Кальций оксиды, хлориды), Стәрлетамаҡ нефть химияһы заводы (Кальций ионоляты) етештерә. Шулай уҡ Кальций берләшмәләренең дарыу формаларын — глюконат, пангамат һәм хлорид («Фармстандарт—Өфө витамин заводы» ААЙ), глюконат һәм хлорид («Иммунопрепарат») сығарыу ойошторолған.

[[1957 йыл]] [[БДУ]]‑ла Һарытау университы ғалимдары менән берлектә байтаҡ күләмдә [[магний]] булғанда '''кальций''' барлығын билдәләү өсөн индикатор (Гидрон II) уйлап табыла, ул Бөтә Союз «Союзреактив» тресында етештерелә һәм химик лаб. практикаһына ҡулланыуға индерелә.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{БЭ}}

[[Категория:Радиоактив элементтар]]
[[Категория:Кальций]]


{{chem-stub}}
Кальций (Calcium) — Ca, Д. И. Менделеев периодик системаһының II төркөм химик элементы. Йылтыр‑аҡ төҫлө металл, иреү t 842°С, ҡайнау t 1495°С, тығыҙлығы 1540 кг/м³. Ҡоро һауала 300°С юғарыраҡ температурала окислана. Хлор, бром, күпселек кислоталар (ҡуйыртылған көкөрт һәм азот кислоталарынан башҡа), дым булғанда — һауа, йылытҡанда — фтор, көкөрт, водород, азот, углерод, фосфор менән үҙ‑ара тәьҫир итешә. Күп металдарҙы уларҙың сульфидтарынан, оксидтарынан, галогенидтарынан ҡыҫырыҡлап сығара, алюмин, көмөш, алтын, баҡыр, литий, магний, ҡурғаш, аҡ ҡурғаш менән интерметалл берләшмәләр барлыҡҡа килтерә.

Башҡортостанда кальций берләшмәләрен «Каустик» ААЙ (К. хлориды), «Сода» ААЙ (Кальций оксиды, хлориды), Стәрлетамаҡ нефть химияһы заводы (Кальций ионоляты) етештерә. Шулай уҡ Кальций берләшмәләренең дарыу формаларын — глюконат, пангамат һәм хлорид («Фармстандарт—Өфө витамин заводы» ААЙ), глюконат һәм хлорид («Иммунопрепарат») сығарыу ойошторолған.

1957 йыл БДУ‑ла Һарытау университы ғалимдары менән берлектә байтаҡ күләмдә магний булғанда кальций барлығын билдәләү өсөн индикатор (Гидрон II) уйлап табыла, ул Бөтә Союз «Союзреактив» тресында етештерелә һәм химик лаб. практикаһына ҡулланыуға индерелә.

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Радиоактив элементтар
Категория:Кальций