Ҡыҙылъяр (Нуриман районы)
{{Башҡа мәғәнәләре|Ҡыҙылъяр}}

{{Ук}}
'''Ҡыҙылъяр''' ({{lang-ru|Красная Горка}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Нуриман районы]]ндағы ауыл; Райондың һәм Ҡыҙылъяр ауыл Советының административ үҙәге. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны — 4280 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
[[ОКАТО|коды]] — 80245815001.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||3913||1877||2036||48,0||52,0
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||3548||1595||1953||45,0||55,0
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||3451||1520||1931||44,0||56,0
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||3869||1955||1914||50,5||49,5
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||3619||1702||1917||47,0||53,0
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||4071||1934||2137||47,5||52,5
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||4280||1984||2296||46,4||53,6
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Тарихы ==

== Географияһы ==
[[Ҡариҙел (йылға)|Ҡариҙел]] йылғаһының һул ярында урынлашҡан. 
* [[Өфө]]гә тиклем алыҫлығы — 86 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһына (Иглин) тиклем — 52 км.

== Социаль-мәҙәни өлкә ==
Ҡыҙылъяр урта мәктәбе, музыка мәктәбе, балалар баҡсаһы, балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе, үҙәк район дауаханаһы, китапхана, балалар китапханаһы, тарих‑тыуған яҡты өйрәнеү музейы, мәҙәниәт йорто бар, мәҙәниәт йортонда өс үҙешмәкәр сәнғәт халыҡ коллективы эшләй. Ауылда ике мәсет бар.

== Радио, матбуғат ==
* 103,2 МГц Авторадио (Әшә);
* 100,5 МГц Спутник FM (Ҡыҙыл Шишмә);
* 106,3 МГц [[«Юлдаш» радиоһы]] (Ҡыҙыл Шишмә).

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Ғәлин Фәнүр Зөфәр улы]] (1.11.1947), ғалим-химик, химия фәндәре докторы ([[1993]]), профессор (1999), [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1999), [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһы]]ның мөхбир ағзаһы (2012) .
* [[Мифтахов Сәғит Мифтах улы]] (1907—1942), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда һәләк булған яҙыусы, драматург.
* [[Носратуллин Вил Ҡасим улы]] (19.08.1946), СССР һәм Рәсәй иҡтисадсыһы, иҡтисад фәндәре докторы, профессор.
* [[Сәлимгәрәева Ирина Мөхәмәт ҡыҙы]] (15.1936—8.06.2008), [[фән|ғалим]]-инженер-технолог. 1962 йылдан [[СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалы]]ның Химия институты хеҙмәткәре, 1974 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр; 1986–1991 йылдарҙа Бөтә Союз нефтте һәм нефть продукттарын йыйыу, әҙерләү һәм күсереү ғилми-тикшеренеү институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр. Химия фәндәре докторы (1985)<ref>[http://bash.bashenc.ru/index.php/component/content/article/8-statya/11963-s-limg-r-eva-irina-m-kh-m-t-y-y Башҡорт энциклопедияһы — Сәлимгәрәева Ирина Мөхәмәт ҡыҙы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210114103116/http://bash.bashenc.ru/index.php/component/content/article/8-statya/11963-s-limg-r-eva-irina-m-kh-m-t-y-y |date=2021-01-14 }}{{V|12|01|2021}}</ref>. 
* [[Һәүбәнова Рәхимә Ғилметдин ҡыҙы]] (9.11.1914—16.07.2002), театр актёры. 1933—1978 йылдарҙа хәҙерге [[Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры]] артисы, 1978—1989 йылдарҙа — реквизиторы. 1946 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның халыҡ артисы (1970)<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/16666-b-nova-r-khim-ilmetdin-y-y Башҡорт энциклопедияһы — Һәүбәнова Рәхимә Ғилметдин ҡыҙы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191103182859/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/16666-b-nova-r-khim-ilmetdin-y-y |date=2019-11-03 }}{{V|3|11|2019}}</ref>.
* [[Шәйхетдинов Ғимай Фәсхетдин улы]] (21.06.1913—6.09.1952) Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия уҡсылар дивизияһының гвардия артиллерия полкының батарея командиры, гвардия өлкән лейтенанты. Башҡорт АССР-ының 2-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. [[Советтар Союзы Геройы]] (1944).

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} 
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.] {{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/read/8-statya/7839-y-yl-yar-auyl-nuriman-r-ny-ge}}

{{Нуриман районы ауылдары}}

[[Категория:Нуриман районы ауылдары]]
[[Категория:Башҡортостан район үҙәктәре]]
[[Категория:Ҡариҙел буйындағы тораҡ пункттар]]
[[Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары]]
Ҡыҙылъяр () — Башҡортостан Республикаһының Нуриман районындағы ауыл; Райондың һәм Ҡыҙылъяр ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны — 4280 кеше булған.
коды — 80245815001.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар39131877203648,052,0 1959 йыл 15 ғинуар35481595195345,055,0 1970 йыл 15 ғинуар34511520193144,056,0 1979 йыл 17 ғинуар38691955191450,549,5 1989 йыл 12 ғинуар36191702191747,053,0 2002 йыл 9 октябрь40711934213747,552,5 2010 йыл 14 октябрь42801984229646,453,6

 Тарихы 

 Географияһы 
Ҡариҙел йылғаһының һул ярында урынлашҡан. 
 Өфөгә тиклем алыҫлығы — 86 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһына (Иглин) тиклем — 52 км.

 Социаль-мәҙәни өлкә 
Ҡыҙылъяр урта мәктәбе, музыка мәктәбе, балалар баҡсаһы, балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе, үҙәк район дауаханаһы, китапхана, балалар китапханаһы, тарих‑тыуған яҡты өйрәнеү музейы, мәҙәниәт йорто бар, мәҙәниәт йортонда өс үҙешмәкәр сәнғәт халыҡ коллективы эшләй. Ауылда ике мәсет бар.

 Радио, матбуғат 
 103,2 МГц Авторадио (Әшә);
 100,5 МГц Спутник FM (Ҡыҙыл Шишмә);
 106,3 МГц «Юлдаш» радиоһы (Ҡыҙыл Шишмә).

 Билдәле шәхестәре 
 Ғәлин Фәнүр Зөфәр улы (1.11.1947), ғалим-химик, химия фәндәре докторы (1993), профессор (1999), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1999), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһының мөхбир ағзаһы (2012) .
 Мифтахов Сәғит Мифтах улы (1907—1942), Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яҙыусы, драматург.
 Носратуллин Вил Ҡасим улы (19.08.1946), СССР һәм Рәсәй иҡтисадсыһы, иҡтисад фәндәре докторы, профессор.
 Сәлимгәрәева Ирина Мөхәмәт ҡыҙы (15.1936—8.06.2008), ғалим-инженер-технолог. 1962 йылдан СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Химия институты хеҙмәткәре, 1974 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр; 1986–1991 йылдарҙа Бөтә Союз нефтте һәм нефть продукттарын йыйыу, әҙерләү һәм күсереү ғилми-тикшеренеү институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр. Химия фәндәре докторы (1985)Башҡорт энциклопедияһы — Сәлимгәрәева Ирина Мөхәмәт ҡыҙы . 
 Һәүбәнова Рәхимә Ғилметдин ҡыҙы (9.11.1914—16.07.2002), театр актёры. 1933—1978 йылдарҙа хәҙерге Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артисы, 1978—1989 йылдарҙа — реквизиторы. 1946 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1970)Башҡорт энциклопедияһы — Һәүбәнова Рәхимә Ғилметдин ҡыҙы .
 Шәйхетдинов Ғимай Фәсхетдин улы (21.06.1913—6.09.1952) Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия уҡсылар дивизияһының гвардия артиллерия полкының батарея командиры, гвардия өлкән лейтенанты. Башҡорт АССР-ының 2-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Советтар Союзы Геройы (1944).

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

 Һылтанмалар 
 

Категория:Нуриман районы ауылдары
Категория:Башҡортостан район үҙәктәре
Категория:Ҡариҙел буйындағы тораҡ пункттар
Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары