Һабай (Ғафури районы)
{{НП+Россия
 | статус                   = Ауыл
 | русское название         = Һабай
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Сабаево}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 54 |lat_min = 12 |lat_sec = 19
 | lon_deg                  = 56 |lon_min = 41 |lon_sec = 11
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Ғафури районы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = Ауыл биләмәһе
 | поселение     = Ҡауарҙы ауыл Советы (Ғафури районы)
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Сабаево (Гафурийский район) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Сабаево (Гафурийский район) | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | милли состав      = башҡорттар
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453062
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80221822003
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''Һабай''' ({{lang-ru|Сабаево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ғафури районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 177 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453062, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80221822003.
 

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||177||87||90||49,2||50,8
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Красноусольский]]): 58 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Ҡауарҙы]]): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Аҡкүл (Ғафури районы)|Аҡкүл]]): 70 км, Ҡарламан : 25 км, Таҙлар : 30 км.

== Ауыл тарихы ==
Ҡауарҙы ауыл Советы составында. Район үҙәгенән төньяҡ‑көнсығышҡа 58 саҡрым һәм [[Аҡкүл (станция)|Аҡкүл]] тимер юл станцияһынан төньяҡ‑көнсығышға табан 70 саҡрым алыҫлыҡта [[Еҙем]] йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға XVIIII быуаттың 2‑се яртыһында [[Нуғай даруғаһы]] Кәлсер‑Табын улусы башҡорттары аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һала. Улус старшинаһы Һабай Ҡотлин исеме бирелгән<ref name="Б.Э.">[http://bashenc.online/ba/articles/95342/ Башҡорт энциклопедияһы. Һабай ауылы]</ref>. Уның исеме һәм фамилияһы Кәлсер-Табын ырыуының шәжәрәһендә телгә алынған. Өлкән улы Иманғол (1760 йыл) Ишкилде һәм Абдрахман улдары менән аталары ауылында төпләнә, ә кеселәре Ишемйәр (1789 йыл) һәм Ибраһим һабаевтар Юлыҡ ауылында йәшәй. Һабай Ҡотлин — әүҙем Пугачевсы, баш күтәреүселәр отрядына етәкселек итә.Әбделмәзит Миңлейәров, Һөйөндөҡ Ҡояшев, Муллағол Зыяшев, Ҡотлоюл Этҡолов, Иҡсан Урмансын, Кәлимулла Сыуашбаев һәм Алтынбай Көҫәпов [[1812 йылғы Ватан һуғышы]]нда һуғышта әүҙем ҡатнашҡан. Бикмөхәмәт Әзәтов [[1814 йыл]]да 9-сы полк составында [[Париж]]ды алыуҙа ҡатнашҡан һәм ике көмөш миҙал<ref>[[«1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» миҙалы|1814 йыл]]</ref>менән бүләкләнгән. [[XVIII быуат]] аҙағында Дөйөм ерҙе межалау материалдарында иҡтисад тураһында түбәндәгеләр әйтелә: «Иген аҙ сәселгән. Йәнлек тотоу. Малсылыҡ». XIX быуаттың 30-сы йылдарында 155 ир-ат һәм 162 ҡатын-ҡыҙ, 408 ат, 380 һыйыр, 48 һарыҡ, 30 кәзә була. Ер эшкәртеү башланғыс осоронда була: 1842 йылда 317 кешенең һәр береһенә бер бот ҡына иген сәселә<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/154  А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 154-се б.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220424160200/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/154 |date=2022-04-24 }}</ref>.

1795 йылда 47 йортта 278 кеше йәшәй, 1865 йылда 30 йортта — 171 кеше. Ауыл кешеләре малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ, һунар, сана яһау, урман кәсептәре менән шөғөлләнгән. Мәсет булған. Хал­ҡы: 1906 йылда — 197 кеше; 1920 йылда — 276 кеше; 1939 йылда — 397 кеше; 1959 йылда — 376 кеше; 1989 йылда — 223 кеше; 2002 йылда — 197 кеше; 2010 йылда — 177 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Башланғыс мәктәп, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб бар<ref name="Б.Э." />.

== Урамдары ==
Исемдәре:<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/019/000068.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Һабай ауылы]</ref>
{{колонки|2}}
Көнсығыш урам ({{lang-ru|Восточная (улица)}})

Ғафаров урамы ({{lang-ru|Гафарова (улица)}})

Еҙем урамы ({{lang-ru|Зилимская (улица)}})

Үҙәк урам ({{lang-ru|Центральная (улица)}}
{{конец|колонки}}

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Әминев Әмир Мөхәмәт улы|Әмир Мөхәмәт улы Әминев]] (1953 йылдың 1 ғинуары, [[БАССР]]-ҙың [[Ғафури районы]] [[Һабай (Ғафури районы)|Һабай]] ауылы) — [[башҡорт]] яҙыусыһы, прозаик.
* [[Әминев Марат Мөхәмәт улы]] ([[24 октябрь]] [[1967 йыл]]) — журналист, прозаик-сатирик. 2014 йылдан [[Рәсәй Федерацияһы]]ның һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның Яҙыусылар союздары ағзаһы.

* [[Басыров Фәнил Миңлеғәле улы]] (12 февраль 1961 йыл) — еңел атлетика буйынса спорт мастеры, Башҡортостан Республикаһының халыҡ мәғарифы отличнигы, имам-хатиб
* [[Аҡкөбәков Ғәнәфи Закир улы]] ({{lang-ru|Акубаков Ганафий Закирович}}; [[1910]]-?) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 275-се кавалелерия полкы 2-се эскадронының отделение командиры. Сержант. [[1943 йыл]]дан ― 82-се гвардия уҡсылар дивизияһында хеҙмәт итә.
* [[Ишбирҙин Әхиәр Исмәғил улы]] ({{lang-ru|Ишбердин Ахиар (Ахия, Яхия) Исмагу(и)лович}} [[1910 йыл]] — [[14 ноябрь]] [[1943 йыл]] — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] яугиры, гвардия [[рядовой]]ы, гвардия ҡыҙылармеец.
* [[Саттаров Хәбиәхмәт Саттар улы]] ({{lang-ru|Саттаров Хабиахмет Саттарович}} [[1906 йыл]] — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовойы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

== Видеояҙмалар ==
== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|95342}}{{V|27|04|2022}}
* [http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/154  А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 154-се б.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220424160200/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/154 |date=2022-04-24 }}

{{Ғафури районы ауылдары}}

[[Категория:Ғафури районы ауылдары]]
Һабай () — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 177 кеше.
Почта индексы — 453062, ОКАТО коды — 80221822003.
 

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь177879049,250,8

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Красноусольский): 58 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡауарҙы): 4 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 70 км, Ҡарламан : 25 км, Таҙлар : 30 км.

 Ауыл тарихы 
Ҡауарҙы ауыл Советы составында. Район үҙәгенән төньяҡ‑көнсығышҡа 58 саҡрым һәм Аҡкүл тимер юл станцияһынан төньяҡ‑көнсығышға табан 70 саҡрым алыҫлыҡта Еҙем йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға XVIIII быуаттың 2‑се яртыһында Нуғай даруғаһы Кәлсер‑Табын улусы башҡорттары аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һала. Улус старшинаһы Һабай Ҡотлин исеме бирелгәнБашҡорт энциклопедияһы. Һабай ауылы. Уның исеме һәм фамилияһы Кәлсер-Табын ырыуының шәжәрәһендә телгә алынған. Өлкән улы Иманғол (1760 йыл) Ишкилде һәм Абдрахман улдары менән аталары ауылында төпләнә, ә кеселәре Ишемйәр (1789 йыл) һәм Ибраһим һабаевтар Юлыҡ ауылында йәшәй. Һабай Ҡотлин — әүҙем Пугачевсы, баш күтәреүселәр отрядына етәкселек итә.Әбделмәзит Миңлейәров, Һөйөндөҡ Ҡояшев, Муллағол Зыяшев, Ҡотлоюл Этҡолов, Иҡсан Урмансын, Кәлимулла Сыуашбаев һәм Алтынбай Көҫәпов 1812 йылғы Ватан һуғышында һуғышта әүҙем ҡатнашҡан. Бикмөхәмәт Әзәтов 1814 йылда 9-сы полк составында Парижды алыуҙа ҡатнашҡан һәм ике көмөш миҙал1814 йылменән бүләкләнгән. XVIII быуат аҙағында Дөйөм ерҙе межалау материалдарында иҡтисад тураһында түбәндәгеләр әйтелә: «Иген аҙ сәселгән. Йәнлек тотоу. Малсылыҡ». XIX быуаттың 30-сы йылдарында 155 ир-ат һәм 162 ҡатын-ҡыҙ, 408 ат, 380 һыйыр, 48 һарыҡ, 30 кәзә була. Ер эшкәртеү башланғыс осоронда була: 1842 йылда 317 кешенең һәр береһенә бер бот ҡына иген сәселә А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 154-се б. .

1795 йылда 47 йортта 278 кеше йәшәй, 1865 йылда 30 йортта — 171 кеше. Ауыл кешеләре малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ, һунар, сана яһау, урман кәсептәре менән шөғөлләнгән. Мәсет булған. Хал­ҡы: 1906 йылда — 197 кеше; 1920 йылда — 276 кеше; 1939 йылда — 397 кеше; 1959 йылда — 376 кеше; 1989 йылда — 223 кеше; 2002 йылда — 197 кеше; 2010 йылда — 177 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Башланғыс мәктәп, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб бар.

 Урамдары 
Исемдәре:«Налог Белешмәһе» статистикаһында Һабай ауылы

Көнсығыш урам ()

Ғафаров урамы ()

Еҙем урамы ()

Үҙәк урам (

 Билдәле шәхестәре 
 Әмир Мөхәмәт улы Әминев (1953 йылдың 1 ғинуары, БАССР-ҙың Ғафури районы Һабай ауылы) — башҡорт яҙыусыһы, прозаик.
 Әминев Марат Мөхәмәт улы (24 октябрь 1967 йыл) — журналист, прозаик-сатирик. 2014 йылдан Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы.

 Басыров Фәнил Миңлеғәле улы (12 февраль 1961 йыл) — еңел атлетика буйынса спорт мастеры, Башҡортостан Республикаһының халыҡ мәғарифы отличнигы, имам-хатиб
 Аҡкөбәков Ғәнәфи Закир улы (; 1910-?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалелерия полкы 2-се эскадронының отделение командиры. Сержант. 1943 йылдан ― 82-се гвардия уҡсылар дивизияһында хеҙмәт итә.
 Ишбирҙин Әхиәр Исмәғил улы ( 1910 йыл — 14 ноябрь 1943 йыл — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы, гвардия ҡыҙылармеец.
 Саттаров Хәбиәхмәт Саттар улы ( 1906 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовойы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

 Видеояҙмалар 
 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
  А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 154-се б. 

Категория:Ғафури районы ауылдары