Мәрйәмғул
{{НП-Россия
 |статус                   = ауыл
 |русское название         = Маржангулово
 |оригинальное название    = {{lang-ba|Мәрйәмғул}} 
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 |lat_deg = 55|lat_min = 37|lat_sec = 21.5
 |lon_deg = 58|lon_min = 14|lon_sec =  7
 |CoordScale = 
 |регион                   = Башҡортостан
 |регион в таблице         = Башҡортостан
 |вид района               = муниципаль район
 |район                    = Дыуан районы
 |район в таблице          = Дыуан районы{{!}}Дыуан районы 
 |вид поселения            = ауыл биләмәһе
 |поселение                = Арый ауыл Советы 
 |поселение в таблице      = Арый ауыл Советы (Дыуан районы) 
 |внутреннее деление       = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  = 
 |высота центра НП         = 
 |население               = {{ Население | Маржангулово | тс }}
 |год переписи            = {{ Население | Маржангулово | г }}
 |плотность               = 
 |агломерация             = 
 |национальный состав     = [[башҡорттар]]
 |конфессиональный состав = 
 |этнохороним             = 
 |почтовый индекс          = 452539
 |почтовые индексы         = 
 |телефонный код           = 
 |цифровой идентификатор   = 80223804004
 |категория в Commons      = 
 |сайт                     = 
}}

'''Мәрйәмғул''' ({{lang-ru|Маржангулово}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Дыуан районы]]ндағы ауыл. [[Арый ауыл Советы (Дыуан районы)|Арый ауыл Советы]] составына инә. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 231 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452539, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80223804004.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Мәсәғүт (Дыуан районы)|Мәсәғүт]]): 20 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Арый]]: 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Һилейә (ҡасаба)|Һилейә]]): 95 км

Мәрйәмғул ауылы [[Әй (йылға)|Әй]] йылғаһы бассейнына ҡараған Әнйәк йылғаһы буйында, район үҙәге Мәсәғүт ауылынан төньяҡҡа 20 километрҙа һәм [[Һилейә (ҡасаба)|Һилейә]] ([[Силәбе өлкәһе]]) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 95 кимлометр алыҫлыҡта урынлашҡан<ref>{{БЭ2013|88744}}</ref>.
 
== Тарихы ==
Мәрйәмғул ауылына [[XVIII быуат]] аҙағында [[Троицк өйәҙе]] [[Һарт]] улусы башҡорттары үҙҙәренең [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] ерҙәрендә нигеҙ һалған. Тәүге төпләнеүсе исеме менән аталған. Уның улдары Ҡаҙыбай (1740—1820) һәм Әлҡәй Мәрйәмғуловтар. Ҡаҙыбайҙың улдары йорт старшиналары Ҡәҙербирҙе һәм Хоҙайбирҙе булған. Әлҡәйҙең улы — 36 йәшлек Рәхимғол Әлҡәев Рәүиз мәғлүмәттәрендә Марже(и)нгулово, Манжигулово, Марзянгулово булараҡ теркәлгән. Мәрйәмғул исемле ауылдар өс улуста: [[Һарт]], [[Дыуан]] һәм [[Ҡошсо]] улустарында билдәле булған.

Һарт улусында урынлашҡан Мәрйәмғул ауылында [[1795 йыл]]да 12 йортта 78 кеше, 1816 йылда — 130, 1834 йылда — 216, 1859 йылда  296 кеше йәшәгән,

[[1842 йыл]]да 153 кешегә 53 сирек ужым, 274 сирек яҙғы культуралар һәм 5 сирек картуф сәселгән. Уларҙың ер биләмәләре «күптән һөрөлә, әммә ныҡ һөрөлмәгән». Игенселек культуралары, төбәктең климат-тәбиғи шарттарына, тәү сиратта өлгөрөүҙең ҡыҫҡа вегетатив осорона ярашлы, өс баҫыулы сәсеү әйләнеше нигеҙендә сәселгән. Был — [[арпа]] менән [[арыш]]. [[Һоло]] ла, борай ҙа ([[бойҙай]] төрө) сәскәндәр. Быуат аҙағында ауылда 3 ашлыҡ һуҡҡыс һәм 6 [[елгәргес]], тирмән булған. [[Йәшелсә]] баҡсалары була. Һатыу өсөн түгел, ә үҙ ихтыяждары өсөн урындағы тоҡом малы аҫыралған. Үҙҙәренең [[бесән]]е етмәгәнлектән, уны күршеләренән 20 бот ауырлыҡтағы йөк өсөн 1,5 һумдан һатып алғандар. [[Умартасылыҡ]] менән шөғөлләнгәндәр. [[Мәсет]] булған<ref name="асф">{{ИСДБ|страницы=497}}</ref>.

== Биләмә берәмектәренә инеүе ==
<!-- {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100 %;margin:0;" --><!-- Төрөлөп ҡуйыла торған таблица башы -->
{| class="wikitable"
|-
! Теркәү йылы !! Улус, ауыл советы !! Өйәҙ, кантон, район !! Губерна, Республика !! Дәүләт
|-
| [[1784]] ||Һарт улусы || Троицк өйәҙе || Ырымбур губернаһы || Рәсәй Империяһы
|-
| [[1816]] || 7-се йорт || 4-се Загорный Башҡорт кантоны || Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
| [[1834]] || -се йорт || -се Башҡорт кантоны || Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1847]] || -се йорт || -се Башҡорт кантоны ||  Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1859]] || -се йорт || -се Башҡорт кантоны || Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1895]] || Мырҙалар улусы || Златоуст өйәҙе || Өфө губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1920]] || Үрге Ҡыйғы биләмәһе || Дыуан-Ҡошсо кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы (Бәләкәй Башҡортостан) ||[[Файл:Emblem of the Russian SFSR (1978–1991), Emblem of Russia (1991–1992).svg|20px]] РСФСР
|-
|[[1926]] || Һарт улусы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1935]] || Арый ауыл Советы || Дыуан районы || Башҡорт АССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1941]] || Арый ауыл Советы|| Дыуан районы|| Башҡорт АССР-ы || {{СССР}} СССР
|-
|[[1990]] || Арый ауыл Советы || Дыуан районы ||[[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] ||{{Россия}} Рәсәй Федерацияһы
|-
|[[2008]] || Арый ауыл Советы || Дыуан районы ||[[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] ||{{Россия}} Рәсәй Федерацияһы
|-

|-
| || || || ||
|}

== Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше ==
Мәрйәмғул ауылында [[1865 йыл]]да 56 йортта — 329 кеше, [[1870 йыл]]да 56 йортта 329 кеше йәшәгән. [[Малсылыҡ]], [[игенселек]], [[умартасылыҡ]] менән шөғөлләнгәндәр. [[Мәсет]], училище булған.

[[1906 йыл]]да [[мәсет]], мәҙрәсә, мануфактура кибете теркәлгән.<ref name="асф" />

== Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше ==
[[1920 йыл]]да — Мәрйәмғул ауылындағы 103 йортта 613 кеше булған.<ref name="асф" />

== Халыҡ һаны ==
Мәрйәмғулда башҡорттар йәшәй (2002).

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||613||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||312||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||361||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||222||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||220||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||231||112||119||48,5||51,5
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Билдәле кешеләре ==
* [[Йомағужин Динар Ҡәнзәфәр улы]] (1954) — хеҙмәт ветераны, 1996—2011 йылдарҙа [[Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы|«Башҡортостан» дәүләт телерадиокампанияһының]] цех начальнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған элемтәсеһе (2004).

== Хәтер ==

== Урамдары ==
{{Колонки|1}}
*  Үҙәк урам ({{lang-ru|}} Центральная (улица)<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/duvanskiy-rayon/derevnya-marzhangulovo/ Карта д. Маржангулово. Улицы] </ref>{{Колонки|конец}}

== Тирә-яҡ мөхит ==
; Ер-һыу атамалары:

''Тауҙар:''

''Урмандар:''

''Йылғалар:''
* '''Әнйәк'''
''Шишмәләр:''

''Ялан-бесәнлектәр:''

''Таусыҡтар, түбәләр:''

''Тарихи ҡомартҡы:''

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Әйле]]

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|88744}}
* {{ИСДБ|страницы=497}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

{{Дыуан районы ауылдары}}

[[Категория:Дыуан районы ауылдары]]
Мәрйәмғул () — Башҡортостан Республикаһының Дыуан районындағы ауыл. Арый ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 231 кеше.
Почта индексы — 452539, ОКАТО коды — 80223804004.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Мәсәғүт): 20 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Арый: 2 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 95 км

Мәрйәмғул ауылы Әй йылғаһы бассейнына ҡараған Әнйәк йылғаһы буйында, район үҙәге Мәсәғүт ауылынан төньяҡҡа 20 километрҙа һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 95 кимлометр алыҫлыҡта урынлашҡан.
 
 Тарихы 
Мәрйәмғул ауылына XVIII быуат аҙағында Троицк өйәҙе Һарт улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Тәүге төпләнеүсе исеме менән аталған. Уның улдары Ҡаҙыбай (1740—1820) һәм Әлҡәй Мәрйәмғуловтар. Ҡаҙыбайҙың улдары йорт старшиналары Ҡәҙербирҙе һәм Хоҙайбирҙе булған. Әлҡәйҙең улы — 36 йәшлек Рәхимғол Әлҡәев Рәүиз мәғлүмәттәрендә Марже(и)нгулово, Манжигулово, Марзянгулово булараҡ теркәлгән. Мәрйәмғул исемле ауылдар өс улуста: Һарт, Дыуан һәм Ҡошсо улустарында билдәле булған.

Һарт улусында урынлашҡан Мәрйәмғул ауылында 1795 йылда 12 йортта 78 кеше, 1816 йылда — 130, 1834 йылда — 216, 1859 йылда  296 кеше йәшәгән,

1842 йылда 153 кешегә 53 сирек ужым, 274 сирек яҙғы культуралар һәм 5 сирек картуф сәселгән. Уларҙың ер биләмәләре «күптән һөрөлә, әммә ныҡ һөрөлмәгән». Игенселек культуралары, төбәктең климат-тәбиғи шарттарына, тәү сиратта өлгөрөүҙең ҡыҫҡа вегетатив осорона ярашлы, өс баҫыулы сәсеү әйләнеше нигеҙендә сәселгән. Был — арпа менән арыш. Һоло ла, борай ҙа (бойҙай төрө) сәскәндәр. Быуат аҙағында ауылда 3 ашлыҡ һуҡҡыс һәм 6 елгәргес, тирмән булған. Йәшелсә баҡсалары була. Һатыу өсөн түгел, ә үҙ ихтыяждары өсөн урындағы тоҡом малы аҫыралған. Үҙҙәренең бесәне етмәгәнлектән, уны күршеләренән 20 бот ауырлыҡтағы йөк өсөн 1,5 һумдан һатып алғандар. Умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған.

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт 1784 Һарт улусы  Троицк өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы 1816  7-се йорт  4-се Загорный Башҡорт кантоны  Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы 1834  -се йорт  -се Башҡорт кантоны  Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1847  -се йорт  -се Башҡорт кантоны   Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1859  -се йорт  -се Башҡорт кантоны  Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1895  Мырҙалар улусы  Златоуст өйәҙе  Өфө губернаһы  Рәсәй империяһы1920  Үрге Ҡыйғы биләмәһе  Дыуан-Ҡошсо кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы (Бәләкәй Башҡортостан) 20px РСФСР1926  Һарт улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935  Арый ауыл Советы  Дыуан районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941  Арый ауыл Советы Дыуан районы Башҡорт АССР-ы   СССР1990  Арый ауыл Советы  Дыуан районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы2008  Арый ауыл Советы  Дыуан районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы    

 Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше 
Мәрйәмғул ауылында 1865 йылда 56 йортта — 329 кеше, 1870 йылда 56 йортта 329 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, училище булған.

1906 йылда мәсет, мәҙрәсә, мануфактура кибете теркәлгән.

 Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше 
1920 йылда — Мәрйәмғул ауылындағы 103 йортта 613 кеше булған.

 Халыҡ һаны 
Мәрйәмғулда башҡорттар йәшәй (2002).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август613 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар312 1959 йыл 15 ғинуар361 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар222 2002 йыл 9 октябрь220 2010 йыл 14 октябрь23111211948,551,5

 Билдәле кешеләре 
 Йомағужин Динар Ҡәнзәфәр улы (1954) — хеҙмәт ветераны, 1996—2011 йылдарҙа «Башҡортостан» дәүләт телерадиокампанияһының цех начальнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған элемтәсеһе (2004).

 Хәтер 

 Урамдары 

  Үҙәк урам ( Центральная (улица)Карта д. Маржангулово. Улицы 

 Тирә-яҡ мөхит 
 Ер-һыу атамалары

Тауҙар:

Урмандар:

Йылғалар:
 Әнйәк
Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Тарихи ҡомартҡы:

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Әйле

 Һылтанмалар 
 
 

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Дыуан районы ауылдары