Үтәк
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Үтәк
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Утяково}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 53 |lat_min = 43 |lat_sec = 38
 | lon_deg                  = 56 |lon_min = 25 |lon_sec = 51
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Ғафури районы{{!}}Ғафури
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = Ауыл советы
 | поселение                = Үтәк ауыл Советы (Ғафури районы){{!}}      Үтәк
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Утяково (Башкортостан) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Утяково (Башкортостан) | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = татарҙәр, башҡорттар
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453053
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80221843001
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
'''Үтәк''', икенсе исеме '''Үрге Әрмет''' ({{lang-ru|Утяково}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ғафури районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 567 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453053, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80221843001. [[ИФНС|ИФНС коды]] 0268.

== Тарихы ==
Ауыл  [[1734 йыл]]да тархан исемен алған һәм, башҡа төрлө эштәренән азат итеп, мәжбүри хәрби хеҙмәткә тәғәйенләнгән башҡорт Үтәк Назаровтың исемен йөрөтә. Уның Ғәлиулла исемле улы һәм Ғәлиәкбәр һәм Яҡуп исемле ейәндәренең булыуы билдәле<ref name="Үтәк">{{китап |автор=Коллектив авторов |заглавие=История башкирских родов. Юрматы. |ответственный=Хамидуллин С. И. |ссылка=http://ihtika.ru/index.php/book/istoriya-bashkirskih-rodov-yurmaty-tom-30-ch-2--ufa-2018/page/180 |место=Уфа |издательство=Китап |год=2018 |том=30, часть 2 |страниц=808 |страницы=201 |тираж = 2 000 |isbn= 978-5-295-06968-0|ref= }}</ref>. 

[[XVIII быуат]]тың 70-се йылдарында ауылда төрлө милләт кешеһе йәшәй. [[Башҡорт]]тарҙан тыш унда [[яһаҡ татарҙары]] Иманғол Мәмәҙилин, Һатлыҡ Дәүләтов, Муллағол Азатов, Һултый Һабаев, Ишмөхәмәт Исаевтар керҙәштәр булараҡ йәшәй. Уларҙы [[Әрмет ауылы]]ның аҫаба башҡорттары үҙ ерҙәренә индергән була. [[1834 йыл]]да Үтәктәге 25 ихатала 152 аҫаба башҡорт, 55 йортта 330 типтәр йәшәй<ref name="Үтәк" />. 

[[1897 йыл]]ғы рәүиздә 318 йортта 938 ир-ат, 884 ҡатын-ҡыҙҙың йәшәүе теркәлә. Ә 1902 йылда башҡорт ир-аты 128 кеше һәм 312 типтәр ир-аты була. 1907 йылдан алып [[1920 йыл]]ға тиклем ауыл территориаль яҡтан икегә бүленә тип әйтергә мөмкин: башҡорттар бер урындараҡ, типтәрҙәр икенсе урындараҡ төпләнеп йәшәй<ref name="Үтәк" />. 

Беренсе совет халыҡ иҫәбен алыу 1-се Үтәктәге 164 ихатала 800 аҫаба башҡорт, 2-се Үтәктә 319 йортта 1 мең 553 типтәр йәшәүе теркәлә. Биш йылдан 1-се Үтәктә 140, 2-се Үтәктә 273 крәҫтиән хужалығы булыуы иҫәпкә алына. Аҙаҡ был ике ауыл бергә ҡушыла<ref name="Үтәк" />.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||567||262||305||46,2||53,8
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Красноусольский]]): 22 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Аҡкүл (Ғафури районы)|Аҡкүл]]): 51 км

== Ауылдың урамдары ==
* Буденный (урамы) ({{lang-ru|Буденного ( улица )}}) 

* Ишемов (урамы) ({{lang-ru|Ишимова ( улица )}}) 

* Келәт (урамы) ({{lang-ru|Кладовая ( улица )}})  

* Тау аҫты (урамы) ({{lang-ru|Подгорная ( улица )}})

* Йылға (урамы) ({{lang-ru|Речная ( улица )}}) 

* Баҡса (урамы) ({{lang-ru|Садовая ( улица )}})  

* Совет (урамы) ({{lang-ru|Советская ( улица )}})  

* Чапаев (урамы) ({{lang-ru|Чапаева ( улица )}})  

* Шишмә (урамы) ({{lang-ru|Чишминская ( улица )}})  

* 2-се Шишмә (урамы) ({{lang-ru|Чишминская 2-я ( улица )}})

* Чкалов (урамы) ({{lang-ru|Чкалова ( улица )}})  

* Мәктәп (урамы) ({{lang-ru|Школьная ( улица )}}) ( улица )

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Әсфәндиәров Закир Лотфрахман улы]] (20.12.1918—4.01.1977), [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугире, артиллерия полкының орудие командиры, гвардия [[өлкән сержант]]ы. [[Советтар Союзы Геройы]] (1944).
* [[Мәхмүтов Зәки Ғиззәт улы|Зәки Мәхмүтов]] (25.01.1934-17.02.2008) — [[башҡорт]] [[йыр]]сыһы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1982), [[Башҡорт АССР-ы]]ның халыҡ (1976) артисы<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/8678-m-khm-tov-z-ki-izz-t-uly Мәхмүтов Зәки Ғиззәт улы — Башҡорт энциклопедияһы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421100557/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/8678-m-khm-tov-z-ki-izz-t-uly |date=2016-04-21 }}{{V|30|08|2017}}</ref>.
* [[Һатлыҡов Хәбибназар Мөхәмәтҡафи улы]] (12.09.1862—21.06.1921) — [[ислам]] дине эшмәкәре, мәғрифәтсе<ref>[http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/2-statya/6095-satlykov-khabibnazar-mukhammetkafievich Сатлыков Хабибназар Мухаметкафиевич — Башкирская энциклопедия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160407071225/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/2-statya/6095-satlykov-khabibnazar-mukhammetkafievich |date=2016-04-07 }}{{ref-ru}}{{V|30|08|2017}}</ref>.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} 
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]
* {{китап |автор=Коллектив авторов |заглавие=История башкирских родов. Юрматы. |ответственный=Хамидуллин С. И. |ссылка=http://ihtika.ru/index.php/book/istoriya-bashkirskih-rodov-yurmaty-tom-30-ch-2--ufa-2018/page/180 |место=Уфа |издательство=Китап |год=2018 |том=30, часть 2 |страниц=808 |страницы=201 |тираж = 2 000 |isbn= 978-5-295-06968-0|ref= }}</ref>

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/13143-t-k-afuri-r-nynda-y-auyl}} {{V|9|02|2019}}
* [http://ufagen.ru/places/gafuriyskiy/utaykovo.html Утяково на портале «Генеалогия и Архивы»]{{ref-ru}}{{V|9|02|2019}}

{{Ғафури районы ауылдары}}

[[Категория:Ғафури районы ауылдары]]
Үтәк, икенсе исеме Үрге Әрмет () — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 567 кеше.
Почта индексы — 453053, ОКАТО коды — 80221843001. ИФНС коды 0268.

 Тарихы 
Ауыл  1734 йылда тархан исемен алған һәм, башҡа төрлө эштәренән азат итеп, мәжбүри хәрби хеҙмәткә тәғәйенләнгән башҡорт Үтәк Назаровтың исемен йөрөтә. Уның Ғәлиулла исемле улы һәм Ғәлиәкбәр һәм Яҡуп исемле ейәндәренең булыуы билдәле. 

XVIII быуаттың 70-се йылдарында ауылда төрлө милләт кешеһе йәшәй. Башҡорттарҙан тыш унда яһаҡ татарҙары Иманғол Мәмәҙилин, Һатлыҡ Дәүләтов, Муллағол Азатов, Һултый Һабаев, Ишмөхәмәт Исаевтар керҙәштәр булараҡ йәшәй. Уларҙы Әрмет ауылының аҫаба башҡорттары үҙ ерҙәренә индергән була. 1834 йылда Үтәктәге 25 ихатала 152 аҫаба башҡорт, 55 йортта 330 типтәр йәшәй. 

1897 йылғы рәүиздә 318 йортта 938 ир-ат, 884 ҡатын-ҡыҙҙың йәшәүе теркәлә. Ә 1902 йылда башҡорт ир-аты 128 кеше һәм 312 типтәр ир-аты була. 1907 йылдан алып 1920 йылға тиклем ауыл территориаль яҡтан икегә бүленә тип әйтергә мөмкин: башҡорттар бер урындараҡ, типтәрҙәр икенсе урындараҡ төпләнеп йәшәй. 

Беренсе совет халыҡ иҫәбен алыу 1-се Үтәктәге 164 ихатала 800 аҫаба башҡорт, 2-се Үтәктә 319 йортта 1 мең 553 типтәр йәшәүе теркәлә. Биш йылдан 1-се Үтәктә 140, 2-се Үтәктә 273 крәҫтиән хужалығы булыуы иҫәпкә алына. Аҙаҡ был ике ауыл бергә ҡушыла.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь56726230546,253,8

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Красноусольский): 22 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 51 км

 Ауылдың урамдары 
 Буденный (урамы) () 

 Ишемов (урамы) () 

 Келәт (урамы) ()  

 Тау аҫты (урамы) ()

 Йылға (урамы) () 

 Баҡса (урамы) ()  

 Совет (урамы) ()  

 Чапаев (урамы) ()  

 Шишмә (урамы) ()  

 2-се Шишмә (урамы) ()

 Чкалов (урамы) ()  

 Мәктәп (урамы) () ( улица )

 Билдәле шәхестәре 
 Әсфәндиәров Закир Лотфрахман улы (20.12.1918—4.01.1977), Бөйөк Ватан һуғышы яугире, артиллерия полкының орудие командиры, гвардия өлкән сержанты. Советтар Союзы Геройы (1944).
 Зәки Мәхмүтов (25.01.1934-17.02.2008) — башҡорт йырсыһы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1982), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1976) артисыМәхмүтов Зәки Ғиззәт улы — Башҡорт энциклопедияһы .
 Һатлыҡов Хәбибназар Мөхәмәтҡафи улы (12.09.1862—21.06.1921) — ислам дине эшмәкәре, мәғрифәтсеСатлыков Хабибназар Мухаметкафиевич — Башкирская энциклопедия .

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.
 </ref>

 Һылтанмалар 
  
 Утяково на портале «Генеалогия и Архивы»

Категория:Ғафури районы ауылдары