Имәндәш
{{НП-Россия
 | статус                   = Ауыл
 | русское название         = Имәндәш  
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Имендяшево}}
 | изображение              = Imendyashevo on river Zilim.jpg
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 54 |lat_min = 8 |lat_sec = 15
 | lon_deg                  = 56 |lon_min = 45 |lon_sec = 37
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Ғафури районы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = Ауыл биләмәһе
 | поселение                = Имәндәш ауыл Советы (Ғафури районы)
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Имендяшево | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Имендяшево | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | милли состав     = башҡорттар — 99%
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453063
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80221819002
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''Имәндәш''' ({{lang-ru|Имендяшево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ғафури районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 341 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453063, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80221819002.
 

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||341||173||168||50,7||49,3
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
<gallery>
Имәндәш.JPG|мини|слева|Еҙем яры
Имендяшево.jpg
Ғафури районы Имәндәш ауылы.jpg
Ғафури районы Имәндәш ауылы1.jpg 
</gallery>
* Район үҙәгенә тиклем ([[Красноусольский]]): 54 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Ҡарағай (Ғафури районы)|Ҡарағай]]): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Аҡкүл (Ғафури районы)|Аҡкүл]]): 60 км

== Тарихы ==
Район үҙәгенән төньяҡ‑көнсығышта 54 саҡрым һәм [[Аҡкүл]] тимер юл станцияһынан төньяҡ‑көнсығышҡа табан 60 саҡрым алыҫлыҡта [[Еҙем]] йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға [[Нуғай даруғаһы]] Кесе‑Табын улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә Кәлсер-Табын улусы башҡорттары 1750 йылда купчий ҡағыҙы буйынса нигеҙ һала<ref name="Б.Э.">[http://bashenc.online/ba/articles/85836/ Башҡорт энциклопедияһы. Имәндәш ауылы]</ref>.

[[1839 йыл]]да имәндәштәр зауряд-сотник Түҙбәк Рахманғолов, Әбделҡадир Мәсәғүтов, Әсәҙулла Абдулҡадиров, Хисмәтулла Түзбәков, Лоҡман Рәжәпов, Ауҙимән Рәжәпов, Мөхәмәтйән Әбделвахитов: «Беҙҙең ырыу Кәлсер-Табын башҡорттарынан килеп сыҡҡан һәм батшаларҙан бирелгән ерҙәрҙә йәшәгән. Әлеге ерҙәрҙе [[1750 йыл]]дың 4 майындағы яҙыу менән Кесе-Табын башҡорттарынан алғандар. Ошо ерҙә һатып алыу хоҡуғында әле лә йәшәйбеҙ», тип белдерәләр.
Архивта килешеүҙең тексы ла һаҡланған. Кәлсер-Табын башҡорттары икенсе килешеү ҙә төҙөйҙәр. «[[1751 йыл]]дың [[8 февраль]] көнөндә [[Өфө өйәҙе]] Нуғай юлы [[Кесе Табын|Кесе-Табын]] олоҫо старшина Байымбәт Илсеғолов командаһындағы Ҡармыш Бикәйев, Түләкәй Үтәғолов, Дәүләтәй Сағыров, Елүш Сәйетов, Елдәш Аптраҡов, Ҡотос Мәмкәйев, Тыныш Елембәтов, Ҡунаҡбай Сотҡаров, Сәфәрғол Мәүләшов, Алдаҡай Кәбәсов, Солтан Утәков, Солтан Елембәтов, Әлекәй Колмәмбәтов, Сура Елембәтов, Тәүләкәй Мүсәшев, Һатлык Имаҡов, Дауыт Теләпәйев, Өфө ҡалаһында булғанда, Табын улусы старшина Таиш Иткинин командаһы башҡорттары Ебәрғол Зийәшевҡа, Ғәббәс Аҙнағоловҡа, Баҡай Мерәҫовҡа, Хоҙайғол Һөйөндөковҡа, Ныяз Наурызовҡа, Һөйөндөк Нуғаевҡа, Байҡай Һөйөндөковҡа, Бирҙекәй Мерәҫовҡа, Рәхимғол Үтәғоловҡа, Мырҙа Мерәҫовҡа, Ғабдулла Ноҡаевҡа, Еҙтәй Аҙанҡоловҡа, Ҡармыш Йомаҡовҡа, Ишҡыуат Ҡармышовҡа, бөтәһе 17 кешегә, беҙҙән йыраҡта, ә припущенниктарға яҡында булған пайҙарыбыҙҙы бирҙек, тигән яҙма бирәбеҙ». Һәр кешенән унар һум аҡса алалар. Кесе-табындарҙан 5 кеше ҡултамға, 12 тамға ҡуялар<ref name="Ә.З.">*[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/155 А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 155-се б.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220327165546/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/155 |date=2022-03-27 }}</ref>.

Ике килешеүҙән күренеүенсә кесе-табындар ике олоҫ араһындағы үҙҙәренең аҫаба ерҙәрен кәлсер-табындарға бөтөнләйгә һаталар. Кесе-Табын ерендә кәлсер-табындар тарафынан 1750—1751 йылдарҙа Имәндәш ауылына нигеҙ һалына. Тарих документтарынан күренеүенсә, XIX быуат буйына һәм XX быуат башында кесе-табындар менән кәлсер-табындарҙың ошо һатылған ерҙәр өсөн күп тапҡыр судлашыуҙары билдәле. Әммә суд, ерҙәрҙең мәңгелеккә һатылғанына таянып, һәр ваҡыт имәндәштәр файҙаһына ҡарар сығара<ref name="Ә.З." />.

1795 йылдағы V ревизия ауылда 30 йортта 360 кеше йәшәүен, 1859 йылдағы ревизия 70 йортта 257 ир-ат 285 ҡатын-ҡыҙ йәшәүен күрһәтә. XIX быуат аҙағында 121 йортта 335 ир-ат һәм 228 ҡатын-ҡыҙ йәшәй. 1920 йыл ҡатын-ҡыҙҙарҙың артыуын (457 ҡатын-ҡыҙ) ир-аттарҙың кәмеүен (379 ир-ат) күрһәтә. Имәндәшкә [[Һабай (Ғафури районы)|Һабай]] ауылынан да күсеп ултыралар. 1795 йылда 31 йортта 360 кеше йәшәгән, 1865 йылда 80 йортта — 469 кеше Ауыл халҡы малсылыҡ, умартасылыҡ, игенселек, сана һәм ағас һауыт‑һаба яһау менән шөғөлләнгә. 1906 йылда мәсет, бакалея кибете теркәлгән. Ауыл эргәһендә архелогик ҡомартҡы [[Имәндәш ҡаласығы]] урынлашҡан<ref name="Ә.З." />.

Халҡы: 1906 йылда — 665 кеше; 1920 йылда — 836 кеше; 1939 йылда — 640 кеше; 1959 йылда — 672 кеше; 1989 йылда — 435 кеше; 2002 йылда — 410 кеше; 2010 йылда — 341 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар<ref name="Б.Э." />.

== Этимологияһы ==
Ауыл исеменең бер нисә варианты йәшәй. [[Әнүәр Әсфәндиәров]] фекеренсә ауыл шул исемдәге тау һәм йылға исеменән алынған<ref name="Ә.З." />.
Шулай уҡ Имәндәш атамаһының «Имандаш» (бер имандан), Иман ташы һүҙҙәренән килеп сығыуы ла фаразлана.

== Урамдары ==
Исемдәре:<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/019/000076.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Имәндәш ауылы]</ref>
{{колонки|2}}
Александровка урамы ({{lang-ru|Александрвовская (улица)}})

Еҙем урамы ({{lang-ru|Зилимская (улица)}})

Колхоз урамы ({{lang-ru|Колзозная (улица)}})

Яңы ауыл урамы ({{lang-ru|Новоселка (улица)}})

Тау аҫты урамы ({{lang-ru|Подгорная (улица)}})

Шишмә урамы ({{lang-ru|Чишминская}})
{{конец|колонки}}

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Ғилманова Шәүрә Ғәббәс ҡыҙы]] ([[1 ғинуар]] [[1954 йыл]]) — тележурналист, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1985 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы (1985). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2005) һәм [[Татарстан Республикаһы]]ның (1997) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1994). [[Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия|Шәһит Хоҙайбирҙин]] (1994) һәм Мәжит Ғафури исемендәге (2005) премиялар лауреаты.
* [[Яҡупов Әхмәт Ширәй улы]] ({{lang-ru|Якупов Ахмед Ширеевич (Ширсевич, Шарнеевич)}}) ((1901 ― 28.2.1945) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы|112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы]] яугиры, гвардия сержанты (башҡа мәғлүмәттәр буйынса гвардия старшинаһы.
* [[Рәжәпов Илфат Солтан улы]] ([[23 ноябрь]] [[1975 йыл]]) — һәүәҫкәр боксёр, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған спорт мастеры (2000). Рәсәйҙең физик культура һәм спорт отличнигы (2005). Рәсәй чемпионаты еңеүсеһе (1993), Европа чемпионаты финалисы (1993), 1997 йылда донъя чемпионатының һәм 1998 йылда Европа чемпионатының көмөш призеры, күп тапҡыр Рәсәй чемпионы (1996—1999). Халыҡ-ара турнир еңеүсеһе — [[Чехия]], [[Греция]], [[Венгрия]], [[Финляндия]]. [[АҠШ]] — Рәсәй матчында еңеүсе. [[Сидней]]ҙа 2000 йылғы Олимпия уйындары ҡатнашыусыһы.

== Видеояҙмалар ==
* {{YouTube|ApOCkh_Y98o|logo=1}} Имәндәш ауылы ағинәйҙәре
* [https://yandex.ru/video/preview/?text=имендяшево%20гафурийский%20район&path=yandex_search&parent-reqid=1650965042761039-5154692295484744805-vla1-5292-vla-l7-balancer-8080-BAL-1056&from_type=vast&filmId=7444944000198773582 Имәндәш ауылы]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|85836}}
* [http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/155 А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 155-се б.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220327165546/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/155 |date=2022-03-27 }}
* [https://www.gosspravka.ru/02/019/000076.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Имәндәш ауылы] 
{{Ғафури районы ауылдары}}

[[Категория:Ғафури районы ауылдары]]
Имәндәш () — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 341 кеше.
Почта индексы — 453063, ОКАТО коды — 80221819002.
 

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь34117316850,749,3

 Географик урыны 

 Район үҙәгенә тиклем (Красноусольский): 54 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡарағай): 4 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 60 км

 Тарихы 
Район үҙәгенән төньяҡ‑көнсығышта 54 саҡрым һәм Аҡкүл тимер юл станцияһынан төньяҡ‑көнсығышҡа табан 60 саҡрым алыҫлыҡта Еҙем йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға Нуғай даруғаһы Кесе‑Табын улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә Кәлсер-Табын улусы башҡорттары 1750 йылда купчий ҡағыҙы буйынса нигеҙ һалаБашҡорт энциклопедияһы. Имәндәш ауылы.

1839 йылда имәндәштәр зауряд-сотник Түҙбәк Рахманғолов, Әбделҡадир Мәсәғүтов, Әсәҙулла Абдулҡадиров, Хисмәтулла Түзбәков, Лоҡман Рәжәпов, Ауҙимән Рәжәпов, Мөхәмәтйән Әбделвахитов: «Беҙҙең ырыу Кәлсер-Табын башҡорттарынан килеп сыҡҡан һәм батшаларҙан бирелгән ерҙәрҙә йәшәгән. Әлеге ерҙәрҙе 1750 йылдың 4 майындағы яҙыу менән Кесе-Табын башҡорттарынан алғандар. Ошо ерҙә һатып алыу хоҡуғында әле лә йәшәйбеҙ», тип белдерәләр.
Архивта килешеүҙең тексы ла һаҡланған. Кәлсер-Табын башҡорттары икенсе килешеү ҙә төҙөйҙәр. «1751 йылдың 8 февраль көнөндә Өфө өйәҙе Нуғай юлы Кесе-Табын олоҫо старшина Байымбәт Илсеғолов командаһындағы Ҡармыш Бикәйев, Түләкәй Үтәғолов, Дәүләтәй Сағыров, Елүш Сәйетов, Елдәш Аптраҡов, Ҡотос Мәмкәйев, Тыныш Елембәтов, Ҡунаҡбай Сотҡаров, Сәфәрғол Мәүләшов, Алдаҡай Кәбәсов, Солтан Утәков, Солтан Елембәтов, Әлекәй Колмәмбәтов, Сура Елембәтов, Тәүләкәй Мүсәшев, Һатлык Имаҡов, Дауыт Теләпәйев, Өфө ҡалаһында булғанда, Табын улусы старшина Таиш Иткинин командаһы башҡорттары Ебәрғол Зийәшевҡа, Ғәббәс Аҙнағоловҡа, Баҡай Мерәҫовҡа, Хоҙайғол Һөйөндөковҡа, Ныяз Наурызовҡа, Һөйөндөк Нуғаевҡа, Байҡай Һөйөндөковҡа, Бирҙекәй Мерәҫовҡа, Рәхимғол Үтәғоловҡа, Мырҙа Мерәҫовҡа, Ғабдулла Ноҡаевҡа, Еҙтәй Аҙанҡоловҡа, Ҡармыш Йомаҡовҡа, Ишҡыуат Ҡармышовҡа, бөтәһе 17 кешегә, беҙҙән йыраҡта, ә припущенниктарға яҡында булған пайҙарыбыҙҙы бирҙек, тигән яҙма бирәбеҙ». Һәр кешенән унар һум аҡса алалар. Кесе-табындарҙан 5 кеше ҡултамға, 12 тамға ҡуялар*А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 155-се б. .

Ике килешеүҙән күренеүенсә кесе-табындар ике олоҫ араһындағы үҙҙәренең аҫаба ерҙәрен кәлсер-табындарға бөтөнләйгә һаталар. Кесе-Табын ерендә кәлсер-табындар тарафынан 1750—1751 йылдарҙа Имәндәш ауылына нигеҙ һалына. Тарих документтарынан күренеүенсә, XIX быуат буйына һәм XX быуат башында кесе-табындар менән кәлсер-табындарҙың ошо һатылған ерҙәр өсөн күп тапҡыр судлашыуҙары билдәле. Әммә суд, ерҙәрҙең мәңгелеккә һатылғанына таянып, һәр ваҡыт имәндәштәр файҙаһына ҡарар сығара.

1795 йылдағы V ревизия ауылда 30 йортта 360 кеше йәшәүен, 1859 йылдағы ревизия 70 йортта 257 ир-ат 285 ҡатын-ҡыҙ йәшәүен күрһәтә. XIX быуат аҙағында 121 йортта 335 ир-ат һәм 228 ҡатын-ҡыҙ йәшәй. 1920 йыл ҡатын-ҡыҙҙарҙың артыуын (457 ҡатын-ҡыҙ) ир-аттарҙың кәмеүен (379 ир-ат) күрһәтә. Имәндәшкә Һабай ауылынан да күсеп ултыралар. 1795 йылда 31 йортта 360 кеше йәшәгән, 1865 йылда 80 йортта — 469 кеше Ауыл халҡы малсылыҡ, умартасылыҡ, игенселек, сана һәм ағас һауыт‑һаба яһау менән шөғөлләнгә. 1906 йылда мәсет, бакалея кибете теркәлгән. Ауыл эргәһендә архелогик ҡомартҡы Имәндәш ҡаласығы урынлашҡан.

Халҡы: 1906 йылда — 665 кеше; 1920 йылда — 836 кеше; 1939 йылда — 640 кеше; 1959 йылда — 672 кеше; 1989 йылда — 435 кеше; 2002 йылда — 410 кеше; 2010 йылда — 341 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

 Этимологияһы 
Ауыл исеменең бер нисә варианты йәшәй. Әнүәр Әсфәндиәров фекеренсә ауыл шул исемдәге тау һәм йылға исеменән алынған.
Шулай уҡ Имәндәш атамаһының «Имандаш» (бер имандан), Иман ташы һүҙҙәренән килеп сығыуы ла фаразлана.

 Урамдары 
Исемдәре:«Налог Белешмәһе» статистикаһында Имәндәш ауылы

Александровка урамы ()

Еҙем урамы ()

Колхоз урамы ()

Яңы ауыл урамы ()

Тау аҫты урамы ()

Шишмә урамы ()

 Билдәле шәхестәре 
 Ғилманова Шәүрә Ғәббәс ҡыҙы (1 ғинуар 1954 йыл) — тележурналист, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1985 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы (1985). Рәсәй Федерацияһының (2005) һәм Татарстан Республикаһының (1997) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1994). Шәһит Хоҙайбирҙин (1994) һәм Мәжит Ғафури исемендәге (2005) премиялар лауреаты.
 Яҡупов Әхмәт Ширәй улы () ((1901 ― 28.2.1945) — 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты (башҡа мәғлүмәттәр буйынса гвардия старшинаһы.
 Рәжәпов Илфат Солтан улы (23 ноябрь 1975 йыл) — һәүәҫкәр боксёр, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған спорт мастеры (2000). Рәсәйҙең физик культура һәм спорт отличнигы (2005). Рәсәй чемпионаты еңеүсеһе (1993), Европа чемпионаты финалисы (1993), 1997 йылда донъя чемпионатының һәм 1998 йылда Европа чемпионатының көмөш призеры, күп тапҡыр Рәсәй чемпионы (1996—1999). Халыҡ-ара турнир еңеүсеһе — Чехия, Греция, Венгрия, Финляндия. АҠШ — Рәсәй матчында еңеүсе. Сиднейҙа 2000 йылғы Олимпия уйындары ҡатнашыусыһы.

 Видеояҙмалар 
  Имәндәш ауылы ағинәйҙәре
 Имәндәш ауылы

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 155-се б. 
 «Налог Белешмәһе» статистикаһында Имәндәш ауылы 

Категория:Ғафури районы ауылдары