Үрге Сат
{{ТП-Рәсәй|Үрге Сат
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Үрге Сат
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 56 | lat_min =  | lat_sec = 
  |lon_deg = 55 | lon_min =  | lon_sec = 
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Яңауыл районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 127
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 452815
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           =34760 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80259855002
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Үрге Сат''' ({{lang-ru|Верхний Чат}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Яңауыл районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 127 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. [[Мәсәғүт ауыл Советы (Яңауыл районы)|Мәсәғүт ауыл Советы]] составында.
Почта индексы — 452815, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80259855002.
 
== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||127||70||57||55,1||44,9
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Яңауыл]]): 43 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Мәсәғүт (Яңауыл районы)|Мәсәғүт]]): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Яңауыл]]): 43 км
== Тарихы ==
Ауылға [[XVIII быуат]]тың 2-се яртыһында [[Уҫы даруғаһы]]ның Урман-Ғарей улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һалған. XVIII быуат аҙағына тиклем Сат тип атала<ref name="БашЭнцикл">{{Cite web |url=http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/component/content/article/2-statya/10284-verkhnij-chat.html |title=Верхний Чат в Башкирской энциклопедии |accessdate=2018-04-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191224062645/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/component/content/article/2-statya/10284-verkhnij-chat.html |archivedate=2019-12-24 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224062645/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/component/content/article/2-statya/10284-verkhnij-chat.html |date=2019-12-24 }}</ref>.

[[1795 йыл]]да  20 йорт хужалығы һәм 104 кеше иҫәпләнә, 1816 йылда — 22 йорт хужалығы һәм 158 кеше, 1834 йылда — 44 йорт хужалығы һәм 261 кеше.{{sfn|Асфандияров}}

1842 йылда ауыл халҡы 261 кешенең һәр береһенә 4,8 фунт икмәк сәскән, малсылыҡ буйынса уртаса алғанда, һәр ихатала 2,7 ат, 2,9 һыйыр, 3,9 һарыҡ, 2,1 кәзә булған, умартасылыҡ буйынса 44 ихатаның һәр береһендә 3,3 дадан умарта булған.{{sfn|Асфандияров}} Шул уҡ йылда мәсет төҙөлгән.<ref name="hist" />

1859 йылда 57 йорт хужалығы һәм 335 кеше йәшәгән.{{sfn|Асфандияров}}

1870 йылда [[Өфө губернаһы]] [[Бөрө өйәҙе]]нең 2-се станының Үрге Сат ауылында 64 йортта 347 кеше (178 ир-ат, 169 ҡатын-ҡыҙ) йәшәгән, барыһы ла мишәр булараҡ күрһәтелгән. Мәсет булған, халыҡ умартасылыҡ һәм йөк ташыу менән шөғөлләнгәндәр.<ref>{{Книга:Списки населённых мест Российской империи. Уфимская губерния|72}}</ref>

1896 йылда [[Бөрө өйәҙе]] Ҡыҙылъяр улусының Үрге Сат (Егор-Чат) ауылында 92 йортта 488 кеше йәшәгән (250 ир-ат һәм 238 ҡатын-ҡыҙ). Мәсет, икмәк магазины һәм сауҙа лавкаһы булған.<ref>{{Книга:Полный список населённых мест Уфимской губернии|200}}</ref> 1897 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда 500 кеше йәшәй (241 ир-ат һәм 259 ҡатын-ҡыҙ), бөтәһе лә динлеләр.<ref>{{Книга:Населённые места Российской империи в 500 и более жителей|238}}</ref>

[[1906 йыл]]да — 557 кеше<ref name="БашЭнцикл" />. [[XX быуат]] башында ауылда  мәҙрәсә төҙөлә.<ref name="hist" />

[[1918 йыл]]да совет башланғыс мәктәбе асыла.<ref name="hist">[http://mesyagut.ru/history История Месягутовского сельсовета] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029005145/http://mesyagut.ru/history |date=2018-10-29 }}</ref> 1920 йылда, рәсми мәғлүмәттәр буйынса, ауылда 112 йорт хужалығы һәм 554 кеше йәшәй (266 ир-ат, 288 ҡатын-ҡыҙ)<ref name="БашРесп">{{Книга:Населённые пункты Башкортостана 1926|88}}</ref>, Ауыл хужалығын иҫәпкә алыу мәғлүмәттәре буйынса — 112 хужалыҡта 612 башҡорт йәшәй<ref>{{Книга:Население Уфимской губернии по переписи 1920 года|78}}</ref>.

[[1939 йыл]]да ауыл халҡы 505 кеше тәшкил итә, 1959 йылда — 445<ref name="БашЭнцикл" />.
Во время Великой Отечественной войны работал колхоз «Салават»<ref>[http://pomni-yanaul.ru/poisk.htm?cx=partner-pub-1421578012037802%3A4555495606&cof=FORID%3A10&ie=Windows-1251&q=%E2%E5%F0%F5%ED%E8%E9+%F7%E0%F2&sa=%CF%EE%E8%F1%EA Книга памяти Янаульского района]</ref>. [[Бөйөк Ватан һуғышы]] йылдарында «Салауат» колхозы[1] (башта «Яңы ялан»[5] колхозы) эшләй. 1957—68 йылдарҙа ФАП эшләй.<ref name="hist" />

[[1982 йыл]]да халыҡ һаны яҡынса 270 кеше тәшкил итә.<ref name="Карта">{{Карта|O-40-135}}</ref>

[[1989 йыл]]да 243 кеше (113 ир-ат, 130 ҡатын-ҡыҙ)<ref>{{Книга:Населённые пункты Республики Башкортостан. Статистический сборник|135}}</ref>

2002 йылда — 164 кеше (82 ир-ат, 82 ҡатын-ҡыҙ), күпселек [[башҡорттар]]  йәшәй (79 %).<ref>['http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }} Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан ВПН-2002 и 2009', '']</ref>

2010 йылда 127 кеше (70 ир-ат, 57 ҡатын-ҡыҙ).<ref>Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан. Дата обращения: 20 августа 2014. Архивировано 20 августа 2014 года.</ref>

[[1975 йыл]]да ауылда «Ватан өсөн алыштарҙа һәләк булған геройҙарға мәңгелек хәтер» стелаһы ҡуйыла.<ref>[http://pomni-yanaul.ru/memorial/verhnij-chat-yanaulskij-rajon-rb.htm Стела]</ref><ref name="hist" />

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Әминева Флүрә Мирғәле ҡыҙы]] (1928—2011) — колхоз производствоһы ветераны, элекке һарыҡ көтөүсеһе, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

== Һылтанмалар ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} 
*{{ИСДБ}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Яңауыл районы ауылдары}}

[[Категория:Яңауыл районы ауылдары]]
Үрге Сат () — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 127 кеше. Мәсәғүт ауыл Советы составында.
Почта индексы — 452815, ОКАТО коды — 80259855002.
 
 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь127705755,144,9

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 43 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Мәсәғүт): 6 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 43 км
 Тарихы 
Ауылға XVIII быуаттың 2-се яртыһында Уҫы даруғаһының Урман-Ғарей улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һалған. XVIII быуат аҙағына тиклем Сат тип атала .

1795 йылда  20 йорт хужалығы һәм 104 кеше иҫәпләнә, 1816 йылда — 22 йорт хужалығы һәм 158 кеше, 1834 йылда — 44 йорт хужалығы һәм 261 кеше.

1842 йылда ауыл халҡы 261 кешенең һәр береһенә 4,8 фунт икмәк сәскән, малсылыҡ буйынса уртаса алғанда, һәр ихатала 2,7 ат, 2,9 һыйыр, 3,9 һарыҡ, 2,1 кәзә булған, умартасылыҡ буйынса 44 ихатаның һәр береһендә 3,3 дадан умарта булған. Шул уҡ йылда мәсет төҙөлгән.

1859 йылда 57 йорт хужалығы һәм 335 кеше йәшәгән.

1870 йылда Өфө губернаһы Бөрө өйәҙенең 2-се станының Үрге Сат ауылында 64 йортта 347 кеше (178 ир-ат, 169 ҡатын-ҡыҙ) йәшәгән, барыһы ла мишәр булараҡ күрһәтелгән. Мәсет булған, халыҡ умартасылыҡ һәм йөк ташыу менән шөғөлләнгәндәр.

1896 йылда Бөрө өйәҙе Ҡыҙылъяр улусының Үрге Сат (Егор-Чат) ауылында 92 йортта 488 кеше йәшәгән (250 ир-ат һәм 238 ҡатын-ҡыҙ). Мәсет, икмәк магазины һәм сауҙа лавкаһы булған. 1897 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда 500 кеше йәшәй (241 ир-ат һәм 259 ҡатын-ҡыҙ), бөтәһе лә динлеләр.

1906 йылда — 557 кеше. XX быуат башында ауылда  мәҙрәсә төҙөлә.

1918 йылда совет башланғыс мәктәбе асыла.История Месягутовского сельсовета  1920 йылда, рәсми мәғлүмәттәр буйынса, ауылда 112 йорт хужалығы һәм 554 кеше йәшәй (266 ир-ат, 288 ҡатын-ҡыҙ), Ауыл хужалығын иҫәпкә алыу мәғлүмәттәре буйынса — 112 хужалыҡта 612 башҡорт йәшәй.

1939 йылда ауыл халҡы 505 кеше тәшкил итә, 1959 йылда — 445.
Во время Великой Отечественной войны работал колхоз «Салават»Книга памяти Янаульского района. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында «Салауат» колхозы[1] (башта «Яңы ялан»[5] колхозы) эшләй. 1957—68 йылдарҙа ФАП эшләй.

1982 йылда халыҡ һаны яҡынса 270 кеше тәшкил итә.

1989 йылда 243 кеше (113 ир-ат, 130 ҡатын-ҡыҙ)

2002 йылда — 164 кеше (82 ир-ат, 82 ҡатын-ҡыҙ), күпселек башҡорттар  йәшәй (79 %).['http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls  Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан ВПН-2002 и 2009', '']

2010 йылда 127 кеше (70 ир-ат, 57 ҡатын-ҡыҙ).Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан. Дата обращения: 20 августа 2014. Архивировано 20 августа 2014 года.

1975 йылда ауылда «Ватан өсөн алыштарҙа һәләк булған геройҙарға мәңгелек хәтер» стелаһы ҡуйыла.Стела

 Билдәле шәхестәре 
 Әминева Флүрә Мирғәле ҡыҙы (1928—2011) — колхоз производствоһы ветераны, элекке һарыҡ көтөүсеһе, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

 Һылтанмалар 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Яңауыл районы ауылдары