16 апрель
{{Ук}}
'''16 апрель''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 106-сы ([[кәбисә йыл]]ында 107-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 259 көн ҡала.
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-04-01}}
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || 
== {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == 
;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара 
{{Ер}} [[Ер]]: [[Чарли Чаплин]] көнө.
* [[Тауыш]] көнө.
* [[Музыка]]ль магазин көнө.
* {{comment|[[Нөктәле өтөр]]|Точка с запятой}} көнө.
;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли 
* {{Флагификация|США}}: Социаль селтәрҙәр көнө.
* {{Флагификация|Алжир}}: Белем һәм фән көнө.
* {{Флагификация|Болгария}}: Беренсе Конституция көнө.
==== Төбәк байрамдары ====
* {{Флагификация|Башкортостан}}: Республика халыҡтарының милли кейеме көнө.
** [[Башҡорт Википедияһы]]ның тыуған көнө.
* [[Ҡалмыҡ Республикаһы]]: [[Дала]] көнө.
;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри
* {{Флагификация|США}}: Китапханасылар көнө.
** Хисапсылар көнө.
** Аукционсылар көнө.
* {{Флагификация|Болгария}}: Юристар көнө.
* {{Флагификация|Армения}}: Полиция хеҙмәткәрҙәре көнө.
}}</onlyinclude> 
== {{Ваҡиғалар}} ==
* [[1905]]: [[Рәсәй империяһы]]ндағы тәүге профсоюз — Матбуғат эшселәре союзы ойошторола.
* [[1929]]: [[КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты]] архивы ойошторола (бөгөн Башҡортостан Республикаһының Милли архивы составында)
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1932]]: [[Ленинград]]тың «Коминтерн» радиозаводында беренсе [[СССР|совет]] телевизорҙары сығарыла башлай.
* [[1934]]: [[СССР]] Үҙәк Башҡарма Комитеты ҡарары менән «[[Советтар Союзы Геройы]]» тигән маҡтаулы исем булдырыла. 
* [[1945]]: Совет Армияһының [[Берлин]]ға һөжүм операцияһы башлана (1945).
* [[1955]]: Ленинградта [[рус теле]]ндә баҫылған «Нева» әҙәби [[журнал]]ының тәүге һаны донъя күрә.
* [[2005]]: [[Башҡорт Википедияһы]]ның тыуған көнө. [[Башҡорт теле|Туған телебеҙҙәге]] виртуаль энциклопедияла «[[Башҡортостан]]» исемле беренсе мәҡәлә яҙыла.  }}

== {{Тыуым}} ==
=== Башҡортостан менән бәйле шәхестәр ===
==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || 
* [[Корнеева Александра Яковлевна]] (1915—2.10.1989), театр актёры, педагог. 1947—1970 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры]] актрисаһы, бер үк ваҡытта [[Өфө сәнғәт училищеһы]] уҡытыусыһы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған артисы (1969). Сығышы менән [[Мәскәү]] ҡалаһынан.
* [[Ҡормаева Әлфиә Әхтәм ҡыҙы]] (1945), ғалим-аллерголог, дерматолог. 1968—1988  йылдарҙа Өфө гигиена һәм һөнәри ауырыуҙар ғилми-тикшеренеү институты хеҙмәткәре; 1988—1998 йылдарҙа хәҙерге [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]]ның  медицина-биологик белем биреү теорияһы һәм методикаһы кафедраһы мөдире, 1997—2009 йылдарҙа Америка-Башҡорт интерколледжы президенты, 2010 йылдан [[Канада]]ла эшләй. Медицина фәндәре докторы (1986), профессор (1990). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Ганцев Камил Шамил улы]] (1975), ғалим-онколог. 2000 йылдан Республика клиник онкология диспансеры табибы, бер үк ваҡытта 2005 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]]  уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (2005). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.  }}
}}</onlyinclude>

==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || 
* [[Добронравов Борис Георгиевич]] (1896—27.10.1949), [[Рәсәй империяһы]] һәм [[СССР]] актёры, нәфис һүҙ оҫтаһы. 1919—1920 йылдарҙа [[Мәскәү Художество театры|МХТ-тың]]-тың йәш актерҙар төркөмө менән бергә [[Өфө]]лә эшләй, [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы|РККА]] частарында сығыш яһау өсөн труппалар ойоштора. СССР-ҙың халыҡ артисы (1937) [[Ленин ордены|Ленин]] (1948) һәм [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1937) ордендары кавалеры.
* [[Бейешев Әкрәм Ғибаҙулла улы]] (1926—2.10.2003), [[фән|ғалим]]-[[Тел белеме|тел белгесе]]. 1957—1986 йылдарҙа [[СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалы]] [[Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты]]ның ғилми хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1970 йылдан [[башҡорт теле]]нең аңлатмалы һүҙлеге секторы мөдире. Филология фәндәре кандидаты (1964). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1998). [[Зәйнәб Биишева исемендәге премия]] лауреаты (2017, үлгәндән һуң).
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Лысенко Анатолий Григорьевич]] (1926—2014), инженер-металлург. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1950 йылдан [[Белорет металлургия комбинаты]]ның сым һуҙыусыһы, 1953 йылдан — мастеры, 1958 йылдан — үҙәк лабораторияның инженер-тикшеренеүсеһе, 1981 йылдан — төркөм етәксеһе. I дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Калуга өлкәһе]] Малоярославец районының Недельное ауылынан. 
* [[Кәүҫәров Роберт Дамир улы]] (1941), һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны. 1976—2002 йылдарҙа [[Өфө ҡалаһы]]ндағы 17-се клиник дауаханының баш табибы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1996) һәм [[Башҡортостан]]дың (1991) атҡаҙанған табибы, СССР-ҙың Һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1980).
* [[Кочуров Михаил Юрьевич]] (1946), [[музыка]]нт, 1970 йылдан өҙөклөк менән хәҙерге [[Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты]] уҡытыусыһы, кафедра мөдире, музыка факультеты деканы; махсус фортепиано кафедраһы профессоры. 1994—2012 йылдарҙа [[Сүриә]]лә эшләй. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы. Сығышы менән [[Ырымбур]] ҡалаһынан.
* [[Сәйетғәлиев Иҙрис Мөҙәрис улы]] (1961), [[Журналистика|журналист]]. 1984 йылдан (өҙөклөк менән) [[«Кызыл таң» гәзите|«Ҡыҙыл таң»]] республика гәзите хәбәрсеһе, бүлек мөдире. 1993 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостан Журналистар союздары ағзаһы. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]] (2007). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Илеш районы]] [[Иштирәк (Илеш районы)|Иштирәк]] ауылынан.  }}
}}</onlyinclude>

==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || 
* [[Сәмихов Хәмит Исмәғил улы]] (1927—11.03.2008), [[Журналистика|журналист]], [[әҙип|яҙыусы]] һәм [[Шиғриәт|шағир]]. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Ҡырмыҫҡалы районы|Ҡырмыҫҡалы район]] гәзитенең элекке ауыл хужалығы бүлеге мөдире һәм яуаплы секретары, [[Ҡыҙыл таң (гәзит)|«Кызыл таң» республика гәзитенең]] элекке хеҙмәткәре. Ун әҙәби һәм публицистик китап, [[йыр]] текстары авторы. [[СССР]]-ҙың Журналистар союзы ағзаһы. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның Ҡырмыҫҡалы районы [[Олокүл (Ҡырмыҫҡалы районы)|Олокүл]] ауылынан.
* [[Ҡоҙайәров Ринат Шәмсетдин улы]] (1942), хор дирижёры, [[Педагогика|педагог]]. 1961 йылдан [[Салауат музыка училищеһы]] уҡытыусыһы, бүлек мөдире, 1972 йылдан Учалы музыка училищеһы директоры һәм уҡытыусыһы; 1982 йылдан хәҙерге [[Удмурт Республикаһы]]ның Чайковский музыка училищеһы директоры, 1987 йылдан шунда уҡ 2-се балалар музыка мәктәбе директоры, 2011 йылдан — директор урынбаҫары. [[Рәсәй]]ҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2009). 3-сө [[Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы]] делегаты (2010). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Әбйәлил районы]] [[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Йәғәфәрова Гөлсирә Сәхи ҡыҙы]] (1947), хеҙмәт ветераны, [[малсылыҡ]] алдынғыһы, күп [[бала]]лы әсә. 1964—1998 йылдарҙа Әбйәлил районы «Урал» совхозының [[Әлмөхәмәт (Әбйәлил районы)|Әлмөхәмәт]] бүлексәһе һауынсыһы. [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1986), 2-се дәрәжә [[Әсәлек миҙалы|«Әсәлек миҙалы»]] менән бүләкләнеүсе. Сығышы менән хәҙерге [[Силәбе өлкәһе]]нең Пласт ҡалаһынан. 
* [[Нәбиуллин Урал Хәсән улы]] (1952), [[ауыл хужалығы]] ветераны. 1969 йылдан [[Баймаҡ районы]] «Сибай» совхозы механизаторы, 2006—2012 йылдарҙа хужалыҡтың Үҙәк бүлексәһе идарасыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2006). 3-сө дәрәжә [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры (1980). Сығышы менән ошо райондың [[Иҫке Сибай]] ауылынан. 
* [[Кризский Владимир Николаевич]] (1962), [[фән|ғалим]]-[[математик]]. 1984 йылдан [[Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институты]] уҡытыусыһы, 1990—2000 йылдарҙа хәҙерге [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы|Башҡорт дәүләт университеты Стәрлетамаҡ филиалы]]ның информатика һәм хисаплау техникаһы кафедраһы, 2005—2009 йылдарҙа — математик модель әҙерләү кафедраһы мөдире, 2011 йылдан филиал директорының фәнни эштәр һәм инновациялар буйынса урынбаҫары. 2009 йылдың авгусы — 2011 йылдың февралендә [[БДУ]]-ның программалау һәм иҡтисади информатика кафедраһы мөдире. Физика математика фәндәре докторы (2005), профессор (2007). Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2012), Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (1998). Сығышы менән [[Мәләүез]] ҡалаһынан.
* [[Хөснөтдинов Миңлеғәли Миңлевәли улы]] (1962), [[музыка]]нт, [[йыр]]сы. [[Стәрлетамаҡ]] ҡалаһының «Илһам» халыҡ вокаль-инструменталь ансамбле етәксеһе. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.  }}
}}</onlyinclude>

==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || 
* [[Костылёв Константин Егорович]] (1928—2017), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. 1957—1988 йылдарҙа [[Хәйбулла районы]] «Таналыҡ» совхозы механизаторы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы  механизаторы (1980) һәм [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1974). Райондың атҡаҙанған сиҙәмсеһе (1974). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Благовещен районы]] Васильевский ауылынан.
* [[Андреев Алексей Васильевич]] (1943), [[Педагогика|педагог]], [[урман |урман хужалығы]], профсоюз һәм [[Муниципаль берәмек|мунициаль]] органдар хеҙмәткәре. 1979 йылдан [[Яманйылға (ауыл)|Яманйылға]] леспромхозының профком рәйесе һәм директор урынбаҫары. 1986—2004 йылдарҙа [[Нуриман районы]]ның [[Ҡыҙыл Шишмә ауыл Советы (Нуриман районы)|Ҡыҙыл Шишмә ауыл советы]] рәйесе һәм ауыл хакимиәте башлығы. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. Райондың почётлы гражданы (2021). 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Борисова Валентина Васильевна]] (1953), [[фән|ғалим]]-[[Әҙәбиәт ғилеме|әҙәбиәт белгесе]], педагог. 1982 йылдан [[Башҡорт дәүләт университеты]], 1984 йылдан — Павлодар педагогия институты, 1993 йылдан — [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]] һәм 2000 йылдан [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]] [[уҡытыусы]]һы. [[Филология]] фәндәре докторы (1997), профессор (1997). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2001), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2009). Бөтә Рәсәй гуманитар фәндәр өлкәһендә фундаменталь тикшеренеүҙәр буйынса проекттар конкурсы лауреаты (1997). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Бишбүләк районы]] [[Бишбүләк]] ауылынан.   
* [[Раянова Гөлсәсәк Айҙар ҡыҙы]] (1973), нәшерсе. [[Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте]]нең уҡыу-педагогик әҙәбиәт редакцияһы мөдире. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]] (2022).  }}
}}</onlyinclude>

==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || 
* [[Прохоров Михаил Владимирович]] (1924—28.06.2012), [[нефть|нефтсе]]. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1951—1987 йылдарҙа [[Коми Республикаһы|Коми АССР‑ындағы]] сейсморазведка партияларының геофизик-операторы, шул иҫәптән Ухта геология идаралығы геофизигы, өлкән инженеры, өлкән геофизигы, геофизик партия башлығы. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1966). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Йәрмәкәй районы]] [[Һыуыҡҡул (Йәрмәкәй районы)|Һыуыҡҡул]] [[ауыл]]ынан. 
* [[Сәмиғуллин Рәдис Ниғәмәтйән улы]] (1939), [[ветеринария|ветеринар табип]]-[[ғалим]]. 1970—2011 йылдарҙа (өҙөклөк менән) Башҡортостан фәнни-производство ветеринария лабораторияһы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1978—1984 йылдарҙа һәм 1993 йылдан — бүлек мөдире. [[Ветеринария]] [[фән докторы|фәндәре докторы]] (1991), [[профессор]] (2000). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре (2008). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Борай районы]] [[Оло Баҙраҡ]] ауылынан. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Алексеева Ирина Васильевна]] (1954), [[музыка]] белгесе-ғалим, [[Педагогика|педагог]]. 1979 йылдан [[Өфө дәүләт сәнғәт институты]] [[уҡытыусы]]һы, 2002 йылдан кафедра мөдире, бер үк ваҡытта 2007 йылдан — «Проблемы музыкальной науки» журналының яуаплы секретары. [[Сәнғәт фәне|Сәнғәт ғилеме]] докторы (2006), профессор (2006). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2017) һәм мәғариф отличнигы (2004). 
* [[Мөхәмәҙиев Венер Сәйфулла улы]] (1954), музыкант, үҙешмәкәр композитор. 1983—2017 йылдарҙа [[Төмән өлкәһе]] [[Нефтеюганск]] [[ҡала]]һының «Строитель» мәҙәниәт һарайы хеҙмәткәре. [[Ханты-Манси автономиялы округы — Югра]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2002), [[Рәсәй]] Мәҙәниәт министрлығының «Мәҙәниәттәге ҡаҙаныштары өсөн» билдәһе менән бүләкләнеүсе (2002). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Йәрмәкәй районы]] [[Иҫке Сүлле]] ауылынан. 
* [[Әхмәтвәлиев Ринат Рәүеф улы]] (1959), [[органик химия|химик‑органик]]-ғалим. 2005 йылдан — [[Өфө]]ләге «Синтезнефтехим» ғилми-производство берекмәһенең генераль директоры. [[Химия]] фәндәре докторы (2001). Сығышы менән [[Стәрлетамаҡ]] ҡалаһынан.  }}
}}</onlyinclude>

=== Дөйөм исемлек ===
''<categorytree depth="0">Категория:16 апрелдә тыуғандар</categorytree>''
* [[1319]]: Иоанн II, [[Франция]] короле.
* [[1495]]: Петер Апиан, [[Германия]] астрономы, математик һәм картограф.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1660]]: Ганс Слоан, [[Британия]] табибы, натуралист.
* [[1755]]: Элизабет Виже-Лебрён, Франция рәссамы.
* [[1785]]: граф Дмитрий Николаевич Блудов, [[Рәсәй империяһы]] дәүләт эшмәкәре. 1832—1839 йылдарҙа эске эштәр министры, 1861—1863 йылдарҙа Дәүләт советы башлығы. 
* [[1850]]: Сидни Гилкрист Томас, Британия [[Металлургия|металлургы]], Томас процессын уйлап сығарыусы.  
* [[1889]]: [[Чарли Чаплин]], [[АҠШ]] киноактёры, режиссёр һәм сценарист.
* [[1890]]: кенәз Николай Сергеевич Трубецкой, Рәсәй империяһы лингвисы, философ.
* [[1910]]: Леонид Лейманис, [[СССР]] кинорежиссёры, Латвия ССР-ының халыҡ артисы (1965).
* [[1930]]: Фёдор Богдановский, СССР [[спорт]]сыһы, [[Ауыр атлетика|ауыр атлет]], 1956 йылғы [[Олимпия уйындары]] чемпионы.
* [[1945]]: Николай Мерзликин,СССР һәм [[Рәсәй]]ҙең кино актёры, [[РСФСР]]-ҙың халыҡ артисы (1983).   }}

== {{Үлем}} == 
''<categorytree depth="0">Категория:16 апрелдә вафат булғандар</categorytree>''

== {{Йыл көндәре}} ==
{{Календарь}}
{{Айҙар}}

[[Категория:Йыл көндәре|Г16]]
[[Категория:16 апрель]]
16 апрель — григориан стиле буйынса йылдың 106-сы (кәбисә йылында 107-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 259 көн ҡала.

 
  
 1905: Рәсәй империяһындағы тәүге профсоюз — Матбуғат эшселәре союзы ойошторола.
 1929: КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты архивы ойошторола (бөгөн Башҡортостан Республикаһының Милли архивы составында)

  
 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр 
 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 Дөйөм исемлек 

 1319: Иоанн II, Франция короле.
 1495: Петер Апиан, Германия астрономы, математик һәм картограф.

   

  

Г16
Категория:16 апрель