Алайғыр
{{Ук}}
'''Алайғыр''' ({{lang-ru|Алайгирово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ҡырмыҫҡалы районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 468 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453023, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80235820002.
 

== Халыҡ һаны ==
; Милли составы
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] барышында өҫтөнлөк иткән милләт — [[башҡорттар]] (99 %).

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1906 йыл||268||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||323||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||502||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||451||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||384||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||611||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||468||229||239||48,9||51,1
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Ҡырмыҫҡалы (ауыл)|Ҡырмыҫҡалы]]): 18 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Ефремкин (Башҡортостан)|Ефремкин]]): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Төкөн): 10 км

== Урамдары ==
* Гагарин(урамы) ({{lang-ru|Гагарина (улица)}})
* Мәжит Ғафури(урамы) ({{lang-ru|М.Гафури (улица)}})
* Ялан(урамы) ({{lang-ru|Полевая (улица)}})
* Салауат Юлаев(урамы) ({{lang-ru|С.Юлаева (улица)}})
* Мәктәп(урамы) ({{lang-ru|Школьная (улица)}})

== Тарихы ==
Алайғыр ауылы (алайғыр — ала айғыр) шул уҡ исемдәге йылға буйында барлыҡҡа килгән. Ауылда [[XVIII быуат]] аҙағында 62 кеше йәшәгән 12 йорттан ғына торған. Киләһе быуат уртаһында 16 йортта 125 кеше йәшәгән. 1870 йылда 34 йортта 174 башҡорт һәм 20 типтәр булған. [[1920 йыл]]да халыҡ иҫәбен алыуҙа 64 йорт һәм 323 кеше күренә.

1839 йылда 103 кеше 45 ат, 120 һыйыр, 25 һарыҡ һәм 31 кәзә тотҡан. Умартасыларҙың 50 умартаһы булған. Шул уҡ ваҡытта 209 бот ужым һәм 344 бот яҙғы иген сәселгән, йәғни 103 кешенең һәр береһенә 5 бот тура килгән<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/page/173 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с., страница 173] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220321110749/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/page/173 |date=2022-03-21 }}</ref>.

== Һылтанмалар ==
=== Матбуғатта ===
* Алайғыр ауылында ауыл халҡы ҡатнашлығында «Урындағы башланғыстарҙы хуплау» программаһында ҡатнашыу мәсьәләһе буйынса йыйылыш уҙғарылды<ref>[https://apkrb.info/press-service/news-districts/alaygyr-auylynda-auyl-halky-katnashlygynda-uryndagy-bash-langystarzy Алайғыр ауылында ауыл халҡы ҡатнашлығында «Урындағы башланғыстарҙы хуплау» программаһында ҡатнашыу мәсьәләһе буйынса йыйылыш уҙғарылды]</ref>
* [[Аҡбуҙар (журнал)|Аҡбуҙат]]. 13 декабрь 2020, «Башҡорт телендә һөйләшәм!»<ref>[https://akbuzat-rb.ru/articles/2020-12-13/bash-ort-telend-yl-sh-m-1662622]</ref>

== Сайтта ==
Алайғыр ауылында ауыл халҡы ҡат¬нашлығында «Урындағы баш-ланғыстарҙы хуплау» программаһында ҡатнашыу мәсьәләһе буйынса йыйылыш уҙғарылды. 15 ғинуар 2021.<ref>[https://apkrb.info/press-service/news-districts/alaygyr-auylynda-auyl-halky-katnashlygynda-uryndagy-bash-langystarzy МИНИСТЕРСТВО СЕЛЬСКОГО ХОЗЯЙСТВА РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН]</ref>

== Видеяҙмалар ==
* Ҡырмыҫҡалы районы Алайғыр ауылы янындағы урмандағы күл<ref>[https://yandex.ru/video/preview/?filmId=6456593034351048683&from=tabbar&reqid=1647865510007151-14207197588028466221-vla1-3741-vla-l7-balancer-8080-BAL-5450&suggest_reqid=186846178164718552955120542228046&text=Алайгирово Озеро в лесу возле д. Алайгирово Кармаскалинский район]</ref>

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Күзбәков Рөстәм Сөләймән улы]] ({{lang-ru|Кузбеков Рустэм Сулейманович}}) — [[27 август]] [[1952]] — [[сәйәсәт|сәйәсмән]], [[табип-терапевт]], Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт.

== Һылтанмалар ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Ҡырмыҫҡалы районы ауылдары}}

[[Категория:Ҡырмыҫҡалы районы ауылдары]]
Алайғыр () — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 468 кеше.
Почта индексы — 453023, ОКАТО коды — 80235820002.
 

 Халыҡ һаны 
 Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) барышында өҫтөнлөк иткән милләт — башҡорттар (99 %).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1906 йыл268 1920 йыл 26 август323 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар502 1959 йыл 15 ғинуар451 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар384 2002 йыл 9 октябрь611 2010 йыл 14 октябрь46822923948,951,1

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Ҡырмыҫҡалы): 18 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ефремкин): 5 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Төкөн): 10 км

 Урамдары 
 Гагарин(урамы) ()
 Мәжит Ғафури(урамы) ()
 Ялан(урамы) ()
 Салауат Юлаев(урамы) ()
 Мәктәп(урамы) ()

 Тарихы 
Алайғыр ауылы (алайғыр — ала айғыр) шул уҡ исемдәге йылға буйында барлыҡҡа килгән. Ауылда XVIII быуат аҙағында 62 кеше йәшәгән 12 йорттан ғына торған. Киләһе быуат уртаһында 16 йортта 125 кеше йәшәгән. 1870 йылда 34 йортта 174 башҡорт һәм 20 типтәр булған. 1920 йылда халыҡ иҫәбен алыуҙа 64 йорт һәм 323 кеше күренә.

1839 йылда 103 кеше 45 ат, 120 һыйыр, 25 һарыҡ һәм 31 кәзә тотҡан. Умартасыларҙың 50 умартаһы булған. Шул уҡ ваҡытта 209 бот ужым һәм 344 бот яҙғы иген сәселгән, йәғни 103 кешенең һәр береһенә 5 бот тура килгәнАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с., страница 173 .

 Һылтанмалар 
 Матбуғатта 
 Алайғыр ауылында ауыл халҡы ҡатнашлығында «Урындағы башланғыстарҙы хуплау» программаһында ҡатнашыу мәсьәләһе буйынса йыйылыш уҙғарылдыАлайғыр ауылында ауыл халҡы ҡатнашлығында «Урындағы башланғыстарҙы хуплау» программаһында ҡатнашыу мәсьәләһе буйынса йыйылыш уҙғарылды
 Аҡбуҙат. 13 декабрь 2020, «Башҡорт телендә һөйләшәм!»

 Сайтта 
Алайғыр ауылында ауыл халҡы ҡат¬нашлығында «Урындағы баш-ланғыстарҙы хуплау» программаһында ҡатнашыу мәсьәләһе буйынса йыйылыш уҙғарылды. 15 ғинуар 2021.МИНИСТЕРСТВО СЕЛЬСКОГО ХОЗЯЙСТВА РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН

 Видеяҙмалар 
 Ҡырмыҫҡалы районы Алайғыр ауылы янындағы урмандағы күлОзеро в лесу возле д. Алайгирово Кармаскалинский район

 Билдәле шәхестәре 
 Күзбәков Рөстәм Сөләймән улы () — 27 август 1952 — сәйәсмән, табип-терапевт, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт.

 Һылтанмалар 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Ҡырмыҫҡалы районы ауылдары