Абҙаҡ (Учалы районы)
{{Башҡа мәғәнәләре|Абҙаҡ}}
{{НП+Россия
 | статус                   = ауыл
 | башкирское название         = Абҙаҡ
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Абзаково}}
 | герб                     =
 | флаг                     =
 | lat_deg                  = 54 | lat_min = 35 | lat_sec = 0
 | lon_deg                  = 59 | lon_min = 33 | lon_sec = 15
 | CoordScale               =
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башкортостан
 | вид района               =
 | район                    = Учалы районы{{!}}Учалы
 | район в таблице          =
 | вид поселения            = Ауыл Советы
 | поселение                = Мансур ауыл Советы (Учалы районы){{!}}Мансур
 | поселение в таблице      =
 | внутреннее деление       =
 | глава                    =
 | дата основания           =
 | первое упоминание        =
 | прежние имена            =
 | статус с                 =
 | площадь                  =
 | высота центра НП         =
 | население                = {{ Население | Абзаково (Учалинский район) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Абзаково (Учалинский район) | г }}
 | плотность                =
 | агломерация              =
 | национальный состав      = башҡорттар
 | конфессиональный состав  =
 | этнохороним              =
 | почтовый индекс          = 453713
 | почтовые индексы         =
 | телефонный код           =
 | цифровой идентификатор   = 80253849003
 | категория в Commons      =
 | сайт                     = 
}}
'''Абҙаҡ''' ({{lang-ru|Абзаково}}, икенсе атамаһы '''Кинйәкәй''') — [[Башҡортостан]]дың [[Учалы районы]]ндағы ауыл. Абҙаҡ ауылы [[Мансур ауыл Советы (Учалы районы)|Мансур ауыл Советына]] ҡарай. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 500 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453713, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80253849003.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Учалы (ҡала)|Учалы]]): 38 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Шартым]]): 18 км<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref>

Абҙаҡ(Кинйәкәй) ауылы [[Уй (Тубыл ҡушылдығы)|Уй]] йылғаһы ҡушылдығы [[Ҡаҫмаҡты (йылға)|Ҡаҫмаҡты]] йылғаһы буйында, район үҙәгенән төньяҡҡа табан 38 км һәм тимер юл станцияһы Шартымдан төньяҡҡа табан 18 км алыҫлыҡта урынлашҡан<ref>{{БЭ2013|81774}}</ref>.

== Тарихы ==
[[Нуғай даруғаһы]] Ҡаратабын улусы башҡорттары үҙҙәренең [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] ерҙәрендә Кинйәкәй ауылына нигеҙ һалған. Был атама менән ауыл [[1737 йыл]]дан билдәле булған. Риүәйәт бәйән иткәнсә, хәҙерге Вознесенка (Учалы районы) ауылы урынында төпләнгән булалар. [[XVIII быуат]] аҙағында баҡыр ятҡылыҡтарын үҙләштереү менән бәйле, Кинйәкәй халҡы яңы урынға күсергә мәжбүр булған. Бынан тыш, Кирәбе һәм Шартым менән бер рәттән, Кинйәкәй баҡыр руднигы билдәле булған.
Ҡаратабын ырыуына ҡараған Абҙаҡ ауылында [[1795 йыл]]да [[XIX быуат]]та 20 ихата иҫәпләнгән, унда 80 кеше йәшәгән.

[[1859 йыл]]ғы X рәүиз мәғлүмәттәре буйынса ауылдағы 31 хужалыҡта 215 кеше йәшәгән. [[1920 йыл]]ға 48 йортта 260 кеше йәшәгән. Ауылда Абҙаҡтың улы 1791 йылғы Рәхмәтулла, ейәндәре Зәйнулла (уның улы Ғиззәтулла) һәм Ғәйнулла йәшәгән.
Абҙаҡтар — ярым күсмә халыҡ. [[XIX быуат]]тың 40-сы йылдарында 220 кешенән торған 40 йортта 222 [[ат]], 97 [[һыйыр]], 250 [[һарыҡ]] һәм 97 баш [[кәзә]] иҫәпләнгән. [[1866 йыл]]да 31 йортта 196 кеше йәшәгән. [[1900 йыл]]да 243 кеше иҫәпләнгән. [[Малсылыҡ]], [[игенселек]] менән шөғөлләнгәндәр. [[Мәсет]] булған<ref>{{ИСДБ|страница=14}}</ref>.

== Хәҙерге осор ==
Ауылда урта [[мәктәп]], [[балалар баҡсаһы]], фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||243||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||260||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||257||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||383||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||490||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||500||249||251||49,8||50,2
|-
|}
;Милли составы
[[2002 йыл]]ғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, халҡының күпселеге — [[башҡорттар]] (99 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}</ref>.

{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
;

== Ревизия материалдарында ==
[[1859 йыл]]да Абҙаҡ ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана<ref>[https://basharchive.ru/census/reviz/73916/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Сәйфуллин Шамил Шакамал улы]] (20.06.1920 (ҡайһы бер сығанаҡтар буйынса 1923 йыл)—6.12.1998) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты. Ике тапҡыр [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] кавалеры.
* [[Лоҡманов Илнур Флүр улы]] (7.05.1983) — драма артисы, йырсы, [[2005 йыл]]дан [[Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры|Мостай Кәрим исемендәге йәштәр театры]] актёры. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы]] ([[2018]])<ref>[https://bash.bashgazet.ru/litiratura/30252-yrgemde-tylap-yshyem.html «Йөрәгемде тыңлап йәшәйем» «Башҡортостан» гәзите, 25.05.2018]</ref>. 1991—2000 йылдарҙа Абҙаҡ мәктәбендә уҡыған.

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Аратау урамы ({{lang-ru|улица Аратау}})
* Артель урамы ({{lang-ru|Артельная улица}})
* Ирәндек урамы ({{lang-ru|улица Ирандыкская}})
* Йәшел урам ({{lang-ru|Зеленая улица}})
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодежная улица}})
* Таулы урам ({{lang-ru|Нагорная улица}})
* Яңы урам ({{lang-ru|Новая улица}})
* С.Юлаев урамы ({{lang-ru|улица С.Юлаева}})
* Совет урамы ({{lang-ru|улица Советская}})
* Үҙәк урам ({{lang-ru|Центральная улица}})
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная улица}})
* Шоссе урамы ({{lang-ru|Шоссейная улица}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/046/000061.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 20 по Республике Башкортостан]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Тирә-яҡ мөхит ==
; Ер-һыу атамалары:
* '''Һиҙиәт ҡараны'''
* '''Аратау тауы'''<ref>[https://vk.com/doc-73607076_317281216?hash=INwlBoOE7UGfkhhUdkWBBi2QVL8ffS8fggrOoQOLqfT&dl=KiWE8k9GLg0xKmMxk4AxLMhMgRAHAVq69iZ8EmLVYVk Башҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге]</ref>

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|81774}}
* 1859 йылғы [https://basharchive.ru/census/reviz/73916/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Учалы районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Учалы районы ауылдары]]
Абҙаҡ (, икенсе атамаһы Кинйәкәй) — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл. Абҙаҡ ауылы Мансур ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 500 кеше.
Почта индексы — 453713, ОКАТО коды — 80253849003.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 38 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шартым): 18 км

Абҙаҡ(Кинйәкәй) ауылы Уй йылғаһы ҡушылдығы Ҡаҫмаҡты йылғаһы буйында, район үҙәгенән төньяҡҡа табан 38 км һәм тимер юл станцияһы Шартымдан төньяҡҡа табан 18 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Тарихы 
Нуғай даруғаһы Ҡаратабын улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә Кинйәкәй ауылына нигеҙ һалған. Был атама менән ауыл 1737 йылдан билдәле булған. Риүәйәт бәйән иткәнсә, хәҙерге Вознесенка (Учалы районы) ауылы урынында төпләнгән булалар. XVIII быуат аҙағында баҡыр ятҡылыҡтарын үҙләштереү менән бәйле, Кинйәкәй халҡы яңы урынға күсергә мәжбүр булған. Бынан тыш, Кирәбе һәм Шартым менән бер рәттән, Кинйәкәй баҡыр руднигы билдәле булған.
Ҡаратабын ырыуына ҡараған Абҙаҡ ауылында 1795 йылда XIX быуатта 20 ихата иҫәпләнгән, унда 80 кеше йәшәгән.

1859 йылғы X рәүиз мәғлүмәттәре буйынса ауылдағы 31 хужалыҡта 215 кеше йәшәгән. 1920 йылға 48 йортта 260 кеше йәшәгән. Ауылда Абҙаҡтың улы 1791 йылғы Рәхмәтулла, ейәндәре Зәйнулла (уның улы Ғиззәтулла) һәм Ғәйнулла йәшәгән.
Абҙаҡтар — ярым күсмә халыҡ. XIX быуаттың 40-сы йылдарында 220 кешенән торған 40 йортта 222 ат, 97 һыйыр, 250 һарыҡ һәм 97 баш кәзә иҫәпләнгән. 1866 йылда 31 йортта 196 кеше йәшәгән. 1900 йылда 243 кеше иҫәпләнгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған.

 Хәҙерге осор 
Ауылда урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)243 1920 йыл 26 август260 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар257 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар383 2002 йыл 9 октябрь490 2010 йыл 14 октябрь50024925149,850,2
Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, халҡының күпселеге — башҡорттар (99 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта.

 Ревизия материалдарында 
1859 йылда Абҙаҡ ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡланаревизия материалдары.

 Билдәле шәхестәре 
 Сәйфуллин Шамил Шакамал улы (20.06.1920 (ҡайһы бер сығанаҡтар буйынса 1923 йыл)—6.12.1998) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты. Ике тапҡыр Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.
 Лоҡманов Илнур Флүр улы (7.05.1983) — драма артисы, йырсы, 2005 йылдан Мостай Кәрим исемендәге йәштәр театры актёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2018)«Йөрәгемде тыңлап йәшәйем» «Башҡортостан» гәзите, 25.05.2018. 1991—2000 йылдарҙа Абҙаҡ мәктәбендә уҡыған.

 Урамдары 

 Аратау урамы ()
 Артель урамы ()
 Ирәндек урамы ()
 Йәшел урам ()
 Йәштәр урамы ()
 Таулы урам ()
 Яңы урам ()
 С.Юлаев урамы ()
 Совет урамы ()
 Үҙәк урам ()
 Мәктәп урамы ()
 Шоссе урамы ()Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 20 по Республике Башкортостан

 Тирә-яҡ мөхит 
 Ер-һыу атамалары
 Һиҙиәт ҡараны
 Аратау тауыБашҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 
 1859 йылғы ревизия материалдары

Категория:Учалы районы ауылдары