Үрге Сирбай
{{Ук}}
'''Үрге Сирбай''' ({{lang-ru|Верхнесюрюбаево}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Күгәрсен районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 188 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453345, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80238840003.

== Халыҡ һаны ==
; Милли составы
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса [[башҡорттар]] 79 % тәшкил итә<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.</ref>.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1900 йыл||193||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||179||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||140||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||168||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||210||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||193||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||188||88||100||46,8||53,2
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Мораҡ (Күгәрсен районы)|Мораҡ]]): 36 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Күгәрсен (Күгәрсен районы)|Күгәрсен]]): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Түлгән): 62 км

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|улица Молодежная}})
* Күл урамы ({{lang-ru|улица Озерная}})
* Үҙәк урам ({{lang-ru|улица Центральная}})
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|улица Школьная}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/053/000017.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Тарихы ==
Сирбай ауылы Монаш түбәһенә ҡараған. 1816—1834 йылдар араһында Үрге һәм Түбәнгегә бүленә. [[XVIII быуат|XVIII]] быуат аҙағында ауылда 180 кеше йәшәгән 25 ихата була. X ревизия мәғлүмәттәре буйынса (1859), Үрге Сирбайҙа — 45 йорт булған. 300—320 кеше йәшәгән. 1920 йылда 349 кеше була.

Ауылға нигеҙ һалыусының исеме асыҡланмаған. Шулай ҙа уның улдарының исемдәре билдәле. [[1816 йыл|1816 йылда]] унда Италмаҫ (1779 йыл), Күлембай, Игебай, Ысыҡбай, Бикбай, Күлғолдо, Бүләкбай Сирбаевтар йәшәгән. Халыҡ [[малсылыҡ]] менән шөғөлләнгән. Айғай, Ерекле, [[Ыҡ]] йылғалары буйлап күсеп йөрөйҙәр.

1842 йылда Үрге Сирбай ауылында 261 кешегә 944 бот яҙғы иген сәселгән<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/142 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 142.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220402040023/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/142 |date=2022-04-02 }}</ref>.

Тағы һылтанма буйынса уҡығыҙ[https://ba.wikibooks.org/wiki/Сирбай_ауылдары Сирбай ауылдары]

Үрге Сирбай ауылы һәм Яхиндарҙың килеп сығыу тарихы(Башҡарҙы: Хәйруллина Ильмира Илшат ҡыҙы, 7-се класс. Етәксеһе: Бәҙәмшина Зәһүрә Фәйзулла ҡыҙы)<ref>[https://distolimp.bspu.ru/data/txtRFiels/1/5044ad84f634ed646f39533514c5ceb9.pdf Тыуған яҡ: топонимдар һәм һөйләү теле. Диалектология һәм ономастика буйынса һәләтле уҡыусыларҙың IV Республика ғилми-ғәмәли конференция материалдары 16 апрель 2018 йыл 4-се йыйынтыҡ. 110 — 113-сө биттәр]</ref>.

== Матбуғатта ==
* [[Башҡортостан (гәзит)|Башҡортостан]]. Атайым алдында баш эйәм 09 май 2018 йыл<ref>[https://bash.bashgazet.ru/obshestvo/30075-atayym-aldynda-bash-eym.html]</ref>
* [[Башҡортостан (гәзит)|Башҡортостан]]. Шанлы йылдар мәңге хәтерҙә… 01 апрель 2015 йыл<ref>[https://moradimgazeta.wordpress.com/2015/04/01/шанлы-йылдар-мәңге-хәтерҙә/]</ref>

== Видеофильмдар ==
* Хәйҙәр абзый. Үрге Сирбай ауылында хәтирәләр 19 сентябрь 2019<ref>{{YouTube|uO-EmDQ-Byg|logo=1}}</ref>

== Топонимикаһы ==
Үрге Сирбай ауылының тарихы һәм ер-һыу атамалары(Башҡарҙы: Шәрипова Гөлсәсәк Шәүкәт ҡыҙы, 7-се класс
Етәксеһе: Бәҙәмшина Зәһүрә Фәйзулла ҡыҙы)<ref>[https://distolimp.bspu.ru/data/txtRFiels/1/5044ad84f634ed646f39533514c5ceb9.pdf Тыуған яҡ: топонимдар һәм һөйләү теле. Диалектология һәм ономастика буйынса һәләтле уҡыусыларҙың IV Республика ғилми-ғәмәли конференция материалдары 16 апрель 2018 йыл 4-се йыйынтыҡ. 116 — 119-сы биттәр]</ref>.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Усманов Шамил Ғәйепйән улы]] (1940), ғалим-зоотехник. 1977 йылдан [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт аграр университеты]] уҡытыусыһы. [[Ауыл хужалығы]] фәндәре докторы (2002), профессор (2013)<ref>[http://bash.bashenc.ru/index.php/component/content/article/8-statya/13612-usmanov-shamil-jepj-n-uly Башҡортостан энциклопедияһы — Усманов Шамил Ғәйепйән улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026034822/http://bash.bashenc.ru/index.php/component/content/article/8-statya/13612-usmanov-shamil-jepj-n-uly |date=2020-10-26 }}{{V|22|10|2020}}</ref>.
* [[Әҙелбаев Дамир Минийәр улы]] (5.07.1959—18.02.2014), йырсы, үҙешмәкәр композитор. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған артисы (2010), [[Зәйнәб Биишева исемендәге премия]] лауреаты (2002)<ref>[http://maps.kulturarb.ru/rb/871-izvestnye-lyudi-kugarchinskogo-rajona Сайт «КУЛЬТУРНЫЙ МИР БАШКОРТОСТАНА». ИЗВЕСТНЫЕ ЛЮДИ КУГАРЧИНСКОГО РАЙОНА. АДЕЛЬБАЕВ ДАМИР МИНИЯРОВИЧ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190731113832/http://maps.kulturarb.ru/rb/871-izvestnye-lyudi-kugarchinskogo-rajona |date=2019-07-31 }}{{ref-ru}}{{V|3|07|2019}}</ref>.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/13107-rge-sirbaj-k-g-rsen-r-nynda-y-auyl}}{{V|3|07|2019}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = Сирбай ауылдары
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Күгәрсен районы ауылдары}}

[[Категория:Күгәрсен районы ауылдары]]
Үрге Сирбай () — Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 188 кеше.
Почта индексы — 453345, ОКАТО коды — 80238840003.

 Халыҡ һаны 
 Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 79 % тәшкил итәЕдиный электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — приложение в формате Excel ..

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1900 йыл193 1920 йыл 26 август179 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар140 1959 йыл 15 ғинуар168 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар210 2002 йыл 9 октябрь193 2010 йыл 14 октябрь1888810046,853,2

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Мораҡ): 36 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Күгәрсен): 5 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Түлгән): 62 км

 Урамдары 

 Йәштәр урамы ()
 Күл урамы ()
 Үҙәк урам ()
 Мәктәп урамы ()Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан

 Тарихы 
Сирбай ауылы Монаш түбәһенә ҡараған. 1816—1834 йылдар араһында Үрге һәм Түбәнгегә бүленә. XVIII быуат аҙағында ауылда 180 кеше йәшәгән 25 ихата була. X ревизия мәғлүмәттәре буйынса (1859), Үрге Сирбайҙа — 45 йорт булған. 300—320 кеше йәшәгән. 1920 йылда 349 кеше була.

Ауылға нигеҙ һалыусының исеме асыҡланмаған. Шулай ҙа уның улдарының исемдәре билдәле. 1816 йылда унда Италмаҫ (1779 йыл), Күлембай, Игебай, Ысыҡбай, Бикбай, Күлғолдо, Бүләкбай Сирбаевтар йәшәгән. Халыҡ малсылыҡ менән шөғөлләнгән. Айғай, Ерекле, Ыҡ йылғалары буйлап күсеп йөрөйҙәр.

1842 йылда Үрге Сирбай ауылында 261 кешегә 944 бот яҙғы иген сәселгәнАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 142. .

Тағы һылтанма буйынса уҡығыҙСирбай ауылдары

Үрге Сирбай ауылы һәм Яхиндарҙың килеп сығыу тарихы(Башҡарҙы: Хәйруллина Ильмира Илшат ҡыҙы, 7-се класс. Етәксеһе: Бәҙәмшина Зәһүрә Фәйзулла ҡыҙы)Тыуған яҡ: топонимдар һәм һөйләү теле. Диалектология һәм ономастика буйынса һәләтле уҡыусыларҙың IV Республика ғилми-ғәмәли конференция материалдары 16 апрель 2018 йыл 4-се йыйынтыҡ. 110 — 113-сө биттәр.

 Матбуғатта 
 Башҡортостан. Атайым алдында баш эйәм 09 май 2018 йыл
 Башҡортостан. Шанлы йылдар мәңге хәтерҙә… 01 апрель 2015 йыл

 Видеофильмдар 
 Хәйҙәр абзый. Үрге Сирбай ауылында хәтирәләр 19 сентябрь 2019

 Топонимикаһы 
Үрге Сирбай ауылының тарихы һәм ер-һыу атамалары(Башҡарҙы: Шәрипова Гөлсәсәк Шәүкәт ҡыҙы, 7-се класс
Етәксеһе: Бәҙәмшина Зәһүрә Фәйзулла ҡыҙы)Тыуған яҡ: топонимдар һәм һөйләү теле. Диалектология һәм ономастика буйынса һәләтле уҡыусыларҙың IV Республика ғилми-ғәмәли конференция материалдары 16 апрель 2018 йыл 4-се йыйынтыҡ. 116 — 119-сы биттәр.

 Билдәле шәхестәре 
 Усманов Шамил Ғәйепйән улы (1940), ғалим-зоотехник. 1977 йылдан Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (2002), профессор (2013)Башҡортостан энциклопедияһы — Усманов Шамил Ғәйепйән улы .
 Әҙелбаев Дамир Минийәр улы (5.07.1959—18.02.2014), йырсы, үҙешмәкәр композитор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2010), Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты (2002)Сайт «КУЛЬТУРНЫЙ МИР БАШКОРТОСТАНА». ИЗВЕСТНЫЕ ЛЮДИ КУГАРЧИНСКОГО РАЙОНА. АДЕЛЬБАЕВ ДАМИР МИНИЯРОВИЧ .

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 

Категория:Күгәрсен районы ауылдары