Ҡараяр (Ҡариҙел районы)
{{БМ|Ҡараяр}}
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Ҡараяр
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Караяр}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 55 |lat_min = 42 |lat_sec = 2
 | lon_deg                  = 57 |lon_min = 1 |lon_sec = 26
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Ҡариҙел районы{{!}}Ҡариҙел
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = Ауыл советы
 | поселение                = Ҡараяр ауыл Советы (Ҡариҙел районы){{!}}Ҡараяр
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = Султанова Раиса Тимергалиевна<ref>{{cite web|url=http://karayar.karaidel.info/index.php?option=com_content&view=article&id=4&Itemid=4|title=Администрация СП|accessdate=2013-03-05|deadlink=unknown-host|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130803145441/http://karayar.karaidel.info/index.php?option=com_content&view=article&id=4&Itemid=4|archivedate=2013-08-03}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130803145441/http://karayar.karaidel.info/index.php?option=com_content&view=article&id=4&Itemid=4 |date=2013-08-03 }}</ref>
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Караяр (Караидельский район) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Караяр (Караидельский район) | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = [[башҡорттар]]
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 452374
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80234836001
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
'''Ҡараяр''' ({{lang-ru|Караяр}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ҡариҙел районы]]ндағы ауыл. [[Ҡараяр ауыл Советы (Ҡариҙел районы)|Ҡараяр ауыл Советы]]ның административ үҙәге. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 751 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452374, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80234836001.
 

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Ҡариҙел]]): 25 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Щучье Озеро): 190 км

Ҡараяр ауылы [[Йүрүҙән]] йылғаһы буйында, [[Павловка һыуһаҡлағысы]] эргәһендә, район үҙәге [[Ҡариҙел (йылға)|Ҡариҙел]] ауылынан көньяҡ-көнсығышына табан 25 километр һәм Щучье Озеро ([[Пермь крайы]]) тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнсығышына табан 190 километр алыҫлыҡта урынлашҡан<ref>{{БЭ2013|86872}}</ref>.

== Тарихы ==
Ҡараяр топонимы [[1896 йыл]]да уҡ билдәле була. Ул саҡта Лесная пристаны янында урынлашҡан Ҡараярҙың 5 йортонда 25 ир-ат йәшәгән.

== Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше ==
Ҡараяр [[XX быуат]]тың 50-се йылдарында элекке Ҡараяр пристаны урынында [[Павловка ГЭС-ы]]н төҙөгәндә, ҡасаба булараҡ барлыҡҡа килә.

[[2005 йыл]]дан хәҙерге статусына эйә<ref>{{ИСДБ|страница=483}}</ref>.
  
Әлеге ваҡытта Ҡараяр ауылында урта [[мәктәп]], [[балалар баҡсаһы]], врач амбулаторияһы, Мәҙәниәт йорто («Умырзая» халыҡ башҡорт вокаль ансамбле), китапхана, [[мәсет]] бар<ref>{{БЭ2013|86872}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
Ҡараяр ауылында [[башҡорттар]] йәшәй ([[2002 йыл|2002]]).

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||939||417||522||44,4||55,6
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||1126||510||616||45,3||54,7
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||960||438||522||45,6||54,4
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||912||433||479||47,5||52,5
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||729||328||401||45,0||55,0
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||751||339||412||45,1||54,9
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Билдәле кешеләре ==
* [[Шәмсетдинова Ғәлиә Хәкимулла ҡыҙы]] (6.01.1959), участка дауаханаһы фельдшеры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре<ref>[http://docs.pravo.ru/document/view/4464288/ Указ от 29 июня 2005 года № УП-262 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник здравоохранения Республики Башкортостан“ работникам здравоохранения Республики Башкортостан», 29 июня 2005 года]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{V|1|01|2019}}</ref>.
* [[Нуриәхмәтов Фирдант Сәлимйән улы]] (5.12.1961, БАССР-ҙың Ҡариҙел районы Ҡараяр ауылы) — скульптор. 1989 йылда Башҡорт дәүләт пединститутының худграфын тамамлай. 1993 йылдан Рәссамдар союзы ағзаһы. Опера йырсыһы Хәбир Ғәлимов, сәйәси эшмәкәр Зәки Вәлиди мемориаль таҡталарының, станковый эштәр серияһы («Отраже­ние», «Из легенды», «Поклоняющийся звёздам») һ. б. авторы. Әҫәрҙәрендә ҙур һәм тоташ скульптура формаһын тәрән аңлауы яҡшы сағыла. «Шәғәле Шаҡман йәйәһе» (1999—2003, мәрмәр, 91×72×32) әҫәре батыр Шәғәле тархандың ҡырағай буйвол мөгөҙҙәренән эшләнгән һәм шуның өсөн мәргән һәм ныҡ тығыҙ легендар йәйәһе тураһындағы риүәйәткә нигеҙләнгән.<ref>{{БЭ2013|52709}}</ref>

== Урамдары ==
{{Колонки|3}}
* Тау урамы — ({{lang-ru|}} Горная (улица)
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|}} Молодёжная (улица)
* Пионер урамы ({{lang-ru|}} Пионерская (улица)
* Ҡыуғын урамы ({{lang-ru|}} Сплавная (улица)
* Ҡыя тау урамы ({{lang-ru|}} Косогорная (улица)
* Яр буйы урамы ({{lang-ru|}} Набережная (улица)
* Революцион урамы ({{lang-ru|}} Революционная (улица)
* Үҙәк урам ({{lang-ru|}} Центральная (улица)
* Урман урамы ({{lang-ru|}} Лесная (улица)
* Октябрь урамы ({{lang-ru|}} Октябрьская (улица)
* Совет урамы ({{lang-ru|}} Советская (преулок)
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|}} Школьная (улица)
<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/karaidelskiy-rayon/selo-karayar/ Карта д. Караяр. Улицы]</ref>{{Колонки|конец}}

== Тирә-яҡ мөхит ==
'''Ер-һыу атамалары'''

''Тауҙар:'' 
* '''Сүлмәктау, Ҡолтау'''

''Йылғалар:'' 
* [[Йүрүҙән]]
 
''Шишмәләр:'' 
* '''Әүлиә шишмәһе'''

''Ялан-бесәнлектәр:''

''Тәбиғәт һәйкәле'' —

''Тарихи һәйкәл'' —

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|86872}}
* {{ИСДБ|страница=483}}
* {{БЭ2013|82966}} Дыуан кантоны
* {{ВТ-ЭСБЕ|Дуван, село}}
* [http://chel-portal.ru/?site=encyclopedia&t=aralovec&id=639 Силәбе өлкәһе порталы. Араловцы]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Ҡариҙел районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Ҡариҙел районы ауылдары]]
Ҡараяр () — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл. Ҡараяр ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 751 кеше.
Почта индексы — 452374, ОКАТО коды — 80234836001.
 

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Ҡариҙел): 25 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Щучье Озеро): 190 км

Ҡараяр ауылы Йүрүҙән йылғаһы буйында, Павловка һыуһаҡлағысы эргәһендә, район үҙәге Ҡариҙел ауылынан көньяҡ-көнсығышына табан 25 километр һәм Щучье Озеро (Пермь крайы) тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнсығышына табан 190 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Тарихы 
Ҡараяр топонимы 1896 йылда уҡ билдәле була. Ул саҡта Лесная пристаны янында урынлашҡан Ҡараярҙың 5 йортонда 25 ир-ат йәшәгән.

 Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше 
Ҡараяр XX быуаттың 50-се йылдарында элекке Ҡараяр пристаны урынында Павловка ГЭС-ын төҙөгәндә, ҡасаба булараҡ барлыҡҡа килә.

2005 йылдан хәҙерге статусына эйә.
  
Әлеге ваҡытта Ҡараяр ауылында урта мәктәп, балалар баҡсаһы, врач амбулаторияһы, Мәҙәниәт йорто («Умырзая» халыҡ башҡорт вокаль ансамбле), китапхана, мәсет бар.

 Халыҡ һаны 
Ҡараяр ауылында башҡорттар йәшәй (2002).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар93941752244,455,6 1970 йыл 15 ғинуар112651061645,354,7 1979 йыл 17 ғинуар96043852245,654,4 1989 йыл 12 ғинуар91243347947,552,5 2002 йыл 9 октябрь72932840145,055,0 2010 йыл 14 октябрь75133941245,154,9

 Билдәле кешеләре 
 Шәмсетдинова Ғәлиә Хәкимулла ҡыҙы (6.01.1959), участка дауаханаһы фельдшеры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәреУказ от 29 июня 2005 года № УП-262 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник здравоохранения Республики Башкортостан“ работникам здравоохранения Республики Башкортостан», 29 июня 2005 года.
 Нуриәхмәтов Фирдант Сәлимйән улы (5.12.1961, БАССР-ҙың Ҡариҙел районы Ҡараяр ауылы) — скульптор. 1989 йылда Башҡорт дәүләт пединститутының худграфын тамамлай. 1993 йылдан Рәссамдар союзы ағзаһы. Опера йырсыһы Хәбир Ғәлимов, сәйәси эшмәкәр Зәки Вәлиди мемориаль таҡталарының, станковый эштәр серияһы («Отраже­ние», «Из легенды», «Поклоняющийся звёздам») һ. б. авторы. Әҫәрҙәрендә ҙур һәм тоташ скульптура формаһын тәрән аңлауы яҡшы сағыла. «Шәғәле Шаҡман йәйәһе» (1999—2003, мәрмәр, 91×72×32) әҫәре батыр Шәғәле тархандың ҡырағай буйвол мөгөҙҙәренән эшләнгән һәм шуның өсөн мәргән һәм ныҡ тығыҙ легендар йәйәһе тураһындағы риүәйәткә нигеҙләнгән.

 Урамдары 

 Тау урамы — ( Горная (улица)
 Йәштәр урамы ( Молодёжная (улица)
 Пионер урамы ( Пионерская (улица)
 Ҡыуғын урамы ( Сплавная (улица)
 Ҡыя тау урамы ( Косогорная (улица)
 Яр буйы урамы ( Набережная (улица)
 Революцион урамы ( Революционная (улица)
 Үҙәк урам ( Центральная (улица)
 Урман урамы ( Лесная (улица)
 Октябрь урамы ( Октябрьская (улица)
 Совет урамы ( Советская (преулок)
 Мәктәп урамы ( Школьная (улица)
Карта д. Караяр. Улицы

 Тирә-яҡ мөхит 
Ер-һыу атамалары

Тауҙар: 
 Сүлмәктау, Ҡолтау

Йылғалар: 
 Йүрүҙән
 
Шишмәләр: 
 Әүлиә шишмәһе

Ялан-бесәнлектәр:

Тәбиғәт һәйкәле —

Тарихи һәйкәл —

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 
 
  Дыуан кантоны
 
 Силәбе өлкәһе порталы. Араловцы

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Ҡариҙел районы ауылдары