Ҡолғана
{{НП-Россия
 |статус                   = ауыл
 |русское название         = Ҡолғана
 |оригинальное название    = {{lang-ru|Кулганино}}
 |герб                     =
 |флаг                     =
 |lat_deg = 53 |lat_min = 21 |lat_sec = 48
 |lon_deg = 57 |lon_min = 57 |lon_sec = 10
 |CoordScale =
 |размер карты региона     =
 |размер карты района      =
 |регион                   = Башҡортостан
 |регион в таблице         = Башҡортостан
 |вид района               =
 |район                    = Бөрйән районы{{!}}Бөрйән
 |район в таблице          =
 |вид поселения            = ауыл Cоветы
 |поселение                =  Ҡолғана ауыл советы (Бөрйән районы){{!}}Ҡолғана
 |поселение в таблице      =
 |внутреннее деление       =
 |глава                    =
 |дата основания           =
 |первое упоминание        =
 |прежние имена            =
 |статус с                 =
 |площадь                  =
 |высота центра НП         =
 |население               = {{ Население | Кулганино | тс }}
 |год переписи            = {{ Население | Кулганино | г }}
 |плотность               =
 |агломерация             =
 |национальный состав     =
 |конфессиональный состав =
 |этнохороним             =
 |почтовый индекс          = 453592
 |почтовые индексы         =
 |телефонный код           =
 |цифровой идентификатор   = 80219840001
 |категория в Commons      =
 |сайт                     =
}}
{{Ук}}
'''Ҡолғана''' ({{lang-ru|Кулганино}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Бөрйән районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 288 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453592, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80219840001.

== Географик урыны ==
Ауыл Үҙән йылғаһы буйында урынлашҡан. Алыҫлығы:
* Район үҙәгенә тиклем ([[Иҫке Собханғол (Бөрйән районы)|Иҫке Собханғол]]): 74 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Белорет (ҡала)|Белорет]]): 127 км.

== Тарихы ==
Ауылға 19 быуат башында [[Верхнеурал өйәҙе]]нең Тамъян улусы Ярлыҡап ауылы (хәҙерге [[Әбйәлил районы]]) башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. Тәүге төпләнеүсе тархан Ҡолғана Түлебаев исеме менән аталған. 1866 йылда 30 йортта 207 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, урман кәсептәре, һунарсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр<ref>{{БЭ2013|85200}}</ref><ref>[https://ba.wikibooks.org/wiki/%D2%A0%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B Ҡолғана ауылы тарихы]</ref>

1834 йылда ауылда 151 кеше, 1859 йылда — 207 кеше, 1917 йылда - 516 кеше йәшәгән. 1812 йылғы Ватан һуғышында Ҡолғана ауылынан Ишкенә Ҡоҙаҡҡолов та ҡатнаша. Ул ике миҙал кавалеры, 14-се башҡорт полкы составында 1812—1814 йылдың 19 мартында Парижды алыуҙа үҙ өлөшөн индерә. 
1930 йылдың авгусында Бөрйән районын ойошторғанда Ҡолғана ауылы ошо районға инә. Ауылда колхоз, ағас әҙерләү контораһы ойошторола. 1946 йылдың 26 мартында Ҡолғананы Ҡаҙмаш ауыл Советына ҡаратып, Әбйәлил районына буйһондоралар. Ҡолғана халҡының кәртәһенә терәлеп торған ерҙәр, урмандар тулыһынса Бөрйән районы ҡарамағында ҡала. 1984 йылдың 29 декабрендәге [[Башҡорт АССР-ы Юғары Советы]] Указы буйынса Ҡолғана ауылы ҡайтанан [[Бөрйән районы]]на күсерелә. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ғына Ҡолғана ауылынан Ватанды һаҡлауҙа 55 кеше ҡатнаша. 1998 йылдың 29 сентябрь айында закондар сығарыу Палатаһы тарафынан [[Ҡолғана ауыл советы (Бөрйән районы)|Ҡолғана ауыл Советы]] ойоштороу тураһында Закон сығарыла. 10 октябрь Вәкилдәр палатаһы тарафынан хуплана һәм Ҡолғана ауыл Советы ойошторола<ref>[https://burzyanmuseum.jimdofree.com/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D0%B0/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D0%B0/%D2%A1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0/ Ҡолғана ауылы тарихы]{{Недоступная ссылка|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.

== Ауыл бөгөн ==
Ауыл [[Ҡолғана ауыл советы (Бөрйән районы)|Ҡолғана ауыл Советы]] үҙәге. 1900 йылда мәсет теркәлгән. Башҡорттар йәшәй (2002). Ауылда төп мәктәп ([[Әбделмәмбәт (Бөрйән районы)|Әбделмәмбәт]] урта мәктәбе филиалы), балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто (“Тамъян гәүһәрҙәре” башҡорт халыҡ фольклор ансамбле), китапхана бар.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||516||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||277||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||215||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||226||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||281||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||288||135||153||46,9||53,1
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Урамдары ==
Урам исеме<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/018/000014.html «Налог Белешмәһе» системаһында Ҡолғана ауылы]</ref>:
{{Колонки|2}}
* Ҡыҙыл-яр урамы ({{lang-ru|улица Кизиль-яр}})
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|улица Молодежная}})
* Яман-йылға урамы ({{lang-ru|улица Яман-ельга}})
* Шәғәли Шаҡман урамы ({{lang-ru|улица Шагали Шакмана}})
* Салауат Юлаев урамы ({{lang-ru|улица Салавата Юлаева}})
* Шәкирйән Мөхәмәтйәнов урамы ({{lang-ru|улица Шакирьяна Мухамедьянова}})
* Муса Мортазин урамы ({{lang-ru|улица Мусы Мотазина}})
* Үҙән урамы ({{lang-ru|улица Узян}})
{{Колонки|конец}}

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Сафин Хәлил Мәсғүт улы]] (1.07.1963), ғалим-инженер‑гидротехник, юғары мәктәп уҡытыусыһы. [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]] академигы (2016), ауыл хужалығы фәндәре докторы (2003), профессор (2006).
* Йәһүҙә Сөләймән улы Ибраһимов [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда рота һәм үҙйөрөшлө артиллерия командиры була, күрһәткән батырлыҡтары өсөн капитан званиеһы, һәм II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]], [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] ордендары һәм миҙалдар менән бүләкләнгән.
* Рәхмәтуллин Зәйнетдин Рәхмәтулла улы - ике [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]], [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] ордендары һәм миҙалдар менән бүләкләнә.
* [[Нуритдинов Хужәхмәт Нуритдин улы]] ([[1902 йыл]] Башҡортостан [[Бөрйән районы]] [[Ҡолғана]] ауылы - [[1943 йыл]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец.
* [[Ғәләүетдинов Әбүталип Сәйетборхан улы]] ([[1909]] йыл – 18 июль [[1988]] йыл), [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] яугиры, рядовой], ҡыҙылармеец, 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены, 3-сө дәрәжә [[Дан ордены]], ике [[«Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР)|«Батырлыҡ өсөн»]], «Германияны еңгән өсөн» миҙалдары кавалеры.
* [[Вәлиева Гөлнара Рәшит ҡыҙы]]( 17.11.1990, [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] [[Бөрйән районы]] [[Ҡолғана]] ауылы) — [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының опера труппаһы|Башкорт дәүләт опера һәм балет театрының]] солисы (2016 йылдан). Халыҡ-ара һәм бөтә Рәсәй конкурстары лауреаты.
* [[Ғәләүетдинов Сәрүәр Әбүталип улы]] ([[25 сентябрь]] [[1950 йыл]]) — уҡытыусы, шағир. 2005 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы.
* [[Сафин Фәнил Мәсғүт улы]] (1961), ғалим-юрист, дәүләт эшмәкәре. 1996—2000 һәм 2008—2010 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының юстиция министры, 2000—2008 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Арбитраж суды Рәйесе; Көнсығыш иҡтисади-юридик гуманитар академияһы уҡытыусыһы. Юридик фәндәр кандидаты, доцент. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы Ҡолғана ауылынан.
* [[Шәғәлин Йәмил Мөҙәрис улы]] (1972 йыл) — спортсы, гер спорты мастеры

== Ауыл эргәһендәге ер-һыу ==
'''Мейес асығы'''
30-сы йылдарҙа Ҡолғана ауылынан Һарғая ауылына барған юл буйындағы бер асыҡта таштан мейес сығарып, Ҡыраҡанан ат менән ташып, ҡайын, ҡарағай утындарын мейестә яҡҡандар. Эре-эре күмерҙәрҙе, ат йөгөнә тулғас, суйын иретеү заводына ебәргәндәр. Күмерҙе Әбйәлил районының Хәлил ауылы баҙарына алып барып һатҡандар. Ялан яғының кешеләре күмерҙе мейес тоҡандырыуға, самауыр ҡайнатыуға һатып алғандар. Мейес яҡҡан урынды бөгөн ерле халыҡ Мейес асығы тип йөрөтә.

* Атамалар тарих һөйләй<ref>[https://ba.wikibooks.org/wiki/Ҡолғана_ауылы_ер-һыу_атамалары. Атамалар тарих һөйләй]</ref>

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|85200}}
* [https://www.komandirovka.ru/cities/kulganino/ Деревня Кулганино, Республика Башкортостан. Сайт «Командировка.ру»]{{ref-ru}} {{V|29|06|2019}}
* [https://burzyanmuseum.jimdofree.com/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D0%B0/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D0%B0/%D2%A1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0/ Ҡолғана ауылы тарихы]{{Недоступная ссылка|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://ba.wikibooks.org/wiki/%D2%A0%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B Ҡолғана ауылы тарихы]
* [https://vk.com/club46495413 Вконтакте сайтында Тыуган ауылым-Колгана!!!]

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = Ҡолғана ауылы тарихы
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Бөрйән районы ауылдары}}

[[Категория:Бөрйән районы ауылдары]]
Ҡолғана () — Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 288 кеше.
Почта индексы — 453592, ОКАТО коды — 80219840001.

 Географик урыны 
Ауыл Үҙән йылғаһы буйында урынлашҡан. Алыҫлығы:
 Район үҙәгенә тиклем (Иҫке Собханғол): 74 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорет): 127 км.

 Тарихы 
Ауылға 19 быуат башында Верхнеурал өйәҙенең Тамъян улусы Ярлыҡап ауылы (хәҙерге Әбйәлил районы) башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. Тәүге төпләнеүсе тархан Ҡолғана Түлебаев исеме менән аталған. 1866 йылда 30 йортта 207 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, урман кәсептәре, һунарсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәрҠолғана ауылы тарихы

1834 йылда ауылда 151 кеше, 1859 йылда — 207 кеше, 1917 йылда - 516 кеше йәшәгән. 1812 йылғы Ватан һуғышында Ҡолғана ауылынан Ишкенә Ҡоҙаҡҡолов та ҡатнаша. Ул ике миҙал кавалеры, 14-се башҡорт полкы составында 1812—1814 йылдың 19 мартында Парижды алыуҙа үҙ өлөшөн индерә. 
1930 йылдың авгусында Бөрйән районын ойошторғанда Ҡолғана ауылы ошо районға инә. Ауылда колхоз, ағас әҙерләү контораһы ойошторола. 1946 йылдың 26 мартында Ҡолғананы Ҡаҙмаш ауыл Советына ҡаратып, Әбйәлил районына буйһондоралар. Ҡолғана халҡының кәртәһенә терәлеп торған ерҙәр, урмандар тулыһынса Бөрйән районы ҡарамағында ҡала. 1984 йылдың 29 декабрендәге Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Указы буйынса Ҡолғана ауылы ҡайтанан Бөрйән районына күсерелә. Бөйөк Ватан һуғышында ғына Ҡолғана ауылынан Ватанды һаҡлауҙа 55 кеше ҡатнаша. 1998 йылдың 29 сентябрь айында закондар сығарыу Палатаһы тарафынан Ҡолғана ауыл Советы ойоштороу тураһында Закон сығарыла. 10 октябрь Вәкилдәр палатаһы тарафынан хуплана һәм Ҡолғана ауыл Советы ойошторолаҠолғана ауылы тарихы.

 Ауыл бөгөн 
Ауыл Ҡолғана ауыл Советы үҙәге. 1900 йылда мәсет теркәлгән. Башҡорттар йәшәй (2002). Ауылда төп мәктәп (Әбделмәмбәт урта мәктәбе филиалы), балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто (“Тамъян гәүһәрҙәре” башҡорт халыҡ фольклор ансамбле), китапхана бар.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август516 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар277 1959 йыл 15 ғинуар215 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар226 2002 йыл 9 октябрь281 2010 йыл 14 октябрь28813515346,953,1

 Урамдары 
Урам исеме«Налог Белешмәһе» системаһында Ҡолғана ауылы:

 Ҡыҙыл-яр урамы ()
 Йәштәр урамы ()
 Яман-йылға урамы ()
 Шәғәли Шаҡман урамы ()
 Салауат Юлаев урамы ()
 Шәкирйән Мөхәмәтйәнов урамы ()
 Муса Мортазин урамы ()
 Үҙән урамы ()

 Билдәле шәхестәре 
 Сафин Хәлил Мәсғүт улы (1.07.1963), ғалим-инженер‑гидротехник, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (2016), ауыл хужалығы фәндәре докторы (2003), профессор (2006).
 Йәһүҙә Сөләймән улы Ибраһимов Бөйөк Ватан һуғышында рота һәм үҙйөрөшлө артиллерия командиры була, күрһәткән батырлыҡтары өсөн капитан званиеһы, һәм II дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары һәм миҙалдар менән бүләкләнгән.
 Рәхмәтуллин Зәйнетдин Рәхмәтулла улы - ике Ҡыҙыл Йондоҙ, Ватан һуғышы ордендары һәм миҙалдар менән бүләкләнә.
 Нуритдинов Хужәхмәт Нуритдин улы (1902 йыл Башҡортостан Бөрйән районы Ҡолғана ауылы - 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец.
 Ғәләүетдинов Әбүталип Сәйетборхан улы (1909 йыл – 18 июль 1988 йыл), 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой], ҡыҙылармеец, 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены, 3-сө дәрәжә Дан ордены, ике «Батырлыҡ өсөн», «Германияны еңгән өсөн» миҙалдары кавалеры.
 Вәлиева Гөлнара Рәшит ҡыҙы( 17.11.1990, Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Ҡолғана ауылы) — Башкорт дәүләт опера һәм балет театрының солисы (2016 йылдан). Халыҡ-ара һәм бөтә Рәсәй конкурстары лауреаты.
 Ғәләүетдинов Сәрүәр Әбүталип улы (25 сентябрь 1950 йыл) — уҡытыусы, шағир. 2005 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы.
 Сафин Фәнил Мәсғүт улы (1961), ғалим-юрист, дәүләт эшмәкәре. 1996—2000 һәм 2008—2010 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының юстиция министры, 2000—2008 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Арбитраж суды Рәйесе; Көнсығыш иҡтисади-юридик гуманитар академияһы уҡытыусыһы. Юридик фәндәр кандидаты, доцент. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы Ҡолғана ауылынан.
 Шәғәлин Йәмил Мөҙәрис улы (1972 йыл) — спортсы, гер спорты мастеры

 Ауыл эргәһендәге ер-һыу 
Мейес асығы
30-сы йылдарҙа Ҡолғана ауылынан Һарғая ауылына барған юл буйындағы бер асыҡта таштан мейес сығарып, Ҡыраҡанан ат менән ташып, ҡайын, ҡарағай утындарын мейестә яҡҡандар. Эре-эре күмерҙәрҙе, ат йөгөнә тулғас, суйын иретеү заводына ебәргәндәр. Күмерҙе Әбйәлил районының Хәлил ауылы баҙарына алып барып һатҡандар. Ялан яғының кешеләре күмерҙе мейес тоҡандырыуға, самауыр ҡайнатыуға һатып алғандар. Мейес яҡҡан урынды бөгөн ерле халыҡ Мейес асығы тип йөрөтә.

 Атамалар тарих һөйләйАтамалар тарих һөйләй

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 
 Деревня Кулганино, Республика Башкортостан. Сайт «Командировка.ру» 
 Ҡолғана ауылы тарихы
 Ҡолғана ауылы тарихы
 Вконтакте сайтында Тыуган ауылым-Колгана!!!

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Бөрйән районы ауылдары