Үрге Нөгөш
{{Башҡа мәғәнәләре|Нөгөш (мәғәнәләр)}}
{{ТП-Рәсәй|Үрге Нөгөш
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Үрге Нөгөш
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 53 | lat_min = 12 | lat_sec = 48
  |lon_deg = 56 | lon_min = 57 | lon_sec = 31
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Бөрйән районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 56
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453586
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           =34755 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80219813002
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}
[[Файл:Нөгөш йылғаһы.jpg|thumb|Нөгөш йылғаһы]]
[[Файл:Үрге Нөгөш ауылындағы мәсет.jpg|мини|Үрге Нөгөш ауылындағы мәсет]]
'''Үрге Нөгөш''' ({{lang-ru|Верхний Нугуш}}; шулай уҡ '''Ямаш''') — [[Башҡортостан]]дың [[Бөрйән районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 56 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453586, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80219813002.

Нөгөш йылғаһының урта ағымында, уның уң ярында урынлашҡан. 1812 йылда Мәҡсүт ауылы халҡы нигеҙ һалған.

1816 йылда 146 кеше йәшәгән 15 хужалыҡ теркәлгән. 1850 йылда 27 хужалыҡта 373 кеше йәшәгән<ref> Таймасов, С. У. Т14 Бурзяне в XVIII — первой половине XIX века / С. У. Таймасов. — Уфа: Китап, 2019. — 160 с. ISBN 978-5-295-07145-4, с.103</ref>

== Халыҡ һаны ==
{{ Население | Верхний Нугуш }}
; Милли составы
2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, халыҡтың күпселеге — [[башҡорттар]] (100 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.</ref>.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||56||26||30||46,4||53,6
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Иҫке Собханғол (Бөрйән районы)|Иҫке Собханғол]]): 52 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Ғәлиәкбәр]]): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Белорет (ҡала)|Белорет]]): 193 км

== Урамдары ==
* Нөгөш урамы ({{lang-ru|Нугуш (улица)}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/018/000026.html Улицы]</ref>

== Тарихы ==
'''Һылтанма буйынса уҡығыҙ''' [https://burzyanmuseum.jimdofree.com/история-района/история-деревень-бурзянского-района/үрге-нөгөш/ Үрге Нөгөш ауылы тарихынан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230318045211/https://burzyanmuseum.jimdofree.com/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D0%B0/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D0%B0/%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5-%D0%BD%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D1%88/ |date=2023-03-18 }}

== Тирә-яҡ мөхит ==

== Билдәле шәхестәр ==
* [[Ғәлиев Сабир Ғәле улы]] ([[15 май]] [[1931 йыл]] — [[30 ноябрь]] [[2004 йыл]]) — сайырсы, [[«Почёт Билдәһе» ордены]] ([[1986 йыл]]) кавалеры

* [[Аҫылғужин Вәхит Ишмөхәмәт улы]] ([[27 сентябрь]] [[1960 йыл]] — ???) — Башҡортостандың атҡаҙанған нефтсеһе

* [[Яубаҫаров Ғәни Сөләймән улы]] ([[1894 йыл]] — [[1961 йыл]]) — РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы.

* Яманаев Исмәғил Ғөбәйҙулла улы<ref>{{Бурзянская энциклопедия|Яманаев Исмагил Губайдуллович|страница =588}}</ref>, ([[:b:Исмәғил Ғөбәйҙулла улы Яманаев. "Үкенерлек түгел үткәндәр" китабы|«Үкенерлек түгел үткәндәр» китабы]] викидәреслектә)

* '''Аҫылғужин Уйылдан Мөхәмәҙиә улы''' — дин әһеле. 1894 йылдың 25 декабрендә [[Орск өйәҙе]] [[Ырымбур губернаһы]] (хәҙер Башҡортостан Республикаһы [[Бөрйән районы]]) Үрге Нөгөш ауылында тыуған. 1984 йылдың 27 июнендә вафат була<ref>{{Бурзянская энциклопедия|Асылгужин Уилдан Мухамадиевич|страница =70}}</ref>. ([[:b:Исмәғил Ғөбәйҙулла улы Яманаев. "Үкенерлек түгел үткәндәр" китабы#Халыҡ табиптары онотолмай|«Үкенерлек түгел үткәндәр» китабы]], [[:b:Сәләмәт йәшәү рәүеше#Һаулыҡ — тән, йән, рух сәләмәтлегенән|Сәләмәт йәшәү рәүеше]] викидәреслектә)

* '''Толомғужин Зөфәр Ғәле улы''' 1942 йылдың 1 сентябрендә Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районының Үрге Нөгөш ауылында тыуған. Яҙыусы, журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре<ref>{{Бурзянская энциклопедия|Тулумгужин Зуфар Галиевич|=518}}</ref><ref>[https://burzyancbs.ru/2021/05/18/tulumguzhin-zufar-galievich-pisatel/ Тулумгужин Зуфар Галиевич, писатель]</ref>

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* Бөрйәндең боронғо ауылдары хаҡында<ref>[https://vatandash.ru/articles/common_material/2021-09-16/b-ry-nde-boron-o-auyldary-ha-ynda-2504078 Бөрйәндең боронғо ауылдары хаҡында]{{Недоступная ссылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* [[Үрге Нөгөш мәктәбе]]

== Сығанаҡтар ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978-5-295-04683-4.{{ref-ru}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Бөрйән районы ауылдары}}

[[Категория:Бөрйән районы ауылдары]]
мини|Үрге Нөгөш ауылындағы мәсет
Үрге Нөгөш (; шулай уҡ Ямаш) — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 56 кеше.
Почта индексы — 453586, ОКАТО коды — 80219813002.

Нөгөш йылғаһының урта ағымында, уның уң ярында урынлашҡан. 1812 йылда Мәҡсүт ауылы халҡы нигеҙ һалған.

1816 йылда 146 кеше йәшәгән 15 хужалыҡ теркәлгән. 1850 йылда 27 хужалыҡта 373 кеше йәшәгән Таймасов, С. У. Т14 Бурзяне в XVIII — первой половине XIX века / С. У. Таймасов. — Уфа: Китап, 2019. — 160 с. ISBN 978-5-295-07145-4, с.103

 Халыҡ һаны 

 Милли составы
2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, халыҡтың күпселеге — башҡорттар (100 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — приложение в формате Excel ..

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь56263046,453,6

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Иҫке Собханғол): 52 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ғәлиәкбәр): 15 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорет): 193 км

 Урамдары 
 Нөгөш урамы ()Улицы

 Тарихы 
Һылтанма буйынса уҡығыҙ Үрге Нөгөш ауылы тарихынан 

 Тирә-яҡ мөхит 

 Билдәле шәхестәр 
 Ғәлиев Сабир Ғәле улы (15 май 1931 йыл — 30 ноябрь 2004 йыл) — сайырсы, «Почёт Билдәһе» ордены (1986 йыл) кавалеры

 Аҫылғужин Вәхит Ишмөхәмәт улы (27 сентябрь 1960 йыл — ???) — Башҡортостандың атҡаҙанған нефтсеһе

 Яубаҫаров Ғәни Сөләймән улы (1894 йыл — 1961 йыл) — РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы.

 Яманаев Исмәғил Ғөбәйҙулла улы, («Үкенерлек түгел үткәндәр» китабы викидәреслектә)

 Аҫылғужин Уйылдан Мөхәмәҙиә улы — дин әһеле. 1894 йылдың 25 декабрендә Орск өйәҙе Ырымбур губернаһы (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы) Үрге Нөгөш ауылында тыуған. 1984 йылдың 27 июнендә вафат була. («Үкенерлек түгел үткәндәр» китабы, Сәләмәт йәшәү рәүеше викидәреслектә)

 Толомғужин Зөфәр Ғәле улы 1942 йылдың 1 сентябрендә Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районының Үрге Нөгөш ауылында тыуған. Яҙыусы, журналист һәм йәмәғәт эшмәкәреТулумгужин Зуфар Галиевич, писатель

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Бөрйәндең боронғо ауылдары хаҡындаБөрйәндең боронғо ауылдары хаҡында
 Үрге Нөгөш мәктәбе

 Сығанаҡтар 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Бөрйән районы ауылдары