Әбделхәмит I
{{Ук}}

'''Әбделхәмит I''' ([[1725]] йыл — [[7 апрель]] [[1789]] йыл, ([[ғосман теле|ғосманса]] عبد الحميد اول‎ — ''Abd ül-Hamîd-i evvel'', [[төрөк теле|төрөксә]] — ''Birinci Abdülhamit''), [[Ғосман империяһы]]ның 27-се [[Солтан|солтаны]]. Ул — солтан [[Әхмәт III|Әхмәт III-сөнөң]] улы, [[1774|1774-се йылдың]] [[21 ғинуар|21-се ғинуарында]] ағаһы Мостафа III-сөнән һуң тәхеткә ултыра.
[[Рәсем:Abdulhamid I.jpg|thumb|һул|180px|Әбделхәмит I]]
Оҙайлы ваҡыт дауамында һарайҙа дәүләт эштәренән ситтә тороу Әбделхәмитте диндар, Хоҙайҙан ҡурҡыусы һәм мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә яй кешегә әйләндерә. Уның тәхеттә ултырыуы ваҡытында дәүләттең иҡтисади сығанаҡтары [[Янычар|янычарҙарға]] ғәҙәти хеҙмәт хаҡын түләргә аҡса етмәҫлек дәрәжәгә барып етә.

Әбделхәмит солтан тәхеткә ултырғандан һуң бер йыл да үтмәй, [[Рәсәй]] менән һуғыш башлана. Төрөктәр Козлуджа янында еңелә һәм [[1774]] йылдың [[21 июль|21 июлендә]] [[Көсөк-Ҡайнарсы солох килешеүе|Көсөк-Ҡайнарсы солох килешеүенә]] ҡул ҡуйырға мәжбүр була. Был килешеүгә ярашлы, Рәсәйгә [[Ҡара диңгеҙ|Ҡара диңгеҙҙә]] [[хәрби-диңгеҙ флоты]] булдырырға, [[Балҡан ярымутрауы|Балҡан]] һәм [[Ҡырым]] ярымутрауҙарында йәшәгән Ғосман империяһының мосолман булмаған халҡына үҙ тәьҫирен йәйергә хоҡуҡ бирелә.

Етди еңелеүҙәр Әбделхәмитте административ һәм хәрби реформалар үткәрергә мәжбүр итә. 

[[Сирия|Сирияла]] һәм [[Морея|Мореяла]] баш күтәреүселәргә ҡаршы көрәштә ҡайһы бер уңыштар [[Рәсәй]] тулыһынса үҙ ҡарамағына алырға ниәтләгән [[Ҡырым]]ды юғалтыуҙы ҡаплау алмай. [[1787|1787 йылда]] Рәсәй менән ҡабаттан һуғыш башлана. Был һуғышта [[1788|1788 йылдан]] [[Австрия]] ла ҡатнаша. Әммә Австрия императоры [[Иосиф II]] тулыһынса [[Екатерина II]] яғында була һәм уның Ҡырымға еңеүле һөжүменә булышлыҡ итә.
[[1788|1788 йылда]] Рәсәй Очаков ҡалаһын тартып ала.

Солтан Әбделхәмит I, Очаковтың ҡолауынан уң 4 ай үткәс, 64 йәштә апоплексия һуғыуынан вафат була.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

[[Категория:Төркиә тарихы]]
[[Категория:Ғосман империяһы солтандары]]
[[Категория:Инсульттан вафат булғандар]]
Әбделхәмит I (1725 йыл — 7 апрель 1789 йыл, (ғосманса عبد الحميد اول‎ — Abd ül-Hamîd-i evvel, төрөксә — Birinci Abdülhamit), Ғосман империяһының 27-се солтаны. Ул — солтан Әхмәт III-сөнөң улы, 1774-се йылдың 21-се ғинуарында ағаһы Мостафа III-сөнән һуң тәхеткә ултыра.
thumb|һул|180px|Әбделхәмит I
Оҙайлы ваҡыт дауамында һарайҙа дәүләт эштәренән ситтә тороу Әбделхәмитте диндар, Хоҙайҙан ҡурҡыусы һәм мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә яй кешегә әйләндерә. Уның тәхеттә ултырыуы ваҡытында дәүләттең иҡтисади сығанаҡтары янычарҙарға ғәҙәти хеҙмәт хаҡын түләргә аҡса етмәҫлек дәрәжәгә барып етә.

Әбделхәмит солтан тәхеткә ултырғандан һуң бер йыл да үтмәй, Рәсәй менән һуғыш башлана. Төрөктәр Козлуджа янында еңелә һәм 1774 йылдың 21 июлендә Көсөк-Ҡайнарсы солох килешеүенә ҡул ҡуйырға мәжбүр була. Был килешеүгә ярашлы, Рәсәйгә Ҡара диңгеҙҙә хәрби-диңгеҙ флоты булдырырға, Балҡан һәм Ҡырым ярымутрауҙарында йәшәгән Ғосман империяһының мосолман булмаған халҡына үҙ тәьҫирен йәйергә хоҡуҡ бирелә.

Етди еңелеүҙәр Әбделхәмитте административ һәм хәрби реформалар үткәрергә мәжбүр итә. 

Сирияла һәм Мореяла баш күтәреүселәргә ҡаршы көрәштә ҡайһы бер уңыштар Рәсәй тулыһынса үҙ ҡарамағына алырға ниәтләгән Ҡырымды юғалтыуҙы ҡаплау алмай. 1787 йылда Рәсәй менән ҡабаттан һуғыш башлана. Был һуғышта 1788 йылдан Австрия ла ҡатнаша. Әммә Австрия императоры Иосиф II тулыһынса Екатерина II яғында була һәм уның Ҡырымға еңеүле һөжүменә булышлыҡ итә.
1788 йылда Рәсәй Очаков ҡалаһын тартып ала.

Солтан Әбделхәмит I, Очаковтың ҡолауынан уң 4 ай үткәс, 64 йәштә апоплексия һуғыуынан вафат була.

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Төркиә тарихы
Категория:Ғосман империяһы солтандары
Категория:Инсульттан вафат булғандар