Яңы Яппар
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Яңы Яппар
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Новояппарово}}
 | lat_deg                  = 54 |lat_min = 19 |lat_sec = 22
 | lon_deg                  = 55 |lon_min = 11 |lon_sec = 51
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = муниципаль район
 | район                    = Дәүләкән районы
 | район в таблице          = Дәүләкән районы
 | вид поселения            = Ауыл биләмәһе
 | поселение    = Ҡаҙанғол ауыл Cоветы (Дәүләкән районы)
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | вид главы                = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 1819
 | первое упоминание        = 1867
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | климат                   = 
 | официальный язык          = 
 | население                = {{ Население | Новояппарово | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Новояппарово | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | милли состав  = башҡорттар — 98%
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453416
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80222822007
 | цифровой идентификатор 2 = 
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''Яңы Яппар''' ({{lang-ru|Новояппарово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Дәүләкән районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 408 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453416, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80222822007.
 
== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||408||203||205||49,8||50,2
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
== Тарихы ==
Район үҙәгенән һәм Дәүләкән тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 20 км алыҫлыҡта [[Дим]] йылғаһының һул яғында урынлашҡан. 1895 йылға тиклем Ҡырҡ-Өйлө-Мең, 1895—1867 йылдарҙа Дәүләкән, 1867—1923 йылдарҙа [[Ҡаҙанғол ауыл Cоветы (Дәүләкән районы)|Ҡаҙанғол]] , 1923 −1926 йылдарҙа Дәүләкән улустарында. 1926—1930 йылдарҙа [[Өфө кантоны]] [[Абрай]] улусы, 1930—1932 йылдарҙа [[Шишмә районы]] Иҫке Шишмә ауыл Советы, 1932 йылдан Дәүләкән районы [[Исмәғил]] ауыл Советы, 1954 йылдан Ҡаҙанғол ауыл Советы составында. Ауылға [[Бәләбәй өйәҙе]] территорияяһында шул уҡ өйәҙҙең Яппар ауылы (хәҙерге [[Иҫке Яппар]] ауылы) кешеләре 1819 йылда нигеҙ һала. [[Яҡшығолов Сафуан Суфиян улы]] 1895 йылда [[Дәүләкән]] мәҙрәсәһен тамамлай, Яңы Яппар ауылына мулла итеп тәғәйенләнә. Ауылда мәҙрәсә аса, унда [[рус теле]]нән белем бирә.
1896 йылда 7101 дисәтинә ер һәм 637 дисәтинә урман менән файҙаланғандар. 1896 йылда 72 йортта 415 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, умартасылыҡ, игенселек, арба тәгәрмәстәре һәм туғындары яһау, ҡымыҙ әҙерләү һәм дауалау менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. Совет власы осоронда «Яңы Тормош», «Дим» колхозында эшләйҙәр. 1972 йылда акушерлыҡ-фельдшер пункты, 1975 йылда «Билдәһеҙ һалдатҡа» яҙыу менән һәйкәл, 1976 йылда ауыл клубы, 1987 йылда балалар баҡсаһы асыла.
Халҡы: 1906 йылда — 485 кеше; 1920 йылда — 590 кеше; 1939 йылда — 554 кеше; 1959 йылда — 512 кеше; 1989 йылда — 372 кеше; 2002 йылда — 411 кеше; 2010 йылда — 408 кеше. Башҡорттар — 98 % (2002).<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/471. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 471-се б.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331192711/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/471. |date=2022-03-31 }}</ref><ref> {{китап |автор= А.Казанцев |заглавие=«История населённых пунктов Давлекановского района» |место=Өфө  |издательство= «Издательские решения. По лицензии Ridero»|год=2021 й |страницы=246—249 б.б. }}</ref>

== Урамдары ==
Исемдәре:<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/059/000098.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Яңы Яппар ауылы]</ref>
* Дим урамы ({{lang-ru|Дёмская (улица)}})
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная (улица)}})

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Дәүләкән]]): 20 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Ҡаҙанғол]]): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Дәүләкән]]): 20 км

== Билдәле кешеләре ==
* [[Ураҡсина Рәсимә Миңлебулат ҡыҙы]] (19.10.1950—23.08.2015) — [[башҡорт]] шағиры, яҙыусы, тәржемәсе, педагог. [[СССР]]-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы, [[БАССР]] мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1991). Филология фәндәре кандидаты.
* [[Сәлимов Мәхмүт Бакир улы]] ([[20 июнь]] [[1960 йыл]]) — хәрби хеҙмәткәр, отставкалағы подполковник. Осетин-Ингуш низағында, чечен һуғышында ҡатнашыусы. [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры (2019).

== Видеояҙмалар ==
{{YouTube|NmbpdJOfK8w|logo=1}} Яңы Яппарҙа ҡымыҙ фермаһы

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} 
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|95211}}
* [http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/471. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 471-се б.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331192711/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/471. |date=2022-03-31 }}
* [https://www.gosspravka.ru/02/059/000098.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Яңы Яппар ауылы]
* {{китап |автор= А.Казанцев |заглавие=«История населённых пунктов Давлекановского района» |место=Өфө  |издательство= «Издательские решения. По лицензии Ridero»|год=2021 й |страницы=246—249 б.б. }}
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}


{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Дәүләкән районы ауылдары}}

[[Категория:Дәүләкән районы ауылдары]]
[[Категория:Дим буйындағы тораҡ пункттар]]
Яңы Яппар () — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 408 кеше.
Почта индексы — 453416, ОКАТО коды — 80222822007.
 
 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь40820320549,850,2

 Тарихы 
Район үҙәгенән һәм Дәүләкән тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 20 км алыҫлыҡта Дим йылғаһының һул яғында урынлашҡан. 1895 йылға тиклем Ҡырҡ-Өйлө-Мең, 1895—1867 йылдарҙа Дәүләкән, 1867—1923 йылдарҙа Ҡаҙанғол , 1923 −1926 йылдарҙа Дәүләкән улустарында. 1926—1930 йылдарҙа Өфө кантоны Абрай улусы, 1930—1932 йылдарҙа Шишмә районы Иҫке Шишмә ауыл Советы, 1932 йылдан Дәүләкән районы Исмәғил ауыл Советы, 1954 йылдан Ҡаҙанғол ауыл Советы составында. Ауылға Бәләбәй өйәҙе территорияяһында шул уҡ өйәҙҙең Яппар ауылы (хәҙерге Иҫке Яппар ауылы) кешеләре 1819 йылда нигеҙ һала. Яҡшығолов Сафуан Суфиян улы 1895 йылда Дәүләкән мәҙрәсәһен тамамлай, Яңы Яппар ауылына мулла итеп тәғәйенләнә. Ауылда мәҙрәсә аса, унда рус теленән белем бирә.
1896 йылда 7101 дисәтинә ер һәм 637 дисәтинә урман менән файҙаланғандар. 1896 йылда 72 йортта 415 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, умартасылыҡ, игенселек, арба тәгәрмәстәре һәм туғындары яһау, ҡымыҙ әҙерләү һәм дауалау менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. Совет власы осоронда «Яңы Тормош», «Дим» колхозында эшләйҙәр. 1972 йылда акушерлыҡ-фельдшер пункты, 1975 йылда «Билдәһеҙ һалдатҡа» яҙыу менән һәйкәл, 1976 йылда ауыл клубы, 1987 йылда балалар баҡсаһы асыла.
Халҡы: 1906 йылда — 485 кеше; 1920 йылда — 590 кеше; 1939 йылда — 554 кеше; 1959 йылда — 512 кеше; 1989 йылда — 372 кеше; 2002 йылда — 411 кеше; 2010 йылда — 408 кеше. Башҡорттар — 98 % (2002).З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 471-се б.  

 Урамдары 
Исемдәре:«Налог Белешмәһе» статистикаһында Яңы Яппар ауылы
 Дим урамы ()
 Мәктәп урамы ()

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Дәүләкән): 20 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡаҙанғол): 8 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Дәүләкән): 20 км

 Билдәле кешеләре 
 Ураҡсина Рәсимә Миңлебулат ҡыҙы (19.10.1950—23.08.2015) — башҡорт шағиры, яҙыусы, тәржемәсе, педагог. СССР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы, БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1991). Филология фәндәре кандидаты.
 Сәлимов Мәхмүт Бакир улы (20 июнь 1960 йыл) — хәрби хеҙмәткәр, отставкалағы подполковник. Осетин-Ингуш низағында, чечен һуғышында ҡатнашыусы. Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2019).

 Видеояҙмалар 
 Яңы Яппарҙа ҡымыҙ фермаһы

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
 Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.

 Һылтанмалар 
 
 З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 471-се б. 
 «Налог Белешмәһе» статистикаһында Яңы Яппар ауылы
 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.

Категория:Дәүләкән районы ауылдары
Категория:Дим буйындағы тораҡ пункттар