29 март
{{Ук}}
'''29 март''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 88-се ([[кәбисә йыл]]ында 89-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 277 көн ҡала.
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-03-01}}
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || 
== {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == 
;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара 
* {{Ер}} [[Ер]]: [[Фортепиано]] көнө (йылдың 88-се көнөндә).
** Асылыңды танып белеү көнө.
;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли 
* {{Флагификация|АҠШ}}: Ваҡ бизнес хужалары көнө.
* {{Флагификация|Тайвань}}: Йәштәр көнө.
* {{Флагификация|Мадагаскар}}: Геройҙарҙы иҫкә алыу көнө.
* {{Флагификация|Россия}}: Шампиньон (аҡ көләпә) көнө.
;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри
* {{Флагификация|Россия}}: Ҡораллы Көстәрҙең юридик хеҙмәт белгестәре көнө.
}}</onlyinclude> 

== {{Ваҡиғалар}} ==
* [[1795]]: [[Вена]] ҡалаһында композитор [[Людвиг ван Бетховен]] үҙенең беренсе концертын ойоштора.
* [[1873]]: Яҙыусы [[Лев Толстой]] «Анна Каренина» романын яҙа башлай.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1891]]: [[Рәсәй империяһы]]нда «Бөйөк Себер Юлы»н (Транссебер тимер юл магистрален) төҙөү тураһында указ ҡабул ителә.
* [[1911]]: [[Санкт-Петербург]]та Рәсәй империяһының Олимпия комитеты ойошторола.
* [[1934]]: [[Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты]] Ишембай эшселәр ҡасабаһын (1940 йылдан [[Ишембай]] ҡалаһы) булдырыу ҡарар ҡабул итә.
* [[1940]]: СССР-ҙа Хәрби-Һауа академияһы ойошторола. 1968 йылдан ул [[Юрий Гагарин]] исемен йөрөтә.  
* [[1955]]: Тарихсы Юрий Кнорозов [[Майя (индей цивилизацияһы)|майя яҙмаларын]] уҡыуға арналған кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай,  һөҙөмтәлә уға «фән докторы» ғилми дәрәжәһе бирелә.
* [[1974]]: [[АҠШ]]-тың «Mariner 10» космик корабы Меркурий планетаһын фотоға төшөрә.  }}

== {{Тыуым}} ==
=== Башҡортостан менән бәйле шәхестәр ===
==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || 
* [[Чернов Иван Васильевич]] (1825—15.10.1902), [[Рәсәй империяһы]]ның хәрби, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, тыуған яҡты өйрәнеүсе, хәйриәсе. Генерал-майор. 1841 йылдан [[Башҡорт-мишәр ғәскәре]] командующийы канцелярияһы, 1847 йылдан [[Ырымбур губернаһы|Ырымбур]] губернаторы канцелярияһы хеҙмәткәре, 1861 йылдан башҡорт кантондарында попечитель, бер үк ваҡытта 1863—1865 йылдарҙа 1-се башҡорт кантоны начальнигы. 3-сө һәм 4-се дәрәжә Изге Владимир, 1-се дәрәжә Изге Анна (1886), 1-се дәрәжә (1883) һәм 2-се дәрәжә император тажлы Изге Станислав ордендары кавалеры.
* [[Арыҫланов Һаҙый Мөхәмәҙи улы]] (1925—21.08.1998), [[Журналистика|журналист]]. 1966—1991 йылдарҙа «[[Стерлитамакский рабочий]]» гәзите мөхәррире. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1957 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы.  [[РСФСР]]-ҙың (1979) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1975) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1957). СССР Журналистар союзы премияһы  лауреаты (1975). 2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры (1985).
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Максимов Геннадий Григорьевич]] (1940), ғалим-токсиколог. 1969 йылдан Өфө хеҙмәт медицинаһы һәм кеше экологияһы ғилми-тикшеренеү институты хеҙмәткәре, 1972 йылдан өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1973 йылдан — лаборатория етәксеһе, 1984 йылдан  — институт директорының фән буйынса урынбаҫары, 1995 йылдан — баш ғилми хеҙмәткәр. 1996 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] Дипломдан һуң белем биреү институтының хеҙмәт гигиенаһы һәм һөнәри ауырыуҙар курсы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1990), профессор (1992). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1986), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1980). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. 
* [[Әбдрәхимов Марат Сулпан улы]] (1970), СССР һәм [[Рәсәй]]ҙең [[театр]], кино һәм мюзиклдар артисы. 2012 йылдан [[Мәскәү]] мюзикл театры актёры.   }}
}}</onlyinclude>

==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || 
* [[Баева Вера Михайловна]] (1936), [[опера]] һәм камера [[йыр]]сыһы (лирик-колоратур сопрано), [[Педагогика|педагог]]. 1959—2000 йылдарҙа  [[Свердловск]] дәүләт филармонияһы солисы, бер үк ваҡытта 1968—1973 йылдарҙа һәм 1982 йылдан М. П. Мусоргский исемендәге Урал консерваторияһы уҡытыусыһы, профессор (1996).  [[СССР]]-ҙың (1986) һәм [[РСФСР]]-ҙың (1979) халыҡ артисы. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.
* [[Ҡунысбаев Рәшит Нуретдин улы]] (1956), [[энергетика|энергетик-инженер]]. [[Хәйбулла районы|Хәйбулла район]] электр селтәрҙәренең элекке начальнигы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған энергетигы. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Насыров Зәки Ильяс улы]] (1956), [[иҡтисад]]сы-[[фән|ғалим]], [[дәүләт]] һәм [[Муниципаль район|муниципаль]] органдар хеҙмәткәре, [[Шиғриәт|шағир]]. 2000—2007 йылдарҙа [[Асҡын районы]] хакимиәте башлығы, 2007—2010 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы Президенты]] Хакимиәтенең территориялар һәм кадрҙар менән эшләү идаралығы етәксеһе һәм Хакимиәт Етәксеһе урынбаҫары. Иҡтисад фәндәре кандидаты (2011), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған [[Төҙөлөш|төҙөүсеһе]] (2006), [[Яңауыл районы]]ның почётлы гражданы (2010).  
* [[Ишмаков Роберт Миңлеғәзи улы]] (1961—22.11.2023), [[Хореография|хореограф]], педагог. [[Стәрлетамаҡ]] ҡалаһындағы Башҡортостан республика мәҙәниәт һәм сәнғәт колледжының элекке уҡытыусыһы, Балалар [[сәнғәт]] [[мәктәп|мәктәбенең]] хореография бүлеге уҡытыусыһы. 1990 йылдан «Солнышко» халыҡ  хореография театр-студияһы етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2002). Сығышы менән ошо ҡаланан.  }}
}}</onlyinclude>

==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || 
* [[Мукасей Елизавета Ивановна]] (1912—19.09.2009), [[СССР]]-ҙың нелегал разведчигы, подполковник. Дәүләт именлегенең почётлы хеҙмәткәре. [[Александр Невский ордены (СССР)|Александр Невский ордены]] кавалеры. Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.
* [[Йәнекәйев Заршат Дәүләтша улы]] (1932—28.06.2011), [[фән|ғалим]]-[[хоҡуҡ]] белгесе. 1953 йылдан тәфтиш органдары хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1965 йылдан [[Башҡорт АССР-ы]] Прокуратураһының тәфтиш бүлеге прокуроры; 1973 йылдан [[Башҡорт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1984—1988 йылдарҙа совет хоҡуғы кафедраһы мөдире, 1992 йылдан — юридик факультет деканы; 1999—2003 йылдарҙа Хоҡуҡ институты директоры, бер үк ваҡытта 1994—2010 йылдарҙа енәйәт хоҡуғы һәм процесы кафедраһы мөдире. Юридик фәндәр докторы (1992), профессор (1992). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2000) һәм Башҡорт АССР-ының (1981) атҡаҙанған юрисы. [[Рәсәй]]ҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1997). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Шишмә районы]] [[Сафар (Шишмә районы)|Сафар]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Сабиров Мөхәммәт Ғәлләм улы]] (1932—9.03.2015), [[СССР]] һәм [[Рәсәй]]ҙең [[дәүләт]] эшмәкәре. 1989 йылдан [[Татар АССР-ы]] Министрҙар Советы Рәйесе, 1990—1995 йылдарҙа [[Татарстан Республикаһы]]ның Премьер-министры. Татар АССР-ының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1982), СССР-ҙың Нефть һәм газ сәнәғәте предприятиеларын төҙөү министрлығы отличнигы (1978), Ике [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]], [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены|Халыҡтар Дуҫлығы]], [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]], [[Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй)|Дуҫлыҡ]] (1997) һәм «Татарстан Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» (2012) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Кушнаренко районы]] [[Яңы Ҡормаш]] ауылынан.
* [[Аҙнабаева Флүрә Фәтхи ҡыҙы]] (1937), ғалим-[[Педагогика|педагог]]-методист, [[Журналистика|журналист]]. 1962 йылдан [[«Башҡортостан уҡытыусыһы» журналы]] хеҙмәткәре, «Русский язык в башкирской школе» журналының яуаплы секретары; 1986 йылдан Милли мәғариф проблемалары институты Башҡортостан филиалының өлкән ғилми хеҙмәткәре, 1993 йылдан – институт мөдире, бер үк ваҡытта 1999–2006 йылдарҙа – Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институты уҡытыусыһы. [[Педагогика|Педагогия]] фәндәре кандидаты (1988), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1993).
* [[Асабина Людмила Филипповна]] (1947), [[Муниципаль берәмек|муниципаль хеҙмәт]] ветераны. Өфө ҡала хакимиәтенең физик культура һәм спорт буйынса комитет рәйесенең элекке урынбаҫары. Башҡортостандың атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре. 
* [[Бикмәтов Зөфәр Әнүәр улы]] (1957), табип. 1985 йылдан [[Сибай]] үҙәк ҡала дауаханаһының табип-хирургы, бер үк ваҡытта 1991 йылдан баш табиптың дауалау буйынса урынбаҫары; 2000 йылдан — эндоскопия бүлеге мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2007) һәм һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2000). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Баймаҡ районы]] [[Ниғәмәт]] ауылынан.  }}
}}</onlyinclude>

==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || 
* [[Байтирәков Ғабдуллатиф Хәбибулла улы]] (1873—23.04.1951), [[Өфө губернаһы]]нан [[Рәсәй империяһы]]ның IV саҡырылыш (1912—1917) [[Рәсәй империяһының Дәүләт думаһы|Дәүләт думаһы]] депутаты. 1904—1905 йылдарҙағы рус‑япон һуғышында ҡатнашыусы. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Бүздәк районы]]ның [[Шланлыкүл]] ауылынан, крәҫтиәндәрҙән. Сәйәси золом ҡорбаны. 
* [[Громов Александр Петрович]] (1913—07.1987), эшсе, 1938—1976 йылдарҙа [[Өфө моторҙар эшләү заводы]]ның йыйыусы слесары. [[Башҡорт АССР-ы]]ның етенсе (1967—1971) саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1966). Сығышы менән хәҙерге [[Ярославль өлкәһе]] Рыбинск районының Котов ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Устиченко Василий Александрович]] (1923—3.03.1985), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. «Сельхозтехника»ның [[Хәйбулла районы|Хәйбулла район]] берекмәһенең элекке механизаторы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған механизаторы (1967). Сығышы менән ошо райондың 1970 йылдарҙа бөткән Тамаковка ауылынан.
* [[Яковлев Алексей Александрович]] (1923—5.04.1990), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашҡан хәрби осоусы, штурм авиацияһы полкының эскадрилья командиры урынбаҫары, [[Капитан (хәрби дәрәжә)|капитан]]. [[Советтар Союзы Геройы]] (1946). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. 
* [[Танһыҡҡужина Маһинур Әмир ҡыҙы]] (1948), [[Малсылыҡ|малсы]]. 1962—2003 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]] «Таналыҡ» колхозы һауынсыһы, быҙау ҡараусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2002). Сығышы менән ошо райондың [[Бәхтегәрәй (Мерәҫ ауыл Советы, Баймаҡ районы)|Бәхтегәрәй]] ауылынан.  }}
}}</onlyinclude>

==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} ||  
* [[Аҙнабаев Рауил Әхмәтйән улы]] (1959), офтальмолог-ғалим. 1982 йылдан [[Өфө күҙ ауырыуҙары фәнни-тикшеренеү институты]] хеҙмәткәре,  2003 йылдан — төп ғилми хеҙмәткәр. Медицина фәндәре докторы (2000), профессор (2011). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған табибы (2001). Башҡортостан комсомолы премияһы лауреаты (1987). 
* [[Салиева Эмма Алексеевна]] (1969), мәҙәниәт хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. [[Ҡариҙел районы]] [[Уразай (Ҡариҙел районы)|Уразай]] ауыл мәҙәниәт йорто методисы.  Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2014). Сығышы менән ошо ауылдан. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Сәфәрова Гөлнара Наил ҡыҙы]] (1969), бейеүсе. 1998 йылдан [[Нефтекама дәүләт филармонияһы]]ның балет артисы, 2016 йылдан — «Түңгәүер» бейеү ансамбле етәксеһе. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы]] (2004). «Нефтекама ҡалаһындағы хеҙмәттәре өсөн» почёт билдәһе менән бүләкләнеүсе (2019). Сығышы менән ошо ҡаланан. }}
}}</onlyinclude>

=== Дөйөм исемлек ===
''<categorytree depth="0">Категория:29 мартта тыуғандар</categorytree>''
* [[1735]]: Иоганн Карл Август Музеус, [[Германия]] яҙыусыһы, әҙәби тәнҡитсе, педагог. «Немец халыҡ әкиәттәре» йыйынтығы авторы.
* [[1900]]: Владимир Корш-Саблин, кинорежиссёр һәм актёр, [[СССР]]-ҙың халыҡ артисы (1969).
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1925]]: Людмила Лядова, СССР һәм [[Рәсәй]] композиторы, йырсы. [[РСФСР]]-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1976) һәм халыҡ артисы (1984).
* [[1935]]: Николай Анфимов, СССР ғалимы, [[ракета]]лар эшләүсе. 2000—2008 йылдарҙа «Росавиакосмос» йәмғиәте директоры. Академик.
* [[1943]]: [[Вангелис]], [[Греция]] композиторы. }}

== {{Үлем}} == 
''<categorytree depth="0">Категория:29 мартта вафат булғандар</categorytree>''
* [[1988]]: [[Закиров Әхмәт Закир улы]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры, взвод командиры, гвардия лейтенанты. [[Советтар Союзы Геройы]] (1944).

== {{Йыл көндәре}} ==
{{Календарь}}
{{Айҙар}}

[[Категория:Йыл көндәре|В29]]
[[Категория:29 март]]
29 март — григориан стиле буйынса йылдың 88-се (кәбисә йылында 89-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 277 көн ҡала.

 

  
 1795: Вена ҡалаһында композитор Людвиг ван Бетховен үҙенең беренсе концертын ойоштора.
 1873: Яҙыусы Лев Толстой «Анна Каренина» романын яҙа башлай.

  
 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр 
 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 Дөйөм исемлек 

 1735: Иоганн Карл Август Музеус, Германия яҙыусыһы, әҙәби тәнҡитсе, педагог. «Немец халыҡ әкиәттәре» йыйынтығы авторы.
 1900: Владимир Корш-Саблин, кинорежиссёр һәм актёр, СССР-ҙың халыҡ артисы (1969).

   

 1988: Закиров Әхмәт Закир улы, Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, взвод командиры, гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1944).

  

В29
Категория:29 март