Сәйетҡол (Күгәрсен районы)
{{Ук}}
{{БМ|Сәйетҡол}}
'''Сәйетҡол''' ({{lang-ru|Саиткулово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Күгәрсен районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 193 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453342, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80238860005.

== Халыҡ һаны ==
; Милли составы
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса [[башҡорттар]] 89 % тәшкил итә<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}</ref>.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1900 йыл||337||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||348||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||431||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||449||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||209||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||236||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||193||89||104||46,1||53,9
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Мораҡ (Күгәрсен районы)|Мораҡ]]): 15 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Яңы Петровка (Күгәрсен районы)|Яңы Петровка]]): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Мәләүез (ҡала)|Мәләүез]]): 80 км

== Урамдары ==
* Өҫкө урам ({{lang-ru|улица Верхняя }})
* Аҫҡы урам ({{lang-ru|улица Нижняя }})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/032/000078.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан]</ref>

== Тарихы ==
Сәйетҡол ауылы [[XVIII быуат]] аҙағында 22 ихатанан тора, уларҙың һәр береһендә 6,1 кеше йәшәй. 64 йылдан һуң 88 йорт хужалығының һәр береһендә 5,2 кеше йәшәй. Ихатала халыҡ һаны кәмей бара ине. 1920 йылда 1 ихатала уртаса 4,8 кеше була.

VII ревизия материалдарына ярашлы, тәүге төпләнеүсенең улы йорт старшинаһы 67 йәшлек Әбделсәләм Сәйетҡолов билдәле. Әбделсәләмдең улы [[1790 йыл]]да зауряд-яҫауыл булып хеҙмәт итә. 1859 йылдың X ревизияһында улдарының һәм ейәндәренең исемдәре яҙылған. 1859 йылғы ревизия уның улдарының һәм ейәндәренең исемдәрен теркәгән. Сәйетбатталдың өлкән улы Шаһингәрәйҙең (48 йәш) улдары Хисаметдин, Низаметдин, Шәмсетдин, Ғималетдин булған. Икенсе улы, 44 йәшлек Тимербулат, указлы мулла булып хеҙмәт итә. Уның улы — 11 йәшлек Шәһиғәле. Сәйетбатталдың өсөнсө улы — 40 йәшлек Зәйнәғәбдин. Уның 7 йәшлек улы Мөхәмәтсабир була.

1842 йылда 383 кешегә 1072 бот яҙғы иген сәселә.

1855—1863 йылдарҙа Сәйетҡол ауылында [[2-се Башҡорт кантоны]] штаб-фатиры урынлашҡан була. 1858 йылда бында урыҫ-башҡорт мәктәбе асыла. Һуңғы ике йылда ошондай уҡ мәктәптәр [[Ырымбур өйәҙе|Ырымбур өйәҙенең]] Иҫәнғол, [[Силәбе өйәҙе|Силәбе өйәҙенең]] [[Мәтәл]] ауылдарында барлыҡҡа килә. 1862 йылда Башҡорт ғәскәрендә 27 урыҫ-башҡорт мәктәбе эшләй, унда ябай ғаиләләрҙән 466 бала, бай ғаиләләрҙән 32 кеше уҡый. 1869 йылда Сәйетҡол ауылында башҡорт ҡыҙҙарын рус грамотаһына, йәшелсәлеккә һәм йорт хужалығына уҡытыу буйынса мәктәп асыла. Сәйетҡол ауылы 1866 йылдан алып ауыл йәмғиәте үҙәге була, уға, бынан тыш, [[Яҡшембәт (Күгәрсен районы)|Яҡшембәт]], [[Мораҙым (Күгәрсен районы)|Мораҙым]], [[Муса (Күгәрсен районы)|Муса]], [[Бикеш (Күгәрсен районы)|Бикеш]] ауылдары инә.

Күрәһең, 1754 йылда завод хужалары Твердышев менән Мясниковҡа мәғдәнле урындарҙы һатыуҙа ҡатнашҡан абруйлы башкир Сәйетҡол Ҡыҙылбаевтың исемен йөрөтә<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/148 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 148.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220410101817/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/148 |date=2022-04-10 }}</ref>.

== Матбуғатта ==
* 27 сентябрь 2021, Шәхестәрен ҡәҙерләгән халыҡтың ҡеүәте артыр<ref>[[Башҡортостан (гәзит)|Башҡортостан]]. [https://bashgazet.ru/articles/bash-ort-donya-y/2021-09-27/sh-hest-ren-erl-g-n-haly-ty-e-te-artyr-2522246] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220410102614/https://bashgazet.ru/articles/bash-ort-donya-y/2021-09-27/sh-hest-ren-erl-g-n-haly-ty-e-te-artyr-2522246 |date=2022-04-10 }}</ref>
* 12 февраль 2019. Ғәли Ғәли улы Сәйетбатталовтың ғилми мираҫы<ref>[[Ватандаш (журнал)|Ватандаш]]. [https://bashgazet.ru/articles/intsident/2020-11-18/ut-yana-yul-alyna-701287] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241114214828/https://bashgazet.ru/articles/intsident/2020-11-18/ut-yana-yul-alyna-701287 |date=2024-11-14 }}</ref>
* 4 июль 2019, Һаумыһығыҙ, ауылдаштар, рухташтар һәм йәндәштәр!<ref>[[Мораҙым (гәзит)|Мораҙым]]. [https://moradim.ru/articles/y-m-i-t/2019-07-04/aumy-y-y-auyldashtar-ruhtashtar-m-y-nd-sht-r-286797] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220410102614/https://moradim.ru/articles/y-m-i-t/2019-07-04/aumy-y-y-auyldashtar-ruhtashtar-m-y-nd-sht-r-286797 |date=2022-04-10 }}</ref>

== Видеофильмдар ==
* Күгәрсен районы Сәйетҡол ауылында Аҡбуҙат балалар баҡсаһы<ref>{{YouTube|URcCznjAoYY|logo=1}}</ref>

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Камалова Лира Шәрип ҡыҙы]] (7.11.1935), [[Педагогика|педагогик]] хеҙмәт ветераны. 1960 йылдан [[Хәйбулла районы]] [[Бүребай]] урта мәктәбе уҡытыусыһы, 1964 йылдан директор урынбаҫары, 1971 йылдан — директоры; 1985 йылдан [[Фатима Мостафина исемендәге 20-се Өфө ҡала башҡорт гимназияһы|Өфөнөң 20-се урта мәктәбе]] директоры, 1987 йылдан — Башҡортостан мәғариф хеҙмәткәрҙәренең квалификацияһын күтәреү институтының тәрбиә эше кабинеты мөдире, 1993—2010 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]]ның һәм [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]]ның Квалификация күтәреү һәм һөнәри йәһәттән яңынан әҙерләү институты методисы. Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1975). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978).
* [[Мәжитов Хәсән Барлыбай улы]] (18.10.1923), педагог, мәғариф һәм йәмәғәт эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1965—1972 йылдарҙа [[Күгәрсен районы]] мәғариф бүлеге мөдире. Ике [[Почёт Билдәһе ордены]] кавалеры. [[РСФСР]] һәм [[БАССР]] мәктәптәренең атҡаҙанған уҡытыусыһы. Райондың һәм [[Мораҡ (Күгәрсен районы)|Мораҡ]] ауылының почётлы гражданы<ref>[https://admkugarchi.bashkortostan.ru/district/honorary/32/ Муниципальный район Кугарчинский район Республики Башкортостан. Официальный сайт. Почетные граждане. Мазитов Хасан Барлыбаевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190510154816/https://admkugarchi.bashkortostan.ru/district/honorary/32/ |date=2019-05-10 }}{{ref-ru}}{{V|15|10|2018}}</ref>.
* [[Сәйетбатталов Ғәлей Ғәлей улы]] (17.12.1928—31.07.2010), [[башҡорт теле]] белгесе, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһы]]ның мөхбир ағзаһы (1991), филология фәндәре докторы (1969), профессор (1971). [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1988) һәм мәғариф отличнигы (1988), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1998). [[Жәлил Кейекбаев]] исемендәге (1995) һәм [[Зәйнәб Биишева исемендәге премия|Зәйнәб Биишева исемендәге]] (2018, үлгәндән һуң) премиялар лауреаты.
* [[Шәмиғол хәлфә]] (1868 йыл — 1958 йыл)<ref>[https://distolimp.bspu.ru/data/txtRFiels/1/5044ad84f634ed646f39533514c5ceb9.pdf Тыуған яҡ: топонимдар һәм һөйләү теле. Диалектология һәм ономастика буйынса һәләтле уҡыусыларҙың IV Республика ғилми-ғәмәли конференция материалдары 16 апрель 2018 йыл 4-се йыйынтыҡ. 4 — 9-сы биттәр]</ref><ref>[[Ейәнсура таңдары (гәзит)|Ейәнсура таңдары]] 14 ноябрь 2019, Бындай ҡөҙрәтле халыҡ табиптары хәҙер бармы?[https://ejansura.ru/articles/auly-y-bayly-y/2019-11-14/bynday-r-tle-haly-tabiptary-h-er-barmy-279492]{{Недоступная ссылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. —] ISBN 978-5-295-04683-4.{{V|6|11|2020}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/12497-s-jet-ol-b-s-l-m}}{{V|6|11|2020}}
* [http://ufagen.ru/places/kugarchinskiy/saitkulovo-kugarchinskiy.html Саиткулово на портале «Генеалогия и Архивы»]{{ref-ru}}{{V|6|11|2020}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Күгәрсен районы ауылдары}}

[[Категория:Күгәрсен районы ауылдары]]
Сәйетҡол () — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 193 кеше булған.
Почта индексы — 453342, ОКАТО коды — 80238860005.

 Халыҡ һаны 
 Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 89 % тәшкил итәЕдиный электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — приложение в формате Excel .

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1900 йыл337 1920 йыл 26 август348 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар431 1959 йыл 15 ғинуар449 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар209 2002 йыл 9 октябрь236 2010 йыл 14 октябрь1938910446,153,9

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Мораҡ): 15 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яңы Петровка): 4 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 80 км

 Урамдары 
 Өҫкө урам ()
 Аҫҡы урам ()Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан

 Тарихы 
Сәйетҡол ауылы XVIII быуат аҙағында 22 ихатанан тора, уларҙың һәр береһендә 6,1 кеше йәшәй. 64 йылдан һуң 88 йорт хужалығының һәр береһендә 5,2 кеше йәшәй. Ихатала халыҡ һаны кәмей бара ине. 1920 йылда 1 ихатала уртаса 4,8 кеше була.

VII ревизия материалдарына ярашлы, тәүге төпләнеүсенең улы йорт старшинаһы 67 йәшлек Әбделсәләм Сәйетҡолов билдәле. Әбделсәләмдең улы 1790 йылда зауряд-яҫауыл булып хеҙмәт итә. 1859 йылдың X ревизияһында улдарының һәм ейәндәренең исемдәре яҙылған. 1859 йылғы ревизия уның улдарының һәм ейәндәренең исемдәрен теркәгән. Сәйетбатталдың өлкән улы Шаһингәрәйҙең (48 йәш) улдары Хисаметдин, Низаметдин, Шәмсетдин, Ғималетдин булған. Икенсе улы, 44 йәшлек Тимербулат, указлы мулла булып хеҙмәт итә. Уның улы — 11 йәшлек Шәһиғәле. Сәйетбатталдың өсөнсө улы — 40 йәшлек Зәйнәғәбдин. Уның 7 йәшлек улы Мөхәмәтсабир була.

1842 йылда 383 кешегә 1072 бот яҙғы иген сәселә.

1855—1863 йылдарҙа Сәйетҡол ауылында 2-се Башҡорт кантоны штаб-фатиры урынлашҡан була. 1858 йылда бында урыҫ-башҡорт мәктәбе асыла. Һуңғы ике йылда ошондай уҡ мәктәптәр Ырымбур өйәҙенең Иҫәнғол, Силәбе өйәҙенең Мәтәл ауылдарында барлыҡҡа килә. 1862 йылда Башҡорт ғәскәрендә 27 урыҫ-башҡорт мәктәбе эшләй, унда ябай ғаиләләрҙән 466 бала, бай ғаиләләрҙән 32 кеше уҡый. 1869 йылда Сәйетҡол ауылында башҡорт ҡыҙҙарын рус грамотаһына, йәшелсәлеккә һәм йорт хужалығына уҡытыу буйынса мәктәп асыла. Сәйетҡол ауылы 1866 йылдан алып ауыл йәмғиәте үҙәге була, уға, бынан тыш, Яҡшембәт, Мораҙым, Муса, Бикеш ауылдары инә.

Күрәһең, 1754 йылда завод хужалары Твердышев менән Мясниковҡа мәғдәнле урындарҙы һатыуҙа ҡатнашҡан абруйлы башкир Сәйетҡол Ҡыҙылбаевтың исемен йөрөтәАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 148. .

 Матбуғатта 
 27 сентябрь 2021, Шәхестәрен ҡәҙерләгән халыҡтың ҡеүәте артырБашҡортостан.  
 12 февраль 2019. Ғәли Ғәли улы Сәйетбатталовтың ғилми мираҫыВатандаш.  
 4 июль 2019, Һаумыһығыҙ, ауылдаштар, рухташтар һәм йәндәштәр!Мораҙым.  

 Видеофильмдар 
 Күгәрсен районы Сәйетҡол ауылында Аҡбуҙат балалар баҡсаһы

 Билдәле шәхестәре 
 Камалова Лира Шәрип ҡыҙы (7.11.1935), педагогик хеҙмәт ветераны. 1960 йылдан Хәйбулла районы Бүребай урта мәктәбе уҡытыусыһы, 1964 йылдан директор урынбаҫары, 1971 йылдан — директоры; 1985 йылдан Өфөнөң 20-се урта мәктәбе директоры, 1987 йылдан — Башҡортостан мәғариф хеҙмәткәрҙәренең квалификацияһын күтәреү институтының тәрбиә эше кабинеты мөдире, 1993—2010 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтының һәм М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының Квалификация күтәреү һәм һөнәри йәһәттән яңынан әҙерләү институты методисы. Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1975). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978).
 Мәжитов Хәсән Барлыбай улы (18.10.1923), педагог, мәғариф һәм йәмәғәт эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1965—1972 йылдарҙа Күгәрсен районы мәғариф бүлеге мөдире. Ике Почёт Билдәһе ордены кавалеры. РСФСР һәм БАССР мәктәптәренең атҡаҙанған уҡытыусыһы. Райондың һәм Мораҡ ауылының почётлы гражданыМуниципальный район Кугарчинский район Республики Башкортостан. Официальный сайт. Почетные граждане. Мазитов Хасан Барлыбаевич .
 Сәйетбатталов Ғәлей Ғәлей улы (17.12.1928—31.07.2010), башҡорт теле белгесе, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһының мөхбир ағзаһы (1991), филология фәндәре докторы (1969), профессор (1971). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1988) һәм мәғариф отличнигы (1988), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1998). Жәлил Кейекбаев исемендәге (1995) һәм Зәйнәб Биишева исемендәге (2018, үлгәндән һуң) премиялар лауреаты.
 Шәмиғол хәлфә (1868 йыл — 1958 йыл)Тыуған яҡ: топонимдар һәм һөйләү теле. Диалектология һәм ономастика буйынса һәләтле уҡыусыларҙың IV Республика ғилми-ғәмәли конференция материалдары 16 апрель 2018 йыл 4-се йыйынтыҡ. 4 — 9-сы биттәрЕйәнсура таңдары 14 ноябрь 2019, Бындай ҡөҙрәтле халыҡ табиптары хәҙер бармы?

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 
 Саиткулово на портале «Генеалогия и Архивы»

Категория:Күгәрсен районы ауылдары