Айыу ҡолағы
{{Таксон
| name         = 
| regnum       = Үҫемлектәр
| image file   = Verbascum thapsus 3.jpg
| image title  = Айыу ҡолағы
| image descr  = Сәскә атыусы үҫемлек
| parent       = Scrophulariaceae
| rang         = Төр
| latin        = Verbascum
| author       = [[L.]], 1753
| syn          =
| typus        = 
| children     = 
| range map    =
| range map caption =
| range map width =
| range legend =
| iucnstatus   =
| commons      = Category:Verbascum
| wikispecies  = Verbascum
| iucn         =
| itis         = 33388 
| ncbi         = 39257  
| eol          = 11199743
| grin        = 12679
| ipni         = 38101
}}

'''Айыу ҡолағы, һыйырҡойроҡ''' ({{lang-ru|Коровя́к}}, {{lang-la|Verbáscum}} — [[сираж һымаҡтар]] ғаиләһенән ике йыллыҡ һары суҡ сәскәле, алмаш япраҡлы үлән үҫемлек. Июнь-август айҙарында һарғылт [[сәскә]] ата, август-сентябрҙә [[орлоҡ|орлоғо]] өлгөрә.

== Биологик яҙма ==
[[Рәсем:Verbascum flowerdiagram.png|thumb|left|[[Диаграмма цветка]] коровяка<ref>''Strasburger, Noll, Schenck, Schimper'': Lehrbuch der Botanik für Hochschulen. 4. Auflage, Gustav Fischer, Jena, 1900</ref>]]

Ике йыллыҡ йәки күп йыллыҡ үҫемлек. Бик һирәк бер йыллыҡ та була. Бейеклеге 0,5-3 метр. Ярм ҡыуаҡ фориаһында ла үҫә ала. Япраҡтары алмаш япраҡлы, әйләнмә рәүештә урынлашҡан.<ref name="ФСССР">{{книга|автор=Федченко Б. А.|часть=Коровяк — Verbascum|заглавие=Флора СССР|ссылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/flora_sssr1955_25.djvu|ответственный=Ботанический институт имени В. Л. Комарова Академии наук СССР; Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Редакторы тома Б. К. Шишкин и Е. Г. Бобров|место=М.—Л.|издательство=Изд-во Академии наук СССР|год=1955|том=XXII|страницы=122}}</ref>, йөнтәҫ, ҡайһы бер япраҡтары шыма ла була.
[[Сәскә|Сәскәләре]] биш таж япрағы бар, һары төҫтә, шулай уҡ һарғыҙылдары, ҡара-көрәндәре, зәңгәрҙәре, көл төҫлөләре, аҡтары ла осрай. ла осрай.

[[Емеш]]е — шар формаһында, шулай уҡ оҙонса формала мке өлөшлө ҡап, ҡап эсендә бик күп ваҡ ҡына орлоҡтар биш рәт булып теҙелгән<ref name="ФСССР" />.

== Таралыуы ==
[[Уртаса климат|уртаса климаттың]] [[Евразия]], [[Төньяҡ Африка]] өлөшөндә таралған, һәм шулай уҡ [[Төньяҡ Америка|Төньяҡ Америкаға]] ла күсеп барып үҫкән.
[[Рәсәй|Рәсәҙең]] — [[Европа өлөшө|европа өлөшөндә, [[Кавказ]]да таралған.
Ташлы ҡаялы тауҙарҙа, далаларҙа, ҡоро туғайҙарҙа, ҡомло урындарҙа, юл буйҙарында, урман ситтәрендә, ҡомло ерҙә, тау биттәрендә, торлаҡ, юл буйҙарында үҫә.
Евразияла, Төньяҡ Африкала уртаса климат зонаһында таралған. Төньяҡ Америкаға күсерелгән.
Башҡортотсанда [[Асҡын районы]]нда күпләп осрай.

== Халыҡ мидицинаһында ==
Айыу ҡолағы сәскәһенән әҙерләнгән төнөтмәне тын алыу юлдары, үпкә шешкәндә, үпкә туберкулезы, ашҡаҙан-эсәк сирҙәре былғанда, ҡакырыҡтың сығыуын еңеләйтеү маҡсатында, эс ҡатыу менән яфаланғанда ҡулланалар.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Флора СССР. В 30-ти томах / Главный редактор и редактор тома акад. В. Л. Комаров — М.—Л.: Издательство Академии Наук СССР, 1935. — Т. IV. — С. 456—467. — 760 с. — 5175 экз.
* Ғүмәров В. З. Тыуған яҡтың шифалы үҫәмлектәре. —Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1996. −160 б. ISBN 5-295-01499-1
* {{книга|автор=Федченко Б. А.|часть=Коровяк — Verbascum|заглавие=Флора СССР|ссылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/flora_sssr1955_25.djvu|ответственный=Ботанический институт имени В. Л. Комарова Академии наук СССР; Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Редакторы тома Б. К. Шишкин и Е. Г. Бобров|место=М.—Л.|издательство=Изд-во Академии наук СССР|год=1955|том=XXII|страницы=122—170}}



[[Категория:Үҫемлектәр]]
[[Категория:Сираж һымаҡтар]]
[[Категория:Евразия флораһы]]
[[Категория:Африка флораһы]]
Айыу ҡолағы, һыйырҡойроҡ (,  — сираж һымаҡтар ғаиләһенән ике йыллыҡ һары суҡ сәскәле, алмаш япраҡлы үлән үҫемлек. Июнь-август айҙарында һарғылт сәскә ата, август-сентябрҙә орлоғо өлгөрә.

 Биологик яҙма 
thumb|left|Диаграмма цветка коровякаStrasburger, Noll, Schenck, Schimper: Lehrbuch der Botanik für Hochschulen. 4. Auflage, Gustav Fischer, Jena, 1900

Ике йыллыҡ йәки күп йыллыҡ үҫемлек. Бик һирәк бер йыллыҡ та була. Бейеклеге 0,5-3 метр. Ярм ҡыуаҡ фориаһында ла үҫә ала. Япраҡтары алмаш япраҡлы, әйләнмә рәүештә урынлашҡан., йөнтәҫ, ҡайһы бер япраҡтары шыма ла була.
Сәскәләре биш таж япрағы бар, һары төҫтә, шулай уҡ һарғыҙылдары, ҡара-көрәндәре, зәңгәрҙәре, көл төҫлөләре, аҡтары ла осрай. ла осрай.

Емеше — шар формаһында, шулай уҡ оҙонса формала мке өлөшлө ҡап, ҡап эсендә бик күп ваҡ ҡына орлоҡтар биш рәт булып теҙелгән.

 Таралыуы 
уртаса климаттың Евразия, Төньяҡ Африка өлөшөндә таралған, һәм шулай уҡ Төньяҡ Америкаға ла күсеп барып үҫкән.
Рәсәҙең — [[Европа өлөшө|европа өлөшөндә, Кавказда таралған.
Ташлы ҡаялы тауҙарҙа, далаларҙа, ҡоро туғайҙарҙа, ҡомло урындарҙа, юл буйҙарында, урман ситтәрендә, ҡомло ерҙә, тау биттәрендә, торлаҡ, юл буйҙарында үҫә.
Евразияла, Төньяҡ Африкала уртаса климат зонаһында таралған. Төньяҡ Америкаға күсерелгән.
Башҡортотсанда Асҡын районында күпләп осрай.

 Халыҡ мидицинаһында 
Айыу ҡолағы сәскәһенән әҙерләнгән төнөтмәне тын алыу юлдары, үпкә шешкәндә, үпкә туберкулезы, ашҡаҙан-эсәк сирҙәре былғанда, ҡакырыҡтың сығыуын еңеләйтеү маҡсатында, эс ҡатыу менән яфаланғанда ҡулланалар.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Флора СССР. В 30-ти томах / Главный редактор и редактор тома акад. В. Л. Комаров — М.—Л.: Издательство Академии Наук СССР, 1935. — Т. IV. — С. 456—467. — 760 с. — 5175 экз.
 Ғүмәров В. З. Тыуған яҡтың шифалы үҫәмлектәре. —Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1996. −160 б. ISBN 5-295-01499-1
 

Категория:Үҫемлектәр
Категория:Сираж һымаҡтар
Категория:Евразия флораһы
Категория:Африка флораһы