Өҫән-Ивановка
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Өҫән-Ивановка
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Усень-Ивановское}}
 | изображение    = Усень-Иваново - panoramio (4).jpg
 | описание изображения  =
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 54 |lat_min = 11 |lat_sec = 17
 | lon_deg                  = 54 |lon_min = 20 |lon_sec = 24
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Бәләбәй районы
 | район в таблице          = Бәләбәй районы
 |вид поселения            = Ауыл биләмәһе
 |поселение                = Өҫән-Ивановка ауыл Советы (Бәләбәй районы)
 |поселение в таблице      = Өҫән-Ивановка ауыл Советы (Бәләбәй районы)
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 1741
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Усень-Ивановское | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Усень-Ивановское | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | милли состав       = урыҫтар
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 452033
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80209840001
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}


'''Өҫән-Ивановка''' ({{lang-ru|Усень-Ивановское}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Бәләбәй районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 882 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452033, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80209840001.
 
== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||882||399||483||45,2||54,8
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Бәләбәй (ҡала)|Бәләбәй]]): 18 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Аксаков (Бәләбәй районы)|Аксаков]]): 29 км

== Тарихы ==
[[Өҫән-Ивановка ауыл Советы (Бәләбәй районы)|Өҫән-Ивановка ауыл Советы]] үҙәге. Район үҙәгенән төньяҡ-көнсығышҡа 18 саҡрым һәм Аксаков тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 29 саҡрым алыҫлыҡта [[Өҫән]] йылғаһы буйында урынлашҡан. Өҫән-Ивановка ауылына старообрядсылар тарафынан 1741 йылда нигеҙ һалына. [[Түбәнге Новгород өлкәһе|Түбәнге Новгород]] губернаһы Балахнин өйәҙенең Городец ҡасабаһынан һәм [[Кама]] йылғаһы буйындағы Шуран ауылынан күсеп килгәндәр. Өҫән-Ивановка ауылы урынында мең башҡорт ҡәбиләһе йәшәгән Ырыҫлы тип аталған тораҡ пункт булған. Һуңынан башҡорттар [[Ҡыҙрас]] ауылына күсенәләр. 1761 йылда Урал сәнәғәтсеһе Иван Петрович Осокин Өҫән йылғаһы буйында үҙенең сираттағы баҡыр иретеү заводын төҙөй. Иоанн Предтеча Раштыуаһы көнөндә уны яҡтырта, шуға күрә үҙ исемдәренең ҡушылыуынан «Өҫән-Иваново заводы» исеме тыуа. 1761 йылда быуа төҙөлә, уның ресурстары баҡыр иретеү заводының эшен тәьмин итә. Завод [[1761 йыл]]дың 29 ноябрендә эш башлай. [[1864 йыл]]да завод ябыла. Быуа йәшәүен дауам итә һәм «Барский пруд» исемен һаҡлап ҡала. [[Өҫән]] йылғаһы буйында 12 һыу тирмәне төҙөлгән. Беренсе тирмән 1905 йылда элекке («Барский пруд») быуаһында төҙөлгән. 1911 йылдың июль башында Сергей Эфрон менән [[Цветаева Марина Ивановна|Марина Цветаева]] ҡымыҙ менән дауаланырға килә. Ауылда ағалы-ҡустылы Баязит менән Шәңгәрәйҙең 2 ҡымыҙ менән дауалау үҙәге булған. Улар Квашниндарҙың түбәнге урамындағы бүлмәһен ҡуртымға алған. [[Цветаева Марина Ивановна|Марина Цветаева]] Өҫән-Ивановка ауылында бер айҙан ашыу йәшәгән. Улар туҡтаған йорт һаҡланмаған, был урында мемориаль таҡтаташ тора, ә урам уның исемен йөрөтә. 1992 йылда Цветаеваға Рәсәйҙә беренсе һәйкәл ҡуйыла. 1993 йылда урман хужалығы бинаһында М. Цветаеваның музейы асылған. 1910 йылда ауылда 1500 йорт, 5 урам иҫәпләнә: Шишовка, Үрге, Урта, Квашнинка, Заречная. Ике сиркәү — старообрядсылыҡ ғибәҙәтханаһы (1906), Раскольниктар ғибәҙәтханаһы (1842), ике мәктәп, медпункт, өс кибет (магазин), ҡабаҡ, һырахана булған. Игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр, заводта эшләгәндәр. Ауылда улус идараһы урынлашҡан. Ауыл эргәһендә [[Өҫән-Ивановка заказнигы]] урынлашҡан.

Халҡы: 1795 йылда — 671 кеше, 1865 йылда 276 йортта — 1813 кеше кеше, 1906 йылда — 1083 кеше; 1920 йылда — 3374 кеше; 1939 йылда — 2923 кеше; 1959 йылда — 1518 кеше; 1989 йылда — 916 кеше; 2002 йылда — 926 кеше; 2010 йылда — 882 кеше. Урыҫтар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, амбулатория, шәфҡәт туташы хеҙмәте бүлеге, мәҙәниәт йорто («Рябинушка» урыҫ халыҡ фольклор ансамбле), китапхана, сиркәү, Цветаева М. музейы бар; Цветаеваның тарихи-мәҙәни үҙәге эшләй<ref>{{Cite web |url=http://xn----8sbfbltdihyem5ajt1m.xn--p1ai/page/history |title=Архивированная копия |accessdate=2020-04-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190912000920/http://xn----8sbfbltdihyem5ajt1m.xn--p1ai/page/history |archivedate=2019-09-12 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190912000920/http://xn----8sbfbltdihyem5ajt1m.xn--p1ai/page/history |date=2019-09-12 }}</ref><ref>[https://pandia.ru/text/81/227/24322.php Авторская платформа| Pandia.ru / История села]{{Недоступная ссылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://libmap.bashnl.ru/node/1038 «Литературная газета» Республики Башкортостан. Село Усень-Ивановка]</ref>.

== Урамдары ==
[[Файл:Дом Марины Цветаевой - panoramio.jpg|thumb|right|250px|[[Марина Цветаева музейы (Өҫән-Ивановка ауылы)|Марина Цветаева музейы]]]]
Исемдәре:<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/009/000054.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Өҫән-Ивановка ауылы]</ref>
{{колонки|2}}
*  Йылға арты урамы ({{lang-ru|Заречная (улица)}}) 
*  Комсомол урамы ({{lang-ru| Комсомольская (улица)}})
*  Гагарин урамы ({{lang-ru|Гагарина (улица)}}) 
*  М.Цветаева урамы ({{lang-ru|М.Цветаевой (улица)}}) 
*  Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная (улица)}}) 
{{колонки|конец}}

== Иҫтәлекле урындары ==
* Пушкин посадкаһы — 1899 йылда А. С. Пушкиндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы ултыртылған ҡарағай, шыршы, ҡарағас ағастары.
* Цветаева аллеяһы — 1992 йылда М. Цветаеваның тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы ултырталған ҡарағай ағастары.
* Пушкин аллеяһы — 1999 йылда А. С. Пушкиндың тыуыуына 200 йыл тулыу айҡанлы күк шыршы һәм йүкә ағастары.
* Барский пруд (Бай быуаһы) — 12 гектар майҙанлы матур һыуһаҡлағыс.
* Девичий ключ (Ҡыҙҙар шишмәһе) — таҙа һыулы шишмә..
* [[Өҫән-Ивановка заказнигы]] — уның территорияһында ҡарағай урмандары, ҡайын сауҡалығы урынлашҡан. 1869 йылда бында [[Даль Владимир Иванович|В. И. Даль]] килә.
* Старообрядсылар сиркәүе — 1895 йылда төҙөлгән.
* «Аслыкүл тәбиғәт паркы» — тоҙло һыулы күл, Башҡортостандың иң ҙур күле, М. Цветаева музейынан 20 км алыҫлыҡта урынлашҡан
* [[Марина Цветаева музейы (Өҫән-Ивановка ауылы)|Марина Цветаеваның йорт-музейы ]]— 1993 йылдың 2 октябрендә үҙ эшен башлай, 1992 йылда Рәсәйҙә М.Цветаеваға беренсе һәйкәл ҡуйыла.

<gallery mode="packed" heights="160px" caption="Өҫән-Ивановка ауылы күренештәре">
Файл:Usen^^39,-Ivanovskoye, Respublika Bashkortostan, Russia, 452033 - panoramio.jpg
Файл:Исень-Иваново - panoramio.jpg
Файл:Пруд в Усень-Иваново - panoramio.jpg
Файл:Усень-Иваново - panoramio (1).jpg
Файл:Усень-Иваново - panoramio (3).jpg
</gallery>

== Билдәле шәхестәре ==
* 1911 йылдың йәйендә Марина Цветаева, уның буласаҡ ире Сергей Эфрон Өҫән-Ивановкала ҡымыҙ менән дауалана. 1993 йылда ауылда [[Марина Цветаева музейы (Өҫән-Ивановка ауылы)|Марина Цветаева музейы]] асыла.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Марина Цветаева музейы (Өҫән-Ивановка ауылы)]] 
* [[Өҫән-Ивановка заказнигы]]
== Видеояҙмалар ==
* {{YouTube|SH1ZmlOGWIw|logo=1}} Өҫән-Ивановка.Марина Цветаеваға
* {{YouTube|KN0nHTLboNQ|logo=1}} Өҫән-Ивановка ауылы

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}
== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|76008}}{{v|05|04|2022}}
* [http://libmap.bashnl.ru/node/1038 «Литературная газета» Республики Башкортостан. Село Усень-Ивановка]
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978-5-295-04683-4.{{ref-ru}}
* {{Cite web |url=http://xn----8sbfbltdihyem5ajt1m.xn--p1ai/page/history |title=Архивированная копия |accessdate=2020-04-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190912000920/http://xn----8sbfbltdihyem5ajt1m.xn--p1ai/page/history |archivedate=2019-09-12 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190912000920/http://xn----8sbfbltdihyem5ajt1m.xn--p1ai/page/history |date=2019-09-12 }}
* [https://pandia.ru/text/81/227/24322.php Авторская платформа| Pandia.ru / История села]{{Недоступная ссылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.gosspravka.ru/02/009/000054.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Өҫән-Ивановка ауылы]


{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Бәләбәй районы ауылдары}}

[[Категория:Бәләбәй районы ауылдары]]
Өҫән-Ивановка () — Башҡортостандың Бәләбәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 882 кеше.
Почта индексы — 452033, ОКАТО коды — 80209840001.
 
 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь88239948345,254,8

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Бәләбәй): 18 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аксаков): 29 км

 Тарихы 
Өҫән-Ивановка ауыл Советы үҙәге. Район үҙәгенән төньяҡ-көнсығышҡа 18 саҡрым һәм Аксаков тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 29 саҡрым алыҫлыҡта Өҫән йылғаһы буйында урынлашҡан. Өҫән-Ивановка ауылына старообрядсылар тарафынан 1741 йылда нигеҙ һалына. Түбәнге Новгород губернаһы Балахнин өйәҙенең Городец ҡасабаһынан һәм Кама йылғаһы буйындағы Шуран ауылынан күсеп килгәндәр. Өҫән-Ивановка ауылы урынында мең башҡорт ҡәбиләһе йәшәгән Ырыҫлы тип аталған тораҡ пункт булған. Һуңынан башҡорттар Ҡыҙрас ауылына күсенәләр. 1761 йылда Урал сәнәғәтсеһе Иван Петрович Осокин Өҫән йылғаһы буйында үҙенең сираттағы баҡыр иретеү заводын төҙөй. Иоанн Предтеча Раштыуаһы көнөндә уны яҡтырта, шуға күрә үҙ исемдәренең ҡушылыуынан «Өҫән-Иваново заводы» исеме тыуа. 1761 йылда быуа төҙөлә, уның ресурстары баҡыр иретеү заводының эшен тәьмин итә. Завод 1761 йылдың 29 ноябрендә эш башлай. 1864 йылда завод ябыла. Быуа йәшәүен дауам итә һәм «Барский пруд» исемен һаҡлап ҡала. Өҫән йылғаһы буйында 12 һыу тирмәне төҙөлгән. Беренсе тирмән 1905 йылда элекке («Барский пруд») быуаһында төҙөлгән. 1911 йылдың июль башында Сергей Эфрон менән Марина Цветаева ҡымыҙ менән дауаланырға килә. Ауылда ағалы-ҡустылы Баязит менән Шәңгәрәйҙең 2 ҡымыҙ менән дауалау үҙәге булған. Улар Квашниндарҙың түбәнге урамындағы бүлмәһен ҡуртымға алған. Марина Цветаева Өҫән-Ивановка ауылында бер айҙан ашыу йәшәгән. Улар туҡтаған йорт һаҡланмаған, был урында мемориаль таҡтаташ тора, ә урам уның исемен йөрөтә. 1992 йылда Цветаеваға Рәсәйҙә беренсе һәйкәл ҡуйыла. 1993 йылда урман хужалығы бинаһында М. Цветаеваның музейы асылған. 1910 йылда ауылда 1500 йорт, 5 урам иҫәпләнә: Шишовка, Үрге, Урта, Квашнинка, Заречная. Ике сиркәү — старообрядсылыҡ ғибәҙәтханаһы (1906), Раскольниктар ғибәҙәтханаһы (1842), ике мәктәп, медпункт, өс кибет (магазин), ҡабаҡ, һырахана булған. Игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр, заводта эшләгәндәр. Ауылда улус идараһы урынлашҡан. Ауыл эргәһендә Өҫән-Ивановка заказнигы урынлашҡан.

Халҡы: 1795 йылда — 671 кеше, 1865 йылда 276 йортта — 1813 кеше кеше, 1906 йылда — 1083 кеше; 1920 йылда — 3374 кеше; 1939 йылда — 2923 кеше; 1959 йылда — 1518 кеше; 1989 йылда — 916 кеше; 2002 йылда — 926 кеше; 2010 йылда — 882 кеше. Урыҫтар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, амбулатория, шәфҡәт туташы хеҙмәте бүлеге, мәҙәниәт йорто («Рябинушка» урыҫ халыҡ фольклор ансамбле), китапхана, сиркәү, Цветаева М. музейы бар; Цветаеваның тарихи-мәҙәни үҙәге эшләй Авторская платформа| Pandia.ru / История села«Литературная газета» Республики Башкортостан. Село Усень-Ивановка.

 Урамдары 
thumb|right|250px|Марина Цветаева музейы
Исемдәре:«Налог Белешмәһе» статистикаһында Өҫән-Ивановка ауылы

  Йылға арты урамы () 
  Комсомол урамы ()
  Гагарин урамы () 
  М.Цветаева урамы () 
  Мәктәп урамы () 

 Иҫтәлекле урындары 
 Пушкин посадкаһы — 1899 йылда А. С. Пушкиндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы ултыртылған ҡарағай, шыршы, ҡарағас ағастары.
 Цветаева аллеяһы — 1992 йылда М. Цветаеваның тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы ултырталған ҡарағай ағастары.
 Пушкин аллеяһы — 1999 йылда А. С. Пушкиндың тыуыуына 200 йыл тулыу айҡанлы күк шыршы һәм йүкә ағастары.
 Барский пруд (Бай быуаһы) — 12 гектар майҙанлы матур һыуһаҡлағыс.
 Девичий ключ (Ҡыҙҙар шишмәһе) — таҙа һыулы шишмә..
 Өҫән-Ивановка заказнигы — уның территорияһында ҡарағай урмандары, ҡайын сауҡалығы урынлашҡан. 1869 йылда бында В. И. Даль килә.
 Старообрядсылар сиркәүе — 1895 йылда төҙөлгән.
 «Аслыкүл тәбиғәт паркы» — тоҙло һыулы күл, Башҡортостандың иң ҙур күле, М. Цветаева музейынан 20 км алыҫлыҡта урынлашҡан
 Марина Цветаеваның йорт-музейы — 1993 йылдың 2 октябрендә үҙ эшен башлай, 1992 йылда Рәсәйҙә М.Цветаеваға беренсе һәйкәл ҡуйыла.

 Билдәле шәхестәре 
 1911 йылдың йәйендә Марина Цветаева, уның буласаҡ ире Сергей Эфрон Өҫән-Ивановкала ҡымыҙ менән дауалана. 1993 йылда ауылда Марина Цветаева музейы асыла.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Марина Цветаева музейы (Өҫән-Ивановка ауылы) 
 Өҫән-Ивановка заказнигы
 Видеояҙмалар 
  Өҫән-Ивановка.Марина Цветаеваға
  Өҫән-Ивановка ауылы

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 «Литературная газета» Республики Башкортостан. Село Усень-Ивановка
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978-5-295-04683-4.
  
 Авторская платформа| Pandia.ru / История села
 «Налог Белешмәһе» статистикаһында Өҫән-Ивановка ауылы

Категория:Бәләбәй районы ауылдары