Үрге Мәмбәт
{{ТП-Рәсәй|Үрге Мәмбәт
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Үрге Мәмбәт
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 52 | lat_min = 31 | lat_sec = 11
  |lon_deg = 58 | lon_min = 12 | lon_sec = 8
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Баймаҡ районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 182
  |иҫәп алыу йылы       = 2009
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453676
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           =34751 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80206807003
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}
{{БМ|Мәмбәт}}
'''Үрге Мәмбәт''' ({{lang-ru|Верхнемамбетово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Баймаҡ районы]]ндағы ауыл. [[2009]] йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 182 кеше<ref name='белешмә китабы'>[http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Башҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}</ref>.
Почта индексы — 453676, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80206807003.

==Исеменең килеп сығышы==

''Мәмбәт'' антропонимынан<ref>[https://kitaptar.bashkort.org/storage/books/iVH0prU9PG1vCkam1CLGHljaQSY0QnUJVyc7ck9E.pdf Словарь топонимов Башкирской АССР. 159 бит]</ref> алынған: ауылға нигеҙ һалыусы Мәмбәт Әбдрәшитовтың исеме бирелгән<ref name="Әсфәндиәров">{{Китап:История сёл и деревень Башкортостана|страница =92}}</ref>.

== Географик урыны ==
Таналыҡ йылғаһының Йәноҙаҡ-Һаҙ ҡушылдығы янында урынлашҡан<ref name="Әсфәндиәров"></ref>
* Район үҙәгенә тиклем ([[Баймаҡ (ҡала)|Баймаҡ]]): 13 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Аҡморон]]): 9 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 54 км

== Тарихы ==
1816 йылда<ref name="Әсфәндиәров"></ref> [[Йомаш (Баймаҡ районы)|Йомаш]], Мырҙаҡай һәм [[Ярат]] ауылдарынан бүленеп сығыусылар Мәмбәт ауылына нигеҙ һала. Ауылға тәүгеләрҙән булып күскән Мырҙаҡай ауылы кешеһе ''Мәмбәт Әбдрәшитов'' исеме бирелгән.

[[ХХ быуат]] башында ике Мәмбәт ауылы була, Түбәнге Мәмбәт Үргеһенән 3 километр алыҫлыҡта ятҡан<ref name="Әсфәндиәров"></ref> (хәҙер ул ауыл бөтөрөлгән).
Халҡы малсылыҡ һәм [[Башҡортостанда игенселек|игенселек]] менән шөғөлләнә.

'''Мәмбәттәр Һарытау өлкәһендә'''

Хәҙерге [[Һарытау өлкәһе]] биләмәһендә Пугачев һәм Перелюб райондары составында башҡорт ауылдары барлыҡҡа килә. Сәбәбе — XVIII быуат аҙағында ҡалмыҡ ханлығы [[Рәсәй империяһы]]на буйһондоролғандан һуң буш ятҡан ерҙәргә төрлө улустарҙан башҡорттар күсә башлай. Ҡунаҡбай (икенсе исеме Хәсән) ауылына 6-сы кантондың Мәмбәт ауылынан башҡорттар күсә башлай. Мәмбәт халҡы — бөрйәндәр<ref>[https://bashgazet.ru/articles/bash-ort-donya-y/2019-09-20/arytau-a-y-bash-ort-auyldary-tarihynan-594011 Һарытауҙағы башҡорт ауылдары тарихынан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120212716/https://bashgazet.ru/articles/bash-ort-donya-y/2019-09-20/arytau-a-y-bash-ort-auyldary-tarihynan-594011 |date=2025-01-20 }}</ref>.

'''Совет осоро'''

1931 йылда [[РККА]]-ның 46-сы һанлы Баймаҡ йылҡы заводын ойошторған саҡта уның подразделениеһы була. 1956 йылда йылҡы заводы базаһында «Баймаҡ» сиҙәм совхозы ойошторола, Үрге Мәмбәт совхоз составында ҡала, һуңынан унда «Баймаҡ» ПСК-һы була<ref name="Баймакский край">{{китап |автор=Ред.составитель А. Багуманов |заглавие=Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание |место=Уфа |издательство=[[Китап (нәшриәт)|Башкирское книжное издательство]] |год=2002|страниц=332|ISBN=5-295-03157-8}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||162||87||75||53,7||46,3
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
; Милли составы
Ауылда 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, [[бөрйән]] ырыуы [[башҡорттар]]ы (97 %) йәшәй<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.</ref>.

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
*  Таулы урамы — {{lang-ru|Горная улица}}
*  Яр буйы урамы — {{lang-ru|Набережная улица}}
*  Сахалин урамы — {{lang-ru|Сахалина улица}}
*  Үҙәк урамы — {{lang-ru| Центральная улица}}
<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/006/000080.html Улицы]</ref>
{{Колонки|конец}}

==Билдәле шәхестәре ==
* [[Ғүмәров Исхаҡ Иҙрис улы]] — подполковник, [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, уның полкы [[Берлин]]да империя канцелярияһын баҫып ала.
* [[Һөйөндөков Йәлил Төхвәт улы]] — биология фәндәре докторы, доцент.
* [[Дәүләтбаев Әбделхаҡ Айса улы]] — фәндәр докторы, Ҡаҙан хиимик-технологик инттитутының элекке ректоры<ref name="Баймакский край"></ref>.

== Видеояҙмалар ==
— {{YouTube|4ZNgFbzibbw|logo=1}} Баймаҡ районы Мәмбәт ауылы халҡы ярҙам һорай

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* {{китап |автор=Ред.составитель А. Багуманов |заглавие=Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание |место=Уфа |издательство=[[Китап (нәшриәт)|Башкирское книжное издательство]] |год=2002|страниц=332|ISBN=5-295-03157-8}}
* {{БЭ2013|95714}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Китап:История сёл и деревень Башкортостана|страница =92 }}
* [https://kitaptar.bashkort.org/storage/books/iVH0prU9PG1vCkam1CLGHljaQSY0QnUJVyc7ck9E.pdf Словарь топонимов Башкирской АССР]
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     =  
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Баймаҡ районы ауылдары}}
[[Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы]]
[[Категория:1816 йылда нигеҙләнгән тораҡ пункттар]]
[[Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары]]
[[Категория:Баймаҡ районы ауылдары]]
Үрге Мәмбәт () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 182 кешеБашҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы .
Почта индексы — 453676, ОКАТО коды — 80206807003.

Исеменең килеп сығышы

Мәмбәт антропонимынанСловарь топонимов Башкирской АССР. 159 бит алынған: ауылға нигеҙ һалыусы Мәмбәт Әбдрәшитовтың исеме бирелгән.

 Географик урыны 
Таналыҡ йылғаһының Йәноҙаҡ-Һаҙ ҡушылдығы янында урынлашҡан
 Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 13 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Аҡморон): 9 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 54 км

 Тарихы 
1816 йылда Йомаш, Мырҙаҡай һәм Ярат ауылдарынан бүленеп сығыусылар Мәмбәт ауылына нигеҙ һала. Ауылға тәүгеләрҙән булып күскән Мырҙаҡай ауылы кешеһе Мәмбәт Әбдрәшитов исеме бирелгән.

ХХ быуат башында ике Мәмбәт ауылы була, Түбәнге Мәмбәт Үргеһенән 3 километр алыҫлыҡта ятҡан (хәҙер ул ауыл бөтөрөлгән).
Халҡы малсылыҡ һәм игенселек менән шөғөлләнә.

Мәмбәттәр Һарытау өлкәһендә

Хәҙерге Һарытау өлкәһе биләмәһендә Пугачев һәм Перелюб райондары составында башҡорт ауылдары барлыҡҡа килә. Сәбәбе — XVIII быуат аҙағында ҡалмыҡ ханлығы Рәсәй империяһына буйһондоролғандан һуң буш ятҡан ерҙәргә төрлө улустарҙан башҡорттар күсә башлай. Ҡунаҡбай (икенсе исеме Хәсән) ауылына 6-сы кантондың Мәмбәт ауылынан башҡорттар күсә башлай. Мәмбәт халҡы — бөрйәндәрҺарытауҙағы башҡорт ауылдары тарихынан .

Совет осоро

1931 йылда РККА-ның 46-сы һанлы Баймаҡ йылҡы заводын ойошторған саҡта уның подразделениеһы була. 1956 йылда йылҡы заводы базаһында «Баймаҡ» сиҙәм совхозы ойошторола, Үрге Мәмбәт совхоз составында ҡала, һуңынан унда «Баймаҡ» ПСК-һы була.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь162877553,746,3

 Милли составы
Ауылда 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, бөрйән ырыуы башҡорттары (97 %) йәшәйЕдиный электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — приложение в формате Excel ..

 Урамдары 

  Таулы урамы — 
  Яр буйы урамы — 
  Сахалин урамы — 
  Үҙәк урамы — 
Улицы

Билдәле шәхестәре 
 Ғүмәров Исхаҡ Иҙрис улы — подполковник, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, уның полкы Берлинда империя канцелярияһын баҫып ала.
 Һөйөндөков Йәлил Төхвәт улы — биология фәндәре докторы, доцент.
 Дәүләтбаев Әбделхаҡ Айса улы — фәндәр докторы, Ҡаҙан хиимик-технологик инттитутының элекке ректоры.

 Видеояҙмалар 
—  Баймаҡ районы Мәмбәт ауылы халҡы ярҙам һорай

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 

 Әҙәбиәт 
 
 Словарь топонимов Башкирской АССР

Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы
Категория:1816 йылда нигеҙләнгән тораҡ пункттар
Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары
Категория:Баймаҡ районы ауылдары