Кәрешкә (үҫемлек)
{{Таксон
| name              = Кәрешкә
| image file        = Voederwikke Vicia sativa.jpg
| image title       = Кәрешкә. Үҫемлектең дөйөм күренеше
| image descr       = [[Баҫыу кәрешкәһе]]. <br />Үҫемлектең дөйөм күренеше.
| regnum            = Үҫемлектәр
| parent            = 
| rang              = Ырыу
| latin             = Vicia
| author            = [[L.]]
| syn               = 
| children name     = Төр
| children          =
| typus             = {{bt-latrus|Vicia sativa|aut=[[L.]]|Горошек посевной}}<ref name="NCU">{{cite web|url=http://www.bgbm.org/scripts/asp/IAPT/ncugentry.asp?name=Vicia|title=Entry for ''Vicia'' L.|date=Sept 24, 1997|work=NCU-3e. Names in current use for extant plant genera. Electronic version 1.0|lang=en|accessdate=2010-11-03}}</ref>
| range map         = 
| range map caption = 
| range map width   = 
| range legend      = 
| iucnstatus        = 
| wikispecies       = Vicia
| commons           = Category:Vicia
| iucn              = 
| itis              = 26329
| ncbi              = 3904
| eol               = 13463
| grin              = 12701
| ipni              = 23780
}}

'''Кәрешкә'''  ({{lang-ru|горошек, вика }}, {{lang-la|Vicia}})—  [[Ҡуҙаҡлылар ғәиләһе|ҡуҙаҡлылар ғаиләһе]]нә ингән теҙмә япраҡлы, сырмалып торған мыйыҡлы, ваҡ ҡына ирен сәскәле үҫемлек; теҙмә япраҡлы, сырмалып торған мыйыҡлы, ваҡ ҡына ирен сәскәле ҡуҙаҡлы үлән<ref>Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З.Г.Ураксина, 2005)</ref>; ҡуҙаҡлы мал аҙығы үҫемлеге<ref>Русско-башкирский словарь сельскохозяйственных терминов (Ф.С.Мурзакаев, 2001)</ref>; ҡуҙаҡлылар ғаиләһенә ингән теҙмә япраҡлы, сырмалып торған мыйыҡлы, ваҡ ҡына ирен сәскәле үҫемлек; бал ҡорттары уның татын яратып йыя; шәкәрлелеге 70 кг/га<ref>Русско-башкирский словарь по пчеловодству (Г.Д.Зайнуллина, 2001)
</ref>.


120 төрө билдәле.

Тамыр системаһы үҙәкле, азот туплаусы бүлбеләре бар. Ботаҡтары нәҙәк, 1 метрға тиклем оҙонлыкта, япраҡтары пар ҡаурый һамаҡ, 4-10 пар япраҡсыҡ һәм икегә айырылған мыйыҡсалы. Япраҡ ҡыуышлығында сәскәләре 1-3 әр була, үҙенән һеркәләнә, таждары төрлө төҫтә - аҡһыл шәмәхә, ҡуйы ҡыҙыл, алһыу, аҡ. [[Емеше]] − 4-10 яҫы орлоҡло ҡуҙаҡ, 1000 орлоҡтоң авырлыгы 50-60 г. Мал аҙығы үҫемлеге, еңел үҙләштерелә торған йәшел масса һәм 35%-ҡа тиклем [[аҡһым]]лы бөртөк бирә. Бесән, сенаж, үлән оно булараҡ ҡулланыла; һаламы һәм кәбәге лә мал аҙығы итеп файҙаланыла.
 
Кәрешкә көн яҡтылығы оҙон ваҡытта үҫә, тупраҡҡа һәм йылылыҡка талапсан түгел, дым ярата. Ҡоро йылдарҙа уңышы кәмей. Тупраҡ шарттарын яҡшыртҡанда: [[ашлама]], [[известь]] кереткәндә, тупраҡты тирән эшкәрткәндә, һыу режимын көйләгәндә яҡшыраҡ үҫә. Күп осраҡта [[һоло]] һ.б. мал аҙығы культуралары ҡатнашында үҫтерелә. Ашламалар (яртылаш серегән йә иһә тулыһынса серегән тиреҫ, [[минераль ашламалар]]) 1 гектарҙан 30-35 т йәшел масса йә иһә 2,5-3 т бөртөк алыу маҡсаты ҡуйып керетелә. Кәрешкәнең 1 т йәшел массаһы тупраҡтан 3,5-4 кг азот (ҡатнашмалағы культуралар нисбәтенә бәйле), 1-1,3 кг Р2О5, 3-4 кг К2О үзләштерә, 1 т бөртөк, тиңдәшле рәүештә, 60-65, 15-20 һәм 15-20 кг. 

{{Фоторяд|Vicia americana 5294.JPG|Vicia sylvatica bgiu.jpg|Vicia villosa schote.jpeg|Бобы.jpg|текст=Һулдан уңға: <br />Япрағы (''[[Vicia americana]]''). Сәскәләре. Йөнтәҫ кәрешкә ҡүҙағы. Орлоғо|color=#BBDD99|ш2=160|ш3=160|ш4=187}}

== Иҫкәрмәләр ==
<references/>
== Әҙәбиәт ==
* Митрофанов А.С., Рожков М.М. Вика (яровая и озимая). М., 1961; Зиганшин А.А., Исмагилов Х.Х. Зернофуражное поле. Казань, 1985; Чекмарев П.А. Рекомендации по возделыванию вико-овсяных смесей на полях Республики Татарстан. Казань, 1993.
* {{ФлораСССР|автор=Федченко Б. А.|часть=Род 825. Горошек — Vicia L.|том=13|стр=406—475}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Вика, растения из семейства мотыльковых}}
*  Г.Д. Зәйнуллина. Өфө- 2001 йыл Урыҫса-башҡортса, башҡортса-урыҫса умарталыҡ һүҙлеге.
{{Botanics-stub}}

== Сығанаҡтар ==
* [http://tatarile.org/maglumat/ Татар энциклопедияһы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207140810/http://tatarile.org/maglumat |date=2013-12-07 }} {{Ref-tt}}


[[Категория:Ике өлөшлөләр]]
[[Категория:Күбәләк сәскәлеләр]]
[[Категория:Баллы үҫемлектәр]]
[[Категория:Дарыу үҫемлектәре]]
[[Категория:Урта диңгеҙ буйы флораһы]]
[[Категория:Төньяҡ Африка флораһы]]
[[Категория:Төньяҡ Америка флораһы]]
[[Категория:Көньяҡ Америка флораһы]]
[[Категория:Ҡуҙаҡлылар]]
Кәрешкә  (, )—  ҡуҙаҡлылар ғаиләһенә ингән теҙмә япраҡлы, сырмалып торған мыйыҡлы, ваҡ ҡына ирен сәскәле үҫемлек; теҙмә япраҡлы, сырмалып торған мыйыҡлы, ваҡ ҡына ирен сәскәле ҡуҙаҡлы үләнТолковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З.Г.Ураксина, 2005); ҡуҙаҡлы мал аҙығы үҫемлегеРусско-башкирский словарь сельскохозяйственных терминов (Ф.С.Мурзакаев, 2001); ҡуҙаҡлылар ғаиләһенә ингән теҙмә япраҡлы, сырмалып торған мыйыҡлы, ваҡ ҡына ирен сәскәле үҫемлек; бал ҡорттары уның татын яратып йыя; шәкәрлелеге 70 кг/гаРусско-башкирский словарь по пчеловодству (Г.Д.Зайнуллина, 2001).

120 төрө билдәле.

Тамыр системаһы үҙәкле, азот туплаусы бүлбеләре бар. Ботаҡтары нәҙәк, 1 метрға тиклем оҙонлыкта, япраҡтары пар ҡаурый һамаҡ, 4-10 пар япраҡсыҡ һәм икегә айырылған мыйыҡсалы. Япраҡ ҡыуышлығында сәскәләре 1-3 әр була, үҙенән һеркәләнә, таждары төрлө төҫтә - аҡһыл шәмәхә, ҡуйы ҡыҙыл, алһыу, аҡ. Емеше − 4-10 яҫы орлоҡло ҡуҙаҡ, 1000 орлоҡтоң авырлыгы 50-60 г. Мал аҙығы үҫемлеге, еңел үҙләштерелә торған йәшел масса һәм 35%-ҡа тиклем аҡһымлы бөртөк бирә. Бесән, сенаж, үлән оно булараҡ ҡулланыла; һаламы һәм кәбәге лә мал аҙығы итеп файҙаланыла.
 
Кәрешкә көн яҡтылығы оҙон ваҡытта үҫә, тупраҡҡа һәм йылылыҡка талапсан түгел, дым ярата. Ҡоро йылдарҙа уңышы кәмей. Тупраҡ шарттарын яҡшыртҡанда: ашлама, известь кереткәндә, тупраҡты тирән эшкәрткәндә, һыу режимын көйләгәндә яҡшыраҡ үҫә. Күп осраҡта һоло һ.б. мал аҙығы культуралары ҡатнашында үҫтерелә. Ашламалар (яртылаш серегән йә иһә тулыһынса серегән тиреҫ, минераль ашламалар) 1 гектарҙан 30-35 т йәшел масса йә иһә 2,5-3 т бөртөк алыу маҡсаты ҡуйып керетелә. Кәрешкәнең 1 т йәшел массаһы тупраҡтан 3,5-4 кг азот (ҡатнашмалағы культуралар нисбәтенә бәйле), 1-1,3 кг Р2О5, 3-4 кг К2О үзләштерә, 1 т бөртөк, тиңдәшле рәүештә, 60-65, 15-20 һәм 15-20 кг. 

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Митрофанов А.С., Рожков М.М. Вика (яровая и озимая). М., 1961; Зиганшин А.А., Исмагилов Х.Х. Зернофуражное поле. Казань, 1985; Чекмарев П.А. Рекомендации по возделыванию вико-овсяных смесей на полях Республики Татарстан. Казань, 1993.
 
 
  Г.Д. Зәйнуллина. Өфө- 2001 йыл Урыҫса-башҡортса, башҡортса-урыҫса умарталыҡ һүҙлеге.

 Сығанаҡтар 
 Татар энциклопедияһы  

Категория:Ике өлөшлөләр
Категория:Күбәләк сәскәлеләр
Категория:Баллы үҫемлектәр
Категория:Дарыу үҫемлектәре
Категория:Урта диңгеҙ буйы флораһы
Категория:Төньяҡ Африка флораһы
Категория:Төньяҡ Америка флораһы
Категория:Көньяҡ Америка флораһы
Категория:Ҡуҙаҡлылар