Көҫәпәй
{{Айыҡ ауыл}}
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Кусепеево
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Көҫәпәй}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 55 |lat_min = 21 |lat_sec = 11
 | lon_deg                  = 57 |lon_min = 58 |lon_sec = 6
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Салауат районы{{!}}Салауат районы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = ауыл биләмәһе
 | поселение                = Мәсетле ауыл Советы (Салауат районы){{!}}Мәсетле ауыл Советы 
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Кусепеево | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Кусепеево | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = [[башҡорттар]]
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 452482
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80247840003
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
'''Көҫәпәй''' ({{lang-ru|Кусепеево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Салауат районы]]ндағы ауыл, [[Мәсетле ауыл Советы (Салауат районы)|Мәсетле ауыл Советы]]на ҡарай. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 250 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452482, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80247840003.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Малаяҙ]]): 27 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Мәсетле]]): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Кропачёв (станция)|Кропачёво)]]: 56 км

Көҫәпәй [[Йүрүҙән]] йылғаһы ҡушылдығы Муҡшы йылғаһы (11 км) буйында, район үҙәге Малаяҙ ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 27 километр һәм [[Кропачёв (станция)|Кропачёво]] станцияһынан ([[Силәбе өлкәһе]]) 56 километр алыҫлыҡта урынлашҡан<ref>{{БЭ2013|85968}}</ref>.

== Тарихы ==
Көҫәпәй ауылына [[XVIII быуат]]тың 2-се яртыһында [[Себер даруғаһы]] [[Мырҙалар]] улусы биләмәһендәге [[Мәсетле]] ауылы [[башҡорттар]]ы үҙҙәренең [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] ерҙәрендә нигеҙ һалған<ref>{{БЭ2013|85968}}</ref>.

== Биләмә берәмектәренә инеүе ==
<!-- {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100 %;margin:0;" --><!-- Төрөлөп ҡуйыла торған таблица башы -->
{| class="wikitable"
|-
! Теркәү йылы !! Улус, ауыл советы !! Өйәҙ, кантон, район !! Губерна, Республика !! Дәүләт
|-
| [[1757]] ||  улусы || Троицк өйәҙе || Ырымбур губернаһы || Рәсәй Империяһы
|-
| [[1816]] || 10-сы йорт || 8-се Башҡорт кантоны || Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
| [[1834]] || 10-сы йорт || 8-се Башҡорт кантоны|| Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1847]] || 10-сы йорт || 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе ||  Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1859]] || 10-сы йорт || 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе || Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1895]] ||Мырҙалар улусы || Өфө өйәҙе || Өфө губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1920]] ||Мырҙалар улусы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||[[Файл:Emblem of the Russian SFSR (1978–1991), Emblem of Russia (1991–1992).svg|20px]] РСФСР
|-
|[[1926]] ||Мырҙалар улусы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1935]] ||Мырҙалар-Мәсетле ауыл советы || Малаяҙ районы || Башҡорт АССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1941]] || Мәсетле ауыл советы|| Салауат районы|| Башҡорт АССР-ы || {{СССР}} СССР
|-
|[[1990]] || Мәсетле ауыл советы || Салауат районы ||[[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] ||{{Россия}} Рәсәй Федерацияһы
|-

|-
| || || || ||
|}

== Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше ==
Көҫәпәй ауылы [[Мәсетле]] ауылынан күсеп сыҡҡан кешенең исеме йәғни антропоним менән бәйле яңы ауыл булған.

[[1795 йыл]]да Көҫәпәй ауылында 22 хужалыҡта 140 кеше йәшәгән.

[[1816 йыл]]да ике ауылда — 342, [[1834 йыл]]да 628 кеше йәшәгән.

[[1849 йыл]]дың октябрендә был [[ауыл]]дар тураһындағы бер документта былай тип яҙылған: «Башҡорттарҙың бер өлөшө Мырҙалар-Мәсетле ауылынан [[Йүрүҙән]] аръяғына күсеп сыҡҡан, һәм ауылды Көҫәпәй тип атаған».

Ике ауыл бергә иҫәпкә алынғанлыҡтан, игенселек торошо тураһында мәғлүмәт юҡ тиерлек. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, [[XIX быуат]] аҙағына [[игенселек]] хаҡында ҡайһы бер мәғлүмәт бар. [[Игенселек]] системаһы әлегә ныҡлы урынлашмаған, {{comment|ҡалдаулы|залежная}}нан ({{comment|аралаштырылған|переложная}}) өс баҫыулыға күсмәгән, була. Ҡара тупраҡҡа [[арыш]], [[һоло]], [[бойҙай]] сәскәндәр. Муҡшы йылғаһы буйындағы һыу тирмәнен йылына 15 һум менән 12 йылға ҡуртымға биргәндәр.

[[1842 йыл]]да 22 хужалыҡта 167 ат, 116 һыйыр, 54 һарыҡ, 3 кәзә аҫыралған. Малды йәй буйы көтөүҙә йөрөткәндәр. Бесәнлектәр Йүрүҙән йылғаһының һыубаҫар туғайҙарында ла, таусыҡтарҙа ла урынлашҡан булған. 30-ға яҡын кеше һәр береһе 6 һум эш хаҡына яҡын-тирә ауылдарға ураҡҡа ялланған. Яҙ көндәрендә Балашевтың урман дачаһында 20 кеше, һәр береһе айына 4 һум ялына, урман ҡырҡҡан һәм ағас яндырып күмер эшләгән<ref>Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 104—105 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7</ref><ref>{{БЭ2013|85968}}</ref>.

[[1865 йыл]]да (Мырҙалар-Мәсетле ауылы халҡы менән бергә) 83 йортта 587 кеше йәшәгән. [[Малсылыҡ]], [[игенселек]], ситкә китеп эшләү (отходничество) менән шөғөлләнгәндәр. Һыу тирмәне була.

[[1906 йыл]]да мәсет теркәлгән<ref>{{БЭ2013|85968}}</ref><ref>{{ИСДБ|страницы=510}}</ref>.

== Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше ==
[[1920 йыл]]да Көҫәпәйҙә 63 хужалыҡта 332 кеше йәшәгән. Әлеге ваҡытта Көҫәпәй ауылында төп [[мәктәп]], фельдшер-акушер пункты бар<ref>{{БЭ2013|85968}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
Көҫәпәйҙә [[башҡорттар]] йәшәй (2002).

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1906 йыл ||229||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||332||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||226||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||243||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||207||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||241||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||250||128||122||51,2||48,8
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Билдәле кешеләре ==
* [[Нуриев Дамир Әхмәт улы]] (18.03.1941), ғалим-философ, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Философия фәндәре докторы (1996), профессор. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәр биреү хеҙмәткәре (1998), [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (2004).
* [[Әхтәров Урал Нурит улы]] (5.07.1940), урман хужалығы хеҙмәткәре, [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] һәм III дәрәжә Хеҙмәт даны ордендары кавалеры<ref>[http://www.bashinform.ru/news/744575-veteran-lesnogo-khozyaystva-bashkortostana-ural-akhtarov-otmechaet-70-letniy-yubiley-/ Ветеран лесного хозяйства Башкортостана Урал Ахтаров отмечает 70-летний юбилей]{{ref-ru}}</ref>.

== Көҫәпәйҙә тыуып-үҫкәндәр ==

== Хәтер ==

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Совхоз урамы ({{lang-ru|}} Совхозная (улица)
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|}} Школьная (улица)
* Соколов урамы — ({{lang-ru|}} Соколова (улица)
* Үҙәк урам ({{lang-ru|}} Центральная (улица)<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/salavatskiy-rayon/derevnya-kusepeevo/ Карта д. Кусепеево. Улицы]</ref>{{Колонки|конец}}.

== Тирә-яҡ мөхит ==
'''Ер-һыу атамалары'''

''Тауҙар:''

''Таусыҡтар, түбәләр:''

''Йылғалар, күлдәр:''
* [[Йүрүҙән]]
* '''Муҡшы'''

''Шишмәләр:''

''Ялан-бесәнлектәр:''

''Башҡа урын-ер атамалары:''

=== 1917 йылғы ауыл хужалығын иҫәпкә алыу карточкалары ===

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Мырҙалар]]

== Ҡушаматтар ==

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 104—105 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7{{ref-ru}}
* tv-rb.ru/teleproekty/poznavatelno-razvlekatelnye/bashkorttar/

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|85968}}
* {{ИСДБ|страницы=510}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Салауат районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Салауат районы ауылдары]]
[[Категория:Йүрүҙән буйындағы тораҡ пункттар]]
[[Категория:Проект:Башҡортостан ауылдары]]
Көҫәпәй () — Башҡортостандың Салауат районындағы ауыл, Мәсетле ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 250 кеше.
Почта индексы — 452482, ОКАТО коды — 80247840003.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Малаяҙ): 27 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Мәсетле): 3 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Кропачёво): 56 км

Көҫәпәй Йүрүҙән йылғаһы ҡушылдығы Муҡшы йылғаһы (11 км) буйында, район үҙәге Малаяҙ ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 27 километр һәм Кропачёво станцияһынан (Силәбе өлкәһе) 56 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Тарихы 
Көҫәпәй ауылына XVIII быуаттың 2-се яртыһында Себер даруғаһы Мырҙалар улусы биләмәһендәге Мәсетле ауылы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған.

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт 1757   улусы  Троицк өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы 1816  10-сы йорт  8-се Башҡорт кантоны  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы 1834  10-сы йорт  8-се Башҡорт кантоны Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1847  10-сы йорт  8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе   Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1859  10-сы йорт  8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1895 Мырҙалар улусы  Өфө өйәҙе  Өфө губернаһы  Рәсәй империяһы1920 Мырҙалар улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы 20px РСФСР1926 Мырҙалар улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935 Мырҙалар-Мәсетле ауыл советы  Малаяҙ районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941  Мәсетле ауыл советы Салауат районы Башҡорт АССР-ы   СССР1990  Мәсетле ауыл советы  Салауат районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы    

 Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше 
Көҫәпәй ауылы Мәсетле ауылынан күсеп сыҡҡан кешенең исеме йәғни антропоним менән бәйле яңы ауыл булған.

1795 йылда Көҫәпәй ауылында 22 хужалыҡта 140 кеше йәшәгән.

1816 йылда ике ауылда — 342, 1834 йылда 628 кеше йәшәгән.

1849 йылдың октябрендә был ауылдар тураһындағы бер документта былай тип яҙылған: «Башҡорттарҙың бер өлөшө Мырҙалар-Мәсетле ауылынан Йүрүҙән аръяғына күсеп сыҡҡан, һәм ауылды Көҫәпәй тип атаған».

Ике ауыл бергә иҫәпкә алынғанлыҡтан, игенселек торошо тураһында мәғлүмәт юҡ тиерлек. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, XIX быуат аҙағына игенселек хаҡында ҡайһы бер мәғлүмәт бар. Игенселек системаһы әлегә ныҡлы урынлашмаған, нан () өс баҫыулыға күсмәгән, була. Ҡара тупраҡҡа арыш, һоло, бойҙай сәскәндәр. Муҡшы йылғаһы буйындағы һыу тирмәнен йылына 15 һум менән 12 йылға ҡуртымға биргәндәр.

1842 йылда 22 хужалыҡта 167 ат, 116 һыйыр, 54 һарыҡ, 3 кәзә аҫыралған. Малды йәй буйы көтөүҙә йөрөткәндәр. Бесәнлектәр Йүрүҙән йылғаһының һыубаҫар туғайҙарында ла, таусыҡтарҙа ла урынлашҡан булған. 30-ға яҡын кеше һәр береһе 6 һум эш хаҡына яҡын-тирә ауылдарға ураҡҡа ялланған. Яҙ көндәрендә Балашевтың урман дачаһында 20 кеше, һәр береһе айына 4 һум ялына, урман ҡырҡҡан һәм ағас яндырып күмер эшләгәнАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 104—105 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7.

1865 йылда (Мырҙалар-Мәсетле ауылы халҡы менән бергә) 83 йортта 587 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, ситкә китеп эшләү (отходничество) менән шөғөлләнгәндәр. Һыу тирмәне була.

1906 йылда мәсет теркәлгән.

 Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше 
1920 йылда Көҫәпәйҙә 63 хужалыҡта 332 кеше йәшәгән. Әлеге ваҡытта Көҫәпәй ауылында төп мәктәп, фельдшер-акушер пункты бар.

 Халыҡ һаны 
Көҫәпәйҙә башҡорттар йәшәй (2002).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1906 йыл 229 1920 йыл 26 август332 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар226 1959 йыл 15 ғинуар243 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар207 2002 йыл 9 октябрь241 2010 йыл 14 октябрь25012812251,248,8

 Билдәле кешеләре 
 Нуриев Дамир Әхмәт улы (18.03.1941), ғалим-философ, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Философия фәндәре докторы (1996), профессор. Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәр биреү хеҙмәткәре (1998), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2004).
 Әхтәров Урал Нурит улы (5.07.1940), урман хужалығы хеҙмәткәре, «Почёт Билдәһе» һәм III дәрәжә Хеҙмәт даны ордендары кавалерыВетеран лесного хозяйства Башкортостана Урал Ахтаров отмечает 70-летний юбилей.

 Көҫәпәйҙә тыуып-үҫкәндәр 

 Хәтер 

 Урамдары 

 Совхоз урамы ( Совхозная (улица)
 Мәктәп урамы ( Школьная (улица)
 Соколов урамы — ( Соколова (улица)
 Үҙәк урам ( Центральная (улица)Карта д. Кусепеево. Улицы.

 Тирә-яҡ мөхит 
Ер-һыу атамалары

Тауҙар:

Таусыҡтар, түбәләр:

Йылғалар, күлдәр:
 Йүрүҙән
 Муҡшы

Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Башҡа урын-ер атамалары:

 1917 йылғы ауыл хужалығын иҫәпкә алыу карточкалары 

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Мырҙалар

 Ҡушаматтар 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 104—105 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7
 tv-rb.ru/teleproekty/poznavatelno-razvlekatelnye/bashkorttar/

 Һылтанмалар 
 
 

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Салауат районы ауылдары
Категория:Йүрүҙән буйындағы тораҡ пункттар
Категория:Проект:Башҡортостан ауылдары