Урман-Бишҡаҙаҡ
{{НП-Россия
 | статус                   = Ауыл
 | русское название         = Урман-Бишкадак
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Урман-Бишҡаҙаҡ}} 
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | ширина герба             = 
 | ширина флага             = 
 | lat_deg                  = 53 |lat_min =31 |lat_sec =36 
 | lon_deg                  = 56 |lon_min =04 |lon_sec =38 
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Ишембай районы 
 | район в таблице          = Ишембай районы{{!}}Ишембай районы
 | внутреннее деление       = 
 | вид главы                = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = ҠУҢҠАҘАЙ
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | климат                   = 
 | население                = {{ Население | Урман-Бишкадак | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Урман-Бишкадак | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = 
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | часовой пояс             = 
 | телефонный код           = 
 | почтовый индекс          = 453239
 | автомобильный код        = 
 | цифровой идентификатор   = 80231875001
 | категория в Commons      = Urman-Bishkadak
 | сайт                     = 
}}

'''Урман-Бишҡаҙаҡ, Урман-Бишҡаҙыҡ, Бишҡаҙаҡ''' ({{lang-ru|Урман-Бишкадак}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ишембай районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 613 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. [[Урман-Бишҡаҙаҡ ауыл советы (Ишембай районы)|Урман-Бишҡаҙаҡ ауыл Советының]] административ үҙәге.
Почта индексы — 453239, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80231875001.
[[Файл:Гора Тратау.jpg |thumb|right|300px|Ураман-Бишҡаҙаҡ ауылы. Торатау ]]

== Тарихы ==
[[Файл:Urman-Bishkadak.jpg|мини|Ике телдә юл тамғаһы: урыҫ һәм башҡорт телендә]]
Бөгөнгө Урман-Бишҡаҙаҡ ауылы XVIII—XIX быуаттарҙа Ҡуңҡаҙай тип атала. Ҡуңҡаҙайҙың беренсе күскенсеһе хөрмәтенә аталған. Беренсе күскенсенең улы Байғужа Ҡуңҡаҙаев 1758—1822 йылдарҙа йәшәй, улы — Муллағол, ейәндәре: Мурзабай, Иҙрис. 1795 йылда 92 кеше йәшәгән 16 ихатанан тора. 1834 йылда 26 ихатала 206 кеше йәшәгән. X ревизия 283 кеше йәшәгән 48 ихата күрһәтә. 1920 йылда 446 кеше һәм 94 йорт булған.

Моғайын, Ҡуңҡаҙай Бишҡаҙаҡ ауылында (хәҙер [[Яр-Бишҡаҙаҡ]]) тыуғандыр, быны күрше ауылдарҙың дөйөм исеме һәм 1795 йылға Бишҡаҙаҡтың һан яғынан ҙурыраҡ булыуы дәлилләй (92 кешегә ҡаршы 196).

Ауыл [[башҡорт-мишәр ғәскәре]]нең 7-се башҡорт кантоны 15-се тирмәһе составына инә, бер үк ваҡытта этник бүленеш буйынса — Тәлтем‑Юрматы улусының Илсектимер түбәһендә. Һуңыраҡ [[Өфө губернаһы]] [[Стәрлетамаҡ өйәҙе]]нең [[Аҙнай улусы]], 1922 йылдан [[Стәрлетамаҡ кантоны]]нда.

Ҡуңҡаҙайҙа малсылыҡ менән шөғөлләнәләр. 1839 йылда 206 кеше йәшәгән 28 йорт хужалығында 413 ат, 377 һыйыр, 94 һарыҡ, 50 кәзә була. Ни бары 38 умарта була. Ауылда барыһына 204 бот ужым һәм 832 бот яҙғы иген сәселгән<ref>{{ИСДБ|страница=129}}</ref>.

1912 йылда Ғәниятулла Ниғәмәтуллин Ҡуңҡаҙай ауылы муллаһы була<ref>{{Статья|ссылка=http://dx.doi.org/10.31833/vopr-dial.2018.1-2.0001|автор=Шамиль Исянгулов|заглавие=Изучение истории башкирской диалектологии (1950–1980 гг.)|год=2018-12-22|издание=Вопросы диалектологии|том=140|страницы=55–64|issn=2658-6207|doi=10.31833/vopr-dial.2018.1-2.0001}}</ref>. Мәсет 1909 йылда төҙөлә.
[[XX быуат]]тың 20-се йылдарынан (Яр-Бишҡаҙаҡ кеүек) хәҙерге исемен йөрөтә<ref>[https://vk.com/wall-142347974_151 Юрматы ырыуы тарихы. Урман-Бишкадак (Кунказаево)]</ref>..

Нефть 1864—1867 йылдарҙа һәм тау инженеры Васильев тарафынан табыла<ref>[[Ишембайҙа нефть эҙләү тарихы]]</ref>


1924 йылда 70 уҡыусыға интернат һәм хужалыҡ ҡаралтылары менән ике ҡатлы Урман-Бишҡаҙаҡ крәҫтиән йәштәр мәктәбе асыла, һуғыш йылдарында [[Балалар йорттары|балалар йорто]] асыла.

1985 йылда «Ишимбайжилстрой» тресы «Башгражданстрой» институты проекты буйынса ауылда эксперименталь торлаҡ йорттар төҙөй.

Ауыл иҫән ҡалған өс шихандың (4 инеләр) береһе, [[Торатау]] тауы итәгендә урынлашҡан.

== Хәҙерге осор ==
Ауылда урта мәктәп, етем балалар һәм үҫмерҙәр өсөн социаль реабилитация үҙәге «Өмөт», балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар<ref>{{БЭ|94263}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||446||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||501||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||747||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||858||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||600||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||715||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||613||298||315||48,6||51,4
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса ауылда [[башҡорттар]] йәшәй<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>.

; 1812 йылдағы Ватан һуғышында ҡатнашыусылар:
* Ялсынбаев Абыҙгилде;
* Илбул Байышев;
* Бикбай Байназаров;
* Бикбулат Байназаров;
* Амангилде Ҡотоев.

== Географик урыны ==
Алыҫлығы:<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref>
* Район үҙәгенә тиклем ([[Ишембай (ҡала)|Ишембай]]): 11 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Стәрлетамаҡ (ҡала)|Стәрлетамаҡ]]): 23 км.

== Урамдары ==
Урам исеме<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/026/000076.html «Налог Белешмәһе» системаһында Урман-Бишҡаҙаҡ ауылы]</ref>:
{{Колонки|2}}
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|улица Школьная}})
* Юл урамы ({{lang-ru|улица Дорожная}})
* Урман урамы ({{lang-ru|улица Лесная}})
* Чапаев урамы ({{lang-ru|улица Чапаева}})
* Йәшел урамы ({{lang-ru|улица Зеленая}})
* Үҙәк урамы ({{lang-ru|улица Центральная}})
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|улица Молодежная}})
* Йәйғор урамы ({{lang-ru|улица Радужная}})
* Ҡояшлы урамы ({{lang-ru|улица Солнечная}})
* Бәхет урамы ({{lang-ru|улица Счастья}})
* Уңыш урамы ({{lang-ru|улица Уныш}})
{{Колонки|конец}}

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Иманғолов Динислам Ислам улы]] (10.09.1924—22.09.2014), хеҙмәт алдынғыһы, йәмәғәтсе. 1951—1994 йылдарҙа [[Башҡортостан сода компанияһы|Стәрлетамаҡ сода-цемент комбинаты]] слесары. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның IX саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты (1975—1980). [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1974). [[Стәрлетамаҡ]] ҡалаһының почётлы гражданы (1969).
* [[Иманғолов Сулпан Ғоссам улы]] ([[1 ғинуар]] [[1932 йыл]] — [[9 ғинуар]] [[2001 йыл]]) — башҡорт журналисы һәм сатирик шағиры, СССР Журналистар (1958) һәм Яҙыусылар (1981) союздары ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993), [[Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия|Шәһит Хоҙайбирҙин]] (1996) һәм Булат Рафиҡов (2001) исемендәге премиялар лауреаты.
* [[Амангилдин Фәттәхетдин Ғәйнетдин улы]] ({{lang-ru|Амангильдин Фаттахетдин Гайнетдинович}}; 25 май [[1910]] — 13 август [[2000]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] яугиры. Гвардия старшинаһы. [[Ишембай районы]]) Урман-Бишҡаҙаҡ ауылында тыуған.

== Иҫтәлекле урындары ==
* [[Торатау]] тауы.

== Иҡтисады ==
«Торатау» ауыл хужалығы кооперативы эре мөгөҙлө мал үрсетә, һөт, ит, сусҡа ите етештерә. Шәкәр сөгөлдөрө, көнбағыш үҫтерә.

== Видеофильмдарҙа ==
* [https://yandex.ru/video/preview/?text=%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B1%D0%B8%D1%88%D2%A1%D0%B0%D2%99%D0%B0%D2%A1&path=yandex_search&parent-reqid=1649065662229342-14690154217834441284-sas2-0256-sas-l7-balancer-8080-BAL-5691&from_type=vast&filmId=14419922685026596857 УРМАН БИШКАДАК. ПРАЗДНИК КАКУК САЙЕ]
* [https://yandex.ru/video/preview/?text=%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B1%D0%B8%D1%88%D2%A1%D0%B0%D2%99%D0%B0%D2%A1&path=yandex_search&parent-reqid=1649065662229342-14690154217834441284-sas2-0256-sas-l7-balancer-8080-BAL-5691&from_type=vast&filmId=9734368453610372869 Ишембай районы һабантуйы - Урман-Бишҡаҙаҡ ауыл биләмәһе]
* [https://yandex.ru/video/preview/?text=%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B1%D0%B8%D1%88%D2%A1%D0%B0%D2%99%D0%B0%D2%A1&path=yandex_search&parent-reqid=1649066324058901-577786085548110009-sas2-0256-sas-l7-balancer-8080-BAL-189&from_type=vast&filmId=10640448198103366932 День Победы 2017г Урман-Бишкадак СДК]
* [https://yandex.ru/video/preview/?text=%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B1%D0%B8%D1%88%D2%A1%D0%B0%D2%99%D0%B0%D2%A1&path=yandex_search&parent-reqid=1649066324058901-577786085548110009-sas2-0256-sas-l7-balancer-8080-BAL-189&from_type=vast&filmId=17476550845850220746 Урман-Бишҡаҙаҡ]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ|94263}}{{V|3|09|2019}}
* [http://ufagen.ru/places/ishimbayskiy/urman-bishkadak.html Урман-Бишкадак. Сайт «Генеалогия и архивы»]{{ref-ru}}{{V|3|09|2019}}
* {{ИСДБ|страница=129}}
* [https://vk.com/wall-142347974_151 Юрматы ырыуы тарихы. Урман-Бишкадак (Кунказаево)]
* [[Ишембайҙа нефть эҙләү тарихы]]
* [https://www.gosspravka.ru/02/026/000076.html «Налог Белешмәһе» системаһында Урман-Бишҡаҙаҡ ауылы]

{{Ишембай районы ауылдары}}
[[Категория:Ишембай районы ауылдары]]
Урман-Бишҡаҙаҡ, Урман-Бишҡаҙыҡ, Бишҡаҙаҡ () — Башҡортостан Республикаһының Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 613 кеше. Урман-Бишҡаҙаҡ ауыл Советының административ үҙәге.
Почта индексы — 453239, ОКАТО коды — 80231875001.
thumb|right|300px|Ураман-Бишҡаҙаҡ ауылы. Торатау 

 Тарихы 
мини|Ике телдә юл тамғаһы: урыҫ һәм башҡорт телендә
Бөгөнгө Урман-Бишҡаҙаҡ ауылы XVIII—XIX быуаттарҙа Ҡуңҡаҙай тип атала. Ҡуңҡаҙайҙың беренсе күскенсеһе хөрмәтенә аталған. Беренсе күскенсенең улы Байғужа Ҡуңҡаҙаев 1758—1822 йылдарҙа йәшәй, улы — Муллағол, ейәндәре: Мурзабай, Иҙрис. 1795 йылда 92 кеше йәшәгән 16 ихатанан тора. 1834 йылда 26 ихатала 206 кеше йәшәгән. X ревизия 283 кеше йәшәгән 48 ихата күрһәтә. 1920 йылда 446 кеше һәм 94 йорт булған.

Моғайын, Ҡуңҡаҙай Бишҡаҙаҡ ауылында (хәҙер Яр-Бишҡаҙаҡ) тыуғандыр, быны күрше ауылдарҙың дөйөм исеме һәм 1795 йылға Бишҡаҙаҡтың һан яғынан ҙурыраҡ булыуы дәлилләй (92 кешегә ҡаршы 196).

Ауыл башҡорт-мишәр ғәскәренең 7-се башҡорт кантоны 15-се тирмәһе составына инә, бер үк ваҡытта этник бүленеш буйынса — Тәлтем‑Юрматы улусының Илсектимер түбәһендә. Һуңыраҡ Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙенең Аҙнай улусы, 1922 йылдан Стәрлетамаҡ кантонында.

Ҡуңҡаҙайҙа малсылыҡ менән шөғөлләнәләр. 1839 йылда 206 кеше йәшәгән 28 йорт хужалығында 413 ат, 377 һыйыр, 94 һарыҡ, 50 кәзә була. Ни бары 38 умарта була. Ауылда барыһына 204 бот ужым һәм 832 бот яҙғы иген сәселгән.

1912 йылда Ғәниятулла Ниғәмәтуллин Ҡуңҡаҙай ауылы муллаһы була. Мәсет 1909 йылда төҙөлә.
XX быуаттың 20-се йылдарынан (Яр-Бишҡаҙаҡ кеүек) хәҙерге исемен йөрөтәЮрматы ырыуы тарихы. Урман-Бишкадак (Кунказаево)..

Нефть 1864—1867 йылдарҙа һәм тау инженеры Васильев тарафынан табылаИшембайҙа нефть эҙләү тарихы

1924 йылда 70 уҡыусыға интернат һәм хужалыҡ ҡаралтылары менән ике ҡатлы Урман-Бишҡаҙаҡ крәҫтиән йәштәр мәктәбе асыла, һуғыш йылдарында балалар йорто асыла.

1985 йылда «Ишимбайжилстрой» тресы «Башгражданстрой» институты проекты буйынса ауылда эксперименталь торлаҡ йорттар төҙөй.

Ауыл иҫән ҡалған өс шихандың (4 инеләр) береһе, Торатау тауы итәгендә урынлашҡан.

 Хәҙерге осор 
Ауылда урта мәктәп, етем балалар һәм үҫмерҙәр өсөн социаль реабилитация үҙәге «Өмөт», балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август446 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар501 1959 йыл 15 ғинуар747 1970 йыл 15 ғинуар858 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар600 2002 йыл 9 октябрь715 2010 йыл 14 октябрь61329831548,651,4

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса ауылда башҡорттар йәшәйЕдиный электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта .

 1812 йылдағы Ватан һуғышында ҡатнашыусылар
 Ялсынбаев Абыҙгилде;
 Илбул Байышев;
 Бикбай Байназаров;
 Бикбулат Байназаров;
 Амангилде Ҡотоев.

 Географик урыны 
Алыҫлығы:
 Район үҙәгенә тиклем (Ишембай): 11 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 23 км.

 Урамдары 
Урам исеме«Налог Белешмәһе» системаһында Урман-Бишҡаҙаҡ ауылы:

 Мәктәп урамы ()
 Юл урамы ()
 Урман урамы ()
 Чапаев урамы ()
 Йәшел урамы ()
 Үҙәк урамы ()
 Йәштәр урамы ()
 Йәйғор урамы ()
 Ҡояшлы урамы ()
 Бәхет урамы ()
 Уңыш урамы ()

 Билдәле шәхестәре 
 Иманғолов Динислам Ислам улы (10.09.1924—22.09.2014), хеҙмәт алдынғыһы, йәмәғәтсе. 1951—1994 йылдарҙа Стәрлетамаҡ сода-цемент комбинаты слесары. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының IX саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1975—1980). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1974). Стәрлетамаҡ ҡалаһының почётлы гражданы (1969).
 Иманғолов Сулпан Ғоссам улы (1 ғинуар 1932 йыл — 9 ғинуар 2001 йыл) — башҡорт журналисы һәм сатирик шағиры, СССР Журналистар (1958) һәм Яҙыусылар (1981) союздары ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993), Шәһит Хоҙайбирҙин (1996) һәм Булат Рафиҡов (2001) исемендәге премиялар лауреаты.
 Амангилдин Фәттәхетдин Ғәйнетдин улы (; 25 май 1910 — 13 август 2000) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. Гвардия старшинаһы. Ишембай районы) Урман-Бишҡаҙаҡ ауылында тыуған.

 Иҫтәлекле урындары 
 Торатау тауы.

 Иҡтисады 
«Торатау» ауыл хужалығы кооперативы эре мөгөҙлө мал үрсетә, һөт, ит, сусҡа ите етештерә. Шәкәр сөгөлдөрө, көнбағыш үҫтерә.

 Видеофильмдарҙа 
 УРМАН БИШКАДАК. ПРАЗДНИК КАКУК САЙЕ
 Ишембай районы һабантуйы - Урман-Бишҡаҙаҡ ауыл биләмәһе
 День Победы 2017г Урман-Бишкадак СДК
 Урман-Бишҡаҙаҡ

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 
 Урман-Бишкадак. Сайт «Генеалогия и архивы»
 
 Юрматы ырыуы тарихы. Урман-Бишкадак (Кунказаево)
 Ишембайҙа нефть эҙләү тарихы
 «Налог Белешмәһе» системаһында Урман-Бишҡаҙаҡ ауылы

Категория:Ишембай районы ауылдары