Һаҡ
{{taxobox
| name = Һаҡ
| titlle name = 
| title descr = 
| image file = Воробьиный сыч (Glaucidium passerinum), Битцевский лес.jpg
| regnum = Хайуандар
| phylum = [[Хордалылар]]
| classis = [[Ҡоштар]]
| ordo = [[Ябалаҡтар]]
| familia = [[Ябалаҡтар]]
| genus = [[Өкөләр]]
| species = '''Һаҡ'''
| latin = {{btname|Glaucidium passerinum| <br />([[Linnaeus]], 1758)}}
| commons = Category:Glaucidium passerinum
| wikispecies = Glaucidium passerinum
| itis = 555445
| ncbi = 121724
| range map = Verbreitung Glaucidium passerinum Kopie.png
}}
{{Международная Красная книга|LC|143264}}
[[File:Glaucidium passerinum MHNT.ZOO.2010.11.2.6.jpg|thumb| ''Glaucidium passerinum'']]

'''Һаҡ, суҡ, кескәй ябалаҡ, турғай япалаҡ'''<ref>{{Книга:Пятиязычный словарь названий животных. Птицы|страницы=140}}</ref> ({{lang-ru|сыч воробьиный}} {{lang-lat|Glaucidium passerinum}}) — ваҡ өкө.

== Ҡылыҡһырлама ==
[[Сыйырсыҡ]]тан бәләкәйерәк. Ҡолаҡһыҙ йомро башлы иң бәләкәй ябалаҡ. Ултырғанда, ҡойроғон күтәрә биреп, ян-яғына әйләнгеләй. Осҡанда киң генә ҡанаттары, ҡыҫҡа ҡойроғо күҙгә ташлана, һырт яғы аҡ төртөклө ҡара-ҡуңыр, кәүҙәһенең аҫ яғы буй-буй көрән өҙөк һыҙыҡлы аҡ төҫтә. Башҡа ябалаҡтарҙан байтаҡ бәләкәй булыуы менән айырыла.

Тән оҙонлоғо — 15—19 см, ҡанаттары йәйелгәндә— 35—40 см, ҡанат оҙонлоғо — 9—11 см, ауырлығы — 55—80 г. Инә ҡош ата ҡоштарҙан ҙурыраҡ.

Суҡышы ҙур, һары; тырнаҡтары ныҡ, ныҡ бөгөлгән, ҡара йәки һары, ләкин ул саҡта остары ҡара төҫтә. Аяҡ бармаҡтары тырнағына тиклем ҡуйы ҡауырһын менән ҡапланған.

== Тауышы ==
Яңғырауыҡлы һыҙғыра: «суууҡ-суууҡ» йәки киҫкен генә тауыш сығара: «ҡыуыйт».

== Йәшәү рәүеше ==
Башҡа тайга ябалаҡтары кеүек, һаҡтар ҙа көндөҙ ҙә, таң менән дә, эңерҙә лә һунар итә.

Йыуан ағаслы ҡуйы урмандарҙа йәшәй. Башлыса [[сысҡандар]], һирәкләп ваҡ [[ҡоштар]], эре [[бөжәктәр]] менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Һирәк осрай. Ағас ҡыуыштарында оялай. 4—6 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Ҡоротҡос [[кимереүселәр]]ҙе ҡырып, файҙа килтерә.

Ул үҙе ҙурлыҡтағы хайуандарға һөжүм итеүҙән ҡурҡмай. Ҡайһы саҡта ябалаҡ йыртҡыстың башын ғына, баш мейеһен һәм күҙҙәрен ашай, ҡалғанын ташлай. Ҡош балаларының туҡланыу рационында бөжәктәр ҙә була. Ябалаҡ 1,5—4 км² майҙанда һунар итә. Һаҡтар йыш ҡына аҙыҡ-түлек туплай, бигерәк тә ҡышын уларҙы ояһына йыя. Шуға күрә ябалаҡтың ояһында һәр ваҡыт ҡалдыҡтар — ҡыр сысҡандарының тиреһе, ҡоштарҙың ҡауырһындары була.

== Таралыуы ==
Һаҡ тик [[Европа]]ла һәм [[Азия]]ла ғына таралған. [[Скандинавия]]ның үҙәгендә һәм көньяғында ([[Поляр түңәрәк]]кә тиклем), [[Үҙәк Европа|Үҙәк]] һәм [[Көнсығыш Европа]] ([[Сербия]], Төньяҡ Италия һәм Пиренес) тауҙарында, [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]]ҙә, шулай уҡ [[Монголия]]ның төньяҡ өлөшөндә һәм Маньчжурияла йәшәй. Рәсәйҙең Европа өлөшөндә Кольский ярымутрауы һәм Архангельск өлкәһе урмандарының төньяҡ сигенә барып етә. Себерҙә Байкалдың төньяҡ өлөшөнә һәм [[Сахалин]]ға тиклем көнсығыштараҡ, көньяҡта [[Карпат тауҙары|Карпат]]ҡа, [[Смоленск өлкәһе|Смоленск]]иға, [[Рязань өлкәһе|Рязань]], [[Тула өлкәһе|Тула]] өлкәләренә, [[Боғорослан (Ырымбур өлкәһе)|Боғорослан]]ға, [[Төмән өлкәһе|Төмән]]гә, [[Алтай тауҙары|Алтай]]ға, [[Саян тауҙары|Саян]]ға, [[Байкал]] аръяғына, Уссури бассейнына тиклем таралған. Һай — ултыраҡ ҡош, ләкин һалҡын ҡыштарҙа ҡайһы берҙә көньяҡҡа күсә, йәш ҡоштар шулай уҡ көҙөн һәм ҡышын күсеп йөрөй. Бейек тауҙарҙа, башлыса ылыҫлы урмандарҙа йәшәй.

== Һаҡланыу статусы ==
Һаҡ [[Беларусь|Беларусь Республикаһыны]]ң Ҡыҙыл китабына IV тигән статус менән индерелгән<ref>{{Cite web |url=http://redbook.minpriroda.gov.by/ |title=Красная книга Республики Беларусь |access-date=2022-01-12 |archive-date=2015-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150412234843/http://redbook.minpriroda.gov.by/ |deadlink=yes }}</ref>.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Сыч-воробей|[[Вагнер, Юлий Николаевич|Юлий Николаевич Вагнер]]|том=XXXII}}

== Һылтанмалар ==
{{Викитека|ЭСБЕ/Сыч-воробей}}
* [http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?birds/386.html База данных «Позвоночные животные России»: воробьиный сыч]{{Недоступная ссылка|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://web.archive.org/web/20090609082251/http://www.owls.org/Species/glaucidium/eurasian_pygmy_owl.htm World Owl Trust]
* [http://www.owlpages.com/owls.php?genus=Glaucidium&species=passerinum The Owl Pages]
* [http://loveopium.ru/zhivotnye-2/sychik.html Сычик. Фоторепортаж]
{{ВС|Животные}}

[[Категория:Ябалаҡтар]]
[[Категория:Ҡоштар]]
[[Категория:Башҡортостан ҡоштары]]
[[Категория:Евразия ҡоштары]]
Һаҡ, суҡ, кескәй ябалаҡ, турғай япалаҡ ( ) — ваҡ өкө.

 Ҡылыҡһырлама 
Сыйырсыҡтан бәләкәйерәк. Ҡолаҡһыҙ йомро башлы иң бәләкәй ябалаҡ. Ултырғанда, ҡойроғон күтәрә биреп, ян-яғына әйләнгеләй. Осҡанда киң генә ҡанаттары, ҡыҫҡа ҡойроғо күҙгә ташлана, һырт яғы аҡ төртөклө ҡара-ҡуңыр, кәүҙәһенең аҫ яғы буй-буй көрән өҙөк һыҙыҡлы аҡ төҫтә. Башҡа ябалаҡтарҙан байтаҡ бәләкәй булыуы менән айырыла.

Тән оҙонлоғо — 15—19 см, ҡанаттары йәйелгәндә— 35—40 см, ҡанат оҙонлоғо — 9—11 см, ауырлығы — 55—80 г. Инә ҡош ата ҡоштарҙан ҙурыраҡ.

Суҡышы ҙур, һары; тырнаҡтары ныҡ, ныҡ бөгөлгән, ҡара йәки һары, ләкин ул саҡта остары ҡара төҫтә. Аяҡ бармаҡтары тырнағына тиклем ҡуйы ҡауырһын менән ҡапланған.

 Тауышы 
Яңғырауыҡлы һыҙғыра: «суууҡ-суууҡ» йәки киҫкен генә тауыш сығара: «ҡыуыйт».

 Йәшәү рәүеше 
Башҡа тайга ябалаҡтары кеүек, һаҡтар ҙа көндөҙ ҙә, таң менән дә, эңерҙә лә һунар итә.

Йыуан ағаслы ҡуйы урмандарҙа йәшәй. Башлыса сысҡандар, һирәкләп ваҡ ҡоштар, эре бөжәктәр менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Һирәк осрай. Ағас ҡыуыштарында оялай. 4—6 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Ҡоротҡос кимереүселәрҙе ҡырып, файҙа килтерә.

Ул үҙе ҙурлыҡтағы хайуандарға һөжүм итеүҙән ҡурҡмай. Ҡайһы саҡта ябалаҡ йыртҡыстың башын ғына, баш мейеһен һәм күҙҙәрен ашай, ҡалғанын ташлай. Ҡош балаларының туҡланыу рационында бөжәктәр ҙә була. Ябалаҡ 1,5—4 км² майҙанда һунар итә. Һаҡтар йыш ҡына аҙыҡ-түлек туплай, бигерәк тә ҡышын уларҙы ояһына йыя. Шуға күрә ябалаҡтың ояһында һәр ваҡыт ҡалдыҡтар — ҡыр сысҡандарының тиреһе, ҡоштарҙың ҡауырһындары була.

 Таралыуы 
Һаҡ тик Европала һәм Азияла ғына таралған. Скандинавияның үҙәгендә һәм көньяғында (Поляр түңәрәккә тиклем), Үҙәк һәм Көнсығыш Европа (Сербия, Төньяҡ Италия һәм Пиренес) тауҙарында, Рәсәйҙә, шулай уҡ Монголияның төньяҡ өлөшөндә һәм Маньчжурияла йәшәй. Рәсәйҙең Европа өлөшөндә Кольский ярымутрауы һәм Архангельск өлкәһе урмандарының төньяҡ сигенә барып етә. Себерҙә Байкалдың төньяҡ өлөшөнә һәм Сахалинға тиклем көнсығыштараҡ, көньяҡта Карпатҡа, Смоленскиға, Рязань, Тула өлкәләренә, Боғоросланға, Төмәнгә, Алтайға, Саянға, Байкал аръяғына, Уссури бассейнына тиклем таралған. Һай — ултыраҡ ҡош, ләкин һалҡын ҡыштарҙа ҡайһы берҙә көньяҡҡа күсә, йәш ҡоштар шулай уҡ көҙөн һәм ҡышын күсеп йөрөй. Бейек тауҙарҙа, башлыса ылыҫлы урмандарҙа йәшәй.

 Һаҡланыу статусы 
Һаҡ Беларусь Республикаһының Ҡыҙыл китабына IV тигән статус менән индерелгән.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 

 Һылтанмалар 

 База данных «Позвоночные животные России»: воробьиный сыч
 World Owl Trust
 The Owl Pages
 Сычик. Фоторепортаж

Категория:Ябалаҡтар
Категория:Ҡоштар
Категория:Башҡортостан ҡоштары
Категория:Евразия ҡоштары