Иҙәш
{{ТП-Рәсәй
 |статус                   = ауыл
 |русское название         = Идяш
 |оригинальное название    = {{lang-ba|Иҙәш}}
 |герб                     =
 |флаг                     =
 |lat_deg = 51 |lat_min = 44 |lat_sec = 24
 |lon_deg = 57 |lon_min = 0 |lon_sec = 21
 |CoordAddon =
 |CoordScale =
 |размер карты страны      = 310
 |размер карты региона     = 310
 |размер карты района      = 310
 |регион                   = Башҡортостан
 |регион в таблице         = Башкортостан
 |вид района               = муниципаль район
 |район                    = Ейәнсура районы 
 |район в таблице          = Ейәнсура районы {{!}}Ейәнсура
 |вид поселения            = ауыл биләмәһе
 |поселение                = Үтәғол ауыл Советы
 |поселение в таблице      = Үтәғол ауыл Советы (Ейәнсура районы){{!}} Үтәғол ауыл Советы
 |внутреннее деление       =
 |глава                    =
 |дата основания           =
 |первое упоминание        =
 |прежние имена            =
 |статус с                 =
 |площадь                  =
 |высота центра НП         =
 |население               = {{ Население | Идяш | тс }}
 |год переписи            = {{ Население | Идяш | г }}
 |плотность               =
 |агломерация             =
 |национальный состав     = [[башҡорттар]]
 |конфессиональный состав =
 |этнохороним             =
 |почтовый индекс          = 453394
 |почтовые индексы         =
 |телефонный код           =
34785
 |цифровой идентификатор   = 80226840003
 |категория в Commons      =
 |сайт                     =
}}
 

'''Иҙәш''' ({{lang-ru|Идяш}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ейәнсура районы]]ндағы ауыл. [[Үтәғол ауыл Советы (Ейәнсура районы)|Үтәғол ауыл Советы]] составына инә. Почта индексы — 453394, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80226840003.

== Географик урыны ==
Иҙәш ауылы Ҡаҫмарт йылғаһы ҡушылдығы [[Иҙәш (Ҡаҫмарт ҡушылдығы)|Иҙәш]] йылғаһы буйында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем ([[Иҫәнғол]]): 71 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Үтәғол]]): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Ҡыуандыҡ]]): 48 км<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref>

== Тарихы ==
Ауылға [[Нуғай даруғаһы]] Үҫәргән улусы [[башҡорттар]]ы үҙҙәренең [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] ерҙәрендә нигеҙ һала, [[1765 йыл]]дан билдәле. Бикбирҙе, Иҙәш-Бикбирҙе исемдәре менән теркәлгән. [[1795 йыл]]дан Бикбирҙе (Сәмәт) булараҡ иҫәпкә алынған, 25 йортта — 138 кеше, [[1866 йыл]]да 92 йортта 656 кеше йәшәгән. [[Малсылыҡ]], [[игенселек]] менән шөғөлләнгәндәр. [[Мәсет]] булған. [[1900 йыл]]да шулай уҡ [[мәҙрәсә]], һыу тирмәне, ярма ярғыс теркәлгән. [[XX быуат]]тың 30‑сы йылдарынан алып хәҙерге исемен йөрөтә<ref name="И">{{БЭ2013|85120}}</ref>.

== Хәҙерге осор ==
Иҙәш ауылы Үтәғол ауыл Советына ҡарай. Дөйөм белем биреү урта мәктәбе, [[балалар баҡсаһы]], фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет, магазиндар бар<ref>{{БЭ2013|85120}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
Халҡы: [[1900 йыл]]да — 581 кеше, [[1920 йыл]]да 605 кеше, [[1939 йыл]]да — 412 кеше, [[1959 йыл]]да — 474 кеше, [[1989 йыл]]да — 549 кеше, [[2002 йыл]]да — 665 кеше, [[2010 йыл]]да 613 кеше йәшәгән. [[Башҡорттар]] йәшәй ([[2002 йыл|2002]])<ref name="И" />
{{Wikidata/Population}}
;Милли составы
[[2002 йыл]]ғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, бөтә халыҡтың милләте — [[башҡорттар]] (100 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}</ref>.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Абдуллин Фәтих Саҙрый улы]] (24.08.1924—10.08.2007) — журналист. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1980). Журналистар Союзы ағзаһы (1959). [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы.
* Ғиззəтуллина Гɵлсирə Мирза ҡыҙы (4.07.1957) — башҡорт яҙыусыһы, журналист, тəржемəсе. Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы (1996) һәм СССР-ҙың Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Рәми Ғарипов исемендәге премия лауреаты, Мәхмүт Ҡашғари исемендәге халыҡ-ара конкурстың республика этабының еңеүсеһе һәм бәйгенең халыҡ-ара туры дипломанты
* [[Ишкинин Ғилман Ғирфан улы]] (26.01.1965—5.02.2011) — башҡорт шағиры.
* [[Ҡадиров Урал Ғаян улы]] (10.03.1929—19.06.2017) — ғалим-ветеринар, патологоанатом, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Ветеринария фәндәре докторы (1970), профессор (1972). [[Башҡорт АССР‑ы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1988)<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/85120]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{V|08|03|2018}}</ref>.

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Күксә урамы ({{lang-ru|}} улица Кукся)
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|}} улица Молодёжная)
* Сүкеш урамы ({{lang-ru|}} улица Сукеш)
* Т.Күскилдин урамы ({{lang-ru|}} улица Т. Кускильдина)
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|}} Школьная улица)<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/022/000063.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан]</ref>{{Колонки|конец}}

== Ер-һыу атамалары ==
{{Колонки|2}}
* Ҡаҫмарт йылғаһы
* Иҙәш йылғаһы
* Үрге Үткәрмә тауы
* Түбәнге Үткәрмә тауы
* Болантау
* Болан шишмәһе
* Яҡшылар йылғаһы
* Өлкәр тауы
* Һүжә йылғаһы
* Яптыйылға йылғаһы
* Ҡарат йылғаһы
{{Колонки|конец}}

== Башҡорт халыҡ ижады информаторҙары ==
* Ҡәҙербаева Гөлйыһан Сәйфулла ҡыҙы үҙ ижады менән таныштыра<ref>[http://urgaza.ru/library-portal/articles/199/4959/ Современное состояние фольклора в Зианчуринском районе Республики Башкортостан]</ref>

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|85120}}
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Ейәнсура районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Ейәнсура районы ауылдары]]
Иҙәш () — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Үтәғол ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453394, ОКАТО коды — 80226840003.

 Географик урыны 
Иҙәш ауылы Ҡаҫмарт йылғаһы ҡушылдығы Иҙәш йылғаһы буйында урынлашҡан.
 Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 71 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Үтәғол): 6 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡыуандыҡ): 48 км

 Тарихы 
Ауылға Нуғай даруғаһы Үҫәргән улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һала, 1765 йылдан билдәле. Бикбирҙе, Иҙәш-Бикбирҙе исемдәре менән теркәлгән. 1795 йылдан Бикбирҙе (Сәмәт) булараҡ иҫәпкә алынған, 25 йортта — 138 кеше, 1866 йылда 92 йортта 656 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 1900 йылда шулай уҡ мәҙрәсә, һыу тирмәне, ярма ярғыс теркәлгән. XX быуаттың 30‑сы йылдарынан алып хәҙерге исемен йөрөтә.

 Хәҙерге осор 
Иҙәш ауылы Үтәғол ауыл Советына ҡарай. Дөйөм белем биреү урта мәктәбе, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет, магазиндар бар.

 Халыҡ һаны 
Халҡы: 1900 йылда — 581 кеше, 1920 йылда 605 кеше, 1939 йылда — 412 кеше, 1959 йылда — 474 кеше, 1989 йылда — 549 кеше, 2002 йылда — 665 кеше, 2010 йылда 613 кеше йәшәгән. Башҡорттар йәшәй (2002)

Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, бөтә халыҡтың милләте — башҡорттар (100 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта.

 Билдәле шәхестәре 
 Абдуллин Фәтих Саҙрый улы (24.08.1924—10.08.2007) — журналист. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1980). Журналистар Союзы ағзаһы (1959). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
 Ғиззəтуллина Гɵлсирə Мирза ҡыҙы (4.07.1957) — башҡорт яҙыусыһы, журналист, тəржемəсе. Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы (1996) һәм СССР-ҙың Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Рәми Ғарипов исемендәге премия лауреаты, Мәхмүт Ҡашғари исемендәге халыҡ-ара конкурстың республика этабының еңеүсеһе һәм бәйгенең халыҡ-ара туры дипломанты
 Ишкинин Ғилман Ғирфан улы (26.01.1965—5.02.2011) — башҡорт шағиры.
 Ҡадиров Урал Ғаян улы (10.03.1929—19.06.2017) — ғалим-ветеринар, патологоанатом, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Ветеринария фәндәре докторы (1970), профессор (1972). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1988).

 Урамдары 

 Күксә урамы ( улица Кукся)
 Йәштәр урамы ( улица Молодёжная)
 Сүкеш урамы ( улица Сукеш)
 Т.Күскилдин урамы ( улица Т. Кускильдина)
 Мәктәп урамы ( Школьная улица)Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан

 Ер-һыу атамалары 

 Ҡаҫмарт йылғаһы
 Иҙәш йылғаһы
 Үрге Үткәрмә тауы
 Түбәнге Үткәрмә тауы
 Болантау
 Болан шишмәһе
 Яҡшылар йылғаһы
 Өлкәр тауы
 Һүжә йылғаһы
 Яптыйылға йылғаһы
 Ҡарат йылғаһы

 Башҡорт халыҡ ижады информаторҙары 
 Ҡәҙербаева Гөлйыһан Сәйфулла ҡыҙы үҙ ижады менән таныштыраСовременное состояние фольклора в Зианчуринском районе Республики Башкортостан

 Һылтанмалар 
 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Ейәнсура районы ауылдары