Үрге Әбдрәш
{{ТП-Рәсәй|Үрге Әбдрәш
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Үрге Әбдрәш
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 52 | lat_min = 57 | lat_sec = 5
  |lon_deg = 58 | lon_min = 45 | lon_sec = 53
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Әбйәлил районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 458
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453605
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           =34772 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80201804004
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Үрге Әбдрәш''' ({{lang-ru|Верхнее Абдряшево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Әбйәлил районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 458 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453605, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80201804004.
 

== Халыҡ һаны ==
{{ Население | Верхнее Абдряшево }}{{Население | Верхнее Абдряшево |график}}

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||458||227||231||49,6||50,4
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]]): 56 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Сиҙәм (Әбйәлил районы)|Сиҙәм]]): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Әлмөхәмәт станцияһы|Әлмөхәмәт]]): 10 км

== Урамдары ==
* Көрәй исемендәге урам
* Мәктәп урамы
* Ноғай урамы
* Әбдрәш батыр урамы
* Салауат Юлаев урамы
* Ҡыҙыл урамы<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/abzelilovskiy-rayon/derevnya-verhnee-abdryashevo/ Улицы деревни Верхнее Абдряшево]</ref>

== Тарихы ==
Әбдрәш ауылы [[XVIII быуат]] аҙағынан Нуғай утары булараҡ билдәле. [[1795 йыл]]да унда 12 ихата 63 кеше йәшәгән була. Шуныһы мәғлүм: хәҙерге [[Баймаҡ районы]] Яйыҡбай (Нуғай) ауылы халҡының Ҡыҙыл йылғаһы буйында үҙ утары булған, ул яҙлау һәм көҙләү урыны булған. [[1816 йыл]]да бында 19 ғаилә күсеп килгәс, утар ауылға әйләнә. Улар араһында Самаш һәм Туҡан Бәширов, Зәбир һәм Нәзир Вәлитов, Усман (улы Сәйфулла) һәм Ҡарағол Сөләймәнов, Юныс Ҡунаҡбаев, Йософ Хәмзин, Теләүбай Азбуров, Муса Үтәмәев, Тейенбай һәм Төлкөбай Ҡалҡаманов, Ишҡул һәм Ишбулды Барыҫкилдиндар, Нурбулат Мостафин, Аҡназар Ишбаев, Ҡулбай Солтанбәков һәм башҡаларҙың ғаиләләре була. Туҡандың улы Кинйәбай [[1812 йыл]]да армияла һәләк була.

Ауыл старшина ярҙамсыһы Әбдрәшит Араповтың исемен йөрөтә. Уның улдары һәм ейәндәре [[1850 йыл|1850 йылғы]] рәүиз мпатериалдарында теркәлгән. Улар араһында иң олоһо — Этҡол (1770—1817), унан һуң Шәмғүн (1793—1823), Байғужа (1796 йыл) һәм 1799 йылғы Батырша. Шәмғүндең балалары — Ғибәҙәт, Мөхәмәтсадиҡ, Мөхәмәтҡазы, Йыһанша, Байғужаныҡы — Ишмөхәмәт, Мөхәмәтсафа, Мөхәмәтшәриф, Мөхәмәтҡунафия, Батыршаныҡы — Шаһыбал, Мөхәмәҙиәр, Сәғәҙәт, Мәһәҙиә, Суфиян, Сөләймән. Тәүге төпләнеүсенең улдары старшина ярҙамсыһы, зауряд-яҫауыл, урядник, 14-се класлы чиновник булып хеҙмәт иткән.

[[1807 йыл]]да Тильзит килешеүе төҙөлгәнгә тиклем [[Рәсәй империяһы|Рәсәйҙең]] [[Франция|Францияға]] ҡаршы һуғышы ваҡытында [[Пруссия]] һәм [[Польша]] биләмәләрендә рядовой Назар Усманов була. Урядник Ибниәмин Бикҡолов һәм рядовой Нәҙирбай Нурбулатов — [[1812 йыл]]да ҡаһарманлыҡ өсөн көмөш миҙал менән бүләкләнәләр.

[[1859 йыл]]да ауыл 2-се Бөрйән улусына ингән саҡта унда 39 хужалыҡта 280 кеше йәшәгән. [[1920 йыл]]да Үрге Әбдрәштәге 40 йортта (Нуғайҙа) 213 кеше йәшәгән, [[Түбәнге Әбдрәш|Түбәнге Әбдрәштә]] (Нуғайҙа) 267 кеше 57 йортта донъя көткән.

Халҡы [[малсылыҡ]] менән шөғөлләнгән. 229 кеше йәшәгән 37 хужалыҡта 100 [[ат]], 80 [[һыйыр]], 125 [[һарыҡ]] һәм 70 [[кәзә]] булған. Һандар күрһәтеүенсә, әбдрәштәр мал үрсетеп кенә йәшәмәгән, улар һөнәрселек менән дә шөғөлләнгәндәр. Ләкин XIX быуаттың 40-сы йылдарында ер эшкәртеү менән ныҡлап шөғөлләнмәгәндәр. Барлыҡ халыҡҡа 216 бот яҙғы [[Иген культуралары|иген]] сәселгән<ref>{{ИСДБ|страница=32}}</ref>.

== Ер-һыу атамалары ==
* [[:b:Ғариф туғайы|Ғариф туғайы]]

== Һылтанмалар ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Әбйәлил районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Әбйәлил районы ауылдары]]
Үрге Әбдрәш () — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 458 кеше.
Почта индексы — 453605, ОКАТО коды — 80201804004.
 

 Халыҡ һаны 

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь45822723149,650,4

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Асҡар): 56 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Сиҙәм): 7 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Әлмөхәмәт): 10 км

 Урамдары 
 Көрәй исемендәге урам
 Мәктәп урамы
 Ноғай урамы
 Әбдрәш батыр урамы
 Салауат Юлаев урамы
 Ҡыҙыл урамыУлицы деревни Верхнее Абдряшево

 Тарихы 
Әбдрәш ауылы XVIII быуат аҙағынан Нуғай утары булараҡ билдәле. 1795 йылда унда 12 ихата 63 кеше йәшәгән була. Шуныһы мәғлүм: хәҙерге Баймаҡ районы Яйыҡбай (Нуғай) ауылы халҡының Ҡыҙыл йылғаһы буйында үҙ утары булған, ул яҙлау һәм көҙләү урыны булған. 1816 йылда бында 19 ғаилә күсеп килгәс, утар ауылға әйләнә. Улар араһында Самаш һәм Туҡан Бәширов, Зәбир һәм Нәзир Вәлитов, Усман (улы Сәйфулла) һәм Ҡарағол Сөләймәнов, Юныс Ҡунаҡбаев, Йософ Хәмзин, Теләүбай Азбуров, Муса Үтәмәев, Тейенбай һәм Төлкөбай Ҡалҡаманов, Ишҡул һәм Ишбулды Барыҫкилдиндар, Нурбулат Мостафин, Аҡназар Ишбаев, Ҡулбай Солтанбәков һәм башҡаларҙың ғаиләләре була. Туҡандың улы Кинйәбай 1812 йылда армияла һәләк була.

Ауыл старшина ярҙамсыһы Әбдрәшит Араповтың исемен йөрөтә. Уның улдары һәм ейәндәре 1850 йылғы рәүиз мпатериалдарында теркәлгән. Улар араһында иң олоһо — Этҡол (1770—1817), унан һуң Шәмғүн (1793—1823), Байғужа (1796 йыл) һәм 1799 йылғы Батырша. Шәмғүндең балалары — Ғибәҙәт, Мөхәмәтсадиҡ, Мөхәмәтҡазы, Йыһанша, Байғужаныҡы — Ишмөхәмәт, Мөхәмәтсафа, Мөхәмәтшәриф, Мөхәмәтҡунафия, Батыршаныҡы — Шаһыбал, Мөхәмәҙиәр, Сәғәҙәт, Мәһәҙиә, Суфиян, Сөләймән. Тәүге төпләнеүсенең улдары старшина ярҙамсыһы, зауряд-яҫауыл, урядник, 14-се класлы чиновник булып хеҙмәт иткән.

1807 йылда Тильзит килешеүе төҙөлгәнгә тиклем Рәсәйҙең Францияға ҡаршы һуғышы ваҡытында Пруссия һәм Польша биләмәләрендә рядовой Назар Усманов була. Урядник Ибниәмин Бикҡолов һәм рядовой Нәҙирбай Нурбулатов — 1812 йылда ҡаһарманлыҡ өсөн көмөш миҙал менән бүләкләнәләр.

1859 йылда ауыл 2-се Бөрйән улусына ингән саҡта унда 39 хужалыҡта 280 кеше йәшәгән. 1920 йылда Үрге Әбдрәштәге 40 йортта (Нуғайҙа) 213 кеше йәшәгән, Түбәнге Әбдрәштә (Нуғайҙа) 267 кеше 57 йортта донъя көткән.

Халҡы малсылыҡ менән шөғөлләнгән. 229 кеше йәшәгән 37 хужалыҡта 100 ат, 80 һыйыр, 125 һарыҡ һәм 70 кәзә булған. Һандар күрһәтеүенсә, әбдрәштәр мал үрсетеп кенә йәшәмәгән, улар һөнәрселек менән дә шөғөлләнгәндәр. Ләкин XIX быуаттың 40-сы йылдарында ер эшкәртеү менән ныҡлап шөғөлләнмәгәндәр. Барлыҡ халыҡҡа 216 бот яҙғы иген сәселгән.

 Ер-һыу атамалары 
 Ғариф туғайы

 Һылтанмалар 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Әбйәлил районы ауылдары