Сураҡай (Әлшәй районы)
{{Башҡа мәғәнәләре|Сураҡай}}
{{НП-Россия
 | статус                   = Ауыл
 | русское название         = Сураҡай
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Чуракаево}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 54 |lat_min = 0 |lat_sec = 16
 | lon_deg                  = 54 |lon_min = 46 |lon_sec = 2
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = Муниципиаль
 | район                    = Әлшәй районы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = Ауыл биләмәһе
 | поселение                = Шафран ауыл Советы (Әлшәй районы)
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = XVIII быуат уртаһы 
 | первое упоминание        =1745 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Чуракаево (Башкортостан) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Чуракаево (Башкортостан) | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | милли состав      = башҡорттар
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 452107
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80202870005
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
'''Сураҡай''' ({{lang-ru|Чуракаево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Әлшәй районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 477 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452107, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80202870005.
 

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1795 йыл||85||||||||
|-
| 1865 йыл||298||||||||
|-
| 1906 йыл||533||||||||
|-
| 1917 йыл||761||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь|623|||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||442||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||368||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||507||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||561||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||477||226||251||47,4||52,6
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Раевка (Әлшәй районы)|Раевка]]): 20 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Шафран]]): 4 км

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Йәштәр (урамы) — {{lang-ru|Молодежная (улица)}}
* Күл (урамы) — {{lang-ru|Озерная (улица)}}
* Йылға (урамы) — {{lang-ru|Речная (улица)}}
* Салауат Юлаев (урамы) — {{lang-ru|Салавата Юлаева (улица)}}<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/002/000104.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 31 по Республике Башкортостан]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Тарихы ==
Ауылға [[XVIII быуат]]  уртаһында  [[Нуғай даруғаһы]] Яйыҡ‑Ҫыбы‑Мең улусы [[Ташлы (Әлшәй районы)|Ташлы]] ауылы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала.  1745 йылда уның халҡы Сураҡай Төркәйев башҡа аҫабалар менән Аҫау йылғаһы буйындағы улустың аҫаба ерҙәренең бер өлөшөн Моҡшин улусы башҡорттарына бирә. 1770 йылда йөҙ башы Иҙрис Муашев Сураҡай кешеһе була. 
1795 йылда уның 16 йорто була, унда 85 аҫаба башҡорт йәшәй. 1816 йылда — 132, 1834 йылда — 186, 1859 йылда — 250, 1870 йылда — 298 башҡорт, 1917 йылда — 707 башҡорт, 27 урыҫ, 13 типтәр, 8 сыуаш, 6 немец, 1920 йылда 623 башҡорт була.

1843 йылда 186 башҡортҡа 8 бот ужым һәм 528 бот яҙғы иген сәселгән. 1917 йылда 129 хужалыҡтың 514 дисәтинә һөрөнтө ере булған, шуларҙың 70-енең — 4-кә, 32-һенең — 10-ға, 10-ының — 15-кә, 3-өнөң 15-тән ашыу дисәтинәһе булған. 14 ике кешенең ғөмүмән сәсеүлеге булмаған. 27 урыҫтың ни бары 10 тиҫтә һөрөнтө ере, типтәрҙәре һәм сыуаштарының ни бары 1,5 тиҫтәләгәне булған. Немецтар игенселек менән шөғөлләнмәй.

[[1812 йылғы Ватан һуғышы|1812 йылғы Ватан һуғышында]] ҡатнашыусыларҙың береһе 1839 йылға тере була. Ул — Парижды штурмлаған 13-сө башҡорт полкы яугиры, зауряд-есаул [[Ҡоҙамыш Яҡшығолов]]. Уның ике көмөш миҙал менән бүләкләнә<ref>{{ИСДБ|страница=427}}</ref>.

Сураҡай тоҡомдары<ref>[https://ok.ru/group/53401513558225/topic/68769139357137 Альшеевский район (история родного края)]</ref>

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Ҡоҙамыш Яҡшығолов]] ([[1788]]—?) — хәрби эшмәкәр. [[1812 йылғы Ватан һуғышы]]нда һәм [[Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтары]]нда ҡатнашыусы. Зауряд-есаул булып хеҙмәт итә. [[Мең (ҡәбилә)|Яйыҡ-Ҫыбы-Мең]] улусы (хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның {{ТУ|Әлшәй районы}}) [[Сураҡай (Әлшәй районы)|Сураҡай]] ауылында йәшәгән.
* [[Муллабаев Сәһриәр Ғабдрахман улы]] (рус. Муллабаев Сагеряр Габдрахманович; [[1899 йыл]]—[[1977 йыл]]) — [[Беренсе донъя һуғышы]]нда һәм [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашҡан, шағир-импровизатор.

== Видеофильмдар ==
* 9 май Сураҡай ауылында 2020 йылдың 19 марты{{YouTube|8Ill9jRG7q8|logo=1}}
* 16 сентябрҙә Сураҡай ауылында күпер асыла. 2020 йыл{{YouTube|K_i71iYGdzw|logo=1}}

== Радиола ==
* Сураҡай һәм Ханжар ауылдарының юбилейҙары<ref>[https://yandex.ru/video/preview/?filmId=17248036517922449698&from=tabbar&parent-reqid=1650380120801333-4073808457042655952-sas2-0481-644-sas-l7-balancer-8080-BAL-3221&text=чуракаево+альшеевский+район Сураҡай һәм Ханжар ауылдарының юбилейҙары]</ref>

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Ҡоҙамыш Яҡшығолов]] — 13-сө Башҡорт полкы составында [[1812 йылғы Ватан һуғышы]]нда һәм [[Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтары]]нда ҡатнашыусы. «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» һәм «1812 йылғы Ватан һуғышы иҫтәлегенә» көмөш миҙалдары кавалеры.
* [[Муллабаев Сәһриәр Ғабдрахман улы]] (1899—1977) — шағир-импровизатор.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|92176}} {{V|20|04|2022}}
* [http://www.asmo-rb.ru Совет муниципальных образований Республики Башкортостан]
* [http://ufagen.ru/places/alsheevskiy/chueakaevo.html Чуракаево на портале «Генеалогия и Архивы»]

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Әлшәй районы ауылдары}}

[[Категория:Әлшәй районы ауылдары]]
Сураҡай () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 477 кеше.
Почта индексы — 452107, ОКАТО коды — 80202870005.
 

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1795 йыл85 1865 йыл298 1906 йыл533 1917 йыл761 1920 йыл 26 август623 1939 йыл 17 ғинуар442 1959 йыл 15 ғинуар368 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар507 2002 йыл 9 октябрь561 2010 йыл 14 октябрь47722625147,452,6

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 20 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шафран): 4 км

 Урамдары 

 Йәштәр (урамы) — 
 Күл (урамы) — 
 Йылға (урамы) — 
 Салауат Юлаев (урамы) — Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 31 по Республике Башкортостан

 Тарихы 
Ауылға XVIII быуат  уртаһында  Нуғай даруғаһы Яйыҡ‑Ҫыбы‑Мең улусы Ташлы ауылы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала.  1745 йылда уның халҡы Сураҡай Төркәйев башҡа аҫабалар менән Аҫау йылғаһы буйындағы улустың аҫаба ерҙәренең бер өлөшөн Моҡшин улусы башҡорттарына бирә. 1770 йылда йөҙ башы Иҙрис Муашев Сураҡай кешеһе була. 
1795 йылда уның 16 йорто була, унда 85 аҫаба башҡорт йәшәй. 1816 йылда — 132, 1834 йылда — 186, 1859 йылда — 250, 1870 йылда — 298 башҡорт, 1917 йылда — 707 башҡорт, 27 урыҫ, 13 типтәр, 8 сыуаш, 6 немец, 1920 йылда 623 башҡорт була.

1843 йылда 186 башҡортҡа 8 бот ужым һәм 528 бот яҙғы иген сәселгән. 1917 йылда 129 хужалыҡтың 514 дисәтинә һөрөнтө ере булған, шуларҙың 70-енең — 4-кә, 32-һенең — 10-ға, 10-ының — 15-кә, 3-өнөң 15-тән ашыу дисәтинәһе булған. 14 ике кешенең ғөмүмән сәсеүлеге булмаған. 27 урыҫтың ни бары 10 тиҫтә һөрөнтө ере, типтәрҙәре һәм сыуаштарының ни бары 1,5 тиҫтәләгәне булған. Немецтар игенселек менән шөғөлләнмәй.

1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусыларҙың береһе 1839 йылға тере була. Ул — Парижды штурмлаған 13-сө башҡорт полкы яугиры, зауряд-есаул Ҡоҙамыш Яҡшығолов. Уның ике көмөш миҙал менән бүләкләнә.

Сураҡай тоҡомдарыАльшеевский район (история родного края)

 Билдәле шәхестәре 
 Ҡоҙамыш Яҡшығолов (1788—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы. Зауряд-есаул булып хеҙмәт итә. Яйыҡ-Ҫыбы-Мең улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының ) Сураҡай ауылында йәшәгән.
 Муллабаев Сәһриәр Ғабдрахман улы (рус. Муллабаев Сагеряр Габдрахманович; 1899 йыл—1977 йыл) — Беренсе донъя һуғышында һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, шағир-импровизатор.

 Видеофильмдар 
 9 май Сураҡай ауылында 2020 йылдың 19 марты
 16 сентябрҙә Сураҡай ауылында күпер асыла. 2020 йыл

 Радиола 
 Сураҡай һәм Ханжар ауылдарының юбилейҙарыСураҡай һәм Ханжар ауылдарының юбилейҙары

 Билдәле шәхестәре 
 Ҡоҙамыш Яҡшығолов — 13-сө Башҡорт полкы составында 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы. «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» һәм «1812 йылғы Ватан һуғышы иҫтәлегенә» көмөш миҙалдары кавалеры.
 Муллабаев Сәһриәр Ғабдрахман улы (1899—1977) — шағир-импровизатор.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
  
 Совет муниципальных образований Республики Башкортостан
 Чуракаево на портале «Генеалогия и Архивы»

Категория:Әлшәй районы ауылдары