Тилермән
{{Таксон
 | name              = Тилермән
 | image file        = Xanthium strumarium 4.jpg
 | image title       = Тилермән
 | image descr       = Тилермән <br />Үҫемлектең дөйөм күренеше
 | regnum            = Үҫемлектәр
 | parent            = Xanthium
 | rang              = Төр
 | latin             = Xanthium strumarium 
 | author            = [[L.]], 1753
 | syn               = 
 | children          = 
 | range map         = 
 | range map caption = 
 | range map width   = 
 | range legend      = 
 | wikispecies       = Xanthium strumarium
 | commons           = Category:Xanthium strumarium
 | itis              = 38692
 | ncbi              = 318068
 | eol               = 503172
| grin             = 42072
 | ipni              = 129449
}}
'''Тилермән''' ''(рус. Дурнишник обыкновенный, Дурнишник зобовидный, лат. Xanthium strumarium)'' —  бер йыллыҡ үлән үҫемлек. Төрө Тилермәндәр (Xanthium) ғаиләһе [[Астра]]лар (Asteraceae).

== Ҡылыҡһырлама ==
Бер йыллыҡ [[ағыу]]лы үлән [[үҫемлек]]; бейеклеге 15-80 см. [[Июль]] [[ай]]ында [[сәскә]] ата, [[август]]а орлоғо өлгөрә. 
== Таралышы ==
Сүп үләне булараҡ, юл буйында, ташландыҡ ерҙә, йылғаларҙың ҡомло урындарында үҫә. [[Республика]]быҙҙың бар райондарында ла таралған, шулай ҙа [[Өфө]], [[Благовещен]], [[Дүртөйлө]], [[Яңауыл]] райондарында айырыуса йыш осрай. 
== Cоставы ==
Уларҙың составында алколоидтар, йод микроэлементы, С витамины, минераль тоҙҙар һәм башҡа биологик актив матдәләр бар.
== Халыҡ медицинаһы ==
Тилермән үләненән әҙерләнгән ҡайнатма ҡалҡан биҙе шешкәндә, нервылар ҡаҡшағанда, биҙгәк тотҡанда тирләттереү өсөн ҡулланырға кәңәш ителә.
== Сеймал әҙерләү ==
{{Биофото|Xanthium strumarium L..jpg|left|ш=150|Сәскәлектәре}}
{{Биофото|Xanthium strumarium-1.JPG|right|ш=175|Япраҡтары}}
Үлән сәскә атҡанда әҙерләнә, тамыры көҙгөһөн ҡаҙып алына. Дауалар күләгәлә һәм ҡоро урында киптерелә. тамырҙары киптерер алдынан һалҡын һыу менән йыуыла. Кипкән дауалар ғәҙәттәгесә һаҡлана.
== Әҙәбиәт ==
* Ғүмәров В.З. Тыуған яҡтың шифалы үҫәмлектәре. —Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1996. -160 б. ISBN 5-295-01499-1
* Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н. 1444. Xanthium strumarium L. — Дурнишник обыкновенный // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах — М.: Т-во науч. изд. КМК, Ин-т технолог. иссл, 2004. — Т. 3. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 508. — ISBN 5-87317-163-7. {{ref-ru}}

[[Категория:Дарыу үҫемлектәре]]
[[Категория:Евразия флораһы]]
[[Категория:Астра һымаҡтар]]
Тилермән (рус. Дурнишник обыкновенный, Дурнишник зобовидный, лат. Xanthium strumarium) —  бер йыллыҡ үлән үҫемлек. Төрө Тилермәндәр (Xanthium) ғаиләһе Астралар (Asteraceae).

 Ҡылыҡһырлама 
Бер йыллыҡ ағыулы үлән үҫемлек; бейеклеге 15-80 см. Июль айында сәскә ата, августа орлоғо өлгөрә. 
 Таралышы 
Сүп үләне булараҡ, юл буйында, ташландыҡ ерҙә, йылғаларҙың ҡомло урындарында үҫә. Республикабыҙҙың бар райондарында ла таралған, шулай ҙа Өфө, Благовещен, Дүртөйлө, Яңауыл райондарында айырыуса йыш осрай. 
 Cоставы 
Уларҙың составында алколоидтар, йод микроэлементы, С витамины, минераль тоҙҙар һәм башҡа биологик актив матдәләр бар.
 Халыҡ медицинаһы 
Тилермән үләненән әҙерләнгән ҡайнатма ҡалҡан биҙе шешкәндә, нервылар ҡаҡшағанда, биҙгәк тотҡанда тирләттереү өсөн ҡулланырға кәңәш ителә.
 Сеймал әҙерләү 

Үлән сәскә атҡанда әҙерләнә, тамыры көҙгөһөн ҡаҙып алына. Дауалар күләгәлә һәм ҡоро урында киптерелә. тамырҙары киптерер алдынан һалҡын һыу менән йыуыла. Кипкән дауалар ғәҙәттәгесә һаҡлана.
 Әҙәбиәт 
 Ғүмәров В.З. Тыуған яҡтың шифалы үҫәмлектәре. —Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1996. -160 б. ISBN 5-295-01499-1
 Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н. 1444. Xanthium strumarium L. — Дурнишник обыкновенный // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах — М.: Т-во науч. изд. КМК, Ин-т технолог. иссл, 2004. — Т. 3. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 508. — ISBN 5-87317-163-7. 

Категория:Дарыу үҫемлектәре
Категория:Евразия флораһы
Категория:Астра һымаҡтар