Иҫәнбай (Илеш районы)
{{Ук}}
'''Иҫәнбай''' ({{lang-ru|Исанбаево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Илеш районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 523 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452276, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80230832001.

== Тарихы ==
Иҫәнбай ауылы [[Миңеште]] йылғаһы ([[Ағиҙел]] йылғаһы ҡушылдығы) буйында урынлашҡан, 10-сы кантон 7-се йорто Айыу түбәһе составында торған. Ауылға нигеҙ һалыусы [[башҡорт]] Иҫәнбай Йәнурыҫов (1712 йылда). Ҡырғыҙ улусы башҡорттарының 1749 йылда Бай һәм Йоталы йылғалары буйлап яһаҡ татарҙарын үҙ биләмәләренә индереү тураһындағы килешеү документтарында Иҫәнбай ауылы һәм унда йәшәүсе Иҫәнбай Йәнурыҫов күрһәтелгән. Уның улы Мәсәғүт 1726—1887 йылдарҙа йәшәгән. Мәсәғүттең улы Әбделмәжит, уның улы Ғәбделвәхит, уның улдары — Әбдрафиҡ һәм Шаһиәхмәт. Мәсәғүттең икенсе улының исеме — Хәлит, уның улдары — Әбделлатиф, Абдулла. Мәсәғүттең өсөнсө улы — Мөхәммәтрәхим, уның улы — Әбдрәхим<ref name="Уфаген">[http://ufagen.ru/places/ilishevskiy/isyanbaevo.html.  Исянбаево]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.

1795 йылда ауылда — 14 йорт 105 кеше, 1816 йылда — 17 йорт, 150 кеше, 1834 йылда — 27 йорт, 277 кеше, 1858 йылда — 40 йорт, 437 кеше, 1870 йылда — 65 йорт, 489 кеше, 1920 йылда 220 йортта 1378 кеше йәшәгән<ref name="Уфаген"></ref>.
1870 йылда ауылдың этник составы яңылыш күрһәтелгән, ауылда бер мишәр булмауына ҡарамаҫтан, бөтә башҡорттар мишәр тип күрһәтелгән<ref name="Уфаген"></ref>.

Х ревизия мәғлүмәттәре буйынса ауылда 221 ир-егет теркәлгән, шул иҫәптән 160 йорт хужаһы. 1896 йылда ауыл йыйылышында әлеге йорт хужаларынан 110 кеше ҡатнашҡан. Йылылыш документында төрки телендә 13 башҡорт (10 проц.) ҡул ҡуйған, ҡалғандары — үҙ тамғаларын<ref name="Уфаген"></ref>.
 
1843 йылда 277 кешенең һәр береһе икешәр бот иген сәскән (бөтәһе 540 бот).
Ауылда мәсет, уның ҡарамағында — училище һәм Миңлеште йылғаһында тирмән теркәлгән<ref name="Уфаген"></ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||1245||578||667||46,4||53,6
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||907||370||537||40,8||59,2
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||920||408||512||44,3||55,7
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||795||376||419||47,3||52,7
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||741||362||379||48,9||51,1
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||645||305||340||47,3||52,7
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||523||253||270||48,4||51,6
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
; Милли составы
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса [[башҡорттар]]<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/86783/ ИҪӘНБАЙ, Илеш р-нындағы ауыл]</ref> йәшәй (92 %).

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Үрге Йәркәй]]): 18 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Бүздәк]]): 125 км

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Бәҙретдинов Рәғиб Мәрүәретдин улы]] (17 август 1945) — БАССР-ҙың Илеш районы «Октябрь» колхозы комбайнеры, [[Хеҙмәт Даны ордены]]ның тулы кавалеры.
* [[Нурия Мөҙәрисова|Мөҙәрисова (Нуретдинова) Нурия Ғәлихан ҡыҙы]] (7 ноябрь 1963), спортсы. Ғәмәли‑хәрби күпбәйгеләр (полиатлон) буйынса 1987—1991 йылдарҙа СССР-ҙың, 1992—1995 йылда Рәсәйҙең йыйылма командалары ағзаһы. Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1996), Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1999). Күп тапҡыр [[Европа]], СССР, РСФСР һәм Рәсәй чемпионы, шул кимәлдәге ярыштарҙың көмөш һәм бронза призёры.
* Бәкерова Светлана Фәрит ҡыҙы — Башҡортостан Республикаһы Финанстар министрлығы министры урынбаҫары, ҡаҙнасылыҡ идаралығы начальнигы.
* Хәсәнов Камил Риф улы (19 ноябрь 1960) — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, БАССР-ҙың Илеш сәнғәт мәктәбе директоры, Республика йәштәре мәҙәниәт үҙәге художество етәксеһе, тынлы оркестры дирижеры.
* [[Яхин Фәйзелғаян Фәтҡулбаян улы]] — [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1966), БАССР-ҙың Илеш районы «Октябрь» колхозы рәйесе.
* [[Шәмсиев Рим Фәтих улы]] (1927—26.09.1999) — табип, РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы (1967). 1949 йылдан хәҙерге Краснокама районы Николо-Берёзовка ауыл дауаханаһы хирургы, 1950 йылдан — мөдире; 1966 йылдан Кушнаренко районы дауаханалары табибы, 1973—1991 йылдарҙа Дүртөйлө үҙәк район дауаханаһы невропатологы, психиатры һәм наркологы.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|http://bashenc.online/ba/articles/86783/ ИҪӘНБАЙ, Илеш р-нындағы ауыл }}
* [http://ufagen.ru/places/ilishevskiy/isyanbaevo.html.  Исянбаево]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Илеш районы ауылдары}}

[[Категория:Илеш районы ауылдары]]
Иҫәнбай () — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 523 кеше.
Почта индексы — 452276, ОКАТО коды — 80230832001.

 Тарихы 
Иҫәнбай ауылы Миңеште йылғаһы (Ағиҙел йылғаһы ҡушылдығы) буйында урынлашҡан, 10-сы кантон 7-се йорто Айыу түбәһе составында торған. Ауылға нигеҙ һалыусы башҡорт Иҫәнбай Йәнурыҫов (1712 йылда). Ҡырғыҙ улусы башҡорттарының 1749 йылда Бай һәм Йоталы йылғалары буйлап яһаҡ татарҙарын үҙ биләмәләренә индереү тураһындағы килешеү документтарында Иҫәнбай ауылы һәм унда йәшәүсе Иҫәнбай Йәнурыҫов күрһәтелгән. Уның улы Мәсәғүт 1726—1887 йылдарҙа йәшәгән. Мәсәғүттең улы Әбделмәжит, уның улы Ғәбделвәхит, уның улдары — Әбдрафиҡ һәм Шаһиәхмәт. Мәсәғүттең икенсе улының исеме — Хәлит, уның улдары — Әбделлатиф, Абдулла. Мәсәғүттең өсөнсө улы — Мөхәммәтрәхим, уның улы — Әбдрәхим Исянбаево.

1795 йылда ауылда — 14 йорт 105 кеше, 1816 йылда — 17 йорт, 150 кеше, 1834 йылда — 27 йорт, 277 кеше, 1858 йылда — 40 йорт, 437 кеше, 1870 йылда — 65 йорт, 489 кеше, 1920 йылда 220 йортта 1378 кеше йәшәгән.
1870 йылда ауылдың этник составы яңылыш күрһәтелгән, ауылда бер мишәр булмауына ҡарамаҫтан, бөтә башҡорттар мишәр тип күрһәтелгән.

Х ревизия мәғлүмәттәре буйынса ауылда 221 ир-егет теркәлгән, шул иҫәптән 160 йорт хужаһы. 1896 йылда ауыл йыйылышында әлеге йорт хужаларынан 110 кеше ҡатнашҡан. Йылылыш документында төрки телендә 13 башҡорт (10 проц.) ҡул ҡуйған, ҡалғандары — үҙ тамғаларын.
 
1843 йылда 277 кешенең һәр береһе икешәр бот иген сәскән (бөтәһе 540 бот).
Ауылда мәсет, уның ҡарамағында — училище һәм Миңлеште йылғаһында тирмән теркәлгән.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар124557866746,453,6 1959 йыл 15 ғинуар90737053740,859,2 1970 йыл 15 ғинуар92040851244,355,7 1979 йыл 17 ғинуар79537641947,352,7 1989 йыл 12 ғинуар74136237948,951,1 2002 йыл 9 октябрь64530534047,352,7 2010 йыл 14 октябрь52325327048,451,6

 Милли составы
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттарИҪӘНБАЙ, Илеш р-нындағы ауыл йәшәй (92 %).

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Үрге Йәркәй): 18 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 125 км

 Билдәле шәхестәре 
 Бәҙретдинов Рәғиб Мәрүәретдин улы (17 август 1945) — БАССР-ҙың Илеш районы «Октябрь» колхозы комбайнеры, Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры.
 Мөҙәрисова (Нуретдинова) Нурия Ғәлихан ҡыҙы (7 ноябрь 1963), спортсы. Ғәмәли‑хәрби күпбәйгеләр (полиатлон) буйынса 1987—1991 йылдарҙа СССР-ҙың, 1992—1995 йылда Рәсәйҙең йыйылма командалары ағзаһы. Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1996), Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1999). Күп тапҡыр Европа, СССР, РСФСР һәм Рәсәй чемпионы, шул кимәлдәге ярыштарҙың көмөш һәм бронза призёры.
 Бәкерова Светлана Фәрит ҡыҙы — Башҡортостан Республикаһы Финанстар министрлығы министры урынбаҫары, ҡаҙнасылыҡ идаралығы начальнигы.
 Хәсәнов Камил Риф улы (19 ноябрь 1960) — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, БАССР-ҙың Илеш сәнғәт мәктәбе директоры, Республика йәштәре мәҙәниәт үҙәге художество етәксеһе, тынлы оркестры дирижеры.
 Яхин Фәйзелғаян Фәтҡулбаян улы — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966), БАССР-ҙың Илеш районы «Октябрь» колхозы рәйесе.
 Шәмсиев Рим Фәтих улы (1927—26.09.1999) — табип, РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы (1967). 1949 йылдан хәҙерге Краснокама районы Николо-Берёзовка ауыл дауаханаһы хирургы, 1950 йылдан — мөдире; 1966 йылдан Кушнаренко районы дауаханалары табибы, 1973—1991 йылдарҙа Дүртөйлө үҙәк район дауаханаһы невропатологы, психиатры һәм наркологы.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
  Исянбаево

Категория:Илеш районы ауылдары