Ҡара тумыртҡа
{{Таксон
| name              = Ҡара тумыртҡа
| regnum            = Хайуандар
| image file        = Желна (Чёрный дятел, Dryocopus martius, fem).jpg
| image title       = Dryocopus martius, fem
| image descr       = Dryocopus martius, fem
| parent            = Dryocopus
| rang              = Вид
| latin             = Dryocopus martius
| author            = ([[Linnaeus]], [[1758]])
| syn               = 
| typus             = 
| children          = 
| range map         = Dryocopus_martius_distr.PNG
| range map caption = 
| range map width   = 
| range legend      = 
| iucnstatus        = LC
| wikispecies       = Dryocopus martius
| commons           = Category:Dryocopus martius
| iucn              = 141769
| itis              = 554101
| ncbi              = 187859
| eol               = 1177481
}}

'''Ҡара тумыртҡа, ҡара туҡран''' (урыҫ. желна) ({{lang-lat|Dryocopus martius}})

== Ҡылыҡһырлама ==
Ҡарға ҙурлыҡ. Беҙҙең яҡтағы ин, ҙур тумыртҡа. Осҡанда оҙон ҡойроғо күҙгә ташлана. Тоноҡ ҡара төҫтә. Түбәһендә ҡыҙыл бүрке бар, Күҙҙәре ҡыҙыл. Башҡа тумыртҡаларҙан ҙурлығы, ҡара төҫө менән айырыла.

[[Рәсем:Dryocopus martius 03.jpg|thumb|left|Йәш тумыртҡа]]

== Тауышы ==
Тауышы: «кли-кли-кли» йәки ҡарлыҡҡан «күәәә».

== Йәшәү рәүеше ==
Бейек ағаслы ҡуйы урманда йәшәй. Ағас бөжәктәре, ҡарағай һәм шыршы орлоҡтары менән туҡлана. Улаыраҡ ҡош, һирәк осрай. Ағас ҡыуыштарында оялай. 3—5 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып, файҙа килтерә. Солоҡ һәм умарта хужалығы өсөн бер аҙ зыяны бар.
[[Рәсем:Passo Nigra - Cavità scavate da Dryocopus martius.JPG|thumb|right|Ҡара тумыртҡа эшкәрткән ағас]]
[[Рәсем:BlackWoods.jpg|thumb|300px|Ата ҡош себештәре менән]]
[[File:Dryocopus martius pinetorum MHNT.ZOO.2010.11.164.6.jpg|thumb|''Dryocopus martius pinetorum'']]

== Әҙәбиәт ==
* {{книга|автор=А. И. Иванов, Е. В. Козлова, Л. А. Портенко, А. Я. Тугаринов.|часть=Том 2.|заглавие=Птицы СССР|место=М.|издательство=Издательство Академии наук СССР|год=1953|страниц=344}}
* {{книга|автор=Ф. Зауэр.|заглавие=Птицы - обитатели лугов, полей и лесов|место=Москва|издательство=Астрель|год=2002|страниц=286|isbn=5-271-03191-8}}
* {{книга|автор=А. С. Мальчевский, Ю. Б. Пукинский|заглавие=Птицы Ленинградской области и сопредельных территорий|издательство=Издательство Ленинградского университета|год=1983|место=Ленинград}}
* {{книга|автор=Рябицев В. К.|заглавие=Птицы Урала, Приуралья и Западной Сибири: Справочник-определитель|место=Екатеринбург|издательство=Изд-во Уральского университета|год=2001|страниц=608|isbn=5-7525-0825-8}}
* {{книга|автор=Степанян Л. С.|заглавие=Конспект орнитологической фауны России и сопредельных территорий|место=М.|издательство=Академкнига|год=2003|страниц=727}}
* {{книга|автор=S. Cramp, K.E.L. Simmons|заглавие=The Birds of the Western Palearctic|часть=Vol. IV - Terns to Woodpeckers|издательство=Oxford University Press|год=1985|страниц=960|isbn=0-19-857507-6}}{{ref-en}}
* {{книга|автор=Jerome A. Jackson (Ред), Walter J. Bock (Ред), Donna Olendorf (Ред)|заглавие=Grzimek's Animal Life Encyclopedia, Edition 2|часть=Volume 08 - Birds I|место=Farmington Hill, Michigan|издательство=Gale Group|год=2002|страниц=630|isbn=0787657840}}{{ref-en}}
* {{книга|автор=Killian Mullarney, Lars Svensson, Dan Zetterström, Peter J. Grant|заглавие=Птицы Европы|оригинал=Birds of Europe|место=United States|издательство=Princeton University Press|год=2000|страниц=400|isbn=978-0-691-05054-6}}{{ref-en}}
* {{книга|автор=H. Winkler & D. Christie|заглавие=Handbook of the Birds of the World|часть=Vol. 7 - Jacamars to Woodpeckers. Family Picidae (Woodpeckers)|издательство=Lynx Edicions|год=2002|страниц=613|isbn=84-87334-37-7}}{{ref-en}}

== Һылтанмалар ==
{{Викиһүҙлек|желна}}
* {{cite web|url=http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?birds/413.html|title=Описание и распространение желны|work=Позвоночные животные России|publisher=[[Институт проблем экологии и эволюции имени А. Н. Северцова РАН|Институт РАН им А. Н. Северцова]]|accessdate=24 апреля 2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/61GGTsNlc|archivedate=2011-08-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019055116/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?birds%2F413.html |date=2013-10-19 }}
* {{cite web|url=http://ibc.lynxeds.com/species/black-woodpecker-dryocopus-martius|title=Фотографии, звуковые файлы и видеоклипы с участием желны|work=Internet Bird Collection|publisher=Lynx|accessdate=24 апреля 2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/61GGUc83a|archivedate=2011-08-28}}
* {{cite web|url=http://www.povodok.ru/encyclopedia/brem/list8rus/art3501.html|title=Желна|work=Энциклопедия Брема|publisher=povodok.ru|accessdate=24 апреля 2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/61GGWcMNd|archivedate=2011-08-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024025700/http://povodok.ru/encyclopedia/brem/list8rus/art3501.html |date=2008-10-24 }}


[[Категория:Евразия ҡоштары]]
[[Категория:Тумыртҡалар]]
[[Категория:Башҡортостан ҡоштары]]
[[Категория:Ҡоштар]]
Ҡара тумыртҡа, ҡара туҡран (урыҫ. желна) ()

 Ҡылыҡһырлама 
Ҡарға ҙурлыҡ. Беҙҙең яҡтағы ин, ҙур тумыртҡа. Осҡанда оҙон ҡойроғо күҙгә ташлана. Тоноҡ ҡара төҫтә. Түбәһендә ҡыҙыл бүрке бар, Күҙҙәре ҡыҙыл. Башҡа тумыртҡаларҙан ҙурлығы, ҡара төҫө менән айырыла.

thumb|left|Йәш тумыртҡа

 Тауышы 
Тауышы: «кли-кли-кли» йәки ҡарлыҡҡан «күәәә».

 Йәшәү рәүеше 
Бейек ағаслы ҡуйы урманда йәшәй. Ағас бөжәктәре, ҡарағай һәм шыршы орлоҡтары менән туҡлана. Улаыраҡ ҡош, һирәк осрай. Ағас ҡыуыштарында оялай. 3—5 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып, файҙа килтерә. Солоҡ һәм умарта хужалығы өсөн бер аҙ зыяны бар.
thumb|right|Ҡара тумыртҡа эшкәрткән ағас
thumb|300px|Ата ҡош себештәре менән
thumb|Dryocopus martius pinetorum

 Әҙәбиәт 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 Һылтанмалар 

  
 
  

Категория:Евразия ҡоштары
Категория:Тумыртҡалар
Категория:Башҡортостан ҡоштары
Категория:Ҡоштар