Егәҙе (Белорет районы)
{{НП+Россия
 | статус                   = ауыл

 | оригинальное название    = {{lang-ba|Егәҙе}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 53 |lat_min = 50 |lat_sec = 15
 | lon_deg                  = 57 |lon_min = 19 |lon_sec = 45
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = муниципаль район
 | район                    = Белорет районы
 | район в таблице          = Белорет районы{{!}}Белорет
 | вид поселения            = ауыл биләмәһе
 | поселение                = Егәҙе ауыл биләмәһе
 | поселение в таблице      = Егәҙе ауыл Советы{{!}}Егәҙе ауыл Советы
 | C в регион               = уңдан
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Зигаза (село) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Зигаза (село) | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = башҡорттар, урыҫтар
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453552
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80211816001
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
'''Егәҙе''' ({{lang-ru|Зигаза}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Белорет районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 638 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80211816001.  [[Егәҙе ауыл Советы]] үҙәге.

== Тарихы ==
Егәҙе ауылы 1890 йылда [[Ырымбур губернаһы]]ның [[Верхнеурал өйәҙе]]ндә суйын етерштереү маҡсаты менән сауҙагәрҙәр Н.Д.Шамов һәм Н.С.Кальсин тарафынан нигеҙләнгән<ref>{{Китап:История сёл и деревень Башкортостана}} стр.114</ref>. 

Торама [[Еҙем]] ҡушылдығы [[Егәҙе (йылға)|Егәҙе йылғаһы ]]буйында урынлаша. Был  йылғалар буйлап ағас, һал ағыҙып була, уларҙың ярҙарында 64 мейес төҙөйҙәр. Был завод өсөн йылына 40 мең күреп тиклем күмер яндырырға мөмкинлек биргән.

Завод Көньяҡ Уралда пар ярҙамында эшләгән тәүге завод була. Газ биш пар ҡаҙаны аҫтына һәм һауа йылытҡысҡа ебәрелгән. Домна мейесенең газ тотоп алыу ҡоролмаһы булған. 

Домна цехында 60 эшсе һәм ярҙамсы эштәрҙә  715 кеше мәшғүл булған. Иң күп суйын иретеүгә - 711 мең бот - 1898 йылда өлгәшелә. 

1918 йылдың беренсе яртыһында завод хосуси милек булыуҙан туҡтай <ref>[http://www.ural.ru/spec/ency/encyclopaedia-8-745-zigazinskij-chugunoplavilnyj-zavod.html Зигазинский чугуноплавильный завод] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908062853/http://ural.ru/spec/ency/encyclopaedia-8-745-zigazinskij-chugunoplavilnyj-zavod.html |date=2017-09-08 }}</ref>.

1920 йылда беренсе мәктәп асыла. Егәҙе дауаханаһы завод менән бер үк ваҡытта төҙөлә. 1949 йылда китапхана асыла.

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башҡорттар, урыҫтар йәшәй. Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, мәҙәниәт йорто, амбулатория, китапхана, сиркәү булыуы мәғлүм ителә.

1900 йылда сиркәү, мәктәп, һыу тирмәне булыуы билдәле. ХХ быуаттың 30‑сы йылдарынан алып хәҙерге исемен, 50‑се йылдарҙан һуң хәҙерге статусын йөрөтә <ref>[http://bashenc.online/ba/articles/85859/ Егәҙе, Белорет районындағы ауыл]</ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||638||292||346||45,8||54,2
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
[[File:Зигазинский чугуноплавильный завод.jpg|480px|слева|Егәҙе суйын иретеү заводы]]

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Белорет]]): 100 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Улу-Елга): 50 км

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Наумкин Василий Дмитриевич]] (14.01.1936—10.08.1993), хеҙмәт алдынғыһы, йәмәғәтсе. 1956—1993 йылдарҙа Магнитогорск металлургия комбинатының домна эшсеһе, өлкән домна эшсеһе, домна мейесе газсыһы, металлургия ҡорамалдарының слесарь ремонтсыһы. [[РСФСР]]-ҙың 8‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. РСФСР ҙың атҡаҙанған металлургы (1979), [[СССР]]-ҙың почётлы металлургы (1968). Ике тапҡыр [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1976, 1985).
* [[Шәйхулов Нурислам Фәтхелислам улы]] (16.02.1929—27.09.1996), дәүләт хеҙмәткәре, уҡытыусы, журналист һәм яҙыусы. 1968—1975 йылдарҙа [[Егәҙе ауыл Советы]] рәйесе. 1993 йылдан [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1967).

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} 
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]
*Гудков Г.Ф., Гудкова З.И. Из истории южноуральских горных заводов XVIII-XIX вв. Историко-краеведческие очерки. Ч.1. Уфа, 1985.
*Гудков Г.Ф., Гудкова З.И.. Институт истории и археологии УрО РАН, 1998-2004.

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/3822-eg-e-beloret-r-nynda-y-auyl}} {{V|9|02|2019}}
* [http://ufagen.ru/places/beloretskiy/zigaza.html Зигаза на портале «Генеалогия и Архивы»]

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}
{{Тышҡы һылтанмалар}} 

{{Белорет районы ауылдары}}

[[Категория:Белорет районы ауылдары]]
Егәҙе () — Башҡортостан Республикаһының Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 638 кеше булған. ОКАТО коды — 80211816001.  Егәҙе ауыл Советы үҙәге.

 Тарихы 
Егәҙе ауылы 1890 йылда Ырымбур губернаһының Верхнеурал өйәҙендә суйын етерштереү маҡсаты менән сауҙагәрҙәр Н.Д.Шамов һәм Н.С.Кальсин тарафынан нигеҙләнгән стр.114. 

Торама Еҙем ҡушылдығы Егәҙе йылғаһы буйында урынлаша. Был  йылғалар буйлап ағас, һал ағыҙып була, уларҙың ярҙарында 64 мейес төҙөйҙәр. Был завод өсөн йылына 40 мең күреп тиклем күмер яндырырға мөмкинлек биргән.

Завод Көньяҡ Уралда пар ярҙамында эшләгән тәүге завод була. Газ биш пар ҡаҙаны аҫтына һәм һауа йылытҡысҡа ебәрелгән. Домна мейесенең газ тотоп алыу ҡоролмаһы булған. 

Домна цехында 60 эшсе һәм ярҙамсы эштәрҙә  715 кеше мәшғүл булған. Иң күп суйын иретеүгә - 711 мең бот - 1898 йылда өлгәшелә. 

1918 йылдың беренсе яртыһында завод хосуси милек булыуҙан туҡтай Зигазинский чугуноплавильный завод .

1920 йылда беренсе мәктәп асыла. Егәҙе дауаханаһы завод менән бер үк ваҡытта төҙөлә. 1949 йылда китапхана асыла.

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башҡорттар, урыҫтар йәшәй. Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, мәҙәниәт йорто, амбулатория, китапхана, сиркәү булыуы мәғлүм ителә.

1900 йылда сиркәү, мәктәп, һыу тирмәне булыуы билдәле. ХХ быуаттың 30‑сы йылдарынан алып хәҙерге исемен, 50‑се йылдарҙан һуң хәҙерге статусын йөрөтә Егәҙе, Белорет районындағы ауыл.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь63829234645,854,2

480px|слева|Егәҙе суйын иретеү заводы

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 100 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Улу-Елга): 50 км

 Билдәле шәхестәре 
 Наумкин Василий Дмитриевич (14.01.1936—10.08.1993), хеҙмәт алдынғыһы, йәмәғәтсе. 1956—1993 йылдарҙа Магнитогорск металлургия комбинатының домна эшсеһе, өлкән домна эшсеһе, домна мейесе газсыһы, металлургия ҡорамалдарының слесарь ремонтсыһы. РСФСР-ҙың 8‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. РСФСР ҙың атҡаҙанған металлургы (1979), СССР-ҙың почётлы металлургы (1968). Ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976, 1985).
 Шәйхулов Нурислам Фәтхелислам улы (16.02.1929—27.09.1996), дәүләт хеҙмәткәре, уҡытыусы, журналист һәм яҙыусы. 1968—1975 йылдарҙа Егәҙе ауыл Советы рәйесе. 1993 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1967).

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.
Гудков Г.Ф., Гудкова З.И. Из истории южноуральских горных заводов XVIII-XIX вв. Историко-краеведческие очерки. Ч.1. Уфа, 1985.
Гудков Г.Ф., Гудкова З.И.. Институт истории и археологии УрО РАН, 1998-2004.

 Һылтанмалар 
  
 Зигаза на портале «Генеалогия и Архивы»

 

Категория:Белорет районы ауылдары