Әшәй
{{НП+Россия
 | статус                   = деревня
 | русское название         = Ашаево
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Әшәй}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 55 |lat_min = 55 |lat_sec = 22
 | lon_deg                  = 59 |lon_min = 11 |lon_sec = 37
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = муниципаль район
 | район                    = Балаҡатай районы
 | район в таблице          = Балаҡатай районы{{!}}Балаҡатай районы 
 | вид поселения            = ауыл биләмәһе
 | поселение                = Билән ауыл Советы
 | поселение в таблице      = Билән ауыл Советы (Балаҡатай районы){{!}}Билән ауыл Советы 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Ашаево | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Ашаево | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = [[башҡорттар]]
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 452585
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80210804002
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''Әшәй''' ({{lang-ru|Ашаево}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Балаҡатай районы]]ндағы ауыл. [[Билән ауыл Советы (Балаҡатай районы)|Билән ауыл Советы]] составына инә. [[2010 йыл]]дың [[14 октябрь|14 октябренә]] халыҡ һаны 233 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Почта индексы — 452586, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80210804002.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Яңы Балаҡатай]]): 39 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Билән (Башҡортостан)|Билән]]): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Наҙы-Петровск]]): 45 км

Әшәй ауылы [[Өфө йылғаһы|Өфө]] йылғаһы бассейнына ҡараған Ҡарағай йылғаһы буйында, район үҙәге [[Яңы Балаҡатай]] ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 39 километр һәм [[Наҙы-Петровск]] ([[Силәбе өлкәһе]]) тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 45 километр алыҫлыҡта урынлашҡан<ref> {{БЭ2013|80612}}</ref>. 

== Тарихы ==
Әшәй ауылы [[Красноуфимск өйәҙе]] территорияһында [[XIX быуат]] аҙағында, [[1876 йыл]]да, [[Наҙы-Петровск|Наҙы-Петровск заводы]] идаралығының полиция ярҙамында [[Иҫке Масҡары]] халҡын күсереүе менән бәйле, барлыҡҡа килгән. Күсергә мәжбүр булған халыҡтың бер өлөшө яңы тораҡҡа нигеҙ һалған. Тәүге төпләнеүселәр — өс бер туған Нох, Хаммат һәм Ғүмәр<ref>{{ИСДБ|страница=566}}</ref>.

Тарихсы ғалим [[Әсфәндиәров Әнүәр Закир улы|Ә. Әсфәндиәров]]тың [[Башҡортостан]] ауылдарына бағышланған хеҙмәтендә Әшәй ауылы тураһында мәғлүмәткә эйә түгелбеҙ тиелгән. Әшәй ауылы [[1870 йыл]] материалдарында ла, [[1896 йыл]] материалдарында ла теркәлмәгән. Тимәк, Әшәй ауылы [[XIX быуат|XIX]] һәм [[XX быуат|XX]] быуаттар сиктәрендә барлыҡҡа килгән. [[1920 йыл]]да ундағы 36 йортта 267 башҡорт йәшәгән<ref>{{ИСДБ|страница=566}}</ref>.

[[XX быуат]] башында тирмән, [[мәҙрәсә]], [[мәсет]] ([[1930 йыл]]да ябыла) булған.

[[XIX быуат]] аҙағында — [[XX быуат]] башында Әшәй ауылы [[Пермь губернаһы]] [[Красноуфимск өйәҙе]]нә ингән.

[[1890 йыл]]да 18 йортта 140 кеше йәшәгән.

[[1920 йыл|1920]]-се йылдарҙа Әшәй ауылы Балаҡатай улусы составында, [[1930 йыл]]дан [[Балаҡатай районы]] ([[1959 йыл]]ға саҡлы [[Яңы Масҡары]], [[Билән]] ауыл Советтары) биләмәһендә булған.

[[1930 йыл|1930]]—[[1950 йыл]]дарҙа — «Социализм» колхозының үҙәк усадьбаһы, [[1957 йыл]]дан — Билән совхозы бүлексәһе булған.

[[1926 йыл]]да мәктәп, [[1954 йыл]]да — ауыл китапханаһы асылған. 

[[1961 йыл]]да — 77 йортта 326 кеше, [[1989 йыл]]да — 270, [[1999 йыл]]да — 319, [[2004 йыл]]дың [[1 ғинуар]]ына — 302 кеше йәшәне. [[1989 йыл]]да хәҙерге Әшәй төп дөйөм белем биреү мәктәбенең яңы бинаһы төҙөлә. [[2000 йыл|2000]]—[[2001 йыл]]дарҙа газ үткәрелә.

Әлеге ваҡытта ауылда Билән урта мәктәбе филиалы — Әшәй башланғыс мәктәбе, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар<ref>{{БЭ2013|80612}}</ref>. 

== Халыҡ һаны ==
Әшәй ауылында [[башҡорттар]] йәшәй (97 %)<ref name='2002F' />. 

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||267||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||294||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||290||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||270||129||141||47,8%||52,2%
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||280||131||149||46,8%||53,2%
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||233||114||119||48,9%||51,1%
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Халҡы ==
{{ Население | Ашаево | Столбцов=8}}

{{ Население | Ашаево | График }}

== Билдәле кешеләре ==
* [[Прохорец Мәрйәм Абдулхаҡ ҡыҙы]] (31.03.1956), хеҙмәт ветераны. 1984 йылдан Балаҡатай үҙәкләштерелгән китапханалар системаһының балалар китапханаһы мөдире. Башҡортостан Республикаһының  атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2001)<ref>[http://www.novo-belokatay.ru/component/content/article/157-izvestnye-ljudi-belokatajskogo-rajona/6379-prokhorets-maryam-abdulkhakovna.html Белокатайский район: история и современность / Историко-краеведческое издание. / Автор-составитель В. А. Ощепков. — Уфа : Издательство «Диалог», 2004. — 476 с. — ISBN 5-94524-028-1.ПРОХОРЕЦ МАРЬЯМ АБДУЛХАКОВНА]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 
* [[Сәмситова Луиза Хәмзә ҡыҙы]] (14.02.1973), тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2015). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның мәғариф отличнигы (2010). Фән һәм техника өлкәһендәге республика йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2007).

== Урамдары ==
{{Колонки|3}}
* Үҙәк тыҡрыҡ ({{lang-ru|}} Центральный (переулок)
* Мәктәп тыҡрығы ({{lang-ru|}} Школьный (переулок)
* Йылға аръяғы урамы ({{lang-ru|}} Заречная (улица)
* Ҡарағай урамы ({{lang-ru|}} Сосновая (улица)
* Үҙәк урам ({{lang-ru|}} Центральная (улица)<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/belokatayskiy-rayon/derevnya-ashaevo/ Карта села Ашаево. Улицы]</ref>{{Колонки|конец}}

== Тирә-яҡ мөхит ==
;Ер-һыу атамалары
''Тауҙар:''

''Йылғалар:''
* [[Ҡариҙел|Өфө]] йылғаһы, '''Ҡарағай''' 

''Шишмәләр:''

''Ялан-бесәнлектәр:''

''Таусыҡтар, түбәләр:''

''Башҡа урын-ер атамалары:''

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Ҡатай]]

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|80612}} 
* {{ИСДБ|страница=566}} 566 б. 
* [http://www.asmo-rb.ru Совет муниципальных образований Республики Башкортостан].
* [http://ufagen.ru/places/belokataysky/ashaevo.html Ашаево на портале «Генеалогия и Архивы»]
* [http://novo-belokatay.ru/village-councils-and-villages/106-village-ashaev.html Деревня Ашаево — на портале novo-belokatay.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170325223709/http://novo-belokatay.ru/village-councils-and-villages/106-village-ashaev.html |date=2017-03-25 }}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Балаҡатай районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Балаҡатай районы ауылдары]]
Әшәй () — Башҡортостан Республикаһының Балаҡатай районындағы ауыл. Билән ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 233 кеше булған. Почта индексы — 452586, ОКАТО коды — 80210804002.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Яңы Балаҡатай): 39 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Билән): 15 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Наҙы-Петровск): 45 км

Әшәй ауылы Өфө йылғаһы бассейнына ҡараған Ҡарағай йылғаһы буйында, район үҙәге Яңы Балаҡатай ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 39 километр һәм Наҙы-Петровск (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 45 километр алыҫлыҡта урынлашҡан . 

 Тарихы 
Әшәй ауылы Красноуфимск өйәҙе территорияһында XIX быуат аҙағында, 1876 йылда, Наҙы-Петровск заводы идаралығының полиция ярҙамында Иҫке Масҡары халҡын күсереүе менән бәйле, барлыҡҡа килгән. Күсергә мәжбүр булған халыҡтың бер өлөшө яңы тораҡҡа нигеҙ һалған. Тәүге төпләнеүселәр — өс бер туған Нох, Хаммат һәм Ғүмәр.

Тарихсы ғалим Ә. Әсфәндиәровтың Башҡортостан ауылдарына бағышланған хеҙмәтендә Әшәй ауылы тураһында мәғлүмәткә эйә түгелбеҙ тиелгән. Әшәй ауылы 1870 йыл материалдарында ла, 1896 йыл материалдарында ла теркәлмәгән. Тимәк, Әшәй ауылы XIX һәм XX быуаттар сиктәрендә барлыҡҡа килгән. 1920 йылда ундағы 36 йортта 267 башҡорт йәшәгән.

XX быуат башында тирмән, мәҙрәсә, мәсет (1930 йылда ябыла) булған.

XIX быуат аҙағында — XX быуат башында Әшәй ауылы Пермь губернаһы Красноуфимск өйәҙенә ингән.

1890 йылда 18 йортта 140 кеше йәшәгән.

1920-се йылдарҙа Әшәй ауылы Балаҡатай улусы составында, 1930 йылдан Балаҡатай районы (1959 йылға саҡлы Яңы Масҡары, Билән ауыл Советтары) биләмәһендә булған.

1930—1950 йылдарҙа — «Социализм» колхозының үҙәк усадьбаһы, 1957 йылдан — Билән совхозы бүлексәһе булған.

1926 йылда мәктәп, 1954 йылда — ауыл китапханаһы асылған. 

1961 йылда — 77 йортта 326 кеше, 1989 йылда — 270, 1999 йылда — 319, 2004 йылдың 1 ғинуарына — 302 кеше йәшәне. 1989 йылда хәҙерге Әшәй төп дөйөм белем биреү мәктәбенең яңы бинаһы төҙөлә. 2000—2001 йылдарҙа газ үткәрелә.

Әлеге ваҡытта ауылда Билән урта мәктәбе филиалы — Әшәй башланғыс мәктәбе, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар. 

 Халыҡ һаны 
Әшәй ауылында башҡорттар йәшәй (97 %). 

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август267 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар294 1959 йыл 15 ғинуар290 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар27012914147,8%52,2% 2002 йыл 9 октябрь28013114946,8%53,2% 2010 йыл 14 октябрь23311411948,9%51,1%

 Халҡы 

 Билдәле кешеләре 
 Прохорец Мәрйәм Абдулхаҡ ҡыҙы (31.03.1956), хеҙмәт ветераны. 1984 йылдан Балаҡатай үҙәкләштерелгән китапханалар системаһының балалар китапханаһы мөдире. Башҡортостан Республикаһының  атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2001)Белокатайский район: история и современность / Историко-краеведческое издание. / Автор-составитель В. А. Ощепков. — Уфа : Издательство «Диалог», 2004. — 476 с. — ISBN 5-94524-028-1.ПРОХОРЕЦ МАРЬЯМ АБДУЛХАКОВНА. 
 Сәмситова Луиза Хәмзә ҡыҙы (14.02.1973), тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2015). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2010). Фән һәм техника өлкәһендәге республика йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2007).

 Урамдары 

 Үҙәк тыҡрыҡ ( Центральный (переулок)
 Мәктәп тыҡрығы ( Школьный (переулок)
 Йылға аръяғы урамы ( Заречная (улица)
 Ҡарағай урамы ( Сосновая (улица)
 Үҙәк урам ( Центральная (улица)Карта села Ашаево. Улицы

 Тирә-яҡ мөхит 
Ер-һыу атамалары
Тауҙар:

Йылғалар:
 Өфө йылғаһы, Ҡарағай 

Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Башҡа урын-ер атамалары:

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Ҡатай

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
  
  566 б. 
 Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
 Ашаево на портале «Генеалогия и Архивы»
 Деревня Ашаево — на портале novo-belokatay.ru 

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Балаҡатай районы ауылдары