Өмәүиҙәр мәсете
{{Мечеть
|Русское название        = Өмәүиҙәр мәсете
|Оригинальное название   = {{lang-ar|جامع بني أمية الكبير}}
|Изображение             = Umayyad Mosque, Damascus.jpg
|Подпись изображения     = Өмәүиҙәр мәсетенең панорама күренеше
|Страна                  = Сүриә
|Тип региона             = 
|Регион                  = 
|Название местоположения = ҡала
|Местоположение          = Дамаск 
|Адрес                   = 
 |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 30|lat_sec = 43
 |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 18|lon_sec = 24
 |region        = SY
 |CoordScale    = 
|Статус                  = 
|Течение, школа          = 
|ДУМ                     = 
|Собственник             = 
|Тип мечети              = Йома мәсете
|Архитектурный стиль     = Ислам&nbsp;архитектураһы
|Автор проекта           = 
|Архитектор              = 
|Строитель               = 
|Инициатор строительства = 
|Стоимость               = 
|Благотворители          = 
|Первое упоминание       = 
|Строительство           = 
|Основные даты           = {{Достопримечательность/Даты||||||}}
|Начало строительства    = 
|Окончание строительства = 
|Реликвии                = [[Яхъя]][[Яхъя|Иоанн Креститель башы]] () , [[Сәләх әд-Дин]] ҡәбере
|Имам                    = 
|Состояние               = ғәмәлдә
|Общая площадь           = 
|Размеры                 = 
|Площадь помещений       = 
|Вместимость             = 
|Количество куполов      = 
|Высота                  = 
|Высота купола           = 
|Диаметр купола          = 
|Количество минаретов    = 3
|Высота минарета         = 
|Материал                = 
|Таравих                 = +
|Ифтар и сухур           = +
|Библиотека              = 
|Мактаб                  = 
|Сайт                    = 
|Дополнительная информация = донъялағы иң ҙур һәм боронғо мәсеттәрҙең береһе
|Commons = Umayyad Mosque
}}

''' Өмәүиҙәр мәсете, Дамаск ҡалаһының (Шамдың) ҙур мәсете''' ([[ғәрәп теле|ғәр.]]: جامع بني أمية الكبير, [[Транслитерация|транслит.]] ''Ğām' Banī 'Umayyah al-Kabīr''), донъялағы иң ҙур һәм боронғо мәсеттәрҙең береһе. Боронғо [[Дамаск]] ҡалаһының изге урындарында урынлашҡан архитектура ҡомартҡыһы.

Мосолмандар һәм христиандар хөрмәт иткән [[Яхъя|Иоанн Креститель]] башы ([[Яхъя]]) — мәсеттең хазинаһы. Мәсет нигеҙен ҡаҙығанда табылыуы ихтимал. Мәсеттең төньяғындағы баҡсала [[Сәләх әд-Дин]] ерләнгән.

== Тарихы ==
Хәҙер мәсет торған урында [[Арамей|арамей]] дәүерендә йәшен илаһы Хадада ҡорамы була. Арамейҙар булыу-булмауы мәсеттең төньяҡ-көнсығыш мөйөшөндә барған ҡаҙыныу эштәре ваҡытында [[сфинкс]] һынландырылған [[базальт]] [[Стела|стела]] табылыу менән асыҡланған. Һуңғараҡ, рим дәүерендә, был урында [[Юпитер (мифология)|Юпитер]] ғибәҙәтханаһы урынлашҡан{{sfn|Assalam.ru}} артабан, византия ваҡытында [[Христианлыҡ|христиан]] сиркәүе, христианлыҡта Иоанн Креститель башы һаҡланған изге урындарҙың береһе булған {{sfn|Низовский А.Ю.|2006}}

Тәүҙә Дамаск ҡалаһын баҫып алған ғәрәптәр (636 йыл) сиркәүгә ҡағылмай, сөнки мосолмандар ҙа, христиандар ҙа хөрмәт иткән ҡоролма була. Ләкин [[Өмәүиҙәр хәлифәлеге|Өмәүи]] хәлифә Әл-Вәлид ибн I Әбдел Мәлик христиан сиркәүен һатып алырға була, һәм сиркәүҙе емертә. Ул [[706]]—[[715]] йылдар араһында был урында мәсет төҙөй{{sfn|Assalam.ru}}.

Легендаға ярашлы, Әл-Вәлид сиркәүҙе, алтын ҡаҙау ҡаҙап, шәхсән үҙе емерә башлай. Мәсет төҙөү өсөн Афинанан, Римдән, Константинополдән, көнсығыш ғәрәп илдәренән иң яҡшы рәссамдарҙы, архитекторҙарҙы, таш эше оҫталарын саҡыра. Бөтәһе 12 меңдән ашыу эшсе мәсет төҙөүҙә ҡатнаша{{sfn|Низовский А.Ю.|2006}}.

Шул мәлдән Дамаск [[Яҡын Көнсығыш]]та мөһим пункт булып китә һәм һуңғараҡ [[Өмәүиҙәр хәлифәлеге]]нең баш ҡалаһы булып әүерелә.

Янғын арҡаһында мәсет бер нисә тапҡыр зыян күрә, һуңғы тапҡыр 1893 йылда реставрация үткәрелгән{{sfn|Assalam.ru}}.

== Яхъя пәйғәмбәр ҡәбере ==
[[Файл:StJohnInUmmayad.jpg|thumb|240px|Яхъя пәйғәмбәр ҡәбере (''Иоанн Креститель'')]]

Мәсет эсендә ихимал [[Яхъя]] пәйғәмбәр ҡәбере урынлашҡандыр (''Иоанн Креститель''). Мәсете төҙөгән саҡта төҙөүселәр осраҡлы рәүештә кеше һөйәгенә осраған. Сүриә христиандары был урында борон Иоанн Креститель [[Яхъя]] ҡәбере булған тип хәбәр иткән. Хәлифә Ибн Валид бойороғо менән ҡәбер шул урында ҡалған. Шул рәүешле ул ғибәҙәт залы уртаһында булып сыҡҡан{{sfn|Assalam.ru}}.

Ғибәҙәт залында [[Яхъя|Яхъя пәйғәмбәрҙең]] [[Бөйөк Ирод I |Ирод батша]] бойороғо менән ҡырҡып алынған башы һалынған төрбә тора. Төрбә йәшел төҫтәге быялалар менән биҙәлгән аҡ [[мәрмәр]]ҙән эшләнгән. Махсус ектән эскә рухына бағышланған яҙма, [[фотография]], аҡса һалырға мөмкин.

[[Яхъя|Иоанн Креститель]] башы тарихы шулай ҙа ахырынаса асыҡланмаған. Мәскәү Патриархы вәкиле архимандрит Александр Елисов әйтеүенсә, [[Яхъя|Иоанн Креститель]], бында пәйғәмбәр башының бер өлөшө генә һаҡланыуы мөмкин. Баштың йәнә фрагменты бар тип һанала — береһе [[Афон]]да, икенсеһе — Франциялағы Амьенда, өсөнсөһө — [[Рим]]да,  Папа Сильвестр сиркәүендә.

== Фотогаларея ==
<gallery>
Umayyad09(js).jpg|Məсет ҡапҡаларының береһе
Courtyard4(js).jpg|I Вәлид эшләткән мозаикалар 
Umayyad Mosque - interior(js).jpg|Məсеттең эсе
Courtyard2(js).jpg|Məсет күренеше
Minaret of the Bride, Umayyad Mosque.jpg|Мәсеттең иң элек ҡоролған манараһы 
Minaret of Qayt Bey, Umayyad Mosque.jpg| 1488 йылда көнбайыш яҡтан солтан төҙөткән манара
</gallery>

== Иҫкәрмәләр ==
{{Примечания}}

== Һылтанмалар ==
* {{книга|автор=Низовский А.Ю. |часть=Мечеть Омейядов в Дамаске|заглавие=Величайшие храмы мира: Энциклопедический справочник|ссылка часть=http://slovari.yandex.ru/~книги/Величайшие%20храмы%20мира/Мечеть%20Омейядов%20в%20Дамаске/|место=М.|издательство=Вече|год=2006|страниц=576|ref=Низовский А.Ю.}}
* {{cite web|url=http://assalam.ru/content/story/643|title=Большая мечеть Омейядов в Дамаске|publisher=Assalam.ru|accessdate=2013-12-03|ref=Assalam.ru}}
* {{cite web|url=http://www.islam.ru/content/kultura/1051|title=Мечеть Омейядов в Дамаске (705-715)|date=2009-04-05|publisher=Ислам.ру|accessdate=2013-12-03|ref=Ислам.ру}}

{{Панорама|Umayyad Mosquee panoramic.jpg|850px}}
[[Категория:Сүриә мәсеттәре]]
[[Категория:Ислам тарихы]]
Өмәүиҙәр мәсете, Дамаск ҡалаһының (Шамдың) ҙур мәсете (ғәр.: جامع بني أمية الكبير, транслит. Ğām' Banī 'Umayyah al-Kabīr), донъялағы иң ҙур һәм боронғо мәсеттәрҙең береһе. Боронғо Дамаск ҡалаһының изге урындарында урынлашҡан архитектура ҡомартҡыһы.

Мосолмандар һәм христиандар хөрмәт иткән Иоанн Креститель башы (Яхъя) — мәсеттең хазинаһы. Мәсет нигеҙен ҡаҙығанда табылыуы ихтимал. Мәсеттең төньяғындағы баҡсала Сәләх әд-Дин ерләнгән.

 Тарихы 
Хәҙер мәсет торған урында арамей дәүерендә йәшен илаһы Хадада ҡорамы була. Арамейҙар булыу-булмауы мәсеттең төньяҡ-көнсығыш мөйөшөндә барған ҡаҙыныу эштәре ваҡытында сфинкс һынландырылған базальт стела табылыу менән асыҡланған. Һуңғараҡ, рим дәүерендә, был урында Юпитер ғибәҙәтханаһы урынлашҡан артабан, византия ваҡытында христиан сиркәүе, христианлыҡта Иоанн Креститель башы һаҡланған изге урындарҙың береһе булған 

Тәүҙә Дамаск ҡалаһын баҫып алған ғәрәптәр (636 йыл) сиркәүгә ҡағылмай, сөнки мосолмандар ҙа, христиандар ҙа хөрмәт иткән ҡоролма була. Ләкин Өмәүи хәлифә Әл-Вәлид ибн I Әбдел Мәлик христиан сиркәүен һатып алырға була, һәм сиркәүҙе емертә. Ул 706—715 йылдар араһында был урында мәсет төҙөй.

Легендаға ярашлы, Әл-Вәлид сиркәүҙе, алтын ҡаҙау ҡаҙап, шәхсән үҙе емерә башлай. Мәсет төҙөү өсөн Афинанан, Римдән, Константинополдән, көнсығыш ғәрәп илдәренән иң яҡшы рәссамдарҙы, архитекторҙарҙы, таш эше оҫталарын саҡыра. Бөтәһе 12 меңдән ашыу эшсе мәсет төҙөүҙә ҡатнаша.

Шул мәлдән Дамаск Яҡын Көнсығышта мөһим пункт булып китә һәм һуңғараҡ Өмәүиҙәр хәлифәлегенең баш ҡалаһы булып әүерелә.

Янғын арҡаһында мәсет бер нисә тапҡыр зыян күрә, һуңғы тапҡыр 1893 йылда реставрация үткәрелгән.

 Яхъя пәйғәмбәр ҡәбере 
thumb|240px|Яхъя пәйғәмбәр ҡәбере (Иоанн Креститель)

Мәсет эсендә ихимал Яхъя пәйғәмбәр ҡәбере урынлашҡандыр (Иоанн Креститель). Мәсете төҙөгән саҡта төҙөүселәр осраҡлы рәүештә кеше һөйәгенә осраған. Сүриә христиандары был урында борон Иоанн Креститель Яхъя ҡәбере булған тип хәбәр иткән. Хәлифә Ибн Валид бойороғо менән ҡәбер шул урында ҡалған. Шул рәүешле ул ғибәҙәт залы уртаһында булып сыҡҡан.

Ғибәҙәт залында Яхъя пәйғәмбәрҙең Ирод батша бойороғо менән ҡырҡып алынған башы һалынған төрбә тора. Төрбә йәшел төҫтәге быялалар менән биҙәлгән аҡ мәрмәрҙән эшләнгән. Махсус ектән эскә рухына бағышланған яҙма, фотография, аҡса һалырға мөмкин.

Иоанн Креститель башы тарихы шулай ҙа ахырынаса асыҡланмаған. Мәскәү Патриархы вәкиле архимандрит Александр Елисов әйтеүенсә, Иоанн Креститель, бында пәйғәмбәр башының бер өлөшө генә һаҡланыуы мөмкин. Баштың йәнә фрагменты бар тип һанала — береһе Афонда, икенсеһе — Франциялағы Амьенда, өсөнсөһө — Римда,  Папа Сильвестр сиркәүендә.

 Фотогаларея 

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 
 

Категория:Сүриә мәсеттәре
Категория:Ислам тарихы