Аҡсәйет
{{НП-Россия
 | статус                   = Ауыл
 | русское название         = А3сёйет
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Аксаитово}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 56|lat_min =21 |lat_sec = 49
 | lon_deg                  = 55 |lon_min =35 |lon_sec =46 
 | CoordScale               = 25000
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | район                    = Тәтешле районы
 | район в таблице          = Тәтешле районы{{!}}Тәтешле
 | вид поселения            = Ауыл советы
 | поселение                = Аҡсәйет ауыл Советы (Тәтешле районы){{!}}Аҡсәйет 
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = XVIII быуат урталары
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = | статус с                 = | площадь                  = | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Аксаитово | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Аксаитово | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = башҡорттар
 | конфессиональный состав  = мосолмандар
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 452830
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80250810001
 | категория в Commons      = | сайт                     = 
}}
'''Аҡсәйет''' ({{lang-ru|Аксаитово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Тәтешле районы]]ндағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 794 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.

Почта индексы — 452830, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80250810001.

Ауылға нигеҙҙе Ирәкте ырыуы башҡорттары һалған. 
== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||794||391||403||49,2||50,8
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса — күпселек [[башҡорттар]] (97 %) йәшәй<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>.

== Географик урыны ==

* Район үҙәгенә тиклем ([[Тәтешле]]): 21 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Көйәҙе): 7 км
== Урамдары ==
* Азин урамы ({{lang-ru|Азина}} улица)
* Гагарин урамы ({{lang-ru|Гагарина}} улица)
* Йылға буйы урамы ({{lang-ru|Заречная}} улица)
* Киров урамы ({{lang-ru|Кирова}} улица)
* Колхоз урамы ({{lang-ru|Колхозная}} улица)
* Мөхәмәҙуллин урамы ({{lang-ru|Мухамадуллина}} улица)
* Мөхәмәтйәновтар урамы ({{lang-ru|Мухаметьяновых}} улица)
* Чапаев урамы ({{lang-ru|Чапаева}} улица)
* Шакирьяновтар урамы ({{lang-ru|Шакирьяновых}} улица)
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная}} улица)
* {{lang-ba|Үҙәк}} урам ({{lang-ru|Центральная}} улица)<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/043/000006.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 29 по Республике Башкортостан]</ref>

== Тарихы ==
[[XVIII быуат]] башында [[Уҫы даруғаһы]] [[Ирәкте]] улусы башҡорттары үҙ биләмәләрендә (башҡа мәғлүмәттәр буйынса [[Уран]] улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә) ауылға нигеҙ һалған.
Аҡсәйет ауылына исем биргән {{comment|антропоним|кеше исеме}} аңлашылмаған сәбәптәр арҡаһында ревизияла иҫәпкә алынмаған, Крәҫтиәндәр һуғышы (1773-1775) йылдарында [[Ирәкте]] улусы халҡы  пугачевсылар яҡлы булыуы яҡшы билдәле. Улар араһында, башҡорттарҙан тыш, 4 яһаҡлы татар ҙа булған. 1834 йылғы ревизия һөҙөмтәләре буйынса, бында 22 ир-егет һәм 20 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән 4 типтәр йорто ла булған. Уларҙың ата-бабалары бында Өфө провинция канцелярияһының 1747 йылдың 24 июнендәге указы буйынса ҡабул ителгән. Үрҙә телгә алынған 4 яһаҡлы пугачевсылар яҡлы татар типтәрҙәр ҡатламына күсә, йәғни улар үҙҙәренең общинаһынан (ауылдан ғына түгел) ғына түгел, ә үҙҙәренең ҡатламынан сыға. Шулай итеп улар,  «яңы типтәр»  ҡатламдың бөтә хоҡуҡтарын һәм бурыстарын үҙ өҫтөнә алған. Татар типтәрҙәре Аҡсәйет ауылында «башҡорттар менән бергә» йәшәгән. Ауыл был датанан күпкә алдараҡ барлыҡҡа килгән.<ref name="Әсфәндиәров">{{Китап:История сёл и деревень Башкортостана}}</ref>

[[1834 йыл]]ғы ревизия буйынса 4 татар типтәрҙәренең исемдәре билдәле. 1)53 йәшлек Абдрахман Ҡантутанов һәм уның туғандары: 50 йәшлек Әбдрәхим (уның улы Зәйнәғәбдин, 2 йәш), 36 йәшлек Байрамғол. 2) Ибраһим Мусин (1749-1832 йылдар); уның улдары: 55 йәшлек Хисаметдин, 43 йәшлек Ниғмәтулла (уның улдары: Зәйнулла, Әхмәтулла); уларҙың туғандары: 35 йәшлек Ғәлиулла (уның балалары: 4 йәшлек Фазуллайәш, 7 йәшлек Вәлиулла); 30 йәшлек Вәлиәтмөхәмәт; 21 йәшлек Ғәлиша (уның улы Ғәбделшафиҡ). 3) Рафиҡ Мусин (1772-1819 йылдар), 19 йәшлек улы Ардыуан. 4) Ғалим Рафиҡов, 39 йәш; улдары: 9 йәшлек Мөхәмәтәмин, 3 йәшлек Сәфәрғәлий, 2 йәшлек Мөхәмәтрәхим. Фәхритдин Рафиҡов, 53 йәш (улдары: 21 йәшлек Мөхәмәтсадиҡ, 3 йәшлект Дәүләтбай).<ref name="Әсфәндиәров" /> 

1811 йылда 41 йортта 123 башҡорт күрһәтелгән (VI ревизия ҡатын-ҡыҙҙарҙы иҫәпкә алмаған). VIII ревизии  136 башҡорт һәм 147 башҡорт ҡатын-ҡыҙы булыуын билдәләй. Типтәрҙәр һаны: 42 кеше йәки 14,8%. 1850 йылда 280 башҡорт иҫәпләнә, 1859 йылда - 254 кеше. 26 кеше кәмеүен [[Сорғолдо]] ауылы барлыҡҡа килеүе менән аңлатып була, 1843 йылда унда 8 ғаилә күсеп ултыра. Артабан Аҡсәйеткә күсеп килеүселәр арта. 1870 йылда 503 кеше теркәлгән. 

[[1920 йыл]]да халыҡ иҫәбен алыу ваҡытында милләте билдәләнмәгән 1454 кеше теркәлгән. Ул ваҡытта 293 хужалыҡ булған. 1920 йылда ауыл Урал өлкәһе составында була. Биш йылдан һуң дөйөм йорт-хужалыҡтар һанын ғына күрһәтелгән (234).<ref name="Әсфәндиәров" /> 

Документтарҙа, аҡсәйет-ирәктеләр икенсе башҡорт улусы  [[Уран (ҡәбилә)|Урандың аҫаба]] ерендә йәшәгән, тип телгә алына.<ref>ЦГИА РБ. Ф. 172. Он. 1. Д. 70</ref>

1842 йылда 283 кешенең һәр береһенә 3,4 бот ужым һәм 3,9-шар бот яҙғы иген сәселгән. Ауылда тирмән булмаған, тирмән 1870 йылда теркәлгән. Ул ваҡытта иһә 52 йорттоң һәр хужалығына  2,1 йылҡы малы, 2,8-шәр һыйыр, 2-шәр һарыҡ, 1,7 кәзә тура килгән. Ауылда 10 умарта һәм 5 солоҡ булған.<ref name="Әсфәндиәров" /> 

Мәсет [[XIX быуат]] башынан алып билдәле. Шул  быуаттың 70-се йылдарында 90-сы йортло ауылда 2 «училище», йәғни мәсет эргәһендә 2 мәктәп-мәктәп эшләгән.<ref>Список населенных мест.  Оренбургская губерния. 1866.-Уфа: Китап, 2006.-260 с.</ref>

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Фәтхетдинов Салауат Зәки улы]] (10.01.1960) — йырсы, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған (2005), [[Башҡортостан]]дың (2019) һәм [[Татарстан]]дың (1995) халыҡ артисы.
== Видиофольмдар ==
* {{YouTube|71ejXAwpSPM&t| История одного села: Аксаитов}}
== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} 
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]
== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/796-a-s-jet-t-teshle-r-nynda-y-auyl}}{{V|26|03|2019}}
=== Ревизия мәғлүмәттәре ===
* [https://basharchive.ru/census/reviz/81503/ Материалы ревизских сказок по: Аксеитова д., Бирский уезд, 11 башк. к-н; год 1850, фонд И-138, опись 2, дело 554б]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://basharchive.ru/census/reviz/66396/ Материалы ревизских сказок по: Аксеитова д., Бирский уезд; год 1834, фонд И-138, опись 2, дело 521а]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://basharchive.ru/census/reviz/81504/ Материалы ревизских сказок по: Аксеитова д., Бирский уезд; год 1816, фонд И-138, опись 2, дело 166]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://basharchive.ru/census/reviz/51259/ Материалы ревизских сказок по: Аксеитова д., Бирский уезд, 13 к-н; год 1859, фонд i138, опись op2, дело 743]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://basharchive.ru/census/reviz/76367/ Материалы ревизских сказок по: Аксейтова д., Бирский уезд, 13 башк. к-н; год 1858-1863, фонд И-138, опись 2, дело 741]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Тәтешле районы ауылдары}}

[[Категория:Тәтешле районы ауылдары]]
Аҡсәйет () — Башҡортостандың Тәтешле районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 794 кеше.

Почта индексы — 452830, ОКАТО коды — 80250810001.

Ауылға нигеҙҙе Ирәкте ырыуы башҡорттары һалған. 
 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь79439140349,250,8

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек башҡорттар (97 %) йәшәйЕдиный электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта .

 Географик урыны 

 Район үҙәгенә тиклем (Тәтешле): 21 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Көйәҙе): 7 км
 Урамдары 
 Азин урамы ( улица)
 Гагарин урамы ( улица)
 Йылға буйы урамы ( улица)
 Киров урамы ( улица)
 Колхоз урамы ( улица)
 Мөхәмәҙуллин урамы ( улица)
 Мөхәмәтйәновтар урамы ( улица)
 Чапаев урамы ( улица)
 Шакирьяновтар урамы ( улица)
 Мәктәп урамы ( улица)
  урам ( улица)Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 29 по Республике Башкортостан

 Тарихы 
XVIII быуат башында Уҫы даруғаһы Ирәкте улусы башҡорттары үҙ биләмәләрендә (башҡа мәғлүмәттәр буйынса Уран улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә) ауылға нигеҙ һалған.
Аҡсәйет ауылына исем биргән  аңлашылмаған сәбәптәр арҡаһында ревизияла иҫәпкә алынмаған, Крәҫтиәндәр һуғышы (1773-1775) йылдарында Ирәкте улусы халҡы  пугачевсылар яҡлы булыуы яҡшы билдәле. Улар араһында, башҡорттарҙан тыш, 4 яһаҡлы татар ҙа булған. 1834 йылғы ревизия һөҙөмтәләре буйынса, бында 22 ир-егет һәм 20 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән 4 типтәр йорто ла булған. Уларҙың ата-бабалары бында Өфө провинция канцелярияһының 1747 йылдың 24 июнендәге указы буйынса ҡабул ителгән. Үрҙә телгә алынған 4 яһаҡлы пугачевсылар яҡлы татар типтәрҙәр ҡатламына күсә, йәғни улар үҙҙәренең общинаһынан (ауылдан ғына түгел) ғына түгел, ә үҙҙәренең ҡатламынан сыға. Шулай итеп улар,  «яңы типтәр»  ҡатламдың бөтә хоҡуҡтарын һәм бурыстарын үҙ өҫтөнә алған. Татар типтәрҙәре Аҡсәйет ауылында «башҡорттар менән бергә» йәшәгән. Ауыл был датанан күпкә алдараҡ барлыҡҡа килгән.

1834 йылғы ревизия буйынса 4 татар типтәрҙәренең исемдәре билдәле. 1)53 йәшлек Абдрахман Ҡантутанов һәм уның туғандары: 50 йәшлек Әбдрәхим (уның улы Зәйнәғәбдин, 2 йәш), 36 йәшлек Байрамғол. 2) Ибраһим Мусин (1749-1832 йылдар); уның улдары: 55 йәшлек Хисаметдин, 43 йәшлек Ниғмәтулла (уның улдары: Зәйнулла, Әхмәтулла); уларҙың туғандары: 35 йәшлек Ғәлиулла (уның балалары: 4 йәшлек Фазуллайәш, 7 йәшлек Вәлиулла); 30 йәшлек Вәлиәтмөхәмәт; 21 йәшлек Ғәлиша (уның улы Ғәбделшафиҡ). 3) Рафиҡ Мусин (1772-1819 йылдар), 19 йәшлек улы Ардыуан. 4) Ғалим Рафиҡов, 39 йәш; улдары: 9 йәшлек Мөхәмәтәмин, 3 йәшлек Сәфәрғәлий, 2 йәшлек Мөхәмәтрәхим. Фәхритдин Рафиҡов, 53 йәш (улдары: 21 йәшлек Мөхәмәтсадиҡ, 3 йәшлект Дәүләтбай). 

1811 йылда 41 йортта 123 башҡорт күрһәтелгән (VI ревизия ҡатын-ҡыҙҙарҙы иҫәпкә алмаған). VIII ревизии  136 башҡорт һәм 147 башҡорт ҡатын-ҡыҙы булыуын билдәләй. Типтәрҙәр һаны: 42 кеше йәки 14,8%. 1850 йылда 280 башҡорт иҫәпләнә, 1859 йылда - 254 кеше. 26 кеше кәмеүен Сорғолдо ауылы барлыҡҡа килеүе менән аңлатып була, 1843 йылда унда 8 ғаилә күсеп ултыра. Артабан Аҡсәйеткә күсеп килеүселәр арта. 1870 йылда 503 кеше теркәлгән. 

1920 йылда халыҡ иҫәбен алыу ваҡытында милләте билдәләнмәгән 1454 кеше теркәлгән. Ул ваҡытта 293 хужалыҡ булған. 1920 йылда ауыл Урал өлкәһе составында була. Биш йылдан һуң дөйөм йорт-хужалыҡтар һанын ғына күрһәтелгән (234). 

Документтарҙа, аҡсәйет-ирәктеләр икенсе башҡорт улусы  Урандың аҫаба ерендә йәшәгән, тип телгә алына.ЦГИА РБ. Ф. 172. Он. 1. Д. 70

1842 йылда 283 кешенең һәр береһенә 3,4 бот ужым һәм 3,9-шар бот яҙғы иген сәселгән. Ауылда тирмән булмаған, тирмән 1870 йылда теркәлгән. Ул ваҡытта иһә 52 йорттоң һәр хужалығына  2,1 йылҡы малы, 2,8-шәр һыйыр, 2-шәр һарыҡ, 1,7 кәзә тура килгән. Ауылда 10 умарта һәм 5 солоҡ булған. 

Мәсет XIX быуат башынан алып билдәле. Шул  быуаттың 70-се йылдарында 90-сы йортло ауылда 2 «училище», йәғни мәсет эргәһендә 2 мәктәп-мәктәп эшләгән.Список населенных мест.  Оренбургская губерния. 1866.-Уфа: Китап, 2006.-260 с.

 Билдәле шәхестәре 
 Фәтхетдинов Салауат Зәки улы (10.01.1960) — йырсы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2005), Башҡортостандың (2019) һәм Татарстандың (1995) халыҡ артисы.
 Видиофольмдар 
 
 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.
 Һылтанмалар 
 
 Ревизия мәғлүмәттәре 
 Материалы ревизских сказок по: Аксеитова д., Бирский уезд, 11 башк. к-н; год 1850, фонд И-138, опись 2, дело 554б
 Материалы ревизских сказок по: Аксеитова д., Бирский уезд; год 1834, фонд И-138, опись 2, дело 521а
 Материалы ревизских сказок по: Аксеитова д., Бирский уезд; год 1816, фонд И-138, опись 2, дело 166
 Материалы ревизских сказок по: Аксеитова д., Бирский уезд, 13 к-н; год 1859, фонд i138, опись op2, дело 743
 Материалы ревизских сказок по: Аксейтова д., Бирский уезд, 13 башк. к-н; год 1858-1863, фонд И-138, опись 2, дело 741

Категория:Тәтешле районы ауылдары