Күсем (Әбйәлил районы)
{{Ук}}
'''Күсем''' ({{lang-ru|Кусимово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Әбйәлил районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 419 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453613, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80201834003.
 

== Халыҡ һаны ==
{{ Население | Кусимово }}
; Милли составы
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса [[башҡорттар]] 97 % тәшкил итә<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.</ref>.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||419||200||219||47,7||52,3
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]]): 44 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Ташбулат]]): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Ташбулат]]): 15 км
    

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Бикембәт урамы ({{lang-ru|Бекембет (улица)}})
* Ғүмәр Ғилманов урамы ({{lang-ru|Гумера Гильманова (улица)}})
* Зәйнәп Биишева урамы ({{lang-ru|Зайнаб Биишевой (улица)}})
* Таң урамы ({{lang-ru|Заря (улица)}})
* Ҡурған урамы ({{lang-ru|Курган (улица)}})
* Урман урамы ({{lang-ru|Лесная (улица)}})
* Миниғәле Шайморатов урамы ({{lang-ru|Минигали Шаймуратова (улица)}})
* Тыныслыҡ урам ({{lang-ru|Мира (улица)}})
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодежная (улица)}})
* Муса Гәрәев урамы ({{lang-ru|Мусы Гареева (улица)}})
* Рәүеф Дәүләтов урамы ({{lang-ru|Рауфа Давлетова (улица)}})
* Дала урамы ({{lang-ru|Степная (улица)}})
* Таһир Кусимов урамы ({{lang-ru|Тагира Кусимова (улица)}})
* Үҙәк (урамы {{lang-ru|Центральная (улица)}})
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная (улица)}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/053/000017.html Улицы]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Тарихы ==
Күсем — Советтар Союзы Геройы генерал-майоры [[Күсимов Таһир Тайып улы|Т. Т. Күсимовтың]], тәүге төпләнеүсенең алыҫ тоҡомо нигеҙ һалған ауыл.

Ауылға нигеҙ һалыусының фамилияһы билдәһеҙ. Уның улдары, ейән-ейәнсәрҙәре һәм бүләләре күп булған. Уның улдары Хәбибулла (1768—1840), Ғөбәйҙулла, Нурмөхәмәт, Динмөхәмәт Күсимовтар кантон идаралығы чиновниктары булып хеҙмәт итә.

Тәүге ревизия ваҡытында 24 йортта 123 кеше йәшәгән. [[1859 йыл|1859 йылда]] 45 йорттан 348 кеше теркәлгән. Тәүге совет иҫәбен алыу 108 йортта 516 кешене күрһәткән.

Башҡорт атлылары Байгилде Аҙанғолов, Иҡсан Иҙрисов, Абдулғәфәр Ирназаров, Яныбай Илсебаев, Әбделҡасим Сәлихов илде һәм [[Европа|Европаны]] [[Наполеон I|Наполеон]] иҙеүенән азат итеүҙә ҡатнашҡан.

Ауыл халҡы башлыса ярым күсмә малсылыҡ менән шөғөлләнгән. Июль-август айҙарында Сәңгелдәк, Янай, Әүмеш йылғалары үҙәндәре буйлап күсеп йөрөйҙәр. 264 кешенең 35 йортонда 325 ат, 250 һыйыр, 220 һарыҡ, 9 кәзә тотолған. XIX быуаттың 40-сы йылдарында ужым игене тураһында белмәйҙәр ине. Яҙғы культуралар ғына сәселгән, йылына 926-шар бот<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/page/41 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с., страница 40-41] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220319100708/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/page/41 |date=2022-03-19 }}</ref>

'''Тағы уҡығыҙ'''<ref>[https://kitaptar.bashkort.org/files/atajsal..pdf Камалов А. А. Камалова Ф. У. Атайсал. — Уфа: Башкирское издательство «Китап», 2001.— 471—475-се биттәр.]</ref>

== Билдәле шәхестәр ==
* [[Күсимов Таһир Тайып улы]] (14.02.1909—10.05.1986), [[башҡорт]] [[СССР|совет]] хәрби һәм дәүләт эшмәкәре, [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, генерал-майор, [[Советтар Союзы Геройы]] (1944).

== Шәжәрәләре ==
* [https://sun9-87.userapi.com/impg/c855428/v855428246/24b486/cU287RgMK48.jpg?size=1620x2160&quality=96&sign=15e37efaab1079dbe230f98f7191a825&type=album ҠАРАҒУЖА (моҙғалар араһы) тармағының шәжәрәһе]

== Ер-һыу атамалары ==
* [[:b:Айыуталаған (Әбйәлил районы)|Айыу талаған ҡаяһы]]

== Видеояҙмалар ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=gqnC1FhZM4c Абзелиловский р-н. д. Кусимово]
* [https://www.youtube.com/watch?v=RdJdxcXrPog Ущелье Водопадов . с Кусимово | Башкирия]
* [https://www.youtube.com/watch?v=csWMOhOzL_E Лекторий археологической экспедиции Якты-Куль — Кусимово «Северные амуры». Лекция 1]
* [https://www.youtube.com/watch?v=3y1POva1hq0 Лекторий археологической экспедиции Якты-Куль — Кусимово «Северные амуры». Лекция 9]
* [https://www.youtube.com/watch?v=5_aySvj42I0 Водопад Кусимово]
* 

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/7432-k-sem-bj-lil-r-nynda-y-auyl}} {{V|14|01|2019}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Әбйәлил районы ауылдары}}

[[Категория:Әбйәлил районы ауылдары]]
Күсем () — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 419 кеше.
Почта индексы — 453613, ОКАТО коды — 80201834003.
 

 Халыҡ һаны 

 Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 97 % тәшкил итәЕдиный электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — приложение в формате Excel ..

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь41920021947,752,3

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Асҡар): 44 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Ташбулат): 3 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ташбулат): 15 км
    

 Урамдары 

 Бикембәт урамы ()
 Ғүмәр Ғилманов урамы ()
 Зәйнәп Биишева урамы ()
 Таң урамы ()
 Ҡурған урамы ()
 Урман урамы ()
 Миниғәле Шайморатов урамы ()
 Тыныслыҡ урам ()
 Йәштәр урамы ()
 Муса Гәрәев урамы ()
 Рәүеф Дәүләтов урамы ()
 Дала урамы ()
 Таһир Кусимов урамы ()
 Үҙәк (урамы )
 Мәктәп урамы ()Улицы

 Тарихы 
Күсем — Советтар Союзы Геройы генерал-майоры Т. Т. Күсимовтың, тәүге төпләнеүсенең алыҫ тоҡомо нигеҙ һалған ауыл.

Ауылға нигеҙ һалыусының фамилияһы билдәһеҙ. Уның улдары, ейән-ейәнсәрҙәре һәм бүләләре күп булған. Уның улдары Хәбибулла (1768—1840), Ғөбәйҙулла, Нурмөхәмәт, Динмөхәмәт Күсимовтар кантон идаралығы чиновниктары булып хеҙмәт итә.

Тәүге ревизия ваҡытында 24 йортта 123 кеше йәшәгән. 1859 йылда 45 йорттан 348 кеше теркәлгән. Тәүге совет иҫәбен алыу 108 йортта 516 кешене күрһәткән.

Башҡорт атлылары Байгилде Аҙанғолов, Иҡсан Иҙрисов, Абдулғәфәр Ирназаров, Яныбай Илсебаев, Әбделҡасим Сәлихов илде һәм Европаны Наполеон иҙеүенән азат итеүҙә ҡатнашҡан.

Ауыл халҡы башлыса ярым күсмә малсылыҡ менән шөғөлләнгән. Июль-август айҙарында Сәңгелдәк, Янай, Әүмеш йылғалары үҙәндәре буйлап күсеп йөрөйҙәр. 264 кешенең 35 йортонда 325 ат, 250 һыйыр, 220 һарыҡ, 9 кәзә тотолған. XIX быуаттың 40-сы йылдарында ужым игене тураһында белмәйҙәр ине. Яҙғы культуралар ғына сәселгән, йылына 926-шар ботАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с., страница 40-41 

Тағы уҡығыҙКамалов А. А. Камалова Ф. У. Атайсал. — Уфа: Башкирское издательство «Китап», 2001.— 471—475-се биттәр.

 Билдәле шәхестәр 
 Күсимов Таһир Тайып улы (14.02.1909—10.05.1986), башҡорт совет хәрби һәм дәүләт эшмәкәре, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, генерал-майор, Советтар Союзы Геройы (1944).

 Шәжәрәләре 
 ҠАРАҒУЖА (моҙғалар араһы) тармағының шәжәрәһе

 Ер-һыу атамалары 
 Айыу талаған ҡаяһы

 Видеояҙмалар 
 Абзелиловский р-н. д. Кусимово
 Ущелье Водопадов . с Кусимово | Башкирия
 Лекторий археологической экспедиции Якты-Куль — Кусимово «Северные амуры». Лекция 1
 Лекторий археологической экспедиции Якты-Куль — Кусимово «Северные амуры». Лекция 9
 Водопад Кусимово
 

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
  

Категория:Әбйәлил районы ауылдары