Оҙонгүл (ауыл)
{{ТП-Рәсәй|Оҙонгүл
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Оҙонгүл
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 53 | lat_min = 56 | lat_sec = 30
  |lon_deg = 58 | lon_min = 49 | lon_sec = 2
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Учалы районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 198
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453746
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           = 34791 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80253848005
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Оҙонгүл''' ({{lang-ru|Узунгулово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Учалы районы]]ндағы ауыл. [[Миндәк ауыл Советы (Учалы районы)|Миндәк ауыл Советы]]на ҡарай. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 198 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453746, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80253848005.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Учалы (ҡала)|Учалы]]): 80 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Яңы Оҙонгүл (Башҡортостан)|Яңы Оҙонгүл]]): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Урал-Тау (Белорет районы)|Урал-Тау]]): 24 км<ref name="ATU">{{АТУ РБ}}</ref>
 
== Тарихы ==
[[1857 йыл]]да [[Верхнеурал өйәҙе]] [[Күбәләк]] улусы [[Ҡаҙаҡҡол]] ауылының 120 кешенән торған 23 хужалығы үҙҙәренең [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] ерҙәрендә, [[Оҙонкүл]] күле янында, яңы ауылға нигеҙ һала. Был ауылдың атамаһы Оҙонгүл ([[Башҡорт энциклопедияһы]]нда ''Оҙонкүл'' тип алынған) гидронимдан, күл исеменән, алынған. Әйүп Ҡаҙаҡҡолов тәүге төпләнеүсе була. [[1859 йыл]]да ауылда 138 кеше йәшәгән 26 йорт иҫәпләнгән. Совет халыҡ иҫәбен алыу 51 йортта 234 кешене асыҡлай. Йәйләү урындары Ҡарама һәм Шайтар йылғалары буйлап ауылдан 2-3 саҡрым алыҫлыҡта урынлаша. Дөйөм характеристика Күбәләк улусы ауылдарының [[XVIII быуат]]тың 30-сы йылдарҙа барлыҡҡа килеүен күрһәтә. [[1920 йыл]]да ауылдан ике-өс саҡрым алыҫлыҡта Әхмәтхан Ғәзизов менән Михаил Липунковтың тирмән-болғауыстары була. Халҡы ярым күсмә тормош алып бара, кәсепселек һәм [[игенселек]] менән шөғөлләнә<ref>{{ИСДБ|страница=22}}</ref>.
[[1866 йыл]]да 26 йортта 134 кеше йәшәгән. [[Малсылыҡ]], [[игенселек]] менән шөғөлләнгәндәр. [[1900 йыл]]да 2 һыу тирмәне теркәлгән<ref>{{БЭ2013|77173}}</ref>.

Оҙонгүл халҡы урман сәнәғәт хужалығында (леспромхоз) хеҙмәт итә. Башланғыс [[мәктәп]], фельдшер-акушерлыҡ пункты бар<ref>{{БЭ2013|77173}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||169||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||234||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||272||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||351||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||160||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||230||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||198||92||106||46,5||53,5
|-
|}
;Милли составы
[[2002 йыл]]ғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, Оҙонгүл ауылында [[башҡорттар]] йәшәй (100 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}</ref>.

{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Ревизия материалдары ==
[[1834 йыл]]да<ref>[https://basharchive.ru/census/reviz/39023/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Оҙонгүл ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

== Билдәле шәхестәр ==
* [[Әхмәтйәнов Яңыбай Шаһыбал улы]] (20.02.1936—25.09.2010), сиҙәмсе, 1957—1966 йылдарҙа [[Учалы районы]] «Байрамғол» совхозы механизаторы, артабан 1996 йылға тиклем — бригадир (1988 йылдан — «Озёрный» совхозы). [[Башҡорт АССР-ы]]ның һигеҙенсе саҡырылыш (1971—1975) [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1971). БАССР-ҙың атҡаҙанған механизаторы (1970).

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Көсөк урамы ({{lang-ru|улица Кучуково}})
* Болон урамы ({{lang-ru|улица Луговая}})
* Тыныслыҡ урамы ({{lang-ru|улица Мира}})
* Мораткин урамы ({{lang-ru|улица Мураткина}})
* Йылға урамы ({{lang-ru|Речная улица}})
* Үҙәк урам ({{lang-ru|Центральная улица}})
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная улица}})
* Шоссе урамы ({{lang-ru|Шоссейная улица}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/046/000067.html Госсправка сайтында урамдар исеме]</ref>{{Колонки|конец}}

== Тарихи ҡомартҡылар ==
[[Оҙонкүл]] буйындағы «Морат» археология ҡомартҡыһына 10000 йәш. Йорттар ергә күмелгән ҙур таш плиталарҙан төҙөлгән. Был Рәсәй территорияһындағы иң боронғо ҡаласыҡ. Ошонда уҡ йәшмәнән яҡынса 20000 әйбер — эш ҡоралдары, ярымфабрикаттар, етештереү ҡалдыҡтары табылған.<ref>[https://www.uchaly-biblioteka.ru/istoriya-uchalinskogo-rayona История Учалинского района]</ref>.{{Культурное наследие РФ 4|0310038000|nocat=1}}

== Тирә-яҡ мөхит ==
* [[Оҙонкүл]] күле

== Видеояҙмаларҙа ==
* [https://yandex.ru/video/preview/?text=узунгулово%20Учалинского%20района%20в%20видеофильмах&path=yandex_search&parent-reqid=1648466455846358-15188777841455641336-vla0-7840-b36-vla-l7-balancer-8080-BAL-745&from_type=vast&filmId=16481083806253022400 Башкортостан Узунгулово]

== Башҡорт халыҡ ижады информаторҙары ==
* Ыҫмаил менән Дауыт. 1965 йылда Учалы районы Оҙонгүл ауылы башланғыс мәктәбе уҡытыусыһы Рамазанов Ишмөхәмәт Илһам улынан М.Сәғитов яҙып алған. — Ғилми архив, ф. 3, оп. 47, д. 3, л. 16— 19; БХИ, РЛ, № 184; БПЛ, № 125; БНТ, ПЛ, № 209<ref>[https://kitaptar.bashkort.org/storage/files/Башҡорт%20халыҡ%20ижады.%20Икенсе%20том.pdf Башҡорт халыҡ ижады. ΙΙ том.]</ref>.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|77173}}
* {{ИСДБ|страница=22}}
* 1834 йылғы [https://basharchive.ru/census/reviz/39023/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}


{{Учалы районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Учалы районы ауылдары]]
Оҙонгүл () — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл. Миндәк ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 198 кеше.
Почта индексы — 453746, ОКАТО коды — 80253848005.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 80 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яңы Оҙонгүл): 5 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Урал-Тау): 24 км
 
 Тарихы 
1857 йылда Верхнеурал өйәҙе Күбәләк улусы Ҡаҙаҡҡол ауылының 120 кешенән торған 23 хужалығы үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә, Оҙонкүл күле янында, яңы ауылға нигеҙ һала. Был ауылдың атамаһы Оҙонгүл (Башҡорт энциклопедияһында Оҙонкүл тип алынған) гидронимдан, күл исеменән, алынған. Әйүп Ҡаҙаҡҡолов тәүге төпләнеүсе була. 1859 йылда ауылда 138 кеше йәшәгән 26 йорт иҫәпләнгән. Совет халыҡ иҫәбен алыу 51 йортта 234 кешене асыҡлай. Йәйләү урындары Ҡарама һәм Шайтар йылғалары буйлап ауылдан 2-3 саҡрым алыҫлыҡта урынлаша. Дөйөм характеристика Күбәләк улусы ауылдарының XVIII быуаттың 30-сы йылдарҙа барлыҡҡа килеүен күрһәтә. 1920 йылда ауылдан ике-өс саҡрым алыҫлыҡта Әхмәтхан Ғәзизов менән Михаил Липунковтың тирмән-болғауыстары була. Халҡы ярым күсмә тормош алып бара, кәсепселек һәм игенселек менән шөғөлләнә.
1866 йылда 26 йортта 134 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. 1900 йылда 2 һыу тирмәне теркәлгән.

Оҙонгүл халҡы урман сәнәғәт хужалығында (леспромхоз) хеҙмәт итә. Башланғыс мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты бар.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)169 1920 йыл 26 август234 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар272 1959 йыл 15 ғинуар351 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар160 2002 йыл 9 октябрь230 2010 йыл 14 октябрь1989210646,553,5
Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, Оҙонгүл ауылында башҡорттар йәшәй (100 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта.

 Ревизия материалдары 
1834 йылдаревизия материалдары Оҙонгүл ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

 Билдәле шәхестәр 
 Әхмәтйәнов Яңыбай Шаһыбал улы (20.02.1936—25.09.2010), сиҙәмсе, 1957—1966 йылдарҙа Учалы районы «Байрамғол» совхозы механизаторы, артабан 1996 йылға тиклем — бригадир (1988 йылдан — «Озёрный» совхозы). Башҡорт АССР-ының һигеҙенсе саҡырылыш (1971—1975) Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). БАССР-ҙың атҡаҙанған механизаторы (1970).

 Урамдары 

 Көсөк урамы ()
 Болон урамы ()
 Тыныслыҡ урамы ()
 Мораткин урамы ()
 Йылға урамы ()
 Үҙәк урам ()
 Мәктәп урамы ()
 Шоссе урамы ()Госсправка сайтында урамдар исеме

 Тарихи ҡомартҡылар 
Оҙонкүл буйындағы «Морат» археология ҡомартҡыһына 10000 йәш. Йорттар ергә күмелгән ҙур таш плиталарҙан төҙөлгән. Был Рәсәй территорияһындағы иң боронғо ҡаласыҡ. Ошонда уҡ йәшмәнән яҡынса 20000 әйбер — эш ҡоралдары, ярымфабрикаттар, етештереү ҡалдыҡтары табылған.История Учалинского района.

 Тирә-яҡ мөхит 
 Оҙонкүл күле

 Видеояҙмаларҙа 
 Башкортостан Узунгулово

 Башҡорт халыҡ ижады информаторҙары 
 Ыҫмаил менән Дауыт. 1965 йылда Учалы районы Оҙонгүл ауылы башланғыс мәктәбе уҡытыусыһы Рамазанов Ишмөхәмәт Илһам улынан М.Сәғитов яҙып алған. — Ғилми архив, ф. 3, оп. 47, д. 3, л. 16— 19; БХИ, РЛ, № 184; БПЛ, № 125; БНТ, ПЛ, № 209Башҡорт халыҡ ижады. ΙΙ том..

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 
 1834 йылғы ревизия материалдары

Категория:Учалы районы ауылдары