Авар имләһе
'''Авар имләһе''' — [[авар теле]]ндә яҙыу өсөн ҡулланылған тамғалар системаһы.

== Тарих ==
[[Файл:Avar alphabet28-37.jpg|thumb|500px|right|[[1928]] — [[1937]] йылдарҙағы ауар әлифбалары]]

Беренсе билдәле [[авар теле]]ндәге яҙмаларҙа грузин имләһе ҡулланылған. XV быуат башында [[ғәрәп әлифбаһы|ғәрәп яҙмаһы]] үтеп инә башлай, ләкин ул XIX б. аҙағында — XX башында ғына киң ҡулланыла. [[1920]] йылда ғәрәп яҙмаһы [[Дағыстан]] телдәренә яраҡлаштырып уҙгәртелгән.

Авар телендә [[кирил әлифбаһы|кирил имләһенең]] беренсе вариантын [[1861]] йылда Тифлис (хәҙерге [[Тбилиси]]) ҡалаһында йәшәгән П. Услар эшләгән. Был имлә, бер ни тиклем үҙгәртелеп, [[1861]]—[[1913]] йылдарҙа ҡулланылған.

[[1930]] йылда аварҙар Дағыстан телдәренә яраҡлаштырылған латин алфавитындағы Яңы Дағыстан Әлифбаһына (ЯДӘ; {{lang-ru|Новый Дагестанский Алфавит, НДА}}) күсерелә. Был әлифба [[1928]] йылда КПСС-тың Дағстан Өлкә Комитеты тарафынан ҡабул ителә. [[1932]] йылда был әлифба реформалана.

[[1938]] йылда (гәзит һәм китаптар 1 июлдән, ә мәктәптәр 1 сентябрҙән) аварҙар рәсми рәүештә кирил имләһенә күсерелә.

Таблицалағы мәғлүмәттәр:
# Хәҙерге авар кирил әлифбаһы.
# (IPA) '''[[IPA|ХАФӘ]] транскрипцияһы'''
# Башҡа [[Кавказ]] тураһындағы китаптарҙа ҡулланылған транскрипция варианттары
# 1928—1937 йылдарҙағы авар әлифбаһы

{| class="standard"
| 1 || 2 IPA || 3 || 4
|-
| а || a || || a
|-
| б || b || || b
|-
| в || w || || v
|-
| г || g || || g
|-
| гI || ʕ || ‛/ω || ḩ / ḩ
|-
| гъ || ʁ || R/ǧ || ƣ
|-
| гь || h || || h
|-
| д || d || || d
|-
| е || e, je- || || e, je-
|-
| ж || ʒ || ž || ƶ
|-
| з || z || || z
|-
| и || i || || i
|-
| й || j || y || j
|-
| к || k || || k
|-
| кI || k’ || ḳ || ķ / қ
|-
| къ || q’ || q̇ || q
|-
| кь || t<sup>ɬ</sup>’ || L’/ƛ̣ || <span style="font-family: {{unicode fonts}}">ꝗ</span>
|-
| л || l || || l
|-
| лъ || t<sup>ɬ</sup> || L/ƛ || ł
|-
| лъ || ɬ || ł / ʎ || ļ
|-
| м || m || || m
|-
| н || n || || n
|-
| о || o || || o
|-
| п || p || || p
|-
| р || r || || r
|-
| с || s || || s
|-
| т || t || || t
|-
| тI || t’ || ṭ || ƫ
|-
| у || u || || u
|-
| ф || f || || f
|-
| х || χ || x || x
|-
| хI || ћ || H || ћ
|-
| хъ || q || || ӿ
|-
| хь || x || x̂ || ҳ
|-
| ц || ʦ || c || s̷
|-
| цI || ʦ’ || c’/c̣ || ʐ
|-
| ч || ʧ || č || c
|-
| чI || ʧ’ || č’/č̣ || ç
|-
| ш || ʃ || š || ş
|-
| щ || ʃː || š: || şş
|-
| ъ || ʔ || ’ || ’
|-
| э || e || || e-
|-
| ю || ju || || ju
|-
| я || ja || || ja
|}

{{lang-stub}}
[[Категория:Аварҙар]]
[[Категория:Кирил алфавиты]]
[[Категория:Нах-дағстан телдәренең имләләре]]
[[Категория:Авар теле]]
Авар имләһе — авар телендә яҙыу өсөн ҡулланылған тамғалар системаһы.

 Тарих 
thumb|500px|right|1928 — 1937 йылдарҙағы ауар әлифбалары

Беренсе билдәле авар телендәге яҙмаларҙа грузин имләһе ҡулланылған. XV быуат башында ғәрәп яҙмаһы үтеп инә башлай, ләкин ул XIX б. аҙағында — XX башында ғына киң ҡулланыла. 1920 йылда ғәрәп яҙмаһы Дағыстан телдәренә яраҡлаштырып уҙгәртелгән.

Авар телендә кирил имләһенең беренсе вариантын 1861 йылда Тифлис (хәҙерге Тбилиси) ҡалаһында йәшәгән П. Услар эшләгән. Был имлә, бер ни тиклем үҙгәртелеп, 1861—1913 йылдарҙа ҡулланылған.

1930 йылда аварҙар Дағыстан телдәренә яраҡлаштырылған латин алфавитындағы Яңы Дағыстан Әлифбаһына (ЯДӘ; ) күсерелә. Был әлифба 1928 йылда КПСС-тың Дағстан Өлкә Комитеты тарафынан ҡабул ителә. 1932 йылда был әлифба реформалана.

1938 йылда (гәзит һәм китаптар 1 июлдән, ә мәктәптәр 1 сентябрҙән) аварҙар рәсми рәүештә кирил имләһенә күсерелә.

Таблицалағы мәғлүмәттәр:
 Хәҙерге авар кирил әлифбаһы.
 (IPA) ХАФӘ транскрипцияһы
 Башҡа Кавказ тураһындағы китаптарҙа ҡулланылған транскрипция варианттары
 1928—1937 йылдарҙағы авар әлифбаһы

 1  2 IPA  3  4 а  a   a б  b   b в  w   v г  g   g гI  ʕ  ‛/ω  ḩ / ḩ гъ  ʁ  R/ǧ  ƣ гь  h   h д  d   d е  e, je-   e, je- ж  ʒ  ž  ƶ з  z   z и  i   i й  j  y  j к  k   k кI  k’  ḳ  ķ / қ къ  q’  q̇  q кь  tɬ’  L’/ƛ̣  ꝗ л  l   l лъ  tɬ  L/ƛ  ł лъ  ɬ  ł / ʎ  ļ м  m   m н  n   n о  o   o п  p   p р  r   r с  s   s т  t   t тI  t’  ṭ  ƫ у  u   u ф  f   f х  χ  x  x хI  ћ  H  ћ хъ  q   ӿ хь  x  x̂  ҳ ц  ʦ  c  s̷ цI  ʦ’  c’/c̣  ʐ ч  ʧ  č  c чI  ʧ’  č’/č̣  ç ш  ʃ  š  ş щ  ʃː  š:  şş ъ  ʔ  ’  ’ э  e   e- ю  ju   ju я  ja   ja

Категория:Аварҙар
Категория:Кирил алфавиты
Категория:Нах-дағстан телдәренең имләләре
Категория:Авар теле