Ураҙбай (Ишембай районы)
{{ТП-Рәсәй|Ураҙбай
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Ураҙбай
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
 |изображение = Urazbayevo. Road to pond.jpg
  |lat_deg = 53 | lat_min = 19 | lat_sec = 58
  |lon_deg = 56 | lon_min = 20 | lon_sec = 40
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Ишембай районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = Этҡол ауыл советы (Ишембай районы)
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = Һәләүекбаш
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 638
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453224
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           = 34794 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80231830007 
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}


'''Ураҙбай''' ({{lang-ru|Уразбаево}}; икенсе атамаһы ''Һәләүекбаш'') — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ишембай районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың [[14 октябрь|14 октябренә]] халыҡ һаны 638 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. [[Этҡол ауыл советы (Ишембай районы)|Этҡол ауыл Советы]] составына инә.
Почта индексы — 453224, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80231830007.

== Исеме ==
Ауыл нигеҙ һалыусы [[Ураҙбай (башҡорт исеме)|Ураҙбай]] хөрмәтенә аталған, шәхесе тарихи сығанаҡтарҙа раҫланмаған.

== Тарихы ==
Ауыл [[XVIII быуат]] уртаһынан ике исем аҫтында билдәле. Икенсе [[Һәләүекбаш]] атамаһында «баш'» йылғаның үрге ағымында урынлашҡан башҡорт ауылдары өсөн традицион һүҙ — башы, [[Һәләүек]] йылғаһының үрге ағымы, ауыл урынлашҡан ер. 
 
1816 йылда 23 ғаилә араһынан өсәүһендә күп ҡатынлылыҡ теркәлә. Левираттарҙың никахы 60, 55, 25 йәшлек ҡатындары булған 33 йәшлек Әлимғужа Зиннәтов ғаиләһендә күҙәтелә. Күрәһең, уны йола буйынса мәрхүм булған өлкән ағайҙарының тол ҡатындарына өйләнергә мәжбүр иткәндәр.

Ауыл кешеләре Яңы Юрматы ауылына (Ғүмәр Сураҡаев һәм уның улы Мөхәмәтғәли) нигеҙ һалыуҙа ҡатнашалар.

Ураҙбайҙар малсылыҡ менән шөғөлләнгән, игенселккә тотона башлаған. 295 кеше йәшәгән 40 ихатала 725 ат, 453 һыйыр була.

1842 йылда 242 бот көҙгө иген һәм 1984 бот яҙғы иген сәселә.

[[XVIII быуат]] аҙағында унда 103 кеше йәшәгән, [[XIX быуат]] уртаһында — 492 кеше. Ярашлы рәүештә 26 һәм 64 ихата була. 1920 йылда 182 йортта 903 кеше йәшәгән<ref>{{ИСДБ|страница=127}}</ref>.

== Хәҙерге осор ==
Ауылда башланғыс мәктәп (Үрге Этҡол урта мәктәбе филиалы), фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана, мәсет бар<ref>{{БЭ|93344}}</ref>.
 
== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||903||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||867||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||936||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||578||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||652||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||638||321||317||50,3||49,7
|-
|} 
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса ауылда [[башҡорттар]] йәшәй (100 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>.

== Географик урыны ==
[[Һәләүек]] йылғаһы башында урынлашҡан, ошонан ауылдың икенсе исеме [[Һәләүекбаш]].

Алыҫлығы:<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref>
* Район үҙәгенә тиклем ([[Ишембай (ҡала)|Ишембай]]): 28 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Үрге Этҡол]]): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Салауат (ҡала)|Салауат]]): 45 км.

== Урамдары ==
Урам исеме<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/026/000075.html «Налог Белешмәһе» системаһында Ураҙбай ауылы]</ref>:
{{Колонки|2}}
* Комсомол урамы ({{lang-ru|улица Комсомольская}})
* Туғай урамы ({{lang-ru|улица Луговая}})
* Совет урамы ({{lang-ru|улица Советская}})
* Марат Асадуллин урамы ({{lang-ru|улица Марата Асадуллина}})
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|улица Молодёжная}})
* Октябрь урамы ({{lang-ru|улица Октября}})
* Иблеәминов Рим урамы ({{lang-ru|улица Рима Иблияминова}})
* Сахалин урамы ({{lang-ru|улица Сахалин}})
* Еләкле урамы ({{lang-ru|улица Ягодная}})
* Еңеү урамы ({{lang-ru|улица Победы}})
* Сәскәле урамы ({{lang-ru|улица Цветочная}})
* Ҡояшлы урамы ({{lang-ru|улица Солнечная}})
* Шишмә урамы ({{lang-ru|улица  Родниковая}})
{{Колонки|конец}}

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Исхаҡов Вәдүт Ғәйфулла улы]] (29.04.1971), [[Журналистика|журналист]], матбуғат һәм йәмәғәт эшмәкәре. 2018 йылдан [[«Башҡортостан» гәзите]]нең баш мөхәррире, 2020 йылдан Башҡортостан Республикаһының Журналистар союзы рәйесе.
* [[Сабитов Мөхтәр Абдрахман улы]] (20.12.1946), журналист, яҙыусыһы, драматург, топонимист һәм тыуған яҡты өйрәнеүсе. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]] (2006), [[СССР]]-ҙың мәҙәниәт отличнигы (1989), Х. Ғиләжев исемендәге премия лауреаты (1998).
* [[Иблеәминов Рим Сәйфулла улы]] (12.3.1961  — 2.10.1981) — Афған һуғышында һәләк булған башҡорт. Башҡорт АССР-ы, Ишембай районы, Ураҙбай ауылында тыуған. 24.10.1979 хәрби хеҙмәткә алынған. 1980 йылдың майынан Афғанстанда. Рядовой, уҡсы-гранатометчик ярҙамсыһы.  Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнгән. Тыуған ауылында ерләнгән.

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} 
* {{ИСДБ}}{{ref-ru}}{{V|26|04|2021}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ|93344}}{{V|26|04|2021}}  
* [http://ufagen.ru/places/ishimbayskiy/urazbaevo.html Уразбаево на портале «Генеалогия и Архивы»]{{ref-ru}}{{V|26|04|2021}}   
* {{ИСДБ|страница=127}}
* [http://www.ruspostindex.ru/02/53.html Почтовые индексы Ишимбайского района] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200205182541/http://ruspostindex.ru/02/53.html |date=2020-02-05 }}
* [http://ufagen.ru/places/ishimbayskiy/urazbaevo.html страница Уразбаево на портале «Генеалогия и Архивы»]
* Закон о границах, статусе и административных центрах муниципальных образований в Республике Башкортостан N 126-з от 17 декабря 2004 года
* [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}
* [https://www.gosspravka.ru/02/026/000075.html «Налог Белешмәһе» системаһында Ураҙбай ауылы]

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}
== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Ишембай районы ауылдары}}

[[Категория:Ишембай районы ауылдары]]
[[Категория:Һәләүек буйындағы тораҡ пункттар]]
Ураҙбай (; икенсе атамаһы Һәләүекбаш) — Башҡортостан Республикаһының Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 638 кеше булған. Этҡол ауыл Советы составына инә.
Почта индексы — 453224, ОКАТО коды — 80231830007.

 Исеме 
Ауыл нигеҙ һалыусы Ураҙбай хөрмәтенә аталған, шәхесе тарихи сығанаҡтарҙа раҫланмаған.

 Тарихы 
Ауыл XVIII быуат уртаһынан ике исем аҫтында билдәле. Икенсе Һәләүекбаш атамаһында «баш'» йылғаның үрге ағымында урынлашҡан башҡорт ауылдары өсөн традицион һүҙ — башы, Һәләүек йылғаһының үрге ағымы, ауыл урынлашҡан ер. 
 
1816 йылда 23 ғаилә араһынан өсәүһендә күп ҡатынлылыҡ теркәлә. Левираттарҙың никахы 60, 55, 25 йәшлек ҡатындары булған 33 йәшлек Әлимғужа Зиннәтов ғаиләһендә күҙәтелә. Күрәһең, уны йола буйынса мәрхүм булған өлкән ағайҙарының тол ҡатындарына өйләнергә мәжбүр иткәндәр.

Ауыл кешеләре Яңы Юрматы ауылына (Ғүмәр Сураҡаев һәм уның улы Мөхәмәтғәли) нигеҙ һалыуҙа ҡатнашалар.

Ураҙбайҙар малсылыҡ менән шөғөлләнгән, игенселккә тотона башлаған. 295 кеше йәшәгән 40 ихатала 725 ат, 453 һыйыр була.

1842 йылда 242 бот көҙгө иген һәм 1984 бот яҙғы иген сәселә.

XVIII быуат аҙағында унда 103 кеше йәшәгән, XIX быуат уртаһында — 492 кеше. Ярашлы рәүештә 26 һәм 64 ихата була. 1920 йылда 182 йортта 903 кеше йәшәгән.

 Хәҙерге осор 
Ауылда башланғыс мәктәп (Үрге Этҡол урта мәктәбе филиалы), фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана, мәсет бар.
 
 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август903 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар867 1959 йыл 15 ғинуар936 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар578 2002 йыл 9 октябрь652 2010 йыл 14 октябрь63832131750,349,7 

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса ауылда башҡорттар йәшәй (100 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта .

 Географик урыны 
Һәләүек йылғаһы башында урынлашҡан, ошонан ауылдың икенсе исеме Һәләүекбаш.

Алыҫлығы:
 Район үҙәгенә тиклем (Ишембай): 28 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Үрге Этҡол): 5 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Салауат): 45 км.

 Урамдары 
Урам исеме«Налог Белешмәһе» системаһында Ураҙбай ауылы:

 Комсомол урамы ()
 Туғай урамы ()
 Совет урамы ()
 Марат Асадуллин урамы ()
 Йәштәр урамы ()
 Октябрь урамы ()
 Иблеәминов Рим урамы ()
 Сахалин урамы ()
 Еләкле урамы ()
 Еңеү урамы ()
 Сәскәле урамы ()
 Ҡояшлы урамы ()
 Шишмә урамы ()

 Билдәле шәхестәре 
 Исхаҡов Вәдүт Ғәйфулла улы (29.04.1971), журналист, матбуғат һәм йәмәғәт эшмәкәре. 2018 йылдан «Башҡортостан» гәзитенең баш мөхәррире, 2020 йылдан Башҡортостан Республикаһының Журналистар союзы рәйесе.
 Сабитов Мөхтәр Абдрахман улы (20.12.1946), журналист, яҙыусыһы, драматург, топонимист һәм тыуған яҡты өйрәнеүсе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2006), СССР-ҙың мәҙәниәт отличнигы (1989), Х. Ғиләжев исемендәге премия лауреаты (1998).
 Иблеәминов Рим Сәйфулла улы (12.3.1961  — 2.10.1981) — Афған һуғышында һәләк булған башҡорт. Башҡорт АССР-ы, Ишембай районы, Ураҙбай ауылында тыуған. 24.10.1979 хәрби хеҙмәткә алынған. 1980 йылдың майынан Афғанстанда. Рядовой, уҡсы-гранатометчик ярҙамсыһы.  Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнгән. Тыуған ауылында ерләнгән.

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7. 
 

 Һылтанмалар 
   
 Уразбаево на портале «Генеалогия и Архивы»   
 
 Почтовые индексы Ишимбайского района 
 страница Уразбаево на портале «Генеалогия и Архивы»
 Закон о границах, статусе и административных центрах муниципальных образований в Республике Башкортостан N 126-з от 17 декабря 2004 года
 Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан 
 «Налог Белешмәһе» системаһында Ураҙбай ауылы

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Ишембай районы ауылдары
Категория:Һәләүек буйындағы тораҡ пункттар