Өрәк
{{Ук}}
[[Файл:Khersones mosaic 1.JPG|thumb|250px|[[Византия]]ла өрәк символы булып ҡош торған.]]

'''Өрәк''' ({{lang-ru|привидение}}, [[Башҡорт теле|башҡортса]] өрөү һүҙенән) йәки '''ҡот''' — яҡты донъянан үҙ үлеме менән китмәгән кешенең янында йәшәүсе зат<ref>[http://bashenc.online/ru/articles/76902/ УРЯК, мифологический персонаж]</ref>. Күп халыҡтарҙың мифологияһында бар.

'''Өрәк''' — шәүлә, кәүҙәләнеш, һын булып күренә, үҙ үлеме менән үлмәгән кешенең йәне. Өрәк кешегә оҙон буйлы, аҡ кейемле кеше булып күренә<ref>''[[Хисамитдинова Фирҙәүес Ғилмитдин ҡыҙы|Хисамитдинова Ф. Г.]]'' Мифологический словарь башкирского языка. — М.: Наука, 2010. — 452 с. — ISBN 978-5-02-037580-2</ref>.
 
Миф буйынса, кеше уны шым ғына алға атлап барыусы башҡа кеше йәки күләгә рәүешендә күрә ала. Шулай уҡ өрәк болот ҡиәфәтен дә ала тип иҫәпләйҙәр.

Ышаныуҙара ҡарағанда, өрәк кеше үлгән йәки ерләнгән урындарҙа йәшәй. Кеше мәйетен үтеп барыусы тере кешеләргә күрһәтергә теләп, йән өҙгөс тауыш менән ҡысҡыра. Ә кеше уның яҡындан күрергә теләһә, шунда уҡ юҡҡа сыға.

Башлыса кеше үлтереүселәрҙе эҙәрлекләй, ишеккә туҡылдатыуы һәм илауы менән уларҙың күңеленә ҡурҡыу һала. Бындай ғәмәлдәре менән Өрәк уларҙы тыныслыҡтан мәхрүм итә, аҡылдан яҙыуға, үҙ-үҙенә ҡул һалыуға килтерә. 

[[Башҡорт теле]]ндә ҡурҡыу осрағында «''ҡот осоу''» тип әйтелә. Йәғни, ышаныуҙар буйынса, ҡот (өрәк) һәр бер кешелә лә бар булып сыға.

Бөгөнгө [[Башҡорт теле|башҡорт әҙәби телендә]] ''өрәк'' һүҙе урынына, [[фарсы теле]]нән кергән ''йән'' һүҙе ҡулланыла. Өрәктәргә ышаныуҙар [[Ислам]] дине таралғансы уҡ барлыҡҡа килгән тип һығымта яһалған.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [http://bashenc.online/ru/articles/76902/ УРЯК, мифологический персонаж]
* {{БЭ2013|index.php/read/8-statya/10161-r-k|автор=[[Хисамитдинова Фирҙәүес Ғилмитдин ҡыҙы|Хисамитдинова Ф. Ғ.]]}}
* Башҡорт халыҡ ижады. 1-16 том.
* [http://tatar-myth.blogspot.com/search/label/%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%BC%D0%B8%D1%84%D1%8B%20%D0%B8%20%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%8B Татар мифтары]{{ref-ru}}

{{Башҡорт мифологияһы геройҙары}}
[[Категория:Мәҙәниәттәр буйынса мифик йән эйәләре]]
[[Категория:Фольклор]]
Өрәк (, башҡортса өрөү һүҙенән) йәки ҡот — яҡты донъянан үҙ үлеме менән китмәгән кешенең янында йәшәүсе затУРЯК, мифологический персонаж. Күп халыҡтарҙың мифологияһында бар.

Өрәк — шәүлә, кәүҙәләнеш, һын булып күренә, үҙ үлеме менән үлмәгән кешенең йәне. Өрәк кешегә оҙон буйлы, аҡ кейемле кеше булып күренәХисамитдинова Ф. Г. Мифологический словарь башкирского языка. — М.: Наука, 2010. — 452 с. — ISBN 978-5-02-037580-2.
 
Миф буйынса, кеше уны шым ғына алға атлап барыусы башҡа кеше йәки күләгә рәүешендә күрә ала. Шулай уҡ өрәк болот ҡиәфәтен дә ала тип иҫәпләйҙәр.

Ышаныуҙара ҡарағанда, өрәк кеше үлгән йәки ерләнгән урындарҙа йәшәй. Кеше мәйетен үтеп барыусы тере кешеләргә күрһәтергә теләп, йән өҙгөс тауыш менән ҡысҡыра. Ә кеше уның яҡындан күрергә теләһә, шунда уҡ юҡҡа сыға.

Башлыса кеше үлтереүселәрҙе эҙәрлекләй, ишеккә туҡылдатыуы һәм илауы менән уларҙың күңеленә ҡурҡыу һала. Бындай ғәмәлдәре менән Өрәк уларҙы тыныслыҡтан мәхрүм итә, аҡылдан яҙыуға, үҙ-үҙенә ҡул һалыуға килтерә. 

Башҡорт телендә ҡурҡыу осрағында «ҡот осоу» тип әйтелә. Йәғни, ышаныуҙар буйынса, ҡот (өрәк) һәр бер кешелә лә бар булып сыға.

Бөгөнгө башҡорт әҙәби телендә өрәк һүҙе урынына, фарсы теленән кергән йән һүҙе ҡулланыла. Өрәктәргә ышаныуҙар Ислам дине таралғансы уҡ барлыҡҡа килгән тип һығымта яһалған.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 УРЯК, мифологический персонаж
 
 Башҡорт халыҡ ижады. 1-16 том.
 Татар мифтары

Категория:Мәҙәниәттәр буйынса мифик йән эйәләре
Категория:Фольклор