Айыуһаҙы (Әбйәлил районы)
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Аюсазово
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Айыуһаҙы}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 53 |lat_min = 35 |lat_sec = 11
 | lon_deg                  = 58 |lon_min = 42 |lon_sec = 45
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Әбйәлил районы{{!}}Әбйәлил 
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = ауыл биләмәһе
 | поселение                = Ташбулат ауыл Советы (Әбйәлил районы){{!}}Ташбулат
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Аюсазово | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Аюсазово | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = [[башҡорттар]]
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453612
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80201834007
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''Айыуһаҙы''' — [[Башҡортостан]]дың [[Әбйәлил районы]]ндағы ауыл, [[Ташбулат ауыл советы (Әбйәлил районы)|Ташбулат ауыл Советы]]на ҡарай. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 205 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453612, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80201834007.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]]): 34 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Ташбулат]]): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Ташбулат]]): 11 км

Айыуһаҙы ауылы Ҡарабалыҡ йылғаһы буйында урынлашҡан, ул шул уҡ исемле күлгә ҡоя. Айыуһаҙы ауылы район үҙәге [[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]] ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 34 километр һәм [[Ташбулат]] тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 11 километр алыҫлыҡта урынлашҡан<ref>{{БЭ2013|80621}}</ref>.

== Топонимикаһы ==
Айыуһаҙы һүҙе «Айыу һаҙлығы» тигәнде аңлата.

== Тарихы ==
Айыуһаҙы атамаһы һуңыраҡ барлыҡҡа килгән. [[XVIII быуат]]та ауыл Аҡымбәт тип атала (хәҙер — Ташбулат ауылы). Аҡымбәт улдары: Ҡотлоғужа өлкән улы 1757—1822 йылдарҙа йәшәгән, йөҙ башы булып хеҙмәт иткән. Ҡустылары Ҡотломбәт, Татлымбәт, Яҡшымбәт. Кинйә улы Кинйәбулат — указлы мулла. 

[[1795 йыл]]да үткәрелгән V ревизия мәғлүмәттәре буйынса, 25 йортта 87 ир-ат һәм 70 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. 64 йылдан һуң X йәниҫәп мәғлүмәттәрендә 99 хужалыҡта 560 кеше күрһәтелгән. 

[[1812 йылғы Ватан һуғышы]]нда алышҡан зауряд-сотник Сәлих Аҡымбәтов ике көмөш миҙал менән бүләкләнгән. 
[[XIX быуат]]та, [[1866 йыл]]да, [[Верхнеурал өйәҙе]] Тамьян улусы [[башҡорттар]]ы үҙҙәренең [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] ерҙәрендә старшина Ташбулат Сәйетбатталов (1761—1831) хөрмәтенә ауылды Ташбулат тип атаған<ref>{{ИСДБ|страницы=40}} 40 б.</ref>.

[[1891 йыл]]да ауылдың 46 ихатаһында 242 кеше йәшәгән. [[Малсылыҡ]], [[игенселек]] менән шөғөлләнгәндәр. [[Мәсет]] булған. [[1900 йыл]]да 2-се Аҡымбәт тип иҫәпкә алынған.

[[Граждандар һуғышы]] һынауҙарын үткән ауылда [[1920 йыл]]ға халыҡ һаны 135 кешегә кәмей<ref>{{ИСДБ|страница=40}}</ref>

== Халыҡ һаны ==
{{ Население | Аюсазово }}

; Милли составы
2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, халыҡтың күпселеге — [[башҡорттар]] (98 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.</ref>.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||230||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||425||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||296||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||272||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||178||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||183||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||205||109||96||53,2||46,8
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

Әлеге ваҡытта ауылда [[Ташбулат]] урта мәктәбенең филиалы — Айыуһаҙы башланғыс мәктәбе, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб бар<ref>{{БЭ2013|80621}}</ref>.

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Әхмәт Зәки Вәлиди урамы ({{lang-ru|}} Ахмет Заки Валиди (улица)
* Ғәбдрәүеф Дәүләтов урамы ({{lang-ru|}} Габдрауфа Давлетова (улица)
* Тау урамы ({{lang-ru|}} Горная (улица)
* Таң урамы ({{lang-ru|}} Заря (улица)
* Яңы урамы ({{lang-ru|}} Новая (улица)
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|}} Школьная (улица)<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/053/000071.html Улицы]</ref>{{Колонки|конец}}

== Әҙәбиәт ==
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|80621}}
* {{ИСДБ|страницы=40}} 40 б. Айыуһаҙы
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Әбйәлил районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Әбйәлил районы ауылдары]]

{{Bashkir-geo-stub}}
Айыуһаҙы — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл, Ташбулат ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 205 кеше.
Почта индексы — 453612, ОКАТО коды — 80201834007.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Асҡар): 34 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ташбулат): 4 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ташбулат): 11 км

Айыуһаҙы ауылы Ҡарабалыҡ йылғаһы буйында урынлашҡан, ул шул уҡ исемле күлгә ҡоя. Айыуһаҙы ауылы район үҙәге Асҡар ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 34 километр һәм Ташбулат тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 11 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Топонимикаһы 
Айыуһаҙы һүҙе «Айыу һаҙлығы» тигәнде аңлата.

 Тарихы 
Айыуһаҙы атамаһы һуңыраҡ барлыҡҡа килгән. XVIII быуатта ауыл Аҡымбәт тип атала (хәҙер — Ташбулат ауылы). Аҡымбәт улдары: Ҡотлоғужа өлкән улы 1757—1822 йылдарҙа йәшәгән, йөҙ башы булып хеҙмәт иткән. Ҡустылары Ҡотломбәт, Татлымбәт, Яҡшымбәт. Кинйә улы Кинйәбулат — указлы мулла. 

1795 йылда үткәрелгән V ревизия мәғлүмәттәре буйынса, 25 йортта 87 ир-ат һәм 70 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. 64 йылдан һуң X йәниҫәп мәғлүмәттәрендә 99 хужалыҡта 560 кеше күрһәтелгән. 

1812 йылғы Ватан һуғышында алышҡан зауряд-сотник Сәлих Аҡымбәтов ике көмөш миҙал менән бүләкләнгән. 
XIX быуатта, 1866 йылда, Верхнеурал өйәҙе Тамьян улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә старшина Ташбулат Сәйетбатталов (1761—1831) хөрмәтенә ауылды Ташбулат тип атаған 40 б..

1891 йылда ауылдың 46 ихатаһында 242 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 1900 йылда 2-се Аҡымбәт тип иҫәпкә алынған.

Граждандар һуғышы һынауҙарын үткән ауылда 1920 йылға халыҡ һаны 135 кешегә кәмей

 Халыҡ һаны 

 Милли составы
2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, халыҡтың күпселеге — башҡорттар (98 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — приложение в формате Excel ..

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)230 1920 йыл 26 август425 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар296 1959 йыл 15 ғинуар272 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар178 2002 йыл 9 октябрь183 2010 йыл 14 октябрь2051099653,246,8

Әлеге ваҡытта ауылда Ташбулат урта мәктәбенең филиалы — Айыуһаҙы башланғыс мәктәбе, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб бар.

 Урамдары 

 Әхмәт Зәки Вәлиди урамы ( Ахмет Заки Валиди (улица)
 Ғәбдрәүеф Дәүләтов урамы ( Габдрауфа Давлетова (улица)
 Тау урамы ( Горная (улица)
 Таң урамы ( Заря (улица)
 Яңы урамы ( Новая (улица)
 Мәктәп урамы ( Школьная (улица)Улицы

 Әҙәбиәт 
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

 Һылтанмалар 
 
  40 б. Айыуһаҙы
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Әбйәлил районы ауылдары