Килограмм
{{Единица измерения
|название    = Килограмм
|обозначение = кг, kg
|величина    = [[Масса]]
|система     = [[СИ]]
|эталон      = бар
|примечание  =  [[СИ ҡушылмаһы]]н карағыҙ
}}
[[Рәсем:CGKilogram.jpg|thumb|250px|Халыҡ-ара килограмм өлгөһөнең компьютер һүрәте . Өлгө 90 % ағалтын и 10 % иридийҙан торған иретмәнән түңәрәгенең арҡыры оҙонлоғо һәм бейеклеге 39.17 мм булған цилиндрҙан тора. Халыҡ ара килограмм өлгөһө (эталон) Париж йәнәшәһендәге Севр ҡалаһында урынлашҡан Халыҡ ара Үлсәм һәм үлсәүҙәр бюроһында һаҡлана.]]

'''Килогра́мм''' (башҡортса яҙылышы: '''кг''' ; халыҡ ара: '''kg''') — ауырлыҡты үлсәү берәмеге, Халыҡ-ара берәмектәр системаһына (СИ) ҡараған төп ете берәмектең береһе.

Ғәмәлдәге килограмм төшөнсәһе Үлсәм һәм үлсәүҙәр буйынса 3-сө Генераль конференция ҡарары нигеҙендә 1901 йылда ҡабул ителгән һәм түбәндәгесә билдәләнә<ref name="ГОСТ">[http://www.leotec.ru/upload/iblock/432/432b148f277da39bdd5df10e1cd52d2d.pdf ГОСТ 8.417-2002. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121110154140/http://www.leotec.ru/upload/iblock/432/432b148f277da39bdd5df10e1cd52d2d.pdf |date=2012-11-10 }}[http://www.leotec.ru/upload/iblock/432/432b148f277da39bdd5df10e1cd52d2d.pdf Государственная система обеспечения единства измерений. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121110154140/http://www.leotec.ru/upload/iblock/432/432b148f277da39bdd5df10e1cd52d2d.pdf |date=2012-11-10 }}[http://www.leotec.ru/upload/iblock/432/432b148f277da39bdd5df10e1cd52d2d.pdf Единицы величин.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121110154140/http://www.leotec.ru/upload/iblock/432/432b148f277da39bdd5df10e1cd52d2d.pdf |date=2012-11-10 }}</ref><ref>[http://www.bipm.org/en/si/si_brochure/chapter2/2-1/kilogram.html Определение килограмма] на сайте Международного бюро мер и весов</ref>:
{{начало цитаты}}
Килограмм ауырлыҡ берәмеге була, ауырлығы халыҡ ара килограмм өлгөһөнә тигеҙ.
{{конец цитаты}}

Халыҡ-ара килограмм өлгөһө (эталон) Париж йәнәшәһендәге Севр ҡалаһында урынлашҡан Халыҡ ара Үлсәм һәм үлсәүҙәр бюроһында һаҡлана. Түңәрәгенең арҡыры оҙонлоғо һәм бейеклеге 39.17 мм булған ағалтын һәм иридий иретмәһенән (90 % ағалтын, 10 % иридия) ҡойолған цилиндр эталон булып тора. Башта килограмм ауырлығы итеп 4&nbsp;°C температурала һәм диңгеҙ кимәлендәгә үрнәк атмосфера баҫымында булған бер куб дециметр (литр) таҙа [[һыу]] билдәләнгән.

== Ҡабат һәм өлөш берәмектәр ==
Тарихи сәбәптәр арҡаһында «килограмм» атамаһы унарлы үлсәү берәмеге булған «кило» ҡушылмаһы менән бирелә. Шуға күрә ҡабат һәм өлөш берәмектәр «грамм» һүҙенә СИ ҡушылмалары өҫтәлеп төҙөлә. Шул уҡ ваҡытта «грамм» үҙе СИ системаһында өлөш берәмек булып тора.

Мегаграмм (1000 кг) урынына башлыса «тонна» берәмеге ҡулланыла.

Атом бомбалары ҡеүәтен тротил эквивалентында билдәләү өсөн гигаграмм урынына килотонна, ә тераграмм урынына мегатонна ҡулланыла.

{{Кратные и дольные единицы|грамм|г|g|3|3|3|18}}

== Килограмм өлөгөһө ==
[[Рәсем:Standard kilogram, 2.jpg|thumb|1 кг өлгө күсермәһе, АҠШ-та һаҡланы.]]
[[Рәсем:DeviationsFromIPK.svg|thumb|Өлгө күсермәһенең ауырлығы үҙгәреү күренеше]]
Әлеге ваҡытта килограмм кеше эшләгән әйбер, ағалтын һәм иридий иретмәһенән торған өлгө, менән билдәләнгән берҙән бер Си берәмеге. Башҡа бөтә берәмектәр төп физик үҙенсәлектәргә һәм ҡанундарға нигеҙләнеп билдәләнә.

[[XVIII быуат]]та метрлы үлсәүҙәр системаһын төҙөгәндә килограмм итеп 4&nbsp;°C температураһында булған 1 дм³ таҙа һыу ауырлығы алынған. Был температурала һыу иң ҙур тығыҙлыҡ сифатына эйә. 1799 йылда килограмм өлгөһө итеп ағалтын гер эшләнә, әммә уның ауырлығы 1 дм³ һыу ауырлығынан 0,028 г күберәк була.

Ғәмәлдәге өлгә 1889 йылда түңәрәгенең арҡыры оҙонлоғо һәм бейеклеге 39.17 мм булған ағалтын һәм иридий иретмәһенән ҡойолған цилиндр итеп эшләнелә<ref name="БСЭ"/>. Шул ваҡыттан бирле өлгө Халыҡ ара Үлсәм һәм үлсәүҙәр бюроһында һауа үтмәҫлек өс ҡат быяла ҡалпаҡ аҫтында һаҡлана. Шулай уҡ халыҡ ара өлөгөнөң теүәл рәсми күсермәләре эшләнә, артабан улар милли килограмм өлгөһе итеп ҡулланыла. Бөтәһе 80-дән ашыу күсермә эшләнгән. Уларҙың икәүһе Рәсәй<ref name="БСЭ"/> бирелгән һәм Менделев исемендәге Бөтә Рәсәй метрология ғилми эҙләнеүҙәр институтында һаҡлана. Яҡынса 10 йылға бер тапҡыр милли килограмм өлгөһе халыҡ ара өлөгө менән сағыштырыла. Был сағыштырыуҙар милли өлгөләрҙең теүәллеге 2 мкг тирәһе булыуын күрһәтә. Һаҡлау шарттары бер төрлө булыуы халыҡ ара өлөгөнең теүәллеген шик аҫтына ала. Төрлө сәбәптәр арҡаһында йөҙ йыл эсендә халыҡ ара өлгө 3{{e|−8}} ауырлығын юғалтҡан. Әммә, билдәләмә буйынса халыҡ ара өлөгөнең ауырлығы бер килограммға тигеҙ. Шуға күрә өлөгөнең хаҡ ауырлығы үҙгәреүе килограмм дәүмәле үҙгәреүенә килтерә.

Был етешһеҙлектән ҡотолоу маҡсатында 1999 йылда үткән Үлсәм һәм үлсәүҙәр буйынса 21-сө Генераль конференция ҡарарында милли лабораторияларға ауырлыҡ берәмеген төп физик үҙенсәлеккә йәки үҙгәрмәй торған атом берәмегенә бәйләп камиллаштырырға һәм киләсәктә килограмм төшөнсәһенең билдәләмәһен яңыртырға тәҡдим итәлә<ref>[http://www.bipm.org/en/CGPM/db/21/7/ The definition of the kilogram] Resolution 7 of the 21st meeting of the CGPM (1999)</ref>. Шунан һуңғы йылдарҙа ҡайһы бер халыҡ ара ойошмалар килограмм төшөнсәһенең билдәләмәһен яңыртыу буйынса тәҡдимдәр әҙерәләү эше менән булды<ref>{{статья|автор =Каршенбойм С. Г.|заглавие =О переопределении килограмма и ампера в терминах фундаментальных физических констант |ссылка = http://ufn.ru/ufn06/ufn06_9/Russian/r069d.pdf |издание =УФН |год =2006|том =176|номер =9|страницы =975-982}}</ref>.
== Тарихы ==
Массаны үлсәү берәмлеген билдәләү өсөн һыуҙы ҡулланыу идеяһын инглиз философы Джон Уилкинс 1668 йылда тәҡдим иткән<ref name=Wilk1>{{cite web|url=http://www.metricationmatters.com/docs/WilkinsTranslationLong.pdf|title=An Essay towards a Real Character and a Philosophical Language (Reproduction)|format=PDF|date=|accessdate=2011-04-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GVoiv4kK?url=http://www.metricationmatters.com/docs/WilkinsTranslationLong.pdf|archivedate=2013-05-10}}</ref><ref name=Wilk2>{{cite web|url=http://www.metricationmatters.com/docs/WilkinsTranslationShort.pdf|title=An Essay towards a Real Character and a Philosophical Language (Transcription)|format=PDF|date=|accessdate=2011-04-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GVopWU93?url=http://www.metricationmatters.com/docs/WilkinsTranslationShort.pdf|archivedate=2013-05-10}}</ref>.

1795 йылдың 7 апрелендә Францияла  «ирегән һыу температураһында киңлектәре метрҙың йөҙҙән бер өлөшөнә тигеҙ абсолют таҙа һыу күләме» «грамм» тип ҡабул ителә<ref name="decree">{{cite web |url= http://smdsi.quartier-rural.org/histoire/18germ_3.htm |title= Decree on weights and measures |date= 1795-04-07 |quote= ''Gramme'', le poids absolu d'un volume d'eau pure égal au cube de la centième partie du mètre, et à la température de la glace fondante. |archiveurl= https://www.webcitation.org/6GVoZd4lp?url=http://smdsi.quartier-rural.org/histoire/18germ_3.htm |lang= fr |archivedate= 2013-05-10 }}</ref><ref>{{книга |автор= {{nobr| Gattel C. M.}}|заглавие= Nouveau Dictionnaire portatif de la Langue Françoise |ответственный= |ссылка= https://books.google.ru/books?id=TshDAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false|место= |издательство= |год=1797 |volume=2 |allpages= | pages =695 |isbn= |ref= }}</ref>. Шул уҡ ваҡытта бер дициметр (литр) һыуҙың массаһын теүәл билдәләү эше алып барыла<ref group="К">. Был дириктива бер литрҙы «метрҙың ундан бер өлөшөнә тигеҙ күб күләмендәге шыйыҡ һәм ҡаты есемдәрҙең күләмен үлсәү берәмеге» тип билдәләй. Текстың төп нөхсәһе: «{{lang|fr|''Litre'', la mesure de capacité, tant pour les liquides que pour les matières sèches, dont la contenance sera celle du cube de la dixièrne partie du mètre. (литр как «единицу измерения объёма как для жидкостей, так и для твёрдых тел, которая равна объёму куба [со стороной] в десятую часть метра»)}}»</ref><ref name="decree" />.

Сауҙа һәм моммерция, ғәҙәттә, бер грамдан артығыраҡ булған предметтар менән эш итә, массаның һыуҙан яһалған стандартын әйләнештә һәм ҡулланыу һәм һаҡлау уңайһыҙ була. Был берәмекте ғәмәли ҡулланыуға күрһәтмә бирелә. Шуға бәйле рәүештә грамдан мең тапҡыр ауырыраҡ металдан яһалған 1 кг ваҡытлыса масса этолон эшләнә. 

Француз химигы {{не переведено 2|Лефёвр-Жино, Луи|Луи Лефёвр-Жино||Louis Lefèvre-Gineau}} һәм итальян натуралисы {{не переведено 2|Фабброни, Джованни|Джованни Фабброни||Giovanni Fabbroni}} бер нисә йыл тикшереүһәр үткәргәндән һуң һыуҙың иң тотороҡло температураһын билдәләргә ҡарар итәләр. Улар һыуҙың иң ҙур тығыҙлығын 4&nbsp;°C тип билдәләй<ref group="К">Современные измерения показывают, что температура, при которой вода имеет наибольшую плотность, составляет 3,984 °C. Однако учёные конца XVIII века использовали значение 4 °C.</ref><ref>
{{cite web
 |title       = L'histoire du mètre, la détermination de l'unité de poids
 |url         = http://histoire.du.metre.free.fr/fr/index.htm
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/6GVoqCdnw?url=http://histoire.du.metre.free.fr/fr/index.htm
 |archivedate = 2013-05-10
}}</ref>.

Улар 1 дм³ һыу максималь тығыҙлығында дүрт йыл элек ҡабул ителгән ваҡытлыса килограмм эталонының  99,9265 % массыһына тигеҙ тип ҡабул итәләр.
Ваҡытлыса масса эталоны  [[Лавуазье, Антуан Лоран|Антуаном Лавуазье]] һәм [[Гаюи, Рене Жюст|Рене Жюст Гаюи]] тикшереүҙәренә нигеҙләнеп хаталы билдәләнгән. Ул ваҡытта дистиляцияланған һыу 
0 °C градуста в 18 841 гран тарта тип билдәләнгән. Лефёвром-Жино һәм Фабброни яңынан үткәргән эксперименттар 4 °C  кубик дицеметр һыу 18 827,15 гран тарта тип күрһәтә.

Ваҡытлыса эталон латундан яһала һәм әкренләп баҡыр тутығы менә ҡаплана, эталондың массаһы үҙгәрергә тейеш түгел һәм был кәрәкмәгән күренеш була. 1799 йылда  Лефёвра-Жено һәм Фабброни етәкселегендә химик яҡтан инерт булған көпшәк [[планина]]нан килограмм эталоны эшләнә. Ошо ваҡыттан масса эталоны килограмдың төп төшөнсәһе була. 
Хәҙер был эталон  ''kilogramme des Archives'' исеме менән билдәле({{tr-fr|архивный килограмм}})<ref name="davis">{{публикация|статья|автор=Richard S. Davis, Pauline Barat and Michael Stock|заглавие=A brief history of the unit of mass: continuity of successive definitions of the kilogram|издание=Metrologia|год=2016|volume=53|pages=A12–A18|doi=10.1088/0026-1394/53/5/A12}}</ref>.
[[Файл:Standard_kilogram,_2.jpg|thumb|1 кг ЭТАЛОНЫ КОПИЯҺЫ, АҠШ-та һаҡлана]]
[[Файл:DeviationsFromIPK.svg|thumb|Масса эталоны копияларының тайпылышы]]

XIX быуатта массаны үлсәү технологияһы алға китә. Ошо уңайҙан 1875 йылда «Үлсәү һәм үлсәм халыҡ-ара бюроһы»ҙың комиссияһы килограмдың яңы эталонына күсергә планлаштыра. «Килограмдың халыҡ-ара протопибы» тип аталған был эталон платина-иридай ҡатнашмаһынан бейеклеге һәм диаметры 39 мм цилиндр формаһында эшләнә<ref name="БСЭ"/> һәм шул ваҡыттан бирле «Халыҡ-ара үлсәү һәм үлсем бюроһы»нда һаҡлана. 1889 йылда килограмм төшөнсәһе халыҡ-ара килограмм пропотибына тиң тип ҡабул итәле<ref name="davis" />; Был төшөнсә 2019 йылға тиклем ғәмәлдә була.

== Киләсәк ==
2011 йылда үткән Үлсәм һәм үлсәүҙәр буйынса 24-сө Генераль конференция киләсәк Халыҡ ара берәмектәр системаһын (СИ) яңынан ҡарау ваҡытында төп берәмектәр билдәләмәһе төп физик үҙенсәлеккә йәки үҙгәрмәй торған атом берәмегенә бәйле итеп үҙгертергә тип ҡарар<ref name="Resolution1">[http://www.bipm.org/en/CGPM/db/24/1/ On the possible future revision of the International System of Units, the SI.] Resolution 1 of the 24th meeting of the CGPM (2011).</ref> итә.

Күҙалланыуынса Планк даими дәүмәл{{math|h}} 6,626 06X{{e|−34}} Джc '''точно'''<ref>Здесь Х заменяет одну или более значащих цифр, которые будут определены в окончательном релизе на основании наиболее точных рекомендаций CODATA</ref> буласаҡ. Ул саҡта ғәмәлдәге килограмм билдәләмәһе үҙгәртеләсәк. Килограмм ауырлыҡ берәмеге булып ҡаласаҡ, әммә уның дәүмәле СИ берәмеге м<sup>2</sup>·кг·с<sup>−1</sup> аталған 6,626 06X{{e|−34}} һанына тигеҙ Планк даими дәүмәленә бәйле булсаҡ.

== Иҫкәрмәләр ==
;Комментарийҙар
{{примечания|group=К}}

;Сығанаҡтар
{{Примечания|2}}

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* Килограмм-көс

== Әҙәбиәт ==
* {{книга|автор=Смирнова Н. А.|заглавие=Единицы измерений массы и веса в Международной системе единиц|место=М|год=1966}}

== Һылтанмалар ==
{{Викиһүҙлек}}
{{commonscat|Kilogram}}

{{Единицы СИ}}
{{Приставки СИ}}

[[Категория:Ауырлыҡ үлсәү берәмектәре]]
[[Категория:Метрология]]
[[Категория:СИ]]
[[Категория:Физикала масса үлсәү берәмектәре]]
Килогра́мм (башҡортса яҙылышы: кг ; халыҡ ара: kg) — ауырлыҡты үлсәү берәмеге, Халыҡ-ара берәмектәр системаһына (СИ) ҡараған төп ете берәмектең береһе.

Ғәмәлдәге килограмм төшөнсәһе Үлсәм һәм үлсәүҙәр буйынса 3-сө Генераль конференция ҡарары нигеҙендә 1901 йылда ҡабул ителгән һәм түбәндәгесә билдәләнәГОСТ 8.417-2002.  Государственная система обеспечения единства измерений.  Единицы величин. Определение килограмма на сайте Международного бюро мер и весов:

Килограмм ауырлыҡ берәмеге була, ауырлығы халыҡ ара килограмм өлгөһөнә тигеҙ.

Халыҡ-ара килограмм өлгөһө (эталон) Париж йәнәшәһендәге Севр ҡалаһында урынлашҡан Халыҡ ара Үлсәм һәм үлсәүҙәр бюроһында һаҡлана. Түңәрәгенең арҡыры оҙонлоғо һәм бейеклеге 39.17 мм булған ағалтын һәм иридий иретмәһенән (90 % ағалтын, 10 % иридия) ҡойолған цилиндр эталон булып тора. Башта килограмм ауырлығы итеп 4 °C температурала һәм диңгеҙ кимәлендәгә үрнәк атмосфера баҫымында булған бер куб дециметр (литр) таҙа һыу билдәләнгән.

 Ҡабат һәм өлөш берәмектәр 
Тарихи сәбәптәр арҡаһында «килограмм» атамаһы унарлы үлсәү берәмеге булған «кило» ҡушылмаһы менән бирелә. Шуға күрә ҡабат һәм өлөш берәмектәр «грамм» һүҙенә СИ ҡушылмалары өҫтәлеп төҙөлә. Шул уҡ ваҡытта «грамм» үҙе СИ системаһында өлөш берәмек булып тора.

Мегаграмм (1000 кг) урынына башлыса «тонна» берәмеге ҡулланыла.

Атом бомбалары ҡеүәтен тротил эквивалентында билдәләү өсөн гигаграмм урынына килотонна, ә тераграмм урынына мегатонна ҡулланыла.

 Килограмм өлөгөһө 
thumb|1 кг өлгө күсермәһе, АҠШ-та һаҡланы.
thumb|Өлгө күсермәһенең ауырлығы үҙгәреү күренеше
Әлеге ваҡытта килограмм кеше эшләгән әйбер, ағалтын һәм иридий иретмәһенән торған өлгө, менән билдәләнгән берҙән бер Си берәмеге. Башҡа бөтә берәмектәр төп физик үҙенсәлектәргә һәм ҡанундарға нигеҙләнеп билдәләнә.

XVIII быуатта метрлы үлсәүҙәр системаһын төҙөгәндә килограмм итеп 4 °C температураһында булған 1 дм³ таҙа һыу ауырлығы алынған. Был температурала һыу иң ҙур тығыҙлыҡ сифатына эйә. 1799 йылда килограмм өлгөһө итеп ағалтын гер эшләнә, әммә уның ауырлығы 1 дм³ һыу ауырлығынан 0,028 г күберәк була.

Ғәмәлдәге өлгә 1889 йылда түңәрәгенең арҡыры оҙонлоғо һәм бейеклеге 39.17 мм булған ағалтын һәм иридий иретмәһенән ҡойолған цилиндр итеп эшләнелә. Шул ваҡыттан бирле өлгө Халыҡ ара Үлсәм һәм үлсәүҙәр бюроһында һауа үтмәҫлек өс ҡат быяла ҡалпаҡ аҫтында һаҡлана. Шулай уҡ халыҡ ара өлөгөнөң теүәл рәсми күсермәләре эшләнә, артабан улар милли килограмм өлгөһе итеп ҡулланыла. Бөтәһе 80-дән ашыу күсермә эшләнгән. Уларҙың икәүһе Рәсәй бирелгән һәм Менделев исемендәге Бөтә Рәсәй метрология ғилми эҙләнеүҙәр институтында һаҡлана. Яҡынса 10 йылға бер тапҡыр милли килограмм өлгөһе халыҡ ара өлөгө менән сағыштырыла. Был сағыштырыуҙар милли өлгөләрҙең теүәллеге 2 мкг тирәһе булыуын күрһәтә. Һаҡлау шарттары бер төрлө булыуы халыҡ ара өлөгөнең теүәллеген шик аҫтына ала. Төрлө сәбәптәр арҡаһында йөҙ йыл эсендә халыҡ ара өлгө 3 ауырлығын юғалтҡан. Әммә, билдәләмә буйынса халыҡ ара өлөгөнең ауырлығы бер килограммға тигеҙ. Шуға күрә өлөгөнең хаҡ ауырлығы үҙгәреүе килограмм дәүмәле үҙгәреүенә килтерә.

Был етешһеҙлектән ҡотолоу маҡсатында 1999 йылда үткән Үлсәм һәм үлсәүҙәр буйынса 21-сө Генераль конференция ҡарарында милли лабораторияларға ауырлыҡ берәмеген төп физик үҙенсәлеккә йәки үҙгәрмәй торған атом берәмегенә бәйләп камиллаштырырға һәм киләсәктә килограмм төшөнсәһенең билдәләмәһен яңыртырға тәҡдим итәләThe definition of the kilogram Resolution 7 of the 21st meeting of the CGPM (1999). Шунан һуңғы йылдарҙа ҡайһы бер халыҡ ара ойошмалар килограмм төшөнсәһенең билдәләмәһен яңыртыу буйынса тәҡдимдәр әҙерәләү эше менән булды.
 Тарихы 
Массаны үлсәү берәмлеген билдәләү өсөн һыуҙы ҡулланыу идеяһын инглиз философы Джон Уилкинс 1668 йылда тәҡдим иткән.

1795 йылдың 7 апрелендә Францияла  «ирегән һыу температураһында киңлектәре метрҙың йөҙҙән бер өлөшөнә тигеҙ абсолют таҙа һыу күләме» «грамм» тип ҡабул ителә. Шул уҡ ваҡытта бер дициметр (литр) һыуҙың массаһын теүәл билдәләү эше алып барыла. Был дириктива бер литрҙы «метрҙың ундан бер өлөшөнә тигеҙ күб күләмендәге шыйыҡ һәм ҡаты есемдәрҙең күләмен үлсәү берәмеге» тип билдәләй. Текстың төп нөхсәһе: «».

Сауҙа һәм моммерция, ғәҙәттә, бер грамдан артығыраҡ булған предметтар менән эш итә, массаның һыуҙан яһалған стандартын әйләнештә һәм ҡулланыу һәм һаҡлау уңайһыҙ була. Был берәмекте ғәмәли ҡулланыуға күрһәтмә бирелә. Шуға бәйле рәүештә грамдан мең тапҡыр ауырыраҡ металдан яһалған 1 кг ваҡытлыса масса этолон эшләнә. 

Француз химигы  һәм итальян натуралисы  бер нисә йыл тикшереүһәр үткәргәндән һуң һыуҙың иң тотороҡло температураһын билдәләргә ҡарар итәләр. Улар һыуҙың иң ҙур тығыҙлығын 4 °C тип билдәләйСовременные измерения показывают, что температура, при которой вода имеет наибольшую плотность, составляет 3,984 °C. Однако учёные конца XVIII века использовали значение 4 °C..

Улар 1 дм³ һыу максималь тығыҙлығында дүрт йыл элек ҡабул ителгән ваҡытлыса килограмм эталонының  99,9265 % массыһына тигеҙ тип ҡабул итәләр.
Ваҡытлыса масса эталоны  Антуаном Лавуазье һәм Рене Жюст Гаюи тикшереүҙәренә нигеҙләнеп хаталы билдәләнгән. Ул ваҡытта дистиляцияланған һыу 
0 °C градуста в 18 841 гран тарта тип билдәләнгән. Лефёвром-Жино һәм Фабброни яңынан үткәргән эксперименттар 4 °C  кубик дицеметр һыу 18 827,15 гран тарта тип күрһәтә.

Ваҡытлыса эталон латундан яһала һәм әкренләп баҡыр тутығы менә ҡаплана, эталондың массаһы үҙгәрергә тейеш түгел һәм был кәрәкмәгән күренеш була. 1799 йылда  Лефёвра-Жено һәм Фабброни етәкселегендә химик яҡтан инерт булған көпшәк планинанан килограмм эталоны эшләнә. Ошо ваҡыттан масса эталоны килограмдың төп төшөнсәһе була. 
Хәҙер был эталон  kilogramme des Archives исеме менән билдәле().
thumb|1 кг ЭТАЛОНЫ КОПИЯҺЫ, АҠШ-та һаҡлана
thumb|Масса эталоны копияларының тайпылышы

XIX быуатта массаны үлсәү технологияһы алға китә. Ошо уңайҙан 1875 йылда «Үлсәү һәм үлсәм халыҡ-ара бюроһы»ҙың комиссияһы килограмдың яңы эталонына күсергә планлаштыра. «Килограмдың халыҡ-ара протопибы» тип аталған был эталон платина-иридай ҡатнашмаһынан бейеклеге һәм диаметры 39 мм цилиндр формаһында эшләнә һәм шул ваҡыттан бирле «Халыҡ-ара үлсәү һәм үлсем бюроһы»нда һаҡлана. 1889 йылда килограмм төшөнсәһе халыҡ-ара килограмм пропотибына тиң тип ҡабул итәле; Был төшөнсә 2019 йылға тиклем ғәмәлдә була.

 Киләсәк 
2011 йылда үткән Үлсәм һәм үлсәүҙәр буйынса 24-сө Генераль конференция киләсәк Халыҡ ара берәмектәр системаһын (СИ) яңынан ҡарау ваҡытында төп берәмектәр билдәләмәһе төп физик үҙенсәлеккә йәки үҙгәрмәй торған атом берәмегенә бәйле итеп үҙгертергә тип ҡарарOn the possible future revision of the International System of Units, the SI. Resolution 1 of the 24th meeting of the CGPM (2011). итә.

Күҙалланыуынса Планк даими дәүмәл 6,626 06X Джc точноЗдесь Х заменяет одну или более значащих цифр, которые будут определены в окончательном релизе на основании наиболее точных рекомендаций CODATA буласаҡ. Ул саҡта ғәмәлдәге килограмм билдәләмәһе үҙгәртеләсәк. Килограмм ауырлыҡ берәмеге булып ҡаласаҡ, әммә уның дәүмәле СИ берәмеге м2·кг·с−1 аталған 6,626 06X һанына тигеҙ Планк даими дәүмәленә бәйле булсаҡ.

 Иҫкәрмәләр 
Комментарийҙар

Сығанаҡтар

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Килограмм-көс

 Әҙәбиәт 
 

 Һылтанмалар 

Категория:Ауырлыҡ үлсәү берәмектәре
Категория:Метрология
Категория:СИ
Категория:Физикала масса үлсәү берәмектәре