Үҫтем
{{НП-Россия
 |статус                   = ауыл
 |русское название         = Устюмово
 |оригинальное название    = {{lang-ba|Үҫтем}}
 |герб                     =
 |флаг                     =
 |lat_deg = 54 |lat_min = 59 |lat_sec = 47
 |lon_deg = 53 |lon_min = 43 |lon_sec = 25
 |CoordAddon =
 |CoordScale =
 | размер карты страны      = 310
 | размер карты региона     = 310
 | размер карты района      = 310
 |регион                   = Башҡортостан
 |регион в таблице         = Башҡортостан
 |вид района               =
 |район                    = Баҡалы районы
 |район в таблице          = Бакалинский район{{!}}Баҡалы районы 
 |вид поселения            = ауыл биләмәһе
 |поселение                = Ҡамышлытамаҡ ауыл Советы (Баҡалы районы)
 |поселение в таблице      = Ҡамышлытамаҡ ауыл Советы (Баҡалы районы){{!}}Ҡамышлытамаҡ ауыл Советы 
 |внутреннее деление       =
 |глава                    =
 |дата основания           =
 |первое упоминание        =1786
 |прежние имена            =
 |статус с                 =
 |площадь                  =
 |высота центра НП         =
 |население               = {{ Население | Устюмово | тс }}
 |год переписи            = {{ Население | Устюмово | г }}
 |плотность               =
 |агломерация             =
 |национальный состав     = [[башҡорттар]], [[татарҙар]]
 |конфессиональный состав =
 |этнохороним             =
 |почтовый индекс          = 452661
 |почтовые индексы         =
 |телефонный код           =
 |цифровой идентификатор   = 80207825003
 |категория в Commons      =
 |сайт                     =
}}

'''Үҫтем''' ({{lang-ru|Устюмово}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Баҡалы районы]]ндағы ауыл. [[Ҡамышлытамаҡ ауыл Советы (Баҡалы районы)|Ҡамышлытамаҡ ауыл Советы]] биләмәһенә ҡарай. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 179 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452661, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80207825003.
 

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Баҡалы (Баҡалы районы)|Баҡалы]]): 30 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Ҡамышлытамаҡ]]): 9 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Туймазы]]): 50 км

Үҫтем ауылы [[Сөн]] ҡушылдығы Суҡай йылғаһы буйында, район үҙәге Баҡалы ауылынан 30 километр көньяҡта һәм [[Туймазы]] тимер юл станцияһынан 50 километр төньяҡта урынлашҡан<ref> {{БЭ2013|77342}}</ref>.

== Тарихы ==
Үҫтем ауылына [[Бәләбәй өйәҙе]] [[Ҡырғыҙ]] улусы башҡорттары үҙҙәренең [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] ерҙәрендә нигеҙ һалған. [[1786 йыл]]дан Үҫтем ауылы тураһында тәүге мәғлүмәт билдәле.

[[1859 йыл]]ға тиклем керҙәшлек килешеүе буйынса ауылға [[типтәрҙәр]] ҡатламы индерелгән.

[[1865 йыл]]да 48 хужалыҡта 265 кеше йәшәгән.

[[Малсылыҡ]], [[игенселек]], [[умартасылыҡ]] менән шөғөлләнгәндәр. [[Мәсет]], 2 һыу тирмәне булған.

[[1906 йыл]]да [[мәсет]], һыу тирмәне, бакалея кибете, запас иген һаҡлау мөгәзәйе булған<ref> {{БЭ2013|77342}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
Үҫтем ауылында ҡырғыҙ ырыуы башҡорттары тоҡомдары йәшәй.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1906 йыл ||545||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||523||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||555||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||357||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||220||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||190||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||179||81||98||45,3||54,7
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Бөгөнгө ауыл ==
Үҫтем ауылында Ҡамышлытамаҡ урта мәктәбе филиалы — башланғыс [[мәктәп]], фельдшер-акушерлыҡ пункты бар<ref> {{БЭ2013|77342}}</ref>.

== Билдәле кешеләре ==
* [[Нурҡаев Талип Латип улы]] (09.03.1925 — 24.09.1997) — [[Нефть|нефтсе]], 1951—1985 йылдарҙа «Туймазынефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы операторы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашҡан. [[Башҡорт АССР-ы]]ның 9-сы саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. [[Советтар Союзы Геройы]] (1944), [[РСФСР]]-ҙың атҡаҙанған нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәре (1985), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1975), [[СССР]]-ҙың почётлы нефтсеһе. СССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты (1979). [[Октябрьский (ҡала)|Октябрьский]] ҡалаһының почётлы гражданы. [[1948 йыл]]дан ВКП(б) ағзаһы. Баҡалы районы Үҫтем ауылында тыуған.
* [[Мәрҙәнов Зиннур Шәйхулла улы]] (10.10.1944), дәүләт эшмәкәре, эске эштәр органдары ветераны. 1993—2009 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Сит ил эштәре министрлығының Башҡортостан Республикаһындағы вәкиллеге етәксеһе. Милиция полковнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы. [[Баҡалы районы]]ның почётлы гражданы. Баҡалы районы Үҫтем ауылында тыуған.<ref>[https://bakali.rbsmi.ru/articles/obshchestvo/oni-stoyali-u-istokov-sozdaniya-zemlyachestva-mardanov-zinnur-shaykhullinovich/ ОНИ СТОЯЛИ У ИСТОКОВ СОЗДАНИЯ ЗЕМЛЯЧЕСТВА: МАРДАНОВ ЗИННУР ШАЙХУЛЛИНОВИЧ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190925175558/https://bakali.rbsmi.ru/articles/obshchestvo/oni-stoyali-u-istokov-sozdaniya-zemlyachestva-mardanov-zinnur-shaykhullinovich/ |date=2019-09-25 }}</ref><ref>Бакалинская земля: история и люди. — Уфа: ГУП РБ УПК, 2010. — 320 с.: ил.(урыҫ.)</ref>.

== Хәтер ==

== Урамдары ==
{{Колонки|3}}
* Йылға урамы ({{lang-ru|}} Речная (улица)
* Талип Нурҡаев урамы ({{lang-ru|}} Талипа Нуркаева (улица)
* Үҙәк урам ({{lang-ru|}} Центральная (улица)<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/bakalinskiy-rayon/derevnya-ustyumovo/ Карта д. Устюмово. Улицы]</ref>{{Колонки|конец}}.

== Тирә-яҡ мөхит ==

;Ер-һыу атамалары

''Тауҙар:''
 
''Йылғалар, күлдәр:'' 
* [[Сөн]]
* '''Суҡай'''

''Шишмәләр:

''Ялан-бесәнлектәр, юл:'' 

''Таусыҡтар, түбәләр:''

''Тарихи ҡомартҡылар'': * [[Ҡамышлытамаҡ ауыл Советы (Баҡалы районы)|Ҡамышлытамаҡ ауыл Советы]] биләмәһендә '''Ҡамышлытамаҡ боронғо ҡәберлеге''' табылған<ref>[https://infourok.ru/uchebnoe-posobie-geografiya-bakalinskogo-rayona-1795021.html География Бакалинского района. Природа и население. Учебное пособие для 8 класса]</ref>.  

=== 1917 йылғы ауыл хужалығын иҫәпкә алыу карточкалары ===

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Баҡалы районы]]
* [[Ҡырғыҙ]]

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} 
* Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978–5–295–04683–4{{ref-ru}}
* Бакалинская земля: история и люди. — Уфа: ГУП РБ УПК, 2010. — 320 с.: ил.(урыҫ.)

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|77342}}
* [https://bashkirica.com/genealogy/bakalinskiy-rayon/ustyumovo/ Сайт Шежере. Деревня: Устюмово] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190925180339/https://bashkirica.com/genealogy/bakalinskiy-rayon/ustyumovo/ |date=2019-09-25 }}{{ref-ru}}
* [https://infourok.ru/uchebnoe-posobie-geografiya-bakalinskogo-rayona-1795021.html География Бакалинского района. Природа и население. Учебное пособие для 8 класса]
* [https://mapdata.ru/bashkortostan/bakalinskiy-rayon/derevnya-ustyumovo/ Карта д. Устюмово. Улицы]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Баҡалы районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Баҡалы районы ауылдары]]
Үҫтем () — Башҡортостан Республикаһының Баҡалы районындағы ауыл. Ҡамышлытамаҡ ауыл Советы биләмәһенә ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 179 кеше булған.
Почта индексы — 452661, ОКАТО коды — 80207825003.
 

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Баҡалы): 30 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Ҡамышлытамаҡ): 9 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Туймазы): 50 км

Үҫтем ауылы Сөн ҡушылдығы Суҡай йылғаһы буйында, район үҙәге Баҡалы ауылынан 30 километр көньяҡта һәм Туймазы тимер юл станцияһынан 50 километр төньяҡта урынлашҡан .

 Тарихы 
Үҫтем ауылына Бәләбәй өйәҙе Ҡырғыҙ улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. 1786 йылдан Үҫтем ауылы тураһында тәүге мәғлүмәт билдәле.

1859 йылға тиклем керҙәшлек килешеүе буйынса ауылға типтәрҙәр ҡатламы индерелгән.

1865 йылда 48 хужалыҡта 265 кеше йәшәгән.

Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, 2 һыу тирмәне булған.

1906 йылда мәсет, һыу тирмәне, бакалея кибете, запас иген һаҡлау мөгәзәйе булған .

 Халыҡ һаны 
Үҫтем ауылында ҡырғыҙ ырыуы башҡорттары тоҡомдары йәшәй.

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1906 йыл 545 1920 йыл 26 август523 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар555 1959 йыл 15 ғинуар357 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар220 2002 йыл 9 октябрь190 2010 йыл 14 октябрь179819845,354,7

 Бөгөнгө ауыл 
Үҫтем ауылында Ҡамышлытамаҡ урта мәктәбе филиалы — башланғыс мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты бар .

 Билдәле кешеләре 
 Нурҡаев Талип Латип улы (09.03.1925 — 24.09.1997) — нефтсе, 1951—1985 йылдарҙа «Туймазынефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы операторы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. Башҡорт АССР-ының 9-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Советтар Союзы Геройы (1944), РСФСР-ҙың атҡаҙанған нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәре (1985), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1975), СССР-ҙың почётлы нефтсеһе. СССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты (1979). Октябрьский ҡалаһының почётлы гражданы. 1948 йылдан ВКП(б) ағзаһы. Баҡалы районы Үҫтем ауылында тыуған.
 Мәрҙәнов Зиннур Шәйхулла улы (10.10.1944), дәүләт эшмәкәре, эске эштәр органдары ветераны. 1993—2009 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Сит ил эштәре министрлығының Башҡортостан Республикаһындағы вәкиллеге етәксеһе. Милиция полковнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы. Баҡалы районының почётлы гражданы. Баҡалы районы Үҫтем ауылында тыуған.ОНИ СТОЯЛИ У ИСТОКОВ СОЗДАНИЯ ЗЕМЛЯЧЕСТВА: МАРДАНОВ ЗИННУР ШАЙХУЛЛИНОВИЧ Бакалинская земля: история и люди. — Уфа: ГУП РБ УПК, 2010. — 320 с.: ил.(урыҫ.).

 Хәтер 

 Урамдары 

 Йылға урамы ( Речная (улица)
 Талип Нурҡаев урамы ( Талипа Нуркаева (улица)
 Үҙәк урам ( Центральная (улица)Карта д. Устюмово. Улицы.

 Тирә-яҡ мөхит 

Ер-һыу атамалары

Тауҙар:
 
Йылғалар, күлдәр: 
 Сөн
 Суҡай

Шишмәләр:Ялан-бесәнлектәр, юл: Таусыҡтар, түбәләр:Тарихи ҡомартҡылар'': * Ҡамышлытамаҡ ауыл Советы биләмәһендә Ҡамышлытамаҡ боронғо ҡәберлеге табылғанГеография Бакалинского района. Природа и население. Учебное пособие для 8 класса.  

 1917 йылғы ауыл хужалығын иҫәпкә алыу карточкалары 

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Баҡалы районы
 Ҡырғыҙ

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
 Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978–5–295–04683–4
 Бакалинская земля: история и люди. — Уфа: ГУП РБ УПК, 2010. — 320 с.: ил.(урыҫ.)

 Һылтанмалар 
 
 Сайт Шежере. Деревня: Устюмово 
 География Бакалинского района. Природа и население. Учебное пособие для 8 класса
 Карта д. Устюмово. Улицы

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Баҡалы районы ауылдары