Йомағужа (Күгәрсен районы)
{{Ук}}
'''Йомағужа''' ({{lang-ru|Юмагузино}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Күгәрсен районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 5161 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453336, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80238557000.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1900 йыл||325||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||1320||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||2079||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||2355||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||5198||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||5343||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||4564||2191||2373||48,0||52,0
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Мораҡ (Күгәрсен районы)|Мораҡ]]): 30 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Мәләүез (ҡала)|Мәләүез]]): 65 км

== Урамдары ==
<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/053/000017.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан]</ref>

== Тарихы ==
Йомағужа ауылы [[XVIII быуат]] уртаһынан билдәле. Быуат аҙағында 97 кеше йәшәгән 14 ихатанан тора. 64 йылдан һуң уның 58 ихатаһы һәм 320 кешеһе була. Халыҡ этник яҡтан ҡатнаш була: 1920 йылда унда [[башҡорттар]], [[урыҫтар]], [[татарҙар]] йәшәгән. 226 йортта барлығы 1320 кеше йәшәгән.

[[1842 йыл]]да 257 кешегә 512 бот яҙғы иген сәселә.

[[1816 йыл|1816 йылдың]] VII ревизияһында Йомағужа исемле ике кеше иҫәпкә алына — беренсе Йомағужа Бикбовҡа 71 йәш (улдары Дәүләткилде, Сирбай, Бикмөхәмәт, Әлмөхәмәт, Рәхимғол, Уразай). 1789 йылда [[Туғыҙтимер]] йылғаһы буйындағы ерҙәрҙе Бекович-Черкасскийға һатыуҙа Санким һәм Бушман-Ҡыпсаҡ улустарының башҡорт аҫабаларының ышаныслы вәкиле булыуы менән билдәле. Ошо уҡ ауылда йәшәүсе тағы бер Йомағужа булған. Ул Ҡаныев — 79 йәш. Улдары Әлмөхәмәт, Ярмөхәмәт, Мөхәмәтшәрип. Ауыл ике ауыл кешеһенең береһенең исемен йөрөтә. Кем икәнен әйтеүе ҡыйын<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/150 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 150.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220411105431/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/150 |date=2022-04-11 }}</ref>.

== Матбуғатта ==

== Видеофильмдар ==
* Зәйтүнә Әбдүрәшитова. Күгәрсен районы, Йомағужа ауылы. Слайд. Етегән-2020.<ref>{{YouTube|9lHhqCUX2o8|logo=1}}</ref>
* Хәтер бюсы. Йомағужа. Күгәрсен районы<ref>{{YouTube|TUWOJVc5wzQ|logo=1}}</ref>
* Йомағужа күпере<ref>{{YouTube|UttdLxNwZNw|logo=1}}</ref>
* Ҡурайсылар ансамбле. Башҡортостан Республикаһы, Күгәрсен районы, Йомағужа<ref>{{YouTube|W84mWaefDVg|logo=1}}</ref>
* Йомағужа һыуһаҡлағысы. Башҡортостандың Күгәрсен районы<ref>{{YouTube|9kPeVAkjGbo|logo=1}}</ref>

== Топонимдары ==
Башҡарҙы: Ғимранова Карина Рәмил ҡыҙы, 9-сы класс, Етәксеһе: Ғимранова Рәсимә Факил ҡыҙы<ref>[https://distolimp.bspu.ru/data/txtRFiels/1/5044ad84f634ed646f39533514c5ceb9.pdf Тыуған яҡ: топонимдар һәм һөйләү теле. Диалектология һәм ономастика буйынса һәләтле уҡыусыларҙың IV Республика ғилми-ғәмәли конференция материалдары 16 апрель 2018 йыл 4-се йыйынтыҡ. 27 — 29-сы биттәр]</ref>.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Әминев Миңлетдин Ғилметдин улы]] (15.10.1922—12.08.1969), [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры, артиллерия полкы уҡсыһы, рядовой. [[Советтар Союзы Геройы]] (1943).
* [[Филиппов Александр Павлович]] (7.11.1932—15.10.2011) — урыҫ телендә ижад иткән шағир, прозаик, тәржемәсе һәм сценарист. [[Башҡортостандың халыҡ шағиры]] (2004). 
* [[Титов Вячеслав Михайлович]] (11.05.1949—3.05.2010), инженер-технолог-ғалим, сәнәғәт һәм юғары мәктәп хеҙмәткәре. 1987—2004 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ]]тағы «Сода» произодство берекмәһенең генераль директоры, 2006—2010 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы]] директоры. Техник фәндәр докторы (2002). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның 1-се һәм 2‑се саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1995) һәм Башҡортостан Республикаһының (1991) атҡаҙанған химигы, «Рәсәйҙең иң яҡшы менеджеры» (1999). [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены|Халыҡтар Дуҫлығы]] (1986) һәм [[Почёт ордены|Почёт]] (2000) ордендары кавалеры.
* [[Әхмәҙиев Әлим Әхәт улы]] (8.09.1952), социолог-ғалим. Философия фәндәре докторы (1993), профессор (1994). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның 1-се һәм 2-се саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]]ҙың Закондар сығарыу палатаһы депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2012), [[Башҡортостан]] комсомолы премияһы лауреаты (1985).
* [[Әхмәҙиев Әнүәр Әхәт улы]] (5.04.1950—6.08.2006), социолог-ғалим. Социология фәндәре докторы (1994), профессор (1995). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2000). Социаль белем биреү (1997) һәм Сәйәси фәндәр академияһының (2000) ғәмәлдәге ағзаһы.
* [[Кинйәбулатов Ғәлим Ғиниәт улы]] (7.10.1963), [[музыка]]нт, композитор. [[Күгәрсен районы]]ның «Ҡыҙыл мәсет» эстрада төркөмен ойоштороусы һәм 1991 йылдан уның етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2009)<ref>[http://kugkultura.ru/publ/nasha_gordost/zasluzhennye_rabotniki/galim_kinzjabulatov/7-1-0-75 Отдел культуры Кугарчинского района. Официальный сайт. Галим Кинзябулатов]{{ref-ru}}{{V|18|11|2023}}</ref>.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}}

== Сығанаҡтар ==
<references/>

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Күгәрсен районы ауылдары}}

== Һылтанмалар ==
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.{{ref-ru}}

[[Категория:Күгәрсен районы ауылдары]]
Йомағужа () — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 5161 кеше.
Почта индексы — 453336, ОКАТО коды — 80238557000.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1900 йыл325 1920 йыл 26 август1320 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар2079 1959 йыл 15 ғинуар2355 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар5198 2002 йыл 9 октябрь5343 2010 йыл 14 октябрь45642191237348,052,0

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Мораҡ): 30 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 65 км

 Урамдары 
Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан

 Тарихы 
Йомағужа ауылы XVIII быуат уртаһынан билдәле. Быуат аҙағында 97 кеше йәшәгән 14 ихатанан тора. 64 йылдан һуң уның 58 ихатаһы һәм 320 кешеһе була. Халыҡ этник яҡтан ҡатнаш була: 1920 йылда унда башҡорттар, урыҫтар, татарҙар йәшәгән. 226 йортта барлығы 1320 кеше йәшәгән.

1842 йылда 257 кешегә 512 бот яҙғы иген сәселә.

1816 йылдың VII ревизияһында Йомағужа исемле ике кеше иҫәпкә алына — беренсе Йомағужа Бикбовҡа 71 йәш (улдары Дәүләткилде, Сирбай, Бикмөхәмәт, Әлмөхәмәт, Рәхимғол, Уразай). 1789 йылда Туғыҙтимер йылғаһы буйындағы ерҙәрҙе Бекович-Черкасскийға һатыуҙа Санким һәм Бушман-Ҡыпсаҡ улустарының башҡорт аҫабаларының ышаныслы вәкиле булыуы менән билдәле. Ошо уҡ ауылда йәшәүсе тағы бер Йомағужа булған. Ул Ҡаныев — 79 йәш. Улдары Әлмөхәмәт, Ярмөхәмәт, Мөхәмәтшәрип. Ауыл ике ауыл кешеһенең береһенең исемен йөрөтә. Кем икәнен әйтеүе ҡыйынАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 150. .

 Матбуғатта 

 Видеофильмдар 
 Зәйтүнә Әбдүрәшитова. Күгәрсен районы, Йомағужа ауылы. Слайд. Етегән-2020.
 Хәтер бюсы. Йомағужа. Күгәрсен районы
 Йомағужа күпере
 Ҡурайсылар ансамбле. Башҡортостан Республикаһы, Күгәрсен районы, Йомағужа
 Йомағужа һыуһаҡлағысы. Башҡортостандың Күгәрсен районы

 Топонимдары 
Башҡарҙы: Ғимранова Карина Рәмил ҡыҙы, 9-сы класс, Етәксеһе: Ғимранова Рәсимә Факил ҡыҙыТыуған яҡ: топонимдар һәм һөйләү теле. Диалектология һәм ономастика буйынса һәләтле уҡыусыларҙың IV Республика ғилми-ғәмәли конференция материалдары 16 апрель 2018 йыл 4-се йыйынтыҡ. 27 — 29-сы биттәр.

 Билдәле шәхестәре 
 Әминев Миңлетдин Ғилметдин улы (15.10.1922—12.08.1969), Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, артиллерия полкы уҡсыһы, рядовой. Советтар Союзы Геройы (1943).
 Филиппов Александр Павлович (7.11.1932—15.10.2011) — урыҫ телендә ижад иткән шағир, прозаик, тәржемәсе һәм сценарист. Башҡортостандың халыҡ шағиры (2004). 
 Титов Вячеслав Михайлович (11.05.1949—3.05.2010), инженер-технолог-ғалим, сәнәғәт һәм юғары мәктәп хеҙмәткәре. 1987—2004 йылдарҙа Стәрлетамаҡтағы «Сода» произодство берекмәһенең генераль директоры, 2006—2010 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы директоры. Техник фәндәр докторы (2002). Башҡортостан Республикаһының 1-се һәм 2‑се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Рәсәй Федерацияһының (1995) һәм Башҡортостан Республикаһының (1991) атҡаҙанған химигы, «Рәсәйҙең иң яҡшы менеджеры» (1999). Халыҡтар Дуҫлығы (1986) һәм Почёт (2000) ордендары кавалеры.
 Әхмәҙиев Әлим Әхәт улы (8.09.1952), социолог-ғалим. Философия фәндәре докторы (1993), профессор (1994). Башҡортостан Республикаһының 1-се һәм 2-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Закондар сығарыу палатаһы депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2012), Башҡортостан комсомолы премияһы лауреаты (1985).
 Әхмәҙиев Әнүәр Әхәт улы (5.04.1950—6.08.2006), социолог-ғалим. Социология фәндәре докторы (1994), профессор (1995). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2000). Социаль белем биреү (1997) һәм Сәйәси фәндәр академияһының (2000) ғәмәлдәге ағзаһы.
 Кинйәбулатов Ғәлим Ғиниәт улы (7.10.1963), музыкант, композитор. Күгәрсен районының «Ҡыҙыл мәсет» эстрада төркөмен ойоштороусы һәм 1991 йылдан уның етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2009)Отдел культуры Кугарчинского района. Официальный сайт. Галим Кинзябулатов.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

 Сығанаҡтар 

 Һылтанмалар 
 Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.

Категория:Күгәрсен районы ауылдары