XVI быуат
{{Навигация для века|16}}

'''16-сы (XVI) быуат ''' [[Григориан календары]] буйынса [[1501]] йылдан алып [[1600]] йылғаса һуҙыла.

== Төп ваҡиғалар ==
* Ҙур географик асыштар эпохаһы (XV—быуат башы XVII). Испанияның алтын быуаты (XVI—быуаттың беренсе яртыһы XVII быуаттар). Испандар Ацтек һәм Инктар империяһын баҫып ала. Европалылар [[Тымыҡ океан]]ды аса (1513; Васко де Бальбоа).
* Италия һуғыштары (1499—1504, 1508—1516, 1521—1526, 1526—1530, 1536—1538, 1542—1544, 1551—1559).
* Осман империяһы һәм [[Венеция]] (1499—1503, 1537—1540, 1570—1573), Персия (1514—1555, 1578—1590), Габсбургтар (1526, 1530—1552, 1593—1606) араһындағы һуғыштар.
* Рәсәй-Литва һуғышы (1500—1503, 1507—1508, 1512—1522, 1534—1537, 1558—1583).
* [[Һинд океаны]]нда хакимлек итеү өсөн Португалия менән Египет араһында һуғыш (1505—1517) и Османской империей (1509, 1538—1557, 1538—1557, 1558—1566, 1580—1589).
* [[Һиндостан]]да беренсе европалылар колонияһы (1510; Португалдар Гоаны баҫып ала). Бөйөк Моголдар империяһы нигеҙләнә (1526).
* [[Реформация]] башланыуы (1517; Мартин Лютер). Протестантизм (1529; Шпайер протестацияһы). Англияла Реформация (1534; Ссупрематия тураһында акт). Кальвинизм (1536; [[:en:Institutes of the Christian Religion|Institutes of the Christian Religion]]).
* Европа һәм [[Япония]] араһында тауар һәм мәҙәни алмашыу башлана (1543). Феодаль тарҡаулыҡты бөтөргән Адзути-Момояма осоро (1568—1600).
* [[Иван Грозный]] (1547—1584) һәм [[Елена Глинская]] (1533—1538) хакимлек иткән осор.
* Рәсәй-швед һуғышы (1554—1557, 1590—1595).
* Ҡытайҙа португалдар беренсе сауҙа нөктәһен аса (1557; Макао). Ҡытайҙа ер тетрәү (1556).
* Англияла «Елизавета эпохаһы» (1558—1603).
* Францияла дини һуғыштар (1562—1598). Варфоломеев төнө (1572). Нант эдикт (1598).
* Төньяҡ [[Ете йыллыҡ һуғыш|ете йыллыҡ һуғыш]]ы (1563—1570).
* Нидерланд революцияһы (1568—1648; «Һикһән йыллыҡ һуғыш»).
* Польша короллеге һәм Бөйөк Литва кенәзлеге берләшеп Речь Посполитая (1569—1795) барлыҡҡ килә. Ливон конфедерацияһы (1435—1561) тарҡала.
* Португалия мираҫы өсөн һуғыш (1580—1583). Португалия һәм уның колониялары испан Габсбургтары хакимлегенә күсә (1581; Иберийская уния).
* [[Григориан календары]] индерелә (1582).
* Англия-Испанская һуғышы (1585—1604). «Еңелмәҫ армады» походы (1586—1588) Испанияның диңгеҙҙәге өстөнлөгөн тапшырырға мәжбүр итә.

== Тыуғандар ==
[[Файл:Musée national du Château de Pau - Portait d'Henri IV en Mars - Ambroise Dubois P 81 20 1.jpg|thumb|250px|Марс ҡийәфетендә Лигала еңеүсе — Генрих IV. Жакоб Бюнель рәсеме (По замогының Милли музейы)]]
* 1508 йыл — Глинская Елена Васильевна.
* 1519 йыл — Генрих II (Франция короле).
* 1530 йыл — Иван Грозный.
* 1533, 14 октябрь — Анна Мекленбург-Гюстровская — Курляндии герцогы Готхарда фон Кетлера ҡатыны.
* 1551 год, 19 сентябрь  — Генрих III, Валуа династияһынан Францияның һуңғы короле.
* 1553 год, 13 декабрь  — Генрих IV Великий, Бурбонов дан династияһынан Францияның беренсе короле.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
{{Викитека|Категория:Документы XVI века|Документы XVI века}}
{{Дерево статей|XVI век}}

== Һылтанмалар ==

{{time-stub}}

[[Категория:XVI быуат]]
16-сы (XVI) быуат  Григориан календары буйынса 1501 йылдан алып 1600 йылғаса һуҙыла.

 Төп ваҡиғалар 
 Ҙур географик асыштар эпохаһы (XV—быуат башы XVII). Испанияның алтын быуаты (XVI—быуаттың беренсе яртыһы XVII быуаттар). Испандар Ацтек һәм Инктар империяһын баҫып ала. Европалылар Тымыҡ океанды аса (1513; Васко де Бальбоа).
 Италия һуғыштары (1499—1504, 1508—1516, 1521—1526, 1526—1530, 1536—1538, 1542—1544, 1551—1559).
 Осман империяһы һәм Венеция (1499—1503, 1537—1540, 1570—1573), Персия (1514—1555, 1578—1590), Габсбургтар (1526, 1530—1552, 1593—1606) араһындағы һуғыштар.
 Рәсәй-Литва һуғышы (1500—1503, 1507—1508, 1512—1522, 1534—1537, 1558—1583).
 Һинд океанында хакимлек итеү өсөн Португалия менән Египет араһында һуғыш (1505—1517) и Османской империей (1509, 1538—1557, 1538—1557, 1558—1566, 1580—1589).
 Һиндостанда беренсе европалылар колонияһы (1510; Португалдар Гоаны баҫып ала). Бөйөк Моголдар империяһы нигеҙләнә (1526).
 Реформация башланыуы (1517; Мартин Лютер). Протестантизм (1529; Шпайер протестацияһы). Англияла Реформация (1534; Ссупрематия тураһында акт). Кальвинизм (1536; Institutes of the Christian Religion).
 Европа һәм Япония араһында тауар һәм мәҙәни алмашыу башлана (1543). Феодаль тарҡаулыҡты бөтөргән Адзути-Момояма осоро (1568—1600).
 Иван Грозный (1547—1584) һәм Елена Глинская (1533—1538) хакимлек иткән осор.
 Рәсәй-швед һуғышы (1554—1557, 1590—1595).
 Ҡытайҙа португалдар беренсе сауҙа нөктәһен аса (1557; Макао). Ҡытайҙа ер тетрәү (1556).
 Англияла «Елизавета эпохаһы» (1558—1603).
 Францияла дини һуғыштар (1562—1598). Варфоломеев төнө (1572). Нант эдикт (1598).
 Төньяҡ ете йыллыҡ һуғышы (1563—1570).
 Нидерланд революцияһы (1568—1648; «Һикһән йыллыҡ һуғыш»).
 Польша короллеге һәм Бөйөк Литва кенәзлеге берләшеп Речь Посполитая (1569—1795) барлыҡҡ килә. Ливон конфедерацияһы (1435—1561) тарҡала.
 Португалия мираҫы өсөн һуғыш (1580—1583). Португалия һәм уның колониялары испан Габсбургтары хакимлегенә күсә (1581; Иберийская уния).
 Григориан календары индерелә (1582).
 Англия-Испанская һуғышы (1585—1604). «Еңелмәҫ армады» походы (1586—1588) Испанияның диңгеҙҙәге өстөнлөгөн тапшырырға мәжбүр итә.

 Тыуғандар 
thumb|250px|Марс ҡийәфетендә Лигала еңеүсе — Генрих IV. Жакоб Бюнель рәсеме (По замогының Милли музейы)
 1508 йыл — Глинская Елена Васильевна.
 1519 йыл — Генрих II (Франция короле).
 1530 йыл — Иван Грозный.
 1533, 14 октябрь — Анна Мекленбург-Гюстровская — Курляндии герцогы Готхарда фон Кетлера ҡатыны.
 1551 год, 19 сентябрь  — Генрих III, Валуа династияһынан Францияның һуңғы короле.
 1553 год, 13 декабрь  — Генрих IV Великий, Бурбонов дан династияһынан Францияның беренсе короле.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 

 Һылтанмалар 

Категория:XVI быуат