Ҡаранйылға (Ғафури районы)
{{НП-Россия
 | статус                   = Ауыл
 | русское название         = Ҡаранйылға
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Каран-Елга}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 54|lat_min = 4|lat_sec = 27
 | lon_deg                  = 56|lon_min = 44|lon_sec = 23
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Ғафури районы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = Ауыл биләмәһе
 | поселение                = Сәйетбаба ауыл Советы  (Ғафури районы)
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 1749
 | первое упоминание        = 1795
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Каран-Елга (Гафурийский район) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Каран-Елга (Гафурийский район) | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | милли  состав = башҡорттар
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453064
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80221828003
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
'''Ҡаранйылға''' ({{lang-ru|Каран-Елга}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ғафури районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 265 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453064, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80221828003.
 

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||265||143||122||54,0||46,0
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Красноусольский]]): 60 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Сәйетбаба (ауыл)|Сәйетбаба]]): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Аҡкүл (Ғафури районы)|Аҡкүл]]): 74 км

== Тарихы ==
Ҡаранйылға [[Сәйетбаба ауыл Советы (Ғафури районы)|Сәйетбаба ауыл Советы]] биләмәһендә. Район үҙәгенән төньяҡ-көнсығышта 60 саҡрым һәм [[Аҡкүл (станция)|Аҡкүл]] тимер юл станцияһынан 74 саҡрым алыҫлыҡта Ҡаранйылға [[Мәндем (йылға)|Мәндем]] йылғаһы ҡушылдығы буйында урынлашҡан. Ауылға [[1749 йыл]]да [[Нуғай даруғаһы]] [[Кесе Табын]] улусы башҡорттары аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һала. Тәүге төпләнеүселәр Алиш һәм Ишсур Этҡоловтар булыуын раҫлаған 1839 йылдағы яҙма һаҡланған. 1795 йылда 18 йортта 81 кеше, 1865 йылда 40 йортта — 282 кеше йәшәгән. Ауыл кешеләре малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ, ағас һауыт-һаба яһау, урман кәсептәре менән шөғөлләнгән. Мәсет, 2 һыу тирмәне булған. 1906 йылда мәсет, бакалея кибете теркәлгән<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/157 А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 157-се б.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220427111045/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/157 |date=2022-04-27 }}</ref>.

Халҡы: 1906 йылда — 362 кеше; 1920 йылда — 463 кеше; 1939 йылда — 530 кеше; 1959 йылда — 390 кеше; 1989 йылда — 291 кеше; 2002 йылда — 308 кеше; 2010 йылда — 265 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Башланғыс мәктәп (Сәйетбаба урта мәктәбе филиалы), фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/85883/ Башҡорт энциклопедияһы. Ҡаранйылға ауылы]</ref>.

== Урамдары ==
Исемдәре:<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/019/000080.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Ҡаранйылға ауылы]</ref>
{{колонки|2}}
Еңеүҙең 50 йыллығы урамы ({{lang-ru|50 лет Победы (улица)}})

Ж.Кейекбаев урамы ({{lang-ru|Ж.Киекбаева (улица)}})

Ж.Кейекбаев тыҡрығы ({{lang-ru|Ж.Киекбаева (переулок)}})

З.Вәлиди урамы  ({{lang-ru|З.Валиди (улица)}})

Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодежная (улица)}})

С.Юлаев урамы ({{lang-ru|С.Юлаева (улица)}})

Совхоз урамы ({{lang-ru|Совхозная (улица)}})

Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная (улица)}})
{{конец|колонки}}

== Күренекле кешеләр ==
* [[Кейекбаев Йәлил Ғиниәт улы]] ([[25 октябрь]] [[1911 йыл]] — [[19 март]] [[1968 йыл]]) — күренекле [[Башҡорт тел ғилеме|башҡорт тел белгесе]], төркиәтсе, яҙыусы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. 1944 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Филология фәндәре докторы (1961), профессор (1961). БАССР-ҙың 7-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1967), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1967). [[Ленин ордены|Ленин]] (1967) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1961) ордендары кавалеры.
* [[Йәноҙаҡов Аҙнабай Сәғит улы]] ([[1 ғинуар]] [[1936 йыл]]) — хеҙмәт ветераны. [[Ғафури районы]] «Йондоҙ» колхозының элекке рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, [[Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)|Халыҡтар Дуҫлығы ордены]] кавалеры.

== Иҫтәлекле урындары ==
* [[Кейекбаев Жәлил музейы]] — [[Ғафури районы]] Ҡаранйылға ауылында урынлашҡан. [[1974 йыл]]дан [[Сәйетбаба]] урта мәктәбе музейы булараҡ ойошторола, 1981 йылдан  Милли музей филиалы, 1992 йылдан — Кейекбаев Жәлил мемориаль музейы, 2002-2006 йылдарҙан Милли әҙәби музей филиалы<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/85375/ Башҡорт энциклопедияһы. Кейекбаев Жәлил музейы]</ref>.

== Видеояҙмалар ==
* {{YouTube|gazacm8wLKM|logo=1}} Ҡаранйылға ауылы
== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|85883}}{{V|03|05|2022}}
* [http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/157 А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 157-се б.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220427111045/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/157 |date=2022-04-27 }}{{V|03|05|2022}}
* [https://www.gosspravka.ru/02/019/000080.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Ҡаранйылға ауылы]

{{Ғафури районы ауылдары}}

[[Категория:Ғафури районы ауылдары]]
Ҡаранйылға () — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 265 кеше.
Почта индексы — 453064, ОКАТО коды — 80221828003.
 

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь26514312254,046,0

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Красноусольский): 60 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Сәйетбаба): 3 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 74 км

 Тарихы 
Ҡаранйылға Сәйетбаба ауыл Советы биләмәһендә. Район үҙәгенән төньяҡ-көнсығышта 60 саҡрым һәм Аҡкүл тимер юл станцияһынан 74 саҡрым алыҫлыҡта Ҡаранйылға Мәндем йылғаһы ҡушылдығы буйында урынлашҡан. Ауылға 1749 йылда Нуғай даруғаһы Кесе Табын улусы башҡорттары аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һала. Тәүге төпләнеүселәр Алиш һәм Ишсур Этҡоловтар булыуын раҫлаған 1839 йылдағы яҙма һаҡланған. 1795 йылда 18 йортта 81 кеше, 1865 йылда 40 йортта — 282 кеше йәшәгән. Ауыл кешеләре малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ, ағас һауыт-һаба яһау, урман кәсептәре менән шөғөлләнгән. Мәсет, 2 һыу тирмәне булған. 1906 йылда мәсет, бакалея кибете теркәлгәнА. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 157-се б. .

Халҡы: 1906 йылда — 362 кеше; 1920 йылда — 463 кеше; 1939 йылда — 530 кеше; 1959 йылда — 390 кеше; 1989 йылда — 291 кеше; 2002 йылда — 308 кеше; 2010 йылда — 265 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Башланғыс мәктәп (Сәйетбаба урта мәктәбе филиалы), фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана барБашҡорт энциклопедияһы. Ҡаранйылға ауылы.

 Урамдары 
Исемдәре:«Налог Белешмәһе» статистикаһында Ҡаранйылға ауылы

Еңеүҙең 50 йыллығы урамы ()

Ж.Кейекбаев урамы ()

Ж.Кейекбаев тыҡрығы ()

З.Вәлиди урамы  ()

Йәштәр урамы ()

С.Юлаев урамы ()

Совхоз урамы ()

Мәктәп урамы ()

 Күренекле кешеләр 
 Кейекбаев Йәлил Ғиниәт улы (25 октябрь 1911 йыл — 19 март 1968 йыл) — күренекле башҡорт тел белгесе, төркиәтсе, яҙыусы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. 1944 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Филология фәндәре докторы (1961), профессор (1961). БАССР-ҙың 7-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1967), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1967). Ленин (1967) һәм «Почёт Билдәһе» (1961) ордендары кавалеры.
 Йәноҙаҡов Аҙнабай Сәғит улы (1 ғинуар 1936 йыл) — хеҙмәт ветераны. Ғафури районы «Йондоҙ» колхозының элекке рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры.

 Иҫтәлекле урындары 
 Кейекбаев Жәлил музейы — Ғафури районы Ҡаранйылға ауылында урынлашҡан. 1974 йылдан Сәйетбаба урта мәктәбе музейы булараҡ ойошторола, 1981 йылдан  Милли музей филиалы, 1992 йылдан — Кейекбаев Жәлил мемориаль музейы, 2002-2006 йылдарҙан Милли әҙәби музей филиалыБашҡорт энциклопедияһы. Кейекбаев Жәлил музейы.

 Видеояҙмалар 
  Ҡаранйылға ауылы
 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 157-се б. 
 «Налог Белешмәһе» статистикаһында Ҡаранйылға ауылы

Категория:Ғафури районы ауылдары