Сентябрь
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-09-01}}
'''Һарысай''', '''сентябрь''' ([[Латин теле|лат]]. ''septem'' — ете) — [[григориан календары]] буйынса туғыҙынсы [[Ай (ваҡыт)|ай]]. [[30 (һан)|30]] көнлөк дүрт айҙың береһе.

== Этимологияһы ==
Һарысай атамаһы ''[[һары]]''+''[[Ай (ваҡыт)|ай]]'' һүҙҙәренән төҙөлгән. Был айҙы һары тип атайҙар, сөнки һарысайҙа үлән һәм ағастар япраҡтары һарғая.

== Байрамдар, тантаналар ==
=== Халыҡ-ара ===

=== Рәсәй ===
* [[1 сентябрь]] — [[Белем көнө]].
[[Файл:Ҡариҙел йылғаһы. Һарысай айы..jpg|мини|308x308пкс|[[Ҡариҙел (йылға)|Ҡариҙел]] йылғаһы [[2023 йыл|2023]] йылдың һарысайҙа.]]

=== Башҡортостан ===
[[26 сентябрь]] — башҡорт халҡының XVII—XVIII быуаттарҙағы [[Башҡорт милли хəрəкəте|милли-азатлыҡ хәрәкәтендә]] һәләк булған милләттәштәребеҙҙе хәтергә алыу һәм ҡайғы көнө. Был көндә беҙҙең ғәййәр [[Салауат Юлаев|Салауат Юлай улы]] батырыбыҙ вафат булған.

=== Мосолман ===
[[Һижри тәҡүим|Ислам тәҡүимендәге]] календарь йылы григориан календарындағынан яҡынса 10 тәүлеккә ҡыҫҡараҡ. Шуға күрә айҙар тап килмәй. Ләкин мосолман тәҡүимендә айҙарҙың һаны шулай уҡ 12-гә тигеҙ. Һижри тәҡүименең етенсе айы — [[Рәжәб|Рәжәб айы]]. Был ай — [[Харам айҙар|Харам айҙарҙан]]. Рәжәб айы [[Рамаҙан (ай)|Рамаҙан айына]] әҙерлек башланыуы булып тора. Ҡайһы бер [[ғөләмә]], бер йылды ағас менән сағыштыра, унда Рәжәб айы — япраҡтар өлгөрөү ваҡыты, [[Шәғбан|Шәғбән айында]] емеш күренә, ә Рамаҙан айында кешеләр был емештәрҙе йыя башлай.

== Ваҡиғалар ==

=== Башҡортостан ===
[[17 сентябрь|17]] ([[28 сентябрь|28]]) [[17 сентябрь|сентябрҙә]] [[Пугачев ихтилалы]] башлана. Был ихтилал [[Башҡорттар|башҡорт]] халҡына яңы батырҙарҙы бүләк итә, [[Башҡортостан]] тарихында ҙур эҙ ҡалдыра.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==

* [[Рәжәб]]
{{Айҙар}}
{{Time-stub}}
[[Категория:Айҙар]]
[[Категория:Көҙ]]
[[Категория:Сентябрь (Һарысай)]]
Һарысай, сентябрь (лат. septem — ете) — григориан календары буйынса туғыҙынсы ай. 30 көнлөк дүрт айҙың береһе.

 Этимологияһы 
Һарысай атамаһы һары+ай һүҙҙәренән төҙөлгән. Был айҙы һары тип атайҙар, сөнки һарысайҙа үлән һәм ағастар япраҡтары һарғая.

 Байрамдар, тантаналар 
 Халыҡ-ара 

 Рәсәй 
 1 сентябрь — Белем көнө.
мини|308x308пкс|Ҡариҙел йылғаһы 2023 йылдың һарысайҙа.

 Башҡортостан 
26 сентябрь — башҡорт халҡының XVII—XVIII быуаттарҙағы милли-азатлыҡ хәрәкәтендә һәләк булған милләттәштәребеҙҙе хәтергә алыу һәм ҡайғы көнө. Был көндә беҙҙең ғәййәр Салауат Юлай улы батырыбыҙ вафат булған.

 Мосолман 
Ислам тәҡүимендәге календарь йылы григориан календарындағынан яҡынса 10 тәүлеккә ҡыҫҡараҡ. Шуға күрә айҙар тап килмәй. Ләкин мосолман тәҡүимендә айҙарҙың һаны шулай уҡ 12-гә тигеҙ. Һижри тәҡүименең етенсе айы — Рәжәб айы. Был ай — Харам айҙарҙан. Рәжәб айы Рамаҙан айына әҙерлек башланыуы булып тора. Ҡайһы бер ғөләмә, бер йылды ағас менән сағыштыра, унда Рәжәб айы — япраҡтар өлгөрөү ваҡыты, Шәғбән айында емеш күренә, ә Рамаҙан айында кешеләр был емештәрҙе йыя башлай.

 Ваҡиғалар 

 Башҡортостан 
17 (28) сентябрҙә Пугачев ихтилалы башлана. Был ихтилал башҡорт халҡына яңы батырҙарҙы бүләк итә, Башҡортостан тарихында ҙур эҙ ҡалдыра.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 

 Рәжәб

Категория:Айҙар
Категория:Көҙ
Категория:Сентябрь (Һарысай)