Йомаҙыбаш
{{Ук}}
'''Йомаҙыбаш''' ({{lang-ru|Юмадыбаш}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Шаран районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың [[14 октябрь|14 октябренә]] халыҡ һаны 519 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
[[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80258875004.
 
== Этимологияһы==
{{сығанаҡтар юҡ}}
Архив документтарында "«Йомаҙыбаш» (Юмадыбаш) топонимы башҡа әйтелештә лә ҡулланышта бар тип иҫбатлай. [[Шаран район]]ының [[Дүрмән]] ауылы ревизия һәм метрик яҙмаларында күрше ауыл булған Йомаҙыбаш ауылы «Емәҙебаш», «Ямаҙыбаш», «Жамаҙы» тип тә аталғанын күрһәтә.

Шулай уҡ «Ямаҙытамаҡ» топоним верияһы ла бар. Гидроним булыуы ла ихтимал, сөнки йылға исеменә бәйле булыуы мөмкинлеген дә фаразлайҙар. «Юмаҙы», «Ямаҙы», «Йомаҙы» — йылға исеме, ә «Йомаҙыбаш», «Ямаҙыбаш», «Юмаҙыбаш» — йылға башы. 1755 йылға ҡараған картала Йомаҙы йылғаһы асыҡ һүрәтләнгән, шулай уҡ «Верх-Емады»(татар теле тәржемәһенән — Емадыбаш) йә ябай Емаҙы. «Юмаҙыбаш» исеме 1834 йылғы ревизия яҙмаларында ғына күрһәтелә. Бәлки ул исем алышынып тороп. перепись ваҡытында дөрөҫ яҙылмауы ла мөмкинлеге бар ти тарихсылар. Иҫке славян алфавиты буйынса «Е», «Ю», «Я» хәрефтәре бик оҡшаш, буталыуҙары ла ихтимал.
Ауылда йәшәгән татарҙар әлеге көндә лә «Ямады», «Юмады» исемен ҡулланалар.

«Статистические сведения по Белебеевскому уезду Уфимской губернии» (оценочно-статистические материалы по данным местных исследований 1896г) китапта Йомаҙыбаш ауылының ҡайҙа урынлашыуы хаҡында күрһәтелә: «по пологому склону на востоке при небольшой '''р. Юмады''', впадающей в [[Сөн|р.Сюнь]], которая протекает по северной границе; по западной границе протекает ручей Кайраклы; по восточной границе протекает р. Сакай, первый берег который служит покосом; в полях протекает пересыхающий ручей Кургула…»

Шулай уҡ, ауыл исеменә ҡағылышлы аҡһаҡалдар араһында, ауылға иң беренсе килеп урынлашҡан Йәмәли (Йәмәҙи, Ямаҙи) исемле кеше урынлашыуы тураһында версия ла йәшәй, тимәк Йомаҙыбаш, Ямаҙыбаш, Ямаҙы - антропоним.
Гидорним версияһына ҡағылышлы документтар бар.

Ауыл исеме тарихына бәйле ауылда элек уҡытҡан уҡытыусы Шәйсолтан Фәйзуллин бына ниндәй легенда һәйләй. Легенда буйынса, ауылдың аҫҡы урамында ирекле казактар, өҫкө өлөшөндә һәр ваҡыт төп ауыл халҡы йөшөгән.Халыҡ малсылыҡ менән шөғөлләнгән, ерҙе эшкәртеү менән бик ҡыҙыҡһынмаған. Ерҙәре бик уңдырышлы булһа ла, уны арендаға бирер булғандар.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||622||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||519|| 245|| 274|| 47,2|| 52,8
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Шаран]]): 15 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Салмалы]]): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Туймазы): 40 км

== Билдәле шәхестәре == 
* [[Фәррәхов Минихәзи Миңлевәли улы]] (19.03.1931—1.02.2003), нефтсе, [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1986). Ике [[Ленин ордены|Ленин]] (1971, 1986), [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1966) һәм [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены|Халыҡтар Дуҫлығы]] (1981) ордендары кавалеры.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} {{V|17|03|2021}}   
* {{ИСДБ}}{{V|17|03|2021}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ|75323}}{{V|17|03|2021}}   

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}
{{Шаран районы ауылдары}}

[[Категория:Шаран районы ауылдары]]
Йомаҙыбаш () — Башҡортостан Республикаһының Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 519 кеше булған.
ОКАТО коды — 80258875004.
 
 Этимологияһы

Архив документтарында "«Йомаҙыбаш» (Юмадыбаш) топонимы башҡа әйтелештә лә ҡулланышта бар тип иҫбатлай. Шаран районының Дүрмән ауылы ревизия һәм метрик яҙмаларында күрше ауыл булған Йомаҙыбаш ауылы «Емәҙебаш», «Ямаҙыбаш», «Жамаҙы» тип тә аталғанын күрһәтә.

Шулай уҡ «Ямаҙытамаҡ» топоним верияһы ла бар. Гидроним булыуы ла ихтимал, сөнки йылға исеменә бәйле булыуы мөмкинлеген дә фаразлайҙар. «Юмаҙы», «Ямаҙы», «Йомаҙы» — йылға исеме, ә «Йомаҙыбаш», «Ямаҙыбаш», «Юмаҙыбаш» — йылға башы. 1755 йылға ҡараған картала Йомаҙы йылғаһы асыҡ һүрәтләнгән, шулай уҡ «Верх-Емады»(татар теле тәржемәһенән — Емадыбаш) йә ябай Емаҙы. «Юмаҙыбаш» исеме 1834 йылғы ревизия яҙмаларында ғына күрһәтелә. Бәлки ул исем алышынып тороп. перепись ваҡытында дөрөҫ яҙылмауы ла мөмкинлеге бар ти тарихсылар. Иҫке славян алфавиты буйынса «Е», «Ю», «Я» хәрефтәре бик оҡшаш, буталыуҙары ла ихтимал.
Ауылда йәшәгән татарҙар әлеге көндә лә «Ямады», «Юмады» исемен ҡулланалар.

«Статистические сведения по Белебеевскому уезду Уфимской губернии» (оценочно-статистические материалы по данным местных исследований 1896г) китапта Йомаҙыбаш ауылының ҡайҙа урынлашыуы хаҡында күрһәтелә: «по пологому склону на востоке при небольшой р. Юмады, впадающей в р.Сюнь, которая протекает по северной границе; по западной границе протекает ручей Кайраклы; по восточной границе протекает р. Сакай, первый берег который служит покосом; в полях протекает пересыхающий ручей Кургула…»

Шулай уҡ, ауыл исеменә ҡағылышлы аҡһаҡалдар араһында, ауылға иң беренсе килеп урынлашҡан Йәмәли (Йәмәҙи, Ямаҙи) исемле кеше урынлашыуы тураһында версия ла йәшәй, тимәк Йомаҙыбаш, Ямаҙыбаш, Ямаҙы - антропоним.
Гидорним версияһына ҡағылышлы документтар бар.

Ауыл исеме тарихына бәйле ауылда элек уҡытҡан уҡытыусы Шәйсолтан Фәйзуллин бына ниндәй легенда һәйләй. Легенда буйынса, ауылдың аҫҡы урамында ирекле казактар, өҫкө өлөшөндә һәр ваҡыт төп ауыл халҡы йөшөгән.Халыҡ малсылыҡ менән шөғөлләнгән, ерҙе эшкәртеү менән бик ҡыҙыҡһынмаған. Ерҙәре бик уңдырышлы булһа ла, уны арендаға бирер булғандар.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь622 2010 йыл 14 октябрь519 245 274 47,2 52,8

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Шаран): 15 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Салмалы): 15 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Туймазы): 40 км

 Билдәле шәхестәре  
 Фәррәхов Минихәзи Миңлевәли улы (19.03.1931—1.02.2003), нефтсе, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1986). Ике Ленин (1971, 1986), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1966) һәм Халыҡтар Дуҫлығы (1981) ордендары кавалеры.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.    
 

 Һылтанмалар 
    

Категория:Шаран районы ауылдары