13 апрель
{{Ук}}
'''13 апрель''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 103-сө ([[кәбисә йыл]]ында 104-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 262 көн ҡала.
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-04-01}}
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || 
== {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == 
;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара 
* {{Ер}} [[Ер]]: Рок-н-ролл көнө.
** Үҫемлектәргә рәхмәт белдереү көнө.
;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли 
* {{Флагификация|АҠШ}}: Томас Джефферсон көнө.
* {{Флагификация|Италия}}: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
* {{Флагификация|Россия}}: Меценат һәм хәйриәтсе көнө.
** Троллейбустың тыуған көнө.
;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри
* {{Флагификация|Эквадор}}: [[Уҡытыусы]]лар көнө.
}}</onlyinclude> 
== {{Ваҡиғалар}} ==
* [[1830]]: [[Рәсәй империяһы]] закондарының тулы йыйылмаһы баҫылып сыға. 
* [[1902]]: [[Санкт-Петербург]] ҡалаһында троллейбус йөрөй башлай. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1925]]: [[АҠШ]]-та донъялағы беренсе регуляр йөк ташыу авиалинияһы асыла.
* [[1956]]: Хәҙерге [[Рәсәй Фәндәр академияһы]]ның  Донъя иҡтисады һәмхалыҡ-ара бәйләнештәр институты эшмәкәрлеген башлай.
* [[1970]]: [[Мәскәү технология институтының Өфө филиалы]] (хәҙер [[Өфө дәүләт нефть техник университеты|Өфө дәүләт нефть техник университетының Иҡтисад һәм сервис институты]]) ойошторола.
* [[1970]]: Магистраль продукт үткәргестәрҙең Урал идаралығы эш башлай.  }}

== {{Тыуым}} ==
=== Башҡортостан менән бәйле шәхестәр ===
==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || 
* [[Сәхипова Земфира Ғизетдин ҡыҙы]] (1940), ғалим-педагог-методист, шағир. 2006—2015 йылдарҙа Мәғарифты үҫтереү федераль институтының ([[Мәскәү]])  әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәре. Педагогия фәндәре кандидаты (1971). [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы (1990), [[РСФСР]]-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1987), [[Башҡортостан Республикаһы]]ның мәғариф оличнигы (1995), [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры (2010). 
* [[Мусина Ольга Геннадьевна]] (1965), [[театр]] актёры, [[Педагогика|педагог]]. 1990 йылдан хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры]] актрисаһы, бер үк ваҡытта 1990—1999 йылдарҙа һәм 2009 йылдан [[Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты]] уҡытыусыһы. 1995 йылдан [[Рәсәй]] Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (2003).
}}</onlyinclude>

==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || 
* [[Мөхәмәтлатипов Филор Усман улы]] (1946), [[фән|ғалим]]-[[Социология|социолог]], юғары мәктәп ветераны. 1979 йылдан [[Башҡорт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1991—2013 йылдарҙа хеҙмәт социологияһы һәм эшҡыуарлыҡ иҡтисады кафедраһы мөдире, 2015 йылдан — профессор-консультант. Рәсәй Социаль фәндәр академияһының ғәмәли ағзаһы (1994), социология фәндәре докторы (1991), профессор (1992). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2000). 
* [[Акиев Виталий Аксяевич]] (1956), [[Журналистика|журналист]], матбуғат, комсомол һәм [[КПСС|партия]] органдары ветераны, йәмәғәтсе. 1984 йылдан (өҙөклөк менән) [[Ҡалтасы районы]] «Заря» һәм [[Калтасинская заря (гәзит)|«Калтасинская заря» гәзитенең]] мөхәррир урынбаҫары, мөхәррире һәм баш мөхәррире; 1985—1989 йылдарҙа КПСС-тың Ҡалтасы район комитеты инструкторы, пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире. Бер нисә саҡырылыш район Советы депутаты, шул иҫәптән бишенсе саҡырылыш район Советының рәйес урынбаҫары. СССР-ҙың Журналистар союзы ағзаһы. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]] (2007). «Мәғрифәт» Бөтә Рәсәй мәғариф фондының Башҡортостан республика бүлексәһе, [[Мишкә районы|Мишкә]] һәм Ҡалтасы райондары хакимиәттәре, Мишкә районының В. И. Ленин исемендәге крәҫтиән хужалыҡтары ассоциацияһы булдырған Яныш Ялкайн исемендәге әҙәби премия лауреаты (2004). Сығышы менән ошо райондың [[Һаҙ]] ауылынан.
}}</onlyinclude>

==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || 
* [[Хәсәнов Рәүил Фәйзрахман улы]] (1937—20.04.2010), механизатор. 1955 йылдан Баймаҡ МТС-ы, 1959—2000 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]] Салауат исемендәге колхоз тракторсыһы. 3-сө дәрәжә [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры (1976), коммунистик хеҙмәт ударнигы. Сығышы менән ошо райондың [[Ниғәмәт]] ауылынан. 
* [[Ғарипов Марсель Исмәғил улы]] (1942—27.09.2021), [[фән|ғалим]]-[[Педагогика|педагог]], [[ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитеты|комсомол]], [[КПСС|партия]] органдары хеҙмәткәре, юғары мәктәп эшмәкәре һәм [[сәйәсмән]]. 1981 йылдан [[Бөрө дәүләт педагогия институты]] уҡытыусыһы, 1988 йылдан — проректоры, 1989 йылдан — ректоры. 2003 йылдан [[Көнсығыш иҡтисади-юридик гуманитар академияһы]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2009 йылға тиклем — өҫтәмә белем биреү буйынса проректор. Педагогия фәндәре докторы (1988), профессор (1990). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның беренсе (1995—1999) һәм икенсе (1999—2003) саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]]ҙың Закондар сығарыу Палатаһы депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1992), [[РСФСР]]-ҙың халыҡ мәғарифы (1978) һәм Башҡортостан Республикаһының мәғариф (2002) отличнигы, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2003).
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Ишемғужин Рәсүл Ғәззәли улы]] (1952—14.07.2004), [[урман]]сы, үҙешмәкәр [[сәнғәт]]тә ҡатнашыусы. 1974 йылдан [[Сибай]] урман хужалығының [[Ишәй (Баймаҡ районы)|Ишәй]] участкаһы урман ҡырҡыусыһы, тракторсыһы. Башҡортостан урман сәнәғәтенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (1998). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Баймаҡ районы]]ның 1968 йылда бөткән Мәтим урман участкаһы ҡасабаһынан.
* [[Мәжитов Рәмил Ғиниәт улы]] (1957—21.10.2020), педагог, [[Муниципаль район|муниципаль]] һәм [[дәүләт]] хеҙмәткәре, ғалим. 1996 йылдан — [[Күгәрсен районы|Күгәрсен район]] мәғариф бүлеге мөдире һәм начальнигы; 2003 йылдан — район хакимиәте башлығы; 2008 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе; 2010—2018 йылдарҙа Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институты ректоры. [[Сәйәсәт]] фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының Почёт Грамотаһы менән бүләкләнеүсе һәм атҡаҙанған уҡытыусыһы, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның мәғариф отличнигы һәм почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре. 
* [[Илһамов Вил Әсғәт улы]] (1962), педагог. 1988 йылдан [[Әбйәлил районы]] мәктәптәре уҡытыусыһы, уҡытыу эштәре мөдире һәм директоры. 2004 йылдан [[Йәнгел ауыл Советы (Әбйәлил районы)|Йәнгел ауыл хакимиәте]] башлығы. [[Рәсәй]]ҙең почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2002). Сығышы менән ошо райондың [[Ярлыҡап]] ауылынан.
* [[Йәнғуров Олег Фәнис улы]] (1962), [[музыка]]нт, композитор. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы]]. Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.  }}
}}</onlyinclude>

==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || 
* [[Яковлев Иван Яковлевич]] (1848—23.10.1930), [[Педагогика|педагог]], [[яҙыусы]], [[мәҙәниәт]] һәм [[мәғариф]] хеҙмәткәре, яңы сыуаш алфавитын төҙөүсе, [[Өфө губернаһы]]нда [[Сыуаштар|сыуаш]] мәктәптәре асыуға булышлыҡ итеүсе. 
* [[Мелентьева Анастасия Андреевна]] (1908—12.03.1999), [[Малсылыҡ|малсы]], йәмәғәтсе. [[Әбйәлил районы]] «Красная Башкирия» совхозының элекке ферма мөдире. [[Башҡорт АССР-ы]]ның бишенсе саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. Юғары Совет Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1960). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Ҡариҙел районы]] [[Байҡы (Ҡариҙел районы)|Байҡы]] ауылынан. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Черданцева Милица Александровна]] (1908—2002), лектор-музыка белгесе, педагог, [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. 
* Гостенев Анатолий Константинович (1928—?), электромонтёр. 1960—1988 йылдарҙа «Саҡмағошнефть» нафть һәм газ сығарыу идаралығы электромонтёры. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1976). Сығышы менән хәҙерге Дүртөйлө ҡалаһынан.
* [[Сөнәғәтов Ришат Әҡсән улы]] (1953), механизатор. 1974—1999 йылдарҙа [[Әбйәлил районы]] Шайморатов исемендәге колхоз тракторсыһы. 3-сө дәрәжә [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры. Сығышы менән ошо райондың [[Туйыш (Әбйәлил районы)|Туйыш]] ауылынан.  }}
}}</onlyinclude>

==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || 
* [[Пацков Юрий Алексеевич]] (1934—31.05.2001), [[архитектура|архитектор]]. 1961 йылдан «Башкиргражданпроект» институты архитекторы, 1966—1986 йылдарҙа баш архитекторы, 1989 йылдан техник бүлектең баш белгесе, 1994—2001 йылдарҙа консультанты, бер үк ваҡытта 1977–1995 йылдарҙа [[Өфө нефть институты]] һәм [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]] [[уҡытыусы]]һы. 1964 йылдан [[СССР]] Архитекторҙар союзы ағзаһы. [[Башҡорт АССР‑ы]]ның атҡаҙанған [[төҙөлөш|төҙөүсеһе]] (1979). 
* [[Аслаев Нуриман Сәйетгәрәй улы]] (1939), [[нефть|нефтсе]]. 1970—2002 йылдарҙа [[Өфө]] [[быраулау]] эштәре идаралығының быраулау мастеры һәм комплектлаусыһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған нефтсеһе (1994), СССР-ҙың почётлы нефтсеһе (1986) һәм [[СССР Дәүләт премияһы|Дәүләт премияһы]] лауреаты (1989). [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1981), 2‑се (1985) һәм 3‑сө (1976) дәрәжә [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт Даны]] ордендары кавалеры. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Иҙрисов Роберт Хәбиб улы]] (1944), [[Инженерлыҡ эше|инженер‑механик]]-[[ғалим]]. 1991 йылдан [[Өфө]]ләге Энергоресурстарҙы транспортлау проблемалары институтының бүлек мөдире, бер үк ваҡытта 2011 йылдан Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы. [[Техник фәндәр]] [[фән докторы|докторы]] (2002), [[профессор]] (2007). СССР-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1985) һәм уйлап табыусыһы (1980). 
* [[Нәзифә Ҡадирова]] (1954), [[йыр]]сы, 1971 йылдан хәҙерге [[Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы]] солисы. [[Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы|Башҡорт АССР-ының халыҡ]] (1987), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2005) һәм [[Татарстан]]дың (1996) атҡаҙанған артисы. [[Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] лауреаты (1994). Башҡортостан Республикаһының [[Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)|Халыҡтар дуҫлығы ордены]] кавалеры (2014), [[Өфө ҡалаһы]]ның почётлы гражданы (2022).
* [[Саҙретдинов Марсель Әмирйән улы]] (1964), табип-ғалим, анестезиолог-реаниматолог. 2008 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, 2009 йылдан курс һәм кафедра мөдире. [[Медицина]] фәндәре докторы (2007), профессор. Сығышы менән хәҙерге [[Татарстан Республикаһы]]ның [[Урыссу]] ҡасабаһынан.  }}  
}}</onlyinclude>

=== Дөйөм исемлек ===
''<categorytree depth="0">Категория:13 апрелдә тыуғандар</categorytree>''
* [[1830]]: Эдуард Лассен, [[Дания]] композиторы, дирижёр һәм педагог.
* [[1845]]: Рихард Ассман, [[Германия]] [[Метеорология|метеорологы]], аэролог, психрометрҙы уйлап табыусы.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1885]]: Дьёрдь Лукач, [[Венгрия]] [[Философия|философы]], [[Марксизм|марксист]].
* [[1895]]: Абрар Сәғҙи, [[Татарстан]] шағиры, драматург.
* [[1904]]: Александр Жаров, [[СССР]] шағиры.
* [[1906]]: [[Сэмюэл Беккет]], [[Ирландия]] яҙыусыһы, [[Нобель премияһы]] лауреаты (1969).
* [[1930]]: Серджиу Николаеску, [[Румыния]] кинорежиссёры, сценарист һәм актёр.
* [[1935]]: Михаил Гаспаров, СССР һәм [[Рәсәй]]ҙең әҙәбиәт белгесе, филолог, академик.
* [[1940]]: Владимир Косма, [[Франция]] музыканты, дирижёр һәм композитор.
* [[1940]]: Жан-Мари Гюстав Ле Клезио, Франция яҙыусыһы, [[Нобель премияһы]] лауреаты (2008).
* [[1948]]: Михаил Шуфутинский, СССР һәм Рәсәй йырсыһы.
* [[1955]]: Ирина Хакамада, СССР һәм Рәсәй сәйәсмәне.
* [[1960]]: Руди Фёллер, Германия футболсыһы, тренер.
* [[1963]]: [[Гарри Каспаров]], [[шахмат]] буйынса донъяның 13-сө чемпионы.
* [[1965]]: Нина Гаврилюк, СССР һәм Рәсәй саңғысыһы, өс тапҡыр [[олимпия]], алты тапҡыр [[Ер|донъя]] чемпионы.
* [[1975]]: Татьяна Навка, Рәсәй фигурисы, боҙҙа бейеү буйынса ике тапҡыр донъя (2004, 2005) һәм Олимпия уйындары (2006) чемпионы.  }}

== {{Үлем}} == 
''<categorytree depth="0">Категория:13 апрелдә вафат булғандар</categorytree>''
* [[1977]]: Александр Родимцев, [[СССР]]-ҙың хәрби эшмәкәре, ике тапҡыр [[Советтар Союзы Геройы]].
* [[1994]]: Николай Афанасьевич Крючков, кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы, [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]].
* [[2001]]: [[Абдрахманов Ғәйнетдин Шәйхи улы]], «[[Башкирэнерго]]» йәмғиәте бригадиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981).

== {{Йыл көндәре}} ==
{{Календарь}}
{{Айҙар}}

[[Категория:Йыл көндәре|Г13]]
[[Категория:13 апрель]]
13 апрель — григориан стиле буйынса йылдың 103-сө (кәбисә йылында 104-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 262 көн ҡала.

 
  
 1830: Рәсәй империяһы закондарының тулы йыйылмаһы баҫылып сыға. 
 1902: Санкт-Петербург ҡалаһында троллейбус йөрөй башлай. 

  
 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр 
 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 Дөйөм исемлек 

 1830: Эдуард Лассен, Дания композиторы, дирижёр һәм педагог.
 1845: Рихард Ассман, Германия метеорологы, аэролог, психрометрҙы уйлап табыусы.

   

 1977: Александр Родимцев, СССР-ҙың хәрби эшмәкәре, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы.
 1994: Николай Афанасьевич Крючков, кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы, Социалистик Хеҙмәт Геройы.
 2001: Абдрахманов Ғәйнетдин Шәйхи улы, «Башкирэнерго» йәмғиәте бригадиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981).

  

Г13
Категория:13 апрель