Юныс (Ҡыйғы районы)
{{Башҡа мәғәнәләре|Йонос}}
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Юнусово
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Юныс}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 55 |lat_min = 21 |lat_sec = 40
 | lon_deg                  = 58 |lon_min = 36 |lon_sec = 42
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Ҡыйғы районы{{!}}Ҡыйғы районы 
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = ауыл биләмәһе
 | поселение                = Үрге Ҡыйғы ауыл Советы (Ҡыйғы районы){{!}}Үрге Ҡыйғы ауыл Советы
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Юнусово (Кигинский район) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Юнусово (Кигинский район) | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = башҡорттар
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 452500
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80236815003
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''Юныс''' ({{lang-ru|Юнусово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ҡыйғы районы]]ндағы ауыл. [[Үрге Ҡыйғы ауыл Советы (Ҡыйғы районы)|Үрге Ҡыйғы ауыл Советы]] составына инә. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 161 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452500, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80236815003.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Үрге Ҡыйғы]]): 6 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Үрге Ҡыйғы]]): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Һилейә (ҡасаба)|Һилейә]]): 49 км

Юныс ауылы [[Ҡыйғы]] йылғаһы буйында, район үҙәге [[Үрге Ҡыйғы]] ауылынан көньяҡҡа 6 километрҙа һәм тимер юл станцияһы [[Һилейә (ҡасаба)|Һилейә]]нән ([[Силәбе өлкәһе]]) төньяҡ-көнбайышҡа табан 49 километр алыҫлыҡта урынлашҡан<ref> {{БЭ2013|75445}}</ref>.
 
== Тарихы ==
Юныс ауылына, фаразланғанса, [[XIX быуат]]тың икенсе яртыһында [[Златоуст өйәҙе]] территорияһында нигеҙ һалынған.

Юныс (Әбҡәҙир) [[Ҡошсо]] улусының бөгөнгө көнгә тиклем [[Ҡыйғы районы]]на ҡараған берҙән-бер ауылы.

Юныстың улы [[1777 йыл]]дағы поход старшинаһы Мөхәмәтрәхим Юнысов, уның улдары Динмөхәмәт, Әлмөхәмәт, Ишмөхәмәт, Дусмөхәмәт, Ғәбдрәхим булғаны билдәле. Әбҡәҙир тураһында материалдар юҡ.

[[1796 йыл]]да 17 хужалыҡта 110 кеше йәшәгән. [[Малсылыҡ]], [[игенселек]] менән шөғөлләнгәндәр.

[[1816 йыл]]да 32 йортта 98 ир-ат һәм 84 ҡатын-ҡыҙ булған.

[[1842 йыл]]да 248 кешегә 39 сирек ужым һәм 362 сирек яҙғы ашлыҡ сәселгән. 48 йортта барлығы 188 ат, 157 һыйыр, 133 һарыҡ һәм 51 кәзә аҫыралған<ref>{{ИСДБ|страницы=543—544}}</ref>.

== Биләмә берәмектәренә инеүе ==
<!-- {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100 %;margin:0;" --><!-- Төрөлөп ҡуйыла торған таблица башы -->
{| class="wikitable"
|-
! Теркәү йылы !! Улус, ауыл советы !! Өйәҙ, кантон, район !! Губерна, Республика !! Дәүләт
|-
| [[1812]] ||Дыуан улусы || Троицк өйәҙе || Ырымбур губернаһы || Рәсәй Империяһы
|-
| [[1816]] || -се йорт || 4-се Загорный Башҡорт кантоны || Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
| [[1834]] || -се йорт || -се Башҡорт кантоны || Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1847]] || -се йорт || -се Башҡорт кантоны ||  Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1859]] || -се йорт || -се Башҡорт кантоны || Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1895]] || Үрге Ҡыйғы улусы || Златоуст өйәҙе || Өфө губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1920]] || биләмәһе || Үрге Ҡыйғы өйәҙе || Автономлы Башҡорт ССР-ы (Бәләкәй Башҡортостан) ||[[Файл:Emblem of the Russian SFSR (1978–1991), Emblem of Russia (1991–1992).svg|20px]] РСФСР
|-
|[[1926]] || Үрге Ҡыйғы улусы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1935]] || Үрге Ҡыйғы ауыл Советы || Ҡыйғы районы || Башҡорт АССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1941]] || Үрге Ҡыйғы ауыл Советы|| Ҡыйғы районы|| Башҡорт АССР-ы || {{СССР}} СССР
|-
|[[1990]] || Үрге Ҡыйғы ауыл Советы || Ҡыйғы районы ||[[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] ||{{Россия}} Рәсәй Федерацияһы
|-

|-
| || || || ||
|}

== Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше ==
[[1859 йыл]]да 42 йортта 142 ир-ат һәм 126 ҡатын-ҡыҙ булған.

[[XIX быуат]] аҙағында 16 йортта 51 ир-ат һәм 40 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән<ref>{{ИСДБ|страницы=543—544}}</ref>.

== Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше ==
Юныс ауылында [[1920 йыл]]да 30 йортта 173 башҡорт йәшәгән<ref>{{ИСДБ|страницы=543—544}}</ref>.

Әлеге көндә Юныс ауылында [[балалар баҡсаһы]], фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб бар<ref> {{БЭ2013|75445}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1906 йыл ||110||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||173||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||193||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||166||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||120||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь|| 178||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||161||83||78||51,6||48,4
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Билдәле кешеләре ==

== Хәтер ==

== Урамдары ==
* Салауат Юлаев урамы ({{lang-ru|}} Салавата Юлаева (улица)<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/kiginskiy-rayon/derevnya-yunusovo/ Карта д. Юнусово. Улицы]</ref>

== Тирә-яҡ мөхит ==
; Ер-һыу атамалары:
''Тауҙар:''

''Урмандар:''

''Йылғалар:''

''Шишмәләр:''

''Ялан-бесәнлектәр:''

''Таусыҡтар, түбәләр:''

;Иҫтәлекле урындары

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Әйле]]
* [[Ҡошсо]]

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|75445}}
* {{ИСДБ|страницы=543—544}}
* [https://mapdata.ru/bashkortostan/kiginskiy-rayon/derevnya-yunusovo/ Карта д. Юнусово. Улицы]
* [http://www.asmo-rb.ru Совет муниципальных образований Республики Башкортостан].

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Ҡыйғы районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Ҡыйғы районы ауылдары]]
Юныс () — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл. Үрге Ҡыйғы ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 161 кеше.
Почта индексы — 452500, ОКАТО коды — 80236815003.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Үрге Ҡыйғы): 6 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Үрге Ҡыйғы): 6 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 49 км

Юныс ауылы Ҡыйғы йылғаһы буйында, район үҙәге Үрге Ҡыйғы ауылынан көньяҡҡа 6 километрҙа һәм тимер юл станцияһы Һилейәнән (Силәбе өлкәһе) төньяҡ-көнбайышҡа табан 49 километр алыҫлыҡта урынлашҡан .
 
 Тарихы 
Юныс ауылына, фаразланғанса, XIX быуаттың икенсе яртыһында Златоуст өйәҙе территорияһында нигеҙ һалынған.

Юныс (Әбҡәҙир) Ҡошсо улусының бөгөнгө көнгә тиклем Ҡыйғы районына ҡараған берҙән-бер ауылы.

Юныстың улы 1777 йылдағы поход старшинаһы Мөхәмәтрәхим Юнысов, уның улдары Динмөхәмәт, Әлмөхәмәт, Ишмөхәмәт, Дусмөхәмәт, Ғәбдрәхим булғаны билдәле. Әбҡәҙир тураһында материалдар юҡ.

1796 йылда 17 хужалыҡта 110 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр.

1816 йылда 32 йортта 98 ир-ат һәм 84 ҡатын-ҡыҙ булған.

1842 йылда 248 кешегә 39 сирек ужым һәм 362 сирек яҙғы ашлыҡ сәселгән. 48 йортта барлығы 188 ат, 157 һыйыр, 133 һарыҡ һәм 51 кәзә аҫыралған.

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт 1812 Дыуан улусы  Троицк өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы 1816  -се йорт  4-се Загорный Башҡорт кантоны  Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы 1834  -се йорт  -се Башҡорт кантоны  Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1847  -се йорт  -се Башҡорт кантоны   Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1859  -се йорт  -се Башҡорт кантоны  Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1895  Үрге Ҡыйғы улусы  Златоуст өйәҙе  Өфө губернаһы  Рәсәй империяһы1920  биләмәһе  Үрге Ҡыйғы өйәҙе  Автономлы Башҡорт ССР-ы (Бәләкәй Башҡортостан) 20px РСФСР1926  Үрге Ҡыйғы улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935  Үрге Ҡыйғы ауыл Советы  Ҡыйғы районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941  Үрге Ҡыйғы ауыл Советы Ҡыйғы районы Башҡорт АССР-ы   СССР1990  Үрге Ҡыйғы ауыл Советы  Ҡыйғы районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы    

 Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше 
1859 йылда 42 йортта 142 ир-ат һәм 126 ҡатын-ҡыҙ булған.

XIX быуат аҙағында 16 йортта 51 ир-ат һәм 40 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән.

 Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше 
Юныс ауылында 1920 йылда 30 йортта 173 башҡорт йәшәгән.

Әлеге көндә Юныс ауылында балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб бар .

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1906 йыл 110 1920 йыл 26 август173 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар193 1959 йыл 15 ғинуар166 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар120 2002 йыл 9 октябрь 178 2010 йыл 14 октябрь161837851,648,4

 Билдәле кешеләре 

 Хәтер 

 Урамдары 
 Салауат Юлаев урамы ( Салавата Юлаева (улица)Карта д. Юнусово. Улицы

 Тирә-яҡ мөхит 
 Ер-һыу атамалары
Тауҙар:

Урмандар:

Йылғалар:

Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Иҫтәлекле урындары

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Әйле
 Ҡошсо

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

 Һылтанмалар 
 
 
 Карта д. Юнусово. Улицы
 Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Ҡыйғы районы ауылдары