Хәлил (Ҡариҙел районы)
{{ТП-Рәсәй|Хәлил
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Хәлил
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 55 | lat_min = 54 | lat_sec = 2
  |lon_deg = 56 | lon_min = 42 | lon_sec = 20
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Ҡариҙел районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 224
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 452369
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           =34744 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80234872005
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}
{{бм|Хәлил (мәғәнәләр)}}
'''Хәлил''' ({{lang-ru|Халилово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ҡариҙел районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 224 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452369, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80234872005.

== Халыҡ һаны ==
; Милли составы
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] буйынса, өҫтөнлөк иткән милләт — [[башҡорттар]] (96 %)

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август|||499|||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||254||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||256||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||227||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||221||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||224||105||119||46,9||53,1
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Ҡариҙел]]): 21 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Иҫке Аҡбүләк]]): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Щучье Озеро): 72 км

== Тарихы ==
Хәлил ауылы — Һунлар [[башҡорттар]]ы торамаһы, унда Яҡуп Чинмырзиндың улы, Һунлар улусы старшинаһы Хәлил Яҡупов төпләнгән.

Икенсе яҙманан күренеүенсә, [[1765 йыл]]ғы Хәлил Яҡупов Һыу-Танып волосын да етәкләгән.

Пугачев хәрәкәте йылдарында Хәлил Яҡупов Ҡолой Балтасов менән ихтилалға ҡаршы яҡта була. Өфө эргәһендәге Чесноковка лагерында уны баш күтәреүселәр тотҡан һәм язалап үлтергән.

1795 йылда — 86, 1834 йылда — 231, 1859 йылда — 346, 1870 йылда — 368, 1896 йылда — 360, 1906 йылда — 428, 1920 йылда 499 башҡорт теркәлгән. 1795 йылда — 15, 1920 йылда 100 йорт иҫәпләнгән. 1834 йылғы 8-се ревизия 7 кешеһе менән Хәлил утарын иҫәпкә алған.

Зауряд-яҫауыл Сәйфелмөлөк Балтин [[1812 йылғы Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. Ауыл халҡы игенселек (1842 йылда 480 бот ужым һәм 720 бот яҙғы иген сәскән, 2 һыу тирмәне булған), малсылыҡ (115 йылҡы, 117 һыйыр, 88 һарыҡ һәм 70 кәзә), умартасылыҡ (1017) менән шөғөлләнгән, умартасылыҡ һәм солоҡ менән шөғөлләнгән.

Хәлил утарҙарында йәшәүселәр 72 бот ужым һәм 120 бот яҙғы иген сәскән.

[[1820 йыл]]дан мәсет була. 19 быуат аҙағында 2 бакалея кибете һәм мөгәзәй) асалар.

Православие сиркәүенең мосолмандарҙы һәм мәжүсиҙәрҙе суҡындырыу буйынса эшмәкәрлеге был яҡтарға ла барып еткән. Был ауылда йәшәгән 57 йәшлек Хөснийәр Ирғәлиндың улы Ғилмийәр Хөсниәров 1859 йылда православие динен ҡабул итә һәм 1863 йылда Петр Александров исеме менән хәрби хеҙмәткә инеү өсөн башҡорттар араһынан сығарыла<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/479 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 479.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220418135316/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/479 |date=2022-04-18 }}</ref>.
== Һылтанмалар ==
== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Хәлил мәктәбе (Ҡариҙел районы)]]

=== Видеояҙмалар ===
* [https://www.youtube.com/watch?v=mckCtASCr5Y Ҡариҙел районының Хәлил ауылында ауыҡ ауыл ярыш саралары дауам ителә]
* [https://www.youtube.com/watch?v=YDPWsh9KgeA Ҡариҙел районының Хәлил ауылы тураһында резентациялы ролик Айыҡ Ауыл]
* [https://yandex.ru/video/preview/?filmId=802573978522191940&from=tabbar&text=халилово+караидельский+район Хәлил мәктәбенда ғаилә клуб осрашыуы үткеп китте]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Ҡариҙел районы ауылдары}}

[[Категория:Ҡариҙел районы ауылдары]]
Хәлил () — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 224 кеше.
Почта индексы — 452369, ОКАТО коды — 80234872005.

 Халыҡ һаны 
 Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) буйынса, өҫтөнлөк иткән милләт — башҡорттар (96 %)

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август499 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар254 1959 йыл 15 ғинуар256 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар227 2002 йыл 9 октябрь221 2010 йыл 14 октябрь22410511946,953,1

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Ҡариҙел): 21 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Иҫке Аҡбүләк): 3 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Щучье Озеро): 72 км

 Тарихы 
Хәлил ауылы — Һунлар башҡорттары торамаһы, унда Яҡуп Чинмырзиндың улы, Һунлар улусы старшинаһы Хәлил Яҡупов төпләнгән.

Икенсе яҙманан күренеүенсә, 1765 йылғы Хәлил Яҡупов Һыу-Танып волосын да етәкләгән.

Пугачев хәрәкәте йылдарында Хәлил Яҡупов Ҡолой Балтасов менән ихтилалға ҡаршы яҡта була. Өфө эргәһендәге Чесноковка лагерында уны баш күтәреүселәр тотҡан һәм язалап үлтергән.

1795 йылда — 86, 1834 йылда — 231, 1859 йылда — 346, 1870 йылда — 368, 1896 йылда — 360, 1906 йылда — 428, 1920 йылда 499 башҡорт теркәлгән. 1795 йылда — 15, 1920 йылда 100 йорт иҫәпләнгән. 1834 йылғы 8-се ревизия 7 кешеһе менән Хәлил утарын иҫәпкә алған.

Зауряд-яҫауыл Сәйфелмөлөк Балтин 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ауыл халҡы игенселек (1842 йылда 480 бот ужым һәм 720 бот яҙғы иген сәскән, 2 һыу тирмәне булған), малсылыҡ (115 йылҡы, 117 һыйыр, 88 һарыҡ һәм 70 кәзә), умартасылыҡ (1017) менән шөғөлләнгән, умартасылыҡ һәм солоҡ менән шөғөлләнгән.

Хәлил утарҙарында йәшәүселәр 72 бот ужым һәм 120 бот яҙғы иген сәскән.

1820 йылдан мәсет була. 19 быуат аҙағында 2 бакалея кибете һәм мөгәзәй) асалар.

Православие сиркәүенең мосолмандарҙы һәм мәжүсиҙәрҙе суҡындырыу буйынса эшмәкәрлеге был яҡтарға ла барып еткән. Был ауылда йәшәгән 57 йәшлек Хөснийәр Ирғәлиндың улы Ғилмийәр Хөсниәров 1859 йылда православие динен ҡабул итә һәм 1863 йылда Петр Александров исеме менән хәрби хеҙмәткә инеү өсөн башҡорттар араһынан сығарылаАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 479. .
 Һылтанмалар 
 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Хәлил мәктәбе (Ҡариҙел районы)

 Видеояҙмалар 
 Ҡариҙел районының Хәлил ауылында ауыҡ ауыл ярыш саралары дауам ителә
 Ҡариҙел районының Хәлил ауылы тураһында резентациялы ролик Айыҡ Ауыл
 Хәлил мәктәбенда ғаилә клуб осрашыуы үткеп китте

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Ҡариҙел районы ауылдары