Иҫке Артауыл
{{ТП-Рәсәй|Иҫке Артауыл
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Иҫке Артауыл
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 56 | lat_min = 15 | lat_sec = 0
  |lon_deg = 54 | lon_min = 48 | lon_sec = 49
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Яңауыл районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 155
  |иҫәп алыу йылы       = 2015
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 452823
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           =34760 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80259815006
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Иҫке Артауыл''' ({{lang-ru|Старый Артаул}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Яңауыл районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 209 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452823, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80259815006<ref>[http://www.gosspravka.ru/02/052/000008.html Иҫке Артауыл ауылы «Госсправка» сайтында]{{ref-ru}}</ref>.
 

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||209||97||112||46,4||53,6
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

Бөгөн Иҫке Артауылдағы 93 йортта 155 кеше йәшәй, уларҙың 55-е хаҡлы ялдағылар, 10-ы — бәпестәр һәм мәктәпкәсә йәштәге балалар, 14-е — үҫмер егет һәм ҡыҙҙар. Ауыл халҡының ҡалған 76-һы — хеҙмәткә яраҡлы ир-уҙаман һәм ҡатын-ҡыҙ. Шуларҙың тик егермегә яҡыны ике крәҫтиән (фермер) хужалығында һәм бер шәхси эшҡыуарҙа, бюджет учреждениялары булған ауыл клубында һәм фельдшер-акушер пуктында мәшғүл. Ҡалғандар — тимер юлында, нефтселәрҙә, яҡындағы [[Нефтекама]] һәм [[Яңауыл]] ҡалаларында эшләй.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Яңауыл (ҡала)|Яңауыл]]): 16 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Айбүләк]]): 9 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Яңауыл (ҡала)|Яңауыл]]): 16 км

== Тарих ==
{{Викитека|Тормош гөрләй Уран ерендә|«Башҡортостан» гәзитендә мәҡәлә}}
[[Яңауыл районы]]ның төньяҡ-көнбайыш өлөшө — [[уран]] ырыуы [[башҡорт]]тарының [[аҫаба]] ерҙәре. Күренекле ғалим [[Әсфәндиәров Әнүәр Закир улы|Әнүәр Әсфәндиәров]] үҙенең «Башҡортостан ауылдары тарихы» китабында билдәләүенсә, Өрйә йылғаһы буйындағы Уртауыл XVII быуатта урандар күпләп йәшәгән төбәк булған. Ул [[Киҫәкҡайын]]дан [[Яңауыл]]ға барған боронғо юлдың нәҡ уртаһында урынлашҡан, атамаһы шунан килә. 1847 йылда Уртауылдың ике тиҫтәнән артыҡ кешеһе Беүә йылғаһының уң яҡ ярында «Яңы Уртауыл» исеме алған ауылға нигеҙ һалғандан һуң Уртауыл «иҫке» булып ҡалған. Бында ике ауылдың уртаҡ атамаһына ҡағылған бер иҫкәрмәгә лә туҡталып китергә кәрәк. Әйтелешенән сығыптыр инде, [[урыҫ теле]]ндәге ҡағыҙҙарҙа Уртауыл «Артауыл»ға әйләнгән. Тарихи сығанаҡтарға күҙ һалмау, телсе ғалимдәрға мөрәжәғәт итмәү арҡаһында ауылдарҙың рәсми исеме бөгөнгө көндә республикабыҙҙың дәүләт телдәрендә Иҫке Артауыл һәм Яңы Артауыл булып йөрөй. Шулай итеп, «Уртауыл» булыуын белһәк тә, бөгөн һүҙебеҙ Иҫке Артауыл хаҡында<ref>[http://bashgazet.ru/obshestvo/18711-tormosh-grly-uran-erend.html Нуретдинов А. Тормош гөрләй Уран ерендә. «Башҡортостан» гәзите, 2015, 10 июль] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309184712/http://bashgazet.ru/obshestvo/18711-tormosh-grly-uran-erend.html |date=2016-03-09 }}</ref>.

1795 йылда яҡын тирәлә иң оло ауыл һаналған [[Ҡарман (Яңауыл районы)|Ҡарманда]] 86, ә Иҫке Артауылда 50 хужалыҡ иҫәпкә алынған һәм уларҙа 285 кеше йәшәгән. Артабан халыҡ һаны тотороҡло арта барған: 1870 йылда 94 йортта 487, ә тап ярты быуаттан һуң (1920 йыл) — 134 хужалыҡта 672 кеше көн иткән. Совет осоронда халыҡтың кәмеүе күҙәтелә. 1961 йылда нәшер ителгән «Башҡорт АССР-ының административ-территориаль бүленеше» исемле белешмә-китапта ауылда 412 кеше йәшәүе билдәләнһә, 2010 йылда улар 209-ға ҡала, шуларҙың 97-һе ир-ат, 112-һе ҡатын-ҡыҙ.

== Ауылдың билдәле шәхестәре ==
* Ниғмәтйәнова Фәһимә Сәлих ҡыҙы — 30 йылдан артыҡ Чапаев исемендәге колхозда һауынсы булып эшләгән, [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] ([[1975]]) һәм Халыҡтар Дуҫлығы ([[1986]]) ордендары, миҙалдар кавалеры, [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
* Низамов Фәғим Ғәрифйән улы ([[28 октябрь]] [[1934]]—[[1995]]) — колхозда механизатор, аҙаҡтан ферма мөдире була, [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] ([[1973]]) менән бүләкләнгән.
* Хәкимов Әхнәф Шәрип улы ([[1931]]—[[2015]]) — механизатор, [[Почёт Билдәһе ордены]] кавалеры ([[1966]])
<gallery>
Старый Артаул.JPG|Юл билдәһе
5. Мечеть Амир.jpg|Иҫке Артауылдағы Әмир мәсете
</gallery>

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* [http://bashgazet.ru/obshestvo/18711-tormosh-grly-uran-erend.html Нуретдинов А. Тормош гөрләй Уран ерендә. [[Башҡортостан (гәзит)|«Башҡортостан» гәзите]], 2015, 10 июль.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309184712/http://bashgazet.ru/obshestvo/18711-tormosh-grly-uran-erend.html |date=2016-03-09 }} <nowiki>Википедияла ҡулланырға автор рөхсәте бар.</nowiki>
* {{БЭ2013|index.php/read/8-statya/4242-i-ke-artauyl-ya-auyl-r-nynda-y-auyl}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Яңауыл районы ауылдары}}

[[Категория:Яңауыл районы ауылдары]]
Иҫке Артауыл () — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 209 кеше.
Почта индексы — 452823, ОКАТО коды — 80259815006Иҫке Артауыл ауылы «Госсправка» сайтында.
 

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь2099711246,453,6

Бөгөн Иҫке Артауылдағы 93 йортта 155 кеше йәшәй, уларҙың 55-е хаҡлы ялдағылар, 10-ы — бәпестәр һәм мәктәпкәсә йәштәге балалар, 14-е — үҫмер егет һәм ҡыҙҙар. Ауыл халҡының ҡалған 76-һы — хеҙмәткә яраҡлы ир-уҙаман һәм ҡатын-ҡыҙ. Шуларҙың тик егермегә яҡыны ике крәҫтиән (фермер) хужалығында һәм бер шәхси эшҡыуарҙа, бюджет учреждениялары булған ауыл клубында һәм фельдшер-акушер пуктында мәшғүл. Ҡалғандар — тимер юлында, нефтселәрҙә, яҡындағы Нефтекама һәм Яңауыл ҡалаларында эшләй.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 16 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Айбүләк): 9 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 16 км

 Тарих 

Яңауыл районының төньяҡ-көнбайыш өлөшө — уран ырыуы башҡорттарының аҫаба ерҙәре. Күренекле ғалим Әнүәр Әсфәндиәров үҙенең «Башҡортостан ауылдары тарихы» китабында билдәләүенсә, Өрйә йылғаһы буйындағы Уртауыл XVII быуатта урандар күпләп йәшәгән төбәк булған. Ул Киҫәкҡайындан Яңауылға барған боронғо юлдың нәҡ уртаһында урынлашҡан, атамаһы шунан килә. 1847 йылда Уртауылдың ике тиҫтәнән артыҡ кешеһе Беүә йылғаһының уң яҡ ярында «Яңы Уртауыл» исеме алған ауылға нигеҙ һалғандан һуң Уртауыл «иҫке» булып ҡалған. Бында ике ауылдың уртаҡ атамаһына ҡағылған бер иҫкәрмәгә лә туҡталып китергә кәрәк. Әйтелешенән сығыптыр инде, урыҫ телендәге ҡағыҙҙарҙа Уртауыл «Артауыл»ға әйләнгән. Тарихи сығанаҡтарға күҙ һалмау, телсе ғалимдәрға мөрәжәғәт итмәү арҡаһында ауылдарҙың рәсми исеме бөгөнгө көндә республикабыҙҙың дәүләт телдәрендә Иҫке Артауыл һәм Яңы Артауыл булып йөрөй. Шулай итеп, «Уртауыл» булыуын белһәк тә, бөгөн һүҙебеҙ Иҫке Артауыл хаҡындаНуретдинов А. Тормош гөрләй Уран ерендә. «Башҡортостан» гәзите, 2015, 10 июль .

1795 йылда яҡын тирәлә иң оло ауыл һаналған Ҡарманда 86, ә Иҫке Артауылда 50 хужалыҡ иҫәпкә алынған һәм уларҙа 285 кеше йәшәгән. Артабан халыҡ һаны тотороҡло арта барған: 1870 йылда 94 йортта 487, ә тап ярты быуаттан һуң (1920 йыл) — 134 хужалыҡта 672 кеше көн иткән. Совет осоронда халыҡтың кәмеүе күҙәтелә. 1961 йылда нәшер ителгән «Башҡорт АССР-ының административ-территориаль бүленеше» исемле белешмә-китапта ауылда 412 кеше йәшәүе билдәләнһә, 2010 йылда улар 209-ға ҡала, шуларҙың 97-һе ир-ат, 112-һе ҡатын-ҡыҙ.

 Ауылдың билдәле шәхестәре 
 Ниғмәтйәнова Фәһимә Сәлих ҡыҙы — 30 йылдан артыҡ Чапаев исемендәге колхозда һауынсы булып эшләгән, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1975) һәм Халыҡтар Дуҫлығы (1986) ордендары, миҙалдар кавалеры, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
 Низамов Фәғим Ғәрифйән улы (28 октябрь 1934—1995) — колхозда механизатор, аҙаҡтан ферма мөдире була, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1973) менән бүләкләнгән.
 Хәкимов Әхнәф Шәрип улы (1931—2015) — механизатор, Почёт Билдәһе ордены кавалеры (1966)

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

 Һылтанмалар 
 Нуретдинов А. Тормош гөрләй Уран ерендә. «Башҡортостан» гәзите, 2015, 10 июль.  Википедияла ҡулланырға автор рөхсәте бар.
 

Категория:Яңауыл районы ауылдары