Ярлыҡап
{{Ук}}
'''Ярлыҡап''' ({{lang-ru|Ярлыкапово}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Әбйәлил районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 54 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453620, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80201810006.
 

== Халыҡ һаны ==
{{ Население | Ярлыкапово }}
; Милли составы
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса [[башҡорттар]] 100 % тәшкил итә<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.</ref>.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||54||28||26||51,9||48,1
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]]): 11 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]]): 11 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Магнитогорск): 58 км
 

== Урамдары ==
* Ғәббәс Ырыҫҡолов урамы ({{lang-ru|Габаса Рыскулова (улица)}})
* Үҙәк урам ({{lang-ru|Центральная (улица)}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/053/000006.html Улицы]</ref>.

== Тарихы ==
Ярлыҡап, [[Ҡолоҡас]] һәм [[Ҡолғана ауыл советы (Бөрйән районы)|Ҡолғана]] ауылдары туғандаш булған. Ярлыҡап ауылы ерле халыҡ була. Ул 1737 — 39 йй. ихтилалда ҡатнашыусы, Тамъян улусы старшинаһы Мәсәғүт Кәбәсов исеме менән Мәсәғүт тип аталған. V ревизия уны Ярлыҡап тип йөрөтә, әммә «Мася-гот тож» тип йәйә эсендә яҙылған. Яндырылғаны урынына яңы исем менән яңы ауыл барлыҡҡа килгән. Ауылдың килеп сығышы, икенсе исеме лә билдәле. Уның икенсе атамаһының килеп сығышы ла билдәле. Ярлыҡап Ҡунаҡбаев исемен йөрөтә. 1778 йылда уҡ Ярлыҡап Өфө сауҙагәре Подячевтан бурысҡа аҡса һәм тауар алған.

V ревизия Ярлыҡапта 214 кеше йәшәгән 39 йортто күрһәтә. 1859 йылдан алып 45 йортта 252 кеше йәшәгән. Бынан тыш, 55 [[Керҙәштәр|керҙәш]] ир кеше булған. Совет иҫәбен алыу халыҡ иҫәбенең һәм ихаталар һанының кәмеүен билдәләне: 173 кеше һәм 34 ихата.

[[1812 йылғы Ватан һуғышы|1812 йылғы һуғышта]] ҡатнашыусылар Мөхәмәтрәхим Әлмөхәмәтов һәм Ишбирҙе Юламанов көмөш миҙалдар менән бүләкләнә.

[[Малсылыҡ]] — халыҡтың төп шөғөлө. 145 кеше 175 ат, 83 һыйыр, 100 һарыҡ тотҡан. Кәзәләр булманы. Йәйләүгә 26 йорттан 22 кибит сыҡҡан. Күсмә тормош ([[Яманйылға (йылға)|Яманйылға]] йылғаһы буйында), Кәркәбәт, Кәбәк Айрасы һәм Уртайылға шишмәләре буйлап үткәрелгән. 1842 йылда барлыҡ 26 хужалыҡҡа 340 бот яҙғы иген сәселә<ref>{{ИСДБ|страница=36}}</ref>.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Илһамов Марат Әҡсән улы]] (8.04.1934), ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. [[Рәсәй]] Фәндәр Академияһының мөхбир ағзаһы (1991), [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһы]] академигы (1998), физика-математика фәндәре докторы (1970), профессор (1972). Башҡортостандың (2003) һәм Татарстандың (2012) Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премиялары лауреаты. [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1976), [[Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй)|Дуҫлыҡ]] (1995), [[Салауат Юлаев (орден)|Салауат Юлаев ордендары]] (2004) кавалеры.
* [[Рыҫҡолов Ғәббәс Шәйхислам улы]] (3.03.1894—8.12.1937), [[Беренсе донъя һуғышы|Беренсе донъя]], [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы|граждандар һуғышы]] һәм 1920 йылдағы совет-поляк һуғыштарында ҡатнашыусы. 1919—1920 йылдарҙа [[Муса Мортазин]]дың [[Башҡорт айырым кавалерия бригадаһы]]ның эскадрон командиры. 1931—1935 йылдарҙа [[Әбйәлил районы|Әбйәлил]], [[Учалы районы|Учалы]] һәм [[Мәсетле районы|Мәсетле]] район Советтары башҡарма комитеттары рәйесе. Георгий тәреһе һәм [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры. Сәйәси золом ҡорбаны<ref>[https://ru.openlist.wiki/Рыскулов_Габбас_Шайхлисламович_(1894). Рыскулов Габбас Шайхлисламович (1894). Сайт «Открытый список»]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}{{V|2|03|2019}}</ref>.
* [[Истамғолов Әмир Мираҫ улы]] ([[5 июнь]] [[1931 йыл]] — [[3 август]] [[2009 йыл]]) — [[ауыл хужалығы]] алдынғыһы. 1949—1992 йылдарҙа [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Әбйәлил районы]] «Ҡыҙыл Башҡортостан» совхозы Һамар бүлексәһе механизаторы. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1981.

== Матбуғатта ==
* [https://bashgazet.ru/articles/sh-khest-r/2021-07-30/k-nd-r-y-aryu-a-taban-k-nd-r-k-g-auysha-2446037 Көндәр ҡыҫҡарыуға табан көндәр көҙгә ауыша. Илһамов Марат Әҡсән улы<ref>[[Илһамов Марат Әҡсән улы]]</ref>] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325135207/https://bashgazet.ru/articles/sh-khest-r/2021-07-30/k-nd-r-y-aryu-a-taban-k-nd-r-k-g-auysha-2446037 |date=2022-03-25 }}
* [https://www.ye02.ru/online/19375-jshel-bashortostan-bjlil.html Йәшел Башҡортостан! Әбйәлил!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208164927/https://www.ye02.ru/online/19375-jshel-bashortostan-bjlil.html |date=2023-02-08 }}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]

== Һылтанмалар ==
* [http://ufagen.ru/places/abzelilovskiy/yarlykapovo.html Ярлыкапово, Кулукасово на портале «Генеалогия и Архивы»]{{V|2|03|2019}}




{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Әбйәлил районы ауылдары}}

[[Категория:Әбйәлил районы ауылдары]]
Ярлыҡап () — Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 54 кеше.
Почта индексы — 453620, ОКАТО коды — 80201810006.
 

 Халыҡ һаны 

 Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 100 % тәшкил итәЕдиный электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — приложение в формате Excel ..

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь54282651,948,1

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Асҡар): 11 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Асҡар): 11 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Магнитогорск): 58 км
 

 Урамдары 
 Ғәббәс Ырыҫҡолов урамы ()
 Үҙәк урам ()Улицы.

 Тарихы 
Ярлыҡап, Ҡолоҡас һәм Ҡолғана ауылдары туғандаш булған. Ярлыҡап ауылы ерле халыҡ була. Ул 1737 — 39 йй. ихтилалда ҡатнашыусы, Тамъян улусы старшинаһы Мәсәғүт Кәбәсов исеме менән Мәсәғүт тип аталған. V ревизия уны Ярлыҡап тип йөрөтә, әммә «Мася-гот тож» тип йәйә эсендә яҙылған. Яндырылғаны урынына яңы исем менән яңы ауыл барлыҡҡа килгән. Ауылдың килеп сығышы, икенсе исеме лә билдәле. Уның икенсе атамаһының килеп сығышы ла билдәле. Ярлыҡап Ҡунаҡбаев исемен йөрөтә. 1778 йылда уҡ Ярлыҡап Өфө сауҙагәре Подячевтан бурысҡа аҡса һәм тауар алған.

V ревизия Ярлыҡапта 214 кеше йәшәгән 39 йортто күрһәтә. 1859 йылдан алып 45 йортта 252 кеше йәшәгән. Бынан тыш, 55 керҙәш ир кеше булған. Совет иҫәбен алыу халыҡ иҫәбенең һәм ихаталар һанының кәмеүен билдәләне: 173 кеше һәм 34 ихата.

1812 йылғы һуғышта ҡатнашыусылар Мөхәмәтрәхим Әлмөхәмәтов һәм Ишбирҙе Юламанов көмөш миҙалдар менән бүләкләнә.

Малсылыҡ — халыҡтың төп шөғөлө. 145 кеше 175 ат, 83 һыйыр, 100 һарыҡ тотҡан. Кәзәләр булманы. Йәйләүгә 26 йорттан 22 кибит сыҡҡан. Күсмә тормош (Яманйылға йылғаһы буйында), Кәркәбәт, Кәбәк Айрасы һәм Уртайылға шишмәләре буйлап үткәрелгән. 1842 йылда барлыҡ 26 хужалыҡҡа 340 бот яҙғы иген сәселә.

 Билдәле шәхестәре 
 Илһамов Марат Әҡсән улы (8.04.1934), ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Фәндәр Академияһының мөхбир ағзаһы (1991), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһы академигы (1998), физика-математика фәндәре докторы (1970), профессор (1972). Башҡортостандың (2003) һәм Татарстандың (2012) Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премиялары лауреаты. «Почёт Билдәһе» (1976), Дуҫлыҡ (1995), Салауат Юлаев ордендары (2004) кавалеры.
 Рыҫҡолов Ғәббәс Шәйхислам улы (3.03.1894—8.12.1937), Беренсе донъя, граждандар һуғышы һәм 1920 йылдағы совет-поляк һуғыштарында ҡатнашыусы. 1919—1920 йылдарҙа Муса Мортазиндың Башҡорт айырым кавалерия бригадаһының эскадрон командиры. 1931—1935 йылдарҙа Әбйәлил, Учалы һәм Мәсетле район Советтары башҡарма комитеттары рәйесе. Георгий тәреһе һәм Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры. Сәйәси золом ҡорбаныРыскулов Габбас Шайхлисламович (1894). Сайт «Открытый список».
 Истамғолов Әмир Мираҫ улы (5 июнь 1931 йыл — 3 август 2009 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. 1949—1992 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы «Ҡыҙыл Башҡортостан» совхозы Һамар бүлексәһе механизаторы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981.

 Матбуғатта 
 Көндәр ҡыҫҡарыуға табан көндәр көҙгә ауыша. Илһамов Марат Әҡсән улыИлһамов Марат Әҡсән улы 
 Йәшел Башҡортостан! Әбйәлил! 

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 Ярлыкапово, Кулукасово на портале «Генеалогия и Архивы»

Категория:Әбйәлил районы ауылдары