Байғаҙы
{{ТП-Рәсәй|Байғаҙы
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Байғаҙы
 |оригинальное название = {{lang-ru|Байгазино}}
 |ауыл советы= Байғаҙы ауыл Советы (Бөрйән районы)
 |төп исеме             = 
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 53 | lat_min = 9 | lat_sec = 46
  |lon_deg = 57 | lon_min = 43 | lon_sec = 30
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Бөрйән районы
 |теҙмәләге район       = 
 |вид поселения         = ауыл советы
 |поселение             = Байғаҙы ауыл Советы (Бөрйән районы){{!}}Байғаҙы
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |милли состав          = башҡорттар
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 360
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453580
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           =34755 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80219809001
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Байғаҙы''' ({{lang-ru|Байгазино}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Бөрйән районы]]ндағы ауыл, [[Байғаҙы ауыл Советы (Бөрйән районы)|Байғаҙы ауыл Советы]]на ҡарай. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 360 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453580, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80219809001.

== Халыҡ һаны ==

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||478||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||210||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||192||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||302||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||409||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||360||181||179||50,3||49,7
|-
|}
;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - башҡорттар (100 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>.


[[2022 йыл]]дың 1 мартына ҡарата Байғаҙы ауылында 375 кеше йәшәй, шуларҙан 167 ир-ат (44.66%) һәм 208 ҡатын-ҡыҙ (55.34%) тәшкил итә<ref>[https://bdex.ru/naselenie/respublika-bashkortostan/n/burzyanskiy/baygazino/ ГЕНДЕРНЫЙ СОСТАВ НАСЕЛЕНИЯ ДЕРЕВНИ БАЙГАЗИНО РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН]</ref>.

{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==

* Район үҙәгенә тиклем ([[Иҫке Собханғол (Бөрйән районы)|Иҫке Собханғол]]): 28 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 146 км
== Ауыл тарихы ==
Ә.Әсфәндиәровтың «Башҡортостан ауылдары тураһындағы мәғлүмәттәр» китабында былай тип яҙылған: "Сотник Байғаҙы Ҡунаҡбаев (1770—1853) Һәүәнәк йылғаһы буйында ауыл нигеҙләй һәм уға үҙенең исемен ҡуша. Уның улдары Аллағол (уның улы Тәңребирҙе), Шәрәфетдин, Ишмырҙа Байғазиндар билдәле. 1816 йылғы иҫәп алыу материалдарынан күренеүенсә, Байғаҙы, Бикмөхәммәт, Килмөхәмәт, Рәхмәтулла Тимер ауылында, ә 1850 йылғы иҫәп алыу буйынса улар бала-сағалары менән Байғаҙыла йәшәгән. Байғаҙы ауылы ойошторолған йылда унда 168 кеше йәшәгән, 1859 йылда — 220, 1920 йылда — 478 кеше. 24 йорттан 22-һе күсмә тормош алып барған. Уларҙың 116 аты, 52 һыйыры, 47 һарығы, 14 кәзәһе булған. Ауылда бөтәһе 14 солоҡ ҡорто булған. Бында шуны ла әйтергә кәрәк: бөтә солоҡтарын һәм умарталарын йәшереү сәбәпле, улар иҫәпкә алынмаған. Ауыл халҡы 16 бот ужым һәм 320 бот яҙғы иген сәскән. 1900 йылда мәсет булған.

Рядовойҙар Хәйбулла Ташбулатов, Рәсүл Ишкилдин 1805—1807 йылдарҙа Наполеонға ҡаршы кампанияла ҡатнаша. Ниғмәтулла Юлъяҡшин — 15-се полк составында Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ике көмөш миҙал менән бүләкләнгән<ref>[https://kitaptar.bashkort.org/book/662 Асфандияров А.З «История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр.48] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200303180523/https://kitaptar.bashkort.org/book/662 |date=2020-03-03 }}</ref>.
[[b:Байғаҙы ауылы тарихы|… д а у а м ы]]

1924 йылда Байғаҙы ауылында [[Байғаҙы мәктәбе|ике йыллыҡ мәктәп]] асыла. Дәрестәр ғәрәп телендә алып барыла. Ауылдың беренсе уҡытыусыһы — сәсән [[Мөхәмәтҡолов Сабирйән Мөхәмәтзакир улы]].
1929—1930 уҡыу йылында [[Ғәлиәкбәр]]ҙән Сәғитов Хаммат Ҡәйүм улы латин хәрефе буйынса дәрестәр бирә. Мәктәп 1951—1952 йылдарҙа 7 йыллыҡ, 1970 йылда 8 йыллыҡ булып китә. 1993 йылда дөйөм урта белем биреү мәктәбе итеп үҙгәртелә<ref>[http://www.burzyan.ru/rural_settlements_in_the_new_form/baygazinsky_village_council/istoriya.doc Байғаҙы ауылы тарихы]</ref>.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Псянчин Сәлих Мәхмүт улы]] (1904—23.10.1980) — 112-се кавалерия дивизияһы яугиры, сержант, ике тапҡыр [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] кавалеры.
* [[Заманов Хәләф Әбүзәр улы]] — Бөйөк Ватан һуғышы һәм хеҙмәт ветераны

== Урамдары ==
* Тау урамы  ({{lang-ru|Горная улица}})
* Ураҙа урамы  ({{lang-ru|улица Уразы}})
* Сәлих Псянчин урамы   ({{lang-ru|улица Салиха Псянчина}})
* Дамулла Баязитов урамы  ({{lang-ru|улица Дамуллы Баязитова}})
* Урман урамы  ({{lang-ru|Лесная улица}})
* Һәүәнәк урамы  ({{lang-ru|улица Суваняк}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/018/000004.html Госсправка сайтында урамдар исеме]</ref>.

== Ер-һыу атамалары ==
* Һәүәнәк йылғаһы
* Сәңгелдәк йылға
* Үргейылға
* Күперлейылға
* Түгелмә йылғаһы
* Оло йылға
* Бәләкәй йылға
* Турыйылға

=== Тикшеренеү эше ===
* Ураҙы<ref>[https://ba.wikibooks.org/wiki/Ураҙы_тауы Тикшеренеү эше]</ref>

== Видеофильмдарҙа ==
* [https://yandex.ru/video/preview/?text=Байгазино%20видеофильмы&path=yandex_search&parent-reqid=1647454760809797-11975736945032160962-sas2-0672-sas-l7-balancer-8080-BAL-9211&from_type=vast&filmId=14840914175060617948 Село Байгазино Бурзянского района].
* [https://yandex.ru/video/preview/?text=Байгазино%20видеофильмы&path=yandex_search&parent-reqid=1647454760809797-11975736945032160962-sas2-0672-sas-l7-balancer-8080-BAL-9211&from_type=vast&filmId=10858159174454392342 Байгазино]

== Сығанаҡтар ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978-5-295-04683-4.{{ref-ru}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
{{БЭ|81100}}{{V|16|02|2022}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = Байғаҙы ауылы тарихы
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}


{{Бөрйән районы ауылдары}}

[[Категория:Бөрйән районы ауылдары]]
Байғаҙы () — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл, Байғаҙы ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 360 кеше.
Почта индексы — 453580, ОКАТО коды — 80219809001.

 Халыҡ һаны 

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август478 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар210 1959 йыл 15 ғинуар192 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар302 2002 йыл 9 октябрь409 2010 йыл 14 октябрь36018117950,349,7
Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - башҡорттар (100 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта .

2022 йылдың 1 мартына ҡарата Байғаҙы ауылында 375 кеше йәшәй, шуларҙан 167 ир-ат (44.66%) һәм 208 ҡатын-ҡыҙ (55.34%) тәшкил итәГЕНДЕРНЫЙ СОСТАВ НАСЕЛЕНИЯ ДЕРЕВНИ БАЙГАЗИНО РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН.

 Географик урыны 

 Район үҙәгенә тиклем (Иҫке Собханғол): 28 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 146 км
 Ауыл тарихы 
Ә.Әсфәндиәровтың «Башҡортостан ауылдары тураһындағы мәғлүмәттәр» китабында былай тип яҙылған: "Сотник Байғаҙы Ҡунаҡбаев (1770—1853) Һәүәнәк йылғаһы буйында ауыл нигеҙләй һәм уға үҙенең исемен ҡуша. Уның улдары Аллағол (уның улы Тәңребирҙе), Шәрәфетдин, Ишмырҙа Байғазиндар билдәле. 1816 йылғы иҫәп алыу материалдарынан күренеүенсә, Байғаҙы, Бикмөхәммәт, Килмөхәмәт, Рәхмәтулла Тимер ауылында, ә 1850 йылғы иҫәп алыу буйынса улар бала-сағалары менән Байғаҙыла йәшәгән. Байғаҙы ауылы ойошторолған йылда унда 168 кеше йәшәгән, 1859 йылда — 220, 1920 йылда — 478 кеше. 24 йорттан 22-һе күсмә тормош алып барған. Уларҙың 116 аты, 52 һыйыры, 47 һарығы, 14 кәзәһе булған. Ауылда бөтәһе 14 солоҡ ҡорто булған. Бында шуны ла әйтергә кәрәк: бөтә солоҡтарын һәм умарталарын йәшереү сәбәпле, улар иҫәпкә алынмаған. Ауыл халҡы 16 бот ужым һәм 320 бот яҙғы иген сәскән. 1900 йылда мәсет булған.

Рядовойҙар Хәйбулла Ташбулатов, Рәсүл Ишкилдин 1805—1807 йылдарҙа Наполеонға ҡаршы кампанияла ҡатнаша. Ниғмәтулла Юлъяҡшин — 15-се полк составында Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ике көмөш миҙал менән бүләкләнгәнАсфандияров А.З «История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр.48 .
… д а у а м ы

1924 йылда Байғаҙы ауылында ике йыллыҡ мәктәп асыла. Дәрестәр ғәрәп телендә алып барыла. Ауылдың беренсе уҡытыусыһы — сәсән Мөхәмәтҡолов Сабирйән Мөхәмәтзакир улы.
1929—1930 уҡыу йылында Ғәлиәкбәрҙән Сәғитов Хаммат Ҡәйүм улы латин хәрефе буйынса дәрестәр бирә. Мәктәп 1951—1952 йылдарҙа 7 йыллыҡ, 1970 йылда 8 йыллыҡ булып китә. 1993 йылда дөйөм урта белем биреү мәктәбе итеп үҙгәртеләБайғаҙы ауылы тарихы.

 Билдәле шәхестәре 
 Псянчин Сәлих Мәхмүт улы (1904—23.10.1980) — 112-се кавалерия дивизияһы яугиры, сержант, ике тапҡыр Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.
 Заманов Хәләф Әбүзәр улы — Бөйөк Ватан һуғышы һәм хеҙмәт ветераны

 Урамдары 
 Тау урамы  ()
 Ураҙа урамы  ()
 Сәлих Псянчин урамы   ()
 Дамулла Баязитов урамы  ()
 Урман урамы  ()
 Һәүәнәк урамы  ()Госсправка сайтында урамдар исеме.

 Ер-һыу атамалары 
 Һәүәнәк йылғаһы
 Сәңгелдәк йылға
 Үргейылға
 Күперлейылға
 Түгелмә йылғаһы
 Оло йылға
 Бәләкәй йылға
 Турыйылға

 Тикшеренеү эше 
 УраҙыТикшеренеү эше

 Видеофильмдарҙа 
 Село Байгазино Бурзянского района.
 Байгазино

 Сығанаҡтар 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

Категория:Бөрйән районы ауылдары