Баҡалы районы
{{Административная единица
 | Цвет1                          = {{Цвет|Россия}}
 | Цвет2                          = 
 | Русское название               = Бакалинский район
 | Оригинальное название          = Баҡалы районы
 | Страна                         = {{RUS}}
 | Статус                         = [[районы России|район]]<ref>c точки зрения [[Административно-территориальное деление  Башкортостана#Административно-территориальное устройство|административно-территориального устройства]]</ref> / [[муниципальный район (Россия)|муниципальный район]]<ref>c точки зрения [[Административно-территориальное деление Башкортостана#Муниципальное устройство|муниципального устройства]]</ref>
 | Гимн                           = 
 | Входит в                       = {{s|[[Башкортостан|Республику Башкортостан]]}}
 | Включает                       = 17 сельсоветов
 | Столица                        = село [[Бакалы (Бакалинский район)|Бакалы]]
 | Крупный город                  = 
 | Крупные города                 = 
 | Дата                           = [[1930]]
 | Глава                          = Андреев Александр Георгиевич
 | Название главы                 = [[Глава администрации]]
 | Глава2                         = 
 | Название главы2                = Совет рәйесе
 | ВВП                            = 
 | Год ВВП                        = 
 | Место по ВВП                   = 
 | ВВП на душу населения          = 
 | Место по ВВП на душу населения = 
 | Язык                           = 
 | Языки                          = [[башкирский язык|башкирский]], [[русский язык|русский]]
 | Население                      = {{ Население | Бакалинский район | тс }}
 | Год переписи                   = {{ Население | Бакалинский район | г }}
 | Процент от населения           = {{ #expr: ( {{ Население | Бакалинский район | ч }} * 100 / {{ Население | Башкортостан | ч }} round 2 ) }}
 | Место по населению             = 28
 | Плотность                      = {{ #expr: ( {{ Население | Бакалинский район | ч }} / 1951 round 2 ) }}
 | Место по плотности             = 
 | Национальный состав            = [[башҡорттар]], [[татарҙар]] (шул иҫәптән [[керәшендәр]]), [[урыҫтар]], 
 | Конфессиональный состав        = [[мосолмандар]], [[православтар]]
 | Площадь                        = 1951
 | Место по площади               = 
 | Максимальная высота            = 300
 | Средняя высота                 = 150
 | Минимальная высота             = 100
 | Широта                         = 
 | Долгота                        = 
 | Карта                          = Location of Bakalinskiy rayon (Bashkortostan).svg
|ЧасовойПояс ={{MSK+2}}
 | Аббревиатура                   = 
 | ISO                            = 
 | FIPS                           =

 | Сайт                           = http://www.bakaly.ru
 | Параметр1                      = 
 | Название параметра1            = 
 | Примечания                     = 
}}

'''Баҡалы районы''' ({{lang-ru|Бакалинский район}}) — [[Россия|Рәсәй Федерацияһы]] [[Башкортостан|Башҡортостан Республикаһында]]ғы муниципаль район. Административ үҙәге — [[Баҡалы (Баҡалы районы)|Баҡалы ауылы]]. Районда 31 886 кеше йәшәй.

Баҡалы районының административ үҙәге — [[Өфө]] ҡалаһынан 173 километрҙа һәм [[Туймазы]]нан  75 километрҙа урынлашҡан [[Баҡалы]] ауылы<ref>{{БЭ2013|80518}}</ref>.

== Географик урыны ==
Башҡортостандың көнбайышында урынлашҡан, Илеш, көнсығышта - Саҡмағош, көньяҡта - Шаран райондары, көнбайышта Татарстан менән сиктәш. Район майҙаны 1951 км² тәшкил итә.

Район Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығының төньяҡ армыттарында урынлашҡан, ул һөҙәгерәк төньяҡҡа, Ағиҙел йылғаһы үҙәненә табан төшкән. Климаты континенталь һәм уртаса дымлы булыуы менән айырыла. Һыу айырғыстарҙың күтәренке өлөшөнә - ҡатнаш киң япраҡлы урмандар, түбән өлөшөнә имән, ҡайын-имән һәм ҡайын-уҫаҡ урмандары хас. Урмандар район территорияһының 44 %-ын биләй. Район территорияһынан Сөн йылғаһы, уның көньяҡ-көнбайыш сите буйлап - Ыҡ йылғаһы аға. Һоро һәм ҡараһыу һоро урман тупрағы таралған, тап-тап булып йыуылған ҡара тупраҡ осрай.

Ер аҫты ресурстары нефть ятҡылыҡтарынан (Мостафа, Ҡатай), кирбес сеймалынан (Баҡалы, Ҡатай, Иҫке Ҡорос, Мәлкән) һәм ҡом-ҡырсын ҡатнашмаһынан (Карпов, Киләй) тора<ref>{{БЭ2013|80518}}</ref>.

== Тарихы ==
Район 1930 йылдың 20 авгусында ойошторола, Бөтә Рәсәй Үҙәк башҡарма комитеты президиумы ҡарары менән Башҡорт Автономиялы Республикаһын кантондарға бүлеү бөтөрөлә һәм 48 район ойошторола. 1937 йылда РСФСР Юғары Советы Указы менән Татар АССР-ының Мөслим районынан Яңы Әғбәҙ ауыл советы Башҡорт АССР-ының Баҡалы районы составына күсерелә<ref> ЦГИА РБ: Ф. Р-394. Оп.3, д.916, л.17.</ref>.

== Символикаһы ==
{{main|Флаг Бакалинского района Башкортостана|Герб Бакалинского района Башкортостана}}
{{заготовка раздела}}

== Халҡы ==
{{ Население | Бакалинский район | Столбцов=9}}
{{ Население | Бакалинский район | график }}

Рәсәй Иҡтисади үҫеш министрлығы күҙаллауынса, киләсәктә халыҡ һаны тәшкил итәсәк:<ref>[https://www.spsss.ru/assets/files/2018/v-nts_strategiya-prostranstvennogo-razvitiya.pdf Стратегия пространственного развития Российской Федерации на период до 2025 года (проект)]</ref>:
* 2024 - 24,66 мең кеше.
* 2035 - 20,96 мең кеше.

; Милли составы
2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуға ярашлы: башҡорттар - 17,3 %, татарҙар - 53,4 %, урыҫтар - 22,3 %, сыуаштар - 3 %, мариҙар - 2,7 %, башҡа милләт кешеләре - 1,1 %<ref name="ВПН-2010">{{cite web|url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/3964e480425faa9f978adf2d59c15b71/%D1%82%D0%BE%D0%BC+5+%D1%87.1+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%A0%D0%91+%D0%BF%D0%BE+%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%92%D0%9F%D0%9D-2010.pdf|title=Итоги Всероссийской переписи населения по Республике Башкортостан. Т.5|format=pdf|publisher=Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан|accessdate=2014-08-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EzC0FMGq?url=http://www.bashstat.ru/perepis2010/pub_work/%D0%98%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B8%20%D0%92%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%25|archivedate=2013-03-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140821050356/http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/3964e480425faa9f978adf2d59c15b71/%D1%82%D0%BE%D0%BC+5+%D1%87.1+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%A0%D0%91+%D0%BF%D0%BE+%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%92%D0%9F%D0%9D-2010.pdf |date=2014-08-21 }}</ref>.

== Административ бүленеше ==
Баҡалы районына республиканың административ-территориаль берәмеге булараҡ 17 ауыл советы инә<ref name="з178">[http://docs.cntd.ru/document/935107276 Закон Республики Башкортостан от 20.04.2005 № 178-з (ред. от 01.06.2015) «Об административно-территориальном устройстве Республики Башкортостан»]</ref><ref name="реестр">[http://docs.cntd.ru/document/935113677 Постановление Правительства Республики Башкортостан от 29.12.2006 № 391 (ред. от 09.02.2015) «Об утверждении реестра административно-территориальных единиц и населённых пунктов Республики Башкортостан»]</ref><ref>{{АТУРБ2017}}</ref>.

Урындағы үҙидара сиктәрендә бер үк исемле муниципаль районға ауыл биләмәһе статусына эйә 17 муниципаль берәмек инә<ref name='RBzakon'>[http://docs.cntd.ru/document/935102905 Закон Республики Башкортостан от 17 декабря 2004 года N 126-з «О границах, статусе и административных центрах муниципальных образований в Республике Башкортостан»]</ref><ref>[http://www.bashstat.ru/munstat/Lists/municipal/Attachments/2/abz.htm Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081119180608/http://www.bashstat.ru/munstat/Lists/municipal/Attachments/2/abz.htm |date=2008-11-19 }}</ref><ref name="RBzak_izm">[http://www.gsrb.ru/MainLeftMenu/ZakonoTvorch/Zakoni/49-2008.php Закон Республики Башкортостан «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Республики Башкортостан в связи с объединением отдельных сельсоветов и передачей населённых пунктов» (Принят Государственным Собранием — Курултаем Республики Башкортостан 18 ноября 2008 года)]</ref>:
{{Автонумерация
  | Оформление = standard sortable
  | Столбцов = 6
  | Заголовок2 = Муниципаль<br> берәмек | Заголовок3 = Административ<br> үҙәк | Заголовок4 = <small>Тораҡ<br>пункттар<br>һаны</small> | Заголовок5 = Халҡы<br> (чел.) | Заголовок6 = Майҙаны<br>(км²)
  | Выравнивание4 = right | Выравнивание5 = right | Выравнивание6 = right
  | Сортировка4 = число | Сортировка5 = число | Сортировка6 = число
|А-%| '''Ауыл биләмәһе''' | | | |
|А|[[Ахман ауыл Советы (Баҡалы районы)]] | [[Ахман]] ауылы | 2 | {{ Население | Ахмановский сельсовет (Бакалинский район) | тс }} | 
|А|[[Баҡалы ауыл Советы (Баҡалы районы)]] | [[Баҡалы]] ауылы | 7 | {{ Население | Бакалинский сельсовет (Бакалинский район) | тс }} | 
|А|[[Бозор ауыл Советы (Баҡалы районы)]] | [[Бозор]] ауылы | 4 | {{ Население | Бузюровский сельсовет (Бакалинский район) | тс }} | 
|А|[[Дияш ауыл Советы (Баҡалы районы)]] | [[Дияш]] ауыл | 9 | {{ Население | Дияшевский сельсовет (Бакалинский район) | тс }} | 
|А|[[Ҡамышлытамаҡ ауыл Советы (Баҡалы районы)]] | [[Ҡамышлытамаҡ]] ауылы | 3 | {{ Население | Камышлытамакский сельсовет (Бакалинский район) | тс }} | 
|А|[[Киләй ауыл Советы (Баҡалы районы)]] | [[Киләй]] ауылы | 6 | {{ Население | Килеевский сельсовет (Бакалинский район) | тс }} | 
|А|[[Ҡуштирәк ауыл Советы (Баҡалы районы)]] | [[Ҡуштирәк]] ауылы | 4 | {{ Население | Куштиряковский сельсовет (Бакалинский район) | тс }} | 
|А|[[Михайловка ауыл Советы (Баҡалы районы)]] | [[Михайловка]] ауылы | 8 | {{ Население | Михайловский сельсовет (Бакалинский район) | тс }} | 
|А|[[Мостафа ауыл Советы (Баҡалы районы)]] | [[Мостафа]] ауылы | 3 | {{ Население | Мустафинский сельсовет (Бакалинский район) | тс }} | 
|А|[[Яңы Ҡатай ауыл Советы (Баҡалы районы)]] | [[Яңы Ҡатай]] ауылы | 2 | {{ Население | Новокатаевский сельсовет (Бакалинский район) | тс }} | 
|А|[[Яңы Урсай ауыл Советы (Баҡалы районы)]] | [[Яңы Урсай (Баҡалы районы)]] ауылы | 7 | {{ Население | Новоурсаевский сельсовет (Бакалинский район) | тс }} | 
|А|[[Иҫке Кәстәй ауыл Советы (Баҡалы районы)]] | [[Иҫке Кәстәй]] ауылы | 5 | {{ Население | Старокостеевский сельсовет (Бакалинский район) | тс }} | 
|А|[[Иҫке Ҡорос ауыл Советы (Баҡалы районы)]] | [[Иҫке Ҡорос]] ауылы | 11 | {{ Население | Старокуручевский сельсовет (Бакалинский район) | тс }} | 
|А|[[Иҫке Маты ауыл Советы (Баҡалы районы)]] | [[Иҫке Маты]] ауылы | 9 | {{ Население | Староматинский сельсовет (Бакалинский район) | тс }} | 
|А|[[Иҫке Шәрәшле ауыл Советы (Баҡалы районы)]] | [[Иҫке Шәрәшле]] ауылы | 8 | {{ Население | Старошарашлинский сельсовет (Бакалинский район) | тс }} | 
|А|[[Туҡтағол ауыл Советы (Баҡалы районы)]] | [[Туҡтағол]] ауылы | 3 | {{ Население | Тактагуловский сельсовет (Бакалинский район) | тс }} | 
|А|[[Урманай ауыл Советы (Баҡалы районы)]] | [[Урманай]] ауылы | 5 | {{ Население | Урманаевский сельсовет (Бакалинский район) | тс }} | 
}}

=== Тораҡ пункттар ===
Баҡалы районында 96 тораҡ пункт.
{{Автонумерация
  | Оформление = standard sortable collapsible collapsed
  | Название = Райондың тораҡ пункттары исемлеге
  | Столбцов = 5
  | Заголовок2 = Тораҡ пункт | Заголовок3 = Тибы | Заголовок4 = Халҡы | Заголовок5 = Муниципаль <br>берәмек
  | Выравнивание4 = right
  | Сортировка4 = число
Баҡалы районында 96 тораҡ пункт.
| | [[Александровка]] | ауыл | {{ Население | Александровка (Бакалинский район) | тс }} | [[Бозор ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Ахман]] | ауыл | {{ Население | Ахманово (Башкортостан) | тс }} | [[Ахман ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Әхмәр (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Ахмерово (Бакалинский район) | тс }} | [[Иҫке Ҡорос ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Баҡалы]] | ауыл | {{ Население | Бакалы (Бакалинский район) | тс }} | [[Баҡалы ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Балсыҡлы]] |ауыл | {{ Население | Балчиклы (Башкортостан) | тс }} | [[Иҫке Ҡорос ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Батрак (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Батрак (Башкортостан) | тс }} | [[Яңы Урсай ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Буғабаш]] | ауыл | {{ Население | Бугабашево | тс }} | [[Михайловка ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Буденновсы]] | ауыл | {{ Население | Будённовец | тс }} | [[Михайловка ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Бозор]] | ауыл | {{ Население | Бузюрово | тс }} | [[Бозор ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Үрге Троицкий (Баҡалы районы)]] |ауыл | {{ Население | Верхнетроицкое (Бакалинский район) | тс }} | [[Иҫке Шәрәшле ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Веселая Поляна]] | ауыл | {{ Население | Весёлая Поляна (Башкортостан) | тс }} | [[Иҫке Кәстәй ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Ворсинка (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Ворсинка (Бакалинский район) | тс }} | [[Иҫке Маты ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Ғәлиулла]] | ауыл | {{ Население | Галиуллинка | тс }} | [[Дияш ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Георгиевка (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Георгиевка (Бакалинский район) | тс }} | [[Иҫке Шәрәшле ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Гүрҙебаш]] | ауыл | {{ Население | Гурдыбашево | тс }} | [[Туҡтағол ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Пенькозавод]] | ауыл | {{ Население | Деревня пенькозавода | тс }} | [[Дияш ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Дияш]] | ауыл | {{ Население | Дияшево | тс }} | [[Дияш ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Дубровка (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Дубровка (Бакалинский район) | тс }} | [[Иҫке Маты ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Ерекле]] | ауыл | {{ Население | Зириклы (Бакалинский район) | тс }} | [[Киләй ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Ивановка]] | ауыл | {{ Население | Ивановка (Бакалинский район) | тс }} | [[Яңы Урсай ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Ҡаҙансы (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Казанчи (Башкортостан) | тс }} | [[Иҫке Кәстәй ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Ҡамай]] | ауыл | {{ Население | Камаево (Старокуручевский сельсовет) | тс }} | [[Иҫке Ҡорос ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Камай]] | ауыл | {{ Население | Камаево (Урманаевский сельсовет) | тс }} | [[Урманай ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Ҡамышлытамаҡ]] | ауыл | {{ Население | Камышлытамак | тс }} | [[Ҡамышлытамаҡ ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Ҡандалаҡбаш]] | ауыл | {{ Население | Кандалакбашево | тс }} | [[Туҡтағол ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Карповка (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Карповка (Башкортостан) | тс }} | [[Ҡуштирәк ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Киләй]] | ауыл | {{ Население | Килеево (Башкортостан) | тс }} | [[Киләй ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Килкабыҙ]] | ауыл | {{ Население | Килькабызово | тс }} | [[Иҫке Ҡорос ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Красная Горка (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Красная Горка (Бакалинский район) | тс }} | [[Иҫке Маты ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Ҡорос-Ҡаран]] | ауыл | {{ Население | Куруч-Каран | тс }} | [[Иҫке Ҡорос ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Күрсәй]] | ауыл | {{ Население | Курчеево | тс }} | [[Бозор ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Ҡуштирәк]] | ауыл | {{ Население | Куштиряково | тс }} | [[Ҡуштирәк ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Ҡыҙыл Бүләк]] | ауыл | {{ Население | Кызыл Буляк | тс }} | [[Иҫке Маты ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Мирзаһит]] | ауыл | {{ Население | Мирзаитово | тс }} | [[Урманай ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Михайловка]] | ауыл | {{ Население | Михайловка (Дияшевский сельсовет) | тс }} | [[Дияш ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Михайловка]] | ауыл | {{ Население | Михайловка (Михайловский сельсовет, Бакалинский район) | тс }} | [[Михайловка ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Мулланур]] | ауыл | {{ Население | Мулланурово | тс }} | [[Иҫке Маты ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Мунсайылға]] | ауыл | {{ Население | Мунча-Елга | тс }} | [[Иҫке Ҡорос ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Мөслим]] | ауыл | {{ Население | Муслюминка | тс }} | [[Яңы Урсай ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Мостафа]] | ауыл | {{ Население | Мустафино (Бакалинский район) | тс }} | [[Мостафа ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Нуғайбәк]] | ауыл | {{ Население | Нагайбаково | тс }} | [[Яңы Урсай ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Наратйылға]] | ауыл | {{ Население | Нарат-Елга | тс }} | [[Мостафа ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Наратсоҡор]] | ауыл | {{ Население | Нарат-Чукур | тс }} | [[Дияш ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Түбәнге Яңы Кәстәй]] | ауыл | {{ Население | Нижнее Новокостеево | тс }} | [[Михайловка ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Николаевка (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Николаевка (Бакалинский район) | тс }} | [[Дияш ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Яңы Әғбәз]] | ауыл | {{ Население | Новоагбязово | тс }} | [[Иҫке Шәрәшле ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Яңы Әлмәт]] | ауыл | {{ Население | Новоальметьево | тс }} | [[Киләй ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Яңы Гусев]] | ауыл | {{ Население | Новогусево | тс }} | [[Иҫке Ҡорос ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Яңы Әзмей]] | ауыл | {{ Население | Новое Азмеево | тс }} | [[Дияш ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Яңы Илек (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Новоиликово (Бакалинский район) | тс }} | [[Киләй ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Яңы Ҡатай]] | ауыл | {{ Население | Новокатаево | тс }} | [[Яңы Ҡатай ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Яңы Кәстәй]] | ауыл | {{ Население | Новокостеево | тс }} | [[Иҫке Шәрәшле ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Яңы Ҡорос]] | ауыл | {{ Население | Новокуручево | тс }} | [[Иҫке Ҡорос ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Яңы Останков]] | ауыл | {{ Население | Новоостанково | тс }} | [[Иҫке Ҡорос ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Яңы Һаҫыҡкүл]] | ауыл | {{ Население | Новосасыкуль | тс }} | [[Ҡуштирәк ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Яңы Троицкий (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Новотроицкое (Бакалинский район) | тс }} | [[Иҫке Шәрәшле ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Яңы Урсай (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Новоурсаево | тс }} | [[Яңы Урсай ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Яңы Балыҡлы]] | ауыл | {{ Население | Новые Балыклы | тс }} | [[Баҡалы ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Яңы Маты]] | ауыл | {{ Население | Новые Маты | тс }} | [[Иҫке Маты ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Яңы Уҫы (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Новые Усы (Башкортостан) | тс }} | [[Яңы Урсай ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Яңы Шәрәшле]] | ауыл | {{ Население | Новые Шарашли | тс }} | [[Иҫке Шәрәшле ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Яңы Тымытыҡ]] | ауыл | {{ Население | Новый Тумутук | тс }} | [[Ҡуштирәк ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Яңы Шыуған]] | ауыл | {{ Население | Новый Шуган | тс }} | [[Михайловка ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Орловка (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Орловка (Бакалинский район) | тс }} | [[Михайловка ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Пальчиков]] | ауыл | {{ Население | Пальчиково | тс }} | [[Мостафа ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Петровка (Яңы Урсай ауыл советы, Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Петровка (Новоурсаевский сельсовет) | тс }} | [[Яңы Урсай ауыл Советы  (Баҡалы районы)]]
| | [[Петровка (Иҫке Маты ауыл советы, Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Петровка (Староматинский сельсовет) | тс }} | [[Петровка (Иҫке Маты ауыл советы, Баҡалы районы)]]
| | [[Емеш-еләк]] | ауыл | {{ Население | Плодоягодная | тс }} | [[Баҡалы ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Покровка (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Покровка (Бакалинский район) | тс }} | [[Иҫке Шәрәшле ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Сазоновка (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Сазоновка (Башкортостан) | тс }} | [[Иҫке Маты ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Саҡат]] | ауыл | {{ Население | Сакатово | тс }} | [[Ҡамышлытамаҡ ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Сосновка (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Сосновка (Бакалинский район) | тс }} | [[Баҡалы ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Иҫке Гусев]] |ауыл | {{ Население | Старогусево | тс }} | [[Иҫке Ҡорос ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Иҫке Әзмей]] | ауыл | {{ Население | Старое Азмеево | тс }} | [[Дияш ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Иҫке Илек (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Староиликово (Бакалинский район) | тс }} | [[Киләй ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Иҫке Ҡатай]] | ауыл | {{ Население | Старокатаево | тс }} | [[Яңы Ҡатай ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Иҫке Кәстәй]] | ауыл | {{ Население | Старокостеево | тс }} | [[Иҫке Кәстәй ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Иҫке Ҡорос]] | ауыл | {{ Население | Старокуручево | тс }} | [[Иҫке Ҡорос ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Иҫке Ҡуян]] | ауыл | {{ Население | Старокуяново | тс }} | [[Баҡалы ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Иҫке Балыҡлы]] | ауыл | {{ Население | Старые Балыклы | тс }} | [[Ахман ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Иҫке Маты]] | ауыл | {{ Население | Старые Маты | тс }} | [[Иҫке Маты ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Иҫке Шәрәшле]] | ауыл | {{ Население | Старые Шарашли | тс }} | [[Иҫке Шәрәшле ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Һөйөндөк (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Суюндюково (Бакалинский район) | тс }} | [[Урманай ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Туҡтағол  (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Тактагулово (Бакалинский район) | тс }} | [[Туҡтағол ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Таллыһыҙа]] | ауыл | {{ Население | Таллы-Сыза | тс }} | [[Урманай ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Туҡбирҙе]] | ауыл | {{ Население | Токбердино | тс }} | [[Баҡалы ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Үмәр]] | ауыл | {{ Население | Умирово | тс }} | [[Киләй ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Урман (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Урман (Бакалинский район) | тс }} | [[Баҡалы ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Урманай]] | ауыл | {{ Население | Урманаево | тс }} | [[Урманай ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Үҫтем]] | ауыл | {{ Население | Устюмово | тс }} | [[Ҡамышлытамаҡ ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Утар]] | ауыл | {{ Население | Утарово | тс }} | [[Михайловка ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Фёдоровка (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Фёдоровка (Бакалинский район) | тс }} | [[Иҫке Кәстәй ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Холодный Ключ (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Холодный Ключ (Бакалинский район) | тс }} | [[Бозор ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Сүмәлә]] | ауыл | {{ Население | Чумаля | тс }} | [[Михайловка ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Юлтимер]] | ауыл | {{ Население | Юльтимировка | тс }} | [[Дияш ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
| | [[Юрмый (Баҡалы районы)]] | ауыл | {{ Население | Юрминка (Башкортостан) | тс }} | [[Иҫке Кәстәй ауыл Советы (Баҡалы районы)]]
}}

=== Юҡҡа сыҡҡан тораҡ пункттар ===
* [[Аҙнаҡай (Баҡалы районы)]]
* [[Логовка (Баҡалы районы)]]
* [[Район дауаханаһы ҡасабаһы (Баҡалы районы)]]
* [[Хлебный Ключ]]
* [[Яңы Көс]]

== Иҡтисады ==
Район иҡтисадының төп тармағы - ауыл хужалығы, иген етештереүҙә, сөгөлдөрсөлөктә, картуфсылыҡта, һөт-ит малсылығында, сусҡасылыҡта һәм умартасылыҡта махсуслаша.

Сәнәғәт тармаҡтары: урындағы ауыл хужалығы, урман хужалығы сеймалын эшкәртеү, сыр заводы, урман комбинаты һәм Баҡалы кирбес заводы.

== Транспорты ==
Автомобиль юлдары районды Өфө (Саҡмағош ауылы аша) һәм Туймазы ҡалалары менән тоташтыра. 

== Мәғариф һәм мәҙәниәт ==
Районда юғары профессиональ училище һәм һатыусылар әҙерләү мәктәбе (Баҡалы ауылы), 62 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 18 урта мәктәп бар; 29 асыҡ  китапхана, 54 клуб учреждениеһы, 2 дауахана бар. Район гәзите сыға<ref>[https://bakaly.bashkortostan.ru/ Сайт администрации района] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200509170136/https://bakaly.bashkortostan.ru/ |date=2020-05-09 }}</ref>.

== Дин ==
Районда мосолмандар һәм православие динендәгеләр йәшәй. Баҡалы районы территорияһында Буғабаш ауылы эргәһендә Богородица Одиктриевский (Буғабаш) ҡатын-ҡыҙҙар монастыры урынлашҡан, уға 1900 йылда нигеҙ һалынған, 2000 йылдар башында тергеҙелгән. Монастырҙа православие христиандары тарафынан хөрмәт ителгән, риүәйәт буйынса быуат аҙағында ташта күренгән Смоленск Божья Матерь иконаһы һаҡлана, күренеү урыны буйынса "Буғабаш" иконаһы тип аталған. Икона кеше ҡулы эшләй алмай торған, мөғжизәле тип иҫәпләнә. Монастырь ғибәҙәт ҡылыу урыны булып тора.

== Билдәле кешеләре ==
* [[Асанбаев Николай Васильевич|Нәжиб Асанбаев]] (7.11.1921—28.03.2013) — [[Башҡортостан]]дың халыҡ яҙыусыһы (2006), РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1982), [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, [[Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] лауреаты, [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Ахман]] ауылынан.
* [[Мурзин Даян Баян улы]] («Ҡара генерал») (20.01.1921 [[Иҫке Балыҡлы]], Баҡалы районы, Өфө губернаһы — 09.02.2012 йыл, Өфө) — Икенсе донъя һуғышында һәм Ҡаршылыҡ хәрәкәтендә ҡатнашыусы. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында — Молотов исемендәге парртизан отряды командиры, Я. Жижка исемендәге 1-се Чехословакия интернациональ бригадаһының легендар командиры, ЧССР Геройы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған юрисы (1972). Чехия һәм Словакияның 16 ҡалаһы Почётлы гражданы. Өфө ҡалаһының Почётлы гражданы.
* [[Әһлетдинов Фәйзулла Хәзи улы]] (15.03.1915—29.10.1988) — Хәсән күле янындағы 1938 йылғы совет‑япон ҡораллы бәрелешендә һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Уҡсылар полкының взвод командиры ярҙамсыһы, сержант. Советтар Союзы Геройы (1943). 1915 йылда Һамар губернаһы Бөгөлмә кантоны Бөгөлмә өйәҙе [[Һаҫыҡкүл]] ауылында тыуған.
* [[Грекова Анастасия Ивановна]] (24.11.1923—1.06.2000), ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп эшмәкәре. 1972—1989 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]]ның фәнни эштәр буйынса проректоры. Иҡтисад фәндәре докторы (1971), профессор (1978). [[РСФСР]]‑ҙың (1984) һәм [[Башҡорт АССР‑ы]]ның (1974) атҡаҙанған фән эшмәкәре. [[Үмәр]] ауылынан<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/3584 Башҡорт энциклопедияһы — Грекова Анастасия Ивановна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224094921/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/3584 |date=2019-12-24 }}</ref>.
* [[Ғабдрафиҡов Фәнил Зәкәриә улы]] (19.11.1958), ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп эшмәкәре. 2001—2012 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт аграр университеты]]ның ауыл хужалығын механизациялау факультеты деканы. Техник фәндәр докторы (2005). Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2008). [[Иҫке Балыҡлы]] ауылынан<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/8-statya/3644-abdrafi-ov-f-nil-z-k-ri-uly. Башҡорт энциклопедияһы — Ғабдрафиҡов Фәнил Зәкәриә улы]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
* [[Ғәлиуллин Заһиҙулла Талип улы]] (26.12.1929—28.03.2016), ғалим-инженер-механик. Техник фәндәр докторы (1970), профессор (1974). РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1992), СССР газ сәнәғәтенең почётлы хеҙмәткәре (1977), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1974). И. М. Губкин исемендәге премия лауреаты (1992). [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] (1974) кавалеры. [[Яңы Урсай (Баҡалы районы)|Яңы Урсай]] ауылынан.
* [[Ғәлләмов Флүр Фәнәүи улы]] (1.12.1968), иҡтисадсы, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының 4-се һәм 5-се саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты, Башҡортостан Республикаһының Кредит һәм финанс ойошмалары ассоциацияһы Советы рәйесе, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (2011). [[Баҡалы (Баҡалы районы)|Баҡалы]] ауылынан.
* [[Дәүләтов Рәмис Мәхийән улы]] (12.11.1948), дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре, ғалим-иҡтисадсы. 1998—2005 йылдарҙа Баҡалы районы хакимиәте башлығы, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның ике саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты, Иҡтисад фәндәре кандидаты (2006). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. [[Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)|Халыҡтар дуҫлығы ордены]] кавалеры (2003). Райондың почётлы гражданы. [[Иҫке Ҡуян]] ауылынан.
* [[Зотов Виктор Никифорович]] (25.05.1925—16.07.1996), педагог, [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, гвардия майоры (1953). Уҡсылар дивизияһының айырым миномёт полкы миномётсыһы. Дан ордендарының тулы кавалеры. [[Башҡорт АССР-ы]] мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1975). [[Баҡалы (Баҡалы районы)|Баҡалы]] ауылынан.
* [[Мөхәмәтйәнов Ирек Зирәк улы]] (22.01.1959), ғалим-математик, 1981 йылдан Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы, 2006—2010 йылдарҙа кафедра мөдире. Физика‑математика фәндәре докторы (2004). [[Иҫке Ҡорос]] ауылынан<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/9669 Башҡорт энциклопедияһы — Мөхәмәтйәнов Ирек Зирәк улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224102415/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/9669 |date=2019-12-24 }}</ref>.
* [[Романов Анатолий Иванович]] (20.09.1947) — дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1991). Башҡортостан Республикаһының 1-се һәм 2-се саҡырылыш [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай|Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған агрономы. [[Яңы Маты]] ауылынан<ref>[https://ilish-muzey.my1.ru/index/romanov_anatolij_ivanovich/0-509 Илишевский историко-краеведческий музей. Официальный сайт. Романов Анатолий Иванович]</ref>.
* [[Абрамичева Нина Ивановна]] (1926-) [[Михайловка ауыл Советы (Баҡалы районы)|Михайловка]] ауылында тыуған. Социалистик Хеҙмәт Геройы.
* [[Антонова Нина Васильевна]] (2.12.1935 -) [[Баҡалы (Баҡалы районы)|Баҡалы]] ауылында тыуған. Украина ССР-ының атҡаҙанған артисы.
* [[Әхмәтгәрәев Аҡмалетдин Йыһан улы]] (04.02.1932) [[Мостафа (Баҡалы районы)|Мостафа]] ауылында тыуған. Социалистик Хеҙмәт Геройы.
* [[Варфоломеев Василий Михайлович]] — (01.01.1923 йыл — 11.09.1988) — Бөйөк Ватан һуғышы яугире, тоҫҡаусы, өлкән сержант. Дан орденының тулы кавалеры.
* [[Дьяков Владимир Анатольевич]] (14.06.1919, [[Баҡалы (Баҡалы районы)|Баҡалы]], Башҡортостан — 16.11.1995, Мәскәү) — Рәсәй тарихсыһы, славист, археограф. Польша тарихы һәм XIX быуат поляк ихтилалдары белгесе. Тарих фәндәре докторы, Польша Фәндәр Академияһының сит ил ағзаһы.
* [[Зарубин Степан Федотович]] (25.3.1908 —12.5.1995) — көнсығыш ғилеме белгесе, совет дипломаты. Урыҫ-япон һүҙлеге авторҙашы (1950), япон теле дәреслеге авторҙарының береһе (1953), Ҙур урыҫ-япон һүҙлеге авторы (1964). Баҡалы районы, [[Иҫке Шәрәшле]] ауылында тыуған<ref>{{БЭ2013|50977}}</ref>.
* [[Карманов Афанасий Георгиевич]] (18.01.1907 — 23.06.1941) — хәрби хеҙмәткәр, 1939—40 йылдарҙағы совет‑фин һуғышында ҡатнашҡан һәм Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған осоусы, эскадрилья командиры, капитан. Советтар Союзы Геройы (1942, үлгәндән һуң). [[Иҫке Кәстәй]] ауылынан.
* [[Кириллова Евдокия Федотовна]] (15.04.1927 — 01.07 2005, Баҡалы ауылы) — Башҡорт АССР-ы Баҡалы районының «Ленин юлы» колхозының өлкән ҡош ҡараусыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы. КПСС-тың XXII съезы делегаты. Баҡалы районының почётлы гражданы. [[Яңы Илек (Баҡалы районы)|Яңы Илек]] ауылынан.
* [[Костин Яков Дмитриевич]] (20.10.1917, [[Баҡалы (Баҡалы районы)|Баҡалы]] — 20.09.1993) — 1938 йылда Хәсән күле янындағы совет-япон ҡораллы бәрелешендә ҡатнашҡан Бөйөк Ватан һуғышы яугире, уҡсылар полкы минометсыһы, кесе сержант. Дан орденының тулы кавалеры.
* [[Кузнецов Александр Васильевич]] (17 (30).06.1916, [[Баҡалы (Баҡалы районы)|Баҡалы]]—) — хәрби һәм граждан лётчигы, Бөйөк Ватан һуғышында, Польша территорияһындағы Ҡаршылыҡ хәрәкәтендә ҡатнашҡан. Польшаның милли геройы, партизан эшмәкәрлеге өсөн юғары награда — «Возрождение Польши» Алтын тәреһе, «Лодзь ҡалаһының Почётлы гражданы»<ref>[http://chel-portal.ru/encyclopedia/Kuznecov/t/9336 Кузнецов Александр Васильевич, ]</ref>.
* [[Латипов Урал Рамдраҡ улы]] (бел. Урал Рамдракавіч Латыпаў; 28.02.1951) — юрист, хәрби хеҙмәткәр, юғары хәрби мәктәп уҡытыусыһы. Беларусь Республикаһының сит ил эштәре министры (1998—2000). Беларусь Республикаһы Президенты Хакимиәте Етәксеһе (2001—2004). Юридик фәндәр докторы (1993), профессор (1994). Полковник (1991). Белоруссияның дәүләт һәм ижтимағи-сәйәси эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2021). [[Яңы Ҡатай]] ауылынан.
* [[Петров, Михаил Петрович (полковник)|Михаил Петрович Петров]] (17.11.1904 — 05.08.1967 йыл) — Советтар Союзы Геройы, 2-се Белоруссия фронты, 50-се армия, 139-сы уҡсылар дивизияһының (3-сө формирование) 364-сы уҡсылар полкы командиры, подполковник. [[Иҫке Шәрәшле]] ауылынан.
* [[Светляков Анисим Илларионович]] (17.02.1897, Баҡалы районы, [[Ҡаҙансы (Баҡалы районы)|Ҡаҙансы]]—13.05.1977) — совет хәрби начальнигы, генерал-майор.
* [[Соколов Михаил Анисимович]] (12.01.1925—14.01.2003) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, уҡсылар взводы командиры, лейтенант. Советтар Союзы Геройы (1945). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған агрономы. [[Яңы Останков]] ауылынан.
* [[Сәйетов Илдар Ширҡәт улы]] (25.01.1957—14.10.2020) — театр һәм кино актёры. 1983—2020 йылдарҙа хәҙерге Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2002). [[Баҡалы (Баҡалы районы)|Баҡалы]] ауылынан.
* [[Нуркаев Талип Латип улы]] — (09.03.1925—24.09.1997) — нефтсе, 1951—1985 йылдарҙа «Туймазынефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы операторы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Советтар Союзы Геройы (1944), Башҡорт АССР-ының 9-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты. РСФСР-ҙың атҡаҙанған нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәре (1985), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1975), СССР-ҙың почётлы нефтсеһе. СССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты (1979). Октябрьский ҡалаһының почётлы гражданы. 1948 йылдан ВКП(б) ағзаһы. [[Үҫтем]] ауылынан.
* [[Туснолобов Степан Сергеевич]] (27.10.1918—24.12.1986) — нефтсе, Дүртөйлө быраулау идаралығының элекке быраулаусыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, уҡсылар полкының танкыға ҡаршы дивизионында орудие командиры, өлкән сержант. Дан орденының тулы кавалеры. 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1966), Ҡыҙыл Йондоҙ һәм Почёт Билдәһе ордендары кавалеры. [[Карповка (Баҡалы районы)|Карпов]] ауылында уҡый.
* [[Утин Василий Ильич]] (17.12.1918—10.12.1941) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир. Совет ғәскәрҙәренең Бессарабияға һәм Төньяҡ Буковинаға 1940 йылдағы хәрби походында ҡатнашыусы. СССР Эске Эштәр Халыҡ Комиссариатының махсус тәғәйенләштәге сик буйы полкы автоматсыһы, политрук урынбаҫары. Советтар Союзы Геройы (1942, үлгәндән һуң). [[Буғабаш]] ауылынан.
* [[Үлмәҫова Светлана Виктор ҡыҙы]] (04.02.1953, [[Яңы Балыҡлы]]) — СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры. Донъя рекордсыһы (1982). Донъя Кубогы еңеүсеһе (1979), Европа Чемпионаты еңеүсеһе(1978, 1982).
* [[Раянов Фәнис Мансур улы]] (12.12.1938) — хоҡуҡ белгесе, юғары мәктәп эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1995), юридик фәндәр докторы (1982), профессор (1983). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1984), Рәсәй Федерацияһы почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1998). «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены (2018) кавалеры. [[Туҡтағол (Баҡалы районы)|Туҡтағол]] ауылынан.

== Иҫтәлекле урындары ==
* Урманай ауылында яугир-ҡотҡарыусыға һәйкәл (1965).
* Мостафа ауылында (Баҡалы районы) Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир-яҡташтарға һәйкәл (1967).
* Яңы Ҡатай ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларға арналған обелиск (1975). Авторы З. О. Шәйәхмәтов.
* Ҡамышлытамаҡ ауылында һәләк булған яугирҙар иҫтәлегенә обелиск (1976).
* Дияш ауылында Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандарға һәйкәл (1978).
* Нуғайбәк ауылында Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәләк булғандарға һәйкәл (1981).
* Күрсәй ауылында Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандарға һәйкәл (1981).
* Ҡаҙансы ауылында Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандарға һәйкәл (1985).
* Иҫке Маты ауылында Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәләк булғандарға стела (1985).
* Иҫке Баҡалы ауылында Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәләк булған яҡташтарға һәйкәл (1986).
* Яңы Урсай ауылында Бөйөк Ватан һуғышы стелаһы (1989).
* Туҡтағол ауылында Бөйөк Ватан һуғышы иҫтәлегенә һәйкәл.
* Туҡбирҙе ауылында Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандар иҫтәлегенә стела (2005).
* Яңы Балыҡлы ауылында 1941-1945 йылдарҙа Тыуған ил өсөн һәләк булғандар иҫтәлегенә стела (2005).
* Иҫке Гусев ауылында Бөйөк Ватан һуғышы обелискы.
* Иҫке Шәрәшле ауылындағы Бөйөк Ватан һуғышы обелискы (1990). Авторы В. В. Алсынов<ref>{{Cite web |url=http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/19-pamyatniki/18675-bakalinskij-rajon |title=Бакалинский район. Башкирская энциклопедия. |accessdate=2017-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170915204729/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/19-pamyatniki/18675-bakalinskij-rajon |archivedate=2017-09-15 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170915204729/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/19-pamyatniki/18675-bakalinskij-rajon |date=2017-09-15 }}</ref>.

<!-- БАКАЛИНСКИЙ РАЙОН (Баҡалы районы), расположен на З. РБ. Граничит с Илишевским р-ном на С.-В., Чекмагушевским на В., Шаранским на Ю., РТ на З. Образован 20 авг. 1930, в состав района вошли волости Белебеевского кантона (см. Административный район). Упразднён 1 февр. 1963, терр. вошла в состав Туймазинского р-на. Вновь образован 3 марта 1964. Пл. — 1951 км2. Адм. центр — с. Бакалы, находится в 175 км к С.-З. от Уфы и 75 км к С. от ж.-д. ст. Туймазы. Нас. (тыс. чел.): в 1939 — 59,9; 1959 — 47,0; 1989 — 32,3; 2002 — 32,3; 2010 — 28,7. Нац. состав (2010): татары — 51,7 % (в том числе кряшены — 13,3 %), русские — 21,3 %, башкиры — 19,4 %. Ср. плотность нас. — 16,4 чел./км2. В районе 17 сельских советов, 96 сел. насел. пунктов, наиб. крупные: сс. Бакалы (9,5 тыс. чел.), Старокуручево (1,5 тыс.), Ст. Маты (0,9 тыс.).
Терр. района расположена в сев. ч. Бугульминско-Белебеевской возвышенности, рельеф увалисто-холмистый. Б.р. находится в пределах Татарского свода. Выявлены м-ния песчано-гравийных смесей (Суюндукское), глин и суглинков кирпичных (Бакалинское, Катаевское), нефтяные месторождения (Калаевское, Мустафинское). Климат континентальный, умеренно влажный. Ср.-год. т-ра воздуха — 4,5°С, ср. т-ра янв. — ˗20°С, июля — 25°С. Абс. макс. т-ра — 35°С, абс. миним. — ˗34,5°С. Ср.-год. кол-во осадков — 563 мм, в тёплый период — 300—390 мм. Гидрографическую сеть образуют рр. Ик, Сюнь и их притоки. Распространены тёмно-серые и серые лесные почвы, встречаются выщелоч. чернозёмы. Леса занимают 30 % терр. района; для приподнятой ч. водоразделов характерны смешанные широколиств., для пониженной — дубовые, берёзово-дубовые, берёзово-осиновые леса. Животный мир представлен лесостепными видами. Сосновые боры возле устья р. Маты, старовозрастные посадки хвойных пород в Бакалинском лесхозе являются памятниками природы.
В 2018 пл. угодий сельскохозяйственных составила 121,8 тыс. га (62,4 % общей пл.), в том числе пашни — 77,2, сенокосов — 9,3, пастбищ — 35,3; пл. лесов — 64,0, поверхностных вод — 1,1. Район входит в южную лесостепную зону. С. х. пр-тия [7 СПК, 14 ООО, ОАО, 60 крестьянских (фермерских) хозяйств], 11 личных подсобных хозяйств специализируются на выращивании зерновых культур, сах. свёклы, картофеля, разведении КРС мясо-молочного направления, свиней. Действуют асфальто-бетонный з-д, Бакалинский лесокомб-т, МУП «Коммунхоз», «Бакалыводстрой», ОАО «Бакалымолоко» и др. По терр. района проходят автомобильные дороги Кушнаренково-Чекмагуш-Бакалы, Белебей-Николаевка-Туймазы-Бакалы. Б.р. входит в западный экономический подрайон.
В районе имеются проф. лицей № 78, 24 общеобразоват. школы, из них 16 ср., в том числе Бакалинская средняя школа № 1, Старокуручевская средняя школа, 3 дошкольных учреждения, 22 группы дошкольного образования, Дом детского тв-ва, дет. школа искусств, ДЮСШ; центр. районная б-ца, 2 сел. врачебные амбулатории, 43 фельдшерско-акушерских пункта; ДК, 23 сел. дома культуры, 14 сел. клубов, 29 библиотек, музей; женский монастырь (с. Бугабашево); 31 спортзал, бассейн «Дельфин», стадион, спорт. комплекс «Биатлон», физкультурно-оздоровит. комплекс «Олимп» (Бакалы). Действуют Респ. национально-культурный центр кряшен, Фонд поддержки талантливой молодёжи. В районе 2 образцовых и 5 нар. коллективов худ. самодеят-сти. Издаётся газ. «Бакалинские зори». http://bashenc.online/ru/articles/80518/
Г. А. Гафаров -->

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|4}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|80518}}
* Бакалинская земля: история и люди. — Уфа: ГУП РБ УПК, 2010. — 320 с.: ил. ISBN 978-5-85051-512-6{{ref-ru}}
{{Навигация}}
* [https://bakaly.bashkortostan.ru/ Сайт администрации района] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200509170136/https://bakaly.bashkortostan.ru/ |date=2020-05-09 }}
* [https://web.archive.org/web/20191116120513/https://bashkirica.com/upload/iblock/458/45806d56a29dfba003936e98575aa3a3.pdf Башкиры Бакалинского района РБ. Научный справочник]
{{Башҡортостан}}

{{Баҡалы районы ауылдары}}
{{Баҡалы районы муниципаль берәмектәре}}
{{Башҡортостан райондары}}

[[Категория:Башҡортостан райондары]]
[[Категория:Баҡалы районы]]

{{Bakal-stub}}
Баҡалы районы () — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһындағы муниципаль район. Административ үҙәге — Баҡалы ауылы. Районда 31 886 кеше йәшәй.

Баҡалы районының административ үҙәге — Өфө ҡалаһынан 173 километрҙа һәм Туймазынан  75 километрҙа урынлашҡан Баҡалы ауылы.

 Географик урыны 
Башҡортостандың көнбайышында урынлашҡан, Илеш, көнсығышта - Саҡмағош, көньяҡта - Шаран райондары, көнбайышта Татарстан менән сиктәш. Район майҙаны 1951 км² тәшкил итә.

Район Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығының төньяҡ армыттарында урынлашҡан, ул һөҙәгерәк төньяҡҡа, Ағиҙел йылғаһы үҙәненә табан төшкән. Климаты континенталь һәм уртаса дымлы булыуы менән айырыла. Һыу айырғыстарҙың күтәренке өлөшөнә - ҡатнаш киң япраҡлы урмандар, түбән өлөшөнә имән, ҡайын-имән һәм ҡайын-уҫаҡ урмандары хас. Урмандар район территорияһының 44 %-ын биләй. Район территорияһынан Сөн йылғаһы, уның көньяҡ-көнбайыш сите буйлап - Ыҡ йылғаһы аға. Һоро һәм ҡараһыу һоро урман тупрағы таралған, тап-тап булып йыуылған ҡара тупраҡ осрай.

Ер аҫты ресурстары нефть ятҡылыҡтарынан (Мостафа, Ҡатай), кирбес сеймалынан (Баҡалы, Ҡатай, Иҫке Ҡорос, Мәлкән) һәм ҡом-ҡырсын ҡатнашмаһынан (Карпов, Киләй) тора.

 Тарихы 
Район 1930 йылдың 20 авгусында ойошторола, Бөтә Рәсәй Үҙәк башҡарма комитеты президиумы ҡарары менән Башҡорт Автономиялы Республикаһын кантондарға бүлеү бөтөрөлә һәм 48 район ойошторола. 1937 йылда РСФСР Юғары Советы Указы менән Татар АССР-ының Мөслим районынан Яңы Әғбәҙ ауыл советы Башҡорт АССР-ының Баҡалы районы составына күсерелә ЦГИА РБ: Ф. Р-394. Оп.3, д.916, л.17..

 Символикаһы 

 Халҡы 

Рәсәй Иҡтисади үҫеш министрлығы күҙаллауынса, киләсәктә халыҡ һаны тәшкил итәсәк:Стратегия пространственного развития Российской Федерации на период до 2025 года (проект):
 2024 - 24,66 мең кеше.
 2035 - 20,96 мең кеше.

 Милли составы
2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуға ярашлы: башҡорттар - 17,3 %, татарҙар - 53,4 %, урыҫтар - 22,3 %, сыуаштар - 3 %, мариҙар - 2,7 %, башҡа милләт кешеләре - 1,1 % .

 Административ бүленеше 
Баҡалы районына республиканың административ-территориаль берәмеге булараҡ 17 ауыл советы инәЗакон Республики Башкортостан от 20.04.2005 № 178-з (ред. от 01.06.2015) «Об административно-территориальном устройстве Республики Башкортостан»Постановление Правительства Республики Башкортостан от 29.12.2006 № 391 (ред. от 09.02.2015) «Об утверждении реестра административно-территориальных единиц и населённых пунктов Республики Башкортостан».

Урындағы үҙидара сиктәрендә бер үк исемле муниципаль районға ауыл биләмәһе статусына эйә 17 муниципаль берәмек инәЗакон Республики Башкортостан от 17 декабря 2004 года N 126-з «О границах, статусе и административных центрах муниципальных образований в Республике Башкортостан»Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан Закон Республики Башкортостан «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Республики Башкортостан в связи с объединением отдельных сельсоветов и передачей населённых пунктов» (Принят Государственным Собранием — Курултаем Республики Башкортостан 18 ноября 2008 года):

 Тораҡ пункттар 
Баҡалы районында 96 тораҡ пункт.

 Юҡҡа сыҡҡан тораҡ пункттар 
 Аҙнаҡай (Баҡалы районы)
 Логовка (Баҡалы районы)
 Район дауаханаһы ҡасабаһы (Баҡалы районы)
 Хлебный Ключ
 Яңы Көс

 Иҡтисады 
Район иҡтисадының төп тармағы - ауыл хужалығы, иген етештереүҙә, сөгөлдөрсөлөктә, картуфсылыҡта, һөт-ит малсылығында, сусҡасылыҡта һәм умартасылыҡта махсуслаша.

Сәнәғәт тармаҡтары: урындағы ауыл хужалығы, урман хужалығы сеймалын эшкәртеү, сыр заводы, урман комбинаты һәм Баҡалы кирбес заводы.

 Транспорты 
Автомобиль юлдары районды Өфө (Саҡмағош ауылы аша) һәм Туймазы ҡалалары менән тоташтыра. 

 Мәғариф һәм мәҙәниәт 
Районда юғары профессиональ училище һәм һатыусылар әҙерләү мәктәбе (Баҡалы ауылы), 62 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 18 урта мәктәп бар; 29 асыҡ  китапхана, 54 клуб учреждениеһы, 2 дауахана бар. Район гәзите сығаСайт администрации района .

 Дин 
Районда мосолмандар һәм православие динендәгеләр йәшәй. Баҡалы районы территорияһында Буғабаш ауылы эргәһендә Богородица Одиктриевский (Буғабаш) ҡатын-ҡыҙҙар монастыры урынлашҡан, уға 1900 йылда нигеҙ һалынған, 2000 йылдар башында тергеҙелгән. Монастырҙа православие христиандары тарафынан хөрмәт ителгән, риүәйәт буйынса быуат аҙағында ташта күренгән Смоленск Божья Матерь иконаһы һаҡлана, күренеү урыны буйынса "Буғабаш" иконаһы тип аталған. Икона кеше ҡулы эшләй алмай торған, мөғжизәле тип иҫәпләнә. Монастырь ғибәҙәт ҡылыу урыны булып тора.

 Билдәле кешеләре 
 Нәжиб Асанбаев (7.11.1921—28.03.2013) — Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы (2006), РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1982), Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ахман ауылынан.
 Мурзин Даян Баян улы («Ҡара генерал») (20.01.1921 Иҫке Балыҡлы, Баҡалы районы, Өфө губернаһы — 09.02.2012 йыл, Өфө) — Икенсе донъя һуғышында һәм Ҡаршылыҡ хәрәкәтендә ҡатнашыусы. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында — Молотов исемендәге парртизан отряды командиры, Я. Жижка исемендәге 1-се Чехословакия интернациональ бригадаһының легендар командиры, ЧССР Геройы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған юрисы (1972). Чехия һәм Словакияның 16 ҡалаһы Почётлы гражданы. Өфө ҡалаһының Почётлы гражданы.
 Әһлетдинов Фәйзулла Хәзи улы (15.03.1915—29.10.1988) — Хәсән күле янындағы 1938 йылғы совет‑япон ҡораллы бәрелешендә һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Уҡсылар полкының взвод командиры ярҙамсыһы, сержант. Советтар Союзы Геройы (1943). 1915 йылда Һамар губернаһы Бөгөлмә кантоны Бөгөлмә өйәҙе Һаҫыҡкүл ауылында тыуған.
 Грекова Анастасия Ивановна (24.11.1923—1.06.2000), ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп эшмәкәре. 1972—1989 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтының фәнни эштәр буйынса проректоры. Иҡтисад фәндәре докторы (1971), профессор (1978). РСФСР‑ҙың (1984) һәм Башҡорт АССР‑ының (1974) атҡаҙанған фән эшмәкәре. Үмәр ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Грекова Анастасия Ивановна .
 Ғабдрафиҡов Фәнил Зәкәриә улы (19.11.1958), ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп эшмәкәре. 2001—2012 йылдарҙа Башҡорт дәүләт аграр университетының ауыл хужалығын механизациялау факультеты деканы. Техник фәндәр докторы (2005). Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2008). Иҫке Балыҡлы ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Ғабдрафиҡов Фәнил Зәкәриә улы.
 Ғәлиуллин Заһиҙулла Талип улы (26.12.1929—28.03.2016), ғалим-инженер-механик. Техник фәндәр докторы (1970), профессор (1974). РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1992), СССР газ сәнәғәтенең почётлы хеҙмәткәре (1977), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1974). И. М. Губкин исемендәге премия лауреаты (1992). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1974) кавалеры. Яңы Урсай ауылынан.
 Ғәлләмов Флүр Фәнәүи улы (1.12.1968), иҡтисадсы, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының 4-се һәм 5-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, Башҡортостан Республикаһының Кредит һәм финанс ойошмалары ассоциацияһы Советы рәйесе, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (2011). Баҡалы ауылынан.
 Дәүләтов Рәмис Мәхийән улы (12.11.1948), дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре, ғалим-иҡтисадсы. 1998—2005 йылдарҙа Баҡалы районы хакимиәте башлығы, Башҡортостан Республикаһының ике саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, Иҡтисад фәндәре кандидаты (2006). Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2003). Райондың почётлы гражданы. Иҫке Ҡуян ауылынан.
 Зотов Виктор Никифорович (25.05.1925—16.07.1996), педагог, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, гвардия майоры (1953). Уҡсылар дивизияһының айырым миномёт полкы миномётсыһы. Дан ордендарының тулы кавалеры. Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1975). Баҡалы ауылынан.
 Мөхәмәтйәнов Ирек Зирәк улы (22.01.1959), ғалим-математик, 1981 йылдан Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы, 2006—2010 йылдарҙа кафедра мөдире. Физика‑математика фәндәре докторы (2004). Иҫке Ҡорос ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Мөхәмәтйәнов Ирек Зирәк улы .
 Романов Анатолий Иванович (20.09.1947) — дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1991). Башҡортостан Республикаһының 1-се һәм 2-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған агрономы. Яңы Маты ауылынанИлишевский историко-краеведческий музей. Официальный сайт. Романов Анатолий Иванович.
 Абрамичева Нина Ивановна (1926-) Михайловка ауылында тыуған. Социалистик Хеҙмәт Геройы.
 Антонова Нина Васильевна (2.12.1935 -) Баҡалы ауылында тыуған. Украина ССР-ының атҡаҙанған артисы.
 Әхмәтгәрәев Аҡмалетдин Йыһан улы (04.02.1932) Мостафа ауылында тыуған. Социалистик Хеҙмәт Геройы.
 Варфоломеев Василий Михайлович — (01.01.1923 йыл — 11.09.1988) — Бөйөк Ватан һуғышы яугире, тоҫҡаусы, өлкән сержант. Дан орденының тулы кавалеры.
 Дьяков Владимир Анатольевич (14.06.1919, Баҡалы, Башҡортостан — 16.11.1995, Мәскәү) — Рәсәй тарихсыһы, славист, археограф. Польша тарихы һәм XIX быуат поляк ихтилалдары белгесе. Тарих фәндәре докторы, Польша Фәндәр Академияһының сит ил ағзаһы.
 Зарубин Степан Федотович (25.3.1908 —12.5.1995) — көнсығыш ғилеме белгесе, совет дипломаты. Урыҫ-япон һүҙлеге авторҙашы (1950), япон теле дәреслеге авторҙарының береһе (1953), Ҙур урыҫ-япон һүҙлеге авторы (1964). Баҡалы районы, Иҫке Шәрәшле ауылында тыуған.
 Карманов Афанасий Георгиевич (18.01.1907 — 23.06.1941) — хәрби хеҙмәткәр, 1939—40 йылдарҙағы совет‑фин һуғышында ҡатнашҡан һәм Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған осоусы, эскадрилья командиры, капитан. Советтар Союзы Геройы (1942, үлгәндән һуң). Иҫке Кәстәй ауылынан.
 Кириллова Евдокия Федотовна (15.04.1927 — 01.07 2005, Баҡалы ауылы) — Башҡорт АССР-ы Баҡалы районының «Ленин юлы» колхозының өлкән ҡош ҡараусыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы. КПСС-тың XXII съезы делегаты. Баҡалы районының почётлы гражданы. Яңы Илек ауылынан.
 Костин Яков Дмитриевич (20.10.1917, Баҡалы — 20.09.1993) — 1938 йылда Хәсән күле янындағы совет-япон ҡораллы бәрелешендә ҡатнашҡан Бөйөк Ватан һуғышы яугире, уҡсылар полкы минометсыһы, кесе сержант. Дан орденының тулы кавалеры.
 Кузнецов Александр Васильевич (17 (30).06.1916, Баҡалы—) — хәрби һәм граждан лётчигы, Бөйөк Ватан һуғышында, Польша территорияһындағы Ҡаршылыҡ хәрәкәтендә ҡатнашҡан. Польшаның милли геройы, партизан эшмәкәрлеге өсөн юғары награда — «Возрождение Польши» Алтын тәреһе, «Лодзь ҡалаһының Почётлы гражданы»Кузнецов Александр Васильевич, .
 Латипов Урал Рамдраҡ улы (бел. Урал Рамдракавіч Латыпаў; 28.02.1951) — юрист, хәрби хеҙмәткәр, юғары хәрби мәктәп уҡытыусыһы. Беларусь Республикаһының сит ил эштәре министры (1998—2000). Беларусь Республикаһы Президенты Хакимиәте Етәксеһе (2001—2004). Юридик фәндәр докторы (1993), профессор (1994). Полковник (1991). Белоруссияның дәүләт һәм ижтимағи-сәйәси эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2021). Яңы Ҡатай ауылынан.
 Михаил Петрович Петров (17.11.1904 — 05.08.1967 йыл) — Советтар Союзы Геройы, 2-се Белоруссия фронты, 50-се армия, 139-сы уҡсылар дивизияһының (3-сө формирование) 364-сы уҡсылар полкы командиры, подполковник. Иҫке Шәрәшле ауылынан.
 Светляков Анисим Илларионович (17.02.1897, Баҡалы районы, Ҡаҙансы—13.05.1977) — совет хәрби начальнигы, генерал-майор.
 Соколов Михаил Анисимович (12.01.1925—14.01.2003) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, уҡсылар взводы командиры, лейтенант. Советтар Союзы Геройы (1945). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған агрономы. Яңы Останков ауылынан.
 Сәйетов Илдар Ширҡәт улы (25.01.1957—14.10.2020) — театр һәм кино актёры. 1983—2020 йылдарҙа хәҙерге Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2002). Баҡалы ауылынан.
 Нуркаев Талип Латип улы — (09.03.1925—24.09.1997) — нефтсе, 1951—1985 йылдарҙа «Туймазынефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы операторы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Советтар Союзы Геройы (1944), Башҡорт АССР-ының 9-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты. РСФСР-ҙың атҡаҙанған нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәре (1985), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1975), СССР-ҙың почётлы нефтсеһе. СССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты (1979). Октябрьский ҡалаһының почётлы гражданы. 1948 йылдан ВКП(б) ағзаһы. Үҫтем ауылынан.
 Туснолобов Степан Сергеевич (27.10.1918—24.12.1986) — нефтсе, Дүртөйлө быраулау идаралығының элекке быраулаусыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, уҡсылар полкының танкыға ҡаршы дивизионында орудие командиры, өлкән сержант. Дан орденының тулы кавалеры. 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1966), Ҡыҙыл Йондоҙ һәм Почёт Билдәһе ордендары кавалеры. Карпов ауылында уҡый.
 Утин Василий Ильич (17.12.1918—10.12.1941) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир. Совет ғәскәрҙәренең Бессарабияға һәм Төньяҡ Буковинаға 1940 йылдағы хәрби походында ҡатнашыусы. СССР Эске Эштәр Халыҡ Комиссариатының махсус тәғәйенләштәге сик буйы полкы автоматсыһы, политрук урынбаҫары. Советтар Союзы Геройы (1942, үлгәндән һуң). Буғабаш ауылынан.
 Үлмәҫова Светлана Виктор ҡыҙы (04.02.1953, Яңы Балыҡлы) — СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры. Донъя рекордсыһы (1982). Донъя Кубогы еңеүсеһе (1979), Европа Чемпионаты еңеүсеһе(1978, 1982).
 Раянов Фәнис Мансур улы (12.12.1938) — хоҡуҡ белгесе, юғары мәктәп эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1995), юридик фәндәр докторы (1982), профессор (1983). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1984), Рәсәй Федерацияһы почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1998). «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены (2018) кавалеры. Туҡтағол ауылынан.

 Иҫтәлекле урындары 
 Урманай ауылында яугир-ҡотҡарыусыға һәйкәл (1965).
 Мостафа ауылында (Баҡалы районы) Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир-яҡташтарға һәйкәл (1967).
 Яңы Ҡатай ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларға арналған обелиск (1975). Авторы З. О. Шәйәхмәтов.
 Ҡамышлытамаҡ ауылында һәләк булған яугирҙар иҫтәлегенә обелиск (1976).
 Дияш ауылында Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандарға һәйкәл (1978).
 Нуғайбәк ауылында Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәләк булғандарға һәйкәл (1981).
 Күрсәй ауылында Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандарға һәйкәл (1981).
 Ҡаҙансы ауылында Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандарға һәйкәл (1985).
 Иҫке Маты ауылында Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәләк булғандарға стела (1985).
 Иҫке Баҡалы ауылында Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәләк булған яҡташтарға һәйкәл (1986).
 Яңы Урсай ауылында Бөйөк Ватан һуғышы стелаһы (1989).
 Туҡтағол ауылында Бөйөк Ватан һуғышы иҫтәлегенә һәйкәл.
 Туҡбирҙе ауылында Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандар иҫтәлегенә стела (2005).
 Яңы Балыҡлы ауылында 1941-1945 йылдарҙа Тыуған ил өсөн һәләк булғандар иҫтәлегенә стела (2005).
 Иҫке Гусев ауылында Бөйөк Ватан һуғышы обелискы.
 Иҫке Шәрәшле ауылындағы Бөйөк Ватан һуғышы обелискы (1990). Авторы В. В. Алсынов .

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 Бакалинская земля: история и люди. — Уфа: ГУП РБ УПК, 2010. — 320 с.: ил. ISBN 978-5-85051-512-6

 Сайт администрации района 
 Башкиры Бакалинского района РБ. Научный справочник

Категория:Башҡортостан райондары
Категория:Баҡалы районы