Яҡшымбәт (Көйөргәҙе районы)
{{Айыҡ ауыл}}
{{Ук}}
'''Яҡшымбәт''' — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Көйөргәҙе районы]]ндағы ауыл, Яҡшымбәт ауыл Советын үҙәге. [[2009 йыл]]дың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны — 899 кеше<ref name='белешмә китабы'>[http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Башҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}</ref>.
Почта индексы — 453352, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80239805004.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||||||||||
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
[[Файл:Якшимбетово.jpg|thumb|справа|Яҡшымбәт ауылы. Тәлғәт Аҙнабаев урамы]]
Көйөргәҙе районының көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем ([[Ермолаево (Көйөргәҙе районы)|Ермолаево]]): 27 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Ермолаево (Көйөргәҙе районы)|Ермолаево]]): 27 км

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Комсомол урамы {{lang-ru|Комсомольская (улица)}})
* Тыныслыҡ урамы ({{lang-ru|Мира (улица)}})
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодежная (улица)}})
* Н.Аллабирҙин урамы ({{lang-ru|Н.Аллабердина (улица)}})
* Пролетар урамы ({{lang-ru|Пролетарская (улица)}})
* Салауат урамы ({{lang-ru|Салавата (улица)}})
* Совет урамы ({{lang-ru|Советская (улица)}})
* Дала урамы ({{lang-ru|}Степная (улица)}})
* Т. Аҙнабаев урамы ({{lang-ru|Т.Азнабаева (улица)}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/033/000040.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан]</ref>
{{Колонки|конец}}


== Ауыл тарихы ==
Яҡшымбәт — Һәуен-ҡыпсаҡ улусы башҡорттары торамаһы, Бөрйәндәр биләмәһендә керҙәш ауыл рәүешендә урынлашҡан була. 9-сы кантондың 30-сы йортона ингән. Һуңынан ауыл йәмғиәте үҙәгенә әүерелә, унда Бабалар ауылы ла инә,һуңыраҡ [[Стәрлетамаҡ кантоны|Стәрлетамаҡ кантонының]] Мораптал улусы составына ингән.

[[1795 йыл]]да ауылда 137 кеше йәшәгән 14 йорт булған. IX рәүиз мәлендә ихаталарҙың һаны 80-гә, кешегә һаны 498 еткән. [[1920 йыл|1920 йылға]] ихаталарҙың һаны икеләтә артҡан, 808 кеше йәшәгән.

Яҡшымбәттең улдары һәм ейәндәренең исемдәре билдәле. Оло улы Бүкәнбайға — 1816 йылда 73 йәш, уның балалары Таулыбай (уның улдары Мөхәмәтрәхим, Ғәбдрәхим), икенсе улы Сәйетҡол, өсөнсө Солтанғол; Яҡшембәт Аҙнабайҙың икенсе улы (1757—1815).

Билдәле фамилияларҙы башлап ебәреүселәр: Мәүлит менән Сәлих Баҙановтар, Мирас Мәүлитов (1741 йылғы), уның улдары Мәҡсүт (уның улдары Әсфәндиәр, Хөсәйен), Яҡуп, Исхаҡ (уның улдары Ибниәмил, Ғайса), Исмәғил (уның улдары Мөхәмәтйән), Искәндәр.

Ауыл халҡы башлыса ярым күсмә [[малсылыҡ]] менән шөғөлләнгән. 1850 йылда 77 йортҡа (414 кеше) — 840 ат, 650 баш эре мөгөҙлө мал тура килгән. [[Игенселек]] крәҫтиәндәрҙең тормошона яйлап үтеп инә. 1842 йылда 322 кешенең һәр береһенә 4,5 бот яҙғы иген сәселгән. Кешеләрҙең бер өлөшө [[умартасылыҡ]] менән шөғөлләнгән. Бөтә ауылға 15 умарта тура килә<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/78 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 78.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403190607/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/78 |date=2022-04-03 }}</ref>.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Баязитов Сынтимер Биктимер улы]] (1965), [[дәүләт]] һәм [[мәғариф]] эшмәкәре, ғалим-педагог. Өфө күп профилле һөнәри колледж директоры, 2006—2007 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы мәғариф министры, 2008—2018 йылдарҙа Өфө ҡала хаҡимиәте башлығы урынбаҫары. Педагогия фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғәриф хеҙмәткәре (2005) һәм мәғариф отличнигы (2000), Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2002).
* [[Аҙнабаев Марат Тәлғәт улы]] (1.02.1939), офтальмолог, Рәсәй Офтальмологтар йәмғиәте академигы, Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы, Рәсәйҙең Почёт, Башҡортостандың Салауат Юлаев, Абхаз Республикаһының Намыҫ һәм Дан ордендары кавалеры.
* [[Аҙнабаев Румил Тәлғәт улы]] (1.08.1941), дәүләт хеҙмәткәре, йәмәғәт эшмәкәре. [[Башҡорт АССР-ы Юғары Советы]]ның ХII саҡырылыш халыҡ депутаты (1991—1995), [[Башҡортостан Республикаһының 5-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттары|Башҡортостан Республикаһының 5-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты]] (2013—2018). [[Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы|Бөтә донъя башҡорттары Ҡоролотайы (Конгресы)]] рәйесе (2006—2009, 2012—2015).
* [[Дәүләтбаева Рәйсә Ғөбәйҙулла ҡыҙы]] (1939), ғалим-педагог-методист. 2005 йылдан [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]]ның Башҡортостан Республикаһының дәүләт телдәрен өйрәнеү буйынса лингвометодик үҙәк директоры, бер үк ваҡытта 2010—2012 йылдарҙа башҡорт теле һәм уны уҡытыу методикаһы кафедраһы мөдире вазифаһын башҡарыусы. Педагогия фәндәре докторы (2011). РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1984)<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/4461-d-l-tbaeva-r-js-b-j-ulla-y-y Башҡорт энциклопедияһы — Дәүләтбаева Рәйсә Ғөбәйҙулла ҡыҙы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191116174747/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/4461-d-l-tbaeva-r-js-b-j-ulla-y-y |date=2019-11-16 }}{{V|16|11|2019}}</ref>.

== Матбуғатта ==
* [[Йәшлек (гәзит)|Йәшлек]]. 4 июнь 2021. Испания меценаттары яҡшымбәттәрҙе нисек ҡыуандырған?<ref>[https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2021-06-04/ispaniya-metsenattary-ya-shymb-tt-r-e-nisek-yuandyr-an-2354173 Испания меценаттары яҡшымбәттәрҙе нисек ҡыуандырған?]{{Недоступная ссылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* [[Юшатыр (гәзит)|Юшатыр]]. 29 ғинуар. Беҙ һеҙҙе яратабыҙ!<ref>[https://youshatir.ru/articles/u-an-ir-azamattaryby/2022-01-29/be-e-e-yarataby-2672946 Беҙ һеҙҙе яратабыҙ!]</ref>

== Видеофильмдар ==
# Көйөргәҙе районы Яҡшымбәт ауылында иҫтәлекле лә, ҡыуаныслы ла ваҡиға<ref>{{YouTube|9kPeVAkjGbo|logo=1}}</ref>

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/read/8-statya/12891-s-l-jm-nov-kildebaj-s-l-jm-n-uly}}{{V|16|11|2019}}
* [http://ufagen.ru/places/kuyurgazinskiy/yakshimbetovo.html Сайт «Генеология һәм архивы»]{{ref-ru}}{{V|16|11|2019}}

{{Көйөргәҙе районы ауылдары}}

[[Категория:Көйөргәҙе районы ауылдары]]
Яҡшымбәт — Башҡортостан Республикаһының Көйөргәҙе районындағы ауыл, Яҡшымбәт ауыл Советын үҙәге. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны — 899 кешеБашҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы .
Почта индексы — 453352, ОКАТО коды — 80239805004.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь

 Географик урыны 
thumb|справа|Яҡшымбәт ауылы. Тәлғәт Аҙнабаев урамы
Көйөргәҙе районының көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан.
 Район үҙәгенә тиклем (Ермолаево): 27 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ермолаево): 27 км

 Урамдары 

 Комсомол урамы )
 Тыныслыҡ урамы ()
 Йәштәр урамы ()
 Н.Аллабирҙин урамы ()
 Пролетар урамы ()
 Салауат урамы ()
 Совет урамы ()
 Дала урамы ()
 Т. Аҙнабаев урамы ()Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан

 Ауыл тарихы 
Яҡшымбәт — Һәуен-ҡыпсаҡ улусы башҡорттары торамаһы, Бөрйәндәр биләмәһендә керҙәш ауыл рәүешендә урынлашҡан була. 9-сы кантондың 30-сы йортона ингән. Һуңынан ауыл йәмғиәте үҙәгенә әүерелә, унда Бабалар ауылы ла инә,һуңыраҡ Стәрлетамаҡ кантонының Мораптал улусы составына ингән.

1795 йылда ауылда 137 кеше йәшәгән 14 йорт булған. IX рәүиз мәлендә ихаталарҙың һаны 80-гә, кешегә һаны 498 еткән. 1920 йылға ихаталарҙың һаны икеләтә артҡан, 808 кеше йәшәгән.

Яҡшымбәттең улдары һәм ейәндәренең исемдәре билдәле. Оло улы Бүкәнбайға — 1816 йылда 73 йәш, уның балалары Таулыбай (уның улдары Мөхәмәтрәхим, Ғәбдрәхим), икенсе улы Сәйетҡол, өсөнсө Солтанғол; Яҡшембәт Аҙнабайҙың икенсе улы (1757—1815).

Билдәле фамилияларҙы башлап ебәреүселәр: Мәүлит менән Сәлих Баҙановтар, Мирас Мәүлитов (1741 йылғы), уның улдары Мәҡсүт (уның улдары Әсфәндиәр, Хөсәйен), Яҡуп, Исхаҡ (уның улдары Ибниәмил, Ғайса), Исмәғил (уның улдары Мөхәмәтйән), Искәндәр.

Ауыл халҡы башлыса ярым күсмә малсылыҡ менән шөғөлләнгән. 1850 йылда 77 йортҡа (414 кеше) — 840 ат, 650 баш эре мөгөҙлө мал тура килгән. Игенселек крәҫтиәндәрҙең тормошона яйлап үтеп инә. 1842 йылда 322 кешенең һәр береһенә 4,5 бот яҙғы иген сәселгән. Кешеләрҙең бер өлөшө умартасылыҡ менән шөғөлләнгән. Бөтә ауылға 15 умарта тура киләАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 78. .

 Билдәле шәхестәре 
 Баязитов Сынтимер Биктимер улы (1965), дәүләт һәм мәғариф эшмәкәре, ғалим-педагог. Өфө күп профилле һөнәри колледж директоры, 2006—2007 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы мәғариф министры, 2008—2018 йылдарҙа Өфө ҡала хаҡимиәте башлығы урынбаҫары. Педагогия фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғәриф хеҙмәткәре (2005) һәм мәғариф отличнигы (2000), Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2002).
 Аҙнабаев Марат Тәлғәт улы (1.02.1939), офтальмолог, Рәсәй Офтальмологтар йәмғиәте академигы, Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы, Рәсәйҙең Почёт, Башҡортостандың Салауат Юлаев, Абхаз Республикаһының Намыҫ һәм Дан ордендары кавалеры.
 Аҙнабаев Румил Тәлғәт улы (1.08.1941), дәүләт хеҙмәткәре, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡорт АССР-ы Юғары Советының ХII саҡырылыш халыҡ депутаты (1991—1995), Башҡортостан Республикаһының 5-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты (2013—2018). Бөтә донъя башҡорттары Ҡоролотайы (Конгресы) рәйесе (2006—2009, 2012—2015).
 Дәүләтбаева Рәйсә Ғөбәйҙулла ҡыҙы (1939), ғалим-педагог-методист. 2005 йылдан М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының Башҡортостан Республикаһының дәүләт телдәрен өйрәнеү буйынса лингвометодик үҙәк директоры, бер үк ваҡытта 2010—2012 йылдарҙа башҡорт теле һәм уны уҡытыу методикаһы кафедраһы мөдире вазифаһын башҡарыусы. Педагогия фәндәре докторы (2011). РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1984)Башҡорт энциклопедияһы — Дәүләтбаева Рәйсә Ғөбәйҙулла ҡыҙы .

 Матбуғатта 
 Йәшлек. 4 июнь 2021. Испания меценаттары яҡшымбәттәрҙе нисек ҡыуандырған?Испания меценаттары яҡшымбәттәрҙе нисек ҡыуандырған?
 Юшатыр. 29 ғинуар. Беҙ һеҙҙе яратабыҙ!Беҙ һеҙҙе яратабыҙ!

 Видеофильмдар 
 Көйөргәҙе районы Яҡшымбәт ауылында иҫтәлекле лә, ҡыуаныслы ла ваҡиға

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 
 Сайт «Генеология һәм архивы»

Категория:Көйөргәҙе районы ауылдары