Сапсан
{{Таксон
| name              = Сапсан
| regnum            = Хайуандар
| image file = Falco peregrinus - 01.jpg
| parent            = Falco 
| rang              = Төр
| latin             = Falco peregrinus
| author            =  <br />([[Tunstall]], [[1771]])
| syn               = * ''Falco atriceps'' <small>Hume</small>
* ''Falco kreyenborgi'' <small>Kleinschmidt, 1929</small>
* ''Falco pelegrinoides madens'' <small>Ripley & Watson, 1963</small>
* ''Rhynchodon peregrinus'' <small>(Tunstall, 1771)</small>
| typus             = 
| children name     = [[Подвид]]ы
| children          = См. текст
| range map         = 
| range map caption = 
| range map width   = 
| range legend      = 
| iucnstatus        = LC
| wikispecies       = Falco peregrinus
| commons           = Falco peregrinus
| iucn              = 106003622
| itis              = 175604
| ncbi              = 8954
| eol               = 
| grin             = 
| ipni              = 
}}
[[Рәсем:PeregrineRangeMap.png|300px|thumb|Распространение сапсана в мире:
{{легенда|#FFFF00|Оялау урындары}}
{{легенда|#0075FF|Ҡышлау урындары}}
{{легенда|#007500|Йыл буйы йәшәйҙәр}}
{{легенда|#75FFFF|Миграциялары}}]]

'''Сапсан''' — [[ҡарға]] ҙурлығындағы ыласындар ҡаиләһендәге йылғыр йыртҡыс ҡош

== Ҡылыҡһырлама ==
Осҡанда оҙон һәм осло ҡанаты, ҡыҫҡа ҡойроғо күҙгә салына. Текә ултыра. Һырты ҡара көрән, кәүҙәһенең аҫ яҡы уҡ башағы һүрәтендәге ҡара көрән таптар менән сыбарланған кҡрәнһыу һары. Күҙҙәре эргәһенән мыйыҡҡа оҡшаған һыҙыҡтар үтә. Шоңҡарҙан бәләкәйлеге, балабандан дөйөм ҡара төҫө менән айырыла.
Ер йөҙөндәге тере заттарҙан иң етеҙе. 322 км сәғәтенә оса, йәғни секундына 90 метр.

== Тауышы ==

Тауышы көслө: «ҡыяҡ- ҡыяҡ- ҡыяҡ».

== Һүрәттәр ==
<gallery>
Рәсем:Falco peregrinus nest USFWS.jpg| Ҡаялар -сапсандарҙың оялау өсөн яратҡан урындары
Рәсем:Saker_Falcon_profile_shot.jpg|Сапсан башы
Рәсем:Coat of Arms of Kumertau (Bashkortostan).png| [[Күмертау]] ҡалаһы гербы ([[Башҡортостан]]). Уртала сапсан рәсеме
Рәсем:PeregrineFalconSilhouettes.svg|right Сапсан күләгәләре
Falco peregrinus MHNT.ZOO.2010.11.102.1.jpg |Museum specimen 
Falco peregrinus madens MHNT.ZOO.2010.11.102.8.jpg |ssp. madens - Museum specimen 
</gallery>

== Әҙәбиәт ==
[[Э. Ф. Ишбирҙин]]. башҡортостан ҡоштары. Өфө-1986 йыл 8-се бит

== Быны ла ҡарағыҙ ==
* «Галичья Гора» ҡурсаулығындағы сапсандар питомнигы
* Юғары тиҙлекле «Сапсан» поезы
* Валдай милли паркы

== Һылтанмалар ==
* [http://ecoclub.nsu.ru/raptors/species/falco_per.shtm Сапсан — Клуб исследователей русских пернатых хищников]
* [http://ecoclub.nsu.ru/raptors/publicat/falco_per/Dem_sapsan.pdf Описание и экология подвидов сапсана]
* [http://www.nature.ok.ru/doc/birds/2_52.htm Сапсан — Редкие и исчезающие животные России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000819042857/http://www.nature.ok.ru/doc/birds/2_52.htm |date=2000-08-19 }}

{{Красная книга России|2}}

[[Категория:Ҡоштар]]
[[Категория:Башҡортостан ҡоштары]]
[[Категория:Башҡортостандың Ҡыҙыл китабы:Ҡоштар]]
Сапсан — ҡарға ҙурлығындағы ыласындар ҡаиләһендәге йылғыр йыртҡыс ҡош

 Ҡылыҡһырлама 
Осҡанда оҙон һәм осло ҡанаты, ҡыҫҡа ҡойроғо күҙгә салына. Текә ултыра. Һырты ҡара көрән, кәүҙәһенең аҫ яҡы уҡ башағы һүрәтендәге ҡара көрән таптар менән сыбарланған кҡрәнһыу һары. Күҙҙәре эргәһенән мыйыҡҡа оҡшаған һыҙыҡтар үтә. Шоңҡарҙан бәләкәйлеге, балабандан дөйөм ҡара төҫө менән айырыла.
Ер йөҙөндәге тере заттарҙан иң етеҙе. 322 км сәғәтенә оса, йәғни секундына 90 метр.

 Тауышы 

Тауышы көслө: «ҡыяҡ- ҡыяҡ- ҡыяҡ».

 Һүрәттәр 

 Әҙәбиәт 
Э. Ф. Ишбирҙин. башҡортостан ҡоштары. Өфө-1986 йыл 8-се бит

 Быны ла ҡарағыҙ 
 «Галичья Гора» ҡурсаулығындағы сапсандар питомнигы
 Юғары тиҙлекле «Сапсан» поезы
 Валдай милли паркы

 Һылтанмалар 
 Сапсан — Клуб исследователей русских пернатых хищников
 Описание и экология подвидов сапсана
 Сапсан — Редкие и исчезающие животные России 

Категория:Ҡоштар
Категория:Башҡортостан ҡоштары
Категория:Башҡортостандың Ҡыҙыл китабы:Ҡоштар