Ирәндек
{{Башҡа мәғәнәләре|Ирәндек (мәғәнәләр)}}
{{Гора
 |Тип                     = Тау һырты
 |Название                = Ирәндек
  |Национальное название  = Иренды́к, Ирандек
 |Изображение             = Irendyk.jpg
  |Ширина изображения     = 200px
  |Подпись                = Ирәндек тауҙары
  |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 6|lat_sec = 32
  |lon_dir = E|lon_deg = 58|lon_min = 22|lon_sec = 1
  |region                 = 
  |CoordScale             = 
 |Расположение            = [[Көньяҡ Урал]]
  |Горная система         = [[Урал тауҙары]]
 |Период образования      = 
 |Площадь                 = 
  |Длина                  = 135
  |Ширина                 = 10 — 20
 |Высочайшая вершина      = Ҡоҙғонташ
  |Высота                 = 987
 |Позиционная карта 1     = Рәсәй
  |Ширина ПозКарты 1      = 
  |crosses180             = 
 |Позиционная карта 2     = Рәсәй Башҡортостан Республикаһы
  |Ширина ПозКарты 2      = 
 |Категория на Викискладе = Irendyk
}}

'''Ирәндек''' ({{lang-ru|Иренды́к}}) — көньяҡ-көнсығыш [[Башҡортостан]]дағы [[арҡа|тау арҡаһы]]. Оҙонлоғо — 135 км. Иң юғары нөктәһе — Көҙгөнташ тауы (бейеклеге 987 м). [[арҡа|Тау арҡаһы]] [[Башҡортостан]]дан [[Учалы районы|Учалы]], Әбйәлил, Баймаҡ һәм Хәйбулла райондарында урынлашҡан. Ирәндек тауы [[порфирит]], [[диабаз]], [[эзбизташ]] кеүек тау тоҡомдарынан барлыҡҡа килгән. [[Төньяҡ]] өлөшөндә — урман менән ҡапланған тайга, көньяғында — бүтәгә-ҡылған үләнле дала. Ирәндек — [[Урал (тау)|Урал]] тауҙарының матур урыны. Бында боронғо ҡаласыҡтар, оҫтаханалар һәм ташланған ауылдар урыны табыла. [[Көнсығыш]] битендә [[Ибраһим шарлауығы]] урынлашҡан.

Ирәндектең [[Учалы районы]]нда урынлашҡан төньяҡ өлөшө ''Бәләкәй (Кесе) Ирәндек'' тип атала. Иң бейек түбәләре — Тораташ (921 м) һәм Кәзәташ, Ҡарт-Муйнаҡ ауылы янында урынлашҡан. Иң төньяҡ нөктәhендә, [[:ru:Комсомольск (республика Башкортостан)|Комсомольск]] ҡасабаhы янындағы Бөркөт-тау түбәhе аша Ирәндек Күмәс [[арҡа|тау арҡаһына]] тоташа.

== Топоним ==
Исеменең килеп сығышы менән бәйле башҡорт риүәйәте бар. Алданған Оморҙаҡ тауҙан төшөп, үҙәнгә еткәс:
— Хәҙер беҙ өйрәндек! — тип ҡысҡырып ебәргән.

== Күлдәре һәм йылғалары ==
Тау арҡаһы буйында матур йылға һәм күлдәр урынлашҡан. Көнбайыш битендә — [[Граф күле]] һәм [[Талҡаҫ]] куле. Тау түбәһенән [[Таналыҡ]] һәм [[Төйәләҫ (йылға)|Төйәләҫ]] йылғалары ағып төшә.
[[Файл:Lake_Talkas.jpg|thumb|right|[[Талҡаҫ]] күле, Ирәндек]]
{{Listen 
| Имя_файла = irendyk_1.ogg
| Название = Ирәндек. Башҡорт халыҡ йыры. Иҙрис Гәниев.
}}
[[Медиа: irendyk_1.ogg]]

[[Учалы районы]]нда Ирәндек буйынан [[Уй (Тубыл ҡушылдығы)|Уй йылғаһы]] ағып төшә, Ҡарағайкүл ({{lang-ru|Ворожеич}}) урынлашҡан.

== Ирәндек башҡорт халыҡ йыры ==

Һай!.. Иртәнсәккәй тороп, бер ҡараһам, <br />
Уң ҡулында көмөш йөҙөк, <br />
Ҡуш беләҙек, билкәй нәҙек, <br />
Саңҡ-саңҡ итә Ирәндек бөркөтө, <br />
Һай!.. Саңҡ-саңҡ итә Ирәндек бөркөтө. <br />
 
Өмөт өҙмәң, дуҫтар, был донъянан, <br />
Уң ҡулында көмөш йөҙөк, <br />
Ҡуш беләҙек, билкәй нәҙек, <br />
Байрам булып китер бер көндө, <br />
Һай!.. Байрам булып китер бер көндө. <br />
 
Һай!.. Иркәләрмен, тинем, кис килермен, тинем, <br />
Уң ҡулында көмөш йөҙөк, <br />
Ҡуш беләҙек, билкәй нәҙек, <br />
Ҡарттар күрер, ярамай, йәнем, ти, <br />
Һай!.. Ҡарттар күрер, ярамай, йәнем, ти. <br />
[[Категория:Башҡортостан тау һырттары]]
[[Категория:Урал тау һырттары]]
[[Категория:Көньяҡ Уралдың тау түбәләре]]
[[Категория:Башҡортостандың тау түбәләре]]
[[Категория:Учалы районы географияһы]]
[[Категория:Әбйәлил районы географияһы]]
[[Категория:Баймаҡ районы географияһы]]
[[Категория:Хәйбулла районы географияһы]]
[[Категория:Әбйәлил районы тауҙары]]
[[Категория:Учалы районы тауҙары]]
Ирәндек () — көньяҡ-көнсығыш Башҡортостандағы тау арҡаһы. Оҙонлоғо — 135 км. Иң юғары нөктәһе — Көҙгөнташ тауы (бейеклеге 987 м). Тау арҡаһы Башҡортостандан Учалы, Әбйәлил, Баймаҡ һәм Хәйбулла райондарында урынлашҡан. Ирәндек тауы порфирит, диабаз, эзбизташ кеүек тау тоҡомдарынан барлыҡҡа килгән. Төньяҡ өлөшөндә — урман менән ҡапланған тайга, көньяғында — бүтәгә-ҡылған үләнле дала. Ирәндек — Урал тауҙарының матур урыны. Бында боронғо ҡаласыҡтар, оҫтаханалар һәм ташланған ауылдар урыны табыла. Көнсығыш битендә Ибраһим шарлауығы урынлашҡан.

Ирәндектең Учалы районында урынлашҡан төньяҡ өлөшө Бәләкәй (Кесе) Ирәндек тип атала. Иң бейек түбәләре — Тораташ (921 м) һәм Кәзәташ, Ҡарт-Муйнаҡ ауылы янында урынлашҡан. Иң төньяҡ нөктәhендә, Комсомольск ҡасабаhы янындағы Бөркөт-тау түбәhе аша Ирәндек Күмәс тау арҡаһына тоташа.

 Топоним 
Исеменең килеп сығышы менән бәйле башҡорт риүәйәте бар. Алданған Оморҙаҡ тауҙан төшөп, үҙәнгә еткәс:
— Хәҙер беҙ өйрәндек! — тип ҡысҡырып ебәргән.

 Күлдәре һәм йылғалары 
Тау арҡаһы буйында матур йылға һәм күлдәр урынлашҡан. Көнбайыш битендә — Граф күле һәм Талҡаҫ куле. Тау түбәһенән Таналыҡ һәм Төйәләҫ йылғалары ағып төшә.
thumb|right|Талҡаҫ күле, Ирәндек

Медиа: irendyk_1.ogg

Учалы районында Ирәндек буйынан Уй йылғаһы ағып төшә, Ҡарағайкүл () урынлашҡан.

 Ирәндек башҡорт халыҡ йыры 

Һай!.. Иртәнсәккәй тороп, бер ҡараһам, 
Уң ҡулында көмөш йөҙөк, 
Ҡуш беләҙек, билкәй нәҙек, 
Саңҡ-саңҡ итә Ирәндек бөркөтө, 
Һай!.. Саңҡ-саңҡ итә Ирәндек бөркөтө. 
 
Өмөт өҙмәң, дуҫтар, был донъянан, 
Уң ҡулында көмөш йөҙөк, 
Ҡуш беләҙек, билкәй нәҙек, 
Байрам булып китер бер көндө, 
Һай!.. Байрам булып китер бер көндө. 
 
Һай!.. Иркәләрмен, тинем, кис килермен, тинем, 
Уң ҡулында көмөш йөҙөк, 
Ҡуш беләҙек, билкәй нәҙек, 
Ҡарттар күрер, ярамай, йәнем, ти, 
Һай!.. Ҡарттар күрер, ярамай, йәнем, ти. 
Категория:Башҡортостан тау һырттары
Категория:Урал тау һырттары
Категория:Көньяҡ Уралдың тау түбәләре
Категория:Башҡортостандың тау түбәләре
Категория:Учалы районы географияһы
Категория:Әбйәлил районы географияһы
Категория:Баймаҡ районы географияһы
Категория:Хәйбулла районы географияһы
Категория:Әбйәлил районы тауҙары
Категория:Учалы районы тауҙары