Өфө губернаһы
{{Infobox
 | башлыҡ             =Рәсәй империяһы губернаһы
 | рәсем              =
 | рәсем исеме        =
 | рәсем киңлеге      =
 | рәсем тексы        =

 | стиль =3
 | style =
 | башлыҡ төҫө =6
 | бүлек төҫө    =4
 | тасуирлама1 =Исеме  | мәғлүмәт1 = Өфө губернаһы
 | тасуирлама2 =Үҙәге  | мәғлүмәт2 = Өфө
 | тасуирлама3 =Ойошторолған | мәғлүмәт3 = [[1865]]
 | тасуирлама4 =Майҙаны  | мәғлүмәт4 = 122&nbsp;005 км² 
 | тасуирлама5 = Халҡы | мәғлүмәт5 = 2&nbsp;567&nbsp;000 
 | тасуирлама6 = | мәғлүмәт6 = 
 | тасуирлама7 = | мәғлүмәт7 = 
 | тасуирлама8 =  | мәғлүмәт8 = 
 | тасуирлама9 =  | мәғлүмәт9 = 
 | тасуирлама10 = | мәғлүмәт10 = 
 
 | тасуирлама11 = | мәғлүмәт11 = 
 | тасуирлама12 = | мәғлүмәт12 = 
 | тасуирлама13 = | мәғлүмәт13 = 
 | тасуирлама14 = | мәғлүмәт14 = 
 | тасуирлама15 = | мәғлүмәт15 = 
 | тасуирлама16 = | мәғлүмәт16 = 
 | тасуирлама17 = | мәғлүмәт17 = 
 | тасуирлама18 = | мәғлүмәт18 = 
 | тасуирлама19 = | мәғлүмәт19 = 
 | тасуирлама20 = | мәғлүмәт20 = 

 | тасуирлама21 = | мәғлүмәт21 = 
 | тасуирлама22 = | мәғлүмәт22 = 
 | тасуирлама23 = | мәғлүмәт23 = 
 | тасуирлама24 = | мәғлүмәт24 = 
 | тасуирлама25 = | мәғлүмәт25 = 
 | тасуирлама26 = | мәғлүмәт26 = 
 | тасуирлама27 = | мәғлүмәт27 = 
 | тасуирлама28 = | мәғлүмәт28 = 
 | тасуирлама29 = | мәғлүмәт29 = 
 | тасуирлама30 = | мәғлүмәт30 = 
}}

[[Файл:Ufimskaya Gubeerniya Map.jpg|thumb|251x251px|Өфө губернаһының 1821 йылғы картаһы<gallery>
Файл:Coat of arms of Ufa province (1878).svg|Өфө губернаһы гербы
</gallery>]]

'''Өфө губернаһы''' — XIX быуатта [[Рәсәй империяһы]]ның административ берәмеге (өлкәһе).
Үҙәге — [[Өфө]] ҡалаһы.

== Тарих ==
Өфө губернаһы [[1865]] йылда ойошторолған; бығаса уның майҙаны [[Ырымбур губернаһы]]на ҡараған булған.
1865 йылдың майында ойошторолған Өфө губернығы составына хәҙерге Башҡортостан Республикаһының төп өлөшө ингән. Хәҙерге Башҡортостандың көнбайыш, төньяҡ һәм төньяҡ-көнсығыш сиктәре революцияға тиклемге административ-террирориаль бүленешкә тура килә тиерлек. Көньяк-көнсығыш Башҡортостан Ырымбур губернаһы эсенә урынлашҡан булған. Һәр губерна үҙ эсенә бер нисә өйәҙҙе алған. Өфө губернаһында Бөрө,Бәләбәй, [[Златоуст өйәҙе|Златоуст]], Минзәлә, Өфө, Стәрлетамаҡ өйәҙҙәрен эсенә алған. Ырымбур губернаһына Ырымбур, Орск, Үрге Урал, Троицк, Силәбе өйәҙҙәре ингән.

Бер нисә ауылды берләштергән иң бәләкәй территориаль берәмек булып волость һаналған, уларҙың һаны даими артып торған. 1917 йылдың көҙөнә Өфө губернаһында бөтәһе 222 волость булған.

== Халҡы ==
Өйәҙҙәр һаны — 6, ҡалалар һаны — 6, волостар һаны — 160. 1897 йыл. Ҡала кешеләре — 107 303 кеше, ауыл кешеләре — 2 089 339 кеше.
{| class="wikitable"
|+Милли составы
!Өйәҙҙәре
![[Башҡорттар]]
![[Урыҫтар]]
![[Татарҙар]]
![[Мариҙар]]
![[Сыуаштар]]
![[Типтәрҙәр]]<nowiki/>һәм [[Мещёра]] 
![[Мордвалар]]
![[Удмурттар]]
|-
|Бөтәһе
|41,0 %
|38,0 %
|8,4 %
|3,7 %
|2,8 %
|2,8 %
|1,7 %
|1,0 %
|-
|[[Бәләбәй өйәҙе]]
|53,8 %
|20,4 %
|11,3 %
|1,7 %
|7,3 %
|2,2 %
|2,4 %
|…
|-
|[[Бөрө өйәҙе]]
|52,7 %
|28,4 %
|…
|13,3 %
|…
|…
|…
|4,3 %
|-
|[[Златоуст өйәҙе]]
|27,7 %
|65,5 %
|1,1 %
|…
|…
|4,2 %
|1,2 %
|…
|-
|[[Минзәлә өйәҙе]]
|32,4 %
|32,6 %
|28,2 %
|…
|…
|3,9 %
|1,2 %
|…
|-
|[[Өфө өйәҙе]]
|30,7 %
|61,2 %
|1,2 %
|1,1 %
|…
|2,7 %
|1,0 %
|…
|-
|[[Стәрлетамаҡ өйәҙе]]
|35,4 %
|40,0 %
|6,2 %
|…
|7,3 %
|4,9 %
|4,9 %
|…
|}

== Төбәктең боронғо тарихы ==
[[Тарихи Башҡортостан]] ''мәҡәләһен ҡара.''

== Административ бүленеш тарихы ==
Тәүҙә, [[1708]] йылда был төбәк [[Ҡазан губернаһы]]на индерелә.
* [[1719]] йылда Ҡазан губернаһында ''Өфө профинцияһы'' булдырыла, уға Өфө, [[Бөрө (ҡала)|Бөрө]] һәм [[Минзәлә]] ҡалалары инә.
* [[1744]] йылда Ырымбур губернаһы ойошторолғас, Өфө провинцияһы уға индерелә.
* [[1781]] йылда Өфө наместниклығы булдырыла; ул Өфө һәм Ырымбур өлкәләренән торған була.
* [[1796]] йылда Өфө наместниклығына «Ырымбур губернаһы» тигән яңы исем бирелә.
* [[1865]] йылда Өфө губернаһы булдырыла; уға Өфө, Бәләбәй, Бөрө, Златоуст, Минзәлә һәм Стәрлетамаҡ өйәҙҙәре ингән була.
* [[1866]] йылда исеме «Өфө земствоһы» тип үҙгәртелә.
[[XX быуат]] башында губернаның майҙаны 122 005 км², халҡы 2567 мең тәшкил итә.
== Административ бүленеше ==

{| class="wikitable"
|-
! №
! Өйәҙ
! Өйәҙ ҡалаһы
! Майҙан, кв. саҡрым
! Халыҡ, кеше
|-
| 1
| [[Бәләбәй өйәҙе|Бәләбәй]]
| [[Бәләбәй]]
| 22 162
| 368 201
|-
| 2
| [[Бөрө өйәҙе|Бөрө]]
| [[Бирск]]
| 24 614,8
| 428 761
|-
| 3
| [[Златоуст өйәҙе|Златоуст]]
| [[Златоуст]]
| 18 455,7
| 129 194
|-
| 4
| [[Минзәлә|Минзәлә]]
| [[Минзәлә]]
| 11 640,6
| 391 868
|-
| 5
| [[Стәрлетамаҡ өйәҙе|Стәрлетамаҡ]]
| [[Стәрлетамаҡ]]
| 18 692,2
| 331 949
|-
| 6
| [[Өфө өйәҙе|Өфө]]
| [[Өфө]]
| 17 184
| 375 718
|}

{{commonscat|Ufa Governorate}}

[[Категория:Өфө губернаһы]]
[[Категория:Башҡортостан тарихы]]
[[Категория:Рәсәй империяһының губерналары]]
[[Категория:Татарстан тарихы]]
[[Категория:Силәбе өлкәһе тарихы]]
Өфө губернаһы — XIX быуатта Рәсәй империяһының административ берәмеге (өлкәһе).
Үҙәге — Өфө ҡалаһы.

 Тарих 
Өфө губернаһы 1865 йылда ойошторолған; бығаса уның майҙаны Ырымбур губернаһына ҡараған булған.
1865 йылдың майында ойошторолған Өфө губернығы составына хәҙерге Башҡортостан Республикаһының төп өлөшө ингән. Хәҙерге Башҡортостандың көнбайыш, төньяҡ һәм төньяҡ-көнсығыш сиктәре революцияға тиклемге административ-террирориаль бүленешкә тура килә тиерлек. Көньяк-көнсығыш Башҡортостан Ырымбур губернаһы эсенә урынлашҡан булған. Һәр губерна үҙ эсенә бер нисә өйәҙҙе алған. Өфө губернаһында Бөрө,Бәләбәй, Златоуст, Минзәлә, Өфө, Стәрлетамаҡ өйәҙҙәрен эсенә алған. Ырымбур губернаһына Ырымбур, Орск, Үрге Урал, Троицк, Силәбе өйәҙҙәре ингән.

Бер нисә ауылды берләштергән иң бәләкәй территориаль берәмек булып волость һаналған, уларҙың һаны даими артып торған. 1917 йылдың көҙөнә Өфө губернаһында бөтәһе 222 волость булған.

 Халҡы 
Өйәҙҙәр һаны — 6, ҡалалар һаны — 6, волостар һаны — 160. 1897 йыл. Ҡала кешеләре — 107 303 кеше, ауыл кешеләре — 2 089 339 кеше.
+Милли составыӨйәҙҙәреБашҡорттарУрыҫтарТатарҙарМариҙарСыуаштарТиптәрҙәрһәм Мещёра МордваларУдмурттарБөтәһе41,0 %38,0 %8,4 %3,7 %2,8 %2,8 %1,7 %1,0 %Бәләбәй өйәҙе53,8 %20,4 %11,3 %1,7 %7,3 %2,2 %2,4 %…Бөрө өйәҙе52,7 %28,4 %…13,3 %………4,3 %Златоуст өйәҙе27,7 %65,5 %1,1 %……4,2 %1,2 %…Минзәлә өйәҙе32,4 %32,6 %28,2 %……3,9 %1,2 %…Өфө өйәҙе30,7 %61,2 %1,2 %1,1 %…2,7 %1,0 %…Стәрлетамаҡ өйәҙе35,4 %40,0 %6,2 %…7,3 %4,9 %4,9 %…

 Төбәктең боронғо тарихы 
Тарихи Башҡортостан мәҡәләһен ҡара.

 Административ бүленеш тарихы 
Тәүҙә, 1708 йылда был төбәк Ҡазан губернаһына индерелә.
 1719 йылда Ҡазан губернаһында Өфө профинцияһы булдырыла, уға Өфө, Бөрө һәм Минзәлә ҡалалары инә.
 1744 йылда Ырымбур губернаһы ойошторолғас, Өфө провинцияһы уға индерелә.
 1781 йылда Өфө наместниклығы булдырыла; ул Өфө һәм Ырымбур өлкәләренән торған була.
 1796 йылда Өфө наместниклығына «Ырымбур губернаһы» тигән яңы исем бирелә.
 1865 йылда Өфө губернаһы булдырыла; уға Өфө, Бәләбәй, Бөрө, Златоуст, Минзәлә һәм Стәрлетамаҡ өйәҙҙәре ингән була.
 1866 йылда исеме «Өфө земствоһы» тип үҙгәртелә.
XX быуат башында губернаның майҙаны 122 005 км², халҡы 2567 мең тәшкил итә.
 Административ бүленеше 

 № Өйәҙ Өйәҙ ҡалаһы Майҙан, кв. саҡрым Халыҡ, кеше 1 Бәләбәй Бәләбәй 22 162 368 201 2 Бөрө Бирск 24 614,8 428 761 3 Златоуст Златоуст 18 455,7 129 194 4 Минзәлә Минзәлә 11 640,6 391 868 5 Стәрлетамаҡ Стәрлетамаҡ 18 692,2 331 949 6 Өфө Өфө 17 184 375 718

Категория:Өфө губернаһы
Категория:Башҡортостан тарихы
Категория:Рәсәй империяһының губерналары
Категория:Татарстан тарихы
Категория:Силәбе өлкәһе тарихы