Яуымбай
{{ТП-Рәсәй|Яуымбай
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Яуымбай
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 53 | lat_min = 19 | lat_sec = 38
  |lon_deg = 57 | lon_min = 37 | lon_sec = 58
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Бөрйән районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 436
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453591
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           =34755 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80219810005
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Яуымбай''' ({{lang-ru|Яумбаево}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Бөрйән районы]]ндағы ауыл. [[Байназар ауыл Советы (Бөрйән районы)|Байназар ауыл Советы]]на ҡарай. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 436 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453591, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80219810005.
 

== Хәҙерге торошо ==
Ауылда биш һатыу нөктәһе, икмәк бешереү цехы, мәҙәниәт йорто, китапхана, фельдшерлыҡ пункты бар. Һуңғыһы 1969 йылда асыла, беренсе мөдире- Салауат медицина училищеһын тамамлаған йәш белгес Ғүмәрова Гөлсирә Арыҫланбәк ҡыҙы.

[[Яуымбай мәктәбе|Яуымбай урта мәктәбе]] (9 йыллыҡ) һәм балалар баҡсаһы эшләй.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1859 йыл ||160||||||||
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||345||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||443||||||||
|-
|2009 йыл 1 ғинуар||496||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||436||226||210||51,8||48,2
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Иҫке Собханғол (Бөрйән районы)|Иҫке Собханғол]]): 36 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Байназар]]): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Белорет (ҡала)|Белорет]]): 110 км

== Тарихы ==
Яуымбай ауылының атамаһы Яуымбай Ҡошйетәров (Ҡужъетәров) исеме менән бәйле. Яуымбай ҡарт был ауылға нигеҙҙе яҡынса 1800—1815 йылдар араһында һалған булырға тейеш, тип фаразлана. Уның улы Шәһивәли, ҡустылары Үҙәнбай, Мөхәмәтәмин [[1812 йылғы  Ватан һуғышы]]нда ҡатнашалар. [[1859 йыл]]да бында 27 йортта 160 кеше йәшәгән. [[1920 йыл]]да 72 йортта 345 кеше йәшәгән. Был ерҙәрҙә йылҡы көтөүлектәре өсөн уңайлы була.<ref>—Асфандияров, 1990. С. 114. </ref>,<ref>[https://burzyanmuseum.jimdofree.com/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D0%B0/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D0%B0/%D1%8F%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9/ Яуымбай ауылы тарихы. Виртуальный музей краеведения] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211007003635/https://burzyanmuseum.jimdofree.com/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D0%B0/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D0%B0/%D1%8F%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9/ |date=2021-10-07 }}</ref>,<ref> Башҡорт халыҡ ижады. Риүәйәттәр. Легендалар.ỊỊ том.—Өфө:"Китап",1997.—440 бит.</ref>

=== Яуымбай ауылының тарихы буйынса риүәйәттәр ===
'''Яуымбай ауылы (АБЛАСКИН)'''

* Бер саҡ шулай урыҫ байы килә лә Аблас ҡарттан ер һорай. -,, Үгеҙ тиреһендәй ер бир, башҡаһы миңә кәрәкмәй,, -тип әйтте, ти. -,, Үгеҙ тиреһе хәтлем? Һы була ул!,, Шул ерҙә былар килешеү яһайҙар. Теге бай эшкә керешә. Үгеҙ тиреһен нәп -нәҙек итеп телдертә лә, тегеләрҙе ялғап-ялғап һуҙып сығып китә был. Эй бара, эй бара. Аблас ҡарт, күҙҙәре аларып, бынан ҡалмай эйәреп бара. Үлсәй торғас, кругом егерме саҡырым ерҙе уратып та алған теге. Бына һиңә, Абласҡа бер баҫыр ер ҙә ҡалмаған. Ни хәл итәһең? Эш һуң, килешелгән. Аблас йәшәгән ерен ташлап китергә мәжбүр була. Теге урыҫ байы завод һалдыра башлай. Әүжән заводы шулай барлыҡҡа килгән. Аблас ҡарт хәҙерге Яуымбай ауылы урынына килеп ауыл ҡора. Ул үлгәс, Яуымбай тигән кешенең исеме бирелә ауылға.<ref>1969 йылда Белорет районы Бельский поселогы Йыһангир Сәлиховтан(1903 йылғы) Ә.М. Сөләйманов яҙып алған. Ғилми архив, ф. 3,оп. 63,д. 56,л. 29-3:;
Башҡорт халыҡ ижады. Риүәйәттәр. Легендалар.ỊỊ том.—Өфө:"Китап",1997.—440 бит. </ref>

* '''Бөрйән р-ны Яуымбай ауылы Сәлихов Мөхәмәҙиә Ҡарам улынан йылда БДУ талибы Ш. Бикмөхәмәтов яҙып алған бер риүәйәттә Яуымбай һәм уның байлығы хаҡында түбәндәгесә һөйләнелә:'''
«Уның (Яуымбайҙың. — Ф. Н.) күп кенә һауын һыйыры, бер көтөү һарығы булған, ә инде йылҡы малының һаны булмаған. Ауылдың көнсығышында ҙур ғына „Баҙ яланы“ тигән урын бар. Ана шул яландың ситенән ситенә уратып алынған кәртәлә Яуымбайҙың йылҡылары тулып йөрөгән. Иртәнсәк тороп ҡарағанда, шул кәртәһе тулы булһа, малын теүәлгә иҫәпләгән.

Яҙ етеп, үлән ҡалҡыуға Яуымбай йәйләүгә сығыр булған. Уның йәйләүе ауылдан 15 саҡрым алыҫлыҡта, Үҙән йылғаһы буйында булған, йәйләүгә күскән ваҡытта ул шәп атҡа атланып, алдан төшөп барыр булған, йылҡылары артынан эйәргән. Үҙе бер өс саҡрым китеп, Әсеү исемле яланға еткәндә, йылҡы малдарының икенсе осо әле ауылда булған, ти. Бына шундай бай булған ул ҡарт. Шул кешенең исеменән ауыл да Яуымбай булып киткән.

Йәйләүгә күскәнендә Яуымбай үҙе сығарған көйҙө ҡурайҙа уйнар булған. Ул көйҙө әле лә „Яуымбай көйө“ тип йөрөтәләр. Хәҙер инде ул көй онотолоп та бара. Атаҡлы ҡурайсы Мөхәмәҙиә Сәлихов ҡарт ҡына уны уйнай».<ref>— Ғилми архив, ф. 3, оп. 63, д. 56. </ref>

Ауыл халҡы ҡыпсаҡ һәм түңгәүер ҡәбиләләренә ҡарай. Урман-ҡарағай-ҡыпсаҡ ырыуына ҡарайҙар.

== Мәктәп тарихы ==
1934 йылдарҙа ауылдың 2 бүлмәле мәсетен мәктәп итеп үҙгәртәләр. Иң беренсе уҡытыусы Ғәббәсов Нәғим була.

Һуғыш осоронда, 1941—1946 йылдарҙа Иҫәнғәлин Шәриф уҡыта. Ул сығышы менән Байназар ауылынан була. Шәриф Иҫәнғәлин иң беренсе булып һалдат ҡатындарына яҙырға өйрәтә.

Һуғыштан һуңғы ауыр йылдарҙа (1947—1949) ауылға килен булып төшкән Исмәғилева Ғәрибә белем бирә.

1950—1951 йылдарҙа Шәрипова Нурия уҡыта.

1952—1953 йылдарҙа Ғафури районы Сәйетбаба ауылынан килгән Абдуллина Асия уҡыта.

1954—1956 йылдарҙа Биҡҡолова Ҡәмәриә уҡыта. Ул үҙе Баймаҡ районында үҫкән.

1957 йылда ауылға Аллабирҙин Абдулхаҡ уҡытыусы булып килә. Ул хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем эшләй.

1964 йылда Хисамитдинова Бикә уҡытыусы булып эшләй. 1967 йылдан Бәшәрова Тәнзилә эшкә килә.

1967—1969 йылдар араһында Шәмсетдинова Флүрә тигән уҡытыусы ла эшләй.

1969 йылда киң бүлмәләре булған яңы мәктәп төҙөлөп сафҡа индерелә.

Был мәктәптә Аллабирҙин Абдулхаҡ менән бер рәттән 1969 йылдарҙан Сыңғыҙова Маһинур, Сураҡова Ғәлиә, Шәмиғолова Зәкиә Мөҙәрис ҡыҙы, Абдуллина Гүзәл Рәхимйән ҡыҙы эшләйҙәр.

1979 йылдан алып Мәсәғутова Айһылыу, 1987 йылдан Назарова Хәлиҙә Мазһар ҡыҙы уҡыта. 1990 йылдан Айгөл Ғәлимйән ҡыҙы Сәлихова уҡыта.

1992 йылдың 18 декаберендә тулы булмаған мәктәп асыла. Уның директоры [[Муллағолов Марат Ғизетдин улы]] була.

1993 йылдың 1 сентябренән мәктәп урта мәктәп итеп үҙгәртелә.

1998 йылдың март айынан мәктәптең директоры итеп Яҡшыбаева Фәниә Солтангәрәй ҡыҙы тәғәйенләнә.

2001—2002 йылдарҙа Теләүбаев Рөстәм Сафа улы, унан һуң 2006 йылға тиклем Ғәбитов Ибраһим Рауил улы эшләй.

2006—2014 йылдарҙа мәктәп менән Исмәғилева Флүзә Ишбулды ҡыҙы етәкселек итә.

2014 йылдың сентябрь айынан мәктәп етәксеһе — Мөхәмәтйәнов Мәүлит Рысйән улы.<ref>[https://jaumbaevo18school.jimdofree.com/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8B/]{{Недоступная ссылка|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

== Билдәле шәхестәре ==
* '''[[Байназаров Баязит Рәмзи улы]] ''' — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған йырсыһы.

* '''Мортаза Маликов''' — Башҡортостандын атҡаҙанған механизаторы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры

* '''Маликов Фәрүк Ғүмәр улы'''— Бөйөк Ватан һуғышы ветераны.  Ҡыҙыл Йондоҙ, 1-се дәрәжә Ватан һуғышы, Дан ордендары кавалеры, «Праганы азат иткән өсөн» һәм «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалдары менән бүләкләнгән.

* '''Назаров Айнур Басир улы''' — «Айбар» Башҡорт экстрада-фольклор төркөмө етәксеһе.

* '''Хәмитова Әлфиә Солтанғәле ҡыҙы''' — «Йәшлек» гәзитенең баш мөхәррире урынбаҫары, [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]].
* '''Бәшәров Фәрит Әҙеһәм улы'''— Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1986). 1973 йылдан редакцияға ауыл хужалығы бүлеге мөдире итеп тәғәйенләнә, аҙаҡ «Таң» район гәзитенең мөхәррир урынбаҫары итеп күсерелә. Хеҙмәт ветераны (1987).
* '''[[Асылбаев Юныс Баһауетдин улы]]''' (1908—1981) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы. Ҡыҙыл Йондоҙ, 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордендары кавалеры.<ref>https://vk.com/topic-20747696_23462019</ref>

== Урамдары ==
Булған урам исемдәрен<ref>Батырова Миләүшә Ғаяз ҡыҙынан яҙып алынды</ref>.
* Ҡарт өй (урамы) ({{lang-ru|Картуй (улица)}}
* Йәштәр (урамы) ({{lang-ru|Молодёжная (улица)}}
* Салауат Юлаев (урамы) ({{lang-ru|Салавата Юлаева (улица)}}
* Муса Мортазин (урамы) ({{lang-ru|Муса Мортазина (улица)}}
* Баҙялан (урамы) ({{lang-ru|Базялан (улица)}}
[[Файл:Яуымбай ауылы Мөхәмәт мәсете.jpg|мини| Мөхәмәт мәсете]]
[[Файл:Юлдар.jpg|мини|Юлдар]]
[[Файл:Ауыл урамы.jpg|мини|Ауыл урамы]]

== Тирә — яҡ мөхит ==
Был мәғлүмәт ауыл кешеләренән һорап яҙылды<ref>Мәғлүмәт биреүсе кешеләр: Ғабдулхаева Зифа Ғаяз ҡыҙы</ref>.
* '''Ҡайнөй''' — йылға, ауылдың уртаһынан ағып үтә. Яуымбай ҡарт үҙенә өй һалырға булған. Өй нигеҙен ҡайындан башлаған. Нигеҙ урынын ҡаҙа башлағас, был урындан урғылып һыу сыға башлаған. Һәм үҙенә юл алып, йылға булып ағып киткән. Яуымбай ҡарт тап был һыу урғылған ергә өйөн һалмай, арыраҡ нигеҙ ҡороп ултыра. Ә йылға Ҡайнөй тип атала башлаған.
* '''Ҡолош''' — ауылдан арҡа яланы яғына сыға торған үҙәк. Был үҙәктә кәкре ҡайын ағасы үҫә. Ололарҙың һөйләүе буйынса, ошо ҡайын төбөндә Ҡолош исемле ҡарт ерләнгән, шуға күрә был үҙәкте Ҡолош үҙәге тип йөрөтәләр.
* '''Ташөй''' '''мәмерйәһе''' ауылдан Ҡайнөй йылғаһы буйлап түбәнгә ҡарай ике- өс саҡырым алыҫлыҡта урынлашһа, '''Сыңғырауыҡ''' Олотау буйынан алты- ете саҡырым алыҫлыҡта ята. Ололарҙың һөйләүе буйынса Ташөй менән Сыңғырауыҡ ер аҫты юлдарынан тоташ булырға тейешле. Элегерәк Сыңғырауыҡ соҡорона ике эт төшөрөп ебәргәндәр. Бер аҙна тигәндә генә, икеһе лә хәле бөтөп Ташөй мәмерйәһе ауыҙынан килеп сығалар, әммә шунда уҡ һуҡыраялар имеш. Элегерәк Сыңғырауыҡ соҡорона таш ырғытһаң сыңғырлатып, оҙаҡ тауыш сығарып төшөп китер булған, шунлыҡтан был урынды Сыңғырауыҡ соҡоро тип йөрөтәләр. Ташөй мәмерйәһе инде Яуымбай һәм башҡа ауыл халҡын үҙенең матурлығы менән арбап, үҙенә саҡырып торһа ла, бөгөнгө көдә лә асылмаҫ сер булып һаҡлана.
* '''Аҡбейек тауы.''' Яуымбай ауылын тирә- яҡлап күп тауҙар уратып алған: Олотау, Шәрифә , Сусаҡтау, Ҡыҙылташ, Өкө ҡаяһы, Бурама тауы, Аҡбейек һ.б. Шул тауҙар араһында иң бейек ғорур тау ул Аҡбейек. Был тау исеменең килеп сығышы ике төрлө. Берәүҙәр әйтеүенсә, ул тау алыҫтан бик бейек булып ағарып күренеп торғас, уны Аҡбейек тип исемләгәндәр. Икенселәр әйтеүенсә, бер ҡарт ике улын алып, урманға сығып киткән. Алдарында ҙур тау торған. Был тауға улдары йүгереп кенә менеп киткәндәр. Ҡарт менә торғас артта тороп ҡалған. Ул бик арыған һәм кәпәсен сисеп, бер ташҡа ултырған да: «Ах, бейек», тип әйткән, имеш. Шунан был тауҙы Аҡ бейек тип атағандар.
* '''Шәрифә тауы.'''

'''''Беренсе вариант.''''' Ауылда элек бик матур Шәрифә исемле ҡыҙ йәшәгән. Уны ата- әсәһе көсләп үҙе яратмаған кешегә кейәүгә бирер булғас, өйөнән ҡасып китә. Тауҙа йәшенеп йәшәй. Шунан бирле был тау ҡыҙҙың исемен йөрөтә.

'''''Икенсе вариант.''''' Элек ауылда Шәрифә исемле ҡатын йәшәгән. Төндә уны ендәр осороп алып китә. Ләкин уның балаһы бар икәнлеген белгәс, уны кире осороп бер тауға ташлап китәләр. Ауыл халҡы ҡатындың юғалғанын белгәс, эҙләргә сығалар. Оҙаҡ эҙләй торғас ошо тауҙа табалар. Шунан бирле тау Шәрифә исемен йөрөтә.
* '''Өмөткән.''' Борон Яуымбай ҡарт малдарына бесәнде өмә менән саптырған. Гел генә өмә менән саптырғанға ул бесән эшләгән яланды, Өмә иткән тип атағандар. Һуңғараҡ ябайлаштырып телдән- телгә күсә килеп Өмөткән тип үҙгәреп киткән.
* '''Баҙялан урамы.'''Элекке ваҡытта ауылға терәлеп ятҡан яланда тәрән баҙҙар ҡаҙып ҡайын туҙынан дегет ҡайнатҡандар. Дегет хужалыҡ эштәре өсөн кәрәкле әйберҙәренән иҫәпләнгән булған. Мал ауырыуҙарына ла дегет яҡшы дауа булған. Шул осорҙан бирле был яланды Баҙялан тип йөрөтә башлағандар. Бөгөнгө көндә лә бында барлыҡҡа килгән урамды Баҙялан урамы тип йөрөтәләр.
* '''Ҡыҙылташ тауы.'''. Элек, граждандар һуғышы осоронда, ҡыҙылдар яғынан бер яралы кеше ҡасып, бер тауға барып ята. Яраһынан аҡҡан ҡан ташҡа һеңә һәм ул ҡыҙыл төҫкә инә. Шунан бирле был тауҙы Ҡыҙылташ тип йөрөтәләр. Икенсе вариант буйынса, шул осорҙа ҡыҙылдарҙың ҡулында аҡтарҙың ике һалдаты торған. Бер мәл аҡтар ҡыҙылдарҙан ҡасҡан. Аҙаҡ уларҙы ҡыҙылдар күреп ҡалғандар һәм баҫтыра башлағандар. Аҡтар был мәлдә был тауҙа бер таш артында йәшеренеп тәмәке тартып ятҡандар. Был ике һалдатты табып атып ебәргәндәр. Шул ташҡа ҡып- ҡыҙыл булып уларҙың ҡандары аҡҡан. Аҙаҡ был тауҙы Ҡыҙылташ тип йөрөтә башлағандар.
* '''Өкө ҡаяһы.''' Борон бер өкө таш-ҡая араһында йәшәгән, ти. Ул таш-ҡая араһынан төрлө ҡорттарҙы ашар булған. Бер ваҡыт һунарсы һунарға сыҡҡан. Ул, оҙаҡ ҡына йөрөй торғас, бер мышы атып алған һәм ҡайтыр юлға сыҡҡан. Тағы берәй нәмә осрамаҫмы тип килә торғас, өкөгә тап була. Өкө таш- ҡая араһына инеп китә. Ҡарт был хәлде ауылдаштарына һөйләп бирә. Ауыл кешеләре был урынды Өкө ҡаяһы тип йөрөтә башлайҙар.
* '''«Сәфәр соҡоро».''' 1980-90 йылдарҙа ат менән ер һөрөп йөрөгәндәр. Унда Назаров Ҡотлоғәлләм олатай менән Сәфәр исемле олатай ҙа була. Улар яланда төнгөлөккә йоҡларға ҡалалар. Төндә өшөмәҫ өсөн ҡайын төбөнә ут яғалар. Оҙаҡ эшләп арығас, икеһе лә ҡаты йоҡоға тала. Бер ваҡыт ут ҡайынға күсә. Ҡайын янып Сәфәр олатайҙың өҫтөнә йығыла.Ҡотлоғәлләм олатай Сәфәр олатайҙы көскә ҡайын аҫтынан һөрәп сығара. Шул мажара иҫтәлегенән Сәфәр соҡоро тип йөрөтәләр. '''«Ҡарасура» ҡәбере йәки «Бабай үлеге»''' Борон бик уҡымышлы, дин тотҡан Ҡарасура исемле ҡарт йәшәгән. Ул бик изге күңелле, йомарт булған. Үлер алдынан ул: «Мине Яуымбай ауылы менән Байназар ауылы уртаһындағы иң ҡалҡыу ергә ерләгеҙ» тип васыят әйткән. Ике ауыл мәсетенән аҙан тауышын тыңлап ятырмын тигән ул. Уның теләгенә ҡаршы килмәй, бер ҡалҡыу ергә ерләгәндәр. Әлеге ваҡытта был ҡәберлек бар һәм тәрбиәләп тотола. Быуындар алмашынған һайын исемдәрҙә үҙгәрә килеп, хәҙер «Ҡарасура» ҡәбере- "Бабай үлеге"нә әйләнеп киткән<ref>[https://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%AF%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9&action=submit Яуымбай ауылы халҡының шәжәреһе тураһында видио] </ref>
* '''Сәңгелде яланы.'''Борон ошо яланда йәйләү тотоп ятҡандар. Низам исемле бик уҡымышлы кеше лә йәйләгән булған. Ошо йәйләүҙән туғыҙ ирҙе иҫән- һау ҡайтыуҙарын теләп һуғышҡа оҙатҡандар. Уларҙың барыһы ла иҫән- һау ҡайтҡандар. Шул хөрмәткә был яланды Иҫәнкилде тип атағандар. Яйлап телдән- телгә күсә килә, Сәңгелде тип атап йөрөтә башлағандар.
* '''Олотау.''' Был тау ауылдағы иң ҙур тау. Уны халыҡ Олотау тип атап йөрөтә. Уның башынан бөтә ауыл ус төбөндәгеләй генә күренеп тора'''.'''
* '''Бураматау.''' Был тау Олотау буйлап барғандан һуң башлана. Унда элек кемдер бура бураған.

=== Тағы уҡығыҙ ===
* Яуымбай ауылы ер-һыуы тарихы мәғлүмәттәре викидәреслектә<ref>[https://ba.wikibooks.org/wiki/Яуымбай_ауылы_ер-һыуы_тарихы_мәғлүмәттәре Яуымбай ауылы ер-һыуы тарихы мәғлүмәттәре]</ref>

== Ауыл лаҡаптары ==
* '''Ленинград.''' — Яуымбай ауылынан бер ҡыҙ бала Өфөлә уҡыуын тамамлап, Ленинградҡа эшкә урынлаша. Бер ваҡыт ауылға ҡунаҡҡа ҡайтып төшкәнендә, таныштарының береһенә маҡтанып «Уфа не город, вот исмаһам Ленинград город» — тип әйтеп һала. Күп тә үтмәй үҙ ауылы егетенә кейәүгә сығып яңы төҙөлөп барған урамға өй һалып сығалар. Шул ваҡыттан алып был урамды Ленинград тип алып йөрөтәләр.

== Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙары исемлеге ==
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"| № тәртип буйынса
| style="background:#f0f0f0;"| Яуымбай ауылынан. Фамилияһы, исеме атаһының исеме
| style="background:#f0f0f0;"| Тыуған йылы
| style="background:#f0f0f0;"| һуғышҡа киткән йылы
| style="background:#f0f0f0;"| Вафат булған йылы
|-
|1||Аҫылбаев Юныс Баһауитдин улы||1908||1941||1980||
|-
|2||Аҫылбаев Бахтийәр Мөхәмәтсәлим улы||1906||1941||1944||
|-
|3||Аҫылбаев Фитрат Мөхәмәтсәлих улы||1908||1941||1974||
|-
|4||Аҫылбаев Зөлфәр Зиннәт улы||1914||1941||1941||
|-
|5||Аҫылбаев Мөҙәрис Шәриф улы||1906||1941||||
|-
|6||Аҫылбаев Хәләф Шәйәхмәт улы||1908||1941||1943||
|-
|7||Аҫылбаев Ильяс Шәйәхмәт улы||1922||1941||1989||
|-
|8||Аҫылбаев Шаһыбал Шәйәхмәт улы||1924||1942||1943||
|-
|9||Аҫылбаев Ғариф Шәрәфетдин улы||1897||1942||1946||
|-
|10||Аллабирҙин Абдулхак Мөхәмәтйән улы||1916||1942||1994||
|-
|11||Бәшәрев Әҙеһәм Ғәзизйән улы||1910||1941||1997||
|-
|12||Вәлитов Нуриман Хәфиз улы||1898||1942||1942||
|-
|13||Вәлитов Янсаф Сәйәх улы||1905||1941||1943||
|-
|14||Вәлитов Хәсән Сәфәр улы||1926||1944||1980||
|-
|15||Ғәбитов Нуриман Ғәбит улы||1916||1941||1941||
|-
|16||Исмәғилов Хайрулла Хәжиәхмәт улы||1906||1941||1943||
|-
|17||Исмәғилов Лофулла Хәжиәхмәт улы||1902||1941||1945||
|-
|18||Исмәғилов Вәлиулла Хәжиәхмәт улы||1909||1941||1943||
|-
|19||Исмәғилов Ғәлимйән Хаммат улы||1922||1941||1942||
|-
|20||Исмәғилов Хәкимйән Хаммат улы||1926||||1970||
|-
|21||Исмәғилов Шәйхетдин Низаметдин улы||1902||1941||1943||
|-
|22||Исмәғилов Муллағәләм Низаметдин улы||1902||1941||1976||
|-
|23||Исмәғилов Шәйхәләм Низаметдин улы||1918||1941||1980||
|-
|24||Исмәғилов һиҙиәт Ғиниәт улы||1915||1941||1983||
|-
|25||Карағолов Вилдан Фәхрислам||1908||1941||1943||
|-
|26||Ҡарасурин Сәләхетдин Сәйфетдин улы||1904||1941||1942||
|-
|27||Карасурин Ғилметдин Сәйфетдин улы||1908||1942||1993||
|-
|28||Карасурин Ғилфан Ямалетдин улы||1922||1941||1952||
|-
|29||Кинйәкәев Йәмилха Мөхәмәҙей улы||1919||1939||2007||
|-
|30||Кинйәкәев Нурислам Лоҡман улы||1923||1942||2000||
|-
|31||Кирамов Исрафил Әхмәҙинур улы||1926||1944||1956||
|-
|32||Маликов Әхтәм Миһран улы||1908||1941||1943||
|-
|33||Маликов Фәруҡ Ғүмәр улы||1923||1942||1990||
|-
|34||Мырҙағолов Шәһит һиҙиәт улы||1915||1941||1996||
|-
|35||Мырҙағолов Мотаһар һиҙиәт улы||1919||1941||2007||
|-
|36||Мәсәғүтов Исмәғил Исхак улы||1915||1941||1969||
|-
|37||Назаров Котлоғәлләм Йыһанур улы||1908||1941||1990||
|-
|38||Назаров Сәлмән Йыһанур улы||1902||1941||1943||
|-
|39||Назаров Абуталип Хәлил улы||1901||1941||1943||
|-
|40||Нафиҡов Әхмәт Абдулла улы||1916||1941||1942||
|-
|41||Рәхмәтуллин Хөбөтдин Заһит улы||1909||1942||1977||
|-
|42||Сәлихов Йыһангир Кираметдин улы||1902||1941||1987||
|-
|43||Сәлихов Юныс Билал улы||1910||1941||1942||
|-
|44||Сәлихов Ғариф Минһаж улы||1919||1941||1976||
|-
|45||Сафин Баязит Ғиниәт улы||1924||1942||1944||
|-
|46||Сафин Ишбулды Сафиулла улы||1924||1942||1943||
|-
|47||Ураҙғолов Хәбир Фәтих улы||1908||1941||1977||
|-
|48||Ураҙғолов Мөхәмәтхужа Латиф улы||1909||1941||1962||
|-
|49||Ураҙғолов Ғәлимйән Латиф улы||1915||1941||1943||
|-
|}

== Рәсемдәр ==
<gallery>
File:Балалар баҡсаһы.jpg|thumb|Балалар баҡсаһы
File:Ҡарт өй урамынан төшөрөлгән фото.jpg|thumb|Ҡарт өй урамынан төшөрөлгән фото
File:Шәрифә тауы, ҡышҡыһын.jpg|thumb|Шәрифә тауы, ҡышҡыһын
File:Тәбиғәт.jpg|thumb|Тәбиғәт
File:Тау башында шау сәскә.jpg|thumb|Тау башында шау сәскә
File:Күбәләр.jpg|thumb|Күбәләр
File:Бесәндең ҡыҙыу сағы.jpg|thumb|Бесәндең ҡыҙыу сағы
File:Бесәнлектән дә ғорур тауҙар күренә.jpg|thumb|Бесәнлектән дә ғорур тауҙар күренә
</gallery>

== Сығанаҡтар ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978-5-295-04683-4.{{ref-ru}}
* [https://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%AF%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9&action=submit Яуымбай ауылы халҡының шәжәреһе тураһында видио]
* [https://burzyanmuseum.jimdofree.com/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D0%B0/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D0%B0/%D1%8F%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9/ Яуымбай ауылы тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211007003635/https://burzyanmuseum.jimdofree.com/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D0%B0/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D0%B0/%D1%8F%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9/ |date=2021-10-07 }}
* [https://vk.com/wall73648560_1887?z=photo73648560_457241656%2Fwall73648560_1887 Яуымбай ауылының күренекле кешеләре]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|3}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Бөрйән районы ауылдары}}

[[Категория:Бөрйән районы ауылдары]]
Яуымбай () — Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районындағы ауыл. Байназар ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 436 кеше булған.
Почта индексы — 453591, ОКАТО коды — 80219810005.
 

 Хәҙерге торошо 
Ауылда биш һатыу нөктәһе, икмәк бешереү цехы, мәҙәниәт йорто, китапхана, фельдшерлыҡ пункты бар. Һуңғыһы 1969 йылда асыла, беренсе мөдире- Салауат медицина училищеһын тамамлаған йәш белгес Ғүмәрова Гөлсирә Арыҫланбәк ҡыҙы.

Яуымбай урта мәктәбе (9 йыллыҡ) һәм балалар баҡсаһы эшләй.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1859 йыл 160 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август345 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь4432009 йыл 1 ғинуар496 2010 йыл 14 октябрь43622621051,848,2

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Иҫке Собханғол): 36 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Байназар): 7 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорет): 110 км

 Тарихы 
Яуымбай ауылының атамаһы Яуымбай Ҡошйетәров (Ҡужъетәров) исеме менән бәйле. Яуымбай ҡарт был ауылға нигеҙҙе яҡынса 1800—1815 йылдар араһында һалған булырға тейеш, тип фаразлана. Уның улы Шәһивәли, ҡустылары Үҙәнбай, Мөхәмәтәмин 1812 йылғы  Ватан һуғышында ҡатнашалар. 1859 йылда бында 27 йортта 160 кеше йәшәгән. 1920 йылда 72 йортта 345 кеше йәшәгән. Был ерҙәрҙә йылҡы көтөүлектәре өсөн уңайлы була.—Асфандияров, 1990. С. 114. ,Яуымбай ауылы тарихы. Виртуальный музей краеведения , Башҡорт халыҡ ижады. Риүәйәттәр. Легендалар.ỊỊ том.—Өфө:"Китап",1997.—440 бит.

 Яуымбай ауылының тарихы буйынса риүәйәттәр 
Яуымбай ауылы (АБЛАСКИН)

 Бер саҡ шулай урыҫ байы килә лә Аблас ҡарттан ер һорай. -,, Үгеҙ тиреһендәй ер бир, башҡаһы миңә кәрәкмәй,, -тип әйтте, ти. -,, Үгеҙ тиреһе хәтлем? Һы була ул!,, Шул ерҙә былар килешеү яһайҙар. Теге бай эшкә керешә. Үгеҙ тиреһен нәп -нәҙек итеп телдертә лә, тегеләрҙе ялғап-ялғап һуҙып сығып китә был. Эй бара, эй бара. Аблас ҡарт, күҙҙәре аларып, бынан ҡалмай эйәреп бара. Үлсәй торғас, кругом егерме саҡырым ерҙе уратып та алған теге. Бына һиңә, Абласҡа бер баҫыр ер ҙә ҡалмаған. Ни хәл итәһең? Эш һуң, килешелгән. Аблас йәшәгән ерен ташлап китергә мәжбүр була. Теге урыҫ байы завод һалдыра башлай. Әүжән заводы шулай барлыҡҡа килгән. Аблас ҡарт хәҙерге Яуымбай ауылы урынына килеп ауыл ҡора. Ул үлгәс, Яуымбай тигән кешенең исеме бирелә ауылға.1969 йылда Белорет районы Бельский поселогы Йыһангир Сәлиховтан(1903 йылғы) Ә.М. Сөләйманов яҙып алған. Ғилми архив, ф. 3,оп. 63,д. 56,л. 29-3:;
Башҡорт халыҡ ижады. Риүәйәттәр. Легендалар.ỊỊ том.—Өфө:"Китап",1997.—440 бит. 

 Бөрйән р-ны Яуымбай ауылы Сәлихов Мөхәмәҙиә Ҡарам улынан йылда БДУ талибы Ш. Бикмөхәмәтов яҙып алған бер риүәйәттә Яуымбай һәм уның байлығы хаҡында түбәндәгесә һөйләнелә:
«Уның (Яуымбайҙың. — Ф. Н.) күп кенә һауын һыйыры, бер көтөү һарығы булған, ә инде йылҡы малының һаны булмаған. Ауылдың көнсығышында ҙур ғына „Баҙ яланы“ тигән урын бар. Ана шул яландың ситенән ситенә уратып алынған кәртәлә Яуымбайҙың йылҡылары тулып йөрөгән. Иртәнсәк тороп ҡарағанда, шул кәртәһе тулы булһа, малын теүәлгә иҫәпләгән.

Яҙ етеп, үлән ҡалҡыуға Яуымбай йәйләүгә сығыр булған. Уның йәйләүе ауылдан 15 саҡрым алыҫлыҡта, Үҙән йылғаһы буйында булған, йәйләүгә күскән ваҡытта ул шәп атҡа атланып, алдан төшөп барыр булған, йылҡылары артынан эйәргән. Үҙе бер өс саҡрым китеп, Әсеү исемле яланға еткәндә, йылҡы малдарының икенсе осо әле ауылда булған, ти. Бына шундай бай булған ул ҡарт. Шул кешенең исеменән ауыл да Яуымбай булып киткән.

Йәйләүгә күскәнендә Яуымбай үҙе сығарған көйҙө ҡурайҙа уйнар булған. Ул көйҙө әле лә „Яуымбай көйө“ тип йөрөтәләр. Хәҙер инде ул көй онотолоп та бара. Атаҡлы ҡурайсы Мөхәмәҙиә Сәлихов ҡарт ҡына уны уйнай».— Ғилми архив, ф. 3, оп. 63, д. 56. 

Ауыл халҡы ҡыпсаҡ һәм түңгәүер ҡәбиләләренә ҡарай. Урман-ҡарағай-ҡыпсаҡ ырыуына ҡарайҙар.

 Мәктәп тарихы 
1934 йылдарҙа ауылдың 2 бүлмәле мәсетен мәктәп итеп үҙгәртәләр. Иң беренсе уҡытыусы Ғәббәсов Нәғим була.

Һуғыш осоронда, 1941—1946 йылдарҙа Иҫәнғәлин Шәриф уҡыта. Ул сығышы менән Байназар ауылынан була. Шәриф Иҫәнғәлин иң беренсе булып һалдат ҡатындарына яҙырға өйрәтә.

Һуғыштан һуңғы ауыр йылдарҙа (1947—1949) ауылға килен булып төшкән Исмәғилева Ғәрибә белем бирә.

1950—1951 йылдарҙа Шәрипова Нурия уҡыта.

1952—1953 йылдарҙа Ғафури районы Сәйетбаба ауылынан килгән Абдуллина Асия уҡыта.

1954—1956 йылдарҙа Биҡҡолова Ҡәмәриә уҡыта. Ул үҙе Баймаҡ районында үҫкән.

1957 йылда ауылға Аллабирҙин Абдулхаҡ уҡытыусы булып килә. Ул хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем эшләй.

1964 йылда Хисамитдинова Бикә уҡытыусы булып эшләй. 1967 йылдан Бәшәрова Тәнзилә эшкә килә.

1967—1969 йылдар араһында Шәмсетдинова Флүрә тигән уҡытыусы ла эшләй.

1969 йылда киң бүлмәләре булған яңы мәктәп төҙөлөп сафҡа индерелә.

Был мәктәптә Аллабирҙин Абдулхаҡ менән бер рәттән 1969 йылдарҙан Сыңғыҙова Маһинур, Сураҡова Ғәлиә, Шәмиғолова Зәкиә Мөҙәрис ҡыҙы, Абдуллина Гүзәл Рәхимйән ҡыҙы эшләйҙәр.

1979 йылдан алып Мәсәғутова Айһылыу, 1987 йылдан Назарова Хәлиҙә Мазһар ҡыҙы уҡыта. 1990 йылдан Айгөл Ғәлимйән ҡыҙы Сәлихова уҡыта.

1992 йылдың 18 декаберендә тулы булмаған мәктәп асыла. Уның директоры Муллағолов Марат Ғизетдин улы була.

1993 йылдың 1 сентябренән мәктәп урта мәктәп итеп үҙгәртелә.

1998 йылдың март айынан мәктәптең директоры итеп Яҡшыбаева Фәниә Солтангәрәй ҡыҙы тәғәйенләнә.

2001—2002 йылдарҙа Теләүбаев Рөстәм Сафа улы, унан һуң 2006 йылға тиклем Ғәбитов Ибраһим Рауил улы эшләй.

2006—2014 йылдарҙа мәктәп менән Исмәғилева Флүзә Ишбулды ҡыҙы етәкселек итә.

2014 йылдың сентябрь айынан мәктәп етәксеһе — Мөхәмәтйәнов Мәүлит Рысйән улы.

 Билдәле шәхестәре 
 Байназаров Баязит Рәмзи улы  — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған йырсыһы.

 Мортаза Маликов — Башҡортостандын атҡаҙанған механизаторы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры

 Маликов Фәрүк Ғүмәр улы— Бөйөк Ватан һуғышы ветераны.  Ҡыҙыл Йондоҙ, 1-се дәрәжә Ватан һуғышы, Дан ордендары кавалеры, «Праганы азат иткән өсөн» һәм «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалдары менән бүләкләнгән.

 Назаров Айнур Басир улы — «Айбар» Башҡорт экстрада-фольклор төркөмө етәксеһе.

 Хәмитова Әлфиә Солтанғәле ҡыҙы — «Йәшлек» гәзитенең баш мөхәррире урынбаҫары, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре.
 Бәшәров Фәрит Әҙеһәм улы— Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1986). 1973 йылдан редакцияға ауыл хужалығы бүлеге мөдире итеп тәғәйенләнә, аҙаҡ «Таң» район гәзитенең мөхәррир урынбаҫары итеп күсерелә. Хеҙмәт ветераны (1987).
 Асылбаев Юныс Баһауетдин улы (1908—1981) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы. Ҡыҙыл Йондоҙ, 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордендары кавалеры.https://vk.com/topic-20747696_23462019

 Урамдары 
Булған урам исемдәренБатырова Миләүшә Ғаяз ҡыҙынан яҙып алынды.
 Ҡарт өй (урамы) (
 Йәштәр (урамы) (
 Салауат Юлаев (урамы) (
 Муса Мортазин (урамы) (
 Баҙялан (урамы) (
мини| Мөхәмәт мәсете
мини|Юлдар
мини|Ауыл урамы

 Тирә — яҡ мөхит 
Был мәғлүмәт ауыл кешеләренән һорап яҙылдыМәғлүмәт биреүсе кешеләр: Ғабдулхаева Зифа Ғаяз ҡыҙы.
 Ҡайнөй — йылға, ауылдың уртаһынан ағып үтә. Яуымбай ҡарт үҙенә өй һалырға булған. Өй нигеҙен ҡайындан башлаған. Нигеҙ урынын ҡаҙа башлағас, был урындан урғылып һыу сыға башлаған. Һәм үҙенә юл алып, йылға булып ағып киткән. Яуымбай ҡарт тап был һыу урғылған ергә өйөн һалмай, арыраҡ нигеҙ ҡороп ултыра. Ә йылға Ҡайнөй тип атала башлаған.
 Ҡолош — ауылдан арҡа яланы яғына сыға торған үҙәк. Был үҙәктә кәкре ҡайын ағасы үҫә. Ололарҙың һөйләүе буйынса, ошо ҡайын төбөндә Ҡолош исемле ҡарт ерләнгән, шуға күрә был үҙәкте Ҡолош үҙәге тип йөрөтәләр.
 Ташөй мәмерйәһе ауылдан Ҡайнөй йылғаһы буйлап түбәнгә ҡарай ике- өс саҡырым алыҫлыҡта урынлашһа, Сыңғырауыҡ Олотау буйынан алты- ете саҡырым алыҫлыҡта ята. Ололарҙың һөйләүе буйынса Ташөй менән Сыңғырауыҡ ер аҫты юлдарынан тоташ булырға тейешле. Элегерәк Сыңғырауыҡ соҡорона ике эт төшөрөп ебәргәндәр. Бер аҙна тигәндә генә, икеһе лә хәле бөтөп Ташөй мәмерйәһе ауыҙынан килеп сығалар, әммә шунда уҡ һуҡыраялар имеш. Элегерәк Сыңғырауыҡ соҡорона таш ырғытһаң сыңғырлатып, оҙаҡ тауыш сығарып төшөп китер булған, шунлыҡтан был урынды Сыңғырауыҡ соҡоро тип йөрөтәләр. Ташөй мәмерйәһе инде Яуымбай һәм башҡа ауыл халҡын үҙенең матурлығы менән арбап, үҙенә саҡырып торһа ла, бөгөнгө көдә лә асылмаҫ сер булып һаҡлана.
 Аҡбейек тауы. Яуымбай ауылын тирә- яҡлап күп тауҙар уратып алған: Олотау, Шәрифә , Сусаҡтау, Ҡыҙылташ, Өкө ҡаяһы, Бурама тауы, Аҡбейек һ.б. Шул тауҙар араһында иң бейек ғорур тау ул Аҡбейек. Был тау исеменең килеп сығышы ике төрлө. Берәүҙәр әйтеүенсә, ул тау алыҫтан бик бейек булып ағарып күренеп торғас, уны Аҡбейек тип исемләгәндәр. Икенселәр әйтеүенсә, бер ҡарт ике улын алып, урманға сығып киткән. Алдарында ҙур тау торған. Был тауға улдары йүгереп кенә менеп киткәндәр. Ҡарт менә торғас артта тороп ҡалған. Ул бик арыған һәм кәпәсен сисеп, бер ташҡа ултырған да: «Ах, бейек», тип әйткән, имеш. Шунан был тауҙы Аҡ бейек тип атағандар.
 Шәрифә тауы.

Беренсе вариант. Ауылда элек бик матур Шәрифә исемле ҡыҙ йәшәгән. Уны ата- әсәһе көсләп үҙе яратмаған кешегә кейәүгә бирер булғас, өйөнән ҡасып китә. Тауҙа йәшенеп йәшәй. Шунан бирле был тау ҡыҙҙың исемен йөрөтә.

Икенсе вариант. Элек ауылда Шәрифә исемле ҡатын йәшәгән. Төндә уны ендәр осороп алып китә. Ләкин уның балаһы бар икәнлеген белгәс, уны кире осороп бер тауға ташлап китәләр. Ауыл халҡы ҡатындың юғалғанын белгәс, эҙләргә сығалар. Оҙаҡ эҙләй торғас ошо тауҙа табалар. Шунан бирле тау Шәрифә исемен йөрөтә.
 Өмөткән. Борон Яуымбай ҡарт малдарына бесәнде өмә менән саптырған. Гел генә өмә менән саптырғанға ул бесән эшләгән яланды, Өмә иткән тип атағандар. Һуңғараҡ ябайлаштырып телдән- телгә күсә килеп Өмөткән тип үҙгәреп киткән.
 Баҙялан урамы.Элекке ваҡытта ауылға терәлеп ятҡан яланда тәрән баҙҙар ҡаҙып ҡайын туҙынан дегет ҡайнатҡандар. Дегет хужалыҡ эштәре өсөн кәрәкле әйберҙәренән иҫәпләнгән булған. Мал ауырыуҙарына ла дегет яҡшы дауа булған. Шул осорҙан бирле был яланды Баҙялан тип йөрөтә башлағандар. Бөгөнгө көндә лә бында барлыҡҡа килгән урамды Баҙялан урамы тип йөрөтәләр.
 Ҡыҙылташ тауы.. Элек, граждандар һуғышы осоронда, ҡыҙылдар яғынан бер яралы кеше ҡасып, бер тауға барып ята. Яраһынан аҡҡан ҡан ташҡа һеңә һәм ул ҡыҙыл төҫкә инә. Шунан бирле был тауҙы Ҡыҙылташ тип йөрөтәләр. Икенсе вариант буйынса, шул осорҙа ҡыҙылдарҙың ҡулында аҡтарҙың ике һалдаты торған. Бер мәл аҡтар ҡыҙылдарҙан ҡасҡан. Аҙаҡ уларҙы ҡыҙылдар күреп ҡалғандар һәм баҫтыра башлағандар. Аҡтар был мәлдә был тауҙа бер таш артында йәшеренеп тәмәке тартып ятҡандар. Был ике һалдатты табып атып ебәргәндәр. Шул ташҡа ҡып- ҡыҙыл булып уларҙың ҡандары аҡҡан. Аҙаҡ был тауҙы Ҡыҙылташ тип йөрөтә башлағандар.
 Өкө ҡаяһы. Борон бер өкө таш-ҡая араһында йәшәгән, ти. Ул таш-ҡая араһынан төрлө ҡорттарҙы ашар булған. Бер ваҡыт һунарсы һунарға сыҡҡан. Ул, оҙаҡ ҡына йөрөй торғас, бер мышы атып алған һәм ҡайтыр юлға сыҡҡан. Тағы берәй нәмә осрамаҫмы тип килә торғас, өкөгә тап була. Өкө таш- ҡая араһына инеп китә. Ҡарт был хәлде ауылдаштарына һөйләп бирә. Ауыл кешеләре был урынды Өкө ҡаяһы тип йөрөтә башлайҙар.
 «Сәфәр соҡоро». 1980-90 йылдарҙа ат менән ер һөрөп йөрөгәндәр. Унда Назаров Ҡотлоғәлләм олатай менән Сәфәр исемле олатай ҙа була. Улар яланда төнгөлөккә йоҡларға ҡалалар. Төндә өшөмәҫ өсөн ҡайын төбөнә ут яғалар. Оҙаҡ эшләп арығас, икеһе лә ҡаты йоҡоға тала. Бер ваҡыт ут ҡайынға күсә. Ҡайын янып Сәфәр олатайҙың өҫтөнә йығыла.Ҡотлоғәлләм олатай Сәфәр олатайҙы көскә ҡайын аҫтынан һөрәп сығара. Шул мажара иҫтәлегенән Сәфәр соҡоро тип йөрөтәләр. «Ҡарасура» ҡәбере йәки «Бабай үлеге» Борон бик уҡымышлы, дин тотҡан Ҡарасура исемле ҡарт йәшәгән. Ул бик изге күңелле, йомарт булған. Үлер алдынан ул: «Мине Яуымбай ауылы менән Байназар ауылы уртаһындағы иң ҡалҡыу ергә ерләгеҙ» тип васыят әйткән. Ике ауыл мәсетенән аҙан тауышын тыңлап ятырмын тигән ул. Уның теләгенә ҡаршы килмәй, бер ҡалҡыу ергә ерләгәндәр. Әлеге ваҡытта был ҡәберлек бар һәм тәрбиәләп тотола. Быуындар алмашынған һайын исемдәрҙә үҙгәрә килеп, хәҙер «Ҡарасура» ҡәбере- "Бабай үлеге"нә әйләнеп киткәнЯуымбай ауылы халҡының шәжәреһе тураһында видио 
 Сәңгелде яланы.Борон ошо яланда йәйләү тотоп ятҡандар. Низам исемле бик уҡымышлы кеше лә йәйләгән булған. Ошо йәйләүҙән туғыҙ ирҙе иҫән- һау ҡайтыуҙарын теләп һуғышҡа оҙатҡандар. Уларҙың барыһы ла иҫән- һау ҡайтҡандар. Шул хөрмәткә был яланды Иҫәнкилде тип атағандар. Яйлап телдән- телгә күсә килә, Сәңгелде тип атап йөрөтә башлағандар.
 Олотау. Был тау ауылдағы иң ҙур тау. Уны халыҡ Олотау тип атап йөрөтә. Уның башынан бөтә ауыл ус төбөндәгеләй генә күренеп тора.
 Бураматау. Был тау Олотау буйлап барғандан һуң башлана. Унда элек кемдер бура бураған.

 Тағы уҡығыҙ 
 Яуымбай ауылы ер-һыуы тарихы мәғлүмәттәре викидәреслектәЯуымбай ауылы ер-һыуы тарихы мәғлүмәттәре

 Ауыл лаҡаптары 
 Ленинград. — Яуымбай ауылынан бер ҡыҙ бала Өфөлә уҡыуын тамамлап, Ленинградҡа эшкә урынлаша. Бер ваҡыт ауылға ҡунаҡҡа ҡайтып төшкәнендә, таныштарының береһенә маҡтанып «Уфа не город, вот исмаһам Ленинград город» — тип әйтеп һала. Күп тә үтмәй үҙ ауылы егетенә кейәүгә сығып яңы төҙөлөп барған урамға өй һалып сығалар. Шул ваҡыттан алып был урамды Ленинград тип алып йөрөтәләр.

 Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙары исемлеге 
 № тәртип буйынса Яуымбай ауылынан. Фамилияһы, исеме атаһының исеме Тыуған йылы һуғышҡа киткән йылы Вафат булған йылы1Аҫылбаев Юныс Баһауитдин улы1908194119802Аҫылбаев Бахтийәр Мөхәмәтсәлим улы1906194119443Аҫылбаев Фитрат Мөхәмәтсәлих улы1908194119744Аҫылбаев Зөлфәр Зиннәт улы1914194119415Аҫылбаев Мөҙәрис Шәриф улы190619416Аҫылбаев Хәләф Шәйәхмәт улы1908194119437Аҫылбаев Ильяс Шәйәхмәт улы1922194119898Аҫылбаев Шаһыбал Шәйәхмәт улы1924194219439Аҫылбаев Ғариф Шәрәфетдин улы18971942194610Аллабирҙин Абдулхак Мөхәмәтйән улы19161942199411Бәшәрев Әҙеһәм Ғәзизйән улы19101941199712Вәлитов Нуриман Хәфиз улы18981942194213Вәлитов Янсаф Сәйәх улы19051941194314Вәлитов Хәсән Сәфәр улы19261944198015Ғәбитов Нуриман Ғәбит улы19161941194116Исмәғилов Хайрулла Хәжиәхмәт улы19061941194317Исмәғилов Лофулла Хәжиәхмәт улы19021941194518Исмәғилов Вәлиулла Хәжиәхмәт улы19091941194319Исмәғилов Ғәлимйән Хаммат улы19221941194220Исмәғилов Хәкимйән Хаммат улы1926197021Исмәғилов Шәйхетдин Низаметдин улы19021941194322Исмәғилов Муллағәләм Низаметдин улы19021941197623Исмәғилов Шәйхәләм Низаметдин улы19181941198024Исмәғилов һиҙиәт Ғиниәт улы19151941198325Карағолов Вилдан Фәхрислам19081941194326Ҡарасурин Сәләхетдин Сәйфетдин улы19041941194227Карасурин Ғилметдин Сәйфетдин улы19081942199328Карасурин Ғилфан Ямалетдин улы19221941195229Кинйәкәев Йәмилха Мөхәмәҙей улы19191939200730Кинйәкәев Нурислам Лоҡман улы19231942200031Кирамов Исрафил Әхмәҙинур улы19261944195632Маликов Әхтәм Миһран улы19081941194333Маликов Фәруҡ Ғүмәр улы19231942199034Мырҙағолов Шәһит һиҙиәт улы19151941199635Мырҙағолов Мотаһар һиҙиәт улы19191941200736Мәсәғүтов Исмәғил Исхак улы19151941196937Назаров Котлоғәлләм Йыһанур улы19081941199038Назаров Сәлмән Йыһанур улы19021941194339Назаров Абуталип Хәлил улы19011941194340Нафиҡов Әхмәт Абдулла улы19161941194241Рәхмәтуллин Хөбөтдин Заһит улы19091942197742Сәлихов Йыһангир Кираметдин улы19021941198743Сәлихов Юныс Билал улы19101941194244Сәлихов Ғариф Минһаж улы19191941197645Сафин Баязит Ғиниәт улы19241942194446Сафин Ишбулды Сафиулла улы19241942194347Ураҙғолов Хәбир Фәтих улы19081941197748Ураҙғолов Мөхәмәтхужа Латиф улы19091941196249Ураҙғолов Ғәлимйән Латиф улы191519411943

 Рәсемдәр 

 Сығанаҡтар 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978-5-295-04683-4.
 Яуымбай ауылы халҡының шәжәреһе тураһында видио
 Яуымбай ауылы тарихы 
 Яуымбай ауылының күренекле кешеләре

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Бөрйән районы ауылдары