Токио йәмиғ мәсете
{{Мечеть
|Русское название        = Токио мәсете
|Оригинальное название   = яп. ''東京ジャーミイ, Tōkyō-jāmii'', шулай уҡ ''東京モスク, Tōkyō-mosuku''
|Изображение             = Tokyo Camii 2009.jpg
|Подпись изображения     = Токио мәсете (2000 йылда төҙөлгән бина)
|Ширина изображения      = 
|Страна                  = Япония
|Тип региона             = [[Сибуя (махсус район)|Сибуя]]
|Регион                  = 
|Название местоположения = ҡала
|Местоположение          = Токио
|Адрес                   = 
 |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
 |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |region     =    
 |CoordScale = 
|Статус                  = 
|Течение, школа          = 
|ДУМ                     = 
|Собственник             = 
|Тип мечети              = 
|Архитектурный стиль     = Ғосман дини традицияһы
|Автор проекта           = 
|Архитекторы             = Синан Мимар
|Строитель               = 
|Инициатор строительства = 
|Стоимость               = 1,5 млн иена
|Благотворители          = 
|Первое упоминание       = 
|Строительство           = 
|Основные даты           = {{Достопримечательность/Даты|12 май 1938|мәсет һәм ислам мәктәбе асыла|1986 йыл|ер тетрәгәндә мәсет емерелә||ер тетрәгәндән һуң реконструкция |1998 йыл|мәсет яңынан төҙөлә башлай|2000 йыл|мәсет яңынан асыла}}
|Начало строительства    = 
|Окончание строительства = 
|Реликвии                = 
|Имам                    = 
|Состояние               = ғәмәлдә
|Общая площадь           = 1,476.75 
|Размеры                 = 
|Площадь помещений       = 734.2
|Вместимость             = 
|Количество куполов      = 1
|Высота                  = 
|Высота купола           = 23.25
|Диаметр купола          = 
|Количество минаретов    = 1
|Высота минарета         = 41.48
|Материал                = 
|Таравих                 = 
|Ифтар и сухур           = 
|Библиотека              = 
|Мактаб                  = +
|Медресе                 = 
|Сайт                    = http://www.tokyocamii.org
|Дополнительная информация = Япониялағы беренсе мәсет, Японияла Төркиә вәкилдәрен ҡабул итә торған урын
|Commons = Tokyo Camii
}}
'''Токио йәмиғ мәсете''' (яп. ''東京ジャーミイ, Tōkyō-jāmii'', шулай уҡ ''東京モスク, Tōkyō-mosuku'') — [[Япония]]ла [[Токио]] ҡалаһында урынлашҡан мәсет.
Мәсет [[1935 йыл]]да башҡорт дин әһеле [[Мөхәмәтғәбделхәй Ҡорбанғәлиев]] тарафынан мосолман мәхәлләһе өсөн һалына.
[[Файл:Токио йәмиғ мәсете.jpg|thumb|слева|250px|1938—1986 йылдарҙағы мәсет бинаһы (төҙөүсеһе [[Мөхәмәтғәбделхәй Ҡорбанғәлиев]]]]

== Тарихы ==
[[Рәсәйҙәге Граждандар һуғышы]]нда [[Колчак Александр Васильевич|Колчакты]]ң еңелеүенән һуң күпмелер [[башҡорттар]] һәм [[татарҙар]] [[Япония]]ға барып сыға. 1922 йылда улар мәхәлләгә ойоша, уларҙың теүәл һаны билдәһеҙ<ref name="Эмиграция">[http://www.hrono.ru/libris/lib_a/samuray06.html Татарская и башкирская эмиграция в Японии]</ref>.
1927 төркиҙәр балаларына милли рухта белем һәм тәрбиә биреү өсөн мәктәпкә урын биреүҙе һорап япон хөкүмәтенә мөрәжәғәт итә. 1928 йылда мәҙрәсә асыла. Бинаның бер өлөшө мәсет итеп файҙаланыла. Мөхәммәт Ҡорбанғәлиев 1935 йылда ер һатып ала һәм 1938 йылда мәҙрәсә янында мәсет һалдыра. Яңы мәсет асылғанға тиклем Мөхәммәтғәбделхәй Ҡорбанғәлиев Токиола беренсе мөфтөй һәм «Исламиә Токио» мәхәлләһенең имам-хатибы була.
[[Токио]] мәсете, типография һәм мәсет янындағы ислам мәктәбе Мөхәммәтғәбделхәй Ҡорбанғәлиевтың шәхси аҡсаһына һәм мосолман дини ойошмаһы ағзалырының иғәнәһенә төҙөлә<ref>Юнусова А. «Великий имам Дальнего Востока» Мухаммед-Габдулхай Курбангалиев // Вестник Евразии. — 2001. — № 4.</ref>. Йәдитсе Ғаяз Исхаҡи һәм ҡәҙимсе Мөхәммәтғәбделхай Ҡорбанғәлиев араһындағы ҡатмарлы мөнәсәбәттәр, һуңғараҡ Ҡорбанғәлиев һәм Ғәбдрәшит Ибраһимов араһындағы низағ арҡаһында япон властары махсус комиссия төҙөй, уның һөҙөмтәһендә «Исламия» ойошмаһы етәксеһе итеп Ғ. Ибраһимов ҡалдырыла, ә М. Ҡорбанғәлиев 1938 йылда Япониянан Ҡытайға (Дайрен ҡалаһына) һөрөлә<ref name="Эмиграция"></ref>. 1938 йылдың 12 майында [[Мәүлит байрамы|Мәүлидин-Нәби]] көнөндә башҡорт һәм татар эмигранттарынан торған ''Мәхәллә һәм исламийә'' дини ойошмаһы вәкилдәре тарафынан асыла.

Мәсет [[Сибуя]] районының [[Ёёги]] кварталында урынлаша. Мәсет асыу тантанаһында билдәле япон сәйәсмәндәре һәм юғары хәрби етәкселеге вәкилдәре (адмирал Огасавара Наганари, Тояма Мицуру һәм башҡалар) ҡатнаша.

1986 йылда Токио мәсете бинаһы ер тетрәүе арҡаһында ҙур зыян күрә, 1986 йылда емертелә. 1998 йылда Төркиә хөкүмәте ярҙамында яңы мәсет төҙөлә башлай, 2000 йылда төҙөлөп бөтә. Мәсетте төҙөүгә барыһы 1,5 миллион [[иена]] тотонола. Проект архитектор ''Мөхәррәм Һилми Сеналп''тарафынан эшләнә. Мәсет бинаһы ғосман дини традицияларҙа төҙөлгән. Мәсет асыу тантанаһы 2000 йылдың 30 июнендә уҙғарыла, унда Япониялағы Төркиә илсеһе ''Яман Башкут'' (1998—2002) телмәр тота һәм Төркиә хөкүмәте вәкилдәре ҡатнаша.

== «Исламиә Токио» мәхәлләһенең имам-хатиптары<ref name="Эмиграция"></ref> ==
* [[Мөхәмәтғәбделхәй Ҡорбанғәлиев]] (1924—1938);
* [[Ибраһимов Ғәбдрәшит Ғүмәр улы|Ғәбдрәшит Ибраһимов]] (1938—1944);
* Мөхәмәтәмин Ислами (1944—1951)
* [[Шәрифулла Мифтахетдин]] (1951—1967);
* [[Ғәйнан Мөхәмәт Сафа]] (1967—1984)

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* ''[[Рафаэль Адутов|Адутов Р. М.]]'' [http://www.hrono.ru/libris/lib_a/samuray06.html Татарская и башкирская эмиграция в Японии]{{ref-ru}}
* [http://www.kajima.co.jp/topics/news_notes/vol14/v14a2.htm Японияла мәсет төҙөлөп бөттө] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040841/http://www.kajima.co.jp/topics/news_notes/vol14/v14a2.htm |date=2016-03-04 }}{{ref-en}}

[[Категория:Япония мәсеттәре]]
[[Категория:Токио биналары һәм ҡоролмалары]]
Токио йәмиғ мәсете (яп. 東京ジャーミイ, Tōkyō-jāmii, шулай уҡ 東京モスク, Tōkyō-mosuku) — Японияла Токио ҡалаһында урынлашҡан мәсет.
Мәсет 1935 йылда башҡорт дин әһеле Мөхәмәтғәбделхәй Ҡорбанғәлиев тарафынан мосолман мәхәлләһе өсөн һалына.
thumb|слева|250px|1938—1986 йылдарҙағы мәсет бинаһы (төҙөүсеһе Мөхәмәтғәбделхәй Ҡорбанғәлиев

 Тарихы 
Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында Колчактың еңелеүенән һуң күпмелер башҡорттар һәм татарҙар Японияға барып сыға. 1922 йылда улар мәхәлләгә ойоша, уларҙың теүәл һаны билдәһеҙТатарская и башкирская эмиграция в Японии.
1927 төркиҙәр балаларына милли рухта белем һәм тәрбиә биреү өсөн мәктәпкә урын биреүҙе һорап япон хөкүмәтенә мөрәжәғәт итә. 1928 йылда мәҙрәсә асыла. Бинаның бер өлөшө мәсет итеп файҙаланыла. Мөхәммәт Ҡорбанғәлиев 1935 йылда ер һатып ала һәм 1938 йылда мәҙрәсә янында мәсет һалдыра. Яңы мәсет асылғанға тиклем Мөхәммәтғәбделхәй Ҡорбанғәлиев Токиола беренсе мөфтөй һәм «Исламиә Токио» мәхәлләһенең имам-хатибы була.
Токио мәсете, типография һәм мәсет янындағы ислам мәктәбе Мөхәммәтғәбделхәй Ҡорбанғәлиевтың шәхси аҡсаһына һәм мосолман дини ойошмаһы ағзалырының иғәнәһенә төҙөләЮнусова А. «Великий имам Дальнего Востока» Мухаммед-Габдулхай Курбангалиев // Вестник Евразии. — 2001. — № 4.. Йәдитсе Ғаяз Исхаҡи һәм ҡәҙимсе Мөхәммәтғәбделхай Ҡорбанғәлиев араһындағы ҡатмарлы мөнәсәбәттәр, һуңғараҡ Ҡорбанғәлиев һәм Ғәбдрәшит Ибраһимов араһындағы низағ арҡаһында япон властары махсус комиссия төҙөй, уның һөҙөмтәһендә «Исламия» ойошмаһы етәксеһе итеп Ғ. Ибраһимов ҡалдырыла, ә М. Ҡорбанғәлиев 1938 йылда Япониянан Ҡытайға (Дайрен ҡалаһына) һөрөлә. 1938 йылдың 12 майында Мәүлидин-Нәби көнөндә башҡорт һәм татар эмигранттарынан торған Мәхәллә һәм исламийә дини ойошмаһы вәкилдәре тарафынан асыла.

Мәсет Сибуя районының Ёёги кварталында урынлаша. Мәсет асыу тантанаһында билдәле япон сәйәсмәндәре һәм юғары хәрби етәкселеге вәкилдәре (адмирал Огасавара Наганари, Тояма Мицуру һәм башҡалар) ҡатнаша.

1986 йылда Токио мәсете бинаһы ер тетрәүе арҡаһында ҙур зыян күрә, 1986 йылда емертелә. 1998 йылда Төркиә хөкүмәте ярҙамында яңы мәсет төҙөлә башлай, 2000 йылда төҙөлөп бөтә. Мәсетте төҙөүгә барыһы 1,5 миллион иена тотонола. Проект архитектор Мөхәррәм Һилми Сеналптарафынан эшләнә. Мәсет бинаһы ғосман дини традицияларҙа төҙөлгән. Мәсет асыу тантанаһы 2000 йылдың 30 июнендә уҙғарыла, унда Япониялағы Төркиә илсеһе Яман Башкут (1998—2002) телмәр тота һәм Төркиә хөкүмәте вәкилдәре ҡатнаша.

 «Исламиә Токио» мәхәлләһенең имам-хатиптары 
 Мөхәмәтғәбделхәй Ҡорбанғәлиев (1924—1938);
 Ғәбдрәшит Ибраһимов (1938—1944);
 Мөхәмәтәмин Ислами (1944—1951)
 Шәрифулла Мифтахетдин (1951—1967);
 Ғәйнан Мөхәмәт Сафа (1967—1984)

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Адутов Р. М. Татарская и башкирская эмиграция в Японии
 Японияла мәсет төҙөлөп бөттө 

Категория:Япония мәсеттәре
Категория:Токио биналары һәм ҡоролмалары