Йонос (Мәсетле районы)
{{Башҡа мәғәнәләре|Йонос}} 
{{ТП-Рәсәй|Йонос
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Йонос
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 55 | lat_min = 49 | lat_sec = 27
  |lon_deg = 58 | lon_min = 23 | lon_sec = 15
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Мәсетле районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = Йонос ауыл советы
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = хакимиәт башлығы 
 |башлыҡ                = Ниғмәтуллин Рәүф Мөғин улы
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 457
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |милли состав         = [[Башҡорттар]]
  |конфессия составы    = [[Мосолмандар]]
  |этнохороним          = йоностар
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 452563
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           = 34770
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80242850001
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Йонос''' ({{lang-ru|Юнусово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Мәсетле районы]]ндағы ауыл. [[Йонос ауыл Советы (Мәсетле районы)|Йонос ауыл советы]] үҙәге. Почта индексы — 452563, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80242850001.
 
== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Оло Ыҡтамаҡ]]): 23 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сулея): 149 км
Йонос ауылы район үҙәге Оло Ыҡтамаҡ ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 23 километр һәм Һилейә тимер юл стнцияһынан (Силәбе өлкәһе) төньяҡ‑көнбайышҡа табан 149 км алыҫлыҡта Әй йылғаһы буйында урынлашҡан.

== Тарихы ==
Йонос ауылына XVIII быуаттың 2‑се яртыһында Себер даруғаһы Ҡошсо улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә 1780 йылға тиклем Уразай исеме менән (тәүге төпләнеүсенең исеменән, уның улы — сотник Йонос Уразаев) билдәле булған ауылға нигеҙ һалған. Йонос Уразаев һәм Төлкөбай Тимерәков икеһе Ҡошсо улусы Уразай ауылынан булған. Уның улы Мөхәмәтрәхим Йоносов (1778) Йонос ауылында йәшәгән.

Йонос Уразаев 1780 йылда Ҡошсо улусы старшинаһы Иҫәкәй Саҙыров һәм Һарт улусы старшинаһы Өмөтәй Ураҙымбәтовтың 9 ышаныслыһы (Рахманғол ауылынан — 4, Һабанаҡтан — 2, Уразай ауылынан — 2) булараҡ 166 йорт исеменән Зюргязе йылғаһы буйындағы аҫаба ерҙәрҙең бер өлөшөн Пермь провинцияһы воеводаһы  А. Ф. Голубцовҡа һатыу буйынса килешеүе (купчая запись) төҙөгәндә ҡатнашҡан<ref> {{ИСДБ|страница=557}}</ref>.

1795 йылда Йонос ауылындағы 16 йортта 91 кеше йәшәгән.

1816 йылғы һәм 1834 йылғы йәниҫәптәрҙә 1735-1821 йылдарҙа Йонос ауылында йәшәгән Йосоп Уразаев, Йоностоң ағаһы теркәлгән. Тимерәков Төлкөбайҙың улы Абдулғәзиз Төлкөбаев  (1797—1832) Йоноста йәшәгән. бынан тыш, 72 йәшлек игеҙәктәр Мәндей һәм Ҡаҡсы Тимерәковтар ҙа Йонос ауылында йәшәгән. 

Шулай уҡ ауыл Тимерәк булараҡ билдәле булған. Исемлектә Йонос ауылында йәшәүсе ағалы-энеле Тимерәковтарҙың булыуы улдарының фамилияһы буйынса билдәле Тимерәк етәкселегендә Йонос кешеләре тарафынан Тимерәк-Йонос ауылы төҙөлгәнен ышаныслы раҫлай. Әйтер кәрәк, Тимерәковтар ҙа, Йоносовтар һымаҡ, ауыл һәм улус общинаһы тормошонда әһәмиәтле роль уйнағанлыҡтан, Йонос ауылы ла Тимерәк тигән икенсе исемгә эйә булған. 

1781 йылғы картала ике Тимерәк ауылы күрһәтелгән, береһе — Йонос ауылы эргәһендә - Әй йылғаһының һул ярында, тәүге ауылға ҡаршы урынлашҡан.

1816 йылда Йонос ауылындағы 30 йортта 170, 1859 йылда 45 хужалыҡта — 285 кеше йәшәгән. 

1865 йылда (Тимерәк ауылы менән бергә иҫәпкә алынған) 51 йортта — 255 кеше. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 1906 йылда Йонос‑Тимерәктә мәсет, мәҙрәсә, бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән<ref>Давлетбаев Б. С. Твое шежере. С. 25-31. Там же. С. 22-24.  С. 36—47.</ref><ref>МИБ. Т. 5. С. 120-121.</ref><ref>{{ИСДБ|страница=557}}</ref>. 

XX быуаттың 80‑се йылдарынан алып Йонос ауылы хәҙерге исемен йөрөтә<ref> {{БЭ2013|75447}}</ref>. 

Әлеге ваҡытта Йонос ауылында төп мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.

== Халыҡ һаны ==
{{Wikidata/Population}}
Йонос ауылында 1906 йылда — 570, 1920 йылда — 54 йортта 315 кеше йәшәгән. Башҡорттар йәшәй (2002).

== Урамдары ==
{{Колонки|3}} 
* Башҡоpтостан (урамы) — {{lang-ru|}} Башкортостан ( улица )
* Ҡыҙыл Яр (урамы) — {{lang-ru|}} Красный Яр ( улица ) 
* Урман (урамы) — {{lang-ru|}} Лесная ( улица ) 
* Мәжит Ғафүри (урамы) — {{lang-ru|}} Мажита Гафури ( улица ) 
* Тыныслыҡ (урамы) — {{lang-ru|}} Мира ( улица ) 
* Йәштәр (урамы) — {{lang-ru|}} Молодежная ( улица ) 
* Салауат Юлаев (урамы) — {{lang-ru|}} Салавата Юлаева ( улица ) 
* Совет (урамы) — {{lang-ru|}} Советская ( улица ) 
* Хәйерзаманов (урамы) — {{lang-ru|}} Хаерзаманова ( улица ) 
* Мәктәп (урамы) — {{lang-ru|}} Школьная ( улица )<ref>[http://www.gosspravka.ru/02/036/000006.html "Налог Белешмәһе" системаһында Йонос ауылы]</ref>{{Колонки|конец}}

== Күренекле ауылдаштар ==
* [[Ниғмәтуллин Мулланур Абдулхай улы]] (28.10.1941, Йонос — 11.02.2002, [[Сибай]]), актёр. БАССР‑ҙың атҡаҙанған (1978) һәм халыҡ (1989) артисы. БАССР-ҙың театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1979).
* [[Шафиҡова Гөлсирә Мазһар ҡыҙы]] (16.05.1955, [[Яңы Мишәр]]) — шағир, яҙыусы. Башҡортостан Республикаһы (1997) һәм Рәсәй Федерацияһы (2006) Яҙыусылар берлеге ағзаһы. Мәсетле районының Рәшит Әхтәри исемендәге (2002) һәм Учалы районының Рәмзилә Хисаметдинова исемендәге (2005) премиялары лауреаты.

== Тирә-яҡ мөхит ==

* Тарихи ҡомартҡы: ауыл эргәһендә Йонос торамаһы табылған.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Тимерәк]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|75447}}
* {{ИСДБ|страница=557}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Мәсетле районы ауылдары}}

[[Категория:Мәсетле районы ауылдары]]
[[Категория:Әй буйындағы тораҡ пункттар]]
Йонос () — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Йонос ауыл советы үҙәге. Почта индексы — 452563, ОКАТО коды — 80242850001.
 
 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Оло Ыҡтамаҡ): 23 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сулея): 149 км
Йонос ауылы район үҙәге Оло Ыҡтамаҡ ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 23 километр һәм Һилейә тимер юл стнцияһынан (Силәбе өлкәһе) төньяҡ‑көнбайышҡа табан 149 км алыҫлыҡта Әй йылғаһы буйында урынлашҡан.

 Тарихы 
Йонос ауылына XVIII быуаттың 2‑се яртыһында Себер даруғаһы Ҡошсо улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә 1780 йылға тиклем Уразай исеме менән (тәүге төпләнеүсенең исеменән, уның улы — сотник Йонос Уразаев) билдәле булған ауылға нигеҙ һалған. Йонос Уразаев һәм Төлкөбай Тимерәков икеһе Ҡошсо улусы Уразай ауылынан булған. Уның улы Мөхәмәтрәхим Йоносов (1778) Йонос ауылында йәшәгән.

Йонос Уразаев 1780 йылда Ҡошсо улусы старшинаһы Иҫәкәй Саҙыров һәм Һарт улусы старшинаһы Өмөтәй Ураҙымбәтовтың 9 ышаныслыһы (Рахманғол ауылынан — 4, Һабанаҡтан — 2, Уразай ауылынан — 2) булараҡ 166 йорт исеменән Зюргязе йылғаһы буйындағы аҫаба ерҙәрҙең бер өлөшөн Пермь провинцияһы воеводаһы  А. Ф. Голубцовҡа һатыу буйынса килешеүе (купчая запись) төҙөгәндә ҡатнашҡан .

1795 йылда Йонос ауылындағы 16 йортта 91 кеше йәшәгән.

1816 йылғы һәм 1834 йылғы йәниҫәптәрҙә 1735-1821 йылдарҙа Йонос ауылында йәшәгән Йосоп Уразаев, Йоностоң ағаһы теркәлгән. Тимерәков Төлкөбайҙың улы Абдулғәзиз Төлкөбаев  (1797—1832) Йоноста йәшәгән. бынан тыш, 72 йәшлек игеҙәктәр Мәндей һәм Ҡаҡсы Тимерәковтар ҙа Йонос ауылында йәшәгән. 

Шулай уҡ ауыл Тимерәк булараҡ билдәле булған. Исемлектә Йонос ауылында йәшәүсе ағалы-энеле Тимерәковтарҙың булыуы улдарының фамилияһы буйынса билдәле Тимерәк етәкселегендә Йонос кешеләре тарафынан Тимерәк-Йонос ауылы төҙөлгәнен ышаныслы раҫлай. Әйтер кәрәк, Тимерәковтар ҙа, Йоносовтар һымаҡ, ауыл һәм улус общинаһы тормошонда әһәмиәтле роль уйнағанлыҡтан, Йонос ауылы ла Тимерәк тигән икенсе исемгә эйә булған. 

1781 йылғы картала ике Тимерәк ауылы күрһәтелгән, береһе — Йонос ауылы эргәһендә - Әй йылғаһының һул ярында, тәүге ауылға ҡаршы урынлашҡан.

1816 йылда Йонос ауылындағы 30 йортта 170, 1859 йылда 45 хужалыҡта — 285 кеше йәшәгән. 

1865 йылда (Тимерәк ауылы менән бергә иҫәпкә алынған) 51 йортта — 255 кеше. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 1906 йылда Йонос‑Тимерәктә мәсет, мәҙрәсә, бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгәнДавлетбаев Б. С. Твое шежере. С. 25-31. Там же. С. 22-24.  С. 36—47.МИБ. Т. 5. С. 120-121.. 

XX быуаттың 80‑се йылдарынан алып Йонос ауылы хәҙерге исемен йөрөтә . 

Әлеге ваҡытта Йонос ауылында төп мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.

 Халыҡ һаны 

Йонос ауылында 1906 йылда — 570, 1920 йылда — 54 йортта 315 кеше йәшәгән. Башҡорттар йәшәй (2002).

 Урамдары 
 
 Башҡоpтостан (урамы) —  Башкортостан ( улица )
 Ҡыҙыл Яр (урамы) —  Красный Яр ( улица ) 
 Урман (урамы) —  Лесная ( улица ) 
 Мәжит Ғафүри (урамы) —  Мажита Гафури ( улица ) 
 Тыныслыҡ (урамы) —  Мира ( улица ) 
 Йәштәр (урамы) —  Молодежная ( улица ) 
 Салауат Юлаев (урамы) —  Салавата Юлаева ( улица ) 
 Совет (урамы) —  Советская ( улица ) 
 Хәйерзаманов (урамы) —  Хаерзаманова ( улица ) 
 Мәктәп (урамы) —  Школьная ( улица )"Налог Белешмәһе" системаһында Йонос ауылы

 Күренекле ауылдаштар 
 Ниғмәтуллин Мулланур Абдулхай улы (28.10.1941, Йонос — 11.02.2002, Сибай), актёр. БАССР‑ҙың атҡаҙанған (1978) һәм халыҡ (1989) артисы. БАССР-ҙың театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1979).
 Шафиҡова Гөлсирә Мазһар ҡыҙы (16.05.1955, Яңы Мишәр) — шағир, яҙыусы. Башҡортостан Республикаһы (1997) һәм Рәсәй Федерацияһы (2006) Яҙыусылар берлеге ағзаһы. Мәсетле районының Рәшит Әхтәри исемендәге (2002) һәм Учалы районының Рәмзилә Хисаметдинова исемендәге (2005) премиялары лауреаты.

 Тирә-яҡ мөхит 

 Тарихи ҡомартҡы: ауыл эргәһендә Йонос торамаһы табылған.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Тимерәк

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 

Категория:Мәсетле районы ауылдары
Категория:Әй буйындағы тораҡ пункттар