Йәнтеш
{{НП-Россия}}
'''Йәнтеш''' ({{lang-ru|Янтышево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Хәйбулла районы]]ндағы ауыл, икенсе исеме — Һарылар. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 489 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453812, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80255820003. [[ИФНС|ИФНС коды]] — 0267.

== Тарихы ==
[[1795 йыл]]да үткәрелгән V рәүиз материалдарына ярашлы ауылдағы 15 ихатала 105 кеше, ә [[1816 йыл]]ғы рәүиз мәлендә 27 ихатала 175 кеше йәшәй, һәм Йәнтеш ауылы Ырымбур губернияһы [[Ырымбур өйәҙе]]нең IX Башҡорт кантонынның Таулыҡай Ҡотлобаев командаһына инә. Хәҙерге ваҡытта [[Ейәнсура районы]] составындағы Мәмбәтша, Ҡужанаҡ, Асҡар, Иҙелбәк ауылдары ла ошо командаға ҡарай<ref name="Йәнтеш">{{китап |автор=Коллектив авторов |заглавие=История башкирских родов. Усерган. |ответственный=Хамидуллин С. И. |ссылка=http://ihtika.ru/index.php/book/istoriya-bashkirskih-rodov-usergan-tom-35-ch-2--ufa-2018/page/172 |место=Уфа |издательство=Китап |год=2019 |том=35, часть 2 |страниц=704 |страницы=176 - 177 |тираж = 1 000 |isbn= 978-5-295-06968-0|ref= }}</ref>. 1816 йылда Йәнтеш ауылында Ишкенә Рыҫбаев (1772 й. т.); Шәрифйән Йәнтешев; Ҡәҙрәт Йәнтешев; Теүәлмәш, Үтәмеш үәм Муса Йәнтешевтар; Ишелбай Рысаев; Ҡарамас һәм Яныбай Арыҫланғоловтар; Иштановтар; Искужа һәм Игебай Буранҡаевтар; Аҡъегет Искужин; Ишҡабул Ҡудашев; Әлибай Нарбутин; Билал Тәүелбаев, Моталовтар йәшәй<ref name="Йәнтеш" />.

[[1834 йыл]]ғы рәүиз мәлендә Йәнтештәге 59 ихатала 362 кешенең, ә 1859 йылда үткәрелгән рәүиздә 50 ихатала 218 кешенең йәшәүе теркәлә. 1917 йылда 114 ихатала 619 кеше йәшәй. [[1920 йыл]]да үткәрелгән беренсе совет халыҡ иҫәбен алыу мәлендә 1-се һәм 2-се Йәштеш ауылдарының булыуы теркәлә. 1-се Йәнтеш ауылында 334 кеше йәшәһә, 2-се Йәнтештә халыҡ һаны 165 кеше була. [[1989 йыл]]да үткәрелгән Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу материалдарында ауылда 395 кешенең йәшәүе теркәлә<ref name="Йәнтеш" />.

== Халыҡ һаны ==

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||489||234||255||47,9||52,1
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Аҡъяр (Хәйбулла районы)|Аҡъяр]]): 36 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Атингән]]): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сара): 92 км

== Урамдары ==
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодежная ( улица )}}) 

* Салауат Юлаев урамы ({{lang-ru|Салавата Юлаева ( улица )}}) 

* Һәҙиә Дәүләтшина урамы ({{lang-ru|Хадии Давлетшиной ( улица )}}) 

* Хоҙайбирҙин урамы ({{lang-ru|Худайбердина ( улица )}}) ( улица )  

* Шайморатов урамы ({{lang-ru|Шаймуратова ( улица )}})

* Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная ( улица )}})

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Арыҫланов Роберт Мөтиғулла улы]] (8.04.1934—12.08.2021), комсомол, партия, дәүләт һәм мәғариф эшмәкәре. 1978–1990 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының мәғариф министры урынбаҫары. [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены|Халыҡтар Дуҫлығы]] (1986) һәм  [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] ордендары кавалеры<ref>[http://imena.bashenc.ru/index.php/biography/85-person/a/142-arslanov-robert-mutigulovich Замечательные люди Башкортостана. Труд его посвящен народу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407063514/http://imena.bashenc.ru/index.php/biography/85-person/a/142-arslanov-robert-mutigulovich |date=2019-04-07 }}{{ref-ru}}{{V|7|04|2019}}</ref>.
* [[Ғәйнетдин Моталов]] (18.12.1929—21.06.2011), беренсе [[башҡорт]] дирижёры. Юғары мәктәп уҡытыусыһы. [[РСФСР]]-ҙың (1980) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1963) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1969), [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1955) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1967) ордендары кавалеры.

== Ер-һыу атамалары ==
* Тәкәл тауы — ауыл уртаһында урынлашҡан тау. Риәүәйәт буйынса Ҡорай батыр тарафынан мәкерле үлтерелгән Тәкәл батыр ерләнгән<ref>Алтынай Моталова. Тәкәл тауы. «Йәншишмә» гәзите. 25 май 2018 йыл.</ref>.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} 
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]

* {{китап |автор=Коллектив авторов |заглавие=История башкирских родов. Усерган. |ответственный=Хамидуллин С. И. |ссылка=http://ihtika.ru/index.php/book/istoriya-bashkirskih-rodov-usergan-tom-35-ch-2--ufa-2018/page/172 |место=Уфа |издательство=Китап |год=2019 |том=35, часть 2 |страниц=704 |страницы=176 - 177 |тираж = 1 000 |isbn= 978-5-295-06968-0|ref= }}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/6199-j-ntesh-kh-jbulla-r-nynda-y-auyl}}{{V|7|04|2019}}
* [http://ufagen.ru/places/haibullinsky/yantyshevo Янтышево на портале «Генеалогия и Архивы»]{{ref-ru}}{{V|7|04|2019}}
* [https://www.komandirovka.ru/cities/yantyshevo_bash._r./ Деревня Янтышево, Республика Башкортостан. Сайт «Командировка.ру»]{{ref-ru}}{{V|7|04|2019}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Хәйбулла районы ауылдары}}

[[Категория:Хәйбулла районы ауылдары]]
[[Категория:Һаҡмар буйындағы тораҡ пункттар]]
Йәнтеш () — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл, икенсе исеме — Һарылар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 489 кеше.
Почта индексы — 453812, ОКАТО коды — 80255820003. ИФНС коды — 0267.

 Тарихы 
1795 йылда үткәрелгән V рәүиз материалдарына ярашлы ауылдағы 15 ихатала 105 кеше, ә 1816 йылғы рәүиз мәлендә 27 ихатала 175 кеше йәшәй, һәм Йәнтеш ауылы Ырымбур губернияһы Ырымбур өйәҙенең IX Башҡорт кантонынның Таулыҡай Ҡотлобаев командаһына инә. Хәҙерге ваҡытта Ейәнсура районы составындағы Мәмбәтша, Ҡужанаҡ, Асҡар, Иҙелбәк ауылдары ла ошо командаға ҡарай. 1816 йылда Йәнтеш ауылында Ишкенә Рыҫбаев (1772 й. т.); Шәрифйән Йәнтешев; Ҡәҙрәт Йәнтешев; Теүәлмәш, Үтәмеш үәм Муса Йәнтешевтар; Ишелбай Рысаев; Ҡарамас һәм Яныбай Арыҫланғоловтар; Иштановтар; Искужа һәм Игебай Буранҡаевтар; Аҡъегет Искужин; Ишҡабул Ҡудашев; Әлибай Нарбутин; Билал Тәүелбаев, Моталовтар йәшәй.

1834 йылғы рәүиз мәлендә Йәнтештәге 59 ихатала 362 кешенең, ә 1859 йылда үткәрелгән рәүиздә 50 ихатала 218 кешенең йәшәүе теркәлә. 1917 йылда 114 ихатала 619 кеше йәшәй. 1920 йылда үткәрелгән беренсе совет халыҡ иҫәбен алыу мәлендә 1-се һәм 2-се Йәштеш ауылдарының булыуы теркәлә. 1-се Йәнтеш ауылында 334 кеше йәшәһә, 2-се Йәнтештә халыҡ һаны 165 кеше була. 1989 йылда үткәрелгән Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу материалдарында ауылда 395 кешенең йәшәүе теркәлә.

 Халыҡ һаны 

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь48923425547,952,1

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Аҡъяр): 36 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Атингән): 12 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сара): 92 км

 Урамдары 
 Йәштәр урамы () 

 Салауат Юлаев урамы () 

 Һәҙиә Дәүләтшина урамы () 

 Хоҙайбирҙин урамы () ( улица )  

 Шайморатов урамы ()

 Мәктәп урамы ()

 Билдәле шәхестәре 
 Арыҫланов Роберт Мөтиғулла улы (8.04.1934—12.08.2021), комсомол, партия, дәүләт һәм мәғариф эшмәкәре. 1978–1990 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының мәғариф министры урынбаҫары. Халыҡтар Дуҫлығы (1986) һәм  «Почёт Билдәһе» ордендары кавалерыЗамечательные люди Башкортостана. Труд его посвящен народу .
 Ғәйнетдин Моталов (18.12.1929—21.06.2011), беренсе башҡорт дирижёры. Юғары мәктәп уҡытыусыһы. РСФСР-ҙың (1980) һәм Башҡорт АССР-ының (1963) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1969), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1955) һәм «Почёт Билдәһе» (1967) ордендары кавалеры.

 Ер-һыу атамалары 
 Тәкәл тауы — ауыл уртаһында урынлашҡан тау. Риәүәйәт буйынса Ҡорай батыр тарафынан мәкерле үлтерелгән Тәкәл батыр ерләнгәнАлтынай Моталова. Тәкәл тауы. «Йәншишмә» гәзите. 25 май 2018 йыл..

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 

 Һылтанмалар 
 
 Янтышево на портале «Генеалогия и Архивы»
 Деревня Янтышево, Республика Башкортостан. Сайт «Командировка.ру»

Категория:Хәйбулла районы ауылдары
Категория:Һаҡмар буйындағы тораҡ пункттар