Мөртәтлек
{{Ук}}'''Мөртәтлек''', '''Ересь''' (бор. грек. αἵρεσις бор. грек. αἵρεσιςαἵρεσις — «һайлау, йүнәлеш, мәктәп, уҡыу-уҡытыу, секта» ;{{lang-ru|Ересь}}) — дөрөҫ тип һанала торған дини тәғлимәткә икенсе ҡараш тәҡдим итеп, дини тәғлимәттән аңлы рәүештә ситкә тайпылыу. Шулай итеп, дини тәғлимәттең ике төрлө ағымы вәкилдәре бер-береһен мөртәтлектә ғәйепләп сыға алалар.

== Динлеләр ҡарашы ==
Әтергә кәрәк, [[Библия]] текстарында грек телендәге термин {{lang-grc2|αἵρεσις}} икенсе мәғәнәлә ҡулланыла, мәҫәлән [[Апостол Павел|Павелдың]] Коринф кешеләренә Беренсе мөрәжәғәтендә: {{lang-grc2|δεῖ γὰρ καὶ αἱρέσεις ἐν ὑμῖν εἶναι, ἵνα οἱ δόκιμοι φανεροὶ γένωνται ἐν ὑμῖν}}. Урыҫса синод тәржемәһендә һүҙ «төрлөсә фекерләү» («разномыслие») тип тәржемә ителгән: ''«Ибо надлежит быть и разномыслиям между вами, дабы открылись между вами искусные»'' ({{Библия|1Кор|11:19}}). Мәгәр [[Деяния святых апостолов|Книга Деяний]] китабындағы текста «{{lang-grc2|<…> πρωτοστάτην τε τῆς τῶν Ναζωραίων αἱρέσεως}}» был һүҙ «ересь» тип алынған({{Библия|Деян|24:5}}).

Этимологик йәһәттән, IV быуат ''Сиркәү Атаһы Иероним Стридонский'' билдәләгәнсә, ересь кеше үҙ хөкөмөнә нигеҙләнеп ниндәй тәғлимәткә ышанырга икәнен һайлағанда барлыҡҡа килә. Күпселек аңлатмалар буйынса, сиркәү расколынан айырмалы булараҡ, ересь сиркәүҙә түгел, ә уға ҡарата тышҡы күренеш булараҡ килеп тыуа. Был ысул һөҙөмтәһендә, барлыҡ дуалистик ерестар — [[манихейлыҡ]], антитринитарҙары — [[арианлыҡ]] тигән һығымта яһала.

Теология күҙлегеннән ҡарағанда, ересь — "Аллаһ тарафыннан асылған тәғлимәттән аңлы рәүештә баш тартыу, яңылыш хәҡиҡәткә эйәреү<ref>{{Книга|автор=Фаррер М. Р. В.|часть=Ересь|заглавие=Теологический энциклопедический словарь|оригинал={{нп3|Evangelical Dictionary of Theology||en|Evangelical Dictionary of Theology}}|ответственный=Под ред. {{нп3|Элвелл, Уолтер|У. Элвилла||Walter A. Elwell}}; пер. с англ. Т. Ю. Васильева, Д. Б. Горбатов, А. Э. Графов, А. В. Курт, В. В. Рынкевич, Ю. М. Табак, Д. А. Эйснер|издание=|место=М.|издательство=Ассоциация «Духовное возрождение» ЕХБ|год=2003|страницы=440|страниц=1488|isbn=5-87727-030-3}}</ref>.

Рим католик сиркәүендә ересҡа ҡаршы көрәште инквизиция алып бара.

== Көнкүрештәге ҡараш ==
Көнкүреш кимәлендәге телмәрҙә ҡайһы ваҡыт һөйләүсенең ысын тип иҫәпләнгән тәғлимәтте аңлы рәүештә кире ҡағыуы йә боҙоп күрһәтеүе, шулай уҡ ялған тип иҫәпләнгән фекерҙе аңлы рәүештә дөрөҫ тип раҫлауҙы «ересь» тип әйтеүсәндәр.

== Исламда ==
{{төп мәҡәлә|Иртидәд}}
{{төп мәҡәлә|Бидғәт}}
Традицион рәүештә, [[сөнниҙәр]], ғибәҙиҙәр, [[шиғыйҙар]], шулай уҡ төрлө конфессиялы шиғыйҙар бер-береһен бер-береһен еретик тип атайҙар. Ләкин хәҙерге ваҡытта, Ислам хеҙмәттәшлеге Ойошмаһына ағза булыу сәбәпле, унда дәүләттәр өс ағымдың өҫтөнлөгө менән күрһәтелгән, мосолман дәүләттәре хөкүмәттәре ғәҙәттә был ағымдарҙы, йыш ҡына бик үк дөрөҫ булмаһа ла, мосолман тип таныйҙар.

Шул уҡ ваҡытта, сәләфиҙәргә эйәреп, экстремистик сөнни ойошмалар [[шиғыйҙар]]ҙы һәм [[Суфыйсылыҡ|суфыйҙарҙы]] кәм тигәндә фетнәселәр тип һанайҙар; шиғыйҙарҙың да оҡшаш ойошмалары бар. Әхмәҙиә Пакистанда бидғәтсе тип һанала, унда рәсми ислам дине — сөннилек. Исламдан сыҡҡан ҡайһы бер яңы диндәр (мәҫәлән, Сихтар, Баһайҙар һәм Ислам Миллләте) башта еретик һаналдылар. Хәҙерге ваҡытта түбәндәге ислам хәрәкәттәре йыш кына бидғәтсе дип атала:
* [[Исмәғилилек|Исмәғилиҙәр]]
* [[Друздар]]
* [[Ғәләүиҙәр]] (Нусәйриҙәр)

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{публикация|книга|автор=Bosworth L. E.|заглавие=Perseptions of the Origins and causes od Heresy in Medieval Heresiology|издательство=University of Edinburgh|год=1995|ref=Bosworth|allpages=247}}
* {{книга|заглавие=The Oxford Dictionary of the Christian Church|ссылка=https://archive.org/details/oxforddictionary0003unse_t9d9|ответственный=Ed. by F. L. Cross|издательство=Oxford University Press|год=1997|allpages=1786|isbn=0-19-211655-X|ref=ODCC}}
* {{публикация|книга|заглавие=Heresy and Authority in Medieval Europe. Documents in translation|ответственный=Edited with Introduction, by Ed. Peters|год=1980|isbn=0-8122-1103-0|ref=Peters|allpages=312}}
* {{публикация|статья|автор=Simon M.|заглавие=From Greek Hairesis to Christian Heresy|издание=Early Christian Literature and the Classical Intellectual Tradition. In honorem Robert M. Grant|год=1979|ref=Simon|pages=101—115}}
* ''Булгаков С. В.'' [https://web.archive.org/web/20060714170221/http://www.lib.eparhia-saratov.ru/books/02b/bulgakov/handbook/contents.html Справочник по ересям, сектам и расколам.] {{недоступная ссылка|число=12|месяц=03|год=2018}} // Москва: Современник, 1994.
* Прот. ''Иванцов-Платонов''. «Ереси и расколы первых веков христианства» (Москва, 1878)
* ''Генри Чарльз Ли, Николай Осокин, Лев Карсавин и др.'' История ересей. — М.: АСТ, 2007. — 576 с. — ISBN 978-5-17-023677-0
* ''[[Барсов, Николай Иванович|Барсов Н. И.]] ''{{ВТ-ЭСБЕ|Ересь, еретики}}
* {{публикация|книга|автор=Иванова И. И.|заглавие=Рационалистические ереси в истории христианства|место=М.|издательство=Дисс. д. и. н. спец. 09.00.13|год=2006|ref=Иванова|страниц=351}}

== Һылтанмалар ==
{{Навигация
|Викисловарь = ересь
}}
* [http://www.newadvent.org/cathen/07256b.htm Ересь в ''Catholic Encyclopedia'']{{ref-en}}

{{внешние ссылки}}

[[Категория:Дини терминдар]]
Мөртәтлек, Ересь (бор. грек. αἵρεσις бор. грек. αἵρεσιςαἵρεσις — «һайлау, йүнәлеш, мәктәп, уҡыу-уҡытыу, секта» ;) — дөрөҫ тип һанала торған дини тәғлимәткә икенсе ҡараш тәҡдим итеп, дини тәғлимәттән аңлы рәүештә ситкә тайпылыу. Шулай итеп, дини тәғлимәттең ике төрлө ағымы вәкилдәре бер-береһен мөртәтлектә ғәйепләп сыға алалар.

 Динлеләр ҡарашы 
Әтергә кәрәк, Библия текстарында грек телендәге термин  икенсе мәғәнәлә ҡулланыла, мәҫәлән Павелдың Коринф кешеләренә Беренсе мөрәжәғәтендә: . Урыҫса синод тәржемәһендә һүҙ «төрлөсә фекерләү» («разномыслие») тип тәржемә ителгән: «Ибо надлежит быть и разномыслиям между вами, дабы открылись между вами искусные» (). Мәгәр Книга Деяний китабындағы текста «» был һүҙ «ересь» тип алынған().

Этимологик йәһәттән, IV быуат Сиркәү Атаһы Иероним Стридонский билдәләгәнсә, ересь кеше үҙ хөкөмөнә нигеҙләнеп ниндәй тәғлимәткә ышанырга икәнен һайлағанда барлыҡҡа килә. Күпселек аңлатмалар буйынса, сиркәү расколынан айырмалы булараҡ, ересь сиркәүҙә түгел, ә уға ҡарата тышҡы күренеш булараҡ килеп тыуа. Был ысул һөҙөмтәһендә, барлыҡ дуалистик ерестар — манихейлыҡ, антитринитарҙары — арианлыҡ тигән һығымта яһала.

Теология күҙлегеннән ҡарағанда, ересь — "Аллаһ тарафыннан асылған тәғлимәттән аңлы рәүештә баш тартыу, яңылыш хәҡиҡәткә эйәреү.

Рим католик сиркәүендә ересҡа ҡаршы көрәште инквизиция алып бара.

 Көнкүрештәге ҡараш 
Көнкүреш кимәлендәге телмәрҙә ҡайһы ваҡыт һөйләүсенең ысын тип иҫәпләнгән тәғлимәтте аңлы рәүештә кире ҡағыуы йә боҙоп күрһәтеүе, шулай уҡ ялған тип иҫәпләнгән фекерҙе аңлы рәүештә дөрөҫ тип раҫлауҙы «ересь» тип әйтеүсәндәр.

 Исламда 

Традицион рәүештә, сөнниҙәр, ғибәҙиҙәр, шиғыйҙар, шулай уҡ төрлө конфессиялы шиғыйҙар бер-береһен бер-береһен еретик тип атайҙар. Ләкин хәҙерге ваҡытта, Ислам хеҙмәттәшлеге Ойошмаһына ағза булыу сәбәпле, унда дәүләттәр өс ағымдың өҫтөнлөгө менән күрһәтелгән, мосолман дәүләттәре хөкүмәттәре ғәҙәттә был ағымдарҙы, йыш ҡына бик үк дөрөҫ булмаһа ла, мосолман тип таныйҙар.

Шул уҡ ваҡытта, сәләфиҙәргә эйәреп, экстремистик сөнни ойошмалар шиғыйҙарҙы һәм суфыйҙарҙы кәм тигәндә фетнәселәр тип һанайҙар; шиғыйҙарҙың да оҡшаш ойошмалары бар. Әхмәҙиә Пакистанда бидғәтсе тип һанала, унда рәсми ислам дине — сөннилек. Исламдан сыҡҡан ҡайһы бер яңы диндәр (мәҫәлән, Сихтар, Баһайҙар һәм Ислам Миллләте) башта еретик һаналдылар. Хәҙерге ваҡытта түбәндәге ислам хәрәкәттәре йыш кына бидғәтсе дип атала:
 Исмәғилиҙәр
 Друздар
 Ғәләүиҙәр (Нусәйриҙәр)

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 
 
 
 
 Булгаков С. В. Справочник по ересям, сектам и расколам.  // Москва: Современник, 1994.
 Прот. Иванцов-Платонов. «Ереси и расколы первых веков христианства» (Москва, 1878)
 Генри Чарльз Ли, Николай Осокин, Лев Карсавин и др. История ересей. — М.: АСТ, 2007. — 576 с. — ISBN 978-5-17-023677-0
 Барсов Н. И. 
 

 Һылтанмалар 

 Ересь в Catholic Encyclopedia

Категория:Дини терминдар