Саҡмағош районы
{{Ук}}
'''Саҡмағош районы''' ({{lang-ru|Чекмагушевский район}}) – [[Башҡортостан]]дағы муниципаль район. Административ үҙәге – [[Саҡмағош]] ауылы. Районда 30 139 кеше йәшәй.

== Билдәле шәхестәр ==
* [[Аҡсурина Фирүзә Исхаҡ ҡыҙы]] (21.01.1949), ғалим-зоотехник, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Биология фәндәре докторы (2001), профессор (2007). [[Иҫке Ҡалмаш]] ауылынан<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/2169-a-surina-fir-z-iskha-y-y Башҡорт энциклопедияһы — Аҡсурина Фирүзә Исхаҡ ҡыҙы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405212439/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/2169-a-surina-fir-z-iskha-y-y |date=2016-04-05 }}{{V|12|01|2019}}</ref>.
* [[Батыев Сәлих Ғилемхан улы]], 1960—1983 йылдарҙа Татар АССР-ы Юғары Советы Президиумы рәйесе, [[Татарстан]] тарихында был вазифала иң оҙаҡ эшләгән етәксе.
* [[Дашкин Рәмил Мирғәзиән улы]] (12.09.1928—18.05.2001), журналист, матбуғат һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1969—1976 йылдарҙа [[Башҡорт АССР-ы]] Журналистар союзы рәйесе. 1956—1967 йылдарҙа [[Ленинец|«Ленинец»-«Ленинсы»]], 1967—1986 йылдарҙа [[Ҡыҙыл таң (гәзит)|«Ҡыҙыл таң»]] гәзиттәре, 1988—1998 йылдарҙа [[БАССР Юғары Советы]]ның һәм [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]]ҙың редакция-нәшриәт бүлеге мөхәррире. Башҡорт АССР-ының VIII-XI саҡырылыш Юғары Советтары депутаты, 1956—1967 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының бюро ағзаһы, комсомолдың XIII-XV съездары делегаты. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993). [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. [[Яңы Балаҡ]] ауылынан<ref>[http://www.bashinform.ru/news/575446-on-byl-vydayushchimsya-organizatorom-respublikanskoy-pechati-k-85-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-zhurnalista-remelya-dashkina/ Он был выдающимся организатором республиканской печати (к 85-летию со дня рождения журналиста Ремеля Дашкина). ИА «Башинформ», 12 сентября 2013 года]{{V|2|09|2018}}</ref>.
* [[Иҙиәтуллин Рим Зиннәтулла улы]] (23.02.1940—13.09.2018), журналист һәм шағир. [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, [[Татарстан Республикаһы]]ның [[Һаҙый Таҡташ]] исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (2010). [[Яңы Мортаза]] ауылынан.  
* [[Исхаҡов Вәзих Мөхәмәтша улы]] (5.10.1927—20.01.1985), яҙыусы, 1966 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. [[БАССР]]‑ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981), [[Башҡортостан]] комсомолының [[Ғәлимов Сәләм исемендәге премия]]һы лауреаты (1984). [[Тайнаш]] ауылынан.  
* [[Йәнекәев Рифҡәт Сәлих улы]] (9.05.1924—17.04.2000), ауыл хужалығы һәм йәмәғәт эшмәкәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1963—1989 йылдарҙа [[Дүртөйлө районы]]ның Карл Маркс исемендәге колхозы (хәҙер Рифҡәт Йәнекәев исемендәге ауыл хужалығы производство кооперативы) рәйесе. [[Башҡорт АССР-ы]]ның 7‑се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1971). Яңы Мортаза ауылынан<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/6182-j-nek-ev-rif-t-s-likh-uly Башҡорт энциклопедияһы — Йәнекәев Рифҡәт Сәлих улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421071633/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/6182-j-nek-ev-rif-t-s-likh-uly |date=2016-04-21 }}{{V|14|09|2018}}</ref>. 
* [[Моратов Ғәйнетдин Ғабдрахман улы]] (20.11.1913—6.06.1986), [[Өфө нефть эшкәртеү заводы|Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводының]] 1939—1964  йылдарҙағы операторы һәм өлкән операторы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1959).
* [[Мөлөков Әнүәр Бәхти улы]] (25.08.1923—8.01.2004), педагог, мәғариф хеҙмәткәре, [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1971—1985 йылдарҙа [[Саҡмағош]] ауылындағы 1-се урта мәктәп директоры. [[РСФСР]] мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1963). [[Ленин ордены|Ленин]] (1971), 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985) һәм [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] (1944) ордендары кавалеры. [[Иҫке Супты]] ауылынан<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/8759-m-l-kov-n-r-b-khti-uly Башҡорт энциклопедияһы — Мөлөков Әнүәр Бәхти улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421080630/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/8759-m-l-kov-n-r-b-khti-uly |date=2016-04-21 }}{{V|20|08|2018}}</ref>.
* [[Николаев Василий Семёнович]] (3.04.1907—29.12.1989), [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры, механизацияланған бригада пулемётсыһы, гвардия ҡыҙылармеецы. [[1942 йыл]]дан КПСС ағзаһы. [[Советтар Союзы Геройы]] (1944). [[Яңы Семенкин (Саҡмағош районы)|Яңы Семёнкин]] ауылынан
* [[Илфаҡ Смаҡов]], күренекле эстрада йырсыһы, [[Башҡорт АССР-ы]]ның халыҡ (1985), РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1989) артисы.
* [[Усманов Салауат Мөҙәрис улы]] (17.09.1947), юғары мәктәп һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим. [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның Бөрө филиалы директоры. [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты, [[Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы]]ның башҡарма комитет ағзаһы. Физика-математика фәндәре докторы (1996), профессор. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы фән һәм техника эшмәкәре (2007), юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2005), почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1999), РСФСР-ҙың халыҡ мәғариф отличнигы (1989), [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1997), мәғариф отличнигы (1997), [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры (2007). [[Үрге Ҡаръяуҙы]] ауылынан<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/13611-usmanov-salauat-m-ris-uly Башҡорт энциклопедияһы — Усманов Салауат Мөҙәрис улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421075030/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/13611-usmanov-salauat-m-ris-uly |date=2016-04-21 }}{{V|13|09|2017}}</ref>.
* [[Хәсәнов Әнүәр Ғиниәт улы]] (1.02. 1954), ғалим-хирург, юғары мәктәп һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәһе эшмәкәре. Медицина фәндәре докторы (1997), профессор (1998). Рәсәй Федерацияһының (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының (2003) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2002). Ғ. Х. Ҡоҙаяров  исемендәге премия лауреаты (2000). [[Үрнәк (Саҡмағош районы)|Үрнәк]] ауылынан<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/15619-kh-s-nov-n-r-ini-t-uly Башҡорт энциклопедияһы — Хәсәнов Әнүәр Ғиниәт улы]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{V|23|01|2019}}</ref>.
* [[Шаһапов Владислав Шәйхеләғзәм улы]] (17.03.1948), ғалим-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. [[Башҡортостан Фәндәр академияһы|Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]] академигы (2012). Физика-математика фәндәре докторы (1989), профессор (1993). [[Яңы Ҡото]] ауылынан<ref>[http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/2-statya/1436-shagapov-vladislav-shajkhulagzamovich.html Башкирская энциклопедия — Шагапов Владислав Шайхулагзамович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224133922/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/2-statya/1436-shagapov-vladislav-shajkhulagzamovich.html |date=2019-12-24 }}{{ref-ru}}{{V|09|03|2018}}</ref>. 
* [[Әғзәмов Фәрит Әкрәм улы]] (28.11.1947), ғалим-тау инженеры, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1990), профессор (1991). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2004) һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның (1998) атҡаҙанған фән эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһы Тәбиғәт фәндәре академияһының Урал тау премияһы лауреаты (1997). [[Саҡмағош]] ауылынан<ref>[http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2-statya/9021-agzamov-farit-akramovich Башкирская энциклопедия — Агзамов Фарит Акрамович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406023203/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2-statya/9021-agzamov-farit-akramovich |date=2016-04-06 }}{{ref-ru}}{{V|21|11|2017}}</ref>. 
* [[Әминев Хәниф Ҡыям улы]] (20.09.1938), табип-ғалим, фтизиатр, хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. 1992 йылдан Башҡортостан Фтизиатрҙар ассоциацияһының идара рәйесе. Медицина фәндәре докторы (1993), профессор (1995). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған табибы (1994), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2013). [[Күсәкәй (Саҡмағош районы)|Күсәкәй]] ауылынан<ref>[http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2-statya/9237-aminev-khanif-kiyamovich. Башкирская энциклопедия — Аминев Ханиф Киямович]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}{{V|15|09|2018}}</ref>. 
* [[Әхтәмов Фәрит Хөснийәр улы]] (21.02.1933), «Игенче» колхозының элекке тракторсыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы, райондың почётлы гражданы (1995)<ref>[http://www.chekmagush.com/readarticle.php?article_id=17 Список почетных граждан Чекмагушевского района. Администрация МР Чекмагушевский район РБ. Официальный сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161226230215/http://www.chekmagush.com/readarticle.php?article_id=17 |date=2016-12-26 }}{{ref-ru}}{{V|18|02|2018}}</ref>.

== Халыҡ һаны  ==
'''1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):'''
{{Wikidata/Population}}
Милли состав <ref>https://archive.is/20120714152848/tatar-bashkort.narod.ru/tb-15.htm</ref>:

Районда татарҙар, башҡорттар, урыҫтар һәм башҡа милләттәр йәшәй.


== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

{{Саҡмағош районы ауылдары}} 
{{Саҡмағош районы муниципаль берәмектәре}}
{{Башҡортостан райондары}}

[[Категория:Башҡортостан райондары]]
[[Категория:Саҡмағош районы]]
Саҡмағош районы () – Башҡортостандағы муниципаль район. Административ үҙәге – Саҡмағош ауылы. Районда 30 139 кеше йәшәй.

 Билдәле шәхестәр 
 Аҡсурина Фирүзә Исхаҡ ҡыҙы (21.01.1949), ғалим-зоотехник, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Биология фәндәре докторы (2001), профессор (2007). Иҫке Ҡалмаш ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Аҡсурина Фирүзә Исхаҡ ҡыҙы .
 Батыев Сәлих Ғилемхан улы, 1960—1983 йылдарҙа Татар АССР-ы Юғары Советы Президиумы рәйесе, Татарстан тарихында был вазифала иң оҙаҡ эшләгән етәксе.
 Дашкин Рәмил Мирғәзиән улы (12.09.1928—18.05.2001), журналист, матбуғат һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1969—1976 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Журналистар союзы рәйесе. 1956—1967 йылдарҙа «Ленинец»-«Ленинсы», 1967—1986 йылдарҙа «Ҡыҙыл таң» гәзиттәре, 1988—1998 йылдарҙа БАССР Юғары Советының һәм Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың редакция-нәшриәт бүлеге мөхәррире. Башҡорт АССР-ының VIII-XI саҡырылыш Юғары Советтары депутаты, 1956—1967 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының бюро ағзаһы, комсомолдың XIII-XV съездары делегаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. Яңы Балаҡ ауылынанОн был выдающимся организатором республиканской печати (к 85-летию со дня рождения журналиста Ремеля Дашкина). ИА «Башинформ», 12 сентября 2013 года.
 Иҙиәтуллин Рим Зиннәтулла улы (23.02.1940—13.09.2018), журналист һәм шағир. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Татарстан Республикаһының Һаҙый Таҡташ исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (2010). Яңы Мортаза ауылынан.  
 Исхаҡов Вәзих Мөхәмәтша улы (5.10.1927—20.01.1985), яҙыусы, 1966 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. БАССР‑ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981), Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы лауреаты (1984). Тайнаш ауылынан.  
 Йәнекәев Рифҡәт Сәлих улы (9.05.1924—17.04.2000), ауыл хужалығы һәм йәмәғәт эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1963—1989 йылдарҙа Дүртөйлө районының Карл Маркс исемендәге колхозы (хәҙер Рифҡәт Йәнекәев исемендәге ауыл хужалығы производство кооперативы) рәйесе. Башҡорт АССР-ының 7‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Яңы Мортаза ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Йәнекәев Рифҡәт Сәлих улы . 
 Моратов Ғәйнетдин Ғабдрахман улы (20.11.1913—6.06.1986), Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводының 1939—1964  йылдарҙағы операторы һәм өлкән операторы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1959).
 Мөлөков Әнүәр Бәхти улы (25.08.1923—8.01.2004), педагог, мәғариф хеҙмәткәре, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1971—1985 йылдарҙа Саҡмағош ауылындағы 1-се урта мәктәп директоры. РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1963). Ленин (1971), 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) ордендары кавалеры. Иҫке Супты ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Мөлөков Әнүәр Бәхти улы .
 Николаев Василий Семёнович (3.04.1907—29.12.1989), Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, механизацияланған бригада пулемётсыһы, гвардия ҡыҙылармеецы. 1942 йылдан КПСС ағзаһы. Советтар Союзы Геройы (1944). Яңы Семёнкин ауылынан
 Илфаҡ Смаҡов, күренекле эстрада йырсыһы, Башҡорт АССР-ының халыҡ (1985), РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1989) артисы.
 Усманов Салауат Мөҙәрис улы (17.09.1947), юғары мәктәп һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим. Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалы директоры. Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитет ағзаһы. Физика-математика фәндәре докторы (1996), профессор. Рәсәй Федерацияһының почётлы фән һәм техника эшмәкәре (2007), юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2005), почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1999), РСФСР-ҙың халыҡ мәғариф отличнигы (1989), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1997), мәғариф отличнигы (1997), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2007). Үрге Ҡаръяуҙы ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Усманов Салауат Мөҙәрис улы .
 Хәсәнов Әнүәр Ғиниәт улы (1.02. 1954), ғалим-хирург, юғары мәктәп һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәһе эшмәкәре. Медицина фәндәре докторы (1997), профессор (1998). Рәсәй Федерацияһының (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының (2003) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2002). Ғ. Х. Ҡоҙаяров  исемендәге премия лауреаты (2000). Үрнәк ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Хәсәнов Әнүәр Ғиниәт улы.
 Шаһапов Владислав Шәйхеләғзәм улы (17.03.1948), ғалим-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (2012). Физика-математика фәндәре докторы (1989), профессор (1993). Яңы Ҡото ауылынанБашкирская энциклопедия — Шагапов Владислав Шайхулагзамович . 
 Әғзәмов Фәрит Әкрәм улы (28.11.1947), ғалим-тау инженеры, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1990), профессор (1991). Рәсәй Федерацияһының (2004) һәм Башҡортостан Республикаһының (1998) атҡаҙанған фән эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһы Тәбиғәт фәндәре академияһының Урал тау премияһы лауреаты (1997). Саҡмағош ауылынанБашкирская энциклопедия — Агзамов Фарит Акрамович . 
 Әминев Хәниф Ҡыям улы (20.09.1938), табип-ғалим, фтизиатр, хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. 1992 йылдан Башҡортостан Фтизиатрҙар ассоциацияһының идара рәйесе. Медицина фәндәре докторы (1993), профессор (1995). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1994), Рәсәй Федерацияһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2013). Күсәкәй ауылынанБашкирская энциклопедия — Аминев Ханиф Киямович. 
 Әхтәмов Фәрит Хөснийәр улы (21.02.1933), «Игенче» колхозының элекке тракторсыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы, райондың почётлы гражданы (1995)Список почетных граждан Чекмагушевского района. Администрация МР Чекмагушевский район РБ. Официальный сайт .

 Халыҡ һаны  
1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):

Милли состав https://archive.is/20120714152848/tatar-bashkort.narod.ru/tb-15.htm:

Районда татарҙар, башҡорттар, урыҫтар һәм башҡа милләттәр йәшәй.

 Иҫкәрмәләр 

 

Категория:Башҡортостан райондары
Категория:Саҡмағош районы