Ҡаҡы
{{Таксон
 |image file        = Bunias orientalis Ukonpalko VI08 C H4938.jpg
 |image title       = Ҡаҡы (Bunias orientalis)
 |image descr       = {{bt-ruslat|Свербига восточная|Bunias orientalis}}
 |regnum            = Үҫемлектәр
 |rang              = Ырыу
 |latin             = Bunias
 |author            = [[L.]] (1753)
 |syn               = * {{bt|Erucago|[[Mill.]]}}
 |typus             = {{Bt-latrus|Bunias erucago|aut=[[L.]]|Свербига полевая}}<ref name="тип">[http://www.bgbm.org/scripts/asp/IAPT/ncugentry.asp?name=Bunias NCU-3e. Names in current use for extant plant genera. Electronic version 1.0. Entry for Bunias L.] {{ref-en}} {{v|20|02|2012}}</ref>
 |children name     = Төр
 |children          = 
 |range map         = 
 |range map caption = 
 |range map width   = 
 |range legend      = 
 |wikispecies       = Bunias
 |commons           = Category:Bunias
 |itis              = 23066
 |ncbi              = 358660
 |eol               = 62206
 |grin              = 1792
 |ipni              = 12386-1
}}

'''Ҡаҡы''' ({{lang-ru|Свербига восточная}}, {{lang-la|Bunias orientalis L.}}) — [[ике өлөшлөләр]] класының  әүернә сәскәлеләр ғаиләһенә ҡараған үҫемлек. Йыуан һабаҡлы, киртләс япраҡлы, [[сәскә]]ләре [[һары]]. Әскелт тәмле, ашарға яраған үҫемлек. 

Ҡала парктарында ла, болондарҙа ла, юл ситтәрендә лә осратырға мөмкин. Үҙенсәлекле япрағы ла, һабағы ла ҡаҡыны башҡа үҫемлектәрҙән айырырға ярҙам итә.

Башлыса япраҡтарҙан һәм ҡабығынан әрселгән һабағын ашарға була. Ҡаҡы бик тиҙ үҫә һәм ҡата, шуға уны йәш сағында ашарға кәрәк.

Ҡаҡының һабағы ғына түгел, япраҡтары, хатта тамыры ла ашарға яраҡлы. Көҙөн ҡаҙып алынған тамырын шул килеш ашарға мөмкин. 

Бешерергә лә була, тоҙлағанда керәнде лә алмаштыра. Таҙартылған һабаҡты киҫкеләп, [[бәлеш]] эслегендә ҡулланырға мөмкин. [[Сәскә]]гә тумаланған өлөшөн табала ҡыҙҙырып бик тәмле һәм үҙенсәлекле ризыҡ әҙерләргә була.

Тәме редисты хәтерләтә, шунлыҡтан турамаларға ошо йәшелсә урынына ла һалалар. Һабаҡтарын һәм япраҡтарын ашҡа өҫтәйҙәр. Быҡтырып, [[ит]], [[Балыҡтар|балыҡ]] ризыҡтары менән табынға бирәләр. 
[[Файл:Ҡаҡы сәскәһе.jpg|безрамки|слева]]
Йәш һабаҡтарында, япраҡтарында С витамины, [[тимер]], [[баҡыр]], бор, марганец, молибден, титан, [[аҡһымдар]], эфир майҙары, [[азот]]һыҙ экстрактив матдәләр бар.

Халыҡ дауаһы булараҡ ҡаҡыны зәңгегә, бабаһырҙарға ҡаршы ҡулланалар. Ҡаҡыны киптерәләр, тоҙлайҙар, әсетәләр. Тәүгә үҫеп сыҡҡандарының тамырын керән урынына ла файҙаланалар. 

Үҫеп еткән ҡаҡы сәскәгә күмелгәс, һап-һары ялбып таждары менән тирә-яҡты йәмләп ултыра. Уның ағас һымаҡ ҡаты һабағы бесәнлектәрҙе сүплеккә әйләндерә.
 
{{Биофото|202 Bunias orientalis.jpg|left|Ҡаҡы {{Бот.илл.|Линдман}}|color=#BBDD99}}

== Һылтанмалар ==
* [http://bashgazet.ru/sovet/8777-ay.html Ҡаҡы. «Башҡортостан» гәзитендә мәҡәлә] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170519001503/http://bashgazet.ru/sovet/8777-ay.html |date=2017-05-19 }}
* [http://www.ecosystema.ru/08nature/flowers/176.htm Экологический центр]
* [http://www.kladovayalesa.ru/archives/200 Кладововая леса]
* Шәрәфетдинов Д.М. Йәшел байлыҡ. -Өфө; Китап, 2011. ISBN 978-5-295-05347-4
<!--Был тексты башҡортса яҙырғе кәрәҡ
Свербига восточная (Bunias orientalis)

Народное название свербиги восточной — многолет¬него растения из семейства крестоцветных — дикая редька. Она имеет горьковатый вкус. Отличить свер¬бигу восточную от других растений можно по сильно¬му, ветвистому, шероховатому стеблю, высота которого достигает 1 м. Нижние листья свербиги струговидные, средние — с копьевидным основанием, верхние ланце¬товидные. Цветки ярко-желтые, пахучие, медоносные. Растет по лугам, около рек, в степях и как сорное рас¬тение на полях в большинстве районов России.

Перепутать свербигу восточную с другими растени¬ями трудно. Ранней весной ее побеги поднимаются гус¬тыми кустиками темной зелени. В это время короткий стебель (10-20 см) покрыт нежными волосками, тяжи вдоль стебля только начинают вырисовываться. По ходу тяжей обозначаются небольшие желваки-бородавки. В дальнейшем на верхушке стебля начнет формироваться соцветие в виде кисточки и появляются желтые цветки с чашечками, состоящими из четырех свободных чаше¬листиков. Венчик цветка также имеет четыре лепестка. Плод у свербиги имеет вид удлиненного орешка гру¬шевидно-неравносторонней формы, нераскрывающийся, заостренный сверху.

Основание плода круглое, стенки грубые, деревянистые, поверхность бугристая, окраска зеленовато-бурая, в дальнейшем соломенно-серая. Дли¬на плода 3-5 мм, ширина – 2-3 мм. Вес 1000 ореш¬ков - 12-25 г. Размножается растение семенами и об¬рывками корней. Одно растение дает от 200 до 5000 семян. Цвести начинает в мае-июне.

Использование в питании. Дикая свербига больше известна населению как пищевое растение. С древних времен едят ее стебли в свежем виде, готовят салаты из стеблей и вареных листьев, используют как антицинготное средство. В Англии дикая редька стала полевой культурой. Из нее готовят вкусные супы, зразы, салаты, икру, различные приправы. Свербига может не только обогатить вкусовые качества блюд и сделать их более полезными, она еще может оказать большую услугу геологам, потерпевшим аварии, туристам и дру¬гим лицам, оказавшимся без пищи.Съедобными частями у свербиги являются листья, стебли и корневища, длина которых достигает 25-40 см, а толщина -2-3 см. Вес корневищ одного растения колеблется от 50 до 180 г.-->

== Иҫкәрмәләр ==
<references/>

[[Категория:Кәбеҫтә һымаҡтар]]
[[Категория:Евразия флораһы]]
Ҡаҡы (, ) — ике өлөшлөләр класының  әүернә сәскәлеләр ғаиләһенә ҡараған үҫемлек. Йыуан һабаҡлы, киртләс япраҡлы, сәскәләре һары. Әскелт тәмле, ашарға яраған үҫемлек. 

Ҡала парктарында ла, болондарҙа ла, юл ситтәрендә лә осратырға мөмкин. Үҙенсәлекле япрағы ла, һабағы ла ҡаҡыны башҡа үҫемлектәрҙән айырырға ярҙам итә.

Башлыса япраҡтарҙан һәм ҡабығынан әрселгән һабағын ашарға була. Ҡаҡы бик тиҙ үҫә һәм ҡата, шуға уны йәш сағында ашарға кәрәк.

Ҡаҡының һабағы ғына түгел, япраҡтары, хатта тамыры ла ашарға яраҡлы. Көҙөн ҡаҙып алынған тамырын шул килеш ашарға мөмкин. 

Бешерергә лә була, тоҙлағанда керәнде лә алмаштыра. Таҙартылған һабаҡты киҫкеләп, бәлеш эслегендә ҡулланырға мөмкин. Сәскәгә тумаланған өлөшөн табала ҡыҙҙырып бик тәмле һәм үҙенсәлекле ризыҡ әҙерләргә була.

Тәме редисты хәтерләтә, шунлыҡтан турамаларға ошо йәшелсә урынына ла һалалар. Һабаҡтарын һәм япраҡтарын ашҡа өҫтәйҙәр. Быҡтырып, ит, балыҡ ризыҡтары менән табынға бирәләр. 
безрамки|слева
Йәш һабаҡтарында, япраҡтарында С витамины, тимер, баҡыр, бор, марганец, молибден, титан, аҡһымдар, эфир майҙары, азотһыҙ экстрактив матдәләр бар.

Халыҡ дауаһы булараҡ ҡаҡыны зәңгегә, бабаһырҙарға ҡаршы ҡулланалар. Ҡаҡыны киптерәләр, тоҙлайҙар, әсетәләр. Тәүгә үҫеп сыҡҡандарының тамырын керән урынына ла файҙаланалар. 

Үҫеп еткән ҡаҡы сәскәгә күмелгәс, һап-һары ялбып таждары менән тирә-яҡты йәмләп ултыра. Уның ағас һымаҡ ҡаты һабағы бесәнлектәрҙе сүплеккә әйләндерә.
 

 Һылтанмалар 
 Ҡаҡы. «Башҡортостан» гәзитендә мәҡәлә 
 Экологический центр
 Кладововая леса
 Шәрәфетдинов Д.М. Йәшел байлыҡ. -Өфө; Китап, 2011. ISBN 978-5-295-05347-4

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Кәбеҫтә һымаҡтар
Категория:Евразия флораһы