Сураш (Асҡын районы)
{{Башҡа мәғәнәләре|Сураш (мәғәнәләр)}}
{{ТП-Рәсәй|Сураш
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Сураш
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 56 | lat_min = 4 | lat_sec = 41
  |lon_deg = 57 | lon_min = 10 | lon_sec = 39
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Асҡын районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 233
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 452895
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           =34771 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80204843003
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Сураш''' ({{lang-ru|Чурашево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Асҡын районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 233 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452895, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80204843003.
 

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||233||113||120||48,5||51,5
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Асҡын (Асҡын районы)|Асҡын]]): 50 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Солтанбәк (Асҡын районы)|Солтанбәк]]): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Чернушка): 138 км

== Урамдары ==
Урам исеме<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/004/000061.html «Налог Белешмәһе» системаһында Сураш ауылы]</ref>

* Шишмә урамы ({{lang-ru|улица Ключевая}})
* Түңәрәк урамы ({{lang-ru|улица Кольцевая}})
* Сарс урамы ({{lang-ru|улица Сарс}})
* Үҙәк урамы ({{lang-ru|улица Центральная}})

== Тарихы ==
Сураш ауылы ХVIII быуатта билдәле булыуын төрлө мәғлүмәттәр раҫлай. Беренсе версия буйынса, ауылдың исеме уның урнашыуына бәйле булырға мөмкин. Сарс һәм Күнгәк йылғалары ҡушылып, матур дуға яһап, ауылды ике тапҡыр уратып- уратып аға. Халыҡ телендә ул «Су— ураш» тигәнде белдереп, ауылға исем биргән (ауылды Су- һыу уратҡан мәғнәһендә).<br>
Икенсе версия лә бар. Сураш ауылында тыуып үҫкән профессор, юридик фәндәр докторы [[Сәмиғуллин Венир Кәлимулла улы]] «Чураш» исемле тарихи-социологик — очергында сураш ырыуы хатта IX—X быуаттарҙа, иң тәүге [[башҡорттар]] тураһында иҫкә алынғанда уҡ, билдәле булыу мөмкинлеген яҙа.<br> ХVIII быуаттың 30-сы йылдарында, [[башҡорт ихтилалдары]] ваҡытында, ауыл Иҫке Сарс (хәҙерге [[Солтанбәк (Асҡын районы)|Солтанбәк]]) кеүек үк [[Тевкелев Алексей Иванович|Тевкелев]] карателдәре тарафынан яндырылған һәм оҙаҡ ҡына тергеҙелмәгән булыуы ихтимал . [[1795 йыл]]дағы V ревизия мәғлүмәттәрендә ауыл күрһәтелмәгән, ә алдағы ревизия мәғлүмәттәре буйынса, [[1816 йыл]]да — 23, [[1834 йыл|1834]]— 40, [[1850 йыл|1850]]- 68, [[1858 йыл]]да 92 ир-ат заты булыуы билдәле.<br>
[[1717 йыл]]дың башында уҡ билдәле булған [[Себер юлы]]ның Балыҡсы волосы Сураш башҡорто Чермшак Илеков «с товарыщи» Танып волосы башҡорттарын Үҙәй ауылы Ураҙай Аҙнағолов, Кулымбет Чискаконов, Ямек Кәҙерғолов [[Өфө йылғаһы]]ның уң яғындағы борт ерҙәренә оҙатыуҙы яңынан башлап ебәрә. Килешеү төҙөп, шул ерҙәргә керҙәштәрҙе (припущенники) керетеү эштәрен башлап ебәреү тураһында мәғлүмәттәр һаҡланған.

== Билдәле шәхестәр ==
* [[Сәмиғуллин Венир Кәлимулла улы]] (15.11.1947) — хоҡуҡ белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. [[Рәсәй]] Юридик фәндәр академияһы ағзаһы, юридик фәндәр докторы (1998), профессор (1999). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның мәғариф отличнигы (2015)<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/12237-s-mi-ullin-venir-k-limulla-uly Башҡорт энциклопедияһы — Сәмиғуллин Венир Кәлимулла улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421132101/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/12237-s-mi-ullin-venir-k-limulla-uly |date=2016-04-21 }}{{V|12|11|2017}}</ref>.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Сығанаҡтар ==
* * [http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий 192-193 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412025101/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/ |date=2022-04-12 }}
* С.И.Хамидуллин,Ю.М.Юсупов, Р.Р.Асылгужин, Р.Р.Шайхеев, И.Р.Саитбатталов, Ф.Х.Гайсина,, Р.М. Рыскулов, А.Я.Гумерова, Г.Ю.Галеева, Г.Д.Султанова.- История башкирских родов. Балыҡсы. Том 3 — Уфа; ГУП РБ Уфимский полиграфкомбинат, 2014. —236 стр.53 -54

<references/>

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}
<references/>

{{Асҡын районы ауылдары}}

[[Категория:Асҡын районы ауылдары]]
Сураш () — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 233 кеше.
Почта индексы — 452895, ОКАТО коды — 80204843003.
 

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь23311312048,551,5

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Асҡын): 50 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Солтанбәк): 5 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Чернушка): 138 км

 Урамдары 
Урам исеме«Налог Белешмәһе» системаһында Сураш ауылы

 Шишмә урамы ()
 Түңәрәк урамы ()
 Сарс урамы ()
 Үҙәк урамы ()

 Тарихы 
Сураш ауылы ХVIII быуатта билдәле булыуын төрлө мәғлүмәттәр раҫлай. Беренсе версия буйынса, ауылдың исеме уның урнашыуына бәйле булырға мөмкин. Сарс һәм Күнгәк йылғалары ҡушылып, матур дуға яһап, ауылды ике тапҡыр уратып- уратып аға. Халыҡ телендә ул «Су— ураш» тигәнде белдереп, ауылға исем биргән (ауылды Су- һыу уратҡан мәғнәһендә).
Икенсе версия лә бар. Сураш ауылында тыуып үҫкән профессор, юридик фәндәр докторы Сәмиғуллин Венир Кәлимулла улы «Чураш» исемле тарихи-социологик — очергында сураш ырыуы хатта IX—X быуаттарҙа, иң тәүге башҡорттар тураһында иҫкә алынғанда уҡ, билдәле булыу мөмкинлеген яҙа. ХVIII быуаттың 30-сы йылдарында, башҡорт ихтилалдары ваҡытында, ауыл Иҫке Сарс (хәҙерге Солтанбәк) кеүек үк Тевкелев карателдәре тарафынан яндырылған һәм оҙаҡ ҡына тергеҙелмәгән булыуы ихтимал . 1795 йылдағы V ревизия мәғлүмәттәрендә ауыл күрһәтелмәгән, ә алдағы ревизия мәғлүмәттәре буйынса, 1816 йылда — 23, 1834— 40, 1850- 68, 1858 йылда 92 ир-ат заты булыуы билдәле.
1717 йылдың башында уҡ билдәле булған Себер юлының Балыҡсы волосы Сураш башҡорто Чермшак Илеков «с товарыщи» Танып волосы башҡорттарын Үҙәй ауылы Ураҙай Аҙнағолов, Кулымбет Чискаконов, Ямек Кәҙерғолов Өфө йылғаһының уң яғындағы борт ерҙәренә оҙатыуҙы яңынан башлап ебәрә. Килешеү төҙөп, шул ерҙәргә керҙәштәрҙе (припущенники) керетеү эштәрен башлап ебәреү тураһында мәғлүмәттәр һаҡланған.

 Билдәле шәхестәр 
 Сәмиғуллин Венир Кәлимулла улы (15.11.1947) — хоҡуҡ белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Юридик фәндәр академияһы ағзаһы, юридик фәндәр докторы (1998), профессор (1999). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2015)Башҡорт энциклопедияһы — Сәмиғуллин Венир Кәлимулла улы .

 Иҫкәрмәләр 

 Сығанаҡтар 
 * Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий 192-193  
 С.И.Хамидуллин,Ю.М.Юсупов, Р.Р.Асылгужин, Р.Р.Шайхеев, И.Р.Саитбатталов, Ф.Х.Гайсина,, Р.М. Рыскулов, А.Я.Гумерова, Г.Ю.Галеева, Г.Д.Султанова.- История башкирских родов. Балыҡсы. Том 3 — Уфа; ГУП РБ Уфимский полиграфкомбинат, 2014. —236 стр.53 -54

Категория:Асҡын районы ауылдары