Ҡырмыҫҡалы районы
{{Ук}}
'''Ҡырмыҫҡалы районы''' ({{lang-ru|Кармаскалинский район}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның урта өлөшөндә, [[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙел]] йылғаһының һул яғында урынлашҡан район.

[[1930 йыл]]да ойошторолған. Майҙаны — 1751 км<sup>2</sup>.

Район үҙәге — [[Ҡырмыҫҡалы (Ҡырмыҫҡалы районы)|Ҡырмыҫҡалы ауылы]].

Ҡырмыҫҡалы районы [[Дәүләкән районы|Дәүләкән]], [[Шишмә районы|Шишмә]], [[Өфө районы|Өфө]], [[Иглин районы|Иглин]], [[Архангел районы|Архангел]], [[Ғафури районы|Ғафури]], [[Ауырғазы районы|Ауырғазы]] райондары менән сиктәш.

2002 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса халыҡ һаны — 46,2 мең кеше. Күпселеген [[башҡорттар]] (42,68 %), [[татарҙар]] (28,97 %) һәм [[урыҫтар]] (16,06 %) тәшкил итә.

Халыҡтың уртаса тығыҙлығы — 26,4 кеше/км<sup>2</sup>.

== Билдәле шәхестәр ==
* [[Аҡбашев Рәшит Шаһабетдин улы]] (29.05.1933—21.02.2015), [[СССР]] һәм [[Рәсәй]] һаулыҡ һаҡлау эшмәкәре, 1962—1994 йылдарҙа [[Янғантау шифаханаһы]]ның баш табибы. Медицина фәндәре кандидаты (1975). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1993) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1967) атҡаҙанған табибы. [[СССР]]-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы, СССР профсоюздары курортары отличнигы, [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. [[Салауат районы]]ның почётлы гражданы (2012).
* [[Безденежный Фёдор Ильич]] (23.02.1926—26.10.2001), нефтсе, 1959—1981 йылдарҙа «Арланнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы операторы, скважиналарҙы ер аҫтында ремонтлау мастеры. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1971). [[Нефтекама]] ҡалаһының почётлы гражданы (1978).
* [[Ирек Кинйәбулатов]] (15.07.1938—2.06.2016), шағир һәм яҙыусы, журналист һәм публицист. [[Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] лауреаты (2008), [[Салауат Юлаев (орден)|Салауат Юлаев ордены]] кавалеры (2014), [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2001). [[Зәйнәб Биишева]] (2000), Сергей Чекмарёв (2000), [[Рәми Ғарипов]] (2001), [[Фәтих Кәрим]] (2006), [[Мәжит Ғафури]] (2007), [[Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев]] (2007) һәм [[Назар Нәжми]] (2014) исемендәге премиялар лауреаты. Райондың почётлы гражданы. [[Абдулла (Ҡырмыҫҡалы районы)|Абдулла]] ауылынан.
* [[Кинйәғолов Барый Исмай улы]] (1.06.1948—25.06.2018), хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, хоҡуҡ белгесе. Юридик фәндәр докторы (2004). Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] һәм Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай|Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1996), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1981). [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры (2006). [[Иҫке Йәнбәк]] ауылынан<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/6478-kinj-olov-baryj-ismaj-uly Башҡорт энциклопедияһы — Кинйәғолов Барый Исмай улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421192154/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/6478-kinj-olov-baryj-ismaj-uly |date=2016-04-21 }}{{V|2|05|2018}}</ref>.
* [[Ҡолбахтин Нәзир Мырҙабай улы]] (17.09.1941), тарихсы-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (1997), профессор (1998). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2003). [[Башҡортостан Фәндәр академияһы]]ның [[Кузеев Рәил Ғүмәр улы|Р. Ғ. Кузеев]] исемендәге премия лауреаты (2009). [[Шәрипҡол]] ауылынан.
* [[Ҡунаҡбаев Сабирйән Абдулла улы]] (29.12.1901—3.07.1996), ғалим-селекционер, [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы|БССР Фәндәр академияһының]] почётлы академигы (1991), ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1950). [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1987). РСФСР-ҙың атҡаҙанған агрономы (1957), БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1963). [[Олокүл (Ҡырмыҫҡалы районы)|Олокүл]] ауылынан.
* [[Майстренко Валерий Николаевич]] (8.09.1947) — ғалим-химик, [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]]ның ағза-корреспонденты (2006), химия фәндәре докторы (1990), профессор (1992), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001). (Новиковка ауылынан (хәҙер бөткән).
* [[Маскулов Рамзит Мөнир улы]] (27.09.1957) — [[архитектура|архитектор]], 1987 йылдан [[СССР]] Архитекторҙар союзы ағзаһы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы (2007), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған (2002) архитекторы. ([[Яңы Ҡыйышҡы]] ауылынан)<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/8608-maskulov-ramzit-m-nir-uly Башҡорт энциклопедияһы — Маскулов Рамзит Мөнир улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421133341/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/8608-maskulov-ramzit-m-nir-uly |date=2016-04-21 }}{{V|21|09|2017}}</ref>.
* [[Мифтахова Әминә Садиҡ ҡыҙы]] (8.12.1923—25.11.2005), табип-ғалим, балалар неврологы. 1953—1986 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] уҡытыусыһы, 1972—1983 йылдарҙа кафедра мөдире. Медицина фәндәре докторы (1973), профессор (1974). СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1967). Абдулла ауылынан<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/10490-miftakhova-min-sadi-y-y Башҡорт энциклопедияһы —Мифтахова Әминә Садиҡ ҡыҙы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421132731/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/10490-miftakhova-min-sadi-y-y |date=2016-04-21 }}{{V|6|12|2018}}</ref>.
* [[Рафиҡов Ғәббәс Ғабдрафиҡ улы]] (26.03.1899—1982), дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1944—1955 йылдарҙа Ҡырмыҫҡалы район Советы рәйесе. [[Башҡорт АССР-ы]]ның 2-се һәм 3-сө саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. БАССР Юғары Советы Президиумы, [[КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты]] һәм СССР Журналистар союзы ағзаһы, [[РСФСР]]-ҙың персональ пенсионеры. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]], [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] һәм ике [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] ордены кавалеры.  [[Иғмәт]] ауылынан<ref>[http://ilish-muzey.my1.ru/index/rafikov_gabbas_gabdrafikovich/0-500 Илишевский историко-краеведческий музей. Официальный сайт. Илишевская историческая энциклопедия. Рафиков Габбас Габдрафикович]{{ref-ru}}{{V|22|03|2019}}</ref>.
* [[Сәлихова Эльвина Әхнәф ҡыҙы]] (18.12.1973), тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2008). [[Прибельский (Ҡырмыҫҡалы районы)|Прибельский]] ауылынан<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/12514-s-likhova-elvina-khn-f-y-y Башҡорт энциклопедияһы — Сәлихова Эльвина Әхнәф ҡыҙы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421133358/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/12514-s-likhova-elvina-khn-f-y-y |date=2016-04-21 }}{{V|16|12|2018}}</ref>.
* [[Ураҙбахтин Илдар Миҙхәт улы]] (9.05.1954), ғалим-хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (2005). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2005), Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2007). [[Атйетәр (Башҡортостан)|Атйетәр]] ауылынан<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/13259-ura-bakhtin-ildar-mi-kh-t-uly Башҡорт энциклопедияһы — Ураҙбахтин Илдар Миҙхәт улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421135731/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/13259-ura-bakhtin-ildar-mi-kh-t-uly |date=2016-04-21 }}{{V|7|05|2019}}</ref>.  
* [[Ханнанов Рәсих Нурғәли улы]] (28.10.1931), журналист, шағир һәм яҙыусы. 1957 йылдан СССР Журналистар союзы, 1959 йылдан СССР Яҙыусылар союзы, 1960 йылдан КПСС ағзаһы. 1992—1994 йылдарҙа [[Ҡыҙыл таң (гәзит)|Ҡыҙыл таң]] республика гәзите мөхәррире. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981). [[Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия|Шәһит Хоҙайбирҙин]] (1994) һәм [[Әнғәм Атнабаев]] (2005) исемендәге лауреаты.
* [[Хөсәйенов Марат Әсҡәт улы]] (15.05.1944—12.12.2016), хужалыҡ эшмәкәре. 1972—2008 йылдарҙа Өфөнәң Электр транспорты идаралығында яуаплы вазифаларҙа. Рәсәй Федерацияһының (2007) һәм Башҡортостан Республикаһының (2000) атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы транспорт хеҙмәткәре (2000). [[Һарт-Наурыҙ]] ауылынан<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/16232-kh-s-jenov-marat-s-t-uly Башҡорт энциклопедияһы — Хөсәйенов Марат Әсҡәт улы]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{V|13|05|2019}}</ref>.
* [[Хәзипов Рим Хәлит улы]] (30.01.1939), ғалим-инженер‑технолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1995), профессор (2007). [[Башҡорт АССР‑ы]]ның атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1987), Рәсәй Федерацияһының почётлы нефтсеһе (2001). [[Ҡырмыҫҡалы (Ҡырмыҫҡалы районы)|Ҡырмыҫҡалы]] ауылынан<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/15409-kh-zipov-rim-kh-lit-uly Башҡорт энциклопедияһы — Хәзипов Рим Хәлит улы]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{V|19|01|2019}}</ref>. 
* [[Хәмитов Нәжип Шәңгәрәй улы]] (5.11.1898—5.09.1943), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда батырҙарса һәләк булған [[СССР]] хәрби эшмәкәре. Уҡсылар корпусы командиры, генерал-майор (1943). [[Ленин ордены|Ленин]], [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Ҡыҙыл Байраҡ]] һәм 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры. [[Олокүл (Ҡырмыҫҡалы районы)|Олокүл]] ауылынан.

== Халыҡ һаны ==
'''1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):'''
{{Wikidata/Population}}

== Ауыл биләмәләре һәм ауылдар ==
{| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;margin:0;"
| align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''[[ОКАТО]] коды'''
| align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡырмыҫҡалы районы'''
| align="center" style="background:#f0f0f0;"|''''''
|-
| 80 235 805 000||[[Атйетәр ауыл Советы]]||
|-
| 80 235 805 001|| [[Атйетәр]]||
|-
| 80 235 805 002||  [[Елизаветино (Ҡырмыҫҡалы районы)|Елизаветино]]||
|-
| 80 235 805 003||  [[Ҡушкүл (Ҡырмыҫҡалы районы)|Ҡушкүл]]||
|-
| 80 235 805 004||  [[Никитин (Ҡырмыҫҡалы районы)|Никитин]]||
|-
| 80 235 805 005||  [[Яңы Алексеевка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Яңы Алексеевка]] ||
|-
| 80 235 805 006||  [[Иҫке Алексеевка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Иҫке Алексеевка]]||
|-
| 80 235 805 007|| [[Иҫке Йәнбәк]] ||
|-
| 80 235 805 008|| [[Һыулыҡыуаҡ]] ||
|-
| 80 235 805 009|| [[Таңсәйет]] ||
|-
| 80 235 805 010||  [[Шишмә (Ҡырмыҫҡалы районы)|Шишмә]]||
|-
| 80 235 805 011||  [[Яковлевка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Яковлевка]]||
|-
| 80 235 805 012|| [[Яҡтыялан]] ||
|-
| 80 235 815 000||[[Боҙаяҙ ауыл Советы]]||
|-
| 80 235 815 001|| [[Боҙаяҙ]] ||
|-
| 80 235 815 002||  [[Александровка (Боҙаяҙ ауыл Советы, Ҡырмыҫҡалы районы)|Александровка]] ||
|-
| 80 235 815 003|| [[Боҙаяҙбаш]] ||
|-
| 80 235 815 004||  [[Алмалыҡ (Ҡырмыҫҡалы районы)|Алмалыҡ]]||
|-
| 80 235 820 000||[[Ефремкин ауыл Советы]]||
|-
| 80 235 820 001||  [[Ефремкин (Ҡырмыҫҡалы районы)|Ефремкин]]||
|-
| 80 235 820 002|| [[Алайғыр]] ||
|-
| 80 235 820 003||  [[Антоновка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Антоновка]] ||
|-
| 80 235 820 004||  [[Бочкарёвка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Бочкарёвка]]||
|-
| 80 235 820 005||  [[Георгиевка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Георгиевка]] ||
|-
| 80 235 820 006||  [[Дмитриевка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Дмитриевка]] ||
|-
| 80 235 820 007|| [[Күлләр]] ||
|-
| 80 235 820 008||  [[Матросовка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Матросовка]]||
|-
| 80 235 820 009|| [[Мөрсәк]] ||
|-
| 80 235 820 010||  [[Никифоровка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Никифоровка]]||
|-
| 80 235 820 011||  [[Яңы Ҡаҙан (Ҡырмыҫҡалы районы)|Яңы Ҡаҙан]]||
|-
| 80 235 823 000||[[Ҡабаҡ ауыл Советы]]||
|-
| 80 235 823 001||  [[Ҡабаҡ (Ҡырмыҫҡалы районы)|Ҡабаҡ]]||
|-
| 80 235 823 002|| [[Түбәнге Тимкә]] ||
|-
| 80 235 823 003||  [[Салйоғот (Ҡырмыҫҡалы районы)|Салйоғот]]||
|-
| 80 235 823 004|| [[Ҡабак станцияһы]] ||
|-
| 80 235 823 005|| [[Иҫке Ҡыйышҡы]] ||
|-
| 80 235 823 006|| [[Сихонкин]] ||
|-
| 80 235 823 007|| [[Балта (Ҡырмыҫҡалы районы)|Балта]]||
|-
| 80 235 823 008|| [[Үрге Тимкә]] ||
|-
| 80 235 823 009|| [[Үрге Углич]] ||
|-
| 80 235 823 010||  [[Яңы Муса (Ҡабаҡ ауыл Советы, Ҡырмыҫҡалы районы)|Яңы Муса]]||
|-
| 80 235 823 011||  [[Романовка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Романовка]]||
|-
| 80 235 825 000||[[Ҡамышлы ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)|Ҡамышлы ауыл Советы]]||
|-
| 80 235 825 001||  [[Ҡамышлы (Ҡырмыҫҡалы районы)|Ҡамышлы]]||
|-
| 80 235 825 002||  [[Александровка (Ҡамышлы ауыл Советы, Ҡырмыҫҡалы районы)|Александровка]]||
|-
| 80 235 825 004|| [[Үрге Төкөн]] ||
|-
| 80 235 825 006||  [[Ҡаракүл (Ҡырмыҫҡалы районы)|Ҡаракүл]]||
|-
| 80 235 825 007|| [[Малай]] ||
|-
| 80 235 825 008|| [[Түбәнге Төкөн]] ||
|-
| 80 235 825 009||  [[Яңы Петровка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Яңы Петровка]]||
|-
| 80 235 830 000||[[Ҡарлыман ауыл Советы]]||
|-
| 80 235 830 001|| [[Олокүл (Ҡырмыҫҡалы районы)|Олокүл]] ||
|-
| 80 235 830 002||  [[Ивановка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Ивановка]]||
|-
| 80 235 830 003|| [[Көстөғол]] ||
|-
| 80 235 830 004||  [[Михайловка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Михайловка]] ||
|-
| 80 235 830 005|| [[Яңы Аҡташ]] ||
|-
| 80 235 830 006||  [[Октябрь (Ҡырмыҫҡалы районы)|Октябрь]]||
|-
| 80 235 830 007||  [[Покровка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Покровка]]||
|-
| 80 235 830 008||  [[Урал (Ҡырмыҫҡалы районы)|Урал]]||
|-
| 80 235 830 009|| [[Шәрипҡол]] ||
|-
| 80 235 835 000||[[Ҡырмыҫҡалы ауыл Советы]]||
|-
| 80 235 835 001||  [[Ҡырмыҫҡалы (Ҡырмыҫҡалы районы)|Ҡырмыҫҡалы]]||
|-
| 80 235 835 002||  [[Аксаков (Ҡырмыҫҡалы районы)|Аксаков]] ||
|-
| 80 235 835 003||  [[Алексеевка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Алексеевка]]||
|-
| 80 235 835 004||  [[Берёзовка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Берёзовка]]||
|-
| 80 235 835 005||  [[Ҡарлыман (Ҡырмыҫҡалы районы)|Ҡарлыман]]||
|-
| 80 235 835 006|| [[Кәсеүән]]||
|-
| 80 235 835 007||  [[Яңы Троицк (Ҡырмыҫҡалы районы)|Яңы Троицк]]||
|-
| 80 235 840 000||[[Николаевка ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)|Николаевка ауыл Советы]].||
|-
| 80 235 840 001||  [[Константиновка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Константиновка]]||
|-
| 80 235 840 002||  [[Николаевка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Николаевка]]||
|-
| 80 235 840 003||  [[Ульяновка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Ульяновка]]||
|-
| 80 235 840 004|| [[Кальмовка]] ||
|-
| 80 235 845 000||[[Яңы Ҡыйышҡы ауыл Советы]]||
|-
| 80 235 845 001|| [[Яңы Ҡыйышҡы]] ||
|-
| 80 235 845 003|| [[Калгановка]] ||
|-
| 80 235 845 004|| [[Мөкәй]] ||
|-
| 80 235 845 005||  [[Мырҙа (Ҡырмыҫҡалы районы)|Мырҙа]]||
|-
| 80 235 845 006|| [[Таҙлар станцияһы]] ||
|-
| 80 235 845 007|| [[Һарт-Шишмә]] ||
|-
| 80 235 845 008|| [[Төбәк-Таҙлар]] ||
|-
| 80 235 845 009||  [[Үтәгән (Ҡырмыҫҡалы районы)|Үтәгән]]||
|-
| 80 235 850 000||[[Подлуб ауыл Советы]]||
|-
| 80 235 850 001||  [[Подлуб (Ҡырмыҫҡалы районы)|Подлуб]]||
|-
| 80 235 850 002||  [[Бүләкәй (Ҡырмыҫҡалы районы)|Бүләкәй]]||
|-
| 80 235 850 004||  [[Орловка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Орловка]] ||
|-
| 80 235 850 005||  [[Яҡты Күл (Ҡырмыҫҡалы районы)|Яҡты Күл]]||
|-
| 80 235 850 006||  [[Ляхов (Ҡырмыҫҡалы районы)|Ляхов]]||
|-
| 80 235 850 007||  [[Бекетов (Ҡырмыҫҡалы районы)|Бекетов]]||
|-
| 80 235 850 008|| [[Һыуыҡшишмә]] ||
|-
| 80 235 850 009||  [[Вязовка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Вязовка]]||
|-
| 80 235 850 010||  [[Ракитовка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Ракитовка]]||
|-
| 80 235 850 011||  [[Һарыһаҙ (Ҡырмыҫҡалы районы)|Һарыһаҙ]]||
|-
| 80 235 851 000||[[Прибельский ауыл Советы]]||
|-
| 80 235 851 001||  [[Прибельский (Ҡырмыҫҡалы районы)|Прибельский]]||
|-
| 80 235 851 002|| [[Һарт-Наурыз]] ||
|-
| 80 235 851 003|| [[Шәкәр заводы станцияһы]] ||
|-
| 80 235 855 000||[[Һәүәләй ауыл Советы]]||
|-
| 80 235 855 001||  [[Һәүәләй (Ҡырмыҫҡалы районы)|Һәүәләй]]||
|-
| 80 235 855 002|| [[Бишауыл-Уңғар]] ||
|-
| 80 235 855 006||  [[Ибраһим (Ҡырмыҫҡалы районы)|Ибраһим]]||
|-
| 80 235 855 007||  [[Ҡолош (Ҡырмыҫҡалы районы)|Ҡолош]]||
|-
| 80 235 855 008||  [[Мөҡсин (Ҡырмыҫҡалы районы)|Мөҡсин]] ||
|-
| 80 235 855 009||  [[Набережный (Ҡырмыҫҡалы районы)|Набережный]]||
|-
| 80 235 855 010|| [[Ибраһим разъезы]] ||
|-
| 80 235 865 000||[[Иҫке Бәпес ауыл Советы]]||
|-
| 80 235 865 001|| [[Иҫке Бәпес]] ||
|-
| 80 235 865 002||[[Абдулла (Ҡырмыҫҡалы районы)|Абдулла]]||
|-
| 80 235 865 003|| [[Адвокатовка]] ||
|-
| 80 235 865 004|| [[Ҡарлыманбаш]] ||
|-
| 80 235 865 005||  [[Липовка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Липовка]]||
|-
| 80 235 865 006|| [[Яңы Бәпес]] ||
|-
| 80 235 865 007|| [[Яңы Бишауыл]] ||
|-
| 80 235 865 008|| [[Яңы Ҡуғанаҡ]] ||
|-
| 80 235 865 009||  [[Смоленка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Смоленка]]||
|-
| 80 235 870 000||[[Иҫке Муса ауыл Советы]]||
|-
| 80 235 870 001||  [[Иҫке Муса (Ҡырмыҫҡалы районы)|Иҫке Муса]]||
|-
| 80 235 870 002||  [[Аҡкүл (Ҡырмыҫҡалы районы)|Аҡкүл]]||
|-
| 80 235 870 003|| [[Аҡтүбә]] ||
|-
| 80 235 870 004||  [[Арыҫлан (Ҡырмыҫҡалы районы)|Арыҫлан]]||
|-
| 80 235 870 005|| [[Илтуған]] ||
|-
| 80 235 870 006||  [[Яңы Муса (Иҫке Муса ауыл Советы, Ҡырмыҫҡалы районы)|Яңы Муса]] ||
|-
| 80 235 875 000||[[Сахай ауыл Советы]]||
|-
| 80 235 875 001|| [[Сахай]] ||
|-
| 80 235 875 002||  [[Бельский (Ҡырмыҫҡалы районы)|Бельский]]||
|-
| 80 235 875 003||  [[Ҡыҙылъяр (Ҡырмыҫҡалы районы)|Ҡыҙылъяр]]||
|-
| 80 235 875 004|| [[Ҡуяш (Ҡырмыҫҡалы районы)|Ҡуяш]]||
|-
| 80 235 875 005||  [[Эҫем (Ҡырмыҫҡалы районы)|Эҫем]]||
|-
| 80 235 875 006|| [[Иҫке Аҡташ]] ||
|-
| 80 235 875 007|| [[Иҫке Шөрөй]] ||
|-
| 80 235 875 008||  [[Сысҡан (Ҡырмыҫҡала районы)|Сысҡан]]||
|-
| 80 235 880 000||[[Шайморат ауыл Советы]]||
|-
| 80 235 880 001|| [[Шайморат]] ||
|-
| 80 235 880 002||  [[Варшавка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Варшавка]]||
|-
| 80 235 880 003||  [[Грачёвка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Грачёвка]]||
|-
| 80 235 880 004|| [[Илтирәк]] ||
|-
| 80 235 880 005||  [[Яңы Андреевка (Ҡырмыҫҡалы районы)|Яңы Андреевка]]||
|-
| 80 235 880 006|| [[Тауһеңер]] ||
|}

== Транспорт ==
Район территорияһы буйлап Өфө—Ырымбур тимер юлы, [[Р-240 (автомобиль юлы)|Р-240 «Өфө — Ырымбур» федераль автомобиль юлы]] үтә.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|3}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/8046-yrmy-aly-rajony}} {{V|16|12|2018}}

{{Ҡырмыҫҡалы районы ауылдары}}
{{Ҡырмыҫҡалы районы муниципаль берәмектәре}}
{{Башҡортостан райондары}}
{{Башланғыс}}

[[Категория:Башҡортостан райондары]]
[[Категория:Ҡырмыҫҡалы районы]]
Ҡырмыҫҡалы районы () — Башҡортостан Республикаһының урта өлөшөндә, Ағиҙел йылғаһының һул яғында урынлашҡан район.

1930 йылда ойошторолған. Майҙаны — 1751 км2.

Район үҙәге — Ҡырмыҫҡалы ауылы.

Ҡырмыҫҡалы районы Дәүләкән, Шишмә, Өфө, Иглин, Архангел, Ғафури, Ауырғазы райондары менән сиктәш.

2002 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса халыҡ һаны — 46,2 мең кеше. Күпселеген башҡорттар (42,68 %), татарҙар (28,97 %) һәм урыҫтар (16,06 %) тәшкил итә.

Халыҡтың уртаса тығыҙлығы — 26,4 кеше/км2.

 Билдәле шәхестәр 
 Аҡбашев Рәшит Шаһабетдин улы (29.05.1933—21.02.2015), СССР һәм Рәсәй һаулыҡ һаҡлау эшмәкәре, 1962—1994 йылдарҙа Янғантау шифаханаһының баш табибы. Медицина фәндәре кандидаты (1975). Рәсәй Федерацияһының (1993) һәм Башҡорт АССР-ының (1967) атҡаҙанған табибы. СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы, СССР профсоюздары курортары отличнигы, «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. Салауат районының почётлы гражданы (2012).
 Безденежный Фёдор Ильич (23.02.1926—26.10.2001), нефтсе, 1959—1981 йылдарҙа «Арланнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы операторы, скважиналарҙы ер аҫтында ремонтлау мастеры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Нефтекама ҡалаһының почётлы гражданы (1978).
 Ирек Кинйәбулатов (15.07.1938—2.06.2016), шағир һәм яҙыусы, журналист һәм публицист. Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2008), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2014), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2001). Зәйнәб Биишева (2000), Сергей Чекмарёв (2000), Рәми Ғарипов (2001), Фәтих Кәрим (2006), Мәжит Ғафури (2007), Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев (2007) һәм Назар Нәжми (2014) исемендәге премиялар лауреаты. Райондың почётлы гражданы. Абдулла ауылынан.
 Кинйәғолов Барый Исмай улы (1.06.1948—25.06.2018), хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, хоҡуҡ белгесе. Юридик фәндәр докторы (2004). Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы һәм Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостандың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1996), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1981). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2006). Иҫке Йәнбәк ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Кинйәғолов Барый Исмай улы .
 Ҡолбахтин Нәзир Мырҙабай улы (17.09.1941), тарихсы-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (1997), профессор (1998). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2003). Башҡортостан Фәндәр академияһының Р. Ғ. Кузеев исемендәге премия лауреаты (2009). Шәрипҡол ауылынан.
 Ҡунаҡбаев Сабирйән Абдулла улы (29.12.1901—3.07.1996), ғалим-селекционер, БССР Фәндәр академияһының почётлы академигы (1991), ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1950). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1987). РСФСР-ҙың атҡаҙанған агрономы (1957), БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1963). Олокүл ауылынан.
 Майстренко Валерий Николаевич (8.09.1947) — ғалим-химик, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2006), химия фәндәре докторы (1990), профессор (1992), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001). (Новиковка ауылынан (хәҙер бөткән).
 Маскулов Рамзит Мөнир улы (27.09.1957) — архитектор, 1987 йылдан СССР Архитекторҙар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының почётлы (2007), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған (2002) архитекторы. (Яңы Ҡыйышҡы ауылынан)Башҡорт энциклопедияһы — Маскулов Рамзит Мөнир улы .
 Мифтахова Әминә Садиҡ ҡыҙы (8.12.1923—25.11.2005), табип-ғалим, балалар неврологы. 1953—1986 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институты уҡытыусыһы, 1972—1983 йылдарҙа кафедра мөдире. Медицина фәндәре докторы (1973), профессор (1974). СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1967). Абдулла ауылынанБашҡорт энциклопедияһы —Мифтахова Әминә Садиҡ ҡыҙы .
 Рафиҡов Ғәббәс Ғабдрафиҡ улы (26.03.1899—1982), дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1944—1955 йылдарҙа Ҡырмыҫҡалы район Советы рәйесе. Башҡорт АССР-ының 2-се һәм 3-сө саҡырылыш Юғары Советы депутаты. БАССР Юғары Советы Президиумы, КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты һәм СССР Журналистар союзы ағзаһы, РСФСР-ҙың персональ пенсионеры. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, Ҡыҙыл Йондоҙ һәм ике «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры.  Иғмәт ауылынанИлишевский историко-краеведческий музей. Официальный сайт. Илишевская историческая энциклопедия. Рафиков Габбас Габдрафикович.
 Сәлихова Эльвина Әхнәф ҡыҙы (18.12.1973), тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2008). Прибельский ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Сәлихова Эльвина Әхнәф ҡыҙы .
 Ураҙбахтин Илдар Миҙхәт улы (9.05.1954), ғалим-хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (2005). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2005), Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2007). Атйетәр ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Ураҙбахтин Илдар Миҙхәт улы .  
 Ханнанов Рәсих Нурғәли улы (28.10.1931), журналист, шағир һәм яҙыусы. 1957 йылдан СССР Журналистар союзы, 1959 йылдан СССР Яҙыусылар союзы, 1960 йылдан КПСС ағзаһы. 1992—1994 йылдарҙа Ҡыҙыл таң республика гәзите мөхәррире. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981). Шәһит Хоҙайбирҙин (1994) һәм Әнғәм Атнабаев (2005) исемендәге лауреаты.
 Хөсәйенов Марат Әсҡәт улы (15.05.1944—12.12.2016), хужалыҡ эшмәкәре. 1972—2008 йылдарҙа Өфөнәң Электр транспорты идаралығында яуаплы вазифаларҙа. Рәсәй Федерацияһының (2007) һәм Башҡортостан Республикаһының (2000) атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы транспорт хеҙмәткәре (2000). Һарт-Наурыҙ ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Хөсәйенов Марат Әсҡәт улы.
 Хәзипов Рим Хәлит улы (30.01.1939), ғалим-инженер‑технолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1995), профессор (2007). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1987), Рәсәй Федерацияһының почётлы нефтсеһе (2001). Ҡырмыҫҡалы ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Хәзипов Рим Хәлит улы. 
 Хәмитов Нәжип Шәңгәрәй улы (5.11.1898—5.09.1943), Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған СССР хәрби эшмәкәре. Уҡсылар корпусы командиры, генерал-майор (1943). Ленин, Ҡыҙыл Байраҡ һәм 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры. Олокүл ауылынан.

 Халыҡ һаны 
1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):

 Ауыл биләмәләре һәм ауылдар 
ОКАТО кодыҠырмыҫҡалы районы'''''' 80 235 805 000Атйетәр ауыл Советы 80 235 805 001 Атйетәр 80 235 805 002  Елизаветино 80 235 805 003  Ҡушкүл 80 235 805 004  Никитин 80 235 805 005  Яңы Алексеевка  80 235 805 006  Иҫке Алексеевка 80 235 805 007 Иҫке Йәнбәк  80 235 805 008 Һыулыҡыуаҡ  80 235 805 009 Таңсәйет  80 235 805 010  Шишмә 80 235 805 011  Яковлевка 80 235 805 012 Яҡтыялан  80 235 815 000Боҙаяҙ ауыл Советы 80 235 815 001 Боҙаяҙ  80 235 815 002  Александровка  80 235 815 003 Боҙаяҙбаш  80 235 815 004  Алмалыҡ 80 235 820 000Ефремкин ауыл Советы 80 235 820 001  Ефремкин 80 235 820 002 Алайғыр  80 235 820 003  Антоновка  80 235 820 004  Бочкарёвка 80 235 820 005  Георгиевка  80 235 820 006  Дмитриевка  80 235 820 007 Күлләр  80 235 820 008  Матросовка 80 235 820 009 Мөрсәк  80 235 820 010  Никифоровка 80 235 820 011  Яңы Ҡаҙан 80 235 823 000Ҡабаҡ ауыл Советы 80 235 823 001  Ҡабаҡ 80 235 823 002 Түбәнге Тимкә  80 235 823 003  Салйоғот 80 235 823 004 Ҡабак станцияһы  80 235 823 005 Иҫке Ҡыйышҡы  80 235 823 006 Сихонкин  80 235 823 007 Балта 80 235 823 008 Үрге Тимкә  80 235 823 009 Үрге Углич  80 235 823 010  Яңы Муса 80 235 823 011  Романовка 80 235 825 000Ҡамышлы ауыл Советы 80 235 825 001  Ҡамышлы 80 235 825 002  Александровка 80 235 825 004 Үрге Төкөн  80 235 825 006  Ҡаракүл 80 235 825 007 Малай  80 235 825 008 Түбәнге Төкөн  80 235 825 009  Яңы Петровка 80 235 830 000Ҡарлыман ауыл Советы 80 235 830 001 Олокүл  80 235 830 002  Ивановка 80 235 830 003 Көстөғол  80 235 830 004  Михайловка  80 235 830 005 Яңы Аҡташ  80 235 830 006  Октябрь 80 235 830 007  Покровка 80 235 830 008  Урал 80 235 830 009 Шәрипҡол  80 235 835 000Ҡырмыҫҡалы ауыл Советы 80 235 835 001  Ҡырмыҫҡалы 80 235 835 002  Аксаков  80 235 835 003  Алексеевка 80 235 835 004  Берёзовка 80 235 835 005  Ҡарлыман 80 235 835 006 Кәсеүән 80 235 835 007  Яңы Троицк 80 235 840 000Николаевка ауыл Советы. 80 235 840 001  Константиновка 80 235 840 002  Николаевка 80 235 840 003  Ульяновка 80 235 840 004 Кальмовка  80 235 845 000Яңы Ҡыйышҡы ауыл Советы 80 235 845 001 Яңы Ҡыйышҡы  80 235 845 003 Калгановка  80 235 845 004 Мөкәй  80 235 845 005  Мырҙа 80 235 845 006 Таҙлар станцияһы  80 235 845 007 Һарт-Шишмә  80 235 845 008 Төбәк-Таҙлар  80 235 845 009  Үтәгән 80 235 850 000Подлуб ауыл Советы 80 235 850 001  Подлуб 80 235 850 002  Бүләкәй 80 235 850 004  Орловка  80 235 850 005  Яҡты Күл 80 235 850 006  Ляхов 80 235 850 007  Бекетов 80 235 850 008 Һыуыҡшишмә  80 235 850 009  Вязовка 80 235 850 010  Ракитовка 80 235 850 011  Һарыһаҙ 80 235 851 000Прибельский ауыл Советы 80 235 851 001  Прибельский 80 235 851 002 Һарт-Наурыз  80 235 851 003 Шәкәр заводы станцияһы  80 235 855 000Һәүәләй ауыл Советы 80 235 855 001  Һәүәләй 80 235 855 002 Бишауыл-Уңғар  80 235 855 006  Ибраһим 80 235 855 007  Ҡолош 80 235 855 008  Мөҡсин  80 235 855 009  Набережный 80 235 855 010 Ибраһим разъезы  80 235 865 000Иҫке Бәпес ауыл Советы 80 235 865 001 Иҫке Бәпес  80 235 865 002Абдулла 80 235 865 003 Адвокатовка  80 235 865 004 Ҡарлыманбаш  80 235 865 005  Липовка 80 235 865 006 Яңы Бәпес  80 235 865 007 Яңы Бишауыл  80 235 865 008 Яңы Ҡуғанаҡ  80 235 865 009  Смоленка 80 235 870 000Иҫке Муса ауыл Советы 80 235 870 001  Иҫке Муса 80 235 870 002  Аҡкүл 80 235 870 003 Аҡтүбә  80 235 870 004  Арыҫлан 80 235 870 005 Илтуған  80 235 870 006  Яңы Муса  80 235 875 000Сахай ауыл Советы 80 235 875 001 Сахай  80 235 875 002  Бельский 80 235 875 003  Ҡыҙылъяр 80 235 875 004 Ҡуяш 80 235 875 005  Эҫем 80 235 875 006 Иҫке Аҡташ  80 235 875 007 Иҫке Шөрөй  80 235 875 008  Сысҡан 80 235 880 000Шайморат ауыл Советы 80 235 880 001 Шайморат  80 235 880 002  Варшавка 80 235 880 003  Грачёвка 80 235 880 004 Илтирәк  80 235 880 005  Яңы Андреевка 80 235 880 006 Тауһеңер 

 Транспорт 
Район территорияһы буйлап Өфө—Ырымбур тимер юлы, Р-240 «Өфө — Ырымбур» федераль автомобиль юлы үтә.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
  

Категория:Башҡортостан райондары
Категория:Ҡырмыҫҡалы районы