Ҡорманай (Ауырғазы районы)
{{НП+Россия
 | статус                   = ауыл
 | башкирское название         = Ҡорманай
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Курманаево}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 54|lat_min = 8|lat_sec = 12
 | lon_deg                  = 55|lon_min = 38|lon_sec = 19
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 | размер карты страны      = 310
 | размер карты региона     = 310
 | размер карты района      = 310
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башкортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Ауырғазы районы{{!}}Ауырғазы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = ауыл советы
 | поселение                = Өршәк ауыл Советы (Ауырғазы районы){{!}}Өршәк
 | поселение в таблице      = 
 | C в регион               = нет
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 2005
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Курманаево (Аургазинский район) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Курманаево (Аургазинский район) | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = татарҙар
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453477
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80205861002
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
'''Ҡорманай''' ({{lang-ru|Курманаево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ауырғазы районы]]ндағы ауыл. [[Өршәк ауыл Советы (Ауырғазы районы)|Өршәк ауыл Советы]] состпвына инә. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 306 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453477, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80205861002.

== Географик урыны ==
Ауырғазы йылғаһы буйында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем ([[Талбазы (Ауырғазы районы)|Талбазы]]): 23 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Иҫке Әпсәләм]]): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Дәүләкән]]): 50 км<ref> {{БЭ2013|85946}}</ref>

== Тарихы ==
Өфө өйәҙе Мөҡмин ауылы мишәрҙәре Ҡорманай Ғәзиев етәкселегендә 1757 йылда Ауырғазы йылғаһы буйына, быға тиклем башҡорт ауылы Бүрҙәк булған ергә төпләнеү маҡсатында, Нуғай даруғаһы Өршәк-Мең улусы Мерәҫ ауылы (хәҙер — Дәүләкән районы Иҫке Мерәҫ ауылы) башҡорттары менән 20 йылға керҙәшлек килешеүе төҙөй<ref>{{БЭ2013|85946}}</ref>. Өс йылдан һуң Өфө провинция канцелярияһынан ҡуртымға алынған биләмәләр менән файҙаланыуға хоҡуҡтарын раҫлау тураһында указ алалар. 30 йылдан һуң, мишәрҙәр был ерҙәрҙе һатып алған һәм биләмәгә хужа булып та ҡуйған<ref>Гвоздикова И. М. Новые документы об аресте Салавата Юлаева. // История СССР. 1978. № 5. С. 141—145; МИБ. Т. 4. Ч. 2. С. 17-18</ref>

Яңы ауыл Ҡорманай тип атала.

1816 йылда ауылда — 444, 18 йылдан һуң 634 мишәр йәшәй. [[XIX быуат]] башында ревизия материалдары буйынса Ҡорманай Ғәзиевтың улдары билдәле. Был Әшрәф (1774 йылғы), Ҡалҡаман (1782 йылғы) һәм Әсфәндиәр (1793 йылғы). Ошо уҡ ауылда мишәр кенәздәре Богдановтар төпләнә<ref>{{ИСДБ|страница=54}}</ref>.

1795 йылда 100 йортта — 367 кеше, 1865 йылда 144 йортта 1120 кеше йәшәгән. Игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. 2 мәсет, 2 училище, 3 һыу тирмәне булған. 1906 йылда 2 мәсет, тимерлек, бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән, улус идараһы урынлашҡан<ref>{{БЭ2013|85946}}</ref>.

«Ауыл» статусын Башҡортостан Республикаһының «тораҡ пункттарының барлыҡҡа килеүе, берлешеүе, бөтөрөлөүе һәм статусы уҙгәреүе, административ уҙәктәр күсереү менән бәйле рәүештә Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона уҙгәрештәр индереү тураһында» 2005 йылдың 20 июлендеге 211-з һанлы Законына ярашлы рәүештә алды,

{{начало цитаты}}6.торама тибын ауыл тип билдәләп, түбәндәге тораҡ пункттарҙың статусын үҙгәртергә:<br>
5) Ауырғазы районында:…<br>
э) Өршәк ауыл Советының Ҡорманай ауылын{{конец цитаты}}

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||306||151||155||49,3||50,7
|-
|}
;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — татарҙар (96 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}</ref>.

{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Урамдары ==
{{Колонки|3}}
* Гоголь урамы ({{lang-ru|улица Гоголя}})
* Ибраһимов урамы ({{lang-ru|улица Ибрагимова}})
* Ҡорманай баҡсалары урамы ({{lang-ru|улица Курманаевские огороды}})
* Ленин урамы ({{lang-ru|улица Ленина}})
* Тирмән урамы ({{lang-ru|Мельничная улица}})
* Тыныслыҡ урамы ({{lang-ru|улица Мира}})
* Таулы урамы ({{lang-ru|Нагорная улица}})
* Баҫыу урамы ({{lang-ru|Полевая улица}})
* Пушкин урамы ({{lang-ru|улица Пушкина}})
* Йылға урамы ({{lang-ru|Речная улица}})
* Баҡса урамы ({{lang-ru|Садовая улица}})
* Туҡаев урамы ({{lang-ru|улица Тукаева}})
* Фрунзе урамы ({{lang-ru|улица Фрунзе}})
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная улица}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/005/000067.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 3 по Республике Башкортостан]</ref>.
{{Колонки|конец}}

== Ревизия материалдарында ==
1850 йылда<ref>[https://basharchive.ru/census/reviz/60278/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ҡорманай ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Алпаров Ғибат Хәбибулла улы]] ([[14 ноябрь]] [[1888 йыл]]—[[31 июль]] [[1936 йыл]]) — төркиәтсе-ғалим, профессор, [[татар теле]] грамматикаһына, [[ҡаҙаҡ теле|ҡазаҡ]] һәм [[төркмән теле|төркмән]] телдәре орфографияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе<ref>[http://tat.tatar-inform.ru/news/2009/03/18/45976/?print=Y Башкортстанда Гыйбадулла Алпаровны искә алалар — «Татаринформ» мәғлүмәт агентлығы, 2009, 18 март]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-tt}}</ref>.
* [[Фәтҡуллин Фәрит Миңнула улы]] ([[27 сентябрь]] [[1949 йыл]]) — журналист. 1975 йылдан [[Ҡыҙыл таң (гәзит)|«Кызыл таң» гәзите]] хеҙмәткәре. 1975 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның (1998) һәм [[Татарстан Республикаһы]]ның (2014) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. [[Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия|Шәһит Хоҙайбирҙин]] исемендәге (2000), [[Ауырғазы районы]]ның [[Ғәлимйән Ибраһимов]] исемендәге (1996) премиялар һәм Башҡортостан Республикаһының «Мәжит Ғафури — XXI быуат» мәҙәниәт фонды төбәк йәмәғәт ойошмаһының Мәжит Ғафури исемендәге (2008) премияһы лауреаты<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/14415-f-t-ullin-f-rit-mi-nula-uly Башҡорт энциклопедияһы — Фәтҡуллин Фәрит Миңнула улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160422082423/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/14415-f-t-ullin-f-rit-mi-nula-uly |date=2016-04-22 }}{{V|12|09|2019}}</ref>.
* [[Иҙрис Ғәзиев]] ([[21 апрель]] [[1960 йыл]]) — йырсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Сәнғәт фәндәре кандидаты (2009), профессор (2013). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған (1999), [[Башҡортостан Республикаһы]]ның (1993) һәм [[Татарстан Республикаһы]]ның (2002) халыҡ артисы. [[Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] (1998) һәм [[Ғәлимов Сәләм исемендәге премия|Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы]] (1990) лауреаты.
* [[Ғәзиев Ислам Гәрәй улы]] ([[30 сентябрь]] [[1929 йыл]]) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1975). [[СССР]]-ҙың газ сәнәғәте отличнигы (1974). 1949— 89 йылдарҙа «Востокнефтепроводстрой» тресының экскаватор машинисы. Ике тапҡыр [[Ленин ордены|Ленин]] (1971, 1975), [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1969) ордендары менән бүләкләнгән. Хеҙмәт ветераны.

== Тәбиғәт ҡомартҡыһы ==
* '''Ҡорманай мәмерйәһе'''. 1770 йылда бында ошо ауыл янында урынлашҡан мәмерйәнең тасуирламаһын ҡалдырған рус академигы Иван Лепёхин була.

== Тарихи ҡомартҡылар ==
* Мосолман мәғрифәтсеһе һәм дауалаусыһы Йәғәфәр ишан ҡәбере<ref>[https://terra-bashkiria.info/aurgazinskij-rajon-bashkirii-tochki-interesa/ Аургазинский район] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220626080844/https://terra-bashkiria.info/aurgazinskij-rajon-bashkirii-tochki-interesa/ |date=2022-06-26 }}</ref>

== Видеояҙмаларҙа ==
* {{YouTube|H6G-qCcgXdo|logo=1}}В Курманаеве берёзы зашумят

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} {{V|13|09|2019}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]{{ref-ru}}{{V|13|09|2019}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|85946}}
* {{ИСДБ|страница=54}}
* [https://basharchive.ru/census/reviz/60278/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://ufagen.ru/places/aurgazinskiy/kurmanaevo.html Курманаево на портале «Генеалогия и Архивы»]{{ref-ru}}{{V|13|09|2019}}
* {{YouTube|H6G-qCcgXdo|logo=1}} В Курманаеве берёзы зашумят
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}
<references/>

{{Ауырғазы районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Ауырғазы районы ауылдары]]
Ҡорманай () — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. Өршәк ауыл Советы состпвына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 306 кеше.
Почта индексы — 453477, ОКАТО коды — 80205861002.

 Географик урыны 
Ауырғазы йылғаһы буйында урынлашҡан.
 Район үҙәгенә тиклем (Талбазы): 23 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Иҫке Әпсәләм): 5 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Дәүләкән): 50 км 

 Тарихы 
Өфө өйәҙе Мөҡмин ауылы мишәрҙәре Ҡорманай Ғәзиев етәкселегендә 1757 йылда Ауырғазы йылғаһы буйына, быға тиклем башҡорт ауылы Бүрҙәк булған ергә төпләнеү маҡсатында, Нуғай даруғаһы Өршәк-Мең улусы Мерәҫ ауылы (хәҙер — Дәүләкән районы Иҫке Мерәҫ ауылы) башҡорттары менән 20 йылға керҙәшлек килешеүе төҙөй. Өс йылдан һуң Өфө провинция канцелярияһынан ҡуртымға алынған биләмәләр менән файҙаланыуға хоҡуҡтарын раҫлау тураһында указ алалар. 30 йылдан һуң, мишәрҙәр был ерҙәрҙе һатып алған һәм биләмәгә хужа булып та ҡуйғанГвоздикова И. М. Новые документы об аресте Салавата Юлаева. // История СССР. 1978. № 5. С. 141—145; МИБ. Т. 4. Ч. 2. С. 17-18

Яңы ауыл Ҡорманай тип атала.

1816 йылда ауылда — 444, 18 йылдан һуң 634 мишәр йәшәй. XIX быуат башында ревизия материалдары буйынса Ҡорманай Ғәзиевтың улдары билдәле. Был Әшрәф (1774 йылғы), Ҡалҡаман (1782 йылғы) һәм Әсфәндиәр (1793 йылғы). Ошо уҡ ауылда мишәр кенәздәре Богдановтар төпләнә.

1795 йылда 100 йортта — 367 кеше, 1865 йылда 144 йортта 1120 кеше йәшәгән. Игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. 2 мәсет, 2 училище, 3 һыу тирмәне булған. 1906 йылда 2 мәсет, тимерлек, бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән, улус идараһы урынлашҡан.

«Ауыл» статусын Башҡортостан Республикаһының «тораҡ пункттарының барлыҡҡа килеүе, берлешеүе, бөтөрөлөүе һәм статусы уҙгәреүе, административ уҙәктәр күсереү менән бәйле рәүештә Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона уҙгәрештәр индереү тураһында» 2005 йылдың 20 июлендеге 211-з һанлы Законына ярашлы рәүештә алды,

6.торама тибын ауыл тип билдәләп, түбәндәге тораҡ пункттарҙың статусын үҙгәртергә:
5) Ауырғазы районында:…
э) Өршәк ауыл Советының Ҡорманай ауылын

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь30615115549,350,7
Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — татарҙар (96 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта.

 Урамдары 

 Гоголь урамы ()
 Ибраһимов урамы ()
 Ҡорманай баҡсалары урамы ()
 Ленин урамы ()
 Тирмән урамы ()
 Тыныслыҡ урамы ()
 Таулы урамы ()
 Баҫыу урамы ()
 Пушкин урамы ()
 Йылға урамы ()
 Баҡса урамы ()
 Туҡаев урамы ()
 Фрунзе урамы ()
 Мәктәп урамы ()Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 3 по Республике Башкортостан.

 Ревизия материалдарында 
1850 йылдаревизия материалдары Ҡорманай ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

 Билдәле шәхестәре 
 Алпаров Ғибат Хәбибулла улы (14 ноябрь 1888 йыл—31 июль 1936 йыл) — төркиәтсе-ғалим, профессор, татар теле грамматикаһына, ҡазаҡ һәм төркмән телдәре орфографияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһеБашкортстанда Гыйбадулла Алпаровны искә алалар — «Татаринформ» мәғлүмәт агентлығы, 2009, 18 март.
 Фәтҡуллин Фәрит Миңнула улы (27 сентябрь 1949 йыл) — журналист. 1975 йылдан «Кызыл таң» гәзите хеҙмәткәре. 1975 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының (1998) һәм Татарстан Республикаһының (2014) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге (2000), Ауырғазы районының Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге (1996) премиялар һәм Башҡортостан Республикаһының «Мәжит Ғафури — XXI быуат» мәҙәниәт фонды төбәк йәмәғәт ойошмаһының Мәжит Ғафури исемендәге (2008) премияһы лауреатыБашҡорт энциклопедияһы — Фәтҡуллин Фәрит Миңнула улы .
 Иҙрис Ғәзиев (21 апрель 1960 йыл) — йырсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Сәнғәт фәндәре кандидаты (2009), профессор (2013). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (1999), Башҡортостан Республикаһының (1993) һәм Татарстан Республикаһының (2002) халыҡ артисы. Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1998) һәм Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы (1990) лауреаты.
 Ғәзиев Ислам Гәрәй улы (30 сентябрь 1929 йыл) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1975). СССР-ҙың газ сәнәғәте отличнигы (1974). 1949— 89 йылдарҙа «Востокнефтепроводстрой» тресының экскаватор машинисы. Ике тапҡыр Ленин (1971, 1975), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1969) ордендары менән бүләкләнгән. Хеҙмәт ветераны.

 Тәбиғәт ҡомартҡыһы 
 Ҡорманай мәмерйәһе. 1770 йылда бында ошо ауыл янында урынлашҡан мәмерйәнең тасуирламаһын ҡалдырған рус академигы Иван Лепёхин була.

 Тарихи ҡомартҡылар 
 Мосолман мәғрифәтсеһе һәм дауалаусыһы Йәғәфәр ишан ҡәбереАургазинский район 

 Видеояҙмаларҙа 
 В Курманаеве берёзы зашумят

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 
 
 ревизия материалдары
 Курманаево на портале «Генеалогия и Архивы»
  В Курманаеве берёзы зашумят

Категория:Ауырғазы районы ауылдары