Исмәғил Тасимов
{{Персона
 |имя                  = Исмәғил Тасимов
 |изображение          = 
 |ширина               = 
 |описание изображения = 
 |имя при рождении     = 
 |род деятельности     = [[мәғдән]] сәнәғәтсеһе
 |дата рождения        = ХVIII быуат
 |место рождения       = [[Ҡуян (Пермь крайы)|Ҡуян]] ауылы, [[Ғәйнә|Мул-Ғәйнә]] улусы, [[Уҫы даруғаһы]] (хәҙерге [[Пермь крайы]]ның {{ТУ|Пермь районы}})
 |гражданство          = 
 |подданство           = {{Флагификация|Российская империя}}
 |дата смерти          = 
 |место смерти         = 
 |отец                 = 
 |мать                 = 
 |супруг               = 
 |супруга              = 
 |дети                 = 
 |награды и премии     = 
 |сайт                 = 
 |викисклад            = 
}}

'''Исмәғил Тасимов''' — [[мәғдән]] [[сәнәғәт]]сеһе. [[Рәсәй]]ҙең тәүге техник юғары уҡыу йорто — [[Санкт-Петербург дәүләт таулы университеты|Санкт-Петербург тау институтын]] асыусы. Был институт Фрейнбергтағы донъяла беренсе тау академияһынан ете йыл һуңыраҡ асылған.

== Биографияһы ==
Исмәғил Тасимов [[Өфө өйәҙе]] Уҫы даруғаһы [[Ғәйнә]] улусының [[Ҡуян (Пермь крайы)|Ҡуян]] ауылында тыуған. XVIII быуатта [[Урал]]да ныҡлы үҫеш юлына баҫҡан мәғдән сәнәғәтселегендә күренекле урын тотҡан башҡорт феодалы Тасим Мәмәтовтың улы.  [[XVIII быуат]]тың тәүге яртыһында [[Пермь губернаһы|Пермь]] мәғдән сәнғәтселәренең күпселеге (360 кешегә тиклем) нәҡ бына шул [[ғәйнә]] [[башҡорттар]]ы, башлыса Ҡуян ауылы йүнселдәре була, улар менән бергә бер нисә [[рустар|рус]] мәғдәнсеһе эшләй.

Был шөғөл Үрге һәм Түбәнге Йоҡ (Юг), Ягошиха, Мотовилиха, Пыскор, Анненский, Висим баҡыр иретеү заводтары төҙөлөү арҡаһында алға китә. Ғәйнә башҡорттары, Тасим Мәмәтов һәм бөтөн ауылы менән мәғдәнселек эшенә тотонған Ҡуян ауылы халҡы, үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә ҙур-ҙур мәғдән ятҡылыҡтары табып, әлеге заводтарҙы сеймал менән тәьмин итеп торалар. Мәғдән ятҡылыҡтары табыуҙағы һәм эшкәртеүҙәге тырышлыҡтары өсөн Себер, Ҡазан һәм [[Ырымбур]] заводтары Баш идараһының башлығы [[Татищев Василий Никитич|В. Н. Татищев]] Ҡуян ауылы башҡорттарына [[1796]] йылдың 6 мартында махсус указ менән рәхмәт белдерә.

[[1771 йыл]]да Тасимов иптәштәре менән үҙ рудаларын Югов баҡыр иретеү заводтарына ебәреүҙе һәм ҡаҙна рудниктарын уларға тапшырыуҙы һорап Берг-коллегияға ғариза яҙа. Ошо уҡ ғаризала улар тау заводтарында «начальниктар һәм һаҡсылар» әҙерләү өсөн офицерҙар мәктәбен булдырыу тураһында үтенәләр. Бындай мәктәпте тотоуға ул «үҙ рудаһынан иретелгән һәр бот баҡырҙан сирек тин» бүлергә йөкләмә ала. Берг-коллегия был мәктәптең рус тау промыслаһы өсөн файҙалы булыуын таный. «Тау мәктәбен булдырыу тураһында» Сенатҡа докладында Берг-коллегия Тасимовтың тәҡдимен хуплай һәм уны «файҙалы ғына түгел, бөтә Тау корпусы өсөн кәрәкле» тип таный һәм тәҡдимде ҡабул итергә ҡарар сығара.

[[1773]] йылдың [[21 октябрь|21 октябрендә]] ([[яңы стиль]] буйынса 3 ноябрҙә) [[Екатерина II]] Рәсәйҙә беренсе юғары техник мәктәбен (хәҙерге [[Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]]) булдырыу тураһында Сенат ҡарарын раҫлай. Ул кадет корпусы тип түгел, ә «дворян балаларынан тыш, башҡалар ҙа уҡый алһын өсөн» Тау училищеһы тип атала. Тау кадет корпусын тамамлаусы академик Дмитрий Соколов [[1830 йыл]]да үҙ хеҙмәттәренең береһендә: «Төпкөл ауылдан ярым ҡырағай башҡорт Тау корпусына тәүге нигеҙ ташы һалыуына ышанырлыҡ түгел», — тип яҙа.

Тау институтының 100 йыллыҡ юбилейында институтты тамамлаусы, хөкүмәт кәңәшсеһе Петр Алексеев Тау институты коллективына, Исмәғил Тасимовтың образын мәңгеләштергән шиғыр юлдары менәң мөрәжәғәт итә:
       Сто лет тому назад тогдашний горный мир
       Приятно изумил безграмотный башкир.
       Он подал от своих товарищей прошение -
       В России учредить такое заведение,
       Чтоб рудокопам — им, безграмотным, как сам,
       Давать указчиков по рудным их делам!

Тасимовтың яҙмышы — ғәйнә башҡорттарының ғорурлығы.

Икенсе бер белгес, почетлы академик, профессор Д. И. Соколов иһә хатта:
   «Кем белгән, төтөнлө ауылда йәшәгән ярым ҡырағай башҡорт Тау корпусының 
   нигеҙенә тәүге ташты һалһын әле бына», — тип яҙа.

== Хәтер ==
* [[Санкт-Петербург]] тау академияһына Тасимовҡа таҡтаташ ҡуйылған.
* [[Башҡортостан]]дың [[Аҡъяр (Хәйбулла районы)|Аҡъяр]] тау колледжына уның исеме бирелгән.
* [[Пермь крайы]]ның [[Ҡуян (Пермь крайы)|Ҡуян ауылы]]нда Исмәғил Тасимовҡа таҡтаташ асылған.
* 2006 йылдан [[Өфө]]лә Тасимов уҡыуҙары уҙғарыла.
* 2023 йылда [[Пермь]] ҡалаһында бюст асылған<ref>{{cite web |url=https://www.bashinform.ru/news/social/2023-09-22/v-permi-otkryli-byust-velikomu-rudopromyshlenniku-initsiatoru-razvitiya-gornogo-dela-v-bashkirii-3450251|title=В Перми открыли бюст великому рудопромышленнику, инициатору развития горного дела в Башкирии|date=2023-09-28|publisher=[[Башинформ|«Башинформ»]]|accessdate=2023-09-28}}</ref>.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/read/8-statya/4581-ism-il-tasimov|автор=[[Моталов Миңләхмәт Ғилметдин улы|Моталов М. Ғ.]]}}
* {{Арҙаҡлы башҡорттар}}
* [http://www.bashinform.ru/index.php?id=48167 Информационное агентство «Башинформ»]
* [http://www.bashinform.ru/index.php?id=48203 Информационное агентство «Башинформ» «Имя башкирского рудопромышленника Исмагила Тасимова увековечено в стенах Санкт-Петербургского горного института»]
* [http://www.spmi.ru/index.php?id=6&t=show_news&nid=ZkTOM2DB&lang=1 04.04.2007 Торжественное заседание Учёного Совета Санкт-Петербургского государственного горного института в связи с 450-летием добровольного вхождения Башкирии в состав России и открытие памятной доски пермскому рудопромышленнику Исмагилу Тасимову ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071109080622/http://www.spmi.ru/index.php?id=6&t=show_news&nid=ZkTOM2DB&lang=1 |date=2007-11-09 }}
* [http://yeshlek-gazeta.ru/kurultay/5701-ar1177a1185ly-bash1185orttar.html Арҙаҡлы шәхестәребеҙ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121207043204/http://yeshlek-gazeta.ru/kurultay/5701-ar1177a1185ly-bash1185orttar.html |date=2012-12-07 }}
* Аҡъюлов И. Исмәғил Тасимовтың тыуған ерендә : [руда сәнәғәтсеһе Исмәғил Тасимов хаҡ., Пермь ө.] / Илдар Аҡъюлов // Башҡортостан. — 2007. — 11-12 дек.
* [http://bash.bashkortostan450.ru/events/2007/11/22/events_171.html 456 лет с Россией]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Категория:Башҡорт мәғдән сәнәғәтселәре]]
[[Категория:Башҡорт тархандары]]
[[Категория:Пермь крайы башҡорттары]]
[[Категория:XVIII быуат сәнәғәтселәре]]
Исмәғил Тасимов — мәғдән сәнәғәтсеһе. Рәсәйҙең тәүге техник юғары уҡыу йорто — Санкт-Петербург тау институтын асыусы. Был институт Фрейнбергтағы донъяла беренсе тау академияһынан ете йыл һуңыраҡ асылған.

 Биографияһы 
Исмәғил Тасимов Өфө өйәҙе Уҫы даруғаһы Ғәйнә улусының Ҡуян ауылында тыуған. XVIII быуатта Уралда ныҡлы үҫеш юлына баҫҡан мәғдән сәнәғәтселегендә күренекле урын тотҡан башҡорт феодалы Тасим Мәмәтовтың улы.  XVIII быуаттың тәүге яртыһында Пермь мәғдән сәнғәтселәренең күпселеге (360 кешегә тиклем) нәҡ бына шул ғәйнә башҡорттары, башлыса Ҡуян ауылы йүнселдәре була, улар менән бергә бер нисә рус мәғдәнсеһе эшләй.

Был шөғөл Үрге һәм Түбәнге Йоҡ (Юг), Ягошиха, Мотовилиха, Пыскор, Анненский, Висим баҡыр иретеү заводтары төҙөлөү арҡаһында алға китә. Ғәйнә башҡорттары, Тасим Мәмәтов һәм бөтөн ауылы менән мәғдәнселек эшенә тотонған Ҡуян ауылы халҡы, үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә ҙур-ҙур мәғдән ятҡылыҡтары табып, әлеге заводтарҙы сеймал менән тәьмин итеп торалар. Мәғдән ятҡылыҡтары табыуҙағы һәм эшкәртеүҙәге тырышлыҡтары өсөн Себер, Ҡазан һәм Ырымбур заводтары Баш идараһының башлығы В. Н. Татищев Ҡуян ауылы башҡорттарына 1796 йылдың 6 мартында махсус указ менән рәхмәт белдерә.

1771 йылда Тасимов иптәштәре менән үҙ рудаларын Югов баҡыр иретеү заводтарына ебәреүҙе һәм ҡаҙна рудниктарын уларға тапшырыуҙы һорап Берг-коллегияға ғариза яҙа. Ошо уҡ ғаризала улар тау заводтарында «начальниктар һәм һаҡсылар» әҙерләү өсөн офицерҙар мәктәбен булдырыу тураһында үтенәләр. Бындай мәктәпте тотоуға ул «үҙ рудаһынан иретелгән һәр бот баҡырҙан сирек тин» бүлергә йөкләмә ала. Берг-коллегия был мәктәптең рус тау промыслаһы өсөн файҙалы булыуын таный. «Тау мәктәбен булдырыу тураһында» Сенатҡа докладында Берг-коллегия Тасимовтың тәҡдимен хуплай һәм уны «файҙалы ғына түгел, бөтә Тау корпусы өсөн кәрәкле» тип таный һәм тәҡдимде ҡабул итергә ҡарар сығара.

1773 йылдың 21 октябрендә (яңы стиль буйынса 3 ноябрҙә) Екатерина II Рәсәйҙә беренсе юғары техник мәктәбен (хәҙерге Санкт-Петербург дәүләт тау университеты) булдырыу тураһында Сенат ҡарарын раҫлай. Ул кадет корпусы тип түгел, ә «дворян балаларынан тыш, башҡалар ҙа уҡый алһын өсөн» Тау училищеһы тип атала. Тау кадет корпусын тамамлаусы академик Дмитрий Соколов 1830 йылда үҙ хеҙмәттәренең береһендә: «Төпкөл ауылдан ярым ҡырағай башҡорт Тау корпусына тәүге нигеҙ ташы һалыуына ышанырлыҡ түгел», — тип яҙа.

Тау институтының 100 йыллыҡ юбилейында институтты тамамлаусы, хөкүмәт кәңәшсеһе Петр Алексеев Тау институты коллективына, Исмәғил Тасимовтың образын мәңгеләштергән шиғыр юлдары менәң мөрәжәғәт итә:
       Сто лет тому назад тогдашний горный мир
       Приятно изумил безграмотный башкир.
       Он подал от своих товарищей прошение -
       В России учредить такое заведение,
       Чтоб рудокопам — им, безграмотным, как сам,
       Давать указчиков по рудным их делам!

Тасимовтың яҙмышы — ғәйнә башҡорттарының ғорурлығы.

Икенсе бер белгес, почетлы академик, профессор Д. И. Соколов иһә хатта:
   «Кем белгән, төтөнлө ауылда йәшәгән ярым ҡырағай башҡорт Тау корпусының 
   нигеҙенә тәүге ташты һалһын әле бына», — тип яҙа.

 Хәтер 
 Санкт-Петербург тау академияһына Тасимовҡа таҡтаташ ҡуйылған.
 Башҡортостандың Аҡъяр тау колледжына уның исеме бирелгән.
 Пермь крайының Ҡуян ауылында Исмәғил Тасимовҡа таҡтаташ асылған.
 2006 йылдан Өфөлә Тасимов уҡыуҙары уҙғарыла.
 2023 йылда Пермь ҡалаһында бюст асылған.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 
 Информационное агентство «Башинформ»
 Информационное агентство «Башинформ» «Имя башкирского рудопромышленника Исмагила Тасимова увековечено в стенах Санкт-Петербургского горного института»
 04.04.2007 Торжественное заседание Учёного Совета Санкт-Петербургского государственного горного института в связи с 450-летием добровольного вхождения Башкирии в состав России и открытие памятной доски пермскому рудопромышленнику Исмагилу Тасимову  
 Арҙаҡлы шәхестәребеҙ 
 Аҡъюлов И. Исмәғил Тасимовтың тыуған ерендә : [руда сәнәғәтсеһе Исмәғил Тасимов хаҡ., Пермь ө.] / Илдар Аҡъюлов // Башҡортостан. — 2007. — 11-12 дек.
 456 лет с Россией

Категория:Башҡорт мәғдән сәнәғәтселәре
Категория:Башҡорт тархандары
Категория:Пермь крайы башҡорттары
Категория:XVIII быуат сәнәғәтселәре