Ҡыңғыр-Мәнәүез
{{Ук}}
'''Ҡыңғыр-Мәнәүез''' ({{lang-ru|Кенгер-Менеуз}}, икенсе атамаһы '''Ҡорған''') — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Бишбүләк районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 1323 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452055, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80212831001.
 
== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||1323||631||692||47,7||52,3
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
== Ауыл тарихы ==
[[Ҡыңғыр-Мәнәүез]] (Ҡорған) ауылы бай, әммә драматик тарихҡа эйә.[[Типтәрҙәр]]ҙән торған Ҡорған ауылы [[1741 йыл|1741]]—[[1742 йыл|1742]] йылдарҙа Ҡаңлы улусының аҫаба ерендә нигеҙләнә. Һуңынан [[башҡорттар]] завод хужаһы И. Осокинға [[типтәрҙәр]] биләгән бөтә ерҙәрен һата. Шуға күрә [[типтәрҙәр]]  Илекәй-Мең улусының аҫаба [[башҡорттар]]ы еренә күсергә мәжбүр була, уларға аҫаба [[башҡорттар]] [[1761 йыл]]ғы килешеү яҙмаһы бирә. Был [[1762 йыл]]дың [[15 июль|15 июле]]ндәге Өфө провинция канцелярияһы указы менән раҫлана.<br>
Типтәр ҡатламына күскән яһаҡлы [[татарҙар]]ҙан тыш, [[1762 йыл]]да [[Ҡыңғыр-Мәнәүез]] ауылында (улар үрҙә әйтелгәнсә, [[1762 йыл]]да барлыҡҡа килә) керҙәш [[башҡорттар]] ҙа йәшәй, [[1816 йыл]]да 23 кешенән 4 йорт тәшкил итә. Уларҙың исемдәрен шул уҡ йылдағы ревизия күсерә. Һибәтулла Мөхәмәтбаҡыев, 61 йәш,улдары: Фәйзулла, Сафиулла. Миңлейәр; Дәүләтша Мөхәмәтбаҡыев, 43 йәш, Шаһиморат, Нәҙерша, Тажетдин, Хөснөтдин, Сәйетбатталдың улдары; ахун Сәйфелмөлөк Мөхәмәтбаҡыев, 34 йәш, Мөхәмәт-Жандың улы; Абдулла Әбүзәров, 1815 йылда бында 9-сы башҡорт кантонынан (Ырымбур өйәҙе) күсерелгән 50 йәш.<br>
Бында йәшәүселәрҙең бер өлөшө [[Атйетәр (Башҡортостан)|Атйетәр]] ауылынан күсеп килгән.<br>
[[1762 йыл]]да - 102, [[1783 йыл]]да - 178, [[1795 йыл]]да - 246, [[1816 йыл]]да - 318, [[1834 йыл]]да - 442, шул иҫәптән 25 башҡорт, [[1859 йыл]]да - 788, [[1870 йыл]]да - 803, [[1920 йыл]]да 400 йорт эргәһендә 2042 [[Типтәрҙәр|типтәр]] иҫәпләнә.<br>
Бында [[XIX  быуат]] башынан мәсет һәм уның эргәһендәге мәктәп, шулай уҡ 5 - 7 тирмән иҫәпкә алынған.<ref>{{Китап:История сёл и деревень Башкортостана}} стр.464</ref>

== Урам исемдәре ==
{{Колонки|2}}
* Айрат Хисмәтуллин урамы,  ({{lang-ru|Айрата Хисматуллина(улица)}})
* Көнсығыш урамы,  ({{lang-ru|Восточная(улица)}})
* Шишмә урамы,  ({{lang-ru|Ключевая(улица)}})
* Урман урамы,  ({{lang-ru| Лесная (улица)}})
* Йәштәр урамы,  ({{lang-ru|Молодежная(улица)}})
* Тау аҫты урамы ,  ({{lang-ru|Подгорная (улица)}}<br>
* Баҡса урамы,  ({{lang-ru| Садовая (улица)}})
* Совет урамы,  ({{lang-ru|Советская(улица)}})
* Үҙәк  урамы ,  ({{lang-ru|Центральная (улица)}})
* Мәктәп урамы ,  ({{lang-ru|Школьная (улица)}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/012/000047.html Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО - ОКТМО/налоговых инспекций ФНС / адресов]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Ғатауллин Барый Бакир улы]] (19.03.1925—16.01.2023), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1980—1986 йылдарҙа [[Ауырғазы районы]] «Агропромхимия» берекмәһенең баш агрономы, 1989—1996 йылдарҙа 82-се һөнәри училищеның уҡыу хужалығы идарасыһы. 2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] һәм [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] ордендары кавалеры, [[БАССР Юғары Советы|Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе<ref>[https://www.bashinform.ru/news/social/2023-01-16/v-bashkirii-ushel-iz-zhizni-veteran-velikoy-otechestvennoy-voyny-baryy-gataullin-3106524 В Башкирии ушел из жизни ветеран Великой Отечественной войны Барый Гатауллин. ИА «Башинформ», 16 января 2023 года]{{ref-ru}}{{V|17|01|2023}}</ref>.
* [[Сафиуллин Марс Ғәлим улы]] (12.03.1952—16.09.2019), бейеүсе, юғары һәм махсус урта мәктәп уҡытыусыһы. [[Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы]] (1989).
* [[Сөләймәнов Әнүәр Зөфәр улы]] (6.09.1954), [[журналистика|журналист]], яҙыусы. [[Татарстан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2010). Бишбүләк районының [[Фәтих Кәрим]] исемендәге һәм [[Бәләбәй районы]]ның [[Динис Бүләков]] исемендәге премиялары лауреаты<ref>[http://www.bashinform.ru/news/657523/ Светлые дороги Анвара Сулейманова (К 60-летию известного журналиста и писателя). ИА «Башинформ», 6 сентября 2014 года]{{ref-ru}}{{V|5|09|2019}}</ref>.
* [[Фәритов Хәбир Салауат улы]] (1913—1997), педагог-методист. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* Зарипов Марат Исмәғил улы (15.09.1946)-[[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған энергетигы.<ref>{{китап |автор= Х. Х. Мусин, Р. М. Вәлиәхмәтов  |заглавие=«Миәкә районы-Аҡмулла төйәге» |место=Өфө |издательство=«Скиф» |год=2006 й |страницы= }}</ref> 384-се бит

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} 
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/7935-y-yr-m-n-ez}}{{V|10|03|2019}}

{{Бишбүләк районы ауылдары}}

[[Категория:Бишбүләк районы ауылдары]]
Ҡыңғыр-Мәнәүез (, икенсе атамаһы Ҡорған) — Башҡортостан Республикаһының Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 1323 кеше булған.
Почта индексы — 452055, ОКАТО коды — 80212831001.
 
 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь132363169247,752,3

 Ауыл тарихы 
Ҡыңғыр-Мәнәүез (Ҡорған) ауылы бай, әммә драматик тарихҡа эйә.Типтәрҙәрҙән торған Ҡорған ауылы 1741—1742 йылдарҙа Ҡаңлы улусының аҫаба ерендә нигеҙләнә. Һуңынан башҡорттар завод хужаһы И. Осокинға типтәрҙәр биләгән бөтә ерҙәрен һата. Шуға күрә типтәрҙәр  Илекәй-Мең улусының аҫаба башҡорттары еренә күсергә мәжбүр була, уларға аҫаба башҡорттар 1761 йылғы килешеү яҙмаһы бирә. Был 1762 йылдың 15 июлендәге Өфө провинция канцелярияһы указы менән раҫлана.
Типтәр ҡатламына күскән яһаҡлы татарҙарҙан тыш, 1762 йылда Ҡыңғыр-Мәнәүез ауылында (улар үрҙә әйтелгәнсә, 1762 йылда барлыҡҡа килә) керҙәш башҡорттар ҙа йәшәй, 1816 йылда 23 кешенән 4 йорт тәшкил итә. Уларҙың исемдәрен шул уҡ йылдағы ревизия күсерә. Һибәтулла Мөхәмәтбаҡыев, 61 йәш,улдары: Фәйзулла, Сафиулла. Миңлейәр; Дәүләтша Мөхәмәтбаҡыев, 43 йәш, Шаһиморат, Нәҙерша, Тажетдин, Хөснөтдин, Сәйетбатталдың улдары; ахун Сәйфелмөлөк Мөхәмәтбаҡыев, 34 йәш, Мөхәмәт-Жандың улы; Абдулла Әбүзәров, 1815 йылда бында 9-сы башҡорт кантонынан (Ырымбур өйәҙе) күсерелгән 50 йәш.
Бында йәшәүселәрҙең бер өлөшө Атйетәр ауылынан күсеп килгән.
1762 йылда - 102, 1783 йылда - 178, 1795 йылда - 246, 1816 йылда - 318, 1834 йылда - 442, шул иҫәптән 25 башҡорт, 1859 йылда - 788, 1870 йылда - 803, 1920 йылда 400 йорт эргәһендә 2042 типтәр иҫәпләнә.
Бында XIX  быуат башынан мәсет һәм уның эргәһендәге мәктәп, шулай уҡ 5 - 7 тирмән иҫәпкә алынған. стр.464

 Урам исемдәре 

 Айрат Хисмәтуллин урамы,  ()
 Көнсығыш урамы,  ()
 Шишмә урамы,  ()
 Урман урамы,  ()
 Йәштәр урамы,  ()
 Тау аҫты урамы ,  (
 Баҡса урамы,  ()
 Совет урамы,  ()
 Үҙәк  урамы ,  ()
 Мәктәп урамы ,  ()Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО - ОКТМО/налоговых инспекций ФНС / адресов

 Билдәле шәхестәре 
 Ғатауллин Барый Бакир улы (19.03.1925—16.01.2023), ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1980—1986 йылдарҙа Ауырғазы районы «Агропромхимия» берекмәһенең баш агрономы, 1989—1996 йылдарҙа 82-се һөнәри училищеның уҡыу хужалығы идарасыһы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары кавалеры, Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсеВ Башкирии ушел из жизни ветеран Великой Отечественной войны Барый Гатауллин. ИА «Башинформ», 16 января 2023 года.
 Сафиуллин Марс Ғәлим улы (12.03.1952—16.09.2019), бейеүсе, юғары һәм махсус урта мәктәп уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1989).
 Сөләймәнов Әнүәр Зөфәр улы (6.09.1954), журналист, яҙыусы. Татарстан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2010). Бишбүләк районының Фәтих Кәрим исемендәге һәм Бәләбәй районының Динис Бүләков исемендәге премиялары лауреатыСветлые дороги Анвара Сулейманова (К 60-летию известного журналиста и писателя). ИА «Башинформ», 6 сентября 2014 года.
 Фәритов Хәбир Салауат улы (1913—1997), педагог-методист. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
 Зарипов Марат Исмәғил улы (15.09.1946)-Башҡортостандың атҡаҙанған энергетигы. 384-се бит

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 

Категория:Бишбүләк районы ауылдары