Силәбе өлкәһе
{{coord|54|32|N|60|20|E|type:adm1st_region:RU|display=title}}
{{Данные о субъекте Российской Федерации
|FSCtrWhat  = Административ үҙәк
|RuNm       = Силәбе өлкәһе
|RuPostfix  = 
|FSFlag     = [[Файл:Flag of Chelyabinsk Oblast.svg|150px|Силәбе өлкәһе Флагы]]
|FSCoA      = [[Файл:Coat of arms of Chelyabinsk Oblast.svg|100px|Силәбе өлкәһе Гербы]]
|FlagLnk    = <!-- Силәбе өлкәһе флагы -->
|CoALnk     = <!-- Силәбе өлкәһе гербы -->
|FSMap     = [[Файл:Map of Russia (2014–2022) - Chelyabinsk Oblast.svg|300px]]
|FSMapName  = 
|FSCtrNm    = [[Силәбе]]
|AreaRnk    =88 529
|TotArea    = 
|WaterPrcnt = 
|PopRnk = 10
|PopQty = 3 485 272
|PopCtDate = 2013
|PopDens = 39,3
|GDP = 645,9
|GDPCtDate = 2010
|GDP(PPP) = 189,5 мең [[һум]]
|GDPRnk = 14
|FedDistrNm = [[Урал федераль округы]]
|EcRegNm = Урал иҡтисад районы
|CadNo = 74, 174 ЮХДИ
|HeadTtl = Губернаторы
|HeadNm = Алексей Леонидович Текслер
|ViceTtl =беренсе вице-губернатор
|ViceNm = Олег Николаевич Грачёв
|LegislTtl = Төбәк Парламент рәйесе
|LegislNm = {{s|Владимир Викторович Мякуш}}
|MSKS = +2
|}}
'''Силәбе өлкәһе''' ({{lang-ru|Челябинская область}}) — өлкә, [[Рәсәй|Рәсәй Федерацияһы]] субъекты, [[Көньяҡ Урал]]да урынлашҡан. Административ үҙәге — [[Силәбе]] ҡалаһы. Майҙаны 87 900 км².

[[Урал федераль округы]]на инә. [[Свердловск өлкәһе|Свердловск]], [[Ҡурған өлкәһе|Ҡурған]] һәм [[Ырымбур өлкәһе|Ырымбур]] өлкәләре, [[Башҡортостан]] һәм [[Ҡаҙағстан]] республикалары менән сиктәш.

Халҡы — 3,6 млн кеше, ш. иҫ. 166,4 мең башҡорт (2002). Халыҡтың уртаса тығыҙлығы — 41 кеше/км². Халыҡтың тәбиғи кәмеүе — 23,9 мең кеше. Урбанизация — 81,8 %; ҙур ҡалалары — [[Силәбе]], [[Магнитогорск]], [[Златоуст]], [[Озёрск]], [[Мейәс (ҡала)|Мейәс]], [[Троицк]], [[Копейск]], [[Снежинск]]. Иҡт. әүҙем кешеләр иҫәбе — 1,7 млн кеше. Милли составы (%): [[урыҫтар]] — 82,3, татарҙар — 5,7, башҡорттар — 4,6, украиндар — 2,1 һ.б.

== Дәүләт ҡоролошо ==
Силәбе өлкәһе Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.

=== Башҡарма власть ===
{{articlereference| Силәбе өлкәһе  Хөкүмәте}}
{{articlereference| Силәбе өлкәһе Губернаторы}}
[[Силәбе өлкәһе Губернаторы]] — өлкә башлығы һәм өлкәһенең иң юғары вазифалы кешеһе. [[Силәбе өлкәһе Хөкүмәте]] етәксеһе.
Силәбе өлкәһе Хөкүмәте статусы һәм хоҡуғы Силәбе өлкәһе Уставы менән билдәләнгән.

=== Суд власы ===
Силәбе өлкәһе суд системаһы составында:
# [[Силәбе өлкәһе өлкә суды]], [[Рәсәйҙен юғары суды]]ның түбәнге инстанция суды
# [[Силәбе өлкәһе арбитраж суды]] , [[Рәсәйҙен юғары суды]]ның түбәнге инстанция суды

=== Закондар сығарыу власы ===
{{articlereference| Силәбе өлкәһе Закондар сығарыу йыйылышы}}
Өлкә Парламенты — [[Силәбе өлкәһе Закондар сығарыу йыйылышы|Силәбе өлкәһенең Закондар сығарыу йыйылышы]].

== Тарихы ==
Өлкә [[Тарихи Башҡортостан]] биләмәһендә урынлашҡан. Cиләбе өлкәһенең территорияһы 1744 −1919 йылдарҙа [[Ырымбур губернаһы]] составында (1737—1781 йылдарҙа күпселек территорияһы [[Ырымбур губернаһы|губернаһының]] [[Иҫәт провинцияһы]] составында). 1919 йылда [[Ырымбур губернаһы]] Ырымбур һәм Силәбе губерналарына бүленә. 1923 йылдың 3 ноябрендә Силәбе губернаһы бөтөрөлә һәм уның территорияһы үҙәге Свердловск ҡалаһында булған Урал өлкәһенә индерелә. 1934 йылдың 17 ғинуарында Силәбе өлкәһе ойошторола, уның территорияһы ғәмәлдәге Урал өлкәһенән бүленеп алына. Силәбе өлкәһе составында шул уҡ көндә башлыса башҡорттар йәшәгән райондарҙы үҙ эсенә алған [[Арғаяш милли округы]] ойошторола, 1934 йылдың 17 ноябренән был милли округ бөтөрөлә.

1943 йылда<ref>[http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/read/8-statya/12257-sil-be-lk-e]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Силәбе өлкәһе составынан [[Ҡурған өлкәһе]] айырылып сыға.

== Иҡтисады ==
Өлкә иҡтисадында метталлургия (эске тулайым продукттың 60 проценты) һәм машиналар төҙөү (эске тулайым продукттың 15 проценты) сәнәғәт өлөшө ҙур. Эре предприятилар: Магниторск металлургия комбинаты, [[Мечел]], Силәбе трактор заводы, Урал автомобиль заводы һәм башҡалар. Өлкә илдең металлургия һәм тау сәнәғәте үҙәктәренең береһе. Силәбе сәнәғәтенең тарихы XVII быуаттан башлана.
Рәсәй Президенты Владимир Путин әйтеүенсә, Силәбе өлкәһе — Рәсәйҙен сәнәғәт йөрәге.<ref>[http://kremlin.ru/news/20061 Тәғәйенләнғән губернатор Борис Дубровский менән осрашыу. 15.01.14]</ref>
<blockquote> ''Проблем, я сказал, много, но регион очень важный для нас, это промышленное сердце России, можно сказать.''
<br /> '''Тәғәйенләнғән губернатор Борис Дубровский менән осрашыу ваҡытында. 15.01.14'''
</blockquote>

== Административ бүленеше ==
{| class=tiles width="100%" bgcolor="#fff" border="0" cellpadding="3px" cellspacing="2px"
|- align="center" bgcolor="#e6eeff"
!colspan=2 | '''Муниципаль райондар'''
! '''Ҡала округтар'''
! '''Административ картаһы'''
|- valign="top" align="left" bgcolor="#f2f6ff"
|
1. [[Агаповка районы]] <br />
2. [[Арғаяш районы]]<br />
3. [[Әшә районы]]<br />
4. [[Бреды районы]]<br />
5. [[Варна районы]]<br />
6. [[Үрге Урал районы]]<br />
7. [[Яманйылға районы]]<br />
8. [[Этҡол районы]]<br />
9. [[Кәртәле районы]]<br />
10. [[Кәҫле районы]]<br />
11. [[Ҡытау-Ивановск районы]]<br />
12. [[Ҡыҙыл районы]]<br />
13. [[Коркино районы]]<br />
14. [[Красноармейск районы (Силәбе өлкәһе)|Красноармейск районы]]<br />
|
15. [[Ҡоншаҡ районы]]<br />
16. [[Ҡүҫа районы]]<br />
17. [[Нуғайбәк районы]]<br />
18. [[Наҙы-Петровск районы]]<br />
19. [[Октябрьский районы (Силәбе өлкәһе)|Октябрьский районы]]<br />
20. [[Пласт районы]]<br />
21. [[Һатҡы районы]]<br />
22. [[Сосновка районы (Силәбе өлкәһе)|Сосновка районы]]<br />
23. [[Троицк районы]]<br />
24. [[Уйылға районы]]<br />
25. [[Уй районы]]<br />
26. [[Сыбаркүл районы]]<br />
27. [[Чесма район]]<br />
|
I. [[Үрге Өпәле]]<br />
II. [[Златоуст]]<br />
III. [[Ҡарабаш (Силәбе өлкәһе)|Ҡарабаш]]<br />
IV. [[Копейск]]<br />
V. [[Ҡыштым]]<br />
VI. [[Локомотив]]<br />
VII. [[Магнитогорск]]<br />
VIII. [[Мейәс (ҡала)|Мейәс]]<br />
IX. [[Озёрск (Силәбе өлкәһе)|Озёрск]]<br />
X. [[Снежинск]]<br />
XI. [[Трёхгорный]]<br />
XII. [[Троицк (Силәбе өлкәһе)|Троицк]]<br />
XIII. [[Ҡытаутамаҡ]]<br />
XIV. [[Сыбаркүл (ҡала)|Сыбаркүл]]<br />
XV. [[Силәбе]]<br />
XVI. [[Южноуральск]]<br />
|style="background:#FFFFFF"|[[Файл:Chelyab-oblast.svg|thumb|center|300px|Административно-территориаль ҡоролошо, Силәбе өлкәһе]]
|-
|}
<div style="position: relative; width: 500px;">
[[Файл: Outline map of Chelyabinsk Oblast OSM.svg|500px]]
{{метка изображения|x=0.51|y=0.24|scale=500|text=[[Арғаяш районы]]}}
{{метка изображения|x=0.65|y=0.14|scale=500|text=[[Ҡоншаҡ районы]]}}
{{метка изображения|x=0.0|y=0.35|scale=500|text=[[Әшә районы]]}}
{{метка изображения|x=0.04|y=0.45|scale=500|text=[[Ҡатау-Ивановск районы]]}}
{{метка изображения|x=0.2|y=0.4||scale=500|text=[[Һатҡы районы]]}}
{{метка изображения|x=0.3|y=0.25||scale=500|text=[[Ҡүҫа районы]]}}
{{метка изображения|x=0.33|y=0.33||scale=500|text= [[Златоуст]]}}
{{метка изображения|x=0.4|y=0.39||scale=500|text= [[Мейәс (ҡала)|Мейәс]]}}
{{метка изображения|x=0.5|y=0.9||scale=500|text= [[Кәртәле районы]]}}
{{метка изображения|x=0.64|y=0.8||scale=500|text= [[Варна районы]]}}
{{метка изображения|x=0.5|y=1||scale=500|text= [[Бреды районы]]}}
{{метка изображения|x=0.3|y=1||scale=500|text= [[Коркино районы]]}}
{{метка изображения|x=0.7|y=0.27||scale=500|text= [[Красноармейск районы (Силәбе өлкәһе)|Красноармейск районы]]}}
{{метка изображения|x=0.49|y=0.18||scale=500|text= '''[[Силәбе]]'''}}
{{метка изображения|x=0.7|y=0.41||scale=500|text= [[Этҡол районы]]}}
{{метка изображения|x=0.18|y=0.8||scale=500|text= [[Магнитогорск]]}}
{{метка изображения|x=0.18|y=0.85||scale=500|text= [[Агаповка районы]]}}
{{метка изображения|x=0.2|y=0.68||scale=500|text= [[Үрге Урал районы]]}}
</div>
{{clear}}

== Силәбе өлкәһе башҡорттары ==
Силәбе өлкәһе башҡорттары [[Урал аръяғы]] башҡорттарына ҡарай, Оло Иркәбай, Оло Усман, Кесе Ҡаҙаҡбай, Кесе Ултыраҡ, Ялтыр (бөтәһе — 99), [[Кесе Ҡаҙакбай]], [[Ләүәш]], [[Нөркә]] (ауылсоставныда башҡорттар— 100 %) һәм башҡа торама пункттарҙа тупланып йәшәй.

Силәбе өлкәһе башҡорттары ҡоролтайы, «Башҡорт халыҡ үҙәге» Силәбе өлкә йәмәғәт ойошмаһы (1991 й. алып), «Башҡорт йәштәре иттифағы» төбәк ойошмаһы (2006 й. алып; икеһе лә Силәбелә) эшләй. Силәбе өлкәһе Башҡорт драма театры, Башҡорт филармонияһы, Ғәскәров Ф. исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле, Ҡурсаҡ театры, [[Салауат башҡорт дәүләт драма театры|Салауат драма театры]], [[Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры|Сибай драма театры]], «Сулпан» театры һ.б. гастролдәре үтә; рәссамдар [[Домашников Борис Фёдорович|Б. Ф. Домашников]], С. Б. Краснов, [[Лотфуллин Әхмәт Фәтҡулла улы|Ә. Ф. Лотфуллин]], А. Н. Романов, [[Сөләймәнов Йәлил Әхмәт улы|Й. Ә. Сөләймәнов]]тарҙың «Һары бейә» һынлы сәнғәт төркөмө ағзаларының эштәре күрһәтелә һ.б.

[[Арғаяш районы|Арғаяш]] һәм Ҡоншаҡ райондары мәктәптәрендә башҡорт теле мотлаҡ предмет булараҡ өйрәнелә; Силәбе университетында һәм 1-се Силәбе педагогия колледжының Арғаяш филиалында башҡорт теле уҡытыусылары әҙерләнә, башҡорттар тупланып йәшәгән райондарҙа «Башҡорт юлдаш телевидениеһы» тапшырыуҙары күрһәтелә, Силәбе өлкәһе торама пункттары китапханалары башҡорт телендәге дәреслектәр, уҡыу әсбаптары менән тәьмин ителә.

'''Силәбе өлкәһе башҡорт ауылдары''' — Силәбе өлкәһендә милләт буйынса [[башҡорттар]] күпләп йәшәгән ауылдар. 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса 174 ауылда башҡорттар күпләп йәшәй.

== Башҡортостан һәм Силәбе өлкәһе араһында Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек ==
Башҡортостан Республикаһы һәм Силәбе өлкәһе араһында тиҫтәнән ашыу докуменнтарға ҡул ҡуйылған:
# Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә (1997),
# Хеҙмәттәшлек тураһында килешеү (1998),
# Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте һәм Силәбе өлкәһе Хөкүмәте араһында Сауҙа-иҡтисад, фәнни-техник, социаль һәм мәҙәни хеҙмәттәшлек тураһында килешеү (2003),
# БР Хөкүмәте һәм «Магнитогорск металлургия комбинаты» ПАЙ араһында килешеү (2006)
# БР Архив эштәре буйыса дәүләт комитеты һәм Силәбе өлкәһе хакимиәтенең Архив эштәре буйынса комитеты араһында килешеү, 1997
# БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы һәм Силәбе өлкәһе Һаулыҡ һаҡлау бүлеге араһында хеҙмәттәшлек килешеү (1997),
# Өфө һәм Силәбе хакимиәттәре араһында Хеҙмәттәшлек килешеү (1999)
# 1991 й. алып БР һәм Силәбе өлкәһе РФ субъекттарының «Оло Урал» иҡтисади хеҙмәттәшлек төбәк-ара ассоциацияһына инә.

1997 й. башлап Силәбелә БР-ҙың Даими вәкиллеге эшләй, 2004—2008 йылдарҙа Магнитогорскиҙа Даими вәкиллек бурыстарын «Башҡорт Сауҙа Йорто» атҡара.

БР һәм Силәбе өлкәһе сауҙа әйләнеше 2009 й. 25,2 млрд һум тәшкил итә.

Силәбе өлкәһе делегаттары 1—3 сө Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайҙары эшендә ҡатнаша. Силәбе органик быяла заводында буялған органик быяла алыу өсөн Органик химия институтында эшләнгән технологиялар индерелгән; Силәбе цинк заводында [[Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты]]ның цинк концентраттары эшкәртелә.

БР һәм Силәбе өлкәһе иҡтисады һәм мәҙәниәте көндәре ([[Магнитогорск]], 2001), Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуының 450 йыллығына арнап, «Силәбе өлкәһендә Өлкә Һабантуйы» халыҡ байрамы уҙғарыла (Арғаяш районы, 2007); башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадалары һәм көндәре, ҡоролтайҙары (1993 й. алып), йыл һайын өлкә һәм ҡала һабантуйҙары үткәрелә.

2000 йылдан алып Арғаяш районының Арғаяш ауылында [[Башҡорт дәүләт университеты|БДУ]] вәкиллеге эшләй.

«Арғужа» (Арғаяш, 1998 й. алып), «Мираҫ», гәзите нәшер ителә.

== Билдәле шәхестәр ==
[[Бикбулатов Наил Вәли улы]], [[Вәлиев Дамир Жәүәт улы|Д. Ж. Вәлиев]], [[Заимов Халиҡ Шакир улы|Х. Ш. Заимов]], [[Ихсанов Зәйнулла Әмин улы|З. Ә. Ихсанов]], [[Кинйәбулатова Кәтибә Кәрим ҡыҙы|К. К. Кинйәбулатова]], [[Көсөков Раил Фазыл улы|Р. Ф. Көсөков]], [[Ҡушаев Хафиз Ҡушай улы|Х. Ҡ. Ҡушаев]], Д. Н. Лазарева, В. М. Перчаткин, О. А. Пономарёв, Х. Ш. Самохужин, [[Тимерғазин Ҡадир Рәхим улы|Ҡ. Р. Тимерғәзин]] һ. б. эшмәкәрлеге Башҡортостан менән бәйле.
* [[Арыҫланов Исмәғил Ғәни улы]] (11.04.1959), ғалим-инженер‑технолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2001 йылдан [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]]ның Октябрьский филиалында кафедра мөдире. Техник фәндәр докторы (2000). [[Һатҡы районы]] [[Һилейә (ҡасаба)|Һилейә]] ҡасабаһынан<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/1331-ary-lanov-ism-il-ni-uly Башҡорт энциклопедияһы — Арыҫланов Исмәғил Ғәни улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406011652/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/1331-ary-lanov-ism-il-ni-uly |date=2016-04-06 }}{{V|8|04|2019}}</ref>.
* [[Ядренников Василий Иванович]] (27.03.1929—5.12.2017), хужалыҡ эшмәкәре. 1970—1989 йылдарҙа «Стерлитамакстрой» тресы управляющийы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның 11-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты һәм ағзаһы. РСФСР‑ҙың (1991) һәм БАССР‑ҙың (1978) атҡаҙанған төҙөүсеһе. СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1985). [[Ленин ордены|Ленин]] (1986), [[Октябрь Революцияһы ордены|Октябрь Революцияһы]] (1981) һәм [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1971) ордендары кавалеры. [[Стәрлетамаҡ]] ҡалаһының почётлы гражданы (1996). [[Ҡыҙыл Армия районы (Силәбе өлкәһе)|Ҡыҙыл Армия районы]] Боровое ауылынан<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/17905-yadrennikov-vasilij-ivanovich Башҡорт энциклопедияһы — Ядренников Василий Иванович]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{V|24|03|2019}}</ref>.

== Галерея ==
<gallery>
Файл:Simonovskiy.JPG|[[Мейәс (ҡала)|Мейәс]] музейы, XIX быуатта төҙөлгән бина
Файл:Serpeevka village.JPG|Өлкәнең көнсығышы
Файл:2009._Марка_России_stamp_hi12617764084b352e18509e0.jpg| Рәсәй Почтаһының маркаһы, [[2009]]
</gallery>

== Мәҙәниәте ==
2015 йылдың ғинуарынан өлкә губернаторы Борис Дубровский һәм Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитов башланғысы менән Силәбе өлкәһендә рус һәм башҡорт телдәрендә «Уралым» исемендә ижтимағи-сәйәси гәзит сыға башланы. Баҫманың тиражы — һигеҙ мең дана, ул ай һайын нәшер ителә. Гәзит Силәбе башҡорттары йәшәгән биләмәләрҙә бушлай таратыла.

== Милли составы ==
* [[Урыҫтар]] — 2 829 899 (83,8 %)
* [[Татарҙар]] — 180 913 (5,36 %)
* [[Башҡорттар]] — 162 513 (4,81 %)
* [[Украиндар]] — 50 081 (1,48 %)
* [[Ҡаҙаҡтар]] — 35 297 (1,05 %)
* [[Немецтар]] — 18 687 (0,66 %)
* [[Белорустар]] — 13 035 (0,39 %)
* [[Мордвалар]] — 12 147 (0,36 %)
* [[Әрмәндәр]] — 9311
* [[Нуғайбәктәр]] — 7679
* [[Таджиктар]] — 7375
* [[Әзербайжандар]] — 7213
* [[Сыуаштар]] — 6819
* [[Үзбәктәр]] — 6446
* [[Сиғандар]] — 4266
* [[Марийҙар]] — 3695
* [[Йәһүдтәр]] — 3358
* [[Удмурттар]] — 2421
* Молдавандар — 1618
* [[Грузиндар]]— 1417
* Ҡырғыҙҙар — 1410
* [[Поляктар]] — 1185
* Милләтте күрһәтмәгәндәр — 99144 кеше

== Силәбе өлкәһе йылғалары, күлдәре ==
* [[Мейәс (йылға)|Мейәс]]
* [[Уй (Тубыл ҡушылдығы)|Уй]]
* [[Әй (йылға)|Әй]]
* [[Яйыҡ]]
* [[Йүрүҙән (йылға)|Йүрүҙән]]
* [[Сыбаркүл]]
* [[Һуңкүл]]
* [[Түрғәяҡ]]
* [[Ҡомкүл]]
* [[Өйәлге]]
* [[Ҡалды]]
* [[Йөрәккүл]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.bashinform.ru/bash/689906/ Силәбе өлкәһендә рус һәм башҡорт телдәрендә «Уралым» гәзите сыға башланы]

{{Рәсәйҙең федератив төҙөлөшө}}

{{Силәбе өлкәһе}}

[[Категория:Силәбе өлкәһе]]
Силәбе өлкәһе () — өлкә, Рәсәй Федерацияһы субъекты, Көньяҡ Уралда урынлашҡан. Административ үҙәге — Силәбе ҡалаһы. Майҙаны 87 900 км².

Урал федераль округына инә. Свердловск, Ҡурған һәм Ырымбур өлкәләре, Башҡортостан һәм Ҡаҙағстан республикалары менән сиктәш.

Халҡы — 3,6 млн кеше, ш. иҫ. 166,4 мең башҡорт (2002). Халыҡтың уртаса тығыҙлығы — 41 кеше/км². Халыҡтың тәбиғи кәмеүе — 23,9 мең кеше. Урбанизация — 81,8 %; ҙур ҡалалары — Силәбе, Магнитогорск, Златоуст, Озёрск, Мейәс, Троицк, Копейск, Снежинск. Иҡт. әүҙем кешеләр иҫәбе — 1,7 млн кеше. Милли составы (%): урыҫтар — 82,3, татарҙар — 5,7, башҡорттар — 4,6, украиндар — 2,1 һ.б.

 Дәүләт ҡоролошо 
Силәбе өлкәһе Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.

 Башҡарма власть 

Силәбе өлкәһе Губернаторы — өлкә башлығы һәм өлкәһенең иң юғары вазифалы кешеһе. Силәбе өлкәһе Хөкүмәте етәксеһе.
Силәбе өлкәһе Хөкүмәте статусы һәм хоҡуғы Силәбе өлкәһе Уставы менән билдәләнгән.

 Суд власы 
Силәбе өлкәһе суд системаһы составында:
 Силәбе өлкәһе өлкә суды, Рәсәйҙен юғары судының түбәнге инстанция суды
 Силәбе өлкәһе арбитраж суды , Рәсәйҙен юғары судының түбәнге инстанция суды

 Закондар сығарыу власы 

Өлкә Парламенты — Силәбе өлкәһенең Закондар сығарыу йыйылышы.

 Тарихы 
Өлкә Тарихи Башҡортостан биләмәһендә урынлашҡан. Cиләбе өлкәһенең территорияһы 1744 −1919 йылдарҙа Ырымбур губернаһы составында (1737—1781 йылдарҙа күпселек территорияһы губернаһының Иҫәт провинцияһы составында). 1919 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур һәм Силәбе губерналарына бүленә. 1923 йылдың 3 ноябрендә Силәбе губернаһы бөтөрөлә һәм уның территорияһы үҙәге Свердловск ҡалаһында булған Урал өлкәһенә индерелә. 1934 йылдың 17 ғинуарында Силәбе өлкәһе ойошторола, уның территорияһы ғәмәлдәге Урал өлкәһенән бүленеп алына. Силәбе өлкәһе составында шул уҡ көндә башлыса башҡорттар йәшәгән райондарҙы үҙ эсенә алған Арғаяш милли округы ойошторола, 1934 йылдың 17 ноябренән был милли округ бөтөрөлә.

1943 йылда Силәбе өлкәһе составынан Ҡурған өлкәһе айырылып сыға.

 Иҡтисады 
Өлкә иҡтисадында метталлургия (эске тулайым продукттың 60 проценты) һәм машиналар төҙөү (эске тулайым продукттың 15 проценты) сәнәғәт өлөшө ҙур. Эре предприятилар: Магниторск металлургия комбинаты, Мечел, Силәбе трактор заводы, Урал автомобиль заводы һәм башҡалар. Өлкә илдең металлургия һәм тау сәнәғәте үҙәктәренең береһе. Силәбе сәнәғәтенең тарихы XVII быуаттан башлана.
Рәсәй Президенты Владимир Путин әйтеүенсә, Силәбе өлкәһе — Рәсәйҙен сәнәғәт йөрәге.Тәғәйенләнғән губернатор Борис Дубровский менән осрашыу. 15.01.14
 Проблем, я сказал, много, но регион очень важный для нас, это промышленное сердце России, можно сказать.
 Тәғәйенләнғән губернатор Борис Дубровский менән осрашыу ваҡытында. 15.01.14

 Административ бүленеше 
 Муниципаль райондар Ҡала округтар Административ картаһы1. Агаповка районы 
2. Арғаяш районы
3. Әшә районы
4. Бреды районы
5. Варна районы
6. Үрге Урал районы
7. Яманйылға районы
8. Этҡол районы
9. Кәртәле районы
10. Кәҫле районы
11. Ҡытау-Ивановск районы
12. Ҡыҙыл районы
13. Коркино районы
14. Красноармейск районы15. Ҡоншаҡ районы
16. Ҡүҫа районы
17. Нуғайбәк районы
18. Наҙы-Петровск районы
19. Октябрьский районы
20. Пласт районы
21. Һатҡы районы
22. Сосновка районы
23. Троицк районы
24. Уйылға районы
25. Уй районы
26. Сыбаркүл районы
27. Чесма районI. Үрге Өпәле
II. Златоуст
III. Ҡарабаш
IV. Копейск
V. Ҡыштым
VI. Локомотив
VII. Магнитогорск
VIII. Мейәс
IX. Озёрск
X. Снежинск
XI. Трёхгорный
XII. Троицк
XIII. Ҡытаутамаҡ
XIV. Сыбаркүл
XV. Силәбе
XVI. Южноуральскthumb|center|300px|Административно-территориаль ҡоролошо, Силәбе өлкәһе
500px

 Силәбе өлкәһе башҡорттары 
Силәбе өлкәһе башҡорттары Урал аръяғы башҡорттарына ҡарай, Оло Иркәбай, Оло Усман, Кесе Ҡаҙаҡбай, Кесе Ултыраҡ, Ялтыр (бөтәһе — 99), Кесе Ҡаҙакбай, Ләүәш, Нөркә (ауылсоставныда башҡорттар— 100 %) һәм башҡа торама пункттарҙа тупланып йәшәй.

Силәбе өлкәһе башҡорттары ҡоролтайы, «Башҡорт халыҡ үҙәге» Силәбе өлкә йәмәғәт ойошмаһы (1991 й. алып), «Башҡорт йәштәре иттифағы» төбәк ойошмаһы (2006 й. алып; икеһе лә Силәбелә) эшләй. Силәбе өлкәһе Башҡорт драма театры, Башҡорт филармонияһы, Ғәскәров Ф. исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле, Ҡурсаҡ театры, Салауат драма театры, Сибай драма театры, «Сулпан» театры һ.б. гастролдәре үтә; рәссамдар Б. Ф. Домашников, С. Б. Краснов, Ә. Ф. Лотфуллин, А. Н. Романов, Й. Ә. Сөләймәновтарҙың «Һары бейә» һынлы сәнғәт төркөмө ағзаларының эштәре күрһәтелә һ.б.

Арғаяш һәм Ҡоншаҡ райондары мәктәптәрендә башҡорт теле мотлаҡ предмет булараҡ өйрәнелә; Силәбе университетында һәм 1-се Силәбе педагогия колледжының Арғаяш филиалында башҡорт теле уҡытыусылары әҙерләнә, башҡорттар тупланып йәшәгән райондарҙа «Башҡорт юлдаш телевидениеһы» тапшырыуҙары күрһәтелә, Силәбе өлкәһе торама пункттары китапханалары башҡорт телендәге дәреслектәр, уҡыу әсбаптары менән тәьмин ителә.

Силәбе өлкәһе башҡорт ауылдары — Силәбе өлкәһендә милләт буйынса башҡорттар күпләп йәшәгән ауылдар. 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса 174 ауылда башҡорттар күпләп йәшәй.

 Башҡортостан һәм Силәбе өлкәһе араһында Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек 
Башҡортостан Республикаһы һәм Силәбе өлкәһе араһында тиҫтәнән ашыу докуменнтарға ҡул ҡуйылған:
 Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә (1997),
 Хеҙмәттәшлек тураһында килешеү (1998),
 Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте һәм Силәбе өлкәһе Хөкүмәте араһында Сауҙа-иҡтисад, фәнни-техник, социаль һәм мәҙәни хеҙмәттәшлек тураһында килешеү (2003),
 БР Хөкүмәте һәм «Магнитогорск металлургия комбинаты» ПАЙ араһында килешеү (2006)
 БР Архив эштәре буйыса дәүләт комитеты һәм Силәбе өлкәһе хакимиәтенең Архив эштәре буйынса комитеты араһында килешеү, 1997
 БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы һәм Силәбе өлкәһе Һаулыҡ һаҡлау бүлеге араһында хеҙмәттәшлек килешеү (1997),
 Өфө һәм Силәбе хакимиәттәре араһында Хеҙмәттәшлек килешеү (1999)
 1991 й. алып БР һәм Силәбе өлкәһе РФ субъекттарының «Оло Урал» иҡтисади хеҙмәттәшлек төбәк-ара ассоциацияһына инә.

1997 й. башлап Силәбелә БР-ҙың Даими вәкиллеге эшләй, 2004—2008 йылдарҙа Магнитогорскиҙа Даими вәкиллек бурыстарын «Башҡорт Сауҙа Йорто» атҡара.

БР һәм Силәбе өлкәһе сауҙа әйләнеше 2009 й. 25,2 млрд һум тәшкил итә.

Силәбе өлкәһе делегаттары 1—3 сө Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайҙары эшендә ҡатнаша. Силәбе органик быяла заводында буялған органик быяла алыу өсөн Органик химия институтында эшләнгән технологиялар индерелгән; Силәбе цинк заводында Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының цинк концентраттары эшкәртелә.

БР һәм Силәбе өлкәһе иҡтисады һәм мәҙәниәте көндәре (Магнитогорск, 2001), Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуының 450 йыллығына арнап, «Силәбе өлкәһендә Өлкә Һабантуйы» халыҡ байрамы уҙғарыла (Арғаяш районы, 2007); башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадалары һәм көндәре, ҡоролтайҙары (1993 й. алып), йыл һайын өлкә һәм ҡала һабантуйҙары үткәрелә.

2000 йылдан алып Арғаяш районының Арғаяш ауылында БДУ вәкиллеге эшләй.

«Арғужа» (Арғаяш, 1998 й. алып), «Мираҫ», гәзите нәшер ителә.

 Билдәле шәхестәр 
Бикбулатов Наил Вәли улы, Д. Ж. Вәлиев, Х. Ш. Заимов, З. Ә. Ихсанов, К. К. Кинйәбулатова, Р. Ф. Көсөков, Х. Ҡ. Ҡушаев, Д. Н. Лазарева, В. М. Перчаткин, О. А. Пономарёв, Х. Ш. Самохужин, Ҡ. Р. Тимерғәзин һ. б. эшмәкәрлеге Башҡортостан менән бәйле.
 Арыҫланов Исмәғил Ғәни улы (11.04.1959), ғалим-инженер‑технолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2001 йылдан Өфө дәүләт нефть техник университетының Октябрьский филиалында кафедра мөдире. Техник фәндәр докторы (2000). Һатҡы районы Һилейә ҡасабаһынанБашҡорт энциклопедияһы — Арыҫланов Исмәғил Ғәни улы .
 Ядренников Василий Иванович (27.03.1929—5.12.2017), хужалыҡ эшмәкәре. 1970—1989 йылдарҙа «Стерлитамакстрой» тресы управляющийы. Башҡорт АССР-ының 11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты һәм ағзаһы. РСФСР‑ҙың (1991) һәм БАССР‑ҙың (1978) атҡаҙанған төҙөүсеһе. СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1985). Ленин (1986), Октябрь Революцияһы (1981) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971) ордендары кавалеры. Стәрлетамаҡ ҡалаһының почётлы гражданы (1996). Ҡыҙыл Армия районы Боровое ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Ядренников Василий Иванович.

 Галерея 

 Мәҙәниәте 
2015 йылдың ғинуарынан өлкә губернаторы Борис Дубровский һәм Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитов башланғысы менән Силәбе өлкәһендә рус һәм башҡорт телдәрендә «Уралым» исемендә ижтимағи-сәйәси гәзит сыға башланы. Баҫманың тиражы — һигеҙ мең дана, ул ай һайын нәшер ителә. Гәзит Силәбе башҡорттары йәшәгән биләмәләрҙә бушлай таратыла.

 Милли составы 
 Урыҫтар — 2 829 899 (83,8 %)
 Татарҙар — 180 913 (5,36 %)
 Башҡорттар — 162 513 (4,81 %)
 Украиндар — 50 081 (1,48 %)
 Ҡаҙаҡтар — 35 297 (1,05 %)
 Немецтар — 18 687 (0,66 %)
 Белорустар — 13 035 (0,39 %)
 Мордвалар — 12 147 (0,36 %)
 Әрмәндәр — 9311
 Нуғайбәктәр — 7679
 Таджиктар — 7375
 Әзербайжандар — 7213
 Сыуаштар — 6819
 Үзбәктәр — 6446
 Сиғандар — 4266
 Марийҙар — 3695
 Йәһүдтәр — 3358
 Удмурттар — 2421
 Молдавандар — 1618
 Грузиндар— 1417
 Ҡырғыҙҙар — 1410
 Поляктар — 1185
 Милләтте күрһәтмәгәндәр — 99144 кеше

 Силәбе өлкәһе йылғалары, күлдәре 
 Мейәс
 Уй
 Әй
 Яйыҡ
 Йүрүҙән
 Сыбаркүл
 Һуңкүл
 Түрғәяҡ
 Ҡомкүл
 Өйәлге
 Ҡалды
 Йөрәккүл

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Силәбе өлкәһендә рус һәм башҡорт телдәрендә «Уралым» гәзите сыға башланы

Категория:Силәбе өлкәһе