Шафран
{{НП-Россия
 | статус                   = Ауыл
 | русское название         = Шафран
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Шафраново}}
 | изображение    = Safranovo2.jpg
 | описание изображения     =
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 53 |lat_min = 58 |lat_sec = 55
 | lon_deg                  = 54 |lon_min = 46 |lon_sec = 30
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Әлшәй районы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения          = Ауыл биләмәһе
 | поселение                = Шафран ауыл Советы (Әлшәй районы)
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           =1888-1890 
 | первое упоминание        =1896 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Шафраново (Башкортостан) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Шафраново (Башкортостан) | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 |милли состав      = урыҫтар, башҡорттар, татарҙар
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 452100
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80202870001
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
'''Шафран''' ({{lang-ru|Шафраново}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Әлшәй районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 2362 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452100, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80202870001.
 

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||2362||1086||1276||46,0||54,0
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
[[Файл:Станция Шафраново.jpg|right|thumb|Шафран станцияһы. 1885 һәм 1890 йылдар тирәһе.|220 px]]
Ауыл [[Ҡорһаҡ]] йылғаһының уң ярында ([[Дим]] йылғаһының һул ҡушылдығы) урынлашҡан. Ҡасаба аша Мәскәү — Силәбе тимер юл линияһы үтә.
* Район үҙәгенә тиклем ([[Раевка (Әлшәй районы)|Раевка]]): 18 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шафран): 0 км

== Тарихы ==
[[Файл:Курорт Шафраново, 5 санаторий.jpg|right|thumb| Шафран курорты. 1939 й.|220 px]]
[[Шафран ауыл Советы (Әлшәй районы)|Шафран ауыл Советы]] үҙәге, тимер юл станцияһы. Район үҙәгенән көньяҡ‑көнбайышҡа табан 18 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Ауылға 1888—1890 йылдарҙа Бәләбәй өйәҙендә Һамар‑Златоуст<ref>хәҙер [[Куйбышев]]</ref> тимер юлын төҙөүгә бәйле Шафран станцияһы ҡасабаһы дворян Шафрановтар фамилияһы менән нигеҙ һалына. Һуңынан станцияға яҡын урында О. В. Шафранова тарафынан ҡымыҙ дауаханаһы асыла. 1895 йылда сиркәү төҙөлә. 1896 йылда 5 йортта 45 кеше йәшәгән. 1906 йылда Шафран утарында мәктәп теркәлгән, ҡымыҙ менән дауалау йорто эшләгән. 1920 йылда Шафран станцияһында 200 кеше йәшәгән, Шафран курорты һәм Шафран ҡасабалары булған. 1931 йылдан улар хәҙерге исемдәге ҡала тибындағы ҡасаба булараҡ бергә иҫәпкә алынған. 2005 йылдан башлап 1490 сағҡрым тимер юл будкаһы, 3‑сө Шифахана, [[Мәндән]] разъезы ҡасабалары менән берләшкәндән һуң хәҙерге статусын ала.

Халҡы: 1906 йылда — 13 кеше; 1920 йылда — 259 кеше; 1939 йылда — 2137 кеше; 1959 йылда — 3669 кеше; 1989 йылда — 2774 кеше; 2002 йылда — 2620 кеше; 2010 йылда — 2362 кеше. Татарҙар, башҡорттар, урыҫтар йәшәй (2002). Урта мәктәп, мәктәп‑интернат, балалар баҡсаһы, амбулато­рия, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет, сиркәү бар<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/95669/ Башҡорт энциклопедияһы. Шафран ауылы]</ref>.

=== Архитектура ҡомартҡыһы ===
Николай Чудотворец ғибәҙәтханаһы (башҡа исемдәре: '''Изге Никольский ҡорамы''', Изге Николай Угодник сиркәүе, Николай сиркәүе) [[1895 йыл]]да төҙөлгән.
[[Франция]]ның иң боронғо һәм данлыҡлы ырыуҙарының береһенең вәкиле Альбер де Гасс Шафранға эләгә, өйләнә һәм бында бер нисә йыл йәшәй. 1917 йылдың Октябрь революцияһынан һуң Рәсәйҙе ташлап китергә мәжбүр була. Совет осоронда сиркәү емерелә.
Альбер де Гас Ирэндың ҡыҙы йыш ҡына ата-әсәһе менән йәшәгән урындарын, айырыуса Шафрандағы сиркәүҙе иҫенә төшөргән, уны тергеҙеүгә ярҙам итәсәк ҡустыһына васыят әйтеп ҡалдырған. 2000 йылдар аҙағында, Францияның Башҡортостан Республикаһындағы илселеге аша Ирен де Юрштың туғанынан (ҡыҙ фамилияһы Ирина де Гасс-Переяславльцев) католик университеты профессоры Монсьер Андре Саразин де Гасстан хат килә, унда ул ғибәҙәтхана яҙмышы менән ҡыҙыҡһына һәм уны тергеҙеүгә үҙ өлөшөн индерергә тәҡдим итә. Үлемесле сирле Андре Саразин де Гасс сиркәүҙе тергеҙеү өсөн мең евро ғына иғәнә итә алған. Аксаков фонды кәрәкле аҡса өҫтәп, француз ғаиләһе иҫтәлегенә ҡыңғырау ҡойорға ҡарар итә. 90 килограмлыҡ ҡыңғырауҙы Каменск-Уралдың билдәле оҫтаһы Николь Пятков ҡойған. Ҡыңғырауҙа былай тип яҙылған: «1910-1917 йылдарҙа Шафранда йәшәгән һәм Рәсәйҙе яратҡан Альбер де Гасс ғаиләһе иҫтәлегенә. Андре Саразен де Гасс бүләге. 2005 йыл. Франция». Ике йыл дауамында ҡыңғырау Өфөлә С.Т.Аксаковтың йорт-музейында була, [[2011 йыл]]дың декабрендә уны изгеләндерәләр һәм ҡыңғырауға күтәрәләр<ref>[http://www.hrono.ru/text/2005/chvan08_05.html «Бельские просторы» Михаил Чванов «Блаженны страждующие»]</ref>.

== Урамдары ==
Исемдәре:<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/002/000002.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Шафран ауылы]</ref>

{{колонки|3}}

1-се шифахана бүлексәһе территорияһы ({{lang-ru|1-е отделение санатория (территория)}})

1490 километр ({{lang-ru|1490 (километр)}})

3-сө шифахана бүлексәһе территорияһы ({{lang-ru|3-е отделение санатория (территория)}})

Гагарин тыҡрығы ({{lang-ru|Гагарина (переулок)}})

Юл урамы ({{lang-ru|Дорожная (улица)}})

Тимер юл урамы ({{lang-ru|Железнодорожная (улица}}))

Карла Маркс урамы ({{lang-ru|Карла Маркса (улица)}})

Киров урамы ({{lang-ru|Кирова (улица)}})

Колхоз тыҡрығы ({{lang-ru|Колхозный (переулок)}})

Комсомол тыҡрығы ({{lang-ru|Комсомольский (переулок)}})

Королёв урамы ({{lang-ru|Королёва (улица}})

Космонавтар урамы ({{lang-ru|Космонавтов (улица)}})

Крупская урамы ({{lang-ru|Крупская (улица)}})

Курорт урамы ({{lang-ru|Курортная (улица)}})

Ленин урамы ({{lang-ru|Ленина ( улица )}})

Урман урамы ({{lang-ru|Лесной ( переулок }})

Линейная урамы ({{lang-ru|Линейная (улица)}})

Мәжит Ғафури урамы ({{lang-ru|Мажита Гафури (улица)}})

Тыныслыҡ урамы ({{lang-ru|Мира (улица)}})

Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодежная (улица)}})

Октябрь урамы ({{lang-ru|Октябрьская (улица)}})

Папанин урамы ({{lang-ru|Папанина (улица)}})

Еңеү урамы ({{lang-ru|Победы (улица)}})

Подстанция урамы ({{lang-ru|Подстанционная (улица)}})

Ялан урамы ({{lang-ru|Полевая (улица)}})

Шишмә тыҡрығы ({{lang-ru|Родниковый (переулок)}})

Салауат Юлаев урамы ({{lang-ru|Салавата Юлаева (улица)}})

Иреклек урамы ({{lang-ru|Свободы (улица)}})

Семашко урамы ({{lang-ru|Семашко (улица)}})

Совет урамы ({{lang-ru|Советская (улица)}})

Ҡарағай урамы (({{lang-ru|Сосновая (улица)}})

Тукай урамы ({{lang-ru|Тукаева (улица)}})

Учхоз территорияһы ({{lang-ru|Учхоза (территория)}})

Чапаев урамы ({{lang-ru|Чапаева (улица)}})

Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная (улица)}})

Элеватор тыҡрығы ({{lang-ru|Элеваторный (переулок)}})
{{конец|колонки}}

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Асҡаров Салауат Әхмәт улы]] (11.04.1946—9.12.2019), опера йырсыһы, педагог. 1987 йылдан [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]] солисы, 1988 йылдан [[Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты]] уҡытыусыһы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1984) һәм [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2011) халыҡ артисы, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] лауреаты (1992).
* [[Линник Виктор Николаевич]] (2.07.1942), педагог-методист, [[Өфө сәнғәт училищеһы]]ның 1987—2001 йылдарҙағы директоры, Рәсәй Федерацияһының (1993) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1978) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре<ref>[http://www.xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/7876-linnik-viktor-nikolaevich Линник Виктор Николаевич — Башҡорт энциклопедияһы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421072955/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/7876-linnik-viktor-nikolaevich |date=2016-04-21 }}{{V|30|06|2017}}</ref>.
* [[Шәймәрҙәнов Наил Әхмәт улы]] ([[2 декабрь]] [[1958 йыл]]) — йырсы һәм композитор. [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (2019).
* Жданов Николай Васильевич (1860—1917 йылдан һуң) — земство эшмәкәре, Рәсәй империяһы III Дәүләт Думаһының ағзаһы. Шафран станцияһы эргәһендә ҡымыҙ шифаханаһы тотҡан.
* [[Осинцев Михаил Александрович]] ([[22 октябрь]] [[1907 йыл]] — [[3 июнь]] [[1968 йыл]]) — [[СССР]] тимер юлсыһы, Октябрьский тимер юлы начальнигы. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1959).

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|95669}}
* [http://www.hrono.ru/text/2005/chvan08_05.html «Бельские просторы» Михаил Чванов «Блаженны страждующие»]
* {{БСЭ3|статья=Шафраново (Башкортостан)}}
* [https://www.gosspravka.ru/02/002/000002.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Шафран ауылы]<
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Әлшәй районы ауылдары}}

[[Категория:Әлшәй районы ауылдары]]
Шафран () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 2362 кеше.
Почта индексы — 452100, ОКАТО коды — 80202870001.
 

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь23621086127646,054,0

 Географик урыны 
right|thumb|Шафран станцияһы. 1885 һәм 1890 йылдар тирәһе.|220 px
Ауыл Ҡорһаҡ йылғаһының уң ярында (Дим йылғаһының һул ҡушылдығы) урынлашҡан. Ҡасаба аша Мәскәү — Силәбе тимер юл линияһы үтә.
 Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 18 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шафран): 0 км

 Тарихы 
right|thumb| Шафран курорты. 1939 й.|220 px
Шафран ауыл Советы үҙәге, тимер юл станцияһы. Район үҙәгенән көньяҡ‑көнбайышҡа табан 18 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Ауылға 1888—1890 йылдарҙа Бәләбәй өйәҙендә Һамар‑Златоустхәҙер Куйбышев тимер юлын төҙөүгә бәйле Шафран станцияһы ҡасабаһы дворян Шафрановтар фамилияһы менән нигеҙ һалына. Һуңынан станцияға яҡын урында О. В. Шафранова тарафынан ҡымыҙ дауаханаһы асыла. 1895 йылда сиркәү төҙөлә. 1896 йылда 5 йортта 45 кеше йәшәгән. 1906 йылда Шафран утарында мәктәп теркәлгән, ҡымыҙ менән дауалау йорто эшләгән. 1920 йылда Шафран станцияһында 200 кеше йәшәгән, Шафран курорты һәм Шафран ҡасабалары булған. 1931 йылдан улар хәҙерге исемдәге ҡала тибындағы ҡасаба булараҡ бергә иҫәпкә алынған. 2005 йылдан башлап 1490 сағҡрым тимер юл будкаһы, 3‑сө Шифахана, Мәндән разъезы ҡасабалары менән берләшкәндән һуң хәҙерге статусын ала.

Халҡы: 1906 йылда — 13 кеше; 1920 йылда — 259 кеше; 1939 йылда — 2137 кеше; 1959 йылда — 3669 кеше; 1989 йылда — 2774 кеше; 2002 йылда — 2620 кеше; 2010 йылда — 2362 кеше. Татарҙар, башҡорттар, урыҫтар йәшәй (2002). Урта мәктәп, мәктәп‑интернат, балалар баҡсаһы, амбулато­рия, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет, сиркәү барБашҡорт энциклопедияһы. Шафран ауылы.

 Архитектура ҡомартҡыһы 
Николай Чудотворец ғибәҙәтханаһы (башҡа исемдәре: Изге Никольский ҡорамы, Изге Николай Угодник сиркәүе, Николай сиркәүе) 1895 йылда төҙөлгән.
Францияның иң боронғо һәм данлыҡлы ырыуҙарының береһенең вәкиле Альбер де Гасс Шафранға эләгә, өйләнә һәм бында бер нисә йыл йәшәй. 1917 йылдың Октябрь революцияһынан һуң Рәсәйҙе ташлап китергә мәжбүр була. Совет осоронда сиркәү емерелә.
Альбер де Гас Ирэндың ҡыҙы йыш ҡына ата-әсәһе менән йәшәгән урындарын, айырыуса Шафрандағы сиркәүҙе иҫенә төшөргән, уны тергеҙеүгә ярҙам итәсәк ҡустыһына васыят әйтеп ҡалдырған. 2000 йылдар аҙағында, Францияның Башҡортостан Республикаһындағы илселеге аша Ирен де Юрштың туғанынан (ҡыҙ фамилияһы Ирина де Гасс-Переяславльцев) католик университеты профессоры Монсьер Андре Саразин де Гасстан хат килә, унда ул ғибәҙәтхана яҙмышы менән ҡыҙыҡһына һәм уны тергеҙеүгә үҙ өлөшөн индерергә тәҡдим итә. Үлемесле сирле Андре Саразин де Гасс сиркәүҙе тергеҙеү өсөн мең евро ғына иғәнә итә алған. Аксаков фонды кәрәкле аҡса өҫтәп, француз ғаиләһе иҫтәлегенә ҡыңғырау ҡойорға ҡарар итә. 90 килограмлыҡ ҡыңғырауҙы Каменск-Уралдың билдәле оҫтаһы Николь Пятков ҡойған. Ҡыңғырауҙа былай тип яҙылған: «1910-1917 йылдарҙа Шафранда йәшәгән һәм Рәсәйҙе яратҡан Альбер де Гасс ғаиләһе иҫтәлегенә. Андре Саразен де Гасс бүләге. 2005 йыл. Франция». Ике йыл дауамында ҡыңғырау Өфөлә С.Т.Аксаковтың йорт-музейында була, 2011 йылдың декабрендә уны изгеләндерәләр һәм ҡыңғырауға күтәрәләр«Бельские просторы» Михаил Чванов «Блаженны страждующие».

 Урамдары 
Исемдәре:«Налог Белешмәһе» статистикаһында Шафран ауылы

1-се шифахана бүлексәһе территорияһы ()

1490 километр ()

3-сө шифахана бүлексәһе территорияһы ()

Гагарин тыҡрығы ()

Юл урамы ()

Тимер юл урамы ())

Карла Маркс урамы ()

Киров урамы ()

Колхоз тыҡрығы ()

Комсомол тыҡрығы ()

Королёв урамы ()

Космонавтар урамы ()

Крупская урамы ()

Курорт урамы ()

Ленин урамы ()

Урман урамы ()

Линейная урамы ()

Мәжит Ғафури урамы ()

Тыныслыҡ урамы ()

Йәштәр урамы ()

Октябрь урамы ()

Папанин урамы ()

Еңеү урамы ()

Подстанция урамы ()

Ялан урамы ()

Шишмә тыҡрығы ()

Салауат Юлаев урамы ()

Иреклек урамы ()

Семашко урамы ()

Совет урамы ()

Ҡарағай урамы (()

Тукай урамы ()

Учхоз территорияһы ()

Чапаев урамы ()

Мәктәп урамы ()

Элеватор тыҡрығы ()

 Билдәле шәхестәре 
 Асҡаров Салауат Әхмәт улы (11.04.1946—9.12.2019), опера йырсыһы, педагог. 1987 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, 1988 йылдан Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ының (1984) һәм Рәсәй Федерацияһының (2011) халыҡ артисы, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1992).
 Линник Виктор Николаевич (2.07.1942), педагог-методист, Өфө сәнғәт училищеһының 1987—2001 йылдарҙағы директоры, Рәсәй Федерацияһының (1993) һәм Башҡорт АССР-ының (1978) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәреЛинник Виктор Николаевич — Башҡорт энциклопедияһы .
 Шәймәрҙәнов Наил Әхмәт улы (2 декабрь 1958 йыл) — йырсы һәм композитор. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2019).
 Жданов Николай Васильевич (1860—1917 йылдан һуң) — земство эшмәкәре, Рәсәй империяһы III Дәүләт Думаһының ағзаһы. Шафран станцияһы эргәһендә ҡымыҙ шифаханаһы тотҡан.
 Осинцев Михаил Александрович (22 октябрь 1907 йыл — 3 июнь 1968 йыл) — СССР тимер юлсыһы, Октябрьский тимер юлы начальнигы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1959).

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 «Бельские просторы» Михаил Чванов «Блаженны страждующие»
 
 «Налог Белешмәһе» статистикаһында Шафран ауылы<

Категория:Әлшәй районы ауылдары