Бөрө районы
{{Административная единица
 |Цвет1                            = {{Цвет|Россия}}
 |Цвет2                            =
 |Русское название                 = Бөрө районы
 |Оригинальное название            = 
 |Герб                             = Coat of Arms of Birsk rayon (Bashkortostan).svg
 |Флаг                             = Flag_of_Birsk_rayon_(Bashkortostan).png
 |Описание флага                   = Бөрө районы флагы
 |Страна                           = [[Россия]]
 |Статус                           = [[муниципаль район]]
 |Гимн                             =
 |Входит в                         = {{s|[[Башҡортостан]]}}
 |Включает                         = 1 ҡала һәм  15 ауыл биләмәһе
 |Столица                          =  [[Бөрө (ҡала)|Бөрө]]
 |КрупныйГород                     =
 |КрупныеГорода                    =
 |Дата                             = 1930
 |Глава                            = Хорошилов Николай Анатольевич
   |Название главы                 = Хакимәт башлығы
 |Глава2                           =
   |Название главы2                = 
 |ВВП                              =
   |Год ВВП                        = 
   |Место по ВВП                   = 
   |ВВП на душу населения          = 
   |Место по ВВП на душу населения = 
 |Язык                             =
 |Языки                            =
 |Население                        = 61496
   |Год переписи                   = 2010
   |Место по населению             = 
   |Плотность                      = 
   |Место по плотности             = 
   |Национальный состав            = 
   |Конфессиональный состав        = 
 |Площадь                          = 1 717
   |Место по площади               = 38
 |Максимальная высота              =
 |Средняя высота                   =
 |Минимальная высота               =
 |Широта                           =
 |Долгота                          =
 |Карта                            = Location of Birskiy rayon (Bashkortostan).svg
 |ЧасовойПояс                      = {{MSK+2}}
 |Аббревиатура                     =
 |ISO                              =
 |FIPS                             =
 |Код автомобильных номеров        = 02, 102
 |Сайт                             =
 |Параметр1                        =
 |Название параметра1              =
 |Примечания                       =
}}

'''Бөрө районы''' ({{lang-ru|Бирский район}}) – [[Башҡортостан]]дағы муниципаль район. Административ үҙәге – Бөрө ҡалаһы. Районда 61496 кеше йәшәй.

[[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙел]] йылғаһының түбәнге ағымында, республиканың электән үк үҙләштерелгән өлөшөндә урынлашҡан. Үҙәге — Бөрө ҡалаһы. 1930 йылдың  авгусында ойошторолған.

Ауыл халҡы араһында күпселек [[урыҫтар]], [[мариҙар]], [[татарҙар]].

== Географияһы ==
Район [[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙел]] буйының убалы тигеҙлегендә, Башҡортостандың төньяҡ урман-дала зонаһында, иң йылы, артыҡ ҡоро булмаған, [[ауыл хужалығы]] өсөн уңай климатлы төбәгендә урынлашҡан. Ағиҙелдең уң яры (райондың сите) — Бөрө урман-далаһының төп өлөшө; уның байтаҡ урыны (25—27%) урманлы, һоро тупраҡлы; һыу айырғыс тау һырттарында, йырындар буйында, карст соҡорҙарында [[имән]], [[йүкә]], [[саған]], [[сәтләүек]] ағасы, ҡарама үҫә. Һул яҡ яр яғы күбеһенсә дала, ә ере һелтеһеҙләнгән ҡара тупраҡлы. 10—20 км киңлегендә Ағиҙел буйлап һуҙылған үҙән йәнәшәһендәге урман-дала ерҙәренән күп төрлө үҙенсәлекле шарттары менән айырыла.

Үҙәндең уң яҡ яры текә һәм бейек, тәрән йырынлы һул яры — һөҙәк. Туғайын киң болондар, ҡыуаҡлыҡтар, ҡалҡыуыраҡ өлөшөн урман биләй. Күлдәр, һаҙматлыҡтар күп. Туғайҙың өҫкө яғы баҫыуҙарҙан тора: улар күбеһенсә баҡса, йәшелсә үҫтереү өсөн файҙаланыла.Урман һәм һыу ҡош-ҡортон, [[мышы]], Америка, Европа [[шәшке]]ләрен һәм башҡа тәбиғәт ҡомартҡыларын: Бөрө минераль һыу сығанаҡтарын, Шәмшәҙе күлен, Калинники лесничествоһындағы имән, ҡарағай, ҡарағастарҙы һаҡлау өсөн 1967 йылда Бөрө дәүләт заказнигы ойошторолған.

Ағиҙел буйы ҡомташ ҡатнашмаһы ҡырсын (Бөрө, Ҡарағайлы ҡулауыҡ, Ыласынтау, Березовка һ.б. ятҡ-ҡтар), балсыҡ (Пономаревка), эзбизташ, ҡыҙыл балсыҡ (Бөрө), агрономик руда ятҡылыҡтарына бай. Ҙур булмаған Шелкан нефть ятҡ-ғы асылған. Ағиҙелдең уң ярында, Бөрөнән 5 км өҫтәрәк, Бөрө һыу сығанағы бар. Ул хлорид- натрий-кальцийлы минераль һыу төркөмөнә ҡарай.

== Халыҡ һаны ==
'''1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):'''
{{Wikidata/Population}}

== Иҡтисады ==
Бөрө районы сәнәғәте [[ауыл хужалығы]] райондары иҫәбенә инә.

Бөрө — республиканың әһәмиәтле индустриаль үҙәге. [[Березовка (Бөрө районы)|Березовка]] ауылында спирт заводы, [[Баженов (Бөрө районы)|Баженов]] ауылында һөйәк оно заводы бар. Бөрө һәм Өфө предприятиеларының ярҙамсы хужалығы, 24 фермер(крәҫтиән) хужалығынан ғибәрәт. [[Ауыл хужалығы]] ере 107,6 мең га (бөтөн район еренең 63,2%), шул иҫәптән һөрөнтө ер — 69,7 мең га, сабынлыҡ — 17,3 мең, көтөүлек 20,2 мең га. Район игенселек, һөт-ит малсылығы, сусҡасылыҡ, йәшелсә, картуф үҫтереү буйынса махсуслашҡан. Умартасылыҡ, балыҡсылыҡ үҫтерелә.

Махсуслаштырылған хужалыҡтар: Бөрө емеш-еләк питомнигы; “Родник" (“Сады Башкирии" ПБ); Калинники йәшелсә-һөт, Бөрө мал һимертеү совхоздары; Башҡортостан малсылыҡ һәм мал аҙығы етештереү ғилми-тикшеренеү институтының Бөрө тәжрибә хужалығы бар.

== Транспорт ==
Районды Өфө—Нефтекама автомобиль юлы киҫеп үтә. Был юлдан Баженово— Мишкә—Ҡариҙел яҡтарына автомобиль юлы айырылып китә.

== Социаль-мәҙәни өлкә ==
Районда 45 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 19 урта мәктәп; 26 дөйөм китапхана, 38 клуб учреждениеһы, пульмонология профилендәге “Пономаревка" шифаханаһы, “Шәмшәҙе күле", “Сосновый бор" ял йорттары бар.

== Билдәле шәхестәр ==
* [[Беляев Сергей Егорович]] (19.03.1938—9.10.2003), ғалим-педиатр, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1974), профессор (1978). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2002) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1986) атҡаҙанған фән эшмәкәре. [[СССР]]‑ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1982). [[Иҫке Ежов]] ауылынан<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/2284-belyaev-sergej-egorovich Башҡорт энциклопедияһы — Беляев Сергей Егорович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405211721/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/2284-belyaev-sergej-egorovich |date=2016-04-05 }}{{V|10|03|2018}}</ref>.
* [[Рябов Фёдор Андреевич]] (20.01.1914—5.02.1962), ауыл хужалығы алдынғыһы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның өсөнсө саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты (1951—1955). [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1948). [[Тартыш]] ауылынан.
* [[Шерстобитов Евгений Павлович]] (24.09.1938), хеҙмәт ветераны, 1961—1999 йылдарҙа «Өфөоргсинтез» берләшмәһенең компрессор ҡулайламаһы машинисы. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1980). [[Костарев (Бөрө районы)|Костарев]] ауылынан<ref>[http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/2-statya/1372-sherstobitov-evgenij-pavlovich.html Башкирская энциклопедия — Шерстобитов Евгений Павлович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224133655/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/2-statya/1372-sherstobitov-evgenij-pavlovich.html |date=2019-12-24 }}{{V|21|09|2018}}</ref>.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

<references/>
{{Бөрө районы ауылдары}} 
{{Бөрө районы муниципаль берәмектәре}}
{{Башҡортостан райондары}}

[[Категория:Бөрө районы]]
[[Категория:Башҡортостан райондары]]
Бөрө районы () – Башҡортостандағы муниципаль район. Административ үҙәге – Бөрө ҡалаһы. Районда 61496 кеше йәшәй.

Ағиҙел йылғаһының түбәнге ағымында, республиканың электән үк үҙләштерелгән өлөшөндә урынлашҡан. Үҙәге — Бөрө ҡалаһы. 1930 йылдың  авгусында ойошторолған.

Ауыл халҡы араһында күпселек урыҫтар, мариҙар, татарҙар.

 Географияһы 
Район Ағиҙел буйының убалы тигеҙлегендә, Башҡортостандың төньяҡ урман-дала зонаһында, иң йылы, артыҡ ҡоро булмаған, ауыл хужалығы өсөн уңай климатлы төбәгендә урынлашҡан. Ағиҙелдең уң яры (райондың сите) — Бөрө урман-далаһының төп өлөшө; уның байтаҡ урыны (25—27%) урманлы, һоро тупраҡлы; һыу айырғыс тау һырттарында, йырындар буйында, карст соҡорҙарында имән, йүкә, саған, сәтләүек ағасы, ҡарама үҫә. Һул яҡ яр яғы күбеһенсә дала, ә ере һелтеһеҙләнгән ҡара тупраҡлы. 10—20 км киңлегендә Ағиҙел буйлап һуҙылған үҙән йәнәшәһендәге урман-дала ерҙәренән күп төрлө үҙенсәлекле шарттары менән айырыла.

Үҙәндең уң яҡ яры текә һәм бейек, тәрән йырынлы һул яры — һөҙәк. Туғайын киң болондар, ҡыуаҡлыҡтар, ҡалҡыуыраҡ өлөшөн урман биләй. Күлдәр, һаҙматлыҡтар күп. Туғайҙың өҫкө яғы баҫыуҙарҙан тора: улар күбеһенсә баҡса, йәшелсә үҫтереү өсөн файҙаланыла.Урман һәм һыу ҡош-ҡортон, мышы, Америка, Европа шәшкеләрен һәм башҡа тәбиғәт ҡомартҡыларын: Бөрө минераль һыу сығанаҡтарын, Шәмшәҙе күлен, Калинники лесничествоһындағы имән, ҡарағай, ҡарағастарҙы һаҡлау өсөн 1967 йылда Бөрө дәүләт заказнигы ойошторолған.

Ағиҙел буйы ҡомташ ҡатнашмаһы ҡырсын (Бөрө, Ҡарағайлы ҡулауыҡ, Ыласынтау, Березовка һ.б. ятҡ-ҡтар), балсыҡ (Пономаревка), эзбизташ, ҡыҙыл балсыҡ (Бөрө), агрономик руда ятҡылыҡтарына бай. Ҙур булмаған Шелкан нефть ятҡ-ғы асылған. Ағиҙелдең уң ярында, Бөрөнән 5 км өҫтәрәк, Бөрө һыу сығанағы бар. Ул хлорид- натрий-кальцийлы минераль һыу төркөмөнә ҡарай.

 Халыҡ һаны 
1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):

 Иҡтисады 
Бөрө районы сәнәғәте ауыл хужалығы райондары иҫәбенә инә.

Бөрө — республиканың әһәмиәтле индустриаль үҙәге. Березовка ауылында спирт заводы, Баженов ауылында һөйәк оно заводы бар. Бөрө һәм Өфө предприятиеларының ярҙамсы хужалығы, 24 фермер(крәҫтиән) хужалығынан ғибәрәт. Ауыл хужалығы ере 107,6 мең га (бөтөн район еренең 63,2%), шул иҫәптән һөрөнтө ер — 69,7 мең га, сабынлыҡ — 17,3 мең, көтөүлек 20,2 мең га. Район игенселек, һөт-ит малсылығы, сусҡасылыҡ, йәшелсә, картуф үҫтереү буйынса махсуслашҡан. Умартасылыҡ, балыҡсылыҡ үҫтерелә.

Махсуслаштырылған хужалыҡтар: Бөрө емеш-еләк питомнигы; “Родник" (“Сады Башкирии" ПБ); Калинники йәшелсә-һөт, Бөрө мал һимертеү совхоздары; Башҡортостан малсылыҡ һәм мал аҙығы етештереү ғилми-тикшеренеү институтының Бөрө тәжрибә хужалығы бар.

 Транспорт 
Районды Өфө—Нефтекама автомобиль юлы киҫеп үтә. Был юлдан Баженово— Мишкә—Ҡариҙел яҡтарына автомобиль юлы айырылып китә.

 Социаль-мәҙәни өлкә 
Районда 45 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 19 урта мәктәп; 26 дөйөм китапхана, 38 клуб учреждениеһы, пульмонология профилендәге “Пономаревка" шифаханаһы, “Шәмшәҙе күле", “Сосновый бор" ял йорттары бар.

 Билдәле шәхестәр 
 Беляев Сергей Егорович (19.03.1938—9.10.2003), ғалим-педиатр, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1974), профессор (1978). Рәсәй Федерацияһының (2002) һәм Башҡорт АССР-ының (1986) атҡаҙанған фән эшмәкәре. СССР‑ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1982). Иҫке Ежов ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Беляев Сергей Егорович .
 Рябов Фёдор Андреевич (20.01.1914—5.02.1962), ауыл хужалығы алдынғыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының өсөнсө саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1951—1955). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948). Тартыш ауылынан.
 Шерстобитов Евгений Павлович (24.09.1938), хеҙмәт ветераны, 1961—1999 йылдарҙа «Өфөоргсинтез» берләшмәһенең компрессор ҡулайламаһы машинисы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1980). Костарев ауылынанБашкирская энциклопедия — Шерстобитов Евгений Павлович .

 Иҫкәрмәләр 

 

Категория:Бөрө районы
Категория:Башҡортостан райондары