8 апрель
{{Ук}}
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-04-01}}
'''8 апрель''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 98-се ([[кәбисә йыл]]ында 99-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 267 көн ҡала.
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || 
== {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == 
;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара 
* {{Ер}}: Сиғандар көнө.
** Топ-менеджерҙар көнө.
** Фэн-шуй көнө.
** Янғын һүндереү баҫҡысы көнө.
;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли 
* {{Флагификация|Россия}}: Аннимация көнө
;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри
* {{Флагификация|Россия}}: Хәрби комиссариат хеҙмәткәрҙәре көнө.
* {{Флагификация|Белоруссия}}: Хәрби комиссариат хеҙмәткәрҙәре көнө.
}}</onlyinclude> 
== {{Ваҡиғалар}} ==
* [[1766]]: [[АҠШ]]-та янғын һүндереү баҫҡысына патент алына.
* [[1820]]: [[Греция]]ның Милос утрауында бөгөн [[Венера Милосская]] исеме менән билдәлелек алған статуя табыла.

== {{Тыуым}} ==
=== Башҡортостан менән бәйле шәхестәр ===
==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || 
* [[Бларамберг Иван Фёдорович]] (1800—8.12.1878), [[Рәсәй империяһы]]ның хәрби һәм дәүләт эшмәкәре, топограф. 1843 йылдан [[Ырымбур]] айырым корпусының обер-квартирмейстер вазифаһын башҡарыусы һәм 1845—1855 йылдарҙа обер- квартирмейстеры. 1836 йылда һәм 1841—1855 йылдарҙа — [[Кавказ]], [[Төркөстан генерал-губернаторлығы|Төркөстан]] һәм [[Урал тауҙары|Урал]], 1837—1840 йылдарҙа Фарсы иле буйлап географик экспедицияларҙа ҡатнашыусы; [[башҡорттар]], [[татарҙар]], [[сыуаштар]] һәм башҡа халыҡтар тураһында тасуирламалар авторы. [[Вятка губернаһы|Вятка]], [[Ҡазан губернаһы|Ҡазан]] һәм [[Ырымбур губернаһы|Ырымбур]] губерналарында топография һәм картаға төшөрөү эштәре етәксеһе. Генерал-лейтенант (1862). 3-сө (1846) һәм 4-се (1831) дәрәжә Изге Владимир, Аҡ Бөркөт, 2-се (1841) һәм 3-сө (1830) дәрәжә Изге Анна, 3-сө дәрәжә Изге Станислав (1833) ордендары кавалеры. Сығышы менән [[Германия]]ның Майндағы Франкфурт ҡалаһынан, 1824 йылда [[Рәсәй империяһы|Рәсәй]] подданныйлығын ҡабул итә.  
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Сәлиев Рәүил Зия улы]] (1940), ғалим-философ, социолог, юғары мәктәп эшмәкәре. 1990—1993 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]]ның Сибай филиалы директоры, 1993—2009 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы. Философия фәндәре кандидаты (1981), доцент (1990). [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Баймаҡ районы]] [[Түбә]] ауылынан.
* [[Шаталов Юрий Сергеевич]] (1940—1.09.1999), ғалим-инженер механик. 1966—1999 йылдарҙа (өҙөклөк менән) [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1983 йылдан йылылыҡ техникаһының теоретик нигеҙҙәре кафедраһы, 1987 йылдан — ғәмәли математика һәм 1991—1998 йылдарҙа математика кафедраһы мөдире.  Техник фәндәр докторы (1981), профессор (1985). Башҡортостандың атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1992). Сығышы менән хәҙерге [[Бүрәт Республикаһы]]ның Баунтов эвенк районы Уакит ҡасабаһынан.
* [[Мельников Александр Филиппович]] (1960), хеҙмәт алдынғыһы. [[Көйөргәҙе районы]] «А7 Агро-РБ» йәмғиәте механизаторы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Сығышы менән ошо райондың [[Иҫке Отрада]] ауылынан.  }}
}}</onlyinclude>

==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || 
* [[Барый Ноғоманов]] (1936—19.02.2022), [[Журналистика|журналист]] һәм [[әҙәбиәт|яҙыусы]]. 1967—1997 йылдарҙа [[ГТРК Башҡортостан|Башҡорт АССР-ының Телевидение һәм радиотапшырыуҙар буйынса дәүләт комитеты]], [[«Ағиҙел» журналы]], [[Башҡортостан китап нәшриәте]] һәм хәҙерге [[«Башҡортостан» гәзите]] хеҙмәткәре. 1979 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1991), И. Мырҙаҡаев-Балапанов (2004) һәм [[Фәтих Кәрим]] (2013) исемендәге премиялар лауреаты.
* [[Хәбиров Ильиз Ҡәүи улы]] (1951), [[фән|ғалим]]-[[Агрономия|агроном]]-тупраҡ белгесе. 1973 йылдан хәҙерге [[Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәге]] [[Биология институты]]ның ғилми хеҙмәткәре, 1983 йылдан — өлкән, 1992 йылдан — төп ғилми хеҙмәткәр. 1994 йылдан [[Башҡорт дәүләт аграр университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2013 йылға тиклем тупраҡ ғилеме, ботаника һәм үҫемлектәр селекцияһы кафедраһы мөдире. Биология фәндәре докторы (1992), профессор (1997). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001), Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2001). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Яңауыл районы]] [[Ҡом (Яңауыл районы)|Ҡом]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Диярова Люция Миңлебай ҡыҙы]] (1946), хеҙмәт ветераны. 1967—2001 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ районы]] «Стәрлетамаҡ» совхозының малсылыҡ бригадиры һәм ферма мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1995), райондың почётлы гражданы (2002). Сығышы менән «Стәрлетамаҡ» совхозының Үҙәк усадьбаһынан.  
* [[Шәмиғолов Рәйес Сәлмән улы]] (1941), [[ауыл хужалығы]] ветераны. [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры, [[Учалы районы]]ның почётлы гражданы (2012). Сығышы менән ошо райондың [[Ялсығол]] ауылынан.  }}
}}</onlyinclude>

==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || 
* [[Сәйфуллин Әбүзәр Хәкимйән улы]] (1927—16.09.1996), [[мәғариф]] һәм [[КПСС|партия]] органдары ветераны, тыуған яҡты өйрәнеүсе, йәмәғәтсе. [[КПСС]]-тың [[Салауат районы|Салауат район]] комитетының элекке бүлек мөдире. [[Әлкә]] урта мәктәбендә тыуған яҡты өйрәнеү музейын ойоштороусыларҙың береһе. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1994). Сығышы менән ошо райондың [[Таймый]] ауылынан.
* [[Казанцев Маркел Максимович]] (1932—2004), [[ауыл хужалығы]] алдынғыһы. [[Баҡалы районы]] «Ҡыҙыл партизан» колхозының элекке механизаторы. [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1966). Сығышы менән ошо райондың [[Нуғайбәк]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Дегтярёв Александр Николаевич]] (1952), [[фән|ғалим]]-[[иҡтисад|иҡтисадсы]], [[дәүләт]] эшмәкәре. 1990—2011 йылдарҙа [[Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университеты|Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис академияһы]] ректоры. 2014—2015 йылдарҙа [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]] ректоры вазифаһын башҡарыусы. 2016 йылдан [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]]ның вице-президенты, бер үк ваҡытта 2020 йылдан Башҡортостан Республикаһы Стратегик тикшеренеүҙәр институты директоры. Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһы академигы, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2012), иҡтисад фәндәре  докторы (2002), профессор (1997). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның VI саҡырылыш (2011—2016) [[Дәүләт думаһы]] һәм Башҡортостан Республикаһының өсөнсө (2003—2008) һәм дүртенсе (2008—2013) саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2002) һәм атҡаҙанған иҡтисадсыһы (2021), Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2002). [[Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)|Халыҡтар дуҫлығы ордены]] кавалеры (2012).
* [[Шапурова Асия Хисаметдин ҡыҙы]] (1952), [[Муниципаль район|муниципаль]] хеҙмәт ветераны. [[Асҡын районы]] халыҡҡа социаль хеҙмәт күрһәтеү бүлегенең элекке инспекторы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡты социаль яҡлау хеҙмәткәре. Сығышы менән ошо райондан.
* [[Мостафина Светлана Анатольевна]] (1967), ғалим-[[математик]]. 1993 йылдан [[Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институты]] һәм хәҙерге [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2008 йылдан [[математика]] һәм [[информатика]], 2009 йылдан — математик моделдәр әҙерләү кафедраһы мөдире, 2011 йылдан — физика-математика факультеты деканы. Физика-математика фәндәре докторы (2007), профессор. (2008). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2015), Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2011). }}
}}</onlyinclude>

==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || 
* [[Әхмәҙуллин Илдус Һаҙиулла улы]] (1938), [[Инженерлыҡ эше|инженер]]-[[Төҙөлөш|төҙөүсе]], йәмәғәтсе, үҙешмәкәр сәнғәттә ҡатнашыусы. 1982—1994 йылдарҙа [[Ҡыйғы районы|Ҡыйғы]] торлаҡ-коммуналь хужалыҡ идаралығы начальнигы, артабан үҙәк баҙар директоры, бер нисә саҡырылыш район советының элекке депутаты. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәткәре. [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры. Райондың почётлы гражданы.
* [[Зөлфирә Фәрхетдинова]] (1943), [[опера]] [[йыр]]сыһы, [[фән|ғалим]]-[[Педагогика|педагог]]. 1969—2004 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]] солисы, бер үк ваҡытта 1999 йылдан [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]]ның [[музыка]]ль белем биреү кафедраһы мөдире, 2012 йылдан — [[уҡытыусы]]. 1974 йылдан [[СССР]] Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. [[Педагогика|Педагогия]] фәндәре кандидаты (2004), профессор (2013). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған [[сәнғәт]] эшмәкәре (2012), [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (1994), [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры (2018). 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Игебаева Роза Бүребай ҡыҙы]] (1948), педагог. 1970—2004 йылдарҙа [[Хәйбулла районы]] [[Ғәлиәхмәт]] мәктәбе уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 1971—1974 йылдарҙа кластан тыш эштәрҙе ойоштороусы, 1977—1989 йылдарҙа директорҙың уҡытыу, 1990—2004 йылдарҙа — уҡытыу-тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары. [[Рәсәй]]ҙең халыҡ мәғарифы отличнигы (1991). Сығышы менән ошо райондың [[Һаҡмар Наҙарғол]] ауылынан.
* [[Крыжевский Ян Юлианович]] (1948), [[Һынлы сәнғәт|рәссам]]. 1975 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. [[Ленин комсомолы премияһы]] лауреаты (1976). [[Башҡортостан|Республика]], төбәк-ара, [[Бөтә Рәсәй]] һәм [[Бөтә Союз]] ижади күргәҙмәләрендә ҡатнашыусы. Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. 
* [[Баһманова-Шведова Нурзиә Яхъя ҡыҙы]] (1963), [[спорт]]сы. [[Еңел атлетика]] буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы (1992) һәм атҡаҙанған (2000) спорт мастеры. 100 километрға йүгереү буйынса [[Ер|донъя]] (1992) һәм [[Европа]] (1994, команда иҫәбендә) чемпионы. 
* [[Мөҡминов Салауат Венер улы]] (1963), [[иҡтисад]]сы, [[ауыл хужалығы]] һәм [[муниципаль район|муниципаль орган]] хеҙмәткәре. 2013 йылдан [[Дүртөйлө районы|Дүртөйлө район]] хакимиәте башлығы урынбаҫары — финанс идаралығы начальнигы. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы]]. Сығышы менән ошо райондың [[Үткен]] ауылынан.  }}
}}</onlyinclude>

==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || 
* [[Ямалиев Сәлих Ямалетдин улы]] (1889—1.07.1938), [[Педагогика|педагог]], [[мәғариф]] һәм [[дәүләт]] органы хеҙмәткәре. [[Беренсе донъя һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1923—1930 йылдарҙа [[Бәләбәй педагогия колледжы|Бәләбәй педагогия техникумы]] директоры, 1936—1937 йылдарҙа [[Башҡорт АССР-ы]]ның мәғариф халыҡ комиссары урынбаҫары. Сәйәси золом ҡорбаны.   
* [[Арыҫланов Роберт Мөтиғулла улы]] (1934—12.08.2021), [[ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитеты|комсомол]], [[КПСС|партия,]] дәүләт һәм мәғариф органдары хеҙмәткәре. 1978–1990 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының мәғариф министры урынбаҫары. [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены|Халыҡтар Дуҫлығы]] (1986) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] ордендары кавалеры. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Илһамов Марат Әҡсән улы]] (1934), [[Инженерлыҡ эше|инженер-механик]]-[[ғалим]]. 2001—2009 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның тотош мөхиттәр механикаһы кафедраһы мөдире. [[Рәсәй]] Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]] академигы (1998), [[физика]]-[[математика]] [[фән докторы|фәндәре докторы]] (1970), профессор (1972). [[Башҡортостан]]дың (2003) һәм [[Татарстан]]дың (2012) [[Фән]] һәм [[техника]] өлкәһендәге дәүләт премиялары лауреаты. «Почёт Билдәһе» (1976), [[Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй)|Дуҫлыҡ]] (1995) һәм [[Салауат Юлаев (орден)|Салауат Юлаев]] (2004) ордендары кавалеры.
* [[Ғүмәров Рәхмир Ильяс улы]] (1939—2019), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. 1956—2012 йылдарҙа [[Хәйбулла районы]] «Аҡъяр» [[совхоз]]ы [[Малсылыҡ|малсыһы]], 2-се һәм 5-се бүлексәләр идарасыһы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1973). Сығышы менән ошо райондың [[Аҡъюл]] [[ауыл]]ынан. 
* [[Щербина Тамара Дмитриевна]] (1939), инженер. 1971—1999 йылдарҙа Өфө полиграфия комбинатының инженер-[[Технология|технологы]]. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған [[мәҙәниәт]] хеҙмәткәре.  
* [[Мороз Галина Ивановна]] (1949), педиатр-табип, йәмәғәтсе. 1990—2004 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ]] үҙәк ҡала дауаханаһының балалыҡ һәм бала табыуға ярҙам итеү хеҙмәте етәксеһе. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш (1990—1993) [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы. Стәрлетамаҡтың почётлы [[граждан]]ы. 
* [[Нәҙершина Мәрйәм Усман ҡыҙы]] (1949), педагог. 1968 йылдан [[Баймаҡ районы|Баймаҡ]] һәм [[Әбйәлил районы]] [[мәктәп]]тәре, 1978—2011 йылдарҙа [[Баймаҡ ауыл хужалығы техникумы]] [[уҡытыусы]]һы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы. 
* [[Хәсәнов Салауат Рафаэль улы]] (1964), хирург. [[Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһы]]ның бүлек мөдире. Рәсәйҙең һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. Салауат Юлаев ордены кавалеры. Сығышы менән [[хәрби хеҙмәткәр]] [[ғаилә]]һенән, хәҙерге [[Беларусь Республикаһы]]нда тыуған.  }}

}}</onlyinclude>

=== Дөйөм исемлек ===
''<categorytree depth="0">Категория:8 апрелдә тыуғандар</categorytree>''
* [[1795]]: Владимир Раевский, [[Рәсәй империяһы]] шағиры, публицист, декабрист.
* [[1870]]: Александр Безредка, [[Франция]] [[Микробиология|микробиолог]]ы, иммунолог.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1875]]: Альберт I, 1909—1934 йылдарҙа [[Бельгия]] короле.
* [[1875]]: Леонид Старокадомский, Рәсәй империяһы һәм [[СССР]] табибы, [[Поляр түңәрәк|поляр төбәкте]] тикшереүсе, [[Төньяҡ Боҙло океан]]дағы [[Төньяҡ Ер|Төньяҡ Ер архипелагын]] асыусы.
* [[1930]]: Рәшит Мәрҙиханов, СССР-ҙың театр актёры, [[Татарстан]]дың халыҡ артисы (1991).
* [[1935]]: Николай Рашеев, СССР һәм [[Украина]] кинорежиссёры, сценарист һәм актёр, Украинаның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2000).
* [[1955]]: Александр Чивадзе, [[футбол]]сы, СССР йыйылма командаһы капитаны, 1980 йылғы [[Олимпия уйындары]]ның бронза призёры.  }}

== {{Үлем}} == 
''<categorytree depth="0">Категория:8 апрелдә вафат булғандар</categorytree>''

== {{Йыл көндәре}} ==
{{Календарь}}
{{Айҙар}}

{{Навигация
|Тема = {{PAGENAME}}
|Викисклад = Category:8 April
}}

[[Категория:Йыл көндәре|Г08]]
[[Категория:8 апрель]]
8 апрель — григориан стиле буйынса йылдың 98-се (кәбисә йылында 99-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 267 көн ҡала.
 
  
 1766: АҠШ-та янғын һүндереү баҫҡысына патент алына.
 1820: Грецияның Милос утрауында бөгөн Венера Милосская исеме менән билдәлелек алған статуя табыла.

  
 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр 
 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 Дөйөм исемлек 

 1795: Владимир Раевский, Рәсәй империяһы шағиры, публицист, декабрист.
 1870: Александр Безредка, Франция микробиологы, иммунолог.

   

  

Г08
Категория:8 апрель