1 март
{{Ук}}
'''1 март''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 60-сы ([[кәбисә йыл]]ында 61-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 305 көн ҡала.
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-03-01}}
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || 
== {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == 
;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара
* {{Флаг ООН}} [[БМО]]: Наркомания һәм наркобизнесҡа ҡаршы көрәш көнө.
* {{Ер}} [[Ер]]: Бөтә донъя граждандар оборонаһы көнө.
** Егеттәр көнө.  
** {{comment|Маҡтау һүҙе|комплимент}} көнө. 
** Ҡоймаҡ көнө.
;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли 
* {{Флагификация|АҠШ}}: Спорт оҫталығы көнө.
* {{Флагификация|Босния и Герцеговина}}: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
* {{Флагификация|Казахстан}}: Рәхмәт көнө.
* {{Флагификация|Монголия}}: Патриоттар көнө.
* {{Флагификация|Парагвай}}: Геройҙар көнө.
* {{Флагификация|Рәсәй}}: [[Бесәй]] көнө.
* {{Флагификация|Япония}}: Тыныслыҡ өсөн көрәш көнө.
==== Төбәк байрамдары ====
* {{Флагификация|Башҡортостан}}: Башҡорт ғаиләһе көнө.
;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри
* {{Флагификация|Россия}}: Эске эштәр министрлығының эксперт-криминалист хеҙмәте көнө.
}}</onlyinclude> 
== {{Ваҡиғалар}} ==
* 1325 йыл: [[Мәскәү]] Рус дәүләтенең сиркәү үҙәгенә әүерелә: Мәскәү кенәзе Иван Калита митрополит Петрҙы [[Владимир (ҡала)|Владимирҙан]] Мәскәүгә күсергә күндерә. 
* 1498 йыл: [[Васко да Гама]] [[Мозамбик]]ҡа аяҡ баҫа.
* 1555 йыл: [[Нострадамус]] үҙенең фал китабын баҫтыра. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* 1565 йыл: [[Бразилия]]ла [[Португалия]] колонияһы булараҡ [[Рио-де-Жанейро]]ға нигеҙ һалына. 20 йылдан ҡалала 4 мең кеше була.    
* 1638 йыл: [[Төньяҡ Америка]]ға [[Швеция]]нан тәүге күскенселәр килә.  
* [[1700]]: [[Пётр I]] Провиант приказын булдыра, был [[Рәсәй империяһы]] армияһының тыл хеҙмәтенә нигеҙ һала.
* [[1711]]: [[Бөйөк Британия]] журналы «Спектейтор»ҙың беренсе һаны сыға. 
* [[1762]]: Петр III дворяндарҙы мәжбүри дәүләт хеҙмәтенән азат иткән «Дворян иреклеге хаҡында ҡарар» сығара.
* [[1767]]: Король Карл III [[Испания]]нан иезуиттар орденын ҡыуа. 
* [[1780]]: [[Пенсильвания]] штаты [[АҠШ]]-та беренсе булып [[ҡоллоҡ]]то тыя.
* [[1781]]: АҠШ-та Конфедерация статьялары — илдең тәүге конституцион документы үҙ көсөнә инә.
* [[1790]]: АҠШ-та тәүге халыҡ иҫәбен алыу үтә. [[Индейҙар]] халыҡ иҫәбен алыуҙа ҡатнашмай.
* [[1803]]: [[Огайо]] АҠШ-тың 17-се штаты итеп иғлан ителә.
* [[1810]]: Император [[Александр I]] манифесы менән [[Абхазия]] [[Рәсәй империяһы]]на ҡушыла. 
* [[1845]]: АҠШ президенты Джон Тайлер [[Техас]]тың АҠШ юрисдикцияһы аҫтына ҡабул ителеүе тураһында законға ҡул ҡуя.
* [[1861]]: Көньяҡ Каролина, Миссисипи, Флорида, Алабама, Джорджия һәм Луизиана артынса Техас АҠШ составынан сыға.
* [[1867]]: [[Небраска]] АҠШ-тың 37-се штаты итеп иғлан ителә.
* [[1869]]: [[Дмитрий Менделеев]] [[химик элементтарҙың периодик системаһы]]н төҙөй.
* [[1872]]: Йеллоустоунда АҠШ-тың беренсе милли паркы асыла.
* [[1912]]: Альберт Берри осоп барған [[самолёт]]тан тәүге тапҡыр [[Парашют спорты|парашют]] менән һикерә.
* [[1918]]: Башҡортостан ваҡытлы революцион советының органы — [[Башҡортостан (гәзит)|«Башҡурдистан»]] гәзите сыға башлай.
* [[1918]]: [[Стәрлетамаҡ]]та тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы асыла.
* [[1919]]: Совет милицияһы органдарында суд экспертизаһы булдырыла.
* [[1920]]: [[Бүрәт Республикаһы|Бүрәт АССР-ы]] ойошторола.
* [[1927]]: [[Италия]] банкы национализациялана.
* [[1928]]: АҠШ-та Герберт Эванс алтынсы [[Витаминдар|витаминды]] аса, ул Ғ витамины исемен ала.
* [[1930]]: Мәскәү авиация институты ойошторола.
* [[1938]]: Табиптарҙың 1-се Бөтә Башҡортостан съезы асыла.
* [[1947]]: [[Халыҡ-ара валюта фонды]] үҙ эшен башлай.
* [[1953]]: [[Азатлыҡ радиоһы|«Азатлыҡ» радиоһы]] тәүге тапҡыр эфирға сыға.
* [[1959]]: [[Башҡортостан юлдаш телевидениеһы|Башҡортостан телевидениеһының]] даими тапшырыуҙары башлана.
* [[1960]]: [[Гвинея]] франктан баш тарта һәм үҙ аҡсаһын индерә.
* [[1960]]: «Известия» гәзитенең йәкшәмбе ҡушымтаһы «Неделя» сыға башлай.
* [[1961]]: АҠШ президенты Джон Кеннеди Тыныслыҡ корпусы федераль агентлығын булдырыу тураһында белдерә.
* [[1962]]: Гарден-ситиҙа (Мичиган) «Кей-Март» сауҙа селтәренең беренсе магазины асыла, әле АҠШ-та иң эреләрҙең береһе. 
* [[1966]]: Совет автоматик планета-ара «Венера-3» станцияһы донъяла тәүге булып [[Венера (планета)|Венера планетаһының]] өҫтөнә төшә.
* [[1969]]: «Мелеузгоргаз» (хәҙер «Мелеузгаз») тресы ойошторола.
* [[1970]]: [[Зимбабве|Родезия]] [[Бөйөк Британия]]нан бойондороҡһоҙлоғо тураһында иғлан итә.
* [[1976]]: Бөйөк Британия парламенты яңы юл ҡағиҙәләрен хуплай, улар буйынса хәүефһеҙлек ҡайыштарын ҡулланыу мотлаҡ була башлай.
* [[1977]]: [[Киев]]та [[Украина]] философы Григорий Сковородаға һәйкәл асыла.
* [[1978]]: [[Швейцария]]лағы ҡәберенән [[Чарли Чаплин]]дың мәйетен урлайҙар.
* [[1980]]: [[Пентагон]] бойороғо буйынса «тиҙ йәйелдереү көстәре»н ойоштороу башлана.
* [[1984]]: [[Ленинград]] һәм [[Мәскәү]] араһында «ЭР200» тиҙ йөрөшлө электропоезының даими хәрәкәте башлана.
* [[1990]]: [[СССР]] һәм [[Ватикан]] араһында даими вәкиллектәр кимәлендә дипломатик мөнәсәбәттәр урынлаштырыла.
* [[1994]]: [[Гатчина]]ла ([[Ленинград өлкәһе]]) «Әҙәбиәт һәм кино» тәүге Рәсәй кинофестивале башлана.
* [[1996]]: Оборона министрлығының «Свободный» космодромы сафҡа инә.
* [[1998]]: [[Европа берләшмәһе]] һәм [[Украина]] араһында партнерлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеү үҙ көсөнә инә.
* [[2001]]: [[Рәсәй]] һәм [[Грузия]] араһында виза режимы индерелә.
* [[2011]]: Рәсәйҙә «Полиция тураһында» закон үҙ көсөнә инә.  }}

== {{Тыуым}} ==
=== Башҡортостан менән бәйле шәхестәр ===
==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || 
* [[Елисеев Федот Васильевич]] (1915—21.05.2004), хәрби хеҙмәткәр, гвардия полковнигы. 1952—1963 йылдарҙа [[Ҡурған (ҡала)|Ҡурған]] ҡалаһы хәрби комиссары. [[Бөйөк Ватан һуғышы|Бөйөк Ватан]] һәм совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. [[Советтар Союзы Геройы]] (1943). 
* [[Әбдүшев Хәбибулла Бәхтигәрәй улы]] (1920—23.12.1998), [[ауыл хужалығы]] алдынғыһы. 1953 йылдан [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Фёдоровка районы]] М. В. Фрунзе исемендәге колхозда трактор бригадаһы бригадиры, 1966 йылдан — агроном, 1969—1980 йылдарҙа машина-трактор оҫтаханаһы мөдире. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1966). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның Фёдоровка районы [[Денис]] ауылынан.  
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Ғабдулла Байбурин]] (1925—19.04.1994), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яҙыусы, [[тәржемә]]се. 1963 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. [[РСФСР]]-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1985). I дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] ордены (1985) кавалеры. 
* [[Мамлиев Рәшит Фәрит улы]] (1945), [[Төҙөлөш|төҙөүсе]], хужалыҡ эшмәкәре, йәмәғәтсе, ғалим-инженер. 1992—2006 йылдарҙа [[Өфө]]ләге «Эре панелле йорттар төҙөү» берекмәһенең генераль директоры. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. 2006 йылдан Башҡортостан Республикаһының Төҙөүселәр союзы рәйесе. Техник фәндәр кандидаты. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның һәм Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған төҙөүсеһе, [[Рәсәй]]ҙең почётлы төҙөүсеһе. [[«Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Шишмә районы]] [[Шишмә]] ауылынан. 
* [[Герасимов Николай Дмитриевич]] (1950—12.01.2012), хужалыҡ эшмәкәре. 1990—2012 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ икмәк комбинаты]]ның генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған аҙыҡ-түлек индустрияһы хеҙмәткәре, Рәсәйҙең почётлы [[икмәк]] бешереүсеһе. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Стәрлетамаҡ районы]] [[Владимировка (Стәрлетамаҡ районы)|Владимировка]] ауылынан.
* [[Гүзәл Ғәлиева]] (1955), шағир, журналист һәм тәржемәсе, 1987 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.  }}
}}</onlyinclude>

==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || 
* [[Катаринский Василий Владимирович]] (1846—20.05.1902), [[Рәсәй империяһы]]ның [[Тел ғилеме|тел белгесе]], [[Педагогика|педагог]], мәғрифәтсе. Рус графикаһы нигеҙендә төҙөлгән [[«Букварь для башкиръ»]] дәреслеге, [[Рус теле|русса]]-[[башҡортса]] һәм башҡортса-русса һүҙлектәр авторы.  
* [[Алексеева Людмила (Люция) Ивановна]] (1931—27.06.2008), пианист, педагог. 1956—1970 йылдарҙа [[Өфө сәнғәт училищеһы]], 1970 йылдан хәҙерге [[Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1993—2000 йылдарҙа махсус фортепьяно кафедраһы мөдире. Профессор (1994). [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы]] (1993). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Арҙаширова (Рәхимова) Мәрйәм Бәҙғи ҡыҙы]] (1946), сәләмәтлек һаҡлау өлкәһе ветераны. [[Ауырғазы районы]] [[Ишле (Ауырғазы районы)|Ишле]] участка дауаханаһының табип-терапевы һәм элекке баш табибы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1997), райондың почётлы гражданы (2012).
* [[Ефимов Георгий Емельянович]] (1946—22.12.2014), [[фән|ғалим]]-эпидемиолог. 1974 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1979—1988 йылдарҙа лаборатория мөдире; 1988 йылдан Курортология һәм физиотерапия үҙәк ғилми-тикшеренеү институты Евпатория филиалының бүлек мөдире; 2005 йылдан — [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]]ның эпидемиология кафедраһы мөдире. Медицина  фәндәре докторы (2000), профессор (2001). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2002). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Шаран районы]] Яңы Георгиевка ауылынан.
* [[Кетов Александр Иванович]] (1946), [[ауыл хужалығы]] ветераны. 1975 йылдан [[Балаҡатай районы]] «Урал» колхозының баш инженеры.  Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1996). Сығышы менән ошо райондың [[Ямаш (Балаҡатай районы)|Ямаш]] ауылынан.
* [[Филлипов Пётр Николаевич]] (1946), махсус урта мәктәп ветераны. Өфө автотранспорт техникумының (хәҙер колледж) элекке уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре.
* [[Абдуллин Байрас Фоат улы]] (1951—8.05.2004), хәрби дирижёр, тромбонсы, композитор, педагог. Эске хеҙмәт подполковнигы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1994).
* [[Хәсәнова Рәмилә Әхмәтхан ҡыҙы]] (1951), һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны. 1974 йылдан [[Балаҡатай районы|Балаҡатай]] үҙәк район дауаханаһы фельдшеры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған медицина хеҙмәткәре (1995). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Мәсетле районы]] [[Йыланыш (Мәсетле районы)|Йыланыш]] ауылынан.
* [[Зифа Нагаева]] (1956), [[йыр]]сы, [[Шиғриәт|шағир]], композитор, 1996—2013 йылдарҙа радио тапшырыуҙар алып барыусы. [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (2020) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2003), [[Татарстан Республикаһы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2011) һәм халыҡ артисы (2022). [[Ауырғазы районы]]ның [[Ғәлимйән Ибраһимов]] исемендәге премияһы лауреаты (2006).  }}
}}</onlyinclude>

==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || 
* [[Горин Анатолий Сергеевич]] (1922—14.11.1981), [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугире, штурм авиацияһы лётчигы, капитан (1957). [[Советтар Союзы Геройы]] (1946). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ғафури районы]] [[Красноусол]] ауылынан.
* [[Мусин Вара Ҡәниф улы]] (1922—29.04.2001), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре, Бөйөк Ватан һуғышында һәм Еңеү Парадында ҡатнашыусы. 1974—1982 йылдарҙа [[Мәсетле районы]] «Комсомолец» колхозы агрономы. 2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры (1985). Сығышы менән ошо райондың [[Дыуан-Мәсетле]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Абыҙгилдин Абрек Әмир улы]] (1937—24.12.2013), рәссам, йәмәғәтсе. 1974 йылдан [[СССР]] Рәссамдар союзы ағзаһы. 1993—2013 йылдарҙа [[Татарстан]] Рәссамдәр союзының идара рәйесе. [[Рәсәй]] Художество академияһының мөхбир ағзаһы (2008). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның халыҡ рәссамы (2009). [[Татар АССР-ы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1986). [[Татарстан Республикаһы]]ның Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1997). Сығышы менән [[Баймаҡ]] ҡалаһынан.
* [[Бабиков Геннадий Иванович]] (1937), һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны, табип. 1968—2000 йылдарҙа «Кумертау» станцияһы дауаханаһының баш табибы. Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы. [[Күмертау]] ҡалаһының почётлы гражданы. 
* [[Хәрипов Фәтхелбаян Солтангәрәй улы]] (1942), ауыл хужалығы ветераны. [[Балтас районы]] «Рассвет» хужалығының элекке тракторсыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2001). Сығышы менән ошо райондан.
* [[Әбдрәхимов Юнир Рәхим улы]] (1942), юғары мәктәп ветераны, [[фән|ғалим]]-[[технология|инженер-технолог]]. 1967 йылдан [[Өфө нефть институты]] һәм [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2005—2015 йылдарҙа сәнәғәт именлеге һәм хеҙмәтте һаҡлау кафедраһы мөдире. Техник фәндәр докторы (1994), профессор (1996). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы (1998), Рәсәйҙең почётлы юғары белем биреү хеҙмәткәре (2017). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Күгәрсен районы]] [[Тәүәкән]] ауылынан. 
* [[Дауытов Салауат Әхәт улы]] (1947), хеҙмәт һәм [[КПСС|партия]] органдары ветераны, йәмәғәтсе. 1966 йылдан [[Салауат нефть химияһы комбинаты]]ның, 1978 йылдан «Салауатнефтехимремстрой» тресының яуаплы хеҙмәткәре; 1983—1991 йылдарҙа [[КПСС]]-тың [[Салауат (ҡала)|Салауат ҡала]] комитетының икенсе секретары. Башҡортостан Республикаһының 1—3-сө саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]], 14—16-сы саҡырылыш Салауат ҡала Советы депутаты. 
* [[Недорезков Владимир Дмитриевич]] (1947), ауыл хужалығы, партия органдары, юғары мәктәп һәм дәүләт хеҙмәте ветераны, ғалим-агроном. 1995 йылдан — Башҡортостан Республикаһының ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек министрының беренсе урынбаҫары; 1997 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Премьер-Министры урынбаҫары; 1999—2007 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт аграр университеты]] ректоры. Башҡортостан Республикаһының 2-се (1999—2003) һәм 3-сө (2003—2008) саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (2003), профессор (2002). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1994) һәм физик культура отличнигы (2007), [[РСФСР]]-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1985).  
* [[Хәйруллина Вәҡифә Ғилман ҡыҙы]] (1947), [[фән]] һәм юғары мәктәп ветераны, ғалим-[[Философия|философ]]. 1974 йылдан [[СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалы]] Иҡтисади тикшеренеүҙәр бүлегенең ғилми хеҙмәткәре, 1984 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр. 1989 йылдан (өҙөклөк менән) [[Башҡорт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2008—2010 йылдар [[иҡтисад]]та [[Математика|математик]] ысулдар кафедраһы мөдире вазифаһын башҡарыусы. Иҡтисад фәндәре кандидаты (1983), философия фәндәре докторы (2008). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (2012) һәм [[мәғариф]] отличнигы (2004). 
* [[Русаков Аркадий Никандрович]] (1952), һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны, табип, [[шиғриәт|шағир]] һәм [[проза]]ик. 1981 йылдан [[Фёдоровка районы (Башҡортостан)|Федоровка]] үҙәк район дауаханаһы неврологы. 2007 йылдан Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы. [[Фәтих Кәрим]] исемендәге премия (2004) һәм [[Бәләбәй]] ҡалаһында үткән шиғриәт фестивале лауреаты (2004). Сығышы менән ошо райондың [[Веселовка (Фёдоровка районы)|Веселовка]] ауылынан.
* [[Шалухин Станислав Петрович]] (1952—2.07.2002), шағир, [[музыка]]нт, [[Журналистика|журналист]], [[тәржемә]]се һәм йәмәғәтсе. 1999—2002 йылдарҙа «[[Бельские просторы]]» әҙәби-нәфис журналының шиғриәт бүлеге мөдире. 1990—1995 йылдарҙа [[Өфө]] ҡала Советы депутаты. 2000 йылдан [[Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы]] ағзаһы.   }}
}}</onlyinclude>

==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || 
* [[Хәким Ғиләжев]] (1923—14.11.1997), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашҡан [[яҙыусы]] һәм [[Журналистика|журналист]]. 1968—1973 йылдарҙа [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы]]ның идара рәйесе. 1950 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. [[РСФСР]]-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1983), [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Салауат Юлаев исемендәге премия|Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] лауреаты (1973). 1-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] (1944) һәм [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1971) ордендары кавалеры. 
* [[Яруллин Барый Һәҙиулла улы]] (1923—25.12.2010), [[ауыл хужалығы]], [[мәғариф]], [[КПСС|партия]] һәм [[Муниципаль район|совет]] органдары хеҙмәткәре. Бөйөк Ватан һуғышында һәм Еңеү парадында ҡатнашыусы. 1965 йылдан [[КПСС]]-тың [[Салауат районы|Салауат район]] комитетының икенсе секретары, 1969—1976 йылдарҙа район советы башҡарма комитеты рәйесе. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] ордендары кавалеры. Сығышы менән ошо райондың [[Таймый]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Баҡыев Мөхәмәт Ғәбиҙулла улы]] (1928—9.02.1995), [[КПСС|партия]] органдары хеҙмәткәре. 1962 йылдан КПСС-тың [[Баймаҡ районы|Баймаҡ]], 1965 йылдан [[Ҡыйғы районы|Ҡыйғы]], 1975—1984 йылдарҙа — [[Ғафури районы|Ғафури]] район комитеттарының беренсе секретары. Башҡорт АССР-ының 6—8-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. КПСС-тың 24-се съезы делегаты (1971). [[Ленин ордены|Ленин]], [[Октябрь Революцияһы ордены|Октябрь Революцияһы]], Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены|Халыҡтар Дуҫлығы]] һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Ғафури районы]]ның [[Ҡарлы]] ауылынан. 
* [[Йосопов Харрас Ғәлиәкбәр улы]] (1928—12.02.2006), [[фән|ғалим]]-[[Тел белеме|башҡорт теле белгесе]], [[Педагогика|педагог]]. 1956—2003 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институты]]ның өлкән уҡытыусыһы, кафедра мөдире, тел һәм әҙәбиәт факультеты деканы. Филология фәндәре кандидаты (1956). Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1988), [[СССР]]-ҙың мәғариф отличнигы (1980), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1964). 
* [[Баҡтыбаев Дәмин Хәмит улы]] (1933—2016), [[Малсылыҡ|малсы]]. 1946—1965 һәм 1977—1992 йылдарҙа [[Хәйбулла районы]] Фрунзе исемендәге колхоздың мал ҡараусыһы, 1966—1977 йылдарҙа — [[һарыҡ]] көтөүсеһе. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1986). Сығышы менән ошо райондың [[Аҡъяр (Хәйбулла районы)|Аҡъяр]] ауылынан.
* [[Зайцев Михаил Алексеевич]] (1938—8.07.2010), комсомол, партия, хужалыҡ һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре. 1995—1999 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] Рәйесе, Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы һәм 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. 1997—1999 йылдарҙа [[Рәсәй Федерацияһы]] Федераль Йыйылышының Федерация Советы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы хеҙмәтләндереү тармағының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1998). [[Өфө ҡалаһы]]ның почётлы гражданы.
* [[Мәхмүтйәнов Ринат Сәлих улы]] (1938),төҙөүсе. 1973—1992 йылдарҙа «Востокнефтезаводмонтаж» тресының идарасыһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены|Халыҡтар Дуҫлығы]] һәм [[Салауат Юлаев (орден)|Салауат Юлаев]] ордендары кавалеры. [[Өфө]] ҡалаһының [[Орджоникидзе районы (Өфө)|Орджоникидзе районының]] почётлы гражданы.
* [[Аҡбарова Рәмилә Шәрифйән ҡыҙы]] (1943), малсы, йәмәғәтсе, күп балалы әсә. 1957—1993 йылдарҙа [[Дүртөйлө районы]] «Восток» колхозы һауынсыһы. Башҡорт АССР-ының 11-се саҡырылыш (1985—1990) Юғары Советы депутаты. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған малсыһы (1984). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1982) һәм «Почёт Билдәһе» (1971) ордендары кавалеры. 2-се дәрәжә «Әсәлек миҙалы» менән бүләкләнеүсе (1982). Райондың почётлы гражданы (2011). Сығышы менән [[Миңеште]] ауылынан.
* [[Сөнәев Рәшит Әли улы]] (1943), ғалим-астрофизик. СССР Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1984), Рәсәй Фәндәр академияһы  академигы (1992), [[Башҡортостан]] (1991) һәм [[Татарстан]] (1995) Республикалары Фәндәр академияларының почётлы академигы. Физика‑математика фәндәре докторы (1973), профессор (1987). Рәсәй Федерацияһының Дәүләт премиялары (2000, 2016) лауреаты. Сығышы менән [[Ташкент]] ҡалаһынан. 
* [[Аткин Юнир Тәжетдин улы]] (1948—23.07.2012), [[Агрономия|агроном]], ауыл хужалығы, партия һәм профсоюз органдары хеҙмәткәре. 1975 йылдан [[Баймаҡ районы]] «Алға» колхозының партком секретары, 1979 йылдан «Урал» колхозы рәйесе, 1989—1991 һәм 1995 йылдан «Баймаҡ» совхозының бүлексә идарасыһы, 1999—2001  йылдарҙа агросәнәғәт хеҙмәткәрҙәре һөнәри союзының район комитеты рәйесе. Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1981). Сығышы менән ошо райондың [[Түбәнге Мәмбәт]] ауылынан.
* [[Толкачёв Константин Борисович]] (1953), ғалим-хоҡуҡ белгесе, эске эштәр һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре. 1999 йылдан Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе. Юридик фәндәр докторы (1998), профессор (1998). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының (1997) атҡаҙанған юрисы, Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығының почётлы хеҙмәткәре (2000). Эске хеҙмәт генерал‑майоры (1998). 
* [[Вәлиева Зенфира Ғаяз ҡыҙы]] (1953), малсы. [[Балтас районы]] «Россия» хужалығының элекке машина менән һыйыр һауыу оҫтаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалағы хеҙмәткәре.
* [[Сөләймәнов Айрат Мөҙәрис улы]] (1958), хужалыҡ органдары хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. «Меркурий Инвест» идарасы компанияның генераль директоры. Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре. Сығышы менән хәҙерге [[Ҡырмыҫҡалы районы]]ның [[Ҡырмыҫҡалы (Ҡырмыҫҡалы районы)|Ҡырмыҫҡалы]] ауылынан.
* [[Сирбаев Иҙрис Зәкәрйән улы]] (1968), [[Тау эше|таусы]]. [[Афған һуғышы]]нда ҡатшашыусы. 1992—2007 йылдарҙа Хәйбулла районындағы [[Бүребай тау-байыҡтырыу комбинаты]] эшсеһе. Почётлы таусы (2002). Сығышы менән ошо райондың [[Яңы Украинка (Хәйбулла районы)|Яңы Украинка]] ауылынан.  }}
}}</onlyinclude>

==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || 
* [[Мәһәҙиева Бибикамал Мәһәҙи ҡыҙы]] (1914—22.02.1990), [[театр]] актёры. 1939—1969 йылдарҙа хәҙерге [[Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры]] актрисаһы. 1954 йылдан [[СССР]] Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. [[Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы]] (1964).  
* [[Рафиҡов Мәхмүт Мөхәмәтйән улы]] (1924—4.10.2018), кинооператор. «Центрнаучфильм» фәнни-поуляр һәм уҡыу фильмдары киностудияһының элекке операторы. СССР-ҙың беренсе лётчик-космонавтары, атом һәм водород бомбаларын, атом һыу аҫты кәмәләрен һынау тураһындағы документаль фильмдар авторы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1992). [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] һәм [[Салауат Юлаев (орден)|Салауат Юлаев]] (2014) ордендары кавалеры. «Рәсәй кинематографына индергән юғары өлөшө өсөн» номинацияһында «Ника» кинопремияһы лауреаты (2011). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Майский Әнүәр Әхкәм улы]] (1929—13.08.1989), [[инженерлыҡ эше|инженер‑механик]]-[[фән|ғалим]]. Техник фәндәр кандидаты (1973). 1960—1989 йылдарҙа [[Өфө]]ләге Нефть һәм нефть продукттарын йыйыу, әҙерләү һәм ташыу буйынса Бөтә Союз ғилми-тикшеренеү институты хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1973—1987 йылдарҙа — лаборатория мөдире. СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1983). Сығышы менән хәҙерге [[Силәбе өлкәһе]]нең [[Ҡуҫа районы]] Бөтөрөшкән ауылынан. 
* [[Фазалов Ғаҡый Таһир улы]] (1929—18.10.2018), шахтёр. 1975—1990 йылдарҙа «Кемеровоуголь» берекмәһенең Междуреченск разрезы директоры. [[РСФСР]]‑ҙың атҡаҙанған шахтёры (1984). СССР‑ҙың Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (1984). [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1981). [[Кемерово өлкәһе]] Междуреченск ҡалаһының почётлы гражданы. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Мәсетле районы]] [[Яңы Мөслим (Мәсетле районы)|Яңы Мөслим]] ауылынан. 
* [[Күсемова Азалия Хөсәйен ҡыҙы]] (1939—18.12.2015), [[опера]] [[йыр]]сыһы. 1974—2004 йылдарҙа хәҙерге [[Башҡорт дәүләт академия опера һәм балет театры]] солисы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы, Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (2000). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан. 
* [[Лозовая Галина Фёдоровна]] (1939), провизор-ғалим, йәмәғәтсе. 1985 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] [[уҡытыусы]]һы, шул иҫәптән 1991 йылдан [[медицина]] һәм [[фармакология]] тауарҙарын өйрәнеү курсын алып барыу менән бергә фармацияға идара итеү һәм иҡтисад кафедраһы мөдире. 1996—2007 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Фармакология ассоциацияһы президенты. Фармакология фәндәре докторы (1994), профессор (1995). Сығышы менән хәҙерге [[Краснодар крайы]]ның Приморско‑Ахтарск ҡалаһынан.
* [[Афзалова Римма Шәриф ҡыҙы]] (1949—11.02.2020), табип. 1974 йылдан [[Сибай]] ҡалаһы үҙәк дауаханаһы офтальмологы, 1986—2007 йылдарҙа күҙ микрохирургияһы бүлеге мөдире. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1989), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1984), ҡаланың почётлы гражданы (2005), Иң яҡшы йыл табибы республика конкурсы еңеүсеһе (2003). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы Иҙәш Ҡусҡары ауылынан. 
* [[Исламов Рафаэль Ғәле улы]] (1954—12.10.1998), фоторәссам, инженер, [[педагогика|педагог]]. 1976 йылдан «Башфото “Нур"» берекмәһе инженеры, 1978 йылдан Өфө ҡалаһындағы 1-се, 1981 йылдан — 70-се урта һөнәри техник училище уҡытыусыһы. 1991 йылдан СССР Фоторәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992). Төрлө кимәл һөнәри күргәҙмә һәм конкурстар лауреаты. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.  }}
}}</onlyinclude>

=== Дөйөм исемлек ===
''<categorytree depth="0">Категория:1 мартта тыуғандар</categorytree>''
* [[1845]]: Фёдор Пироцкий, [[Рәсәй империяһы]] инженер-электротехнигы. 
* [[1890]]: Лев Гумилевский, [[СССР]] яҙыусыһы.
* [[1900]]: Николай Супруненко, СССР тарихсы-ғалимы.
* [[1900]]: Усман Йосопов, СССР-ҙың [[КПСС|партия]] һәм дәүләт эшмәкәре, 1937—1950 йылдарҙа Үзбәкстан Коммунистар партияһы Үҙәк Комитетының беренсе секретары.
* [[1957]]: [[Миңлеханов Рөстәм Нурғәли улы]], [[Татарстан Республикаһы]]ның икенсе Президенты (2010 йылдан).

== {{Үлем}} == 
''<categorytree depth="0">Категория:1 мартта вафат булғандар</categorytree>''
* 2016: [[Роберт Заһретдинов]], [[СССР]] һәм Рәсәйҙең донъяға танылған [[ҡумыҙ]]сыһы, [[Башҡортостан]]дың һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, [[Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] лауреаты.

== {{Йыл көндәре}} ==
{{Календарь}}
{{Айҙар}}

[[Категория:Йыл көндәре|В01]]
[[Категория:1 март]]
1 март — григориан стиле буйынса йылдың 60-сы (кәбисә йылында 61-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 305 көн ҡала.

 
  
 1325 йыл: Мәскәү Рус дәүләтенең сиркәү үҙәгенә әүерелә: Мәскәү кенәзе Иван Калита митрополит Петрҙы Владимирҙан Мәскәүгә күсергә күндерә. 
 1498 йыл: Васко да Гама Мозамбикҡа аяҡ баҫа.
 1555 йыл: Нострадамус үҙенең фал китабын баҫтыра. 

  
 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр 
 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 Дөйөм исемлек 

 1845: Фёдор Пироцкий, Рәсәй империяһы инженер-электротехнигы. 
 1890: Лев Гумилевский, СССР яҙыусыһы.
 1900: Николай Супруненко, СССР тарихсы-ғалимы.
 1900: Усман Йосопов, СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре, 1937—1950 йылдарҙа Үзбәкстан Коммунистар партияһы Үҙәк Комитетының беренсе секретары.
 1957: Миңлеханов Рөстәм Нурғәли улы, Татарстан Республикаһының икенсе Президенты (2010 йылдан).

   

 2016: Роберт Заһретдинов, СССР һәм Рәсәйҙең донъяға танылған ҡумыҙсыһы, Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты.

  

В01
Категория:1 март