1-се Иҙелбай
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = 1-е Идельбаево
 | оригинальное название    = {{lang-ba|1-се Иҙелбай}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 55 |lat_min = 25 |lat_sec = 22
 | lon_deg                  = 57 |lon_min = 48 |lon_sec = 44
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Салауат районы{{!}}Салауат районы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = ауыл биләмәһе
 | поселение                = Таймеевский сельсовет (Салаватский район){{!}}Таймый
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | 1-е Идельбаево | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | 1-е Идельбаево | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = [[башҡорттар]]
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 452484
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80247855002
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''1-се Иҙелбай''' (икенсе исеме '''Баҙраҡ 1-се'''; {{lang-ru|1-е Идельбаево}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Салауат районы]]ндағы ауыл. [[Таймый ауыл Советы (Салауат районы)|Таймый ауыл Советына]] ҡарай. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 108 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Милли составы — тулыһынса [[башҡорт]]тар. Почта индексы — 452484, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80247855002<ref name="ГС">[http://www.gosspravka.ru/02/040/000045.html 1-се Иҙелбай ауылы «Госсправка» сайтында]</ref>.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Малаяҙ]]): 41 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Таймый]]): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Кропачёв (станция)|Кропачёво]]): 70 км

1‑се Иҙелбай [[Йүрүҙән]] йылғаһы буйында, район үҙәге [[Малаяҙ]]ҙан төньяҡ-көнбайышҡа табан 41 километр һәм [[Кропачёв (станция)|Кропачёво]] ([[Силәбе өлкәһе]]) тимер юл станцияһынан 70 километр алыҫлыҡта урынлашҡан<ref>{{БЭ2013|85105}}</ref>.

== Тарихы ==
[[Өфө өйәҙе]] [[Мырҙалар]] улусы [[башҡорттар]]ы үҙҙәренең [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] ерҙәрендә Иҙелбай ауылына нигеҙ һалған, ауыл [[1795 йыл]]дан билдәле. Шулай уҡ Баҙраҡ атамаһы менән дә теркәлгән.

[[1795 йыл]]да 36 йортта 199 кеше, [[1865 йыл]]да 88 йортта — 398 кеше йәшәгән. [[Малсылыҡ]], [[игенселек]], [[умартасылыҡ]] менән шөғөлләнгәндәр. [[Мәсет]] булған. [[XX быуат]] башында керҙәшлек килешеүе нигеҙендә [[типтәрҙәр]] индерелгән<ref> {{ИСДБ|страницы=513-514}}</ref>.

== Биләмә берәмектәренә инеүе ==
<!-- {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100 %;margin:0;" --><!-- Төрөлөп ҡуйыла торған таблица башы -->
{| class="wikitable"
|-
! Теркәү йылы !! Улус, ауыл советы !! Өйәҙ, кантон, район !! Губерна, Республика !! Дәүләт
|-
| [[1757]] || Мырҙалар улусы || Троицк өйәҙе || Ырымбур губернаһы || Рәсәй Империяһы
|-
| [[1816]] || 10-сы йорт || 8-се Башҡорт кантоны || Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
| [[1834]] || 10-сы йорт || 8-се Башҡорт кантоны|| Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1847]] || 10-сы йорт || 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе ||  Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1859]] || 10-сы йорт || 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе || Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1895]] || Мырҙалар улусы || Өфө өйәҙе || Өфө губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1920]] || Мырҙалар улусы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||[[Файл:Emblem of the Russian SFSR (1978–1991), Emblem of Russia (1991–1992).svg|20px]] РСФСР
|-
|[[1926]] || Мырҙалар улусы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1935]] || Мырҙалар-Мәсетле ауыл советы || Малаяҙ районы || Башҡорт АССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1941]] || Мәсетле ауыл советы|| Салауат районы|| Башҡорт АССР-ы || {{СССР}} СССР
|-
|[[1990]] || Мәсетле ауыл советы || Салауат районы ||[[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] ||{{Россия}} Рәсәй Федерацияһы
|-

|-
| || || || ||
|}

== Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше ==
[[1906 йыл]]да 2 [[мәсет]], 2 һыу тирмәне, 2 запас икмәк һаҡлау мөгәзәйе булған.

[[XIX быуат]] аҙағында бер Иҙелбай ауылы була. [[XX быуат]]тың [[1920 йыл|1920]] йылында ике ауыл: Арҡауыл ауылынан 7 саҡрымда 100 йортта 434 кеше йәшәгән 1-се Иҙелбай һәм Арҡауылдан 6 саҡрымда 113 хужалыҡта 607 кеше йәшәгән [[2-се Иҙелбай]] тип аталған яңы ауыл барлыҡҡа килгән. Ике ауылда ла [[башҡорттар]] һәм [[типтәрҙәр]] йәшәй<ref>{{ИСДБ|страницы=513-514}}</ref><ref> {{БЭ2013|85105}}</ref>.

1-се Иҙелбай ауылында башланғыс [[мәктәп]] бар. Халыҡ «Таймый» МУСП муниципаль унитар ауыл хужалығы предприятиеһында хеҙмәт итә<ref> {{БЭ2013|85105}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
1-се Иҙелбай ауылында [[башҡорттар]] йәшәй (2002)

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1906 йыл ||902||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||434||182||252||42||58,0
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||349||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||229||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||107||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||112||59||53|| ||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||108||54||54||50,0||50,0
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Билдәле кешеләре ==
* [[Абдуллин Мазһар Ғиләжетдин улы]] (29.12.1912—25.08.1942), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда һәләк булған яҙыусы.
* Ғарипов Халит Әлтәф улы (11.06.1956), «Дыуанводоканал» предприятиеһы (Мәсәғүт ауылы) етәксеһе, район Советы депутаты.
* [[Хурамшин Иштимер Шәғәли улы]] (1951), Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәгенең баш табибы, медицина фәндәре кандидаты, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған табибы.

== 1-се Иҙелбайҙа тыуып-үҫкәндәр ==
 
== Хәтер ==

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Яр буйы урамы ({{lang-ru|}} Набережная (улица)
* Үҙәк урам ({{lang-ru|}} Центральная (улица)
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|}} Школьная (улица)
<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/salavatskiy-rayon/derevnya-1-e-idelbaevo/ Карта д. 1-е Идельбаево. Улицы ]</ref>{{Колонки|конец}}

== Тирә-яҡ мөхит ==
;Ер-һыу атамалары

''Тауҙар:''

''Йылғалар:''
* [[Йүрүҙән]]

''Шишмәләр:''

''Ялан-бесәнлектәр:''

''Таусыҡтар, түбәләр:''

''Башҡа урын-ер атамалары:''

=== 1917 йылғы ауыл хужалығын иҫәпкә алыу карточкалары ===

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Мырҙалар]]

== Ҡушаматтар ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|85105}}
* {{ИСДБ|страницы=513-514}}
* [https://science.openrepublic.ru/ba/articles/85105/ «Башҡортостан» төбәк интерактив энциклопедик порталы — Иҙелбай 1-cе, Салауат районындағы ауыл] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200224111655/https://science.openrepublic.ru/ba/articles/85105/ |date=2020-02-24 }} {{V|24|02|2020}}
* [http://www.gosspravka.ru/02/040/000045.html 1-се Иҙелбай ауылы «Госсправка» сайтында]

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Салауат районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Салауат районы ауылдары]]
[[Категория:Йүрүҙән буйындағы тораҡ пункттар]]
[[Категория:Проект:Башҡортостан ауылдары]]
1-се Иҙелбай (икенсе исеме Баҙраҡ 1-се; ) — Башҡортостан Республикаһының Салауат районындағы ауыл. Таймый ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 108 кеше булған. Милли составы — тулыһынса башҡорттар. Почта индексы — 452484, ОКАТО коды — 802478550021-се Иҙелбай ауылы «Госсправка» сайтында.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Малаяҙ): 41 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Таймый): 5 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Кропачёво): 70 км

1‑се Иҙелбай Йүрүҙән йылғаһы буйында, район үҙәге Малаяҙҙан төньяҡ-көнбайышҡа табан 41 километр һәм Кропачёво (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан 70 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Тарихы 
Өфө өйәҙе Мырҙалар улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә Иҙелбай ауылына нигеҙ һалған, ауыл 1795 йылдан билдәле. Шулай уҡ Баҙраҡ атамаһы менән дә теркәлгән.

1795 йылда 36 йортта 199 кеше, 1865 йылда 88 йортта — 398 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. XX быуат башында керҙәшлек килешеүе нигеҙендә типтәрҙәр индерелгән .

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт 1757  Мырҙалар улусы  Троицк өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы 1816  10-сы йорт  8-се Башҡорт кантоны  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы 1834  10-сы йорт  8-се Башҡорт кантоны Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1847  10-сы йорт  8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе   Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1859  10-сы йорт  8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1895  Мырҙалар улусы  Өфө өйәҙе  Өфө губернаһы  Рәсәй империяһы1920  Мырҙалар улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы 20px РСФСР1926  Мырҙалар улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935  Мырҙалар-Мәсетле ауыл советы  Малаяҙ районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941  Мәсетле ауыл советы Салауат районы Башҡорт АССР-ы   СССР1990  Мәсетле ауыл советы  Салауат районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы    

 Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше 
1906 йылда 2 мәсет, 2 һыу тирмәне, 2 запас икмәк һаҡлау мөгәзәйе булған.

XIX быуат аҙағында бер Иҙелбай ауылы була. XX быуаттың 1920 йылында ике ауыл: Арҡауыл ауылынан 7 саҡрымда 100 йортта 434 кеше йәшәгән 1-се Иҙелбай һәм Арҡауылдан 6 саҡрымда 113 хужалыҡта 607 кеше йәшәгән 2-се Иҙелбай тип аталған яңы ауыл барлыҡҡа килгән. Ике ауылда ла башҡорттар һәм типтәрҙәр йәшәй .

1-се Иҙелбай ауылында башланғыс мәктәп бар. Халыҡ «Таймый» МУСП муниципаль унитар ауыл хужалығы предприятиеһында хеҙмәт итә .

 Халыҡ һаны 
1-се Иҙелбай ауылында башҡорттар йәшәй (2002)

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1906 йыл 902 1920 йыл 26 август4341822524258,0 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар349 1959 йыл 15 ғинуар229 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар107 2002 йыл 9 октябрь1125953  2010 йыл 14 октябрь108545450,050,0

 Билдәле кешеләре 
 Абдуллин Мазһар Ғиләжетдин улы (29.12.1912—25.08.1942), Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яҙыусы.
 Ғарипов Халит Әлтәф улы (11.06.1956), «Дыуанводоканал» предприятиеһы (Мәсәғүт ауылы) етәксеһе, район Советы депутаты.
 Хурамшин Иштимер Шәғәли улы (1951), Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәгенең баш табибы, медицина фәндәре кандидаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.

 1-се Иҙелбайҙа тыуып-үҫкәндәр 
 
 Хәтер 

 Урамдары 

 Яр буйы урамы ( Набережная (улица)
 Үҙәк урам ( Центральная (улица)
 Мәктәп урамы ( Школьная (улица)
Карта д. 1-е Идельбаево. Улицы 

 Тирә-яҡ мөхит 
Ер-һыу атамалары

Тауҙар:

Йылғалар:
 Йүрүҙән

Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Башҡа урын-ер атамалары:

 1917 йылғы ауыл хужалығын иҫәпкә алыу карточкалары 

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Мырҙалар

 Ҡушаматтар 

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 
 
 «Башҡортостан» төбәк интерактив энциклопедик порталы — Иҙелбай 1-cе, Салауат районындағы ауыл  
 1-се Иҙелбай ауылы «Госсправка» сайтында

Категория:Салауат районы ауылдары
Категория:Йүрүҙән буйындағы тораҡ пункттар
Категория:Проект:Башҡортостан ауылдары