18 март
{{Ук}}
'''18 март''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 77-се ([[кәбисә йыл]]ында 78-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 288 көн ҡала.
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-03-01}}
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || 
== {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == 
;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара 
* {{Ер}} [[Ер]]: Электр ҡырынғыстың тыуған көнө.
** [[Кеше]]нең тәү тапҡыр асыҡ [[йыһан]]ға сыҡҡан көнө.
** Глаукомаға ҡаршы көрәш көнө.
** Ҡалдыҡтарҙы эшкәртеү көнө.
** Спорт автомобилдәрендә ярыштар көнө.
** {{comment|Ҡурылған йомортҡа көнө|День яичницы}} 
;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли 
* {{Флагификация|АҠШ}}: «Атай-әсәйҙәрегеҙҙе кисерегеҙ» көнө.
** Мәктәпкәсә белем биреүселәргә рәхмәт әйтеү көнө.
* {{Флагификация|Аруба}}: [[Флаг]] һәм [[гимн]] көнө.
* {{Флагификация|Беларусь}}: Эске ғәскәрҙәр көнө.
* {{Флагификация|Рәсәй}}: [[Ҡырым Республикаһы]]ның [[Рәсәй]]гә ҡушылған көнө. 
** Баян, аккордеон һәм гармун көнө.
* {{Флагификация|Франция}}: Париж коммунаһы көнө.
;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри
* {{Флагификация|Беларусь}}: Эске ғәскәрҙәр көнө.
* {{Флагификация|Монголия}}: [[Ир-ат]]тар байрамы (Хәрбиҙәр көнө).
* {{Флагификация|Рәсәй}}: Һалым полицияһы хеҙмәткәрҙәре көнө.
* {{Флагификация|Индия}}: Ҡорал заводтары көнө.
}}</onlyinclude> 
== {{Ваҡиғалар}} ==
* [[1900]]: [[Нидерланд]]тың «Аякс» [[футбол]] клубы ойошторола.
* [[1942]]: [[Бәләбәй]] энергомеханика заводы эш башлай.
* [[1944]]: [[Башҡортостан Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында|БАССР-ҙың 25 йыллығы исемендәге самолёттар эскадрильяһын]] төҙөүгә 80 миллион һум аҡса йыйған республика халҡына <br>[[Сталин Иосиф Виссарионович|И. В. Сталиндан]] Рәхмәт телеграммаһы килә.
* [[1960]]: [[СССР]]-ҙың Үҙәк телевидениеһында «Клуб путешественников» тапшырыуының тәүге эфиры.
* [[1965]]: СССР-ҙың [[Космонавт|лётчик-космонавы]] Алексей Леонов кешелек тарихында беренсе булып асыҡ йыһанға сыға.
* [[2014]]: Ҡырым Республикаһы Рәсәйгә ҡушыла. 

== {{Тыуым}} ==
=== Башҡортостан менән бәйле шәхестәр ===
==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || 
* [[Юнысов Марат Сабир улы]] (1940), ғалим-химик. 1990 йылдан [[Органик химия институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)|Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Органик химия институтының]] лаборатория мөдире, директор урынбаҫары, 1994—2015 йылдарҙа — директоры, бер үк ваҡытта 2006—2011 йылдарҙа [[Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге]]нең Президиум рәйесе. Рәсәй Фәндәр академияһы академигы (2003), [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]]ның почётлы академигы (2016), химия фәндәре докторы (1974), профессор (1983). 
* [[Грешнова Татьяня Павловна]] (1950), инженер, хужалыҡ эшмәкәре. 1972—2006 йылдарҙа «[[Газпром Нефтехим Салауат]]» берекмәһенең участка начальнигы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған химигы.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Чекирова Людмила Дмитриевна]] (1950), [[опера]] [[йыр]]сыһы. 1995 йылдан [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]] солисы, 2011 йылдан — педагог-репетиторы. [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы|Башҡортостан Республикаһының халыҡ]] (2000), Төркмән ССР-ының атҡаҙанған (1991) артисы, Төркмән ССР-ының Ленин комсомолы премияһы лауреаты (1985). 
* [[Мелякова Татьяна Викторовна]] (1955), архитектор, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1998 йылдан Башҡортостан Республикаһы Архитекторҙар союзының архитектура оҫтаханаһы начальнигы, 2008 йылдан — «Генпроект» йәмғиәтенең баш архитекторы, бер үк ваҡытта 2002—2014 йылдарҙа [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]] уҡытыусыһы. 1987 йылдан СССР Архитекторҙар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған архитекторы (2004). Сығышы менән [[Кемерово өлкәһе]]нең [[Новокузнецк]] ҡалаһынан.
* [[Сухоруков Анатолий Михайлович]] (1960), хужалыҡ эшмәкәре. 2009 йылдан [[Өфө нефть эшкәртеү заводы]]ның генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының 3-сө һәм 4-се саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе, [[Почёт ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Ишембай районы]] [[Бәрҙешле]] ауылынан.
* [[Шәрипов Ғаяз Закир улы]] (1960), хужалыҡ эшмәкәре. 2006—2011 йылдарҙа «Башкирская медь» берекмәһенең генераль директоры, 2011 йылдан — «Башкирнефтепродукт» берекмәһенең Урал филиалы  директоры. Башҡортостан Республикаһының 4-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған [[Металлургия|металлургы]]. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Учалы районы]] [[Учалы (ауыл)|Учалы]] ауылынан.   }}
}}</onlyinclude>

==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || 
* [[Әмин Зөбәйеров]] (1891—23.05.1963), театр актёры. 1922—1963 йылдарҙа хәҙерге [[Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры]] актёры. [[РСФСР]]-ҙың (1949) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1935) халыҡ артисы. [[Ленин ордены|Ленин]] (1949) һәм ике [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] ордены (1944, 1955) кавалеры.
* [[Латипов Мәркәз Карам улы]] (1926—17.01.1999), [[нефть]] сәнәғәте эшмәкәре. 1950 йылдан [[Ишембайнефть|«Ишембайнефть» нефть промыслаһы идаралығы]]нда өлкән инженер, нефть разведкаһы начальнигы, бүлек начальнигы; 1956 йылдан «Туймазабурнефть» тресының быраулау контораһы директоры, 1964 йылдан — идарасыһы; 1970 йылдан Өфө быраулау эштәре идаралығы начальнигы. 1981—1990 йылдарҙа [[Башҡортостан нефть ғилми-тикшеренеү һәм проект институты]]ның төп инженеры. Нефть һәм газ сәнәғәтенең атҡаҙанған хеҙмәткәре, РСФСР-ҙың (1986), Башҡорт АССР-ының (1976) атҡаҙанған нефтсеһе, [[СССР]]-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1976) һәм почётлы нефтсеһе (1974). Ленин (1964), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1959) ордендары кавалеры. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Нуриев Дамир Әхмәт улы]] (1941), [[фән|ғалим]]-[[Философия|философ]]. 1970—1976, 1993—2011 йылдарҙа һәм 2014 йылдан [[Башҡорт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2000—2011 йылдарҙа [[философия]] һәм [[социология]] факультеты деканы, философия тарихы һәм фәне кафедраһы мөдире. Философия фәндәре докторы (1996), профессор (1996). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (2004), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1998).
* [[Әмеров Фәнис Садиҡ улы]] (1946—17.09.2023), дәүләт хеҙмәте һәм эске эштәр органдары ветераны. 1969—1997 йылдарҙа [[Башҡорт АССР-ы]] һәм Башҡортостан Республикаһының Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәре; 1997—2003 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]]ҙың Закондар сығарыу Палатаһы депутаты, шул иҫәптән 1999 йылдан Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе урынбаҫары — Закондар сығарыу Палатаһы Рәйесе; 2003—2004 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы тышҡы бәйләнештәр һәм сауҙа министры урынбаҫары; 2004—2008 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Үҙәк һайлау комиссияһының рәйес урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы. [[Стәрлетамаҡ районы]]ның почётлы гражданы (2008). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Ауырғазы районы]] [[Мораҙым (Ауырғазы районы)|Мораҙым]] ауылынан. 
* [[Ванюшкина Тамара Григорьевна]] (1951), хеҙмәт ветераны. 1974 йылдан [[Яңы Балаҡатай]] район элемтә узелы почтальоны, артабан электромеханик, элемтә буйынса өлкән электромеханик, [[телеграф]] һәм [[телефон]] элемтәһенең көсәйтеү пункты етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған элемтәсеһе (1998) һәм элемтә тармағы ветераны. Сығышы менән ошо райондың Яңы Балаҡатай ауылынан. 
* [[Никитин Владимир Васильевич]] (1951), [[Журналистика|журналист]]. 1995—2015 йылдарҙа [[Дыуан районы]]ның «Дуванский вестник» гәзите мөхәррире. [[Рәсәй]]ҙең һәм [[Башҡортостан]]дың Журналистар союздары ағзаһы. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]] (2008). 
* [[Рафиҡова Дилара Мөхитдин ҡыҙы]] (1961), [[Сибай]] ҡалаһы Халыҡ мәҙәниәте һәм ял үҙәгенең «Яугел» халыҡ ҡумыҙсылар ансамбле етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2014). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Баймаҡ районы]] [[Муллаҡай (Баймаҡ районы)|Муллаҡай]] ауылынан.
* [[Аҡбутина Земфира Хәкимйән ҡыҙы]] (1966), уҡытыусы, журналист, шағир. Башҡортостан Республикаһы мәғәриф алдынғыһы (2015). Рәсәй Федерацияһының «Иң яҡшы уҡытыусы» конкурсы еңеүсеһе (2007).  }}
}}</onlyinclude>

==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || 
* [[Хәмзин Талха Хәмзә улы]] (1922—?), элемтә тармағы эшмәкәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1978 йылдан [[Башҡорт АССР-ы]] Элемтә производство-техник идаралығының начальник урынбаҫары; Республика элемтә музейын ойоштороусыларҙың береһе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған элемтәсеһе (1981), [[РСФСР]]-ҙың элемтә мастеры. 2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] (1985) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1977) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Борай районы]] [[Иҫке Киҙгән]] ауылынан.
* [[Мартынов Юрий Николаевич]] (1932—2008), [[Геология|геолог]]. 1965—1993 йылдарҙа Хәйбулла ялан геология разведка партияһының производство участкаһы мастеры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған геологы.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Мостафин Ғүмәр Зәйнулла улы]] (1932—?), [[ауыл хужалығы]] алдынғыһы. 1948 йылдан [[Баймаҡ районы]]ның Октябрҙең 50 йыллығы исемендәге колхоз, 1961—1992 йылдарҙа «Баймаҡ» совхозы водителе. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1973). Сығышы менән ошо райондың [[Ҡыуат (Баймаҡ районы)|Ҡыуат]] ауылынан.
* [[Мәҡсүтов Вилким Сабир улы]] (1932—2016), ауыл хужалығы һәм [[КПСС|партия]] органдары хеҙмәткәре, [[фән|ғалим]]-[[иҡтисад]]сы, йәмәғәтсе. 1965—1969 йылдарҙа [[КПСС]]-тың Баймаҡ район комитетының беренсе секретары; 1970 йылдан [[Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты]]ның өлкән ғилми хеҙмәткәре, 1975 йылдан Бөтә Союз ситтән тороп уҡыу финанс-иҡтисад институты Өфө филиалының, 1981—2011 йылдарҙа [[Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университеты|Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис академияһы]] уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ының 7-се саҡырылыш (1967—1971) [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. Иҡтисад фәндәре кандидаты (1962). КПСС-тың ХХIII съезы делегаты (1966). [[Ленин ордены]] кавалеры (1966). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Архангел районы]] [[Архангел (Архангел районы)|Архангел]] ауылынан.
* [[Сәмиғуллин Мөҙәрис Мөбәрәк улы]] (1937), [[Нефть|нефтсе]]. 1959—1995 йылдарҙа «Саҡмағошнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығының оператор ярҙамсыһы, слесарь-ремонтсыһы, скважиналарҙы капиталь ремонтлау цехы мастеры. 2-се (1981) һәм 3-сө (1975) дәрәжә [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Илеш районы]] [[Үрге Маншыр]] ауылынан.
* [[Ғәзиев Винер Нурислам улы]] (1947), эске эштәр органдары ветераны, милиция генерал-майоры (2002). 2005—2010 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте]] ҡарамағындағы Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса идаралыҡ начальнигы урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (1997). 2-се дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Бүздәк районы]] [[Табанлыкүл]] ауылынан.
* [[Сәйетғәлиев Зифҡәт Ислам улы]] (1947), ауыл хужалығы һәм партия органдары ветераны, ғалим-иҡтисадсы һәм йәмәғәтсе. 1982 йылдан КПСС-тың [[Әлшәй районы|Әлшәй район]] комитетының беренсе секретары; 1988—1993 йылдарҙа Башҡортостан малсылыҡ һәм мал аҙығы әҙерләү ғилми-тикшеренеү һәм проект-техник институты директоры; 2000—2003 йылдарҙа «Башптицепром» предприятиеһының генераль директоры. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның беренсе һәм икенсе саҡырылыш  (1993—2000) [[Дәүләт думаһы]], Башҡорт АССР-ының ун беренсе (1985—1990) һәм ун икенсе (1990—1993) саҡырылыш Юғары Советы, Башҡортостан Республикаһының өсөнсө саҡырылыш (2003—2008) [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Иҡтисад фәндәре докторы (1996). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2002). 
* [[Йәмәлетдинов Алик Камил улы]] (1952), ғалим-физик. 1976—1985 йылдарҙа һәм 1998 йылдан [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]], 1985—2004 йылдарҙа Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1993—1995 йылдарҙа хисаплау техникаһы һәм автоматлаштырылған идара итеү системаһы кафедраһы, 2003 йылдан — автоматик проектлау системаһы һәм графика кафедраһы мөдире. Физика математика фәндәре докторы (1999). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Күгәрсен районы]] [[Мораҡ (Күгәрсен районы)|Мораҡ]] ауылынан.
* [[Осипов Николай Иванович]] (1952—23.05.2015), [[бейеү]]се, мануаль терапевт. 1976—1996 йылдарҙа [[Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле]] солисы. [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (1994).
* [[Ильясова Земфира Фазылйән ҡыҙы]] (1957), [[китап]]ханасы. 1980—1983 йылдарҙа һәм 1986 йылдан [[Баймаҡ]] үҙәк китапханаһының методика-библиография бүлеге мөдире, 1983—1986 йылдарҙа — өлкән мөхәррир, 1990 йылдан — директор урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2008). Сығышы менән Баймаҡ районының [[Ҡаратал (Баймаҡ районы)|Ҡаратал]] ауылынан.
* [[Рәхимйәнова Рая Таһир ҡыҙы]] (1957), [[Педагогика|педагог]]. [[Ҡыйғы районы]]ның [[Үрге Ҡыйғы]] лицейының рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2015). Үрге Ҡыйғы ауылының почётлы гражданы (2018).  }}
}}</onlyinclude>

==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || 
* [[Алымов Алексей Михайлович]] (1923—22.02.2009), [[мәғариф]] хеҙмәткәре, [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры, отделение командиры, кесе сержант. 1947—1976 йылдарҙа хәҙерге [[Иглин районы]]ның [[Урман (Иглин районы)|Урман]] ауылындағы эшсе йәштәр урта мәктәбе уҡытыусыһы, директоры. [[Советтар Союзы Геройы]] (1945). 1‑се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] (1985) һәм 3‑сө дәрәжә [[Дан ордены|Дан]] (1944) ордендары кавалеры. [[РСФСР]]-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы. 
* [[Латипов Әнүәр Латип улы]] (1923—27.06.2004), [[фән|ғалим]]-травматолог-ортопед. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1951 йылдан хәҙерге [[Ҡазан дәүләт медицина академияһы]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1971—1993 йылдарҙа травматология һәм ортопедия кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1969) профессор (1971). [[Татар АССР-ы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1978). [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Илеш районы]]ның [[Рсай]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Домнина Зинаида Михайловна]] (1928), фельдшер. 1949 йылдан [[Хәйбулла районы]] [[Мәмбәт (Хәйбулла районы)|Мәмбәт]] һәм [[Подольск (Хәйбулла районы)|Подольск]] ауылдары фельдшер-акушер пункты акушеры һәм фельдшеры; 1951 йылдан — [[Аҡъяр (Хәйбулла районы)|Аҡъяр]] үҙәк район дауаханаһының фельдшер пункты мөдире. [[БАССР Юғары Советы |Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1964), [[СССР]]-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1975), коммунистик хеҙмәт ударнигы (1981). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Белорет районы]]ның [[Егәҙе (Белорет районы)|Егәҙе]] ауылынан.
* [[Хәсәнов Хөрмәт Зөлҡәрнәй улы]] (1928—28.08.1995), [[Педагогика|педагог]], [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. 1948 йылдан [[Баймаҡ районы]] мәктәптәре уҡытыусыһы һәм директоры, 1960—1977 йылдарҙа Ленин исемендәге колхоз рәйесе. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1972), РСФСР Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе, [[Башҡорт АССР-ы]]ның халыҡ мәғарифы отличнигы (1973). Сығышы менән ошо райондың [[1-се Этҡол]] ауылынан.
* [[Сәфиҡанов Фәрит Сәфиулла улы]] (1933—21.01.1997), электр менән иретеп йәбештереүсе. 1957—1988 йылдарҙа [[«Салауатнефтемаш» берекмәһе]] эшсеһе. [[Ленин ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Стәрлетамаҡ районы]]ның [[Салауат (ҡала)|Салауат ҡалаһы]] эсендә ҡалған Аллағыуат ауылынан.
* [[Әхмәтова Зөлфиә Фәйзрахман ҡыҙы]] (1958), педагог, [[мәғариф]], комсомол, [[дәүләт]] һәм [[Муниципаль район|муниципаль]] органдар хеҙмәткәре. 2004 йылдан [[Өфө ҡалаһы]] [[Киров районы (Өфө)|Киров район]] хакимиәте башлығы урынбаҫары, 2006 йылдан Башҡортостан Республикаһы мәғариф министры урынбаҫары, 2011 йылдан Өфө ҡалаһы [[Калинин районы (Өфө)|Калинин районы]] хакимиәте башлығы урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (2008). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Әбйәлил районы]]ның [[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]] ауылынан.
* [[Кәримова Әлнисә Рәхимйән ҡыҙы]] (1963), педагог. 1994 йылдан [[Сибай]] ҡалаһының күп профилле гимназияһы, 2001 йылдан — интернат-гимназия уҡытыусыһы. 1996 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2002), Рәсәйҙең почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2011). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Баймаҡ районы]]ның [[1-се Моҡас]] ауылынан.
* [[Рәсүл Ҡарабулатов]] (1968), [[ҡурай]]сы, [[йыр]]сы һәм театр актёры, [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (2003) һәм [[Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы|Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы]] лауреаты (1996).   }}
}}</onlyinclude>

==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || 
* [[Дойников Алексей Иванович]] (1919—3.12.2006), [[стоматология|стоматолог]]-[[фән|ғалим]]. 1953—1984 йылдарҙа [[СССР]] Һаулыҡ һаҡлау министрлығы 4-се Баш идаралығының (Кремлдең дауалау-шифахана идаралығы) баш стоматологы. [[Рәсәй]] медицина-техник фәндәр академияһы академигы, медицина фәндәре докторы (1967), профессор (1969). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре, атҡаҙанған табибы һәм почётлы уйлап табыусыһы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Иглин районы]] [[Оло Тәләк]] [[ауыл]]ынан.
* [[Лутыев Лутфир Лутый улы]] (1924—2008), [[педагогика|педагог]]. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы.1965—1985 йылдарҙа [[Кушнаренко]] ауылындағы 2-се урта [[мәктәп]] [[уҡытыусы]]һы һәм [[мәктәп директоры|директоры]]. [[Башҡорт АССР-ы]] мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы. 2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] һәм 3-сө дәрәжә [[Дан ордены|Дан]] ордендары кавалеры.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Алекушин Олег Викторович]] (1949), машина эшләүсе. 1970—2010 йылдарҙа (өҙөклөк менән) [[Күмертау авиация етештереү берекмәһе]]нең слесарь-электромонтажнигы, осоу аппараттарын йыйыусы слесары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машина эшләүсеһе. Сығышы менән хәҙерге [[Сахалин өлкәһе]] Холм районы Пионер ауылынан.
* [[Мәхмүтов Нил Хәләф улы]] (1949), табип. 1973 йылдан [[Ауырғазы районы]] [[Толбазы]] [[дауахана]]һының педиатр-табибы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2023). 
* [[Рәсимбәтов Рәжәп Абдрахман улы]] (1949), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. 1972 йылдан (өҙөклөк менән) [[Хәйбулла районы]] «Таналыҡ» [[совхоз]]ы, 2009 йылдан «Таналыҡ» йәмғиәте водителе. 3-сө дәрәжә [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры (1986). Сығышы менән ошло райондың [[Әҙел (Хәйбулла районы)|Әҙел]] ауылынан.
* [[Аксёнов Сергей Геннадьевич]] (1959), [[хоҡуҡ|хоҡуҡ белгесе]] һәм [[иҡтисад]]сы-ғалим. 2011 йылдан [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]]ның ғәҙәттән тыш хәлдәрҙән һаҡлау факультеты деканы. Юридик фәндәр кандидаты (1996), иҡтисад фәндәре докторы (2008), профессор (2010). Журналистар союзы ағзаһы (2005). [[СССР]]‑ҙың Граждандар оборонаһы отличнигы (1991), [[Рәсәй Федерацияһы]] Эске эштәр министрлығының почётлы хеҙмәткәре (2009). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.
* [[Ғиззәтуллин Фәйзи Карам улы]] (1959), [[спорт]]сы. 1980—1982 йылдарҙа [[конькиҙа шыуыу]] спорты буйынса СССР йыйылма командаһы ағзаһы. СССР‑ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1983). Ике тапҡыр [[Бөтә Союз]] универсиадаһы чемпионы (1980), ике тапҡыр [[РСФСР]] [[халыҡ]]тары спартакиадаһының бронза призёры (1981).  
* [[Абрамова Ирина Евгеньевна]] (1974), спортсы. 1997—2001 йылдарҙа пауэрлифтинг буйынса Рәсәйҙең йыйылма командаһы ағзаһы. Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы (1996) һәм атҡаҙанған спорт мастеры (2000). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның күренекле спортсыһы (1999).  }}
}}</onlyinclude>

=== Дөйөм исемлек ===
''<categorytree depth="0">Категория:18 мартта тыуғандар</categorytree>''
* [[1780]]: Василий Давыдов, [[Рәсәй империяһы]] офицеры, шағир, декабрист.
* [[1858]]: [[Рудольф Дизель]], [[Германия]] инженеры һәм уйлап табыусыһы, беренсе [[эске яныулы двигатель]] эшләүсе.
* [[1895]]: Семён Урицкий, [[СССР]]-ҙың хәрби эшмәкәре, [[Ҡыҙыл Армия]]ның разведка идаралығы начальнигы, комкор.
* [[1930]]: Самвел Григорян, СССР һәм [[Рәсәй]] ғалимы, академик.
* [[1935]]: Владимир Санги, СССР һәм Рәсәй яҙыусыһы.
* [[1945]]: Борис Терещук, СССР [[волейбол]]сыһы, [[Олимпия уйындары]] (1968) һәм [[Европа]] (1971) чемпионы.
* [[1980]]: Алексей Ягудин, Рәсәй фигурисы, Олимпия уйындары (2002), дүрт тапҡыр [[Ер|донъя]] һәм өс тапҡыр Европа чемпионы.

== {{Үлем}} == 
''<categorytree depth="0">Категория:18 мартта вафат булғандар</categorytree>''
* [[1584]]: [[Рәсәй империяһы|Рәсәй ]] батшаһы [[Иван IV Грозный]].

== {{Йыл көндәре}} ==
{{Календарь}}
{{Айҙар}}

[[Категория:Йыл көндәре|В18]]
[[Категория:18 март]]
18 март — григориан стиле буйынса йылдың 77-се (кәбисә йылында 78-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 288 көн ҡала.

 
  
 1900: Нидерландтың «Аякс» футбол клубы ойошторола.
 1942: Бәләбәй энергомеханика заводы эш башлай.
 1944: БАССР-ҙың 25 йыллығы исемендәге самолёттар эскадрильяһын төҙөүгә 80 миллион һум аҡса йыйған республика халҡына И. В. Сталиндан Рәхмәт телеграммаһы килә.
 1960: СССР-ҙың Үҙәк телевидениеһында «Клуб путешественников» тапшырыуының тәүге эфиры.
 1965: СССР-ҙың лётчик-космонавы Алексей Леонов кешелек тарихында беренсе булып асыҡ йыһанға сыға.
 2014: Ҡырым Республикаһы Рәсәйгә ҡушыла. 

  
 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр 
 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 Дөйөм исемлек 

 1780: Василий Давыдов, Рәсәй империяһы офицеры, шағир, декабрист.
 1858: Рудольф Дизель, Германия инженеры һәм уйлап табыусыһы, беренсе эске яныулы двигатель эшләүсе.
 1895: Семён Урицкий, СССР-ҙың хәрби эшмәкәре, Ҡыҙыл Армияның разведка идаралығы начальнигы, комкор.
 1930: Самвел Григорян, СССР һәм Рәсәй ғалимы, академик.
 1935: Владимир Санги, СССР һәм Рәсәй яҙыусыһы.
 1945: Борис Терещук, СССР волейболсыһы, Олимпия уйындары (1968) һәм Европа (1971) чемпионы.
 1980: Алексей Ягудин, Рәсәй фигурисы, Олимпия уйындары (2002), дүрт тапҡыр донъя һәм өс тапҡыр Европа чемпионы.

   

 1584: Рәсәй  батшаһы Иван IV Грозный.

  

В18
Категория:18 март