Сәфәр (Учалы районы)
{{НП+Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Сәфәр
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Сафарово}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 54 |lat_min = 27 |lat_sec = 16
 | lon_deg                  = 59 |lon_min = 34 |lon_sec = 18
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башкортостан
 | вид района               = муниципаль район
 | район                    = Учалы районы
 | район в таблице          = Учалы районы{{!}}Учалы
 | вид поселения            = ауыл биләмәһе
 | поселение                = Сәфәр ауыл Советы
 | поселение в таблице      = Сәфәр ауыл Советы (Учалы районы){{!}}Сәфәр ауыл Советы
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Сафарово (Учалинский район) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Сафарово (Учалинский район) | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = [[башҡорттар]]
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453720
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80253870001
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
 
'''Сәфәр''' ({{lang-ru|Сафарово}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Учалы районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 1410 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453720, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80253870001.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Учалы]]): 24 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы («83 км»): 1 км

== Тарихы ==
Ҡурыуҙы, Ҡурталы йылғалары буйлап Сәфәр (Айыт) ауылы барлыҡҡа килә. Башта ул Айыт тип атала.  «Баш күтәреүселәр» ерен яһаҡлы татарҙарға бүлеп биреү тураһындағы 1743 йылғы үтенестә Айыт Йосопов һәм Айыт Иштавановтың (старшинаның улы Илтабанов) исемдәре телгә алына. Унда һанап үтелгәндәрҙең улы Сәйет Айытовтың да исеме бар.  1767 йылда Сәфәрҙең улы типтәрҙәрҙең старшинаһы булып хеҙмәт итә. Ул — Мөхәмәт Сәфәров.
V рәүиз 43 хужалыҡта 282 кешене теркәй. Ырымбур губернаһының тораҡ пункттары исемлегендә 1866 йылда Сәфәр ауылы  йәйә эсендә Оҙон Сәйет ауылы тип аталған һәм 1048 кеше менән 210 йорт-хужалыҡтан торған. 1920 йылға йорттар (324) һәм кешеләр һаны (1762 кеше) бер аҙ арта. 

18 быуат аҙағынан алып хәҙерге исемен йөрөтә. 1795 йылда 43 йортта 282 кеше йәшәгән, 1866 йылда Сораманда (Оҙон Сәйеттә) 210 йортта — 1048 кеше. [[Игенселек]], [[малсылыҡ]] менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 1900 йылда 2 мәсет, мәктәп, һыу тирмәне теркәлгән<ref>{{ИСДБ|страница=28}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||1410||714||696||50,6||49,4
|-
|}
;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — [[башҡорттар]] (98 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>.

{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Мөхөтдинов Хәким Ғәйфулла улы]] (1922—1988), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1951), 1949-1954 йылдарҙа [[Учалы районы]] «Совет» колхозы комбайнсыһы,  [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы<ref>[http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/2-statya/16120-mukhutdinov-khakim-gajfullovich Башкирская энциклопедия - Мухутдинов Хаким Гайфуллович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160407222536/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/2-statya/16120-mukhutdinov-khakim-gajfullovich |date=2016-04-07 }}{{ref-ru}}{{V|18|07|2017}}</ref>. 
* [[Мусин Фәхретдин Муса улы]] — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, ҡаһарманлығы өсөн 2 миҙал һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнгән.
* [[Сафина Әҡлимә Ғәзи ҡыҙы]] (29.05.1948), совет һәм партия органдары хеҙмәткәре, йәмәғәт эшмәкәре, шағир. 2013—2017 йылдарҙа Учалы яҙыусылар ойошмаһының яуаплы секретары. 
* [[Суфиянов Сабит Әбүсуфиян улы]] (1904—1974), шағир, журналист.
* [[Хисаметдинова Рәмзилә Миндеғәли ҡыҙы]] (1949—1995), шағир, уҡытыусы, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның халыҡ мәғарифы отличнигы.
* [[Әхмәтғәлин Хәкимйән Рәхимйән улы]] (15.06.1923—19.07.1944), Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған [[башҡорт]] яугиры, уҡсылар полкының взвод командиры ярҙамсыһы, өлкән сержант. [[Советтар Союзы Геройы]] (үлгәндән һуң, 1945).

== Урамдары ==
{{Колонки|3}}
* Әхмәтғәлин урамы ({{lang-ru|улица Ахметгалина}})
* Дауахана тыҡрығы ({{lang-ru|Больничный переулок}})
* Тимер юлы урамы ({{lang-ru|Железнодорожная улица}})
* Зәһиҙуллин урамы ({{lang-ru|улица Загидуллина}})
* Ҡарағастау урамы ({{lang-ru|улица Карагастау}})
* Комсомол урамы ({{lang-ru|Комсомольская улица}})
* Урман урамы ({{lang-ru|Лесная улица}})
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодежная улица}}) 
* Тыныслыҡ урамы ({{lang-ru|улица Мира}}) 
* Мөхитдинов урамы ({{lang-ru|улица Мухитдинова}})
* Яңы урам ({{lang-ru|Новая улица}})
* Р.М. Хисаметдинова урамы  ({{lang-ru|улица Р.М.Хисаметдиновой}})
* Шишмә урамы ({{lang-ru|Родниковая улица}})
* Үҙәк урам ({{lang-ru|Центральная  улица}})
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная улица}})
* Шоссе урамы ({{lang-ru|Шоссейная улица}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/046/000033.html Госсправка сайтында урамдар исеме]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Видеояҙмаларҙа ==
* [https://yandex.ru/video/preview/?text=сафарово+учалинский+район&path=yandex_search&parent-reqid=1648475561075559-17101553975822732682-sas3-0712-43f-sas-l7-balancer-8080-BAL-9136&from_type=vast&filmId=6209272718993032305&url=http%3A%2F%2Ffrontend.vh.yandex.ru%2Fplayer%2Fvs2zll60ROAk село Сафарово, Учалинский район, республика Башкортостан]
* [https://yandex.ru/video/preview/?text=сафарово%20учалинский%20район&path=yandex_search&parent-reqid=1648475561075559-17101553975822732682-sas3-0712-43f-sas-l7-balancer-8080-BAL-9136&from_type=vast&filmId=4911410242784991364 Сафарово (Учалинский район) республика Башкортостан]

== Һылтанмалар ==
* 1795 йылғы [https://basharchive.ru/census/reviz/72881/ ревизия материалдары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220124133436/https://basharchive.ru/census/reviz/72881/ |date=2022-01-24 }}
* 1811 йылғы [https://basharchive.ru/census/reviz/86846/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство 
* {{ИСДБ|страница=28}}
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.{{ref-ru}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* {{ИСДБ|страница=2}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Учалы районы ауылдары}}

[[Категория:Учалы районы ауылдары]]
Сәфәр () — Башҡортостан Республикаһының Учалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 1410 кеше.
Почта индексы — 453720, ОКАТО коды — 80253870001.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 24 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы («83 км»): 1 км

 Тарихы 
Ҡурыуҙы, Ҡурталы йылғалары буйлап Сәфәр (Айыт) ауылы барлыҡҡа килә. Башта ул Айыт тип атала.  «Баш күтәреүселәр» ерен яһаҡлы татарҙарға бүлеп биреү тураһындағы 1743 йылғы үтенестә Айыт Йосопов һәм Айыт Иштавановтың (старшинаның улы Илтабанов) исемдәре телгә алына. Унда һанап үтелгәндәрҙең улы Сәйет Айытовтың да исеме бар.  1767 йылда Сәфәрҙең улы типтәрҙәрҙең старшинаһы булып хеҙмәт итә. Ул — Мөхәмәт Сәфәров.
V рәүиз 43 хужалыҡта 282 кешене теркәй. Ырымбур губернаһының тораҡ пункттары исемлегендә 1866 йылда Сәфәр ауылы  йәйә эсендә Оҙон Сәйет ауылы тип аталған һәм 1048 кеше менән 210 йорт-хужалыҡтан торған. 1920 йылға йорттар (324) һәм кешеләр һаны (1762 кеше) бер аҙ арта. 

18 быуат аҙағынан алып хәҙерге исемен йөрөтә. 1795 йылда 43 йортта 282 кеше йәшәгән, 1866 йылда Сораманда (Оҙон Сәйеттә) 210 йортта — 1048 кеше. Игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 1900 йылда 2 мәсет, мәктәп, һыу тирмәне теркәлгән.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь141071469650,649,4
Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (98 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта .

 Билдәле шәхестәре 
 Мөхөтдинов Хәким Ғәйфулла улы (1922—1988), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1951), 1949-1954 йылдарҙа Учалы районы «Совет» колхозы комбайнсыһы,  Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыБашкирская энциклопедия - Мухутдинов Хаким Гайфуллович . 
 Мусин Фәхретдин Муса улы — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡаһарманлығы өсөн 2 миҙал һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнгән.
 Сафина Әҡлимә Ғәзи ҡыҙы (29.05.1948), совет һәм партия органдары хеҙмәткәре, йәмәғәт эшмәкәре, шағир. 2013—2017 йылдарҙа Учалы яҙыусылар ойошмаһының яуаплы секретары. 
 Суфиянов Сабит Әбүсуфиян улы (1904—1974), шағир, журналист.
 Хисаметдинова Рәмзилә Миндеғәли ҡыҙы (1949—1995), шағир, уҡытыусы, Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличнигы.
 Әхмәтғәлин Хәкимйән Рәхимйән улы (15.06.1923—19.07.1944), Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған башҡорт яугиры, уҡсылар полкының взвод командиры ярҙамсыһы, өлкән сержант. Советтар Союзы Геройы (үлгәндән һуң, 1945).

 Урамдары 

 Әхмәтғәлин урамы ()
 Дауахана тыҡрығы ()
 Тимер юлы урамы ()
 Зәһиҙуллин урамы ()
 Ҡарағастау урамы ()
 Комсомол урамы ()
 Урман урамы ()
 Йәштәр урамы () 
 Тыныслыҡ урамы () 
 Мөхитдинов урамы ()
 Яңы урам ()
 Р.М. Хисаметдинова урамы  ()
 Шишмә урамы ()
 Үҙәк урам ()
 Мәктәп урамы ()
 Шоссе урамы ()Госсправка сайтында урамдар исеме

 Видеояҙмаларҙа 
 село Сафарово, Учалинский район, республика Башкортостан
 Сафарово (Учалинский район) республика Башкортостан

 Һылтанмалар 
 1795 йылғы ревизия материалдары 
 1811 йылғы ревизия материалдары
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство 
 
 Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 

Категория:Учалы районы ауылдары