Яуын (Ҡыйғы районы)
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Ягуново
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Яуын}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 55 |lat_min = 15 |lat_sec = 56
 | lon_deg                  = 58 |lon_min = 31 |lon_sec = 35
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Ҡыйғы районы{{!}}Ҡыйғы районы 
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = ауыл биләмәһе
 | поселение                = Ибрай ауыл Советы (Ҡыйғы районы){{!}} Ибрай ауыл Советы 
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Ягуново (Башкортостан) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Ягуново (Башкортостан) | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = [[башҡорттар]]
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 452503
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80236830005
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''Яуын''' ({{lang-ru|Ягуново}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ҡыйғы районы]]ндағы ауыл. [[Ибрай ауыл Советы (Ҡыйғы районы)|Ибрай ауыл Советы]] составында. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 176 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452503, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80236830005.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Үрге Ҡыйғы]]): 29 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Ибрай (Ҡыйғы районы)|Ибрай]]): 13 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Һилейә (ҡасаба)|Һилейә]]): 72 км

Яуын ауылы [[Әй (йылға)|Әй]] йылғаһы буйында, район үҙәге [[Үрге Ҡыйғы]] ауылынан көньяҡҡа 29 километрҙа һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа 72 километр алыҫлыҡта урынлашҡан<ref name="Яуын">{{БЭ2013|75154}}</ref>.

== Тарихы ==
Яуын ауылына [[XVIII быуат]]тың уртаһында [[Себер даруғаһы]] [[Тырнаҡлы]] улусы башҡорттары үҙҙәренең [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] ерҙәрендә нигеҙ һалған. Шулай уҡ Сыуаш (Чувашево) тип тә билдәләнгән. Атамаһы Тырнаҡлы улусы старшинаһы [[Пугачёв Емельян Иванович|Пугачёв]] етәкселегендәге [[1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы]]нда ҡатнашҡан [[Яуын Сыуашев]]тың бер аҙ боҙолоп яҙылған исеменән алынған.

Яуындың улы Фәйзулла Яуынов [[1816 йыл]]да 51 йәштә булған, Фәйзулланың улы — Ейәнгилде (Жейәнгилде).

[[1795 йыл]]да 9 йортта 37 кеше йәшәгән (9 ғына йорт булыуы ауылға яңы нигеҙ һалынғанын раҫлай.

[[1816 йыл]]да — 15 йортта 77 кеше, [[1834 йыл]]да — 27 хужалыҡта 148 кеше, [[1859 йыл]]да 20 йортта 163 кеше йәшәгән.

[[1834 йыл]]да башҡорттар араһында 4 ҡаҙаҡ булған. [[XIX быуат]] аҙағында улар ауылдың бер осонда 2 йортта 14 кеше йәшәгән.

[[Игенселек]] менән шөғөлләнгәндәр: [[1842 йыл]]да 129 кешегә 25 сирек ужым һәм 122 сирек яҙғы иген сәселгән<ref name="Асфандияров">{{ИСДБ|страницы=540}}</ref>.

[[Ҡолбаҡ]], Күлбай (Лапаҫ), [[Әбдрәзәк|Әбдрәзәҡ]], [[Шүләм]] ауылы башҡорттары йәйләүҙәргә сыҡҡан, ә ҡалған ауылдарҙың күсеп йөрөү урындары булмаған.

== Биләмә берәмектәренә инеүе ==
<!-- {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100 %;margin:0;" --><!-- Төрөлөп ҡуйыла торған таблица башы -->
{| class="wikitable"
|-
! Теркәү йылы !! Улус, ауыл советы !! Өйәҙ, кантон, район !! Губерна, Республика !! Дәүләт
|-
| [[1757]] || Тырнаҡлы улусы || [[Троицк өйәҙе]] || [[Ырымбур губернаһы]] || [[Рәсәй империяһы|Рәсәй Империяһы]]
|-
| [[1816]] || 8-се йорт || 8-се Башҡорт кантоны || [[Ырымбур губернаһы]] || [[Рәсәй империяһы|Рәсәй Империяһы]]
|-
| [[1834]] || 8-се йорт || 8-се Башҡорт кантоны|| [[Ырымбур губернаһы]] || [[Рәсәй империяһы|Рәсәй Империяһы]]
|-
|[[1847]] || 8-се йорт || 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе || [[Ырымбур губернаһы]] || [[Рәсәй империяһы|Рәсәй Империяһы]]
|-
|[[1859]] || 8-се йорт || 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе || [[Ырымбур губернаһы]] || [[Рәсәй империяһы|Рәсәй Империяһы]]
|-
|[[1895]] ||Иҫке Балаҡатай улусы || [[Златоуст өйәҙе]] || [[Өфө губернаһы]] || [[Рәсәй империяһы|Рәсәй Империяһы]]
|-
|[[1920]] ||Дыуан-Ҡошсо улусы || [[Мәсәғүт кантоны]] || Автономлы Башҡорт ССР-ы ([[Бәләкәй Башҡортостан]]) ||[[Файл:Emblem of the Russian SFSR (1978–1991), Emblem of Russia (1991–1992).svg|20px]] РСФСР
|-
|[[1926]] ||Үрге Ҡыйғы улусы || [[Мәсәғүт кантоны]] || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1935]] ||[[Ибрай ауыл Советы (Ҡыйғы районы)|Ибрай ауыл Советы]] || [[Ҡыйғы районы]] || Башҡорт АССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1941]] ||[[Ибрай ауыл Советы (Ҡыйғы районы)|Ибрай ауыл Советы]]|| [[Ҡыйғы районы]] || [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡорт АССР-ы]] || {{СССР}} СССР
|-
|[[1990]] || [[Ибрай ауыл Советы (Ҡыйғы районы)|Ибрай ауыл Советы]] || [[Ҡыйғы районы]] ||[[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] ||{{Россия}} Рәсәй Федерацияһы
|-

|-
| || || || ||
|}

== Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше ==
[[1865 йыл]]да 32 йортта — 182 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Һыу тирмәне булған.

[[1870 йыл]]да — 39 йортта 182 кеше йәшәгән.

[[1895 йыл]]да Яуын ауылында 1-әр елгәргес һәм һуҡҡыс булған. [[Малсылыҡ]] менән шөғөлләнгәндәр: 28 йортҡа 107 ат, 99 һыйыр, 86 һарыҡ, 78 кәзә аҫыралған. Шулай уҡ [[умартасылыҡ]] һәм [[солоҡсолоҡ]] үҫешкән булған: 29 умарта һәм 49 солоҡ.

== Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше ==
[[1920 йыл]]да Яуында — 54 йортта 237 кеше донъя көткән.

[[XX быуат]]тың 30‑сы йылдарынан Яуын ауылы хәҙерге исеме менән атала<ref name="Асфандияров" />.

Әлеге ваҡытта Яуын ауылында фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, [[мәсет]] бар<ref name="Яуын" />.

== Халыҡ һаны ==
Яуын ауылында башҡорттар йәшәй.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1906 йыл ||216||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||237||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||241||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||249||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||160||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||167||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||176||95||81||54,0||46,0
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Билдәле кешеләре ==
* [[Яуын Сыуашев]] (18-се быуаттың беренсе сиреге — 1784 йылдан һуң) — [[Емельян Пугачёв]] етәкселегендәге [[1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы]] ҡатнашыусыһы. [[Тырнаҡлы]] улусы старшинаһы<ref name="Яун Чувашев">[http://bashenc.online/ru/articles/53122/ Яун Чувашев]</ref>.

== Хәтер ==

== Урамдары ==
{{Колонки|3}}
* Әй урамы ({{lang-ru|}} Айская (улица)
* Ялан урамы ({{lang-ru|}} Полевая (улица)
* Биктимеров урамы ({{lang-ru|}} Биктимирова (улица)
* М. Хәлил урамы — ({{lang-ru|}} М. Халиля (улица)
* Яңы урам — ({{lang-ru|}} Новая (улица)<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/kiginskiy-rayon/derevnya-yagunovo/ Карта д. Ягуново. Улицы]</ref>{{Колонки|конец}}

== Тирә-яҡ мөхит ==
; Ер-һыу атамалары

''Тауҙар:'' '''Күҫтәр, Сисәкәй, Тирмән, Янбулат, Олотау, Остоҡай'''

''Йылғалар:'' [[Әй (йылға)|Әй]]

''Шишмәләр:''

''Ялан-бесәнлектәр:''

''Таусыҡтар, түбәләр:''

''Башҡа урын-ер атамалары:''

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Тырнаҡлы]]

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|75154}}
* {{ИСДБ|страницы=540}}
* [https://mapdata.ru/bashkortostan/kiginskiy-rayon/derevnya-yagunovo/ Карта д. Ягуново. Улицы]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Ҡыйғы районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Ҡыйғы районы ауылдары]]
[[Категория:Әй буйындағы тораҡ пункттар]]
Яуын () — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл. Ибрай ауыл Советы составында. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 176 кеше.
Почта индексы — 452503, ОКАТО коды — 80236830005.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Үрге Ҡыйғы): 29 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ибрай): 13 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 72 км

Яуын ауылы Әй йылғаһы буйында, район үҙәге Үрге Ҡыйғы ауылынан көньяҡҡа 29 километрҙа һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа 72 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Тарихы 
Яуын ауылына XVIII быуаттың уртаһында Себер даруғаһы Тырнаҡлы улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Шулай уҡ Сыуаш (Чувашево) тип тә билдәләнгән. Атамаһы Тырнаҡлы улусы старшинаһы Пугачёв етәкселегендәге 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашҡан Яуын Сыуашевтың бер аҙ боҙолоп яҙылған исеменән алынған.

Яуындың улы Фәйзулла Яуынов 1816 йылда 51 йәштә булған, Фәйзулланың улы — Ейәнгилде (Жейәнгилде).

1795 йылда 9 йортта 37 кеше йәшәгән (9 ғына йорт булыуы ауылға яңы нигеҙ һалынғанын раҫлай.

1816 йылда — 15 йортта 77 кеше, 1834 йылда — 27 хужалыҡта 148 кеше, 1859 йылда 20 йортта 163 кеше йәшәгән.

1834 йылда башҡорттар араһында 4 ҡаҙаҡ булған. XIX быуат аҙағында улар ауылдың бер осонда 2 йортта 14 кеше йәшәгән.

Игенселек менән шөғөлләнгәндәр: 1842 йылда 129 кешегә 25 сирек ужым һәм 122 сирек яҙғы иген сәселгән.

Ҡолбаҡ, Күлбай (Лапаҫ), Әбдрәзәҡ, Шүләм ауылы башҡорттары йәйләүҙәргә сыҡҡан, ә ҡалған ауылдарҙың күсеп йөрөү урындары булмаған.

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт 1757  Тырнаҡлы улусы  Троицк өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы 1816  8-се йорт  8-се Башҡорт кантоны  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы 1834  8-се йорт  8-се Башҡорт кантоны Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы1847  8-се йорт  8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы1859  8-се йорт  8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы1895 Иҫке Балаҡатай улусы  Златоуст өйәҙе  Өфө губернаһы  Рәсәй Империяһы1920 Дыуан-Ҡошсо улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы (Бәләкәй Башҡортостан) 20px РСФСР1926 Үрге Ҡыйғы улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935 Ибрай ауыл Советы  Ҡыйғы районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941 Ибрай ауыл Советы Ҡыйғы районы  Башҡорт АССР-ы   СССР1990  Ибрай ауыл Советы  Ҡыйғы районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы    

 Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше 
1865 йылда 32 йортта — 182 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Һыу тирмәне булған.

1870 йылда — 39 йортта 182 кеше йәшәгән.

1895 йылда Яуын ауылында 1-әр елгәргес һәм һуҡҡыс булған. Малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр: 28 йортҡа 107 ат, 99 һыйыр, 86 һарыҡ, 78 кәзә аҫыралған. Шулай уҡ умартасылыҡ һәм солоҡсолоҡ үҫешкән булған: 29 умарта һәм 49 солоҡ.

 Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше 
1920 йылда Яуында — 54 йортта 237 кеше донъя көткән.

XX быуаттың 30‑сы йылдарынан Яуын ауылы хәҙерге исеме менән атала.

Әлеге ваҡытта Яуын ауылында фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, мәсет бар.

 Халыҡ һаны 
Яуын ауылында башҡорттар йәшәй.

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1906 йыл 216 1920 йыл 26 август237 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар241 1959 йыл 15 ғинуар249 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар160 2002 йыл 9 октябрь167 2010 йыл 14 октябрь176958154,046,0

 Билдәле кешеләре 
 Яуын Сыуашев (18-се быуаттың беренсе сиреге — 1784 йылдан һуң) — Емельян Пугачёв етәкселегендәге 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы ҡатнашыусыһы. Тырнаҡлы улусы старшинаһыЯун Чувашев.

 Хәтер 

 Урамдары 

 Әй урамы ( Айская (улица)
 Ялан урамы ( Полевая (улица)
 Биктимеров урамы ( Биктимирова (улица)
 М. Хәлил урамы — ( М. Халиля (улица)
 Яңы урам — ( Новая (улица)Карта д. Ягуново. Улицы

 Тирә-яҡ мөхит 
 Ер-һыу атамалары

Тауҙар: Күҫтәр, Сисәкәй, Тирмән, Янбулат, Олотау, Остоҡай

Йылғалар: Әй

Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Башҡа урын-ер атамалары:

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Тырнаҡлы

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

 Һылтанмалар 
 
 
 Карта д. Ягуново. Улицы

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Ҡыйғы районы ауылдары
Категория:Әй буйындағы тораҡ пункттар