Аксаков (Бәләбәй районы)
{{Башҡа мәғәнәләре|Аксаков}} 
{{НП-Россия
 | статус                   = Ауыл
 | русское название         = Аксаков
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Аксаково}}
|изображение = Аксаково (вид из машины) - panoramio.jpg
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 54 |lat_min = 1 |lat_sec = 5
 | lon_deg                  = 54 |lon_min = 9 |lon_sec = 9
 | CoordScale               = 
 |размер карты региона     =
 |размер карты района      =
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Бәләбәй районы
 | район в таблице          = 
 |вид поселения            = Ауыл биләмәһе
 |поселение                = Аксаков ауыл Советы (Бәләбәй районы)
 |поселение в таблице      =
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 1812—1826
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Аксаково (Белебеевский район) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Аксаково (Белебеевский район) | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | милли состав      = урыҫтар, башҡорттар, татарҙар, сыуаштар
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 452020
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 34786
 | цифровой идентификатор   = 80209801001
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
 
'''Аксаков''' ({{lang-ru|Аксаково}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Бәләбәй районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 3131 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Почта индексы — 452020, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80209801001.
 
== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||3131||1465||1666||46,8||53,2
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Бәләбәй (ҡала)|Бәләбәй]]): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аксаково): 0 км
== Тарихы ==
Аксаков ауыл Советы үҙәге, тимер юл станцияһы. Район үҙәгенән көньяҡҡа табан 10 саҡрым алыҫлыҡта Сиушка йылғаһы <ref>[[Өҫән]] йылғаһы ҡушылдығы</ref> буйында урынлашҡан.  Ауылға [[Бәләбәй өйәҙе]]ндә хосуси ҡымыҙ дауаханаһы  <ref>[[Аксаков Сергей Тимофеевич|Аксаков С.Т]] исемендәге дауахана</ref> эргәһендә нигеҙ һалына. Аксаков исемен 1812—1826 йылдарҙа бында йәшәгән бөйөк рус яҙыусыһы [[Сергей Тимофеевич Аксаков]] хөрмәтенә ала. [[Надеждино (Бәләбәй районы)|Надеждино]] имениеһында йәшәй.  Элек Надеждино ауылы Аксаковтар ғаиләһенең ғаилә имениеһы була.  1860-сы йылдарҙа М.M. Куроедов башҡорттарҙан яҡынса 20 мең дисәтинә ерен һатып ала, бында Сембер губернаһы Аксаково һәм Чуфарово ауылдарының крәҫтиәндәре күсеп килә. 1917 йылда 75 йортта 315 кеше теркәлгән, тимер юл станцияһы һәм ҡасаба булараҡ билдәле. 1931 йылдан  ҡала тибындағы ҡасаба, 2005 йылдан ауыл статусын ала. 1970‑се йылдарҙа Колос-Ключи ауылы  ҡушылған. Аксаковола [[1942 йыл]]дың ғинуарынан майына тиклем 124-се айырым уҡсылар бригадаһы ойошторола.
Халҡы: 1939 йылда — 1762 кеше; 1959 йылда — 3742 кеше; 1989 йылда — 2457 кеше; 2002 йылда — 3173 кеше; 2010 йылда — 3131 кеше. Урыҫтар, татарҙар, сыуаштар, башҡорттар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, дөйөм практика табибы бүлеге, мәҙәниәт йорто, китапхана бар<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/192  Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий.стр. 192] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220329064512/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/192 |date=2022-03-29 }}</ref><ref>[http://bashenc.online/ba/articles/80549/ Башҡорт энциклопедияһы. Аксаков (Бәләбәй районы)]</ref>.

== Урамдары ==
Исемдәре:<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/009/000117.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Аксаково]</ref>

{{колонки|3}}

1430 км урамы ({{lang-ru|1430 км (улица)}})

3 км Бәләбәй тармағы урамы ({{lang-ru|3 км Белебеевской ветки (улица)}})

Вокзал урамы ({{lang-ru|Вокзальная (улица)}})

Высоковольтная (Энергетик мкр) урамы ({{lang-ru|Высоковольтная (Энергетик мкр) (улица)}})

Гараж йәмғиәте Энергетик территорияһы ({{lang-ru|Гаражное общество Энергетик (территория)}})

Горохов урамы ({{lang-ru|Горохова  (улица)}})

Шыршы (Энергетик мкр) урамы ({{lang-ru|Еловая (Энергетик мкр) (улица)}})

Шыршы (тер. СНТ) ({{lang-ru|Елочка (тер. СНТ)}})

Тимер юл урамы ({{lang-ru|Железнодорожная (улица)}})

Еләкле (Энергетик мкр) урамы ({{lang-ru|Земляничная (Энергетик мкр) (улица)}})

Баҡса еләге (тер. СНТ) ?{{lang-ru|Клубничка ( тер. СНТ)}})

Колхоз урамы ({{lang-ru|Колхозная (улица)}})

Комсомол урамы ({{lang-ru|Комсомольская (улица)}})

Локомотив (тер. СНТ) ({{lang-ru|Локомотив (тер. СНТ)}})


Туғай урамы({{lang-ru|Луговая ( улица)}})

Люблинка урамы ({{lang-ru|Люблинка (улица)}})

М.Цветаева урамы ({{lang-ru|М.Цветаевой (улица)}})

Матросов урамы ({{lang-ru|Матросова (улица)}})

Тыныслыҡ урамы ({{lang-ru|Мира (улица)}})

Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодежная (улица)}})

Тәңкә (Энергетик мкр) урамы ({{lang-ru|Монетная (Энергетик мкр) ( улица)}})


Түбәнге (Энергетик мкр) урамы ({{lang-ru|Нижняя (Энергетик мкр) ( улица)}})


Беренсе май урамы ({{lang-ru|Первомайская (улица)}})

Пионер урамы ({{lang-ru|Пионерская (улица)}})

Еңеү урамы ({{lang-ru|Победы (улица)}})

Пограничник урамы ({{lang-ru|Пограничная (улица)}})

Тау аҫты урамы ({{lang-ru|Подгорная ( улица)}})

Урман аҫты урамы ({{lang-ru|Подлесная (улица)}})


Подстанция урамы ({{lang-ru|Подстанционная (улица)}})

Ялан урамы ({{lang-ru|Полевая (улица)}})

Иркенлек урамы ({{lang-ru|Привольная (улица)}})

Протвинь урамы ({{lang-ru|Протвиня (улица)}})

Пушкин урамы ({{lang-ru|Пушкина (улица)}})

Эшсе урамы ({{lang-ru|Рабочая (улица)}})

Баҡса урамы ({{lang-ru|Садовая (улица }})

Шифахана (Энергетик мкр) урамы ({{lang-ru|Санаторная (Энергетик мкр) (улица)}})

Совет урамы ({{lang-ru|Советская (улица)}})

Совет тыҡрығы ({{lang-ru|Советский (переулок)}})

Ҡарағайлы урамы ({{lang-ru|Сосновая ( лица)}})

Спорт урамы ({{lang-ru|Спортивная (улица)}})

Дала урамы ({{lang-ru|Степная (улица)}})

Хеҙмәт урамы ({{lang-ru|Трудовая (улица)}})

Чапаев урамы ({{lang-ru|Чапаева (улица)}})

Энергетик микрорайоны ({{lang-ru|Энергетик (микрорайон)}})

Энергетиктар урамы ({{lang-ru|Энергетиков (улица)}})
{{конец|колонки}}

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Протвинь Иван Степанович]] ([[10 июнь]] [[1926 йыл]] — [[18 август]] [[1944 йыл]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда батырҙарса һәләк булған яугир. Уҡсылар полкының танкыға ҡаршы ҡорал тоҫҡаусыһы, [[ефрейтор]].  [[Советтар Союзы Геройы]] ([[1945 йыл]], үлгәндән һуң).
== Видеояҙмалар ==
* {{YouTube|Q5wz35ElIqI|logo=1}} Аксаков ауылы тарихы
== Иҫтәлекле урындары ==
* Йыл һайын бында Халыҡ-ара Аксаков көндәре үтә. Байрам программаһы Аксаковтарҙың йорт-музейына барыуҙы, урындағы мәктәптә асыҡ дәрестәрҙе, шулай уҡ башҡа сараларҙы үҙ эсенә ала.
* Аксаков исемендәге шифахана — үҙенең бүлендек фермаһы, гараж һәм янғын һүндереү бүлеге менән шифахана-курорт комплексы. Шифаханала 11000 китаптан торған китапхана, клуб бар. Ҡыҙыҡлы экскурсиялар үтә.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|80549}}{{V|23|04|2022}}
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/192  Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий.стр. 192] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220329064512/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/192 |date=2022-03-29 }}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Бәләбәй районы ауылдары}}

[[Категория:Бәләбәй районы ауылдары]]
Аксаков () — Башҡортостандың Бәләбәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 3131 кеше. Почта индексы — 452020, ОКАТО коды — 80209801001.
 
 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь31311465166646,853,2

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Бәләбәй): 10 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аксаково): 0 км
 Тарихы 
Аксаков ауыл Советы үҙәге, тимер юл станцияһы. Район үҙәгенән көньяҡҡа табан 10 саҡрым алыҫлыҡта Сиушка йылғаһы Өҫән йылғаһы ҡушылдығы буйында урынлашҡан.  Ауылға Бәләбәй өйәҙендә хосуси ҡымыҙ дауаханаһы  Аксаков С.Т исемендәге дауахана эргәһендә нигеҙ һалына. Аксаков исемен 1812—1826 йылдарҙа бында йәшәгән бөйөк рус яҙыусыһы Сергей Тимофеевич Аксаков хөрмәтенә ала. Надеждино имениеһында йәшәй.  Элек Надеждино ауылы Аксаковтар ғаиләһенең ғаилә имениеһы була.  1860-сы йылдарҙа М.M. Куроедов башҡорттарҙан яҡынса 20 мең дисәтинә ерен һатып ала, бында Сембер губернаһы Аксаково һәм Чуфарово ауылдарының крәҫтиәндәре күсеп килә. 1917 йылда 75 йортта 315 кеше теркәлгән, тимер юл станцияһы һәм ҡасаба булараҡ билдәле. 1931 йылдан  ҡала тибындағы ҡасаба, 2005 йылдан ауыл статусын ала. 1970‑се йылдарҙа Колос-Ключи ауылы  ҡушылған. Аксаковола 1942 йылдың ғинуарынан майына тиклем 124-се айырым уҡсылар бригадаһы ойошторола.
Халҡы: 1939 йылда — 1762 кеше; 1959 йылда — 3742 кеше; 1989 йылда — 2457 кеше; 2002 йылда — 3173 кеше; 2010 йылда — 3131 кеше. Урыҫтар, татарҙар, сыуаштар, башҡорттар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, дөйөм практика табибы бүлеге, мәҙәниәт йорто, китапхана бар Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий.стр. 192 Башҡорт энциклопедияһы. Аксаков (Бәләбәй районы).

 Урамдары 
Исемдәре:«Налог Белешмәһе» статистикаһында Аксаково

1430 км урамы ()

3 км Бәләбәй тармағы урамы ()

Вокзал урамы ()

Высоковольтная (Энергетик мкр) урамы ()

Гараж йәмғиәте Энергетик территорияһы ()

Горохов урамы ()

Шыршы (Энергетик мкр) урамы ()

Шыршы (тер. СНТ) ()

Тимер юл урамы ()

Еләкле (Энергетик мкр) урамы ()

Баҡса еләге (тер. СНТ) ?)

Колхоз урамы ()

Комсомол урамы ()

Локомотив (тер. СНТ) ()

Туғай урамы()

Люблинка урамы ()

М.Цветаева урамы ()

Матросов урамы ()

Тыныслыҡ урамы ()

Йәштәр урамы ()

Тәңкә (Энергетик мкр) урамы ()

Түбәнге (Энергетик мкр) урамы ()

Беренсе май урамы ()

Пионер урамы ()

Еңеү урамы ()

Пограничник урамы ()

Тау аҫты урамы ()

Урман аҫты урамы ()

Подстанция урамы ()

Ялан урамы ()

Иркенлек урамы ()

Протвинь урамы ()

Пушкин урамы ()

Эшсе урамы ()

Баҡса урамы ()

Шифахана (Энергетик мкр) урамы ()

Совет урамы ()

Совет тыҡрығы ()

Ҡарағайлы урамы ()

Спорт урамы ()

Дала урамы ()

Хеҙмәт урамы ()

Чапаев урамы ()

Энергетик микрорайоны ()

Энергетиктар урамы ()

 Билдәле шәхестәре 
 Протвинь Иван Степанович (10 июнь 1926 йыл — 18 август 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир. Уҡсылар полкының танкыға ҡаршы ҡорал тоҫҡаусыһы, ефрейтор.  Советтар Союзы Геройы (1945 йыл, үлгәндән һуң).
 Видеояҙмалар 
  Аксаков ауылы тарихы
 Иҫтәлекле урындары 
 Йыл һайын бында Халыҡ-ара Аксаков көндәре үтә. Байрам программаһы Аксаковтарҙың йорт-музейына барыуҙы, урындағы мәктәптә асыҡ дәрестәрҙе, шулай уҡ башҡа сараларҙы үҙ эсенә ала.
 Аксаков исемендәге шифахана — үҙенең бүлендек фермаһы, гараж һәм янғын һүндереү бүлеге менән шифахана-курорт комплексы. Шифаханала 11000 китаптан торған китапхана, клуб бар. Ҡыҙыҡлы экскурсиялар үтә.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
  Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий.стр. 192 

Категория:Бәләбәй районы ауылдары