Баттал
{{ТП-Рәсәй|Баттал
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Баттал
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 54 | lat_min =  | lat_sec = 
  |lon_deg = 59 | lon_min =  | lon_sec = 
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Учалы районы
 |теҙмәләге район       = 
 | вид поселения        = ауыл советы
 | поселение            = Миндәк ауыл Советы (Учалы районы){{!}}Миндәк
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |милли состав          = [[башҡорттар]]
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 316
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453746
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           = 34791 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80253848004
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Баттал''' ({{lang-ru|Батталово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Учалы районы]]ндағы ауыл. [[Миндәк ауыл Советы (Учалы районы)|Миндәк ауыл Советы]] составына инә. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 316 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Почта индексы — 453746, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80253848004.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Учалы (ҡала)|Учалы]]): 87 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Яңы Оҙонгүл (Башҡортостан)|Яңы Оҙонгүл]]): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Урал-Тау (Белорет районы)|Урал-Тау]]): 39 км<ref> {{БЭ2013|82446}}</ref>

== Тарихы ==
Баттал ауылына [[Верхнеурал өйәҙе]] Күбәләк улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. [[XVIII быуат]] аҙағында Баттал (Әнәк) исемле ике утар булған. [[1795 йыл]]ғы V рәүиз ваҡытында ундағы 5 йортта 47 кеше теркәлгән. [[XIX быуат]] уртаһында 197 кеше 34 йортта йәшәгән. 11 ғаилә Ҡобағош ауылына күсеп киткән. Ауыл халҡы артабан бик үк артмаған. Тәүге төпләнеүсе билдәһеҙ, әммә уның улдарының һәм ейәндәренең исемдәре билдәле. Өлкән улы Аҙнағол (1762—1848), уның улдары — Килмөхәмәт (уның — Мәһәҙей, Мәғәфүр), Абдрахман (уның — Бикмөхәмәт, Мөхәмәтзариф, Сафа), Юлмөхәмәт (уның — Шәриф, Ҡолмөхәмәт, Әхмәтйәнн, Хисмәтулла). Икенсе улы Бәхтегәрәй (1764—1843), уның 4 улы — Абдулмәжит (уның — Күмәккилде, Юлбирҙе, Дәүләтбирҙе, Ғәҙелша), Абдулхалиҡ, Ҡунаҡсура (1791—1843), уның балалары Ғәлекәй, Ғәлиәсҡәр, Ғәлиулла һәм Фәтҡулла, 4-сеһе Абдулнасир, 1802 йылғы (уның улдары — Шәрип, Йыһанша). Батталдың өсөнсө улы Йомағол (1770—1849); дүртенсе улы — Аҙнабай, 1781 йылғы<ref>{{БЭ2013|82446}}</ref><ref>{{ИСДБ|страница=21}}</ref>.

30 йорт-хужалыҡтан 218 кеше  йәйләүгә сыҡҡан. Ауылдан 2—4 саҡрым алыҫлыҡта 15 июндән 1 сентябргә тиклем Аҡры, Әнтәк, Ҡораменәй, Реҡарғаз, Ҡылы йылғалары буйында күсенеп йөрөгәндәр. [[1842 йыл]]да ауыл халҡына 150 [[ат]], 100 [[һыйыр]], 150 [[һарыҡ]] тура килгән. 216 бот ужым ашлығы һәм 456 бот яҙғы [[Иген культуралары|иген]] сәскәндәр. Ишмөхәмәт Аҙнағолов һәм Хөббихужа Исламғолов 100—113 бот яҙғы иген сәскән.

1866 йылда 32 йорт-хужалыҡта 215 кеше йәшәгән. [[Малсылыҡ]], [[игенселек]] менән шөғөлләнгәндәр<ref>{{ИСДБ|страница=21}}</ref>.

Халыҡ һаны күп артмаған. [[1920 йыл]]да барыһы 222 кеше иҫәпләнгән<ref>{{ИСДБ|страница=21}}</ref>.

== Хәҙерге осор ==
Озёрный урта мәктәбе филиалы төп [[мәктәп]] эшләй, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб бар<ref>{{БЭ2013|82446}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||221 ||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||222||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||196||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||206||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||242||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||344||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||316||153||163||48,4||51,6
|-
|}
;Милли составы
[[2002 йыл]]ғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, ауылда [[башҡорттар]] йәшәгән (100 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}</ref>.

{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Билдәле шәхестәр ==
* [[Әхмәтйәнов Яңыбай Шаһыбал улы]] (20.02.1936—25.09.2010), ауыл хужалығы хеҙмәткәре, 1957—1988 йылдарҙа [[Учалы районы]] «Байрамғол» совхозы механизаторы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның һигеҙенсе саҡырылыш (1971—1975) [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1971). БАССР-ҙың атҡаҙанған механизаторы (1970).
* [[Бирғәлин Айнур Азамат улы]] (17.10.1989) — [[Ислам]] дине әһеле. 2019 йылдың 16 октябренән [[Башҡортостан Республикаһы мосолмандары Диниә назараты]] [[мөфтөй]]ө (рәйесе).

== Урамдар ==
{{Колонки|2}}
* Баллы урам ({{lang-ru|Медовая улица}})
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодежная улица}})
* Салауат Юлаев урамы ({{lang-ru|улица Салавата Юлаева}})
* Ҡояш урамы ({{lang-ru|Солнечная улица}})
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная улица}})
* Үҙәк урам ({{lang-ru|Центральная улица}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/046/000069.html Госсправка сайтында урамдар исеме]</ref>.
{{Колонки|конец}}

== Тарихи ҡомартҡылар ==
* '''Байым әүлиә ҡәбере'''

== Тирә-яҡ мөхит ==
* '''Башташ тауы'''

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|82446}}
* {{ИСДБ|страница=21}}
* 1834 йылғы [https://basharchive.ru/census/reviz/54628/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Сығанаҡтар ==
<references/>

{{Учалы районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Учалы районы ауылдары]]
Баттал () — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл. Миндәк ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 316 кеше. Почта индексы — 453746, ОКАТО коды — 80253848004.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 87 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яңы Оҙонгүл): 12 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Урал-Тау): 39 км 

 Тарихы 
Баттал ауылына Верхнеурал өйәҙе Күбәләк улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. XVIII быуат аҙағында Баттал (Әнәк) исемле ике утар булған. 1795 йылғы V рәүиз ваҡытында ундағы 5 йортта 47 кеше теркәлгән. XIX быуат уртаһында 197 кеше 34 йортта йәшәгән. 11 ғаилә Ҡобағош ауылына күсеп киткән. Ауыл халҡы артабан бик үк артмаған. Тәүге төпләнеүсе билдәһеҙ, әммә уның улдарының һәм ейәндәренең исемдәре билдәле. Өлкән улы Аҙнағол (1762—1848), уның улдары — Килмөхәмәт (уның — Мәһәҙей, Мәғәфүр), Абдрахман (уның — Бикмөхәмәт, Мөхәмәтзариф, Сафа), Юлмөхәмәт (уның — Шәриф, Ҡолмөхәмәт, Әхмәтйәнн, Хисмәтулла). Икенсе улы Бәхтегәрәй (1764—1843), уның 4 улы — Абдулмәжит (уның — Күмәккилде, Юлбирҙе, Дәүләтбирҙе, Ғәҙелша), Абдулхалиҡ, Ҡунаҡсура (1791—1843), уның балалары Ғәлекәй, Ғәлиәсҡәр, Ғәлиулла һәм Фәтҡулла, 4-сеһе Абдулнасир, 1802 йылғы (уның улдары — Шәрип, Йыһанша). Батталдың өсөнсө улы Йомағол (1770—1849); дүртенсе улы — Аҙнабай, 1781 йылғы.

30 йорт-хужалыҡтан 218 кеше  йәйләүгә сыҡҡан. Ауылдан 2—4 саҡрым алыҫлыҡта 15 июндән 1 сентябргә тиклем Аҡры, Әнтәк, Ҡораменәй, Реҡарғаз, Ҡылы йылғалары буйында күсенеп йөрөгәндәр. 1842 йылда ауыл халҡына 150 ат, 100 һыйыр, 150 һарыҡ тура килгән. 216 бот ужым ашлығы һәм 456 бот яҙғы иген сәскәндәр. Ишмөхәмәт Аҙнағолов һәм Хөббихужа Исламғолов 100—113 бот яҙғы иген сәскән.

1866 йылда 32 йорт-хужалыҡта 215 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр.

Халыҡ һаны күп артмаған. 1920 йылда барыһы 222 кеше иҫәпләнгән.

 Хәҙерге осор 
Озёрный урта мәктәбе филиалы төп мәктәп эшләй, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб бар.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)221  1920 йыл 26 август222 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар196 1959 йыл 15 ғинуар206 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар242 2002 йыл 9 октябрь344 2010 йыл 14 октябрь31615316348,451,6
Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, ауылда башҡорттар йәшәгән (100 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта.

 Билдәле шәхестәр 
 Әхмәтйәнов Яңыбай Шаһыбал улы (20.02.1936—25.09.2010), ауыл хужалығы хеҙмәткәре, 1957—1988 йылдарҙа Учалы районы «Байрамғол» совхозы механизаторы. Башҡорт АССР-ының һигеҙенсе саҡырылыш (1971—1975) Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). БАССР-ҙың атҡаҙанған механизаторы (1970).
 Бирғәлин Айнур Азамат улы (17.10.1989) — Ислам дине әһеле. 2019 йылдың 16 октябренән Башҡортостан Республикаһы мосолмандары Диниә назараты мөфтөйө (рәйесе).

 Урамдар 

 Баллы урам ()
 Йәштәр урамы ()
 Салауат Юлаев урамы ()
 Ҡояш урамы ()
 Мәктәп урамы ()
 Үҙәк урам ()Госсправка сайтында урамдар исеме.

 Тарихи ҡомартҡылар 
 Байым әүлиә ҡәбере

 Тирә-яҡ мөхит 
 Башташ тауы

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 
 1834 йылғы ревизия материалдары

 Сығанаҡтар 

Категория:Учалы районы ауылдары