Кантеле
{{музыкальный инструмент
|название                = Кантеле
|названия                = 
|изображение             = Concert kantele.jpg
|описание_фото           =
|классификация           = [[Ҡыллы музыка ҡоралдары]], [[Хордофон]]
|диапазон                = 
|подпись диапазона       = 
|родственные инструменты = [[Цитра]], [[Канклес]], [[Коклес]]
|музыканты               = 
|производители           = 
|статьи                  = [[Руны (эпик йырҙар)|Руны]]
|звук                    = DIY kantele sample raw.ogg
|описание_звука          = Биш ҡыллы кантеле
|викисклад               = Kantele
}}
'''Ка́нтеле''' ({{lang2|krl|fi|kantele}}) — [[карелдар|карел]] һәм [[финдар|фин]] сиртмә ҡыллы музыка ҡоралы, [[көснә]]гә ({{lang-ru|гусли}}) оҡшаған. Боронғо кантеле биш ҡыллы булған, хәҙерге заманда кантеле ҡылдары металдан эшләнә һәм 35-кә етеүе мөмкин. Уйнау өсөн кантелене тубыҡҡа ҡуялар һәм ике ҡулдың бармаҡтары менән ҡылдарын сиртәләр. Кателелә яңғыҙ ҙа уйнайҙар, һәм шулай уҡ, халыҡ эпосы [[Калевала|«Калевала»]]ға ҡушылып уйнайҙар.

== Тарихы ==
[[Рәсем:Bundesarchiv Bild 183-10624-0003, Budapest, II. Weltfestspiele, sowjetische Musikgruppe.jpg|thumb|300px| Карел-фин ССР-ы музыканттары йәштәр һәм студенттарҙың II Бөтә донъя фестивалендә ([[Будапешт]], [[1949]] йыл)]]
Кантеленың күп быуатлыҡ тарихы бар. Бик күптән үк кешеләр тормошонда кантеле музыкаль инструмент булыуҙан күпкә артығыраҡ булған урын алған.
Кантеле — музыкаль инструмент ҡына түгел, ә төньяҡ халыҡтарының үҫешен, хеҙмәтен, мәҙәниәтен берләштереүсе символ булып тора.

Тәүге инструменттар ағастан соҡоп яһалған. Кантеле тартмаһын [[Ерек (ағас)|ерек]], [[ҡайын]] ағастарынан, ҡылын ат ялынан эшләгәндәр. Музыкаль мәҙәниәт үҫеше менән бергә инструмет та камиллашҡан. Өҫкө декаһын шыршы таҡтаһына эшләй башлағандар. Ат ялы урынына металл сымдар ҡуя башлағандар. Диатоник төҙөлөшлө 5, 10, 12, 16 ҡыллы инструметтар барлыҡҡа килгән.
Хәҙерге заманда Карелияла диатоник һәм хроматик кантеле киң таралған. Диатоник кантеле халыҡ музыкаһын башҡарыу өсөн тәғәйенләнгән. Классик музыка өсөн хроматик тауыш рәтле инструмент кәрәк.

Беренсе хроматик кантеле эшләүсе, "Калевалы"ны ижад итеүсе, Элиас Лённрот була. Ул 1830—1840 йылдарҙа ике хроматик кантеле эшләй. Уның береһе [[Финляндия]] [[музей]]ында һаҡлана.
Финляндияла хроматик кантеле киң таралған.
Хәҙерге заманда кантеле-прима, кантеле-альт һәм кантеле-бас тигән төрҙәре эшләнә.

== Һылтанма ==
* [http://www.kalevala.ru/ Халыҡ эпосы «Калевала» һәм кантеле тураһында сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120117051253/http://kalevala.ru/ |date=2012-01-17 }} (урыҫса)
* [http://www.koistinenkantele.com Koistinen Kantele эшләусе фирма тураһында] (финса)

[[Категория:Карелия мәҙәниәте]]
[[Категория:Финляндия мәҙәниәте]]
[[Категория:Халыҡ музыка ҡоралдары]]
[[Категория:Сиртмә ҡыллы музыка ҡоралдары]]
[[Категория:Хордофондар]]
Ка́нтеле () — карел һәм фин сиртмә ҡыллы музыка ҡоралы, көснәгә () оҡшаған. Боронғо кантеле биш ҡыллы булған, хәҙерге заманда кантеле ҡылдары металдан эшләнә һәм 35-кә етеүе мөмкин. Уйнау өсөн кантелене тубыҡҡа ҡуялар һәм ике ҡулдың бармаҡтары менән ҡылдарын сиртәләр. Кателелә яңғыҙ ҙа уйнайҙар, һәм шулай уҡ, халыҡ эпосы «Калевала»ға ҡушылып уйнайҙар.

 Тарихы 
thumb|300px| Карел-фин ССР-ы музыканттары йәштәр һәм студенттарҙың II Бөтә донъя фестивалендә (Будапешт, 1949 йыл)
Кантеленың күп быуатлыҡ тарихы бар. Бик күптән үк кешеләр тормошонда кантеле музыкаль инструмент булыуҙан күпкә артығыраҡ булған урын алған.
Кантеле — музыкаль инструмент ҡына түгел, ә төньяҡ халыҡтарының үҫешен, хеҙмәтен, мәҙәниәтен берләштереүсе символ булып тора.

Тәүге инструменттар ағастан соҡоп яһалған. Кантеле тартмаһын ерек, ҡайын ағастарынан, ҡылын ат ялынан эшләгәндәр. Музыкаль мәҙәниәт үҫеше менән бергә инструмет та камиллашҡан. Өҫкө декаһын шыршы таҡтаһына эшләй башлағандар. Ат ялы урынына металл сымдар ҡуя башлағандар. Диатоник төҙөлөшлө 5, 10, 12, 16 ҡыллы инструметтар барлыҡҡа килгән.
Хәҙерге заманда Карелияла диатоник һәм хроматик кантеле киң таралған. Диатоник кантеле халыҡ музыкаһын башҡарыу өсөн тәғәйенләнгән. Классик музыка өсөн хроматик тауыш рәтле инструмент кәрәк.

Беренсе хроматик кантеле эшләүсе, "Калевалы"ны ижад итеүсе, Элиас Лённрот була. Ул 1830—1840 йылдарҙа ике хроматик кантеле эшләй. Уның береһе Финляндия музейында һаҡлана.
Финляндияла хроматик кантеле киң таралған.
Хәҙерге заманда кантеле-прима, кантеле-альт һәм кантеле-бас тигән төрҙәре эшләнә.

 Һылтанма 
 Халыҡ эпосы «Калевала» һәм кантеле тураһында сайт  (урыҫса)
 Koistinen Kantele эшләусе фирма тураһында (финса)

Категория:Карелия мәҙәниәте
Категория:Финляндия мәҙәниәте
Категория:Халыҡ музыка ҡоралдары
Категория:Сиртмә ҡыллы музыка ҡоралдары
Категория:Хордофондар