Үрге Этҡол
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Верхнеиткулово
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Үрге Этҡол}}
 | изображение              = Itkulovo.jpg
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 53 |lat_min = 22 |lat_sec = 33
 | lon_deg                  = 56 |lon_min = 20 |lon_sec = 25
 | CoordAddon               = type:city(13)_region:RU
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | район                    = Ишембай районы
 | район в таблице          = Ишембай районы{{!}}Ишембай районы
 | вид поселения            = ауыл Советы
 | поселение                = 
 | поселение в таблице      = Этҡол ауыл советы (Ишембай районы)
 | глава                    = 
 | дата основания           = 1774
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 285
 | население                = {{ Население | Верхнеиткулово | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Верхнеиткулово | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = 
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | часовой пояс             = +5
 | почтовый индекс          = 453224
 | телефонный код           = 
 | сайт                     = 
 | цифровой идентификатор   = 80231830001
}}

{{шуҡ|Этҡол}}
'''Үрге Этҡол''' ({{lang-ru|Верхнеиткулово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ишембай районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 888 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. [[Этҡол ауыл советы (Ишембай районы)|Этҡол ауыл Советының]] административ үҙәге.
Почта индексы — 453224, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80231830001.

== Тарихы ==
[[Файл:Itkulovo2.jpg|справа|thumb|Этҡол ауылы|270 px]]
Этҡол ауылына 1774 йылда Юрматы ырыуының Аҙнай түбәһе кешеләре нигеҙ һалған. Беренсе күскенсе билдәһеҙ. Улы Сәфәрғәле Этҡолов 1774 йылда тыуған. Ейәндәре Тимербулат, Сынбулат (уның улдары: Фәттәхетдин, Хисаметдин.

[[XVIII быуат]] аҙағында ауыл 68 ихатанан тора, унда 358 кеше йәшәй. [[XIX быуат]] уртаһында 76 йортта 644 кеше йәшәгән. Х ревизия 423 кеше йәшәгән 65 йорттан торған төп ауылды һәм 290 кеше йәшәгән 36 ихатанан торған бүлендек ауылды күрһәтә. Үрге Этҡолда 1920 йылда 91 йортта 464 кеше иҫәпләнә, Түбәнге Этҡолда — 541 кеше һәм 123 йорт. Икеһе лә Аҙнаев улусы үҙәге булған Көҫәпҡол ауылынан 20 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡандар.

1833 йылда Яңы Юрматы ауылына 3 ғаилә (Айыт Ялсин, Абдулла һәм Йосоп Ишберҙиндәр) күсеп килә. Идара итеүсе Сенат указына ярашлы ауылға сумаҙанлы татарҙарҙың (почта ташыусы) 3 ғаиләһе килә.

Фамилияларҙы барлыҡҡа килтереүселәрҙең бер нисәһенең исемен атайыҡ. 1816 йылда бында 76 йәшлек Үҙәнбай Мусин һәм уның 36 йәшлек улы Салауат, ейәндәре Юныс (10 йәш), Яҡуп (8 йәшлек), Аллабирҙе (2 йәшлек) йәшәй.

1839 йылда 476 кеше йәшәгән 75 йортҡа 765 ат, 654 һыйыр, 239 һарыҡ, 150 кәзә тура килә. Өс йылдан һуң 464 бот көҙгө һәм 1840 бот яҙғы иген сәселгән. Шул уҡ ваҡытта ауыл янында һыу тирмәне булған. 1920 йылда Түбәнге Этҡол ауылында Ведерников тирмәне эшләй<ref>{{ИСДБ|страница=127}}</ref>.

1-се Май урамында 1774 йылда төҙөлгән йорт һаҡланған.

Элегерәк ауыл [[Аҙнай улусы]]на (үҙәге — [[Көҫәпҡол (Ишембай)|Көҫәпҡол]]) ингән.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||888||443||445||49,9||50,1
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
Ауыл [[Һәләүек]] йылғаһы буйында, ауылдан өс йөҙ метр самаһы бейеклектәге Арҡы-Ялан яҫы таулығы эргәһендә урынлашҡан. [[Үрге Этҡол]]дан тыш, [[Һәләүек]] йылғаһының икенсе ярында, ҙурайып киткән Этҡол ауылының бер өлөшө булған Түбәнге Этҡол ауылы тора.

== Урамдары ==
Урам исеме<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/026/000028.html «Налог Белешмәһе» системаһында Үрге Этҡол ауылы]</ref>:
{{Колонки|3}}
* Үҙәк урам ({{lang-ru|улица Центральная}})
* Дуҫлыҡ урамы ({{lang-ru|улица Дружбы}})
* Зәки Вәлиди урамы ({{lang-ru|улица Заки Валиди}})
* Кагылчан урамы ({{lang-ru|улица Кагылчан}})
* Урман урамы ({{lang-ru|улица Лесная}})
* Йәшел урамы ({{lang-ru|улица Зеленая}})
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|улица Молодёжная}})
* 1-се Май урамы ({{lang-ru|улица 1-се Мая}})
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|улица Школьная}})
* 7 Ноябрь урамы ({{lang-ru|улица 7 Ноября}})
* Һәләүек урамы ({{lang-ru|улица Селеук}})
* Яҙ урамы ({{lang-ru|улица Весенняя}})
* Йәй урамы ({{lang-ru|улица Летняя}})
* Тыныслыҡ урамы ({{lang-ru|улица Мира}})
* Яҡты урамы ({{lang-ru|улица Светлая}})
* Ҡояшлы урамы ({{lang-ru|улица Солнечная}})
* Иртәнге урамы ({{lang-ru|улица Утренняя}})
* Йәйғор урамы ({{lang-ru|улица Радужная}})
* Йәмле урамы ({{lang-ru|улица Уютная}})
* Сәскәле урамы ({{lang-ru|улица Цветочная}})
{{Колонки|конец}}

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Аҡбутина Әлфиә Носрат ҡыҙы|Әлфиә Аҡбутина]] (9.10.1955), журналист, тәржемәсе, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, [[Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия]] лауреаты.
* [[Арыҫланова Динә Ғәбдрәхим ҡыҙы|Динә Арыҫланова]] (27.07.1953), журналист, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, [[Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия]] лауреаты.
* [[Мәүлетбай Ғәйнетдинов]] (14.05.1938—6.06.2014), йырсы, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның халыҡ артисы (1993).
* [[Юлмөхәмәтов Ринад Салауат улы]] (17.01.1957), ғалим-[[математика|математик]], юғары мәктәп уҡытыусыһы. Физика‑математика фәндәре докторы (1987), профессор (1993). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2006).
* [[Аҙнабаева Гөлнур Шамил ҡыҙы]] (08.11.1954), уҡытыусы-ғалим, педагогия фәндәре кандидаты (2004). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы (). [[Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернаты]]ның башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы. Ишембай районы Үрге Этҡол ауылында тыуған.

== Видеофильмдарҙа ==
* [https://yandex.ru/video/preview/?text=%D2%AE%D1%80%D0%B3%D0%B5%20%D0%AD%D1%82%D2%A1%D0%BE%D0%BB&path=yandex_search&parent-reqid=1649065603723140-17436915011501077556-sas2-0256-sas-l7-balancer-8080-BAL-3499&from_type=vast&filmId=2355331796853553205  Үрге Этҡол ауылы. Фильм. Етегән-2020.]
* [https://yandex.ru/video/preview/?text=%D2%AE%D1%80%D0%B3%D0%B5%20%D0%AD%D1%82%D2%A1%D0%BE%D0%BB&path=yandex_search&parent-reqid=1649065603723140-17436915011501077556-sas2-0256-sas-l7-balancer-8080-BAL-3499&from_type=vast&filmId=2383632348209771395  Этҡол «Үҫеш нөктәһе», Фәтих Ишембаев, мәғариф]

== Һылтанмалар ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* {{ИСДБ|страница=127}}

== Әҙәбиәт ==
* Сныткина, М. «Здоровая семья — основа нации»: женсовет село Иткулово / М. Сныткина // [[Восход (газета)|Восход]]. — 2010. — 24 дек. — С. 2.

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Ишембай районы ауылдары}}
[[Категория:Үрге Этҡол]]
[[Категория:Ишембай районы ауылдары]]
[[Категория:Һәләүек буйындағы тораҡ пункттар]]
Үрге Этҡол () — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 888 кеше. Этҡол ауыл Советының административ үҙәге.
Почта индексы — 453224, ОКАТО коды — 80231830001.

 Тарихы 
справа|thumb|Этҡол ауылы|270 px
Этҡол ауылына 1774 йылда Юрматы ырыуының Аҙнай түбәһе кешеләре нигеҙ һалған. Беренсе күскенсе билдәһеҙ. Улы Сәфәрғәле Этҡолов 1774 йылда тыуған. Ейәндәре Тимербулат, Сынбулат (уның улдары: Фәттәхетдин, Хисаметдин.

XVIII быуат аҙағында ауыл 68 ихатанан тора, унда 358 кеше йәшәй. XIX быуат уртаһында 76 йортта 644 кеше йәшәгән. Х ревизия 423 кеше йәшәгән 65 йорттан торған төп ауылды һәм 290 кеше йәшәгән 36 ихатанан торған бүлендек ауылды күрһәтә. Үрге Этҡолда 1920 йылда 91 йортта 464 кеше иҫәпләнә, Түбәнге Этҡолда — 541 кеше һәм 123 йорт. Икеһе лә Аҙнаев улусы үҙәге булған Көҫәпҡол ауылынан 20 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡандар.

1833 йылда Яңы Юрматы ауылына 3 ғаилә (Айыт Ялсин, Абдулла һәм Йосоп Ишберҙиндәр) күсеп килә. Идара итеүсе Сенат указына ярашлы ауылға сумаҙанлы татарҙарҙың (почта ташыусы) 3 ғаиләһе килә.

Фамилияларҙы барлыҡҡа килтереүселәрҙең бер нисәһенең исемен атайыҡ. 1816 йылда бында 76 йәшлек Үҙәнбай Мусин һәм уның 36 йәшлек улы Салауат, ейәндәре Юныс (10 йәш), Яҡуп (8 йәшлек), Аллабирҙе (2 йәшлек) йәшәй.

1839 йылда 476 кеше йәшәгән 75 йортҡа 765 ат, 654 һыйыр, 239 һарыҡ, 150 кәзә тура килә. Өс йылдан һуң 464 бот көҙгө һәм 1840 бот яҙғы иген сәселгән. Шул уҡ ваҡытта ауыл янында һыу тирмәне булған. 1920 йылда Түбәнге Этҡол ауылында Ведерников тирмәне эшләй.

1-се Май урамында 1774 йылда төҙөлгән йорт һаҡланған.

Элегерәк ауыл Аҙнай улусына (үҙәге — Көҫәпҡол) ингән.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь88844344549,950,1

 Географик урыны 
Ауыл Һәләүек йылғаһы буйында, ауылдан өс йөҙ метр самаһы бейеклектәге Арҡы-Ялан яҫы таулығы эргәһендә урынлашҡан. Үрге Этҡолдан тыш, Һәләүек йылғаһының икенсе ярында, ҙурайып киткән Этҡол ауылының бер өлөшө булған Түбәнге Этҡол ауылы тора.

 Урамдары 
Урам исеме«Налог Белешмәһе» системаһында Үрге Этҡол ауылы:

 Үҙәк урам ()
 Дуҫлыҡ урамы ()
 Зәки Вәлиди урамы ()
 Кагылчан урамы ()
 Урман урамы ()
 Йәшел урамы ()
 Йәштәр урамы ()
 1-се Май урамы ()
 Мәктәп урамы ()
 7 Ноябрь урамы ()
 Һәләүек урамы ()
 Яҙ урамы ()
 Йәй урамы ()
 Тыныслыҡ урамы ()
 Яҡты урамы ()
 Ҡояшлы урамы ()
 Иртәнге урамы ()
 Йәйғор урамы ()
 Йәмле урамы ()
 Сәскәле урамы ()

 Билдәле шәхестәре 
 Әлфиә Аҡбутина (9.10.1955), журналист, тәржемәсе, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты.
 Динә Арыҫланова (27.07.1953), журналист, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты.
 Мәүлетбай Ғәйнетдинов (14.05.1938—6.06.2014), йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993).
 Юлмөхәмәтов Ринад Салауат улы (17.01.1957), ғалим-математик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Физика‑математика фәндәре докторы (1987), профессор (1993). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2006).
 Аҙнабаева Гөлнур Шамил ҡыҙы (08.11.1954), уҡытыусы-ғалим, педагогия фәндәре кандидаты (2004). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (). Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернатының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы. Ишембай районы Үрге Этҡол ауылында тыуған.

 Видеофильмдарҙа 
  Үрге Этҡол ауылы. Фильм. Етегән-2020.
  Этҡол «Үҫеш нөктәһе», Фәтих Ишембаев, мәғариф

 Һылтанмалар 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 

 Әҙәбиәт 
 Сныткина, М. «Здоровая семья — основа нации»: женсовет село Иткулово / М. Сныткина // Восход. — 2010. — 24 дек. — С. 2.

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Үрге Этҡол
Категория:Ишембай районы ауылдары
Категория:Һәләүек буйындағы тораҡ пункттар