Рысай (Учалы районы)
{{ТП-Рәсәй|Рысай
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Рысай
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
 |изображение = Вид на Рысаево - panoramio.jpg
  |lat_deg = 54 | lat_min =  | lat_sec = 
  |lon_deg = 59 | lon_min =  | lon_sec = 
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Учалы районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 563
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453722
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           = 34791 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80253825002
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}
{{БМ|Рысай}}
'''Рысай''' ({{lang-ru|Рысаево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Учалы районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 563 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453722, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80253825002.

== Тарихы ==
Учалынан 11 саҡрым алыҫлыҡта Рысай ауылы барлыҡҡа килә. Ауылға 1743 йылда [[Себер даруғаһы]] Ҡара-Табын улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалына, баш күтәреүселәрҙең ерен бүлеп биреүҙе һорап үтенес ҡағыҙына ҡул ҡуйғандарҙың береһенең исемен йөрөтә. Был — Рысай Бинәшев. Ауылдың икенсе Аҡбулат исемен антропонимдан, ләкин уны аңлатыу мөмкин түгел. Бында 1795 йылда шулай уҡ элекке старшина Әмин Ибраев та телгә алына. Уның исемен Силәбе өлкәһенең Верхнеурал өйәҙе территорияһында урынлашҡан Әмин ауылы йөрөтә. 
1795 йылда ауылда 30 йортта 240 кеше йәшәгән. X рәүиз буйынса унда 111 йортта  628 кеше иҫәпләнгән. Бында мәсет, почта станцияһы булған<ref>{{ИСДБ|страница=28}}</ref>.

== Хәҙерге осор ==
Ауыл Илсе ауыл Советына ҡарай. Халҡы “Аҡ шишмә” крәҫтиән (фермер) хужалығында эшләй. Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар<ref>{{БЭ2013|92082}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||563||268||295||47,6||52,4
|-
|}
;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — [[башҡорттар]] (96 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>.


{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Ревизия материалдары ==
1795 йыл<ref>[https://basharchive.ru/census/reviz/72880/ ревизия материалдары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220124143517/https://basharchive.ru/census/reviz/72880/ |date=2022-01-24 }}</ref>, 1816 йыл <ref>[https://basharchive.ru/census/reviz/56452/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> һәм 
1816 йылдарҙа<ref>[https://basharchive.ru/census/reviz/54613/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Рысай ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

== Географик урыны ==
[[Яйыҡ]] ярында урынлашҡан.

* Район үҙәгенә тиклем ([[Учалы (ҡала)|Учалы]]): 32 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Илсе]]): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шартымка): 25 км

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Аҡбулат урамы ({{lang-ru|улица Акбулат}})
* Башҡортостан урамы ({{lang-ru|улица Башкортостан}})
* Тау урамы ({{lang-ru|Горная улица}})
* Ҡуштүбә урамы ({{lang-ru|улица Куштуба}})
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодежная улица}})
* Үҙәк урамы ({{lang-ru|Центральная улица}})
* Шишмә урамы ({{lang-ru|улица Шишма}})
* Яйыҡ урамы ({{lang-ru|улица Яицкая}})
* Яңы урам ({{lang-ru|Новая улица}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/046/000074.html Госсправка сайтында урамдар исеме]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Билдәле шәхестәре ==
* Мәсәлимов Рияз Нияз улы (23.05.1954) – тарих фәндәре кандидаты, юғары мәктәп уҡытыусыһы<ref>[https://istfak-birsk.ucoz.ru/index/0-64 Исторический  факультет]</ref>.
* [[Сәғитов Фазылйән Мөхәмәтйән улы]] (1917 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. Өлкән сержант. I дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры (1986)

== Видеояҙмаларҙа ==
* [https://yandex.ru/video/preview/?text=Рысаево%20Учалинского%20района%20в%20видеофильмах&path=yandex_search&parent-reqid=1648497594503135-4631242782489372177-vla1-5375-vla-l7-balancer-8080-BAL-6740&from_type=vast&filmId=4110702478480141776 Учалинский р-н с.Рысаево]
== Ер-һыу атамалары ==
* Төбәк тауы<ref>[https://vk.com/doc-73607076_317281216?hash=INwlBoOE7UGfkhhUdkWBBi2QVL8ffS8fggrOoQOLqfT&dl=KiWE8k9GLg0xKmMxk4AxLMhMgRAHAVq69iZ8EmLVYVk Башҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге]</ref>

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* 1795  йылғы [https://basharchive.ru/census/reviz/72880/ ревизия материалдары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220124143517/https://basharchive.ru/census/reviz/72880/ |date=2022-01-24 }}
* 1816 йылғы  [https://basharchive.ru/census/reviz/56452/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* 1816 йылғы [https://basharchive.ru/census/reviz/54613/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{ИСДБ|страница=28}}
* {{БЭ|92082}}


{{Учалы районы ауылдары}}

[[Категория:Учалы районы ауылдары]]
Рысай () — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 563 кеше.
Почта индексы — 453722, ОКАТО коды — 80253825002.

 Тарихы 
Учалынан 11 саҡрым алыҫлыҡта Рысай ауылы барлыҡҡа килә. Ауылға 1743 йылда Себер даруғаһы Ҡара-Табын улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалына, баш күтәреүселәрҙең ерен бүлеп биреүҙе һорап үтенес ҡағыҙына ҡул ҡуйғандарҙың береһенең исемен йөрөтә. Был — Рысай Бинәшев. Ауылдың икенсе Аҡбулат исемен антропонимдан, ләкин уны аңлатыу мөмкин түгел. Бында 1795 йылда шулай уҡ элекке старшина Әмин Ибраев та телгә алына. Уның исемен Силәбе өлкәһенең Верхнеурал өйәҙе территорияһында урынлашҡан Әмин ауылы йөрөтә. 
1795 йылда ауылда 30 йортта 240 кеше йәшәгән. X рәүиз буйынса унда 111 йортта  628 кеше иҫәпләнгән. Бында мәсет, почта станцияһы булған.

 Хәҙерге осор 
Ауыл Илсе ауыл Советына ҡарай. Халҡы “Аҡ шишмә” крәҫтиән (фермер) хужалығында эшләй. Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь56326829547,652,4
Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (96 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта .

 Ревизия материалдары 
1795 йылревизия материалдары , 1816 йыл ревизия материалдары һәм 
1816 йылдарҙаревизия материалдары Рысай ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

 Географик урыны 
Яйыҡ ярында урынлашҡан.

 Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 32 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Илсе): 15 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шартымка): 25 км

 Урамдары 

 Аҡбулат урамы ()
 Башҡортостан урамы ()
 Тау урамы ()
 Ҡуштүбә урамы ()
 Йәштәр урамы ()
 Үҙәк урамы ()
 Шишмә урамы ()
 Яйыҡ урамы ()
 Яңы урам ()Госсправка сайтында урамдар исеме

 Билдәле шәхестәре 
 Мәсәлимов Рияз Нияз улы (23.05.1954) – тарих фәндәре кандидаты, юғары мәктәп уҡытыусыһыИсторический  факультет.
 Сәғитов Фазылйән Мөхәмәтйән улы (1917 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. Өлкән сержант. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1986)

 Видеояҙмаларҙа 
 Учалинский р-н с.Рысаево
 Ер-һыу атамалары 
 Төбәк тауыБашҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 1795  йылғы ревизия материалдары 
 1816 йылғы  ревизия материалдары
 1816 йылғы ревизия материалдары
 
 

Категория:Учалы районы ауылдары