Хоҙайбирҙин (ауыл)
{{Ук}}
'''Хоҙайбирҙин''' ({{lang-ru|Худайбердино}}; элекке атамаһы '''Бесәнсе''') — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Күгәрсен районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 378 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453331, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80238895006.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1900 йыл||450||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||649||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||558||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||501||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||396||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||388||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||378||178||200||47,1||52,9
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Мораҡ (Күгәрсен районы)|Мораҡ]]): 45 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Ялсы (Ялсы ауыл советы, Күгәрсен районы)|Ялсы]]): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Мәләүез (ҡала)|Мәләүез]]): 25 км

== Урамдары ==
* Ағиҙел урамы ({{lang-ru|улица Агидель}})
* Псәнчин урамы ({{lang-ru|улица Псянчина}})
* Хоҙайбирҙин урамы ({{lang-ru|улица Худайбердина}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/032/000106.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан]</ref>

== Тарихы ==
Бесәнсе (Хоҙайбирҙин) бөгөн күренекле революционер [[Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы|Шәһит Хоҙайбирҙин]] фамилияһын йөрөтә. Бесәнсенең өс улы була — 1738 йылғы Арыҫланғол (уның улдары Рәхмәтулла, Рысбай, Мөхәмәтйән, Кинйәбай), 1747 йылғы Хоҙайғол (уның балалары Мөхәмәтйәр, Мөхәмәтшәриф, Мөхәмәтғәли, Туҡтамыш, Юртбағыш), 1749 йылда тыуған Хоҙайбирҙе (уның улы Сәйетбаттал, улы Йосоп; уның икенсе улы Йәнсәйет, уның улы Ҡолсәйет). Күренеүенсә, ауылдың икенсе исеме уның иҫке атамаһына туранан-тура бәйле, сөнки Хоҙайбирҙе тәүге төпләнеүсенең улдарының береһе булған.

[[1795 йыл]]да 18 йортта 108 кеше йәшәгән. 64 йылдан һуң 56 хужалыҡтың һәр береһенә 6,6-шар кеше тура килгән. Тәүге совет иҫәбен алыу 136 йортта 649 кешене теркәгән. 1842 йылда 214 кешегә 296 бот яҙғы иген сәселә<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/147 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 147.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220411121146/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/147 |date=2022-04-11 }}</ref>.

* [[Йәншишмә (гәзит)|Йәншишмә]]. «Тарих яҙабыҙ». 15 февраль 2019, Бесәнсе-Хоҙайбирҙин<ref>[https://yanshishma.com/articles/tarikh-ya-aby-/2019-02-15/bes-nse-ho-aybir-in-289778] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220117081557/https://yanshishma.com/articles/tarikh-ya-aby-/2019-02-15/bes-nse-ho-aybir-in-289778 |date=2022-01-17 }}</ref>

== Матбуғатта ==
* [[Мораҙым (гәзит)|Мораҙым]]. 8 октябрь 2021, Хоҙайбирҙиндар үҙ шәхесен данлай белгән халыҡ<ref>[https://moradim.ru/articles/y-m-i-t/2021-10-08/ho-aybir-indar-sh-hesen-danlay-belg-n-haly-2535450] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412135547/https://moradim.ru/articles/y-m-i-t/2021-10-08/ho-aybir-indar-sh-hesen-danlay-belg-n-haly-2535450 |date=2022-04-12 }}</ref>
* [[Башҡортостан (гәзит)|Башҡортостан]]. 8 октябрь 2021, Шәхесен данлай белгән халыҡ — мәңгелек<ref>[https://bashgazet.ru/articles/sh-khest-r/2021-10-08/sh-hesen-danlay-belg-n-haly-m-gelek-2535734] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412135547/https://bashgazet.ru/articles/sh-khest-r/2021-10-08/sh-hesen-danlay-belg-n-haly-m-gelek-2535734 |date=2022-04-12 }}</ref>
* 19 август 2021, Күгәрсендә Шәһит Хоҙайбирҙин тураһында фильм төшөрөлә[[Башҡортостан (гәзит)|Башҡортостан]].<ref>[https://ye102.ru/articles/2021-08-19/k-g-rsend-sh-it-ho-aybir-in-tura-ynda-film-t-sh-r-l-2471006]{{Недоступная ссылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

== Видеофильмдар ==
* 03 июня 2021 — 12:41 ГТРК «Башкортостан». Етем һәм ҡарауһыҙ ҡалған сабыйҙарҙың йортона 100 йыл<ref>{{YouTube|GiilpjO-jXI&t=431s|logo=1}}</ref>

* <ref>{{YouTube|9kPeVAkjGbo|logo=1}}</ref>

== Радиола ==
* «Үткәндәр һағында» 03 июля 2013, Күгәрсен районы Хоҙайбирҙин ауылы музейы эшмәкәрлеге<ref>[https://bash.news/ashkadar/utkender-hahynda/10330-utkender-khagynda-955 Ашҡаҙар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412141049/https://bash.news/ashkadar/utkender-hahynda/10330-utkender-khagynda-955 |date=2022-04-12 }}</ref>

== Топонимикаһы ==
* Тыуған ерем — изге төйәгем: Бесәнсе ауылы (Башҡарҙы: Хәсәнова Лилиана Һөйөндөк ҡыҙы.
Етәксеһе: Хәсәнова Нурзилә Хисмәтулла ҡыҙы<ref>[https://distolimp.bspu.ru/data/txtRFiels/1/5044ad84f634ed646f39533514c5ceb9.pdf Тыуған яҡ: топонимдар һәм һөйләү теле. Диалектология һәм ономастика буйынса һәләтле уҡыусыларҙың IV Республика ғилми-ғәмәли конференция материалдары 16 апрель 2018 йыл 4-се йыйынтыҡ. 113 — 116-сы биттәр]</ref>.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Аҙнағолов Юнир Ғәлимйән улы]] (1940) — совет органдары һәм хужалыҡ хеҙмәткәре, йәмәғәтсе.
* [[Зөлҡәрнәев Батыргәрәй Сәлим улы]] (1949) — хәрби хеҙмәткәр, дәүләт эшмәкәре, юғары хәрби мәктәп уҡытыусыһы.
* [[Мәнди Ҡотош-Ҡыпсаҡи]] (1763—1849) — башҡорт суфый шағиры.
* [[Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы]] (1896—1925) — [[Башҡортостан]]дың партия һәм дәүләт эшмәкәре, журналист һәм яҙыусы.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Хоҙайбирҙин мәктәбе (Күгәрсен районы)]]
* [[Ш. Ә. Хоҙайбирҙиндың Йорт - музейы]]
* [[Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|95229}}{{V|12|04|2022}}
* [http://ufagen.ru/places/kugarchinskiy/hudayberdino.html Худайбердино (Псянчино) на портале «Генеалогия и Архивы»]
* [https://web.archive.org/web/20141217064939/http://hudaiberdino.ru/ Сайт деревни Худайбердино.{{ref-en}},{{ref-ba}},{{ref-ru}}]

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Күгәрсен районы ауылдары}}

[[Категория:Күгәрсен районы ауылдары]]
Хоҙайбирҙин (; элекке атамаһы Бесәнсе) — Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 378 кеше булған.
Почта индексы — 453331, ОКАТО коды — 80238895006.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1900 йыл450 1920 йыл 26 август649 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар558 1959 йыл 15 ғинуар501 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар396 2002 йыл 9 октябрь388 2010 йыл 14 октябрь37817820047,152,9

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Мораҡ): 45 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Ялсы): 7 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 25 км

 Урамдары 
 Ағиҙел урамы ()
 Псәнчин урамы ()
 Хоҙайбирҙин урамы ()Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан

 Тарихы 
Бесәнсе (Хоҙайбирҙин) бөгөн күренекле революционер Шәһит Хоҙайбирҙин фамилияһын йөрөтә. Бесәнсенең өс улы була — 1738 йылғы Арыҫланғол (уның улдары Рәхмәтулла, Рысбай, Мөхәмәтйән, Кинйәбай), 1747 йылғы Хоҙайғол (уның балалары Мөхәмәтйәр, Мөхәмәтшәриф, Мөхәмәтғәли, Туҡтамыш, Юртбағыш), 1749 йылда тыуған Хоҙайбирҙе (уның улы Сәйетбаттал, улы Йосоп; уның икенсе улы Йәнсәйет, уның улы Ҡолсәйет). Күренеүенсә, ауылдың икенсе исеме уның иҫке атамаһына туранан-тура бәйле, сөнки Хоҙайбирҙе тәүге төпләнеүсенең улдарының береһе булған.

1795 йылда 18 йортта 108 кеше йәшәгән. 64 йылдан һуң 56 хужалыҡтың һәр береһенә 6,6-шар кеше тура килгән. Тәүге совет иҫәбен алыу 136 йортта 649 кешене теркәгән. 1842 йылда 214 кешегә 296 бот яҙғы иген сәселәАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 147. .

 Йәншишмә. «Тарих яҙабыҙ». 15 февраль 2019, Бесәнсе-Хоҙайбирҙин 

 Матбуғатта 
 Мораҙым. 8 октябрь 2021, Хоҙайбирҙиндар үҙ шәхесен данлай белгән халыҡ 
 Башҡортостан. 8 октябрь 2021, Шәхесен данлай белгән халыҡ — мәңгелек 
 19 август 2021, Күгәрсендә Шәһит Хоҙайбирҙин тураһында фильм төшөрөләБашҡортостан.

 Видеофильмдар 
 03 июня 2021 — 12:41 ГТРК «Башкортостан». Етем һәм ҡарауһыҙ ҡалған сабыйҙарҙың йортона 100 йыл

 

 Радиола 
 «Үткәндәр һағында» 03 июля 2013, Күгәрсен районы Хоҙайбирҙин ауылы музейы эшмәкәрлегеАшҡаҙар 

 Топонимикаһы 
 Тыуған ерем — изге төйәгем: Бесәнсе ауылы (Башҡарҙы: Хәсәнова Лилиана Һөйөндөк ҡыҙы.
Етәксеһе: Хәсәнова Нурзилә Хисмәтулла ҡыҙыТыуған яҡ: топонимдар һәм һөйләү теле. Диалектология һәм ономастика буйынса һәләтле уҡыусыларҙың IV Республика ғилми-ғәмәли конференция материалдары 16 апрель 2018 йыл 4-се йыйынтыҡ. 113 — 116-сы биттәр.

 Билдәле шәхестәре 
 Аҙнағолов Юнир Ғәлимйән улы (1940) — совет органдары һәм хужалыҡ хеҙмәткәре, йәмәғәтсе.
 Зөлҡәрнәев Батыргәрәй Сәлим улы (1949) — хәрби хеҙмәткәр, дәүләт эшмәкәре, юғары хәрби мәктәп уҡытыусыһы.
 Мәнди Ҡотош-Ҡыпсаҡи (1763—1849) — башҡорт суфый шағиры.
 Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы (1896—1925) — Башҡортостандың партия һәм дәүләт эшмәкәре, журналист һәм яҙыусы.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Хоҙайбирҙин мәктәбе (Күгәрсен районы)
 Ш. Ә. Хоҙайбирҙиндың Йорт - музейы
 Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 
 Худайбердино (Псянчино) на портале «Генеалогия и Архивы»
 Сайт деревни Худайбердино.,,

Категория:Күгәрсен районы ауылдары