Ҡунаҡбай (Учалы районы)
{{Башҡа мәғәнәләре|Ҡунаҡбай}}
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Ҡунаҡбай
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Кунакбаево}}
 | изображение              = Кунакбаево.jpg
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 54|lat_min = 20|lat_sec = 20
 | lon_deg                  = 59|lon_min = 18|lon_sec = 29
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башкортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Учалы районы{{!}}Учалы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = Ауыл биләмәһе
 | поселение                = Ҡунаҡбай ауыл Советы (Учалы районы){{!}}Ҡунаҡбай
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Кунакбаево (Учалинский район) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Кунакбаево (Учалинский район) | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = башҡорттар
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453740
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80253845001
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
'''Ҡунаҡбай''' ({{lang-ru|Кунакбаево}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Учалы районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 750 кеше була<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453740, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80253845001.

== Географик урыны ==
[[Ҡандыболаҡ]] йылғаһы буйында урынлаша.
* Район үҙәгенә тиклем ([[Учалы (ҡала)|Учалы]]): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Учалы (станция)|Учалы]]): 12 км<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref><ref>{{БЭ2013|85339}}</ref>

== Тарихы ==
Ҡунаҡбай ауылына [[XVIII быуат]] уртаһында, [[Себер даруғаһы]] [[1736 йыл]]дың 11 феврале указдары буйынса, Ҡаратабын улусы башҡорттарының ҡаҙнаға тартып алынған аҫаба ерҙәрендә типтәрҙәр нигеҙ һала. Ауыл [[Ҡандыболаҡ]] йылғаһы буйында урынлаша. Ауылдың исеме уның тәүге төпләнеүсеһе исеме менән атала. [[1811 йыл]]да Ҡунаҡбайҙың старшина булып хеҙмәт иткән улы Юлдаш иҫән була. Ауыл шулай уҡ Ҡандыболаҡ исеме менән дә билдәле.
[[1795 йыл]]да Ҡунаҡбай ауылында 45 йортта 244 кеше иҫәпләнә. X рәүиз ваҡытына 140 йортта 972 кеше йәшәгәнлеге асыҡлана<ref>{{ИСДБ|страница=27}}</ref>.
[[Игенселек]], [[малсылыҡ]] менән шөғөлләнгәндәр. [[Мәсет]] булған. [[1900 йыл]]да 2 мәсет теркәлгән

[[1920 йыл]]да 314 йортта 1696 кеше йәшәгән<ref>{{ИСДБ|страница=27}}</ref><ref>{{БЭ2013|85339}}</ref>.

== Ҡунаҡбай ауылы бөгөн ==
Ҡунаҡбай ауылында урта [[мәктәп]], [[балалар баҡсаһы]], фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто («Аҡтабын» гармунсылар халыҡ ансамбле, «Яйыҡ» ҡумыҙсылар халыҡ ансамбле), китапхана бар<ref>{{БЭ|85339}}</ref>.

Ауылда [[Советтар Союзы Геройы]] Александр Матросовҡа һәйкәл ҡуйылған. Һәйкәлдән тыш, А. Матросовтың музейы бар. Бында Шакирйән Мөхәмәтйәновтың бала сағы хаҡында фотоһүрәттәре һәм хәтирәләре, һуғышҡа тиклемге колхоз осоро хаҡында ла ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр тупланған.

Александр Матросов һәйкәленән тыш, [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугирҙәре мемориалы, һуғышҡа киткән ауыл кешеләренең исеме яҙылған стенанан ғибәрәт, йондоҙ-мәңгелек утты 9 май байрамына ғына ҡабыҙалар<ref>[https://nashural.ru/mesta/bashkortostan/pamyatnik-a-matrosovu-v-sele-kunakbaevo-uchalinskogo-rajona/ Наш Урал]</ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||750||384||366||51,2||48,8
|-
|}
;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, [[башҡорттар]] күпселекте (97 %) тәшкил итә<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}</ref>.

{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Ревизия материалдарында ==
1811 йылда<ref>[https://basharchive.ru/census/reviz/86836/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ҡунаҡбай ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

== Урамдары ==
{{Колонки|3}}
* Яр тыҡрығы ({{lang-ru|Береговой переулок}})
* Көнсығыш урамы ({{lang-ru|Восточная улица}})
* Тау урамы ({{lang-ru|Горная улица}})
* Йылға аръяғы урамы ({{lang-ru|Заречная улица}})
* Йодоҙ урамы ({{lang-ru|Звездная улица}})
* Интернациональ урамы ({{lang-ru|Интернациональная улица}})
* Ирәмәл урамы ({{lang-ru|Иремельская улица}})
* Урман урамы ({{lang-ru|Лесная улица}})
* Болон урамы ({{lang-ru|Луговая улица}})
* Нурлы урам ({{lang-ru|Лучистая улица}})
* Тыныслыҡ урамы ({{lang-ru|улица Мира}})
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодежная улица}})
* Таулы урам ({{lang-ru|Нагорная улица}})
* Яңы урам ({{lang-ru|Новая улица}})
* Күл урамы ({{lang-ru|Озерная улица}})
* Ерек урамы ({{lang-ru|Ольховая улица}})
* Еңеү урамы ({{lang-ru|улица Победы}})
* Йәйғор урамы ({{lang-ru|Радужная улица}})
* Таң урамы ({{lang-ru|Рассветная улица}})
* Йылға тыҡрығы ({{lang-ru|Речной переулок}})
* Төньяҡ тыҡрыҡ ({{lang-ru|Северный переулок}})
* Ғаилә урамы ({{lang-ru|Семейная улица}})
* Күксин урамы ({{lang-ru|Сиреневая улица}})
* Спорт урамы ({{lang-ru|Спортивная улица}})
* Бәхет урамы ({{lang-ru|Счастливая улица}})
* Тирәк урамы ({{lang-ru|Тополиная улица}})
* Сәскә урамы ({{lang-ru|Цветочная улица}})
* Ш.Мөхәмәтйәнов урамы ({{lang-ru|улица Ш. Мухаметьянова}})
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная улица}})
* Шоссе урамы ({{lang-ru|Шоссейная улица}})
* Гәрәбә урамы ({{lang-ru|Янтарная улица}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/046/000052.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 20 по Республике Башкортостан]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Тирә-яҡ мөхит ==
; Ер-һыу атамалары:

* [[Ҡандыболаҡ]] йылғаһы

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Мөхәмәтйәнов Шакирйән Юныс улы]] ([[Александр Матросов]]; 5.02.1924—27.02.1943) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда батырҙарса һәләк булған ҡыҙылармеец, ВЛКСМ ағзаһы. [[Советтар Союзы Геройы]] (1943, үлгәндән һуң).
* [[Фәтҡуллин Ғөбәй Сәлим улы]] (5.08.1914—19.08.2012) — ауыл хужалығы эшмәкәре. 1950—1975 йылдарҙа «Совет» колхозы рәйесе. Бөйөк Ватан һуғышында һәм 1945 йылдағы совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1957)<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/13652-f-t-ullin-b-j-s-lim-uly Башҡорт энциклопедияһы — Фәтҡуллин Ғөбәй Сәлим улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421172744/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/13652-f-t-ullin-b-j-s-lim-uly |date=2016-04-21 }}{{V|2|08|2019}}</ref>.
* [[Хөсәйенова Гөлнур Рауил ҡыҙы]] (14.10.1959) — ғалим-фольклорсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1983 йылдан хәҙерге [[Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты]] хеҙмәткәре, 2002 йылдан — бүлек мөдире. Филология фәндәре докторы (2017). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007)<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/16237-kh-s-jenova-g-lnur-rauil-y-y Башҡорт энциклопедияһы — Хөсәйенова Гөлнур Рауил ҡыҙы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190928165341/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/16237-kh-s-jenova-g-lnur-rauil-y-y |date=2019-09-28 }}{{V|28|09|2019}}</ref>.

== Матбуғатта ==
* [https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2022-04-05/uchaly-rayonynda-2022-yylda-tyu-an-t-ge-ige-kt-r-asy-landy-2757804 Учалы районында 2022 йылда тыуған тәүге игеҙәктәр асыҡланды]{{Недоступная ссылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|85339}}
* 1811 йылғы [https://basharchive.ru/census/reviz/86836/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://ufagen.ru/places/uchalinskiy/kunakbaevo.html Кунакбаево на портале «Генеалогия и Архивы»]{{ref-ru}}

{{Учалы районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Учалы районы ауылдары]]
Ҡунаҡбай () — Башҡортостан Республикаһының Учалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 750 кеше була.
Почта индексы — 453740, ОКАТО коды — 80253845001.

 Географик урыны 
Ҡандыболаҡ йылғаһы буйында урынлаша.
 Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 8 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Учалы): 12 км

 Тарихы 
Ҡунаҡбай ауылына XVIII быуат уртаһында, Себер даруғаһы 1736 йылдың 11 феврале указдары буйынса, Ҡаратабын улусы башҡорттарының ҡаҙнаға тартып алынған аҫаба ерҙәрендә типтәрҙәр нигеҙ һала. Ауыл Ҡандыболаҡ йылғаһы буйында урынлаша. Ауылдың исеме уның тәүге төпләнеүсеһе исеме менән атала. 1811 йылда Ҡунаҡбайҙың старшина булып хеҙмәт иткән улы Юлдаш иҫән була. Ауыл шулай уҡ Ҡандыболаҡ исеме менән дә билдәле.
1795 йылда Ҡунаҡбай ауылында 45 йортта 244 кеше иҫәпләнә. X рәүиз ваҡытына 140 йортта 972 кеше йәшәгәнлеге асыҡлана.
Игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 1900 йылда 2 мәсет теркәлгән

1920 йылда 314 йортта 1696 кеше йәшәгән.

 Ҡунаҡбай ауылы бөгөн 
Ҡунаҡбай ауылында урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто («Аҡтабын» гармунсылар халыҡ ансамбле, «Яйыҡ» ҡумыҙсылар халыҡ ансамбле), китапхана бар.

Ауылда Советтар Союзы Геройы Александр Матросовҡа һәйкәл ҡуйылған. Һәйкәлдән тыш, А. Матросовтың музейы бар. Бында Шакирйән Мөхәмәтйәновтың бала сағы хаҡында фотоһүрәттәре һәм хәтирәләре, һуғышҡа тиклемге колхоз осоро хаҡында ла ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр тупланған.

Александр Матросов һәйкәленән тыш, Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙәре мемориалы, һуғышҡа киткән ауыл кешеләренең исеме яҙылған стенанан ғибәрәт, йондоҙ-мәңгелек утты 9 май байрамына ғына ҡабыҙаларНаш Урал.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь75038436651,248,8
Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, башҡорттар күпселекте (97 %) тәшкил итәЕдиный электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта.

 Ревизия материалдарында 
1811 йылдаревизия материалдары Ҡунаҡбай ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

 Урамдары 

 Яр тыҡрығы ()
 Көнсығыш урамы ()
 Тау урамы ()
 Йылға аръяғы урамы ()
 Йодоҙ урамы ()
 Интернациональ урамы ()
 Ирәмәл урамы ()
 Урман урамы ()
 Болон урамы ()
 Нурлы урам ()
 Тыныслыҡ урамы ()
 Йәштәр урамы ()
 Таулы урам ()
 Яңы урам ()
 Күл урамы ()
 Ерек урамы ()
 Еңеү урамы ()
 Йәйғор урамы ()
 Таң урамы ()
 Йылға тыҡрығы ()
 Төньяҡ тыҡрыҡ ()
 Ғаилә урамы ()
 Күксин урамы ()
 Спорт урамы ()
 Бәхет урамы ()
 Тирәк урамы ()
 Сәскә урамы ()
 Ш.Мөхәмәтйәнов урамы ()
 Мәктәп урамы ()
 Шоссе урамы ()
 Гәрәбә урамы ()Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 20 по Республике Башкортостан

 Тирә-яҡ мөхит 
 Ер-һыу атамалары

 Ҡандыболаҡ йылғаһы

 Билдәле шәхестәре 
 Мөхәмәтйәнов Шакирйән Юныс улы (Александр Матросов; 5.02.1924—27.02.1943) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған ҡыҙылармеец, ВЛКСМ ағзаһы. Советтар Союзы Геройы (1943, үлгәндән һуң).
 Фәтҡуллин Ғөбәй Сәлим улы (5.08.1914—19.08.2012) — ауыл хужалығы эшмәкәре. 1950—1975 йылдарҙа «Совет» колхозы рәйесе. Бөйөк Ватан һуғышында һәм 1945 йылдағы совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957)Башҡорт энциклопедияһы — Фәтҡуллин Ғөбәй Сәлим улы .
 Хөсәйенова Гөлнур Рауил ҡыҙы (14.10.1959) — ғалим-фольклорсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1983 йылдан хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты хеҙмәткәре, 2002 йылдан — бүлек мөдире. Филология фәндәре докторы (2017). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007)Башҡорт энциклопедияһы — Хөсәйенова Гөлнур Рауил ҡыҙы .

 Матбуғатта 
 Учалы районында 2022 йылда тыуған тәүге игеҙәктәр асыҡланды

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 
 1811 йылғы ревизия материалдары
 Кунакбаево на портале «Генеалогия и Архивы»

Категория:Учалы районы ауылдары