Сурай (Әлшәй районы)
{{Башҡа мәғәнәләре|Сурай}}
{{ТП-Рәсәй|Сурай
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Сурай
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 54 | lat_min = 0 | lat_sec = 0
  |lon_deg = 55 | lon_min = 0 | lon_sec = 13
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Әлшәй районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 386
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 452082
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           =34754 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80244840004
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Сурай''' ({{lang-ru|Чураево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Әлшәй районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 386 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452082, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80244840004.
 

== Халыҡ һаны ==
; Милли составы
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәттәре буйынса [[башҡорттар]] 99 %) тәшкил итә<ref name='2002F' />.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1906 йыл||335||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||625||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||418||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||395||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||354||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||442||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||386||189||197||49,0||51,0
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Раевка (Әлшәй районы)|Раевка]]): 16 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Ҡармыш]]): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Шафран]]): 4 км

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Дим урамы ({{lang-ru|улица Демы}})
* Ҡушғәле урамы ({{lang-ru|улица Кушгали}})
* Сурай урамы ({{lang-ru|улица Чураево}})
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|улица Школьная}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/002/000115.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 31 по Республике Башкортостан]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Тарихы ==
Сурай — Яйыҡ-ҫыбы-мең улусы аҫабалары торамаһы. Тәүге төпләнеүсе Сурай Илкәев [[1745 йыл]]да башҡа ауылдарға нигеҙ һалыусы Аҡҡолай Бикташев, Сураҡай Төркәев, Иҙрис Минәшев (Моашаев) менән бергә Моҡша улусы башҡорттарына [[Аҫау (йылға)|Аҫау]] йылғаһы буйындағы аҫаба ерҙәренең бер өлөшөн оброк түләү шарты менән бирә. Тәүге төпләнеүсенең улдары һәм ейәндәренең исемдәре билдәле: 1834 йылда 82 йәше тулған Исмәғил Сураев (уның балалары Исхаҡ, Яҡуп, Ғәлиәкбәр); яҫауыл Ислам Сураев, 76 йәш, уның улдары Нурәле, Иҫәнғол, Иҫәнгилде; 66 йәшлек Айсыуаҡ Сураев, уның улдары Ғәлекәй, Күсәрбай, Бикбай. Сурай Ташлы ауылында йәшәгән.

[[1795 йыл]]да Сурайҙа 47 башҡортто үҙ эсенә алған ни бары 6 йорт булһа, 1834 йылда — 152, 1859 йылда — 266, 1870 йылда — 156, 1917 йылда — 668, 1920 йылда — 625 башҡорт.

1817 йылда 25 йәшлек Бикмөхәмәт Байдәүләтов (улдары Заһиҙулла, Ғөбәйҙулла) Һарытау губернаһының Вольский өйәҙенә күсерелә.

[[1834 йыл]]да 15 йорттоң 4-һе [[Полигамия|полигам]] ғаилә була.

1843 йылда 152 кешегә 560 бот яҙғы иген сәселгән. 1917 йылда 118 йортҡа 852 тиҫтә һөрөлгән ер тура килгән. Шуларҙың 28-һе — 4 дисәтинә, 62-һе — 10 дисәтинә, 16-һы — 15 дисәтинә, 9-ында 15 дисәтинә ере булған. 3 йорттоң сәсеүлеге булмаған<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/424 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 424.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220414173140/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/424 |date=2022-04-14 }}</ref>.

== Ер-һыу атамалары ==
Кинйәбай<ref>[https://ok.ru/group/53401513558225/topic/67098864219601 Альшеевский район (история родного края)]</ref>
Киленташ<ref>[https://ok.ru/group/53401513558225/topic/67098794161617 Альшеевский район (история родного края)]</ref>

=== Матбуғатта ===
* {{БГ}} 18 ноябрь 2020.[https://bashgazet.ru/articles/intsident/2020-11-18/ut-yana-yul-alyna-701287 Ут яна, юл һалына] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241114214828/https://bashgazet.ru/articles/intsident/2020-11-18/ut-yana-yul-alyna-701287 |date=2024-11-14 }}

=== Видеофильмдар ===
* {{YouTube|lTOV26zcsBQ|logo=1}} Граждандар күҙәтеүе. Сурай ауылы Әлшәй районы. Проблемаларға күҙәтеү. 18 февраль 2018 йыл
* {{YouTube|q9Y56k03KO0|logo=1}} Сусаҡтау

== Һылтанмалар ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/read/8-statya/10790-suraj-lsh-j-r-nynda-y-auyl}}
{{Әлшәй районы ауылдары}}

[[Категория:Әлшәй районы ауылдары]]
[[Категория:Дим буйындағы тораҡ пункттар]]
Сурай () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 386 кеше.
Почта индексы — 452082, ОКАТО коды — 80244840004.
 

 Халыҡ һаны 
 Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса башҡорттар 99 %) тәшкил итә.

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1906 йыл335 1920 йыл 26 август625 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар418 1959 йыл 15 ғинуар395 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар354 2002 йыл 9 октябрь442 2010 йыл 14 октябрь38618919749,051,0

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 16 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡармыш): 3 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шафран): 4 км

 Урамдары 

 Дим урамы ()
 Ҡушғәле урамы ()
 Сурай урамы ()
 Мәктәп урамы ()Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 31 по Республике Башкортостан

 Тарихы 
Сурай — Яйыҡ-ҫыбы-мең улусы аҫабалары торамаһы. Тәүге төпләнеүсе Сурай Илкәев 1745 йылда башҡа ауылдарға нигеҙ һалыусы Аҡҡолай Бикташев, Сураҡай Төркәев, Иҙрис Минәшев (Моашаев) менән бергә Моҡша улусы башҡорттарына Аҫау йылғаһы буйындағы аҫаба ерҙәренең бер өлөшөн оброк түләү шарты менән бирә. Тәүге төпләнеүсенең улдары һәм ейәндәренең исемдәре билдәле: 1834 йылда 82 йәше тулған Исмәғил Сураев (уның балалары Исхаҡ, Яҡуп, Ғәлиәкбәр); яҫауыл Ислам Сураев, 76 йәш, уның улдары Нурәле, Иҫәнғол, Иҫәнгилде; 66 йәшлек Айсыуаҡ Сураев, уның улдары Ғәлекәй, Күсәрбай, Бикбай. Сурай Ташлы ауылында йәшәгән.

1795 йылда Сурайҙа 47 башҡортто үҙ эсенә алған ни бары 6 йорт булһа, 1834 йылда — 152, 1859 йылда — 266, 1870 йылда — 156, 1917 йылда — 668, 1920 йылда — 625 башҡорт.

1817 йылда 25 йәшлек Бикмөхәмәт Байдәүләтов (улдары Заһиҙулла, Ғөбәйҙулла) Һарытау губернаһының Вольский өйәҙенә күсерелә.

1834 йылда 15 йорттоң 4-һе полигам ғаилә була.

1843 йылда 152 кешегә 560 бот яҙғы иген сәселгән. 1917 йылда 118 йортҡа 852 тиҫтә һөрөлгән ер тура килгән. Шуларҙың 28-һе — 4 дисәтинә, 62-һе — 10 дисәтинә, 16-һы — 15 дисәтинә, 9-ында 15 дисәтинә ере булған. 3 йорттоң сәсеүлеге булмағанАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 424. .

 Ер-һыу атамалары 
КинйәбайАльшеевский район (история родного края)
КиленташАльшеевский район (история родного края)

 Матбуғатта 
  18 ноябрь 2020.Ут яна, юл һалына 

 Видеофильмдар 
  Граждандар күҙәтеүе. Сурай ауылы Әлшәй районы. Проблемаларға күҙәтеү. 18 февраль 2018 йыл
  Сусаҡтау

 Һылтанмалар 

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 

Категория:Әлшәй районы ауылдары
Категория:Дим буйындағы тораҡ пункттар