Урыҫтар
{{Народ
| численность   = ~ 133 000 000<ref name=JoshuaProject>{{cite web|url=http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=14598|title=People: Russian|lang=English|accessdate=2012-02-28|archiveurl=https://www.webcitation.org/67yTcdTll|archivedate=2012-05-27}}</ref>
| расселение = <nowiki />
* {{флагификация|Россия}}:<br>111 016 896 (2010 йылғы йән иҫәбен алыу)<ref name="этнорф2010">[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls Всероссийская перепись населения 2010. Национальный состав населения РФ 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200525185852/https://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |date=2020-05-25 }}</ref><ref name="рг">[http://www.rg.ru/2011/12/16/stat.html Вот какие мы — россияне. Об итогах Всероссийской переписи населения 2010 года]</ref><ref>По данным [[Всероссийская перепись населения (2010)|Всероссийской переписи населения 2010 года]], проведённой до произошедшего в 2014 году фактического [[Присоединение Крыма к Российской Федерации|присоединения]] территорий [[Республика Крым|Республики Крым]] и [[Севастополь|Севастополя]] к России. Численность русских в данных субъектах по результатам [[Перепись населения в Крымском федеральном округе (2014)|крымской переписи 2014 года]] составила соответственно 1 188 978 и 303 100 человек</ref><ref name="nonation2010">При [[Всероссийская перепись населения (2010)|переписи 2010 года]] было рекордное число лиц, «не указавших национальную принадлежность, включая лиц, по которым сведения получены из административных источников» (более 5,6 млн.), поэтому цифры могут не отражать реальную численность</ref>
* {{флагификация|Украина}}:<br>8 334 141<ref>По данным [[Всеукраинская перепись населения 2001 года|Всеукраинской переписи населения 2001 года]], проведённой до произошедшей в 2014 году утраты Украиной контроля над территориями [[Автономная Республика Крым|АР Крым]] и [[Севастополь|Севастополя]] с их фактическим присоединением к России. Численность русских в данных регионах по результатам переписи 2001 года составила соответственно 1 180 441 и 269 953 человек</ref> (2001 йылғы йән иҫәбен алыу)<ref name="perepisU">{{cite web|author=|datepublished=|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/|title=Всеукраїнський перепис населення 2001. Русская версия. Результаты. Национальность и родной язык|lang=|publisher=||archiveurl=https://www.webcitation.org/6171e8TFd|archivedate=2011-08-22}}</ref>
* {{флагификация|Казахстан}}:<br>3 644 529 (2016 йылғы баһалама)<ref name="KZ2016">[http://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT118979 Агентство Республики Казахстан по статистике. Этнодемографический сборник Республики Казахстан 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014084023/http://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT118979 |date=2017-10-14 }}</ref>
* {{флагификация|США}}:<br>2 500 000 (баһалама)<ref>[http://www.ajcrussian.org/site/apps/nl/content2.asp?b=1309715&c=chLMK3PKLsF&ct=1459377 ''А. Ракитин'' Так сколько же “русских” в Нью-Йорке?]</ref>
* {{флагификация|Белоруссия}}:<br>785 084 (2009 йылғы йән иҫәбен алыу)<ref name="belstat.gov.by">[https://web.archive.org/web/20100918165045/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf Итоги переписи населения Беларуси 2009 г. Национальный состав.]</ref>
* {{флагификация|Узбекистан}}:<br>750 мең (2017 йылғы рәсми баһалама)<ref name="НацсоставУЗ">[http://www.stat.uz/ru/press-sluzhba/novosti-gks/1725-demograficheskaya-situatsiya-v-respublike-uzbekistan-3 Информация о национальном составе постоянного населения Республики Узбекистан]</ref>
* {{флагификация|Латвия}}:<br>512 400 (2015 йылғы баһалама)<ref name="терЛР">[http://www.pmlp.gov.lv/lv/assets/documents/statistika/01.01.2015/ISPN_Pasvaldibas_pec_TTB.pdf Население Латвии 2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312090509/http://pmlp.gov.lv/lv/assets/documents/statistika/01.01.2015/ispn_pasvaldibas_pec_ttb.pdf |date=2016-03-12 }}{{ref-lv}}</ref>
* {{флагификация|Канада}}:<br>500 600 (2006 йылғы йән иҫәбен алыу)<ref>[http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/demo26a-eng.htm Population by selected ethnic origins, by province and territory (2006 Census) (Statistics Canada)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110115234252/http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/demo26a-eng.htm |date=2011-01-15 }}</ref>
* башҡалар
| язык = [[урыҫ теле|урыҫ]]
| раса = [[Европеоид расаһы|европеоид]]
| религия = [[православие]] (75 %)<ref>[http://wciom.ru/index.php?id=236&uid=13365 «Верим ли мы в бога?»] {{Webarchive|url=https://archive.today/20160629122031/http://wciom.ru/index.php?id=236&uid=13365 |date=2016-06-29 }} // ВЦИОМ, 30 марта 2010 года</ref>
| родственные = [[украиндар]], [[белорустар]], [[русиндар]] <!-- оставлены только восточные славяне, остальных не добавляйте -->
| входит = [[көнсығыш славяндар]]
| включает =
| происхождение = [[славяндар]]
}}
'''Урыҫтар''' йәки '''рустар''' (үҙ атамаһы  {{lang-ru|русские}}) — [[Рәсәй Федерацияһы]]нда иң күп һанлы [[халыҡ]], төп халҡы. Көнсығыш славян халыҡтары төркөмөнә керә. [[Урыҫ теле]]ндә һөйләшәләр. Диндарҙарҙың төп өлөшө православие динен тота.

==Йолалар==
{{planned}}
Ғаилә башлығы булып атай йәки иң өлкән ир бала (большак, старшой) торған. Ғаиләлә бала тыуыуы тантаналы билдәләнгән, Суҡындырыу байрамынан һуң, көҙөн йәки ҡышын, туй үткәрелгән.

== Урыҫтар донъя фәнендә ==
{{planned}}
[[Михаил Ломоносов]] Рәсәй фәненә нигеҙ һалыусы.
[[XIX быуат]]та рус фәне донъя кимәленә сыға. Математиктар М. В. Остроградский, Н. И. Лобачевский күп илдәрҙә танылыу таба.
<center><gallery>
File:Lomonosov (3).jpg|[[Ломоносов Михаил Васильевич|Михаил Ломоносов]]
File:Kulibin I P.jpg|[[Кулибин Иван Петрович|Иван Кулибин]]
File:Medeleeff by repin.jpg|[[Менделеев Дмитрий Иванович|Дмитрий Менделеев]]
File:Sechenov.jpg|[[Сеченов Иван Михайлович|Иван Сеченов]]
File:Lobachevsky 03 crop.jpg|[[Лобачевский Николай Иванович|Николай Лобачевский]]
File:Николай Егорович Жуковский.jpg|[[Жуковский Николай Егорович|Николай Жуковский]]
File:Butlerov A.M.jpg|[[Бутлеров Александр Михайлович|Александр Бутлеров]]
File:Ivan Pavlov nobel.jpg|[[Павлов Иван Петрович|Иван Павлов]]
File:Zvorykin0.jpg|[[Зворыкин Владимир Козьмич|Владимир Зворыкин]]
File:2003. Марка России 0819 hi.jpg|[[Курчатов Игорь Васильевич|Игорь Курчатов]]
File:Сергей Павлович Королёв (портрет).jpg|[[Королёв Сергей Павлович|Сергей Королёв]]
File:RIAN archive 25981 Academician Sakharov.jpg|[[Сахаров Андрей Дмитриевич|Андрей Сахаров]]
File:Andrej Nikolajewitsch Kolmogorov.jpg|[[Колмогоров Андрей Николаевич|Андрей Колмогоров]]
File:Michael Kalashikov.jpg|[[Калашников Михаил Тимофеевич|Михаил Калашников]]
File:Sikorsky,_Igor.jpg|[[Сикорский Игорь Иванович|Игорь Сикорский]]
File:Vladimir Grigoryevich Shukhov 1891.jpg|[[Шухов Владимир Григорьевич|Владимир Шухов]]
File:bexterev1912.jpg|[[Бехтерев Владимир Михайлович|Владимир Бехтерев]]
File:Aleksandr Prokhorov.jpg|[[Прохоров Александр Михайлович|Александр Прохоров]]
File:Яблочков Москва.jpg|[[Яблочков Павел Николаевич|Павел Яблочков]]
File:Alexander_Stepanovich_Popov.jpg|[[Попов Александр Степанович|Александр Попов]]
File:Dokuchaev 1888.jpg|[[Докучаев Василий Васильевич|Василий Докучаев]]
File:Nikolai Vavilov NYWTS.jpg|[[Вавилов Николай Иванович|Николай Вавилов]]
File:Pafnuty Lvovich Chebyshev.jpg|[[Чебышев Пафнутий Львович|Пафнутий Чебышев]]
File:Nikolay Semyonov Nobel.jpg|[[Семёнов Николай Николаевич|Николай Семёнов]]
file:PGRS 2 071 Pirogov - crop.jpg|[[Пирогов Николай Иванович|Николай Пирогов]]
File:Zinin Nikolay.jpg|[[Зинин Николай Николаевич|Николай Зинин]]
File:Демихов, Владимир Петрович.jpg|[[Демихов Владимир Петрович|Владимир Демихов]]
File:Георгий Антонович Гамов.jpg|[[Гамов Георгий Антонович|Георгий Гамов]] 
File:Cherenkov Pavel Alekseevich.jpg|[[Черенков Павел Алексеевич|Павел Черенков]]
File:Славянов Николай Гаврилович.jpg|[[Славянов Николай Гаврилович|Николай Славянов]]
</gallery></center>

== Башҡортостан урыҫтары ==
'''Башҡортостан урыҫтары''' — [[Башҡортостан]]да йәшәгән [[урыҫтар|урыҫ]] халҡы. 2010 йылдағы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәп алыу буйынса республикала 1 миллион 432 мең 906 кеше йәшәй (республика халҡының 35,19 % өлөшө)<ref name="пер.2010">[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 года. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160605223320/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |date=2016-06-05 }}</ref><ref name="ЭтноЯз.2010">[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/results2.html Всероссийская перепись населения 2010 года. Официальные итоги с расширенными перечнями по национальному составу населения и по регионам.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211209035558/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/results2.html |date=2021-12-09 }}: [http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Materials/doklad2.rar см.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121018030348/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Materials/doklad2.rar |date=2012-10-18 }}</ref>.

Төбәккә урыҫтарҙың күпләп күсеп ултырыуы Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һуң башланған. Иң беренсе урыҫтар Өфө тирәһендәге ерҙәрҙе биләп, Башҡортостандың үҙәк төбәктәрендә, һуңыраҡ — төньяҡ-көнбайышында, Кама аръяғы сик һыҙығы буйлап таралып ултырған.

[[Урал]]дағы беренсе урыҫ тораҡ пункттары (торамалары):
* 1586, [[Өфө]],
* 1591 Уса
* 1645, [[Минзәлә]]
* 1667, [[Бөрө]]

Төрлө сығанаҡтар буйынса урыҫтарҙың республикаға күсеү процессы [[колониализм]] тип иҫәпләнә.

Республикала урыҫтарҙы берләштерғән күп ойошмалар эшләй. Иң эреһе — [[Собор русских Башкортостана]]<ref>[http://soborrusbash.narod.ru/mest_otd.htm Сайт Собора русских РБ]</ref>.

<gallery>
Файл:Russians in Bashkortostan (census 2002).svg| Республикала урыҫтарҙың таралып ултырыуы
</gallery>

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|79168}} 
* [http://history-doc.ru/kto-takie-russkie/ Кто такие русские? Вадим Викторович Долгов, российский историк и писатель. Доктор исторических наук, профессор. Кто такие русские? Сайт «Исторический документ», 27.10.2018]{{ref-ru}} {{V|12|01|2019}}

{{Русь}}
{{ethno-stub}}
[[Категория:Халыҡтар]]
[[Категория:Урыҫтар]]
Урыҫтар йәки рустар (үҙ атамаһы  ) — Рәсәй Федерацияһында иң күп һанлы халыҡ, төп халҡы. Көнсығыш славян халыҡтары төркөмөнә керә. Урыҫ телендә һөйләшәләр. Диндарҙарҙың төп өлөшө православие динен тота.

Йолалар

Ғаилә башлығы булып атай йәки иң өлкән ир бала (большак, старшой) торған. Ғаиләлә бала тыуыуы тантаналы билдәләнгән, Суҡындырыу байрамынан һуң, көҙөн йәки ҡышын, туй үткәрелгән.

 Урыҫтар донъя фәнендә 

Михаил Ломоносов Рәсәй фәненә нигеҙ һалыусы.
XIX быуатта рус фәне донъя кимәленә сыға. Математиктар М. В. Остроградский, Н. И. Лобачевский күп илдәрҙә танылыу таба.

 Башҡортостан урыҫтары 
Башҡортостан урыҫтары — Башҡортостанда йәшәгән урыҫ халҡы. 2010 йылдағы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәп алыу буйынса республикала 1 миллион 432 мең 906 кеше йәшәй (республика халҡының 35,19 % өлөшө)Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 года. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года Всероссийская перепись населения 2010 года. Официальные итоги с расширенными перечнями по национальному составу населения и по регионам. : см. .

Төбәккә урыҫтарҙың күпләп күсеп ултырыуы Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һуң башланған. Иң беренсе урыҫтар Өфө тирәһендәге ерҙәрҙе биләп, Башҡортостандың үҙәк төбәктәрендә, һуңыраҡ — төньяҡ-көнбайышында, Кама аръяғы сик һыҙығы буйлап таралып ултырған.

Уралдағы беренсе урыҫ тораҡ пункттары (торамалары):
 1586, Өфө,
 1591 Уса
 1645, Минзәлә
 1667, Бөрө

Төрлө сығанаҡтар буйынса урыҫтарҙың республикаға күсеү процессы колониализм тип иҫәпләнә.

Республикала урыҫтарҙы берләштерғән күп ойошмалар эшләй. Иң эреһе — Собор русских БашкортостанаСайт Собора русских РБ.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
  
 Кто такие русские? Вадим Викторович Долгов, российский историк и писатель. Доктор исторических наук, профессор. Кто такие русские? Сайт «Исторический документ», 27.10.2018 

Категория:Халыҡтар
Категория:Урыҫтар