Мәжит Ғафури
{{Яҙыусы
|Исеме              = Мәжит Ғафури 
|Төп исеме   = Ғафуров Ғәбделмәжит Нурғәни улы, <br />  Абдулғафуров Ғәбделмәжит Нурғәни улы
|Рәсеме =
|Киңлек= 200px
|Ҡултамғаһы =
|Тыуған ваҡыттағы исеме = 
|Национальность = башҡорт
|Тыуыу датаһы = 20.07.1880 
|Национальность = 
|Тыуған урыны = [[Өфө губернаһы]] [[Стәрлетамаҡ өйәҙе]]<ref name="Х">Хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] {{ТыуғанУрыны|Ғафури районы}}.</ref> [[Еҙем-Ҡаран]] ауылы
|Вафат булыу датаһы = 28.10.1934
|Вафат булған урыны  = [[СССР]], {{ВафатБулыуУрыны|Өфө}} ҡалаһы 
|отец =
|мать =
|Ире =
|Ҡатыны = {{s|Насырова Зухра Камалетдиновна}}
|Гражданлығы = {{Российская империя}} <br> {{USSR}}
|Эшмәкәрлек төрө = шағир, яҙыусы
|Әүҙемлек йылдары =
|Йүнәлеше =
|Жанр =
|Әҫәрҙәренең телдәре = [[татар теле|татар]]
|Дебют =
|Премиялары =
| Наградалары = [[File:Geroy Truda Znak.png|30px]]&nbsp;'''[[Хеҙмәт Геройы]]''';  [[Башҡортостандың халыҡ шағиры]] (1923)
|Ҡултамғаһы =
|Lib =
|Сайт = [http://mazhit-gafuri.ru mazhit-gafuri.ru]
|Викикитапхана =
}}
{{ФШ|Ғафуров}}
'''Мәжит Ғафури''' (''Абдулғафуров Ғәбделмәжит Нурғәни улы''; [[20 июль]] [[1880 йыл]] — [[28 октябрь]] [[1934 йыл]]) —  яҙыусы. [[Башҡортостандың халыҡ шағиры]] (1923).

== Биографияһы ==
Ғафуров Ғәбделмәжит Нурғәни улы 1880 йылдың 20 июлендә [[Өфө губернаһы]] [[Стәрлетамаҡ өйәҙе]]<ref name="Х" /> [[Еҙем-Ҡаран]] ауылында [[хәлфә]] ғаиләһендә тыуған. Сығышы менән [[кәлсер]]-[[табын]] ырыуы [[башҡорттар]]ынан<ref name="Кунафин Г.">{{статья|автор =[[Ҡунафин Ғиниәт Сафиулла улы|Кунафин Г. С.]]|заглавие = Творчество, прошедшее испытание временем (125 лет со дня рождения народного поэта Башкортостана Мажита Гафури)|ссылка = |язык = |издание = [[Ватандаш (журнал)|Ватандаш]]|тип = |год = 2005|том = |номер = 8|страницы = 161—175|doi =|issn = 1683-3554}}</ref>.

Ете йәштә [[Еҙем-Ҡаран]] ауыл мәҙрәсәһенә уҡырға бара.

[[Еҙем-Ҡаран]]дан алыҫ түгел [[Оло Үтәш|Үтәш]] ауылы мәҙрәсәһендә уҡый.
[[Файл:Мәжит Ғафури, Мәстүрә Фәйзуллина, Зөһрә Ғафури, Ғәзиз Әлмөхәмәтов. Өфө, 1933.png|thumb|right|250px|Мәжит Ғафури, Мәстүрә Фәйзуллина, Зөһрә Ғафури, [[Ғәзиз Әлмөхәмәтов]]. [[Өфө]], 1933 йыл]]
1898 йылда [[Троицк (Силәбе өлкәһе)|Троицк]] ҡалаһында [[Зәйнулла Рәсүлев]]тың «[[Рәсүлиә]]» мәҙрәсәһенә уҡырға инә. Уҡыған ваҡытта халыҡ тормошон ныҡлап өйрәнә, төрлө заводтарҙа, Рәмиевтың [[алтын]] приискыларында эшләп, уҡыуын дауам итә. [[Ҡаҙаҡ]] далаларында балалар уҡыта, ҡаҙаҡ халҡының фольклорын өйрәнә, рус әҙәбиәте менән дә ҡыҙыҡһына башлай.

1904 йылда [[Ҡазан]]да [[Мөхәмәҙиә (Ҡазан)|«Мөхәмәҙиә»]] мәҙрәсәһенә уҡырға инә.

1906—1909 Өфөлә [[«Ғәлиә» мәҙрәсәһе]]ндә уҡый.

«[[Ҡыҙыл Башҡортостан]]», «Коммуна» гәзиттәре редакцияһында эшләй.

1934 йылдың 28 октябрендә [[үпкә]] ауырыуынан [[Өфө]]лә вафат була.

== Хәтер ==
[[Файл:Музей Мажита Гафури.jpg|thumb|right|250px|Өфөлә [[Мәжит Ғафуриҙың мемориаль йорт-музейы|Мәжит Ғафуриҙең йорт-музейы]]]]
* Халыҡ шағирының исемен уның тыуған районы — [[Ғафури районы]] йөрөтә.
* Уның исеме [[Башҡорт дәүләт академия драма театры]]на бирелгән, уның алдындағы майҙансыҡҡа әҙиптең һәйкәле ҡуйылған.
* 1948 йылдан Өфөлә [[Мәжит Ғафуриҙың мемориаль йорт-музейы]] эшләй.
* 2020 йылда, шағирҙың 140 йәшен билдәләгән көндәрҙә, Башҡортостан мәҙәниәт минстрлығы, Башҡортостан Яҙыусылар союзы, Мәжит Ғафуриҙың халыҡ-ара йәмәғәт фонды «Мәжит Ғафури шиғырҙарын уҡыйбыҙ» конкурсы иғлан итә<ref>[https://yandex.ru/video/preview/?text=%D0%BC%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%20%D2%92%D0%B0%D1%84%D1%83%D1%80%D0%B8%20%D0%A1%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%20%D1%82%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D1%80%20%D1%8E%D0%BB%D1%8B&path=wizard&parent-reqid=1630431930805683-11207790516951355156-sas3-0967-c7e-sas-l7-balancer-8080-BAL-538&wiz_type=v4thumbs&filmId=6484737298991973247 Флешмоб "Поэты читают поэта" к 140-летию Мажита Гафури]</ref>.
== Әҫәрҙәре ==

=== Шиғырҙар ===
* «Ишан шәкерттәренә», 1902
* «[[Себер тимер юлы йәки милләттең хәле|Себер тимер юлы]]»
* «Башҡа мәмләкәттәрҙә мосолмандарҙың хәле»
* «Ғилем»
* «Йәш ғүмер»
* «Ваҡыт етте», 1905
* «Шатлыҡ йыры», 1905
* «Хөрриәт дәүерендә», 1905
* «Бай кеше», 1905 («Бай», 1907)
* «Ике ҡош», 1906
* «1906 йылдың 1907 йылға васыяты»,
* «Етенсе йылдың яуабы»
* «Беҙҙең көндәр», 1907
* «[[Үҙем һәм халҡым]]», 1912
* «[[Мин ҡайҙа?]]», 1912
* «Бир ҡулыңды», 1920
* «[[Һарыҡты кем ашаған?]]»

=== Хикәйәләр ===
* «[[Фәҡирлектә үткән тереклек]]», 1904
* «Аслыҡ йыл йәки һатлыҡ ҡыҙ»
* «[[Ярлылар, йәки өйҙәш ҡатын (повесть)|Ярлылар, йәки өйҙәш ҡатын]]»
* «Үгәй балалар»
* «Онотолған енәйәт»
* «Һалдат ҡатыны Хәмиҙә»

=== Повестар ===
* «[[Ҡара йөҙҙәр]]», 1926
* «Шағирҙың алтын приискыһында», 1930
* «Тормош баҫҡыстары».

=== Поэмалар ===
* «Эшсе», 1921

=== Драмалар ===
* «Ҡыҙыл йондоҙ», 1925

== Китаптары ==
* «Себер тимер юлы йәки әхүәле милләт», Ырымбур.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* [[Ғәйнуллин Миҙхәт Фазлый улы|Гайнуллин М. Ф.]], [[Хөсәйенов Ғайса Батыргәрәй улы|Хусаинов Г. Б.]] Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 стр.{{ref-ru}}
* [[Ғәйнуллин Миҙхәт Фазлый улы|Ғәйнуллин М. Ф.]], [[Хөсәйенов Ғайса Батыргәрәй улы|Хөсәйенов Ғ.Б.]] Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит.
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.{{ref-ru}}
* Мажит Гафури : биобилиогр. указ. / сост. Г. С. Ахмадиева; ред. З. Т. Агзамова; отв. за вып. А. А. Ибрагимов. — Уфа: Нац. б-ка им. А.- З. Валиди РБ, 2010. — 202 с.
* История башкирской литературы. Т. 1 (421-428 с.): С древнейших времен до начала XX века. — Уфа: Китап. 2012 — 560 с. ISBN 978-5-295-05562-1 (т.1)
* Юрий Узиков. Исторические памятники Уфы. [https://search.rsl.ru/ru/record/01000613584] (на рус.яз.) «Китап» нәшриәте, 1999, 83-85 с. ISBN 5-295-02294-3. ''Дом, где работал и жил Гафури. Гоголя улица, 28''
* [[Ғафуров Әнүәр Ғәбделмәжит улы|Ғафуров Ә. Ғ.]] Атайым (Мәжит Ғафури тураһында хәтирәләр). — Өфө: «Китап», 2001. — 175 бит.

== Һылтанмалар ==
; [[Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһы]]ның электрон бүлегендә 
* [http://ebook.bashnl.ru/dsweb/View/ResourceCollection-3425 башҡорт телендәге әҫәрҙәре]
* [http://ebook.bashnl.ru/dsweb/View/ResourceCollection-3426 башҡа телдәрҙәге әҫәрҙәре]
* [https://vk.com/videos53757103?z=video53757103_456239180%2Fpl_53757103_-2 Мәжит Ғафури шиғыры]
* [https://myslide.ru/presentation/m-ghit-afuri Презентация «Мәжит Ғафури» ]
; башҡа сығанаҡтар
{{Викиһаҡлағыс|Category:Mazhit Gafuri}}
* {{БЭ2013|index.php/read/8-statya/3126-afuri|Ғафури Мәжит|автор=[[Килмөхәмәтов Тимерғәли Әбделғәлим улы|Килмөхәмәтов Т. Ә.]]}}
* [http://www.biografii.ru/biogr_dop/gafuri_m/gafuri_m.htm Биография] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930081551/http://www.biografii.ru/biogr_dop/gafuri_m/gafuri_m.htm |date=2007-09-30 }}
* [http://ebook.bashnl.ru/reader/bookView.html?params=UmVzb3VyY2UtMTAzNQ/0JzQsNC20LjRgiDQk9Cw0YTRg9GA0Lg Национальная электронная библиотека Республики Башкортостан. Мажит Гафури: Биобиблиографический указатель]

{{Башҡортостандың халыҡ шағирҙары}}
{{Башҡортостандың халыҡ сәсәндәре}}
{{Башҡортостандың халыҡ яҙыусылары}}

[[Категория:Башҡортостандың халыҡ шағирҙары]]
[[Категория:СССР Яҙыусылар союзы ағзалары]]
[[Категория:Рәсүлиә мәҙрәсәһе шәкерттәре]]
[[Категория:Мөхәмәҙиә (Ҡазан) мәҙрәсәһе шәкерттәре]]
[[Категория:Ғәлиә мәҙрәсәһе шәкерттәре]]
[[Категория:Мәжит Ғафури]]
[[Категория:Башҡорт фольклорсылары]]
Мәжит Ғафури (Абдулғафуров Ғәбделмәжит Нурғәни улы; 20 июль 1880 йыл — 28 октябрь 1934 йыл) —  яҙыусы. Башҡортостандың халыҡ шағиры (1923).

 Биографияһы 
Ғафуров Ғәбделмәжит Нурғәни улы 1880 йылдың 20 июлендә Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Еҙем-Ҡаран ауылында хәлфә ғаиләһендә тыуған. Сығышы менән кәлсер-табын ырыуы башҡорттарынан.

Ете йәштә Еҙем-Ҡаран ауыл мәҙрәсәһенә уҡырға бара.

Еҙем-Ҡарандан алыҫ түгел Үтәш ауылы мәҙрәсәһендә уҡый.
thumb|right|250px|Мәжит Ғафури, Мәстүрә Фәйзуллина, Зөһрә Ғафури, Ғәзиз Әлмөхәмәтов. Өфө, 1933 йыл
1898 йылда Троицк ҡалаһында Зәйнулла Рәсүлевтың «Рәсүлиә» мәҙрәсәһенә уҡырға инә. Уҡыған ваҡытта халыҡ тормошон ныҡлап өйрәнә, төрлө заводтарҙа, Рәмиевтың алтын приискыларында эшләп, уҡыуын дауам итә. Ҡаҙаҡ далаларында балалар уҡыта, ҡаҙаҡ халҡының фольклорын өйрәнә, рус әҙәбиәте менән дә ҡыҙыҡһына башлай.

1904 йылда Ҡазанда «Мөхәмәҙиә» мәҙрәсәһенә уҡырға инә.

1906—1909 Өфөлә «Ғәлиә» мәҙрәсәһендә уҡый.

«Ҡыҙыл Башҡортостан», «Коммуна» гәзиттәре редакцияһында эшләй.

1934 йылдың 28 октябрендә үпкә ауырыуынан Өфөлә вафат була.

 Хәтер 
thumb|right|250px|Өфөлә Мәжит Ғафуриҙең йорт-музейы
 Халыҡ шағирының исемен уның тыуған районы — Ғафури районы йөрөтә.
 Уның исеме Башҡорт дәүләт академия драма театрына бирелгән, уның алдындағы майҙансыҡҡа әҙиптең һәйкәле ҡуйылған.
 1948 йылдан Өфөлә Мәжит Ғафуриҙың мемориаль йорт-музейы эшләй.
 2020 йылда, шағирҙың 140 йәшен билдәләгән көндәрҙә, Башҡортостан мәҙәниәт минстрлығы, Башҡортостан Яҙыусылар союзы, Мәжит Ғафуриҙың халыҡ-ара йәмәғәт фонды «Мәжит Ғафури шиғырҙарын уҡыйбыҙ» конкурсы иғлан итәФлешмоб "Поэты читают поэта" к 140-летию Мажита Гафури.
 Әҫәрҙәре 

 Шиғырҙар 
 «Ишан шәкерттәренә», 1902
 «Себер тимер юлы»
 «Башҡа мәмләкәттәрҙә мосолмандарҙың хәле»
 «Ғилем»
 «Йәш ғүмер»
 «Ваҡыт етте», 1905
 «Шатлыҡ йыры», 1905
 «Хөрриәт дәүерендә», 1905
 «Бай кеше», 1905 («Бай», 1907)
 «Ике ҡош», 1906
 «1906 йылдың 1907 йылға васыяты»,
 «Етенсе йылдың яуабы»
 «Беҙҙең көндәр», 1907
 «Үҙем һәм халҡым», 1912
 «Мин ҡайҙа?», 1912
 «Бир ҡулыңды», 1920
 «Һарыҡты кем ашаған?»

 Хикәйәләр 
 «Фәҡирлектә үткән тереклек», 1904
 «Аслыҡ йыл йәки һатлыҡ ҡыҙ»
 «Ярлылар, йәки өйҙәш ҡатын»
 «Үгәй балалар»
 «Онотолған енәйәт»
 «Һалдат ҡатыны Хәмиҙә»

 Повестар 
 «Ҡара йөҙҙәр», 1926
 «Шағирҙың алтын приискыһында», 1930
 «Тормош баҫҡыстары».

 Поэмалар 
 «Эшсе», 1921

 Драмалар 
 «Ҡыҙыл йондоҙ», 1925

 Китаптары 
 «Себер тимер юлы йәки әхүәле милләт», Ырымбур.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 стр.
 Ғәйнуллин М. Ф., Хөсәйенов Ғ.Б. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит.
 Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.
 Мажит Гафури : биобилиогр. указ. / сост. Г. С. Ахмадиева; ред. З. Т. Агзамова; отв. за вып. А. А. Ибрагимов. — Уфа: Нац. б-ка им. А.- З. Валиди РБ, 2010. — 202 с.
 История башкирской литературы. Т. 1 (421-428 с.): С древнейших времен до начала XX века. — Уфа: Китап. 2012 — 560 с. ISBN 978-5-295-05562-1 (т.1)
 Юрий Узиков. Исторические памятники Уфы.  (на рус.яз.) «Китап» нәшриәте, 1999, 83-85 с. ISBN 5-295-02294-3. Дом, где работал и жил Гафури. Гоголя улица, 28
 Ғафуров Ә. Ғ. Атайым (Мәжит Ғафури тураһында хәтирәләр). — Өфө: «Китап», 2001. — 175 бит.

 Һылтанмалар 
 Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһының электрон бүлегендә 
 башҡорт телендәге әҫәрҙәре
 башҡа телдәрҙәге әҫәрҙәре
 Мәжит Ғафури шиғыры
 Презентация «Мәжит Ғафури» 
 башҡа сығанаҡтар

 
 Биография 
 Национальная электронная библиотека Республики Башкортостан. Мажит Гафури: Биобиблиографический указатель

Категория:Башҡортостандың халыҡ шағирҙары
Категория:СССР Яҙыусылар союзы ағзалары
Категория:Рәсүлиә мәҙрәсәһе шәкерттәре
Категория:Мөхәмәҙиә (Ҡазан) мәҙрәсәһе шәкерттәре
Категория:Ғәлиә мәҙрәсәһе шәкерттәре
Категория:Мәжит Ғафури
Категория:Башҡорт фольклорсылары