Яңы Балаҡатай
{{Ук}}
'''Яңы Балаҡатай''' ({{lang-ru|Новобелокатай}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Балаҡатай районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 5961 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Почта индексы — 452580, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80210822001.

== География ==
Урал тауҙары итәгендә Оло Эйек йылғаһы ҡушылған ерҙә Өфөнән төньяҡ-көнсығышҡа табан 210 км алыҫлыҡта (автомобиль юлдары буйынса 341 км) һәм Ункурда тимер юл станцияһынан көнбайышҡа табан 30 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Яҡында ғына [[балаҡатай һыуһаҡлағысы]]. 

== Тарих ==
Ауылға [[Красноуфимск]] һәм [[Көңгөр]] өйәҙҙәре күсеп килгән урыҫтар нигеҙ һала. Тәүге тапҡыр документтарҙа 1804 йылда телгә алына, ул саҡта башҡорттар ерҙе ҡуртымға алыу тураһында беренсе килешеү төҙөлә. Ауыл Красная горка урамынан башлана, унда Элек Малухина ауылы барлыҡҡа килгән, һуңынан ул яңы балаҡатайға әйләнгән<ref name=":0">[https://belokikm.ru/selo-novobelokataj-stranitsy-istorii/ Яңы Балаҡатай ауылы: Тарих биттәре Балаҡатай районының Тарихи – тыуған яҡты өйрәнеү музейы]</ref> <ref>[https://belokikm.ru/ulitsa-krasnaya-gorka/ Красная Горка урамы Балаҡатай районының Тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы]</ref>.

Ауыл [[Иҫке Балаҡатай]] (1886 йылдан) улусына инә. XIX быуаттың икенсе яртыһында ауылда тимерлек, тирмәндәр, күн һәм май һығыу заводтары була. 1896 йылда Яңы Балаҡатайҙа сиркәү барлыҡҡа килеү менән бәйле Ауыл булып китә<ref name=":0" /> <ref>[https://bashenc.online/ru/articles/110361/ ЯҢЫ БАЛАҠАТАЙ]</ref>.

[[XX]] быуат башында ауыл иң ҙур һәм бай ауылдарҙың береһе була [[Златоуст өйәҙе|Златоуст өйәҙе]], [[Өфө губернаһы|Өфө губернаһы]]. [[Рәсәйҙәге Граждандар һуғышы|Граждандар һуғышы йылдарында]] ауылда 1918-1919 йылдарҙа була. Яңы Балаҡатайҙа Совет власы 1919 йылда тулыһынса урынлаштырыла.
1930 йылда ауыл яңы ойошторолған райондың үҙәге була, һәм унда күп һанлы район етәкселек органдары һәм учреждениелары урынлаша Йылдар [[Бөйөк Ватан һуғышы|Бөйөк Ватан һуғыш]] 600-ҙән ашыу кеше фронтҡа китә, шуларҙың 200-ҙән ашыуы һәләк була<ref name=":0" />.

== һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||2673||1216||1457||45,5%||54,5%
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||5147||2456||2691||47,7%||52,3%
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||5912||2788||3124||47,2%||52,8%
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||5961||2836||3125||47,6%||52,4%
|-
|}

{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Билдәле шәхестәре ==
* Крохалев Федор Сергеевич  (1902-1989) совет ғалимы-иҡтисадсыһы, иҡтисад фәндәре докторы, профессор.

* [[Кузнецов Леонид Иванович]] (1947) генерал-лейтенант. 1998 Йылда Красноярск крайы буйынса фсб төбәк идаралығы начальнигы. 2001-2006 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Президентының урал федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле урынбаҫары.

* Малухин Павел Матвеевич (19361996) совет һәм рәсәй спортсыһы. САҢҒЫ ярыштары буйынса СССР-ҙың спорт мастеры. Саңғы ярыштары һәм башҡалар буйынса башҡортостан чемпионы.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} {{V|25|09|2019}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.] {{ref-ru}} {{V|25|09|2019}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/15598-ya-y-bala-ataj-auyl-bala-ataj-r-ny-m-ya-y-bala-ataj-a-s-ge}}{{V|25|09|2019}}
* [http://ufagen.ru/places/belokataysky/newbelokatay.html Новобелокатай. Сайт «Генеалогия и архивы»]{{ref-ru}} {{V|25|09|2019}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Балаҡатай районы ауылдары}}

[[Категория:Балаҡатай районы ауылдары]]
[[Категория:Башҡортостан район үҙәктәре]]
Яңы Балаҡатай () — Башҡортостан Республикаһының Балаҡатай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 5961 кеше булған. Почта индексы — 452580, ОКАТО коды — 80210822001.

 География 
Урал тауҙары итәгендә Оло Эйек йылғаһы ҡушылған ерҙә Өфөнән төньяҡ-көнсығышҡа табан 210 км алыҫлыҡта (автомобиль юлдары буйынса 341 км) һәм Ункурда тимер юл станцияһынан көнбайышҡа табан 30 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Яҡында ғына балаҡатай һыуһаҡлағысы. 

 Тарих 
Ауылға Красноуфимск һәм Көңгөр өйәҙҙәре күсеп килгән урыҫтар нигеҙ һала. Тәүге тапҡыр документтарҙа 1804 йылда телгә алына, ул саҡта башҡорттар ерҙе ҡуртымға алыу тураһында беренсе килешеү төҙөлә. Ауыл Красная горка урамынан башлана, унда Элек Малухина ауылы барлыҡҡа килгән, һуңынан ул яңы балаҡатайға әйләнгәнЯңы Балаҡатай ауылы: Тарих биттәре Балаҡатай районының Тарихи – тыуған яҡты өйрәнеү музейы Красная Горка урамы Балаҡатай районының Тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы.

Ауыл Иҫке Балаҡатай (1886 йылдан) улусына инә. XIX быуаттың икенсе яртыһында ауылда тимерлек, тирмәндәр, күн һәм май һығыу заводтары була. 1896 йылда Яңы Балаҡатайҙа сиркәү барлыҡҡа килеү менән бәйле Ауыл булып китә ЯҢЫ БАЛАҠАТАЙ.

XX быуат башында ауыл иң ҙур һәм бай ауылдарҙың береһе була Златоуст өйәҙе, Өфө губернаһы. Граждандар һуғышы йылдарында ауылда 1918-1919 йылдарҙа була. Яңы Балаҡатайҙа Совет власы 1919 йылда тулыһынса урынлаштырыла.
1930 йылда ауыл яңы ойошторолған райондың үҙәге була, һәм унда күп һанлы район етәкселек органдары һәм учреждениелары урынлаша Йылдар Бөйөк Ватан һуғыш 600-ҙән ашыу кеше фронтҡа китә, шуларҙың 200-ҙән ашыуы һәләк була.

 һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар26731216145745,5%54,5% 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар51472456269147,7%52,3% 2002 йыл 9 октябрь59122788312447,2%52,8% 2010 йыл 14 октябрь59612836312547,6%52,4%

 Билдәле шәхестәре 
 Крохалев Федор Сергеевич  (1902-1989) совет ғалимы-иҡтисадсыһы, иҡтисад фәндәре докторы, профессор.

 Кузнецов Леонид Иванович (1947) генерал-лейтенант. 1998 Йылда Красноярск крайы буйынса фсб төбәк идаралығы начальнигы. 2001-2006 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Президентының урал федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле урынбаҫары.

 Малухин Павел Матвеевич (19361996) совет һәм рәсәй спортсыһы. САҢҒЫ ярыштары буйынса СССР-ҙың спорт мастеры. Саңғы ярыштары һәм башҡалар буйынса башҡортостан чемпионы.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.  

 Һылтанмалар 
 
 Новобелокатай. Сайт «Генеалогия и архивы» 

Категория:Балаҡатай районы ауылдары
Категория:Башҡортостан район үҙәктәре