Үрге Тәтешле
{{НП-Россия
| статус = ауыл
| русское название = Үрге Тәтешле
| оригинальное название = {{lang-ru|Верхние Татышлы}}
| герб = 
| флаг = 
| lat_deg = 56.290275
| lon_deg = 55.853907
| CoordAddon = type:city_region:RU-BA
| CoordScale = 
| регион = Башҡортостан
| регион в таблице = Башҡортостан
| вид района = Муниципаль район
| район = Тәтешле районы
| район в таблице = Тәтешле район{{!}}Тәтешле
| вид поселения = Ауыл биләмәһе
| поселение = Үрге Тәтешле ауыл Советы 
| поселение в таблице = Үрге Тәтешле ауыл Советы (Тәтешле районы){{!}}Үрге Тәтешле
| внутреннее деление = 
| глава = 
| дата основания = 1703 йыл
| первое упоминание = 
| прежние имена = 
| статус с = 
| площадь = 
| высота центра НП = 
| население = {{ Население | Верхние Татышлы | тс }}
| год переписи = {{ Население | Верхние Татышлы | г }}
| плотность = 
| агломерация = 
| национальный состав = [[татарҙар]], [[башҡорттар]], [[удмурттар]]
| конфессиональный состав = [[мосолмандар]]-[[сөнниҙәр]]
[[христиандар]]-[[православтар]]
| этнохороним = татышли́нцы, татышли́нец, татышли́нка
| телефонный код = 34778
| почтовый индекс = 452830
| цифровой идентификатор = 80250825001
| категория в Commons = 
| сайт = 
}}
'''Үрге Тәтешле''' ({{lang-ru|Верхние Татышлы}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Тәтешле районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 6645 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452830, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80250825001.
 
== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||6645||3152||3493||47,4||52,6
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса — күпселек [[башҡорттар]] (70.3 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>.

== Тарихы ==
Үрге Тәтешле ауылы удмурттары, бүлендек  Ураҙгилде ауылы удмурттары менән  1809 йылда ерҙе файҙаланыу хоҡуғы өсөн күрше Кәлтәй ауылы башҡорттары менән ер бәхәсендә былай тип белдерә: «Беҙҙең ауылдаштарыбыҙ менән 1703 йылдың 3 июлендәге яҙмаға ярашлы ер һәм урман файҙаланыу буйынса уртаҡлығыбыҙ бар. Ата-бабабыҙға Танып улусы Янчура аҫаба башҡорто Йәнгилдендең вотяк Янбәт Йәнкәйев тип бирелгән». Мәскәү һәм Өфө архивтарында ошондай документ һаҡлана. «1703 йылдың 3 июне йәйендә, Себер юлының Табын улусы аҫаба башҡорто Йәнсура Оса юлы  Ҡайпан ауылы вотягы Йәнбет Йәнекәйевҡа яҙма биргән. Йәнсура, минең улым юҡ, үҙем ҡартайғанмын аҫаба ерҙәремде Йәнбәт Йәнекәйевҡа тапшырам».

Танып улусы ерҙәрен дөйөм тикшереү һөҙөмтәләре буйынса,  Татышлы ауылы (Үрге) ерҙәре ғәйәт ҙур булған: һөрөнтө ерҙәр — 1164 дестинә, бесән баҫыуҙары — 1051 дисәтинә, урман — 8013 дисәтинә, уңайһыҙ ерҙәр — 542 дисәтинә.

1748 йылда Үрге Тәтешле ауылында  98 ир-ат йәшәгән. V ревизияла  ауыл икеегә бүленгән тип күрһәтә. Үрге Тәтешлелә — 154 ир-ат  теркәлгән (бөтәһе лә Е. И. Пугачев ихтилалында ҡатнаша). VII ревизия 163, VIII ревизия 254 ир-атты иҫәпкә алған.

1859 йылда 95 ихатала 630 удмурт йәшәгән. 1866 йылда башҡорт ырыу улустары урынына территориаль улустар, шул иҫәптән Тәтешле улустары барлыҡҡа килгән. Үрге Тәтешле ауылы шул уҡ исемдәге улустың үҙәгенә һәм ауыл үҙәгенә әүерелгән. Ауыл тиҙ үҫешкән. Шәмбе баҙарҙары буоған. 12  магазин эшләгән (1870). 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 231 ихатала 1239 удмурт һәм башҡорт иҫәпкә ингән.<ref name="асф">{{Китап:История сёл и деревень Башкортостана}} стр.318</ref>
== Билдәле шәхестәре ==
* [[Ведерников Николай Степанович]] (18.06.1925—29.12.2011), [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугире, уҡсылар полкының пулемёт расчеты командиры, старшина. [[Советтар Союзы Геройы]] (1945).
* [[Тулвинский Әнәс Шәйхулла улы]] (10.02.1923—20.01.2011), «[[Салаватнефтеоргсинтез]]» асыҡ акционерҙар йәмғиәте ремонт-механика заводының элекке баш инженеры, йәмәғәтсе, II дәрәжә Ватан һуғышы һәм Октябрь революцияһы ордендары кавалеры. (Элекке Түбәнге Тәтешле ауылынан (хәҙер Үрге Тәтешле менән ҡушылған)<ref>http://www.gpns.ru/sites/default/files/11.01.22.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127025411/http://www.gpns.ru/sites/default/files/11.01.22.pdf |date=2020-11-27 }} Память. Анас
Тулвинский. Газета «Салаватский нефтехимик», 22 января 2011, № 2 (4935){{ref-ru}}{{V|8|02|2018}}</ref>.
* [[Ғарипов Марсель Исмәғил улы]] (13.04.1942—27.09.2021), [[фән|ғалим]]-[[Педагогика|педагог]], [[ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитеты|комсомол]], [[КПСС|партия]] органдары хеҙмәткәре, юғары мәктәп эшмәкәре һәм [[сәйәсмән]]. 1981 йылдан [[Бөрө дәүләт педагогия институты]] уҡытыусыһы, 1988 йылдан — проректоры, 1989 йылдан — ректоры. 2003 йылдан [[Көнсығыш иҡтисади-юридик гуманитар академияһы]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2009 йылға тиклем — өҫтәмә белем биреү буйынса проректор. Педагогия фәндәре докторы (1988), профессор (1990). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның беренсе (1995—1999) һәм икенсе (1999—2003) саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]]ҙың Закондар сығарыу Палатаһы депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1992), [[РСФСР]]-ҙың халыҡ мәғарифы (1978) һәм Башҡортостан Республикаһының мәғариф (2002) отличнигы, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2003).

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} 
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. —] ISBN 978-5-295-04683-4. {{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/13112-rge-t-teshle}}{{V|18|11|2019}}   
* [http://verh-tat.ucoz.ru Официальный сайт Верхнетатышлинского сельсовета]
* [http://ufagen.ru/places/tatyshlinskiy/tatyshly.html Татышлы на портале «Генеалогия и Архивы»]{{ref-ru}}
* [https://zen.yandex.ru/media/medoded/bashkiriia-budto-voobsce-drugaia-strana-chem-oni-otlichaiutsia-ot-nas-5dcb9805760122197c9ae661 Башкирия - будто вообще другая страна: чем они отличаются от нас. Сайт Яндекс-Дзин. 13 ноября 2019 года]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}{{V|18|11|2019}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Тәтешле районы ауылдары}}

[[Категория:Тәтешле районы ауылдары]]
[[Категория:Башҡортостан район үҙәктәре]]
Үрге Тәтешле () — Башҡортостан Республикаһының Тәтешле районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 6645 кеше булған.
Почта индексы — 452830, ОКАТО коды — 80250825001.
 
 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь66453152349347,452,6

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек башҡорттар (70.3 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта .

 Тарихы 
Үрге Тәтешле ауылы удмурттары, бүлендек  Ураҙгилде ауылы удмурттары менән  1809 йылда ерҙе файҙаланыу хоҡуғы өсөн күрше Кәлтәй ауылы башҡорттары менән ер бәхәсендә былай тип белдерә: «Беҙҙең ауылдаштарыбыҙ менән 1703 йылдың 3 июлендәге яҙмаға ярашлы ер һәм урман файҙаланыу буйынса уртаҡлығыбыҙ бар. Ата-бабабыҙға Танып улусы Янчура аҫаба башҡорто Йәнгилдендең вотяк Янбәт Йәнкәйев тип бирелгән». Мәскәү һәм Өфө архивтарында ошондай документ һаҡлана. «1703 йылдың 3 июне йәйендә, Себер юлының Табын улусы аҫаба башҡорто Йәнсура Оса юлы  Ҡайпан ауылы вотягы Йәнбет Йәнекәйевҡа яҙма биргән. Йәнсура, минең улым юҡ, үҙем ҡартайғанмын аҫаба ерҙәремде Йәнбәт Йәнекәйевҡа тапшырам».

Танып улусы ерҙәрен дөйөм тикшереү һөҙөмтәләре буйынса,  Татышлы ауылы (Үрге) ерҙәре ғәйәт ҙур булған: һөрөнтө ерҙәр — 1164 дестинә, бесән баҫыуҙары — 1051 дисәтинә, урман — 8013 дисәтинә, уңайһыҙ ерҙәр — 542 дисәтинә.

1748 йылда Үрге Тәтешле ауылында  98 ир-ат йәшәгән. V ревизияла  ауыл икеегә бүленгән тип күрһәтә. Үрге Тәтешлелә — 154 ир-ат  теркәлгән (бөтәһе лә Е. И. Пугачев ихтилалында ҡатнаша). VII ревизия 163, VIII ревизия 254 ир-атты иҫәпкә алған.

1859 йылда 95 ихатала 630 удмурт йәшәгән. 1866 йылда башҡорт ырыу улустары урынына территориаль улустар, шул иҫәптән Тәтешле улустары барлыҡҡа килгән. Үрге Тәтешле ауылы шул уҡ исемдәге улустың үҙәгенә һәм ауыл үҙәгенә әүерелгән. Ауыл тиҙ үҫешкән. Шәмбе баҙарҙары буоған. 12  магазин эшләгән (1870). 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 231 ихатала 1239 удмурт һәм башҡорт иҫәпкә ингән. стр.318
 Билдәле шәхестәре 
 Ведерников Николай Степанович (18.06.1925—29.12.2011), Бөйөк Ватан һуғышы яугире, уҡсылар полкының пулемёт расчеты командиры, старшина. Советтар Союзы Геройы (1945).
 Тулвинский Әнәс Шәйхулла улы (10.02.1923—20.01.2011), «Салаватнефтеоргсинтез» асыҡ акционерҙар йәмғиәте ремонт-механика заводының элекке баш инженеры, йәмәғәтсе, II дәрәжә Ватан һуғышы һәм Октябрь революцияһы ордендары кавалеры. (Элекке Түбәнге Тәтешле ауылынан (хәҙер Үрге Тәтешле менән ҡушылған)http://www.gpns.ru/sites/default/files/11.01.22.pdf  Память. Анас
Тулвинский. Газета «Салаватский нефтехимик», 22 января 2011, № 2 (4935).
 Ғарипов Марсель Исмәғил улы (13.04.1942—27.09.2021), ғалим-педагог, комсомол, партия органдары хеҙмәткәре, юғары мәктәп эшмәкәре һәм сәйәсмән. 1981 йылдан Бөрө дәүләт педагогия институты уҡытыусыһы, 1988 йылдан — проректоры, 1989 йылдан — ректоры. 2003 йылдан Көнсығыш иҡтисади-юридик гуманитар академияһы уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2009 йылға тиклем — өҫтәмә белем биреү буйынса проректор. Педагогия фәндәре докторы (1988), профессор (1990). Башҡортостан Республикаһының беренсе (1995—1999) һәм икенсе (1999—2003) саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Закондар сығарыу Палатаһы депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1992), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы (1978) һәм Башҡортостан Республикаһының мәғариф (2002) отличнигы, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2003).

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

 Һылтанмалар 
    
 Официальный сайт Верхнетатышлинского сельсовета
 Татышлы на портале «Генеалогия и Архивы»
 Башкирия - будто вообще другая страна: чем они отличаются от нас. Сайт Яндекс-Дзин. 13 ноября 2019 года

Категория:Тәтешле районы ауылдары
Категория:Башҡортостан район үҙәктәре