Мораҙ
{{НП-Россия
 | статус                   = Ауыл
 | русское название         = Мораҙ
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Мураз}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 54 |lat_min = 9 |lat_sec = 32
 | lon_deg                  = 56 |lon_min = 41 |lon_sec = 22
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Ғафури районы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = Ауыл биләмәһе
 | поселение                = Имәндәш ауыл Советы (Ғафури районы)
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = XVIII быуаттың 2‑се яртыһы
 | первое упоминание        = 1795 
 | прежние имена            = Мәндем-Мораҙ
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Мураз | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Мураз | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | милли состав      = башҡорттар
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453063
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80221819003
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
[[Файл:Бланка Российской сельскохозяйственной переписи 1917 года.jpg|мини|справа|<small>1917 йылғы ауыл хужалығын иҫәпкә алыу формаһы. Мораҙ ауылында йәшәүсе Үтәгәнов Ишбирҙе Мөхәмәтҡол улы хужалығы теркәлгән бланк.</small>]]

'''Мораҙ''' ({{lang-ru|Мураз}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ғафури районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 124 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453063, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80221819003.
 

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||124||60||64||48,4||51,6
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Красноусольский]]): 52 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Ҡарағай (Ғафури районы)|Ҡарағай]]): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Аҡкүл (Ғафури районы)|Аҡкүл]]): 59 км

== Ауыл тарихы ==
Мораҙ Имәндәш ауыл Советы биләмәһендә. Район үҙәгенән төньяҡ‑көнсығышта 52 саҡрым һәм Аҡкүл тимер юл станцияһынан төньяҡ‑көнсығышта 59 саҡрым алыҫлыҡта Мәндем йылғаһы буйында урынлашҡан<ref name="Б.Э.">[http://bashenc.online/ba/articles/89234/ Башҡорт энциклопедияһы. Мораҙ ауылы]</ref>. Ауылға XVIII быуаттың 2‑се яртыһында [[Нуғай даруғаһы]] Кәлсер-Табын улусы башҡорттары аҫаба ерҙәрендә Мораҙ исеме менән нигеҙ һала. Тәүге төпләнеүсе Мораҙ Сөләймәновтың исеме менән аталған. Уның Юлдаш (1736—1818) исемле улы булыуы билдәле. Ейәне Сәйет, ейәнсәренең улы Ғүмәр, бүләһе Фәхретдин исемле булған. Хөсәйен Абушахманов һәм Алившә Үтәгәнов [[1812 йылғы Ватан һуғышы]]нда ҡатнашҡан. Ауыл Мәндем‑Мораҙ булараҡ билдәле булған. 1795 йыылда Мораҙ исеме менән 2 ауыл теркәлгән: береһендә 3 йортта 22 кеше йәшәгән, икенсеһендә 6 йортта — 35 кеше, 1865 йылда улар бергә иҫәпләнгән, 20 йортта — 88 кеше. 1839 йылғы мәғлүмәттәр буйынса 19 йортта (100 кеше) 70 [[йылҡы]] малы, 58 [[һыйыр]], 22 [[һарыҡ]] һәм 23 [[кәзә]] аҫырағандар. Һәр кешегә 2,6 бот иген сәскәндәр. 30 дәдән һәм 15 солоҡ умарталары булған. 1896 йылда 21 йортта 132 кеше булыуы күрһәтелә. Ауыл халҡы малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ, урман кәсептәре менән шөғөлләнгән. Мәсет булған. 1906 йылда һыу тирмәне теркәлгән. Совет осорондағы 1920 йылғы иҫәп алыуҙа 38 өйҙә 167 кеше йәшәгән<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/156 А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 156-сы б.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220424175519/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/156 |date=2022-04-24 }}</ref>.
Халҡы: 1906 йылда — 129 кеше; 1920 йылда—167 кеше; 1939 йылда—195 кеше; 1959 йылда—189 кеше; 1989 йылда—145 кеше; 2002 йылда—118 кеше; 2010 йылда—124 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002)<ref name="Б.Э." />.

== Урамдары ==
Исемдәре:<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/019/000070.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Мораҙ ауылы]</ref>
{{колонки|3}}
1 Май урамы  ({{lang-ru|1 Мая (улица)}})

Мәндем  урамы ({{lang-ru|Мендимская (улица)}})

Үҙәк урам  ({{lang-ru|Центральная (улица)}})
{{конец|колонки}}

== Тарихи ваҡиғалар ==
* «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» байрамы үткәрелә (11 июль 2016 йыл)<ref>{{cite web|author=Индира Ишкина|datepublished=11.07.2016|url=http://tabin.ru/imgiet/2882-ayndyra-bit-ul-tyuan-ya.html|title=Һағындыра бит ул тыуған яҡ|lang=|publisher=[[Табын (гәзит)|Табын]] гәзите сайты|accessdate=2019-05-15}}</ref>.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|89234}}{{V|03|05|2022}}
* [http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/156 А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 156-сы б.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220424175519/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/156 |date=2022-04-24 }}{{V|03|05|2022}}
* {{cite web|author=Индира Ишкина.|datepublished=11.07.2016|url=http://tabin.ru/imgiet/2882-ayndyra-bit-ul-tyuan-ya.html|title=Һағындыра бит ул тыуған яҡ|lang=|publisher=[[Табын (гәзит)|Табын]] гәзите сайты|accessdate=2019-05-15}}{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = Һағындыра_бит_ул_тыу {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171227152830/http://tabin.ru/imgiet/2882-ayndyra-bit-ul-tyuan-ya.html |date=2017-12-27 }}ған_яҡ
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}
{{Ғафури районы ауылдары}}

[[Категория:Ғафури районы ауылдары]]
Мораҙ () — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 124 кеше.
Почта индексы — 453063, ОКАТО коды — 80221819003.
 

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь124606448,451,6

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Красноусольский): 52 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡарағай): 2 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 59 км

 Ауыл тарихы 
Мораҙ Имәндәш ауыл Советы биләмәһендә. Район үҙәгенән төньяҡ‑көнсығышта 52 саҡрым һәм Аҡкүл тимер юл станцияһынан төньяҡ‑көнсығышта 59 саҡрым алыҫлыҡта Мәндем йылғаһы буйында урынлашҡанБашҡорт энциклопедияһы. Мораҙ ауылы. Ауылға XVIII быуаттың 2‑се яртыһында Нуғай даруғаһы Кәлсер-Табын улусы башҡорттары аҫаба ерҙәрендә Мораҙ исеме менән нигеҙ һала. Тәүге төпләнеүсе Мораҙ Сөләймәновтың исеме менән аталған. Уның Юлдаш (1736—1818) исемле улы булыуы билдәле. Ейәне Сәйет, ейәнсәренең улы Ғүмәр, бүләһе Фәхретдин исемле булған. Хөсәйен Абушахманов һәм Алившә Үтәгәнов 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан. Ауыл Мәндем‑Мораҙ булараҡ билдәле булған. 1795 йыылда Мораҙ исеме менән 2 ауыл теркәлгән: береһендә 3 йортта 22 кеше йәшәгән, икенсеһендә 6 йортта — 35 кеше, 1865 йылда улар бергә иҫәпләнгән, 20 йортта — 88 кеше. 1839 йылғы мәғлүмәттәр буйынса 19 йортта (100 кеше) 70 йылҡы малы, 58 һыйыр, 22 һарыҡ һәм 23 кәзә аҫырағандар. Һәр кешегә 2,6 бот иген сәскәндәр. 30 дәдән һәм 15 солоҡ умарталары булған. 1896 йылда 21 йортта 132 кеше булыуы күрһәтелә. Ауыл халҡы малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ, урман кәсептәре менән шөғөлләнгән. Мәсет булған. 1906 йылда һыу тирмәне теркәлгән. Совет осорондағы 1920 йылғы иҫәп алыуҙа 38 өйҙә 167 кеше йәшәгәнА. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 156-сы б. .
Халҡы: 1906 йылда — 129 кеше; 1920 йылда—167 кеше; 1939 йылда—195 кеше; 1959 йылда—189 кеше; 1989 йылда—145 кеше; 2002 йылда—118 кеше; 2010 йылда—124 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002).

 Урамдары 
Исемдәре:«Налог Белешмәһе» статистикаһында Мораҙ ауылы

1 Май урамы  ()

Мәндем  урамы ()

Үҙәк урам  ()

 Тарихи ваҡиғалар 
 «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» байрамы үткәрелә (11 июль 2016 йыл).

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 156-сы б. 
 

Категория:Ғафури районы ауылдары