Әлмөхәмәт (Әбйәлил районы)
{{БМ|Әлмөхәмәт}}
{{НП+Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Альмухаметово
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Әлмөхәмәт}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 53 |lat_min = 1 |lat_sec = 14
 | lon_deg                  = 58 |lon_min = 41 |lon_sec = 24
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Әбйәлил районы{{!}}Әбйәлил 
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = Сельсовет
 | поселение                = Әлмөхәмәт ауыл Советы (Әбйәлил районы){{!}}Әлмөхәмәт 
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Альмухаметово (деревня) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Альмухаметово (деревня) | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = [[башҡорттар]]
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453605
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''Әлмөхәмәт''' — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Әбйәлил районы]]ндағы ауыл. Сиҙәм ауылы — [[Әлмөхәмәт ауыл Советы (Әбйәлил районы)|Әлмөхәмәт ауыл Советы]]ның административ үҙәге. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 659 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453605, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80201804002.
 
== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]]): 47 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Сиҙәм (Әбйәлил районы)|Сиҙәм]]): 1 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Әлмөхәмәт станцияһы|Әлмөхәмәт]]): 3 км

Әлмөхәмәт ауылы [[Оло Ҡыҙыл]] йылғаһы буйында, район үҙәге [[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]] ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 47 километр һәм [[Әлмөхәмәт станцияһы|Әлмөхәмәт]] тимер юл станцияһынан көнбайышҡа табан 3 километр алыҫлыҡта урынлашҡан<ref>{{БЭ2013|81325}}</ref>.

== Тарихы ==
Әлмөхәмәт ауылына [[XVIII быуат]] уртаһында [[Нуғай даруғаһы]] Бөрйән улусы [[башҡорттар]]ы үҙҙәренең [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] ерҙәрендә нигеҙ һалған. Хәҙерге [[Әбйәлил районы]]нда Бөрйән улусына ҡараған өс ауыл була. Шуларҙың иң ҙуры — Әлмөхәмәт (Ҡолбаҡты). Тәүге төпләнеүсенең 1750—1814 йылдарҙа йәшәгән улдары Абдрахман һәм Ишбулды Әлмөхәмәтовтар билдәле. Өлкәне Абдрахмандың Буранғол, Йомағол, Аллағол исемле улдары була. Билдәле фамилияларҙы башлап ебәреүселәр — Ирназар, Иҙге, Аҡназар Йәрмөхәмәтовтар, указлы мөҙәрис Өмөтбай Яйҡаров һәм уның улдары Әхмәтйән (улы Абдрахман), Мөхәмәтйән, Мөхәмәтвәли, Оморҙаҡ һәм уның ағаһы Ильяс. Ауыл шулай уҡ Ҡолбаҡты тип тә теркәлгән. 

[[1795 йыл]]да ауыл 31 хужалыҡтан тора, унда 257 кеше йәшәй. X рәүиз мәғлүмәттәрендә 100 йортта 640 кеше күрһәтелгән. 

1814 йылдың 19 мартында [[Париж|Парижға]] ингән 14-се Башҡорт полкы яугирҙәре, рядовойҙар Ҡолбай Әбләзин, Яманғол Абдрахманов, Мөхәмәтәмин Яуғастин ҡаһарманлығы өсөн көмөш миҙалдар менән бүләкләнә. [[Рус-төрөк һуғыштары|Рус-төрөк һуғышы]] барған йылдарҙа Солтанбай Ильясов, Абдулнасир Бараҡов, Рысҡужа Хоҙайбиргәнов, Ғүмәр Әлмөхәмәтов [[Рәсәй империяһы|империяның]] көнбайыш сигендә сик хеҙмәтендә була.

Халыҡ эре мөгөҙлө малдарҙы күп аҫыраған. [[1842 йыл]]да 96 йорттоң барыһы ла йәйләүгә сыға. 500 кешегә 304 [[ат]], 202 [[һыйыр]], 325 [[һарыҡ]] һәм 150 [[кәзә]] тура килгән. [[Малсылыҡ]]тан тыш [[балыҡсылыҡ|балыҡ тотоу]], һунарсылыҡ һәм [[игенселек]] менән шөғөлләнгәндәр. Шул уҡ ваҡытта 174 сирек, йәғни 1329 бот яҙғы [[Иген культуралары|иген]] сәселә. Бер кешегә 2,4 бот тура килгән.

[[1866 йыл]]да ауылдағы 107 хужалыҡта 613 кеше йәшәгән. [[1900 йыл]]да 2 [[мәсет]], [[мәҙрәсә]], һыу тирмәне булған. Әлмөхәмәттә йәрминкәләр үткәрелгән.

[[1920 йыл]]да 194 йортта 905 кеше йәшәгән<ref>{{ИСДБ|страница=31}} </ref>.

== Халыҡ һаны ==
{{ Население | Альмухаметово (деревня) }}{{Население | Альмухаметово (деревня) |график}}
; Милли составы
2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, төп милләт — [[башҡорттар]] (96 %)<ref name='2002F' />.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||519||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||905||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||669||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||802||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||616||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||649||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||659||317||342||48,1||51,9
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

Әлеге ваҡытта ауылда Целинный ауылы урта мәктәбенең филиалы — Әлмөхәмәт башланғыс [[мәктәп]]-[[балалар баҡсаһы]], фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана, [[мәсет]] бар<ref>{{БЭ2013|81325}}</ref>.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Буранбаева Сара Абдулхай ҡыҙы]] (24.06.1967), театр актёры. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның халыҡ артисы (2009).
* [[Рәмил Ҡол-Дәүләт]] Дәүләтҡолов (30.05.1958—12.01.1998), шағир, драматург. [[Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы]] лауреаты (1995).
* [[Өмөтбаев Рамаҙан Ғимран улы]] (7.04.1924—24.08.1997), дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, яҙыусы һәм публицист. [[Ленин ордены|Ленин]], I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] ордендары кавалеры, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы. Иҡтисад фәндәре кандидаты. 1989 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. [[Ким Әхмәтйәнов]] исемендәге премияның беренсе лауреаты.
* [[Өмөтбаев Әсхәт Ғимран улы]] (10.03.1938—22.10.2007), хужалыҡ эшмәкәре. 1973—1999 йылдарҙа [[Сибай]] нефтебазаһы директоры. Башҡортостандың атҡаҙанған нефтсеһе, Сибай ҡалаһының почётлы гражданы<ref>[http://www.bashinform.ru/news/536383-on-byl-istinnym-patriotom-rodnoy-zemli-k-75-letiyu-vidnogo-rukovoditelya-neftyanoy-promyshlennosti-bashkirii-askhata-umetbaeva/ Он был истинным патриотом родной земли (К 75-летию видного руководителя нефтяной промышленности Башкирии Асхата Уметбаева). {{Башинформ}}, 2013, 10 марта]{{ref-ru}}</ref>.
* [[Ким Әхмәтйәнов]] (05.02.1947—09.11.1980), башҡорт әҙәбиәте белгесе, тәнҡитсе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (1960). [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Салауат Юлаев исемендәге премия]]һы лауреаты (1972).
* [[Ибраһимов Фәттәх Әҙелмырҙа улы]] ([[1892]]—[[1937]]) — [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы|Граждандар һуғышы]]нда ҡатнашыусы (1918—1921). [[Бөрйән-Түңгәүер кантоны]]ның хәрби комиссары (1921 - 1922). [[Башҡорт АССР-ы]]ның почётлы таусыһы.

== Урамдары == 
{{Колонки|3}}
* 2-се Йәштәр урамы
* Ҡызыл Яр урамы
* Ҡыҙыл урамы
* Ким Әхмәтйәнов урамы
* Тау буйы урамы
* Салауат Юлаев урамы
* Вафир Тайсин урамы
* Рәмил Ҡолдәүләт урамы
* Ленин урамы
* 1-се Йәштәр урамы<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/053/000008.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 37 по Республике Башкортостан]</ref>{{Колонки|конец}}

== Археологик ҡомартҡылар ==
Ауыл эргәһендә  [[Әлмөхәмәт ҡурғандары]]<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/96068/ Әлмөхәмәт ҡурғандары]</ref> һәм [[Баҡыр үҙәк|Баҡырүҙәк]]  урынлашҡан.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|96066}}
* {{ИСДБ|страница=30}}
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан. — Справочник. Уфа: ГУП РБ "Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. :илл. ISBN 978-5-87691-038-7
* [http://ufagen.ru/places/abzelilovskiy/almuhametovo.html Альмухаметово на портале «Генеалогия и Архивы»]{{ref-ru}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Әбйәлил районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Әбйәлил районы ауылдары]]
Әлмөхәмәт — Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районындағы ауыл. Сиҙәм ауылы — Әлмөхәмәт ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 659 кеше.
Почта индексы — 453605, ОКАТО коды — 80201804002.
 
 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Асҡар): 47 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Сиҙәм): 1 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Әлмөхәмәт): 3 км

Әлмөхәмәт ауылы Оло Ҡыҙыл йылғаһы буйында, район үҙәге Асҡар ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 47 километр һәм Әлмөхәмәт тимер юл станцияһынан көнбайышҡа табан 3 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Тарихы 
Әлмөхәмәт ауылына XVIII быуат уртаһында Нуғай даруғаһы Бөрйән улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Хәҙерге Әбйәлил районында Бөрйән улусына ҡараған өс ауыл була. Шуларҙың иң ҙуры — Әлмөхәмәт (Ҡолбаҡты). Тәүге төпләнеүсенең 1750—1814 йылдарҙа йәшәгән улдары Абдрахман һәм Ишбулды Әлмөхәмәтовтар билдәле. Өлкәне Абдрахмандың Буранғол, Йомағол, Аллағол исемле улдары була. Билдәле фамилияларҙы башлап ебәреүселәр — Ирназар, Иҙге, Аҡназар Йәрмөхәмәтовтар, указлы мөҙәрис Өмөтбай Яйҡаров һәм уның улдары Әхмәтйән (улы Абдрахман), Мөхәмәтйән, Мөхәмәтвәли, Оморҙаҡ һәм уның ағаһы Ильяс. Ауыл шулай уҡ Ҡолбаҡты тип тә теркәлгән. 

1795 йылда ауыл 31 хужалыҡтан тора, унда 257 кеше йәшәй. X рәүиз мәғлүмәттәрендә 100 йортта 640 кеше күрһәтелгән. 

1814 йылдың 19 мартында Парижға ингән 14-се Башҡорт полкы яугирҙәре, рядовойҙар Ҡолбай Әбләзин, Яманғол Абдрахманов, Мөхәмәтәмин Яуғастин ҡаһарманлығы өсөн көмөш миҙалдар менән бүләкләнә. Рус-төрөк һуғышы барған йылдарҙа Солтанбай Ильясов, Абдулнасир Бараҡов, Рысҡужа Хоҙайбиргәнов, Ғүмәр Әлмөхәмәтов империяның көнбайыш сигендә сик хеҙмәтендә була.

Халыҡ эре мөгөҙлө малдарҙы күп аҫыраған. 1842 йылда 96 йорттоң барыһы ла йәйләүгә сыға. 500 кешегә 304 ат, 202 һыйыр, 325 һарыҡ һәм 150 кәзә тура килгән. Малсылыҡтан тыш балыҡ тотоу, һунарсылыҡ һәм игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Шул уҡ ваҡытта 174 сирек, йәғни 1329 бот яҙғы иген сәселә. Бер кешегә 2,4 бот тура килгән.

1866 йылда ауылдағы 107 хужалыҡта 613 кеше йәшәгән. 1900 йылда 2 мәсет, мәҙрәсә, һыу тирмәне булған. Әлмөхәмәттә йәрминкәләр үткәрелгән.

1920 йылда 194 йортта 905 кеше йәшәгән .

 Халыҡ һаны 

 Милли составы
2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, төп милләт — башҡорттар (96 %).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)519 1920 йыл 26 август905 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар669 1959 йыл 15 ғинуар802 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар616 2002 йыл 9 октябрь649 2010 йыл 14 октябрь65931734248,151,9

Әлеге ваҡытта ауылда Целинный ауылы урта мәктәбенең филиалы — Әлмөхәмәт башланғыс мәктәп-балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана, мәсет бар.

 Билдәле шәхестәре 
 Буранбаева Сара Абдулхай ҡыҙы (24.06.1967), театр актёры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009).
 Рәмил Ҡол-Дәүләт Дәүләтҡолов (30.05.1958—12.01.1998), шағир, драматург. Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты (1995).
 Өмөтбаев Рамаҙан Ғимран улы (7.04.1924—24.08.1997), дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, яҙыусы һәм публицист. Ленин, I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы. Иҡтисад фәндәре кандидаты. 1989 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Ким Әхмәтйәнов исемендәге премияның беренсе лауреаты.
 Өмөтбаев Әсхәт Ғимран улы (10.03.1938—22.10.2007), хужалыҡ эшмәкәре. 1973—1999 йылдарҙа Сибай нефтебазаһы директоры. Башҡортостандың атҡаҙанған нефтсеһе, Сибай ҡалаһының почётлы гражданыОн был истинным патриотом родной земли (К 75-летию видного руководителя нефтяной промышленности Башкирии Асхата Уметбаева). , 2013, 10 марта.
 Ким Әхмәтйәнов (05.02.1947—09.11.1980), башҡорт әҙәбиәте белгесе, тәнҡитсе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (1960). Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге премияһы лауреаты (1972).
 Ибраһимов Фәттәх Әҙелмырҙа улы (1892—1937) — Граждандар һуғышында ҡатнашыусы (1918—1921). Бөрйән-Түңгәүер кантонының хәрби комиссары (1921 - 1922). Башҡорт АССР-ының почётлы таусыһы.

 Урамдары  

 2-се Йәштәр урамы
 Ҡызыл Яр урамы
 Ҡыҙыл урамы
 Ким Әхмәтйәнов урамы
 Тау буйы урамы
 Салауат Юлаев урамы
 Вафир Тайсин урамы
 Рәмил Ҡолдәүләт урамы
 Ленин урамы
 1-се Йәштәр урамыМежрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 37 по Республике Башкортостан

 Археологик ҡомартҡылар 
Ауыл эргәһендә  Әлмөхәмәт ҡурғандарыӘлмөхәмәт ҡурғандары һәм Баҡырүҙәк  урынлашҡан.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 
 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан. — Справочник. Уфа: ГУП РБ "Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. :илл. ISBN 978-5-87691-038-7
 Альмухаметово на портале «Генеалогия и Архивы»

Категория:Әбйәлил районы ауылдары