11 февраль
{{Ук}}
'''11 февраль''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 42-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 323 көн ҡала ([[кәбисә йыл]]ында 324).
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-02-01}}
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || 
== {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == 
;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара
* {{Ер}} [[Ер]]: [[Фән]]дә эшләүсе [[ҡатын-ҡыҙҙар]] көнө.
** Бөтә донъя сырхауҙар  көнө. 
** Пароходтың тыуған көнө.
** «Эшкә — [[велосипед]]та» көнө.
* [[Европа]]: Ашығыс саҡырыу телефоны — 112 көнө.
;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли 
* {{Флагификация|Иран}}: Революция еңгән көн.
* {{Флагификация|Камерун}}: Йәштәр көнө.
* {{Флагификация|Рәсәй}}: «Хочу всё знать» киножурналының тыуған көнө.
* {{Флагификация|Япония}}: Дәүләткә нигеҙ һалынған көн.
;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри
* {{Флагификация|США}}: Уйлап табыусы көнө.
* {{Флагификация|Азербайджан}}: Һалым органдары хеҙмәткәрҙәре көнө.
}}</onlyinclude> 

== {{Ваҡиғалар}} ==
* Б. э. т. 660 йыл: Император Дзимму Япония тәхетенә ултыра. Япон дәүләтенең барлыҡҡа килеүе.
* 435 йыл: Гейзерихтың вандалдарының [[Африка]]лағы баҫып алынған ерҙәре солох килешеүе буйынса Валентиниан III тарафынан таныла. Вандалдар Нумидияның бер өлөшө менән көнсығыш Мавританияны үҙ хакимлығы аҫтына ала, әммә бының өсөн империяға йыл да яһаҡ түләргә һәм федераттар сифатында сиктәрҙе берберҙарҙан һаҡларға тейеш була. Гейзерих үҙенең улы Гунерихты Римға аманат рәүешендә ебәрә, ул оҙаҡламай кире ҡайта.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* 1234 йыл: Герман тәре йөрөтөүселәренең Балтик буйы ҡәбиләләрен көсләп суҡындырыу маҡсатында баҫып алыуҙары һөҙөмтәһендә Курляндия епископлығы бойондороҡһоҙ дини кенәзлеге булдырыла.
* [[1697]]: Император [[Пётр I]] [[Рәсәй империяһы]]нда тәмәке һатыуҙы рөхсәт итә.
* [[1736]]: [[Тарихи Башҡортостан|Башҡортостанда]] царизм сәйәсәте тураһында [[1736 йылдың 11 февралендәге Указдар|Сенат указдары]] сыға.
* [[1809]]: [[Роберт Фултон]] пароходҡа патент ала.
* [[1826]]: Лондондың университет колледжына нигеҙ һалына. Ул [[Лондон]]дың тәүге университеты була.
* [[1829]]: [[Тәһран]]дағы рус илселегенә һөжүм: биналағы барлыҡ кешеләр, шул иҫәптән дипмиссияның башлығы А. Грибоедов та, һәләк була, сәркәтип Мальцов ҡына йәшенеп ҡотолоп ҡала.
* [[1838]] — [[Санкт-Петербург]]тан Царское Селоға тиклем тимер юл буйлап ат егелгән поезд йөрөй башлай.
* [[1873]] — Испан короле Амадей I тәхеттән баш тартҡас, Кортестар тарафынан Беренсе Испан Республикаһы иғлан ителә.
* [[1889]] — Японияла Мэйдзи Конституцияһы ҡабул ителә, ул илдә Пруссия өлгөһөндәге конституцион монархия урынлаштыра. Конституция проекты өҫтөндә эште Ито Хиробуми етәкләй. Конситуция ҡабул ителгәс, Японияла Азиялағы тәүге парламент барлыҡҡа килә.
* [[1918]] — [[РСФСР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы]] [[СССР-ҙың Хәрби-Диңгеҙ флоты|Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл флотын (РККФ)]] ойоштороу тураһында декрет ҡабул итә.
* [[1922]] — Фредерик Бантинг инсулин уйлап таба.
* [[1928]] — Санкт-Морицта II [[Ҡышҡы Олимпия уйындары]] асыла.
* [[1929]] — Франц I [[Лихтенштейн]] кенәзе була.
* [[1937]] — [[Япония]]ла мәҙәниәт өлкәһендәге ҡаҙаныштар өсөн бирелеүсе «Мәҙәниәт ордены» булдырыла.
* BBC Television экрандарға Карел Чапек яҙған «R.U.R.» фәнни-фантастик пьесаһы нигеҙендә тәүге фәнни-фантастик тапшырыу сығара.
* [[1940]] — [[Ҡыҙыл Армия]] Фин һуғышында Маннергейм линияһын өҙөү операцияһын башлай, ул [[Финляндия]]ның капитуляцияһы менән тамамлана.
* [[1943]] — [[Сталин Иосиф Виссарионович|Сталин]] Дәүләт оборона комитетының "СССР-ҙа атом бомбаһын эшләү тураһындағы ҡарар"ын раҫлай.
* [[1944]] — 1944 йылдың 27 ғинуарында башланған Ровно-Луцк операцияһы тамамлана. 1-се Украин фронтының 60-сы армияһының уң фланг ғәскәрҙәре ҡаты алыштарҙан һуң ҡала һәм эре тимер юл үҙәге Шепетовканы азат итә.
* [[1953]] — [[АҠШ]] президенты Дуайт Эйзенхауэр, физик [[Альберт Эйнштейн]], яҙыусы [[Томас Манн]], Рим папаһы Пий XII ҡатнашҡан көслө халыҡ-ара кампанияға ҡарамаҫтан, ирле-ҡатынлы Розенбергтарҙың ярлыҡау тураһындағы аҙаҡҡы үтенесен кире ҡаға. 19 июндә улар язалап үлтерелә.
* [[1956]] — Ан-8 хәрби-транспорт самолетының тәүге осошо.
* [[1959]] — [[Ғәрәп ярымутрауы]]ның көньяҡ өлөшөндә бер нисә британ колонияһынан Көньяҡтың Ғәрәп Әмирлектәре Федерацияһы ойошторола.
* [[1970]] — Орбитаға Ерҙең тәүге япон яһалма юлдашы «Осуми» сығарыла.
* [[1971]] — [[Мәскәү]]ҙә, [[Лондон]]да һәм [[Вашингтон (Колумбия федераль округы)|Вашингтонда]] «Диңгеҙ һәм океандарҙың төбөндә һәм һәм уның аҫтында ядро ҡоралын урынлаштырыуҙы тыйыу хаҡындағы килешеү» ҡул ҡуйыу өсөн тәҡдим ителә.
* [[1972]] — Рәс-әл-Хәймә әмирлеге [[Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре]]нә ҡушыла.
* [[1975]] — Бөйөк Британия Консерватив фирҡәһенең рәйесен һайлауҙың икенсе турында [[Маргарет Тэтчер]] еңеү яулай һәм Британияла оппозицияның тәүге ҡатын-ҡыҙ етәксеһе була.
* [[1978]] — [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытайҙа]] [[Аристотель]], [[Шекспир]] һәм [[Диккенс]]тың китаптарын уҡыуҙы тыйыу ғәмәлдән сыға.
* [[1979]] — [[Иран]]да ислам инҡилабы: ваҡытлы хөкүмәт яҡлы гвардеецтар менән Тәһранда өс тәүлек урам һуғыштарынан һуң аятолла [[Хөмәйни Рухаллаһ Мусауи|Хөмәйни]] яҡлылар ҡаланы үҙ ҡулына ала, Генштаб нейтралитет иғлан итә, инҡилаптың еңеүе.
* [[1980]] — Владимир Меньшовтың «Москва слезам не верит» фильмының премьераһы. [[1981 йыл]]да фильм сит телдәге иң яҡшы фильм номинацияһында [[Оскар (кинопремия)|«Оскар»ға]] лайыҡ була.
* [[1981]] — Армия генералы Войцех Витольд Ярузельский [[Польша]]ның Министрҙар советы рәйесе итеп тәғәйенләнә.
* [[1990]] — [[Көньяҡ Африка Республикаһы]]ның аҙаҡҡы аҡ тәнле президенты Фредерик де Клерк Африка милли конгресын һәм [[апартеид]]ҡа ҡаршы башҡа хәрәкәттәрҙе легалләштереү тураһында ҡарарға ҡул ҡуйғас, [[Нельсон Мандела]] 27 йыллыҡ тотҡондан иреккә сыға.
* [[1991]] — Гаагала [[Вәкиллектәре булмаған милләттәр һәм халыҡтар ойошмаһы]] булдырыла.
* [[1992]] — Фианна Файл фирҡәһе вәкиле Альберт Рейнольдс [[Ирландия]]ның таойсехы (премьер-министры) була.
* [[2007]] — Горбангулы Мәликгулы улы Бәрдемөхәммәдов [[Төркмәнстан]] президенты һайлауҙарында 89,23 процент тауыш йыйып еңеп сыға.
* [[2009]] — Морган Ричард Цвангираи [[Зимбабве]]ның премьер-министры итеп тәғәйенләнә.
* [[2011]] — [[Мысыр]]ҙа инҡилап: Мысыр президенты Хөсни Мөбәрәк, хакимлыҡты Ҡораллы Көстәрҙең Юғары советына тапшырып, отставкаға сыға.
* [[2016]] — Гравитация тулҡындарын эксперименталь асыу тураһында иғлан ителә. }}

== {{Тыуым}} ==
=== Башҡортостан менән бәйле шәхестәр ===
==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || 
* [[Тулыбаева Нәфисә Булат ҡыҙы]] (1965), мәҙәниәт эшмәкәре. Республика халыҡ ижады үҙәгенең генераль директор урынбаҫары, Республика сәсәндәр үҙәге етәксеһе. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Ейәнсура районы]] [[Юнай]] ауылынан.
}}</onlyinclude>

==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || 
* [[Надькин Павел Николаевич]] (1911—5.05.1996), [[ауыл хужалығы]] эшмәкәре. 1934 йылдан [[Башҡорт АССР-ы]]ның хәҙерге [[Баймаҡ районы]]ндағы Калинин ауыл ҡулланыусылар йәмғиәте, 1939—1942 һәм 1947—1957 йылдарҙа М. И. Калинин  исемендәге колхоз рәйесе; 1957—1965 йылдарҙа — Сибай совхозы директоры, 1965—1970 йылдарҙа «Рассвет» колхозы рәйесе. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1957).
* [[Александр Семак]] (1966), [[спорт]]сы, [[шайбалы хоккей]] буйынса [[СССР]]‑ҙың халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1987) һәм атҡаҙанған спорт мастеры (1990). Донъя (1990), Европа (1987, 1991), СССР (1990—91), Бөтә донъя универсиадаһы (1987) чемпионы, Халыҡ‑ара хоккей федерацияһы кубогын яулаусы (1994). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның 5-се саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты.  Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы, [[Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)|Халыҡтар дуҫлығы ордены]] кавалеры (2016). 
}}</onlyinclude>

==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || 
* [[Ҡәрипова Рәҡиә Миңлеғәли ҡыҙы]] (1932—1996), [[китап]]ханасы, хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһы]]ның элекке бүлек мөдире. [[РСФСР]]-ҙың (1991) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. 
* [[Черных Юрий Алексеевич]] (1952), хеҙмәт ветераны, хужалыҡ эшмәкәре, ғалим-инженер һәм йәмәғәтсе. 1976 йылдан [[«Салауатнефтемаш» заводы]]ның яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1989 йылдан — баш инженер, 1995 йылдан — генераль директор, бер үк ваҡытта 2003—2008 йылдарҙа [[Салауат (ҡала)|Салауат ҡала]] Советы рәйесе. 2009 йылдан [[Газпром Нефтехим Салауат]] берекмәһе генераль директорының кәңәшсеһе. Техник фәндәр кандидаты (1999). Башҡортостан Республикаһының дүртенсе саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]], 1995—2008 йылдарҙа — Салауат ҡала Советы депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машина эшләүсеһе (2000). 
* [[Велигодский Олег Валерьевич]] (1967), [[спорт]] ветераны, тренер. [[Бокс]] буйынса олимпия резервының Николай Валуев исемендәге махсус мәктәбе тренеры. Ҡул һуғышы буйынса [[СССР]]-ҙың спорт мастеры. Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.
* [[Фәдис Ғәниев]] (1967), [[йыр]]сы. 1989—1995 йылдарҙа һәм 1998 йылдан хәҙерге [[Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның вокал артисы. [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (2008).
* [[Шаһиев Элвир Ҡәҙим улы]] (1967), хужалыҡ эшмәкәре, йәмәғәтсе. [[Ҡариҙел районы]]нда 2012 йылдан эшләп килгән «Уфалеспром» йәмғиәтенең  генераль директоры. Башҡортостан Республикаһы урман сәнәғәтенең атҡаҙанған хеҙмәткәре. Сығышы менән ошо райондан.
}}</onlyinclude>

==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || 
* [[Аслаев Наил Төхвәт улы]] (1953—20.11.2023), [[Инженерлыҡ эше|инженер]], [[спорт]]сы. 2009 йылдан [[Башҡорт дәүләт университеты]] Хоҡуҡ институтының директор урынбаҫары. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2004), иң яҡшы физик культура һәм спорт хеҙмәткәре (2000), физик культура һәм спорт отличнигы (2006). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Баймаҡ районы]]ның [[1-се Этҡол]] ауылынан.
* [[Йәнекәева Венера Әҙһәм ҡыҙы]] (1958), хоҡуҡ белгесе, [[дәүләт]] органдары хеҙмәткәре. 1975 йылдан [[Башҡорт АССР-ы]]ның Социаль хеҙмәтләндереү министрлығы инспекторы, өлкән инспекторы, 1978 йылдан [[Өфө ҡалаһы]] райондары социаль хеҙмәтләндереү бүлектәренең яуаплы хеҙмәткәре, 1994 йылдан Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы Секретариатының һәм [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] Секретариатының яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 2002 йылдан — бүлек мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (2008), [[РСФСР]]-ҙың социаль хеҙмәтләндереү отличнигы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Дәүләкән районы]]ның [[Әлмәт]] ауылынан.
* [[Ҡәйепов Рәйес Абдулхәй улы]] (1958), [[Педагогика|педагог]]. 1980 йылдан [[Хәйбулла районы]] [[Бүребай]], 1983—2021 йылдарҙа —  [[Аҡъяр (Хәйбулла районы)|Аҡъяр]] ауылындағы хәҙерге 2-се урта мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2007) һәм мәғариф отличнигы (2000). Сығышы менән Бүребай ауылынан.
* [[Фазылов Илдус Зәнфил улы]] (1963), аппаратсы. [[Татарстан Республикаһы|Татарстандың]] «Нижнекамскнефтехим» йәмғиәте  эшсеһе. [[Татарстан Республикаһы]]ның атҡаҙанған [[Химия|химигы]] (2015). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Балтас районы]]ның [[Штәнде]] ауылынан.
}}</onlyinclude>

==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || 
* [[Ғәлимов Сәбих Ғәзиз улы]] (1929—1992), [[инженерлыҡ эше|инженер]], [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Бишбүләк районы]]нда полимер цехы асыусы һәм уның 1979—1992 йылдарҙағы етәксеһе. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған механизаторы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] ордендары кавалеры. Сығышы менән ошо райондың [[Дүҫән]] ауылынан. 
* [[Сухов Владимир Павлович]] (1934—26.02.2016), [[геология|геолог]]-[[фән|ғалим]] һәм [[педагогика|педагог]]‑методист. 1974 йылдан [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]] һәм [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]] [[уҡытыусы]]һы, шул иҫәптән 1990—2000 йылдарҙа [[иҡтисад]]и [[география]] кафедраһы мөдире. [[Педагогика|Педагогия]] [[фән докторы|фәндәре докторы]] (2005), [[геология]]‑[[минералогия]] фәндәре кандидаты (1969), профессор (1992). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы (1992), [[РСФСР]]‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1988). [[Константин Ушинский|К. Д. Ушинский]] миҙалы менән бүләкләнеүсе.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Николаев Василий Васильевич]] (1939—28.06.2007), инженер‑механик-ғалим, [[сәнәғәт]] өлкәһе хеҙмәткәре. 1989—2002 йылдарҙа [[Ленин ордены|Ленин орденлы]] «Оренбургазпром» берекмәһенең начальнигы һәм генераль директоры. [[Сыуаш Республикаһы]]ның Милли фән һәм сәнғәт академияһының почётлы академигы (2001). Техник фәндәр докторы (1998), профессор (1996). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәре (1992), [[СССР]]‑ҙың почётлы [[газ сәнәғәте]] хеҙмәткәре (1989). Ике тапҡыр [[Сыуашстан]]дың Дәүләт премияһы лауреаты (2001, 2006). [[Почёт ордены]] кавалеры (1996). [[Ауырғазы районы]]ның почётлы гражданы (2000).  }}
}}</onlyinclude>

=== Дөйөм исемлек ===
''<categorytree depth="0">Категория:11 февралдә тыуғандар</categorytree>''
* [[1650]]: Рене Декарт, [[Франция]] философы, математик һәм физик.
* [[1847]]: [[Томас Эдисон]], [[АҠШ]] уйлап табыусыһы, эшҡыуары.
* [[1847]]: Василий Качалов, [[Рәсәй империяһы]] һәм [[СССР]] актёры, нәфис һүҙ оҫтаһы, [[СССР]]-ҙың халыҡ артисы (1936).

== {{Үлем}} == 
''<categorytree depth="0">Категория:11 февралдә вафат булғандар</categorytree>''
* [[1824]]: Дмитрий Горчаков, [[Рәсәй империяһы]] шағиры, драматург.
* [[1829]]: Александр Грибоедов, Рәсәй империяһы шағиры, драматург, дипломат.
* [[1948]]: [[Сергей Эйзенштейн]], СССР-ҙың театр һәм кино режиссёры, рәссам, сценарист, сәнғәт теоретигы, педагог.
* [[1969]]: [[Әхмәров Ҡасим Закир улы]], башҡорт тел белгесе, филология фәндәре докторы (1963), профессор.

== {{Йыл көндәре}} ==
{{Календарь}}
{{Айҙар}}

[[Категория:Йыл көндәре|Б11]]
[[Категория:11 февраль]]
11 февраль — григориан стиле буйынса йылдың 42-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 323 көн ҡала (кәбисә йылында 324).

 

  
 Б. э. т. 660 йыл: Император Дзимму Япония тәхетенә ултыра. Япон дәүләтенең барлыҡҡа килеүе.
 435 йыл: Гейзерихтың вандалдарының Африкалағы баҫып алынған ерҙәре солох килешеүе буйынса Валентиниан III тарафынан таныла. Вандалдар Нумидияның бер өлөшө менән көнсығыш Мавританияны үҙ хакимлығы аҫтына ала, әммә бының өсөн империяға йыл да яһаҡ түләргә һәм федераттар сифатында сиктәрҙе берберҙарҙан һаҡларға тейеш була. Гейзерих үҙенең улы Гунерихты Римға аманат рәүешендә ебәрә, ул оҙаҡламай кире ҡайта.

  
 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр 
 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 Дөйөм исемлек 

 1650: Рене Декарт, Франция философы, математик һәм физик.
 1847: Томас Эдисон, АҠШ уйлап табыусыһы, эшҡыуары.
 1847: Василий Качалов, Рәсәй империяһы һәм СССР актёры, нәфис һүҙ оҫтаһы, СССР-ҙың халыҡ артисы (1936).

   

 1824: Дмитрий Горчаков, Рәсәй империяһы шағиры, драматург.
 1829: Александр Грибоедов, Рәсәй империяһы шағиры, драматург, дипломат.
 1948: Сергей Эйзенштейн, СССР-ҙың театр һәм кино режиссёры, рәссам, сценарист, сәнғәт теоретигы, педагог.
 1969: Әхмәров Ҡасим Закир улы, башҡорт тел белгесе, филология фәндәре докторы (1963), профессор.

  

Б11
Категория:11 февраль