Ыҫлаҡ (Әлшәй районы)
{{Ук}}
'''Ыҫлаҡ''' ({{lang-ru|Слак}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Әлшәй районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 956 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452104, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80202855001.
 
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Раевка (Әлшәй районы)|Раевка]]): 20 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Шафран]]): 6 км

== Халыҡ һаны ==
; Милли составы
Халҡы башлыса татарҙар (85 %) (85 %)<ref name="Коряков-2002">[http://lingvarium.org/russia/BD/2015/Bashkiria_new.xls База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России» (2002) / Ю. Б. Коряков]</ref><ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.</ref>.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1795 йыл||784||||||||
|-
| 1865 йыл||2354||||||||
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1906 йыл||3834||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август|||5070|||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||2927||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||2131||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||1230||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||1186||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||956||436||520||45,6||54,4
|-
|}

== Тарихы ==
Яйыҡ-Ҫыбы-Мең улусы [[башҡорттар]]ы 1738 йылда уҡ [[мишәрҙәр|мишәрҙәрҙең]] беренсе төркөмөн ебәрә. Мишәрҙәрҙең бер өлөшө бында ер биләүселәрҙең рөхсәтенән тыш ҡала. 1749 йылда ошо ауылға мишәрҙәрҙең яңы төркөмө күсеп ултыра. Уларҙың законға ҡаршы эшмәкәрлеге башҡорттар менән уларҙың керҙәштәре араһындағы мөнәсәбәттәрҙе көйләүҙе талап итә. 10 йылдан һуң был нормаға һыйышлы булмаған мөнәсәбәттәрҙе законлаштырырға кәрәк була. Яйыҡ-Ҫыбы-Мең улусы башҡорттары улар менән 1759 йылда килешеү төҙөгән, бер йылдан уны [[Өфө провинцияһы|Өфө провинция]] канцелярияһы раҫлаған.

Ә Өфө губерна канцелярияһының 1760 йылдың 22 декабрендәге указына ярашлы мишәрҙәрҙең сығышы күрһәтелгән. Әхмәр мулла Әбдрәхимов, мәҫәлән, бында Һөйөндөк ауылынан, Мортаза Өсәйенов Мунғас ауылынан күсенгән. Йәғәфәр Дауытов — [[Богдановка (Әлшәй районы)|Богдан]] ауылынан, Усеин Байматов — иптәштәре менән, Әҙилиә Ғәбдүсәлимов — [[Болошло]] ауылынан, Йәғәфәр Абдрахманов — Ҡарамалынан, Рәжәп Ильясов, Ғүмәр Әмәмәтов, Айыт Ғәлин — [[Ҡаратәкә]] ауылынан, Әхмәр Әлмәнов — иптәштәре менән — [[Әүрез]] ауылынан, Яҡуп Богданов — [[Ислан]] ауылынан, Ишкенә Байбарисов — Сәфәр ауылынан, Тимергән Усманов — Кудушли, Мораҙым Усейнов, Исмәғил Сөләймәнов — [[Болошло|Балышлынан]]. Улар араһында [[Уҫы өйәҙе|Уҫы өйәҙенән]] Ғәббәс Иштуғанов та була. Указда әйтелгәнсә, "Һеҙ Яйыҡ-Ҫыбы-Мең улусы башҡорттарынан ер алғанһығыҙ, бынан алда унда ун йыл күсеп ултырғанһығыҙ һәм әле лә йәшәйһегеҙ. Указ «уларға ҡыҫылыу булмаһын» өсөн бирелгән.

Керҙәшлек һуңыраҡ та ғәмәлгә индерелгән, өҫтәүенә, тағы ла [[аҫабалыҡ]] хужалары ғына түгел, керҙәштәр үҙҙәре лә индергән. 1804 йылда, ыҫлаҡтар әйтеүенсә, мишәрҙәрҙең 15 йортона тағы шул сама ғаилә ҡушылған, һуңынан мишәрҙәр үҙҙәре «тағы 25 йорт һалған. Хәҙер беҙ 80 ихатанан күберәк». Бында типтәрҙәр ҙә була.

Тәүҙә Һөйөндөк (Әхмәр Әбдрәхимовтың тыуған ауылы буйынса), һуңынан Әхмәр ауылы халҡының муллаһы исеме менән ул Әхмәр тип йөрөтөлә), һәм, ниһайәт, — Ыҫлаҡ. Исемдәренең барыһы ла антропонимдан алынған, һуңынан: Ыҫлаҡ — гидронимдан, йылға атамаһынан.

1783 йылда ауылда — 6, 1795 йылда — 4 типтәр, 780 мишәр, 1816 йылда — 820 мишәр, 6 типтәр, 40 хеҙмәтле татар, 1834 йылда — 1403 мишәр, 1859 йылда — 2161 керҙәш, 1870 йылда — 2354 башҡорт, 1920 йылда 50 970 йортта 50 970 башҡорт теркәлгән. Күренеүенсә, мишәрҙәрҙе ике тапҡыр яңылыш башҡорт тип атағандар. 19 быуат аҙағында Ыҫлаҡта 4 мәсет һәм 2 конфессия мәктәбе була.

Бер документта [[19-сы быуат]] аҙағында ер мәсьәләһенең киҫкенләшеүе хаҡында әйтелә. 1882 йылдың март аҙағында 200-гә яҡын Ыҫлаҡ кешеһе ер биләүсе Алексеевтың имениеһына һөжүм итә һәм, үҙ белдеге менән өс тиҫтәнән ашыу урман ҡырҡып, ауылға алып ҡайта. Ваҡиға урынына килеп еткән урындағы власть вәкилдәрен ҡорал менән ҡаршы алған<ref>{{ИСДБ|страница=430}}</ref>.
[[Файл:Слак - panoramio.jpg|мини|справа|Ауылдың ҡышҡы урамы]]

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Әхмәтов урамы ({{lang-ru|Ахметова (улица)}})
* Дуҫлыҡ урамы) ({{lang-ru|Дружбы (улица)}})
* 1-се завод урамы) ({{lang-ru|Заводская 1-я (улица)}})
* 2-се завод урамы) ({{lang-ru|Заводская 2-я (улица)}}
* Йылға аръяғы урамы) ({{lang-ru|Заречная (улица)}})
* Йәшел урамы) ({{lang-ru|Зеленая (улица)}})
* Ленин урамы) ({{lang-ru|Ленина (улица)}})
* Матросов урамы) ({{lang-ru|Матросова (улица)}})
* Тыныслыҡ урамы) ({{lang-ru|Мира (улица)}})
* Күл урамы) ({{lang-ru|Озерная (улица)}})
* Салауат Юлаев урамы) ({{lang-ru|Салавата Юлаева (улица)}})
* Тракт урамы) ({{lang-ru|Трактовая (улица)}})
* Туғай урамы) ({{lang-ru|Тугай (улица)}})
* Туҡай урамы) ({{lang-ru|Тукая (улица)}})
* Үҙәк урам) ({{lang-ru|Центральная (улица)}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/002/000051.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 31 по Республике Башкортостан]</ref>
{{Колонки|конец}}
 

== Матбуғатта ==

== Видеофильмдар ==
* Ыҫлаҡ ауылы{{YouTube|BDI3Do8tZd8|logo=1}}
* Ыҫлаҡ һыуһаҡлағысы{{YouTube|jkuQAZwwvDc|logo=1}}
* Ыҫлаҡ ауылы юбилейы{{YouTube|2qeUdym0qUM|logo=1}}
* Шафран һәм Ыҫлаҡ ауылдарында Еңеү көнө. 2021 йылдың 15 майы{{YouTube|auGwI9VepP8|logo=1}}

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Ғәлимов Жәмил Фәйзулла улы]] (5.12.1929), ғалим-технолог, 1958 йылдан [[Өфө нефть институты]] һәм [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]] уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1988), профессор (1990). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1992), [[СССР]]-ҙың нефть эшкәртеү һәм нефтехимия сәнәғәте (1968) һәм химия сәнәғәте (1968) отличнигы, СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1987)<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/5472-limov-zh-mil-f-jzulla-uly Башҡорт энциклпедияһы — Ғәлимов Жәмил Фәйзулла улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160422084819/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/5472-limov-zh-mil-f-jzulla-uly |date=2016-04-22 }}{{V|29|11|2019}}</ref>.
* [[Ҡаһарманов Нурулла Фәрит улы]] (10.02.1928—9.10.1996), ғалим-тау инженеры, [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]]ның мөхбир ағзаһы (1991), техник фәндәр докторы (1984), профессор (1986), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1978), [[Рәсәй Федерацияһы]] Яғыулыҡ-энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1994), БАССР-ҙың атҡаҙанған нефтсеһе (1967). [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1982) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1971) ордендары кавалеры.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/17436-y-la-lsh-j-r-nynda-y-auyl}} {{V|1|02|2019}}
* [http://ufagen.ru/places/alsheevskiy/slak.html Слак на портале «Генеалогия и Архивы»]{{ref-ru}}{{V|29|11|2019}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Әлшәй районы ауылдары}}

[[Категория:Әлшәй районы ауылдары]]
Ыҫлаҡ () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 956 кеше.
Почта индексы — 452104, ОКАТО коды — 80202855001.
 

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 20 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шафран): 6 км

 Халыҡ һаны 
 Милли составы
Халҡы башлыса татарҙар (85 %) (85 %)База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России» (2002) / Ю. Б. КоряковЕдиный электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — приложение в формате Excel ..

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1795 йыл784 1865 йыл2354 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1906 йыл3834 1920 йыл 26 август5070 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар2927 1959 йыл 15 ғинуар2131 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар1230 2002 йыл 9 октябрь1186 2010 йыл 14 октябрь95643652045,654,4

 Тарихы 
Яйыҡ-Ҫыбы-Мең улусы башҡорттары 1738 йылда уҡ мишәрҙәрҙең беренсе төркөмөн ебәрә. Мишәрҙәрҙең бер өлөшө бында ер биләүселәрҙең рөхсәтенән тыш ҡала. 1749 йылда ошо ауылға мишәрҙәрҙең яңы төркөмө күсеп ултыра. Уларҙың законға ҡаршы эшмәкәрлеге башҡорттар менән уларҙың керҙәштәре араһындағы мөнәсәбәттәрҙе көйләүҙе талап итә. 10 йылдан һуң был нормаға һыйышлы булмаған мөнәсәбәттәрҙе законлаштырырға кәрәк була. Яйыҡ-Ҫыбы-Мең улусы башҡорттары улар менән 1759 йылда килешеү төҙөгән, бер йылдан уны Өфө провинция канцелярияһы раҫлаған.

Ә Өфө губерна канцелярияһының 1760 йылдың 22 декабрендәге указына ярашлы мишәрҙәрҙең сығышы күрһәтелгән. Әхмәр мулла Әбдрәхимов, мәҫәлән, бында Һөйөндөк ауылынан, Мортаза Өсәйенов Мунғас ауылынан күсенгән. Йәғәфәр Дауытов — Богдан ауылынан, Усеин Байматов — иптәштәре менән, Әҙилиә Ғәбдүсәлимов — Болошло ауылынан, Йәғәфәр Абдрахманов — Ҡарамалынан, Рәжәп Ильясов, Ғүмәр Әмәмәтов, Айыт Ғәлин — Ҡаратәкә ауылынан, Әхмәр Әлмәнов — иптәштәре менән — Әүрез ауылынан, Яҡуп Богданов — Ислан ауылынан, Ишкенә Байбарисов — Сәфәр ауылынан, Тимергән Усманов — Кудушли, Мораҙым Усейнов, Исмәғил Сөләймәнов — Балышлынан. Улар араһында Уҫы өйәҙенән Ғәббәс Иштуғанов та була. Указда әйтелгәнсә, "Һеҙ Яйыҡ-Ҫыбы-Мең улусы башҡорттарынан ер алғанһығыҙ, бынан алда унда ун йыл күсеп ултырғанһығыҙ һәм әле лә йәшәйһегеҙ. Указ «уларға ҡыҫылыу булмаһын» өсөн бирелгән.

Керҙәшлек һуңыраҡ та ғәмәлгә индерелгән, өҫтәүенә, тағы ла аҫабалыҡ хужалары ғына түгел, керҙәштәр үҙҙәре лә индергән. 1804 йылда, ыҫлаҡтар әйтеүенсә, мишәрҙәрҙең 15 йортона тағы шул сама ғаилә ҡушылған, һуңынан мишәрҙәр үҙҙәре «тағы 25 йорт һалған. Хәҙер беҙ 80 ихатанан күберәк». Бында типтәрҙәр ҙә була.

Тәүҙә Һөйөндөк (Әхмәр Әбдрәхимовтың тыуған ауылы буйынса), һуңынан Әхмәр ауылы халҡының муллаһы исеме менән ул Әхмәр тип йөрөтөлә), һәм, ниһайәт, — Ыҫлаҡ. Исемдәренең барыһы ла антропонимдан алынған, һуңынан: Ыҫлаҡ — гидронимдан, йылға атамаһынан.

1783 йылда ауылда — 6, 1795 йылда — 4 типтәр, 780 мишәр, 1816 йылда — 820 мишәр, 6 типтәр, 40 хеҙмәтле татар, 1834 йылда — 1403 мишәр, 1859 йылда — 2161 керҙәш, 1870 йылда — 2354 башҡорт, 1920 йылда 50 970 йортта 50 970 башҡорт теркәлгән. Күренеүенсә, мишәрҙәрҙе ике тапҡыр яңылыш башҡорт тип атағандар. 19 быуат аҙағында Ыҫлаҡта 4 мәсет һәм 2 конфессия мәктәбе була.

Бер документта 19-сы быуат аҙағында ер мәсьәләһенең киҫкенләшеүе хаҡында әйтелә. 1882 йылдың март аҙағында 200-гә яҡын Ыҫлаҡ кешеһе ер биләүсе Алексеевтың имениеһына һөжүм итә һәм, үҙ белдеге менән өс тиҫтәнән ашыу урман ҡырҡып, ауылға алып ҡайта. Ваҡиға урынына килеп еткән урындағы власть вәкилдәрен ҡорал менән ҡаршы алған.
мини|справа|Ауылдың ҡышҡы урамы

 Урамдары 

 Әхмәтов урамы ()
 Дуҫлыҡ урамы) ()
 1-се завод урамы) ()
 2-се завод урамы) (
 Йылға аръяғы урамы) ()
 Йәшел урамы) ()
 Ленин урамы) ()
 Матросов урамы) ()
 Тыныслыҡ урамы) ()
 Күл урамы) ()
 Салауат Юлаев урамы) ()
 Тракт урамы) ()
 Туғай урамы) ()
 Туҡай урамы) ()
 Үҙәк урам) ()Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 31 по Республике Башкортостан

 

 Матбуғатта 

 Видеофильмдар 
 Ыҫлаҡ ауылы
 Ыҫлаҡ һыуһаҡлағысы
 Ыҫлаҡ ауылы юбилейы
 Шафран һәм Ыҫлаҡ ауылдарында Еңеү көнө. 2021 йылдың 15 майы

 Билдәле шәхестәре 
 Ғәлимов Жәмил Фәйзулла улы (5.12.1929), ғалим-технолог, 1958 йылдан Өфө нефть институты һәм Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1988), профессор (1990). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1992), СССР-ҙың нефть эшкәртеү һәм нефтехимия сәнәғәте (1968) һәм химия сәнәғәте (1968) отличнигы, СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1987)Башҡорт энциклпедияһы — Ғәлимов Жәмил Фәйзулла улы .
 Ҡаһарманов Нурулла Фәрит улы (10.02.1928—9.10.1996), ғалим-тау инженеры, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), техник фәндәр докторы (1984), профессор (1986), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1978), Рәсәй Федерацияһы Яғыулыҡ-энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1994), БАССР-ҙың атҡаҙанған нефтсеһе (1967). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1982) һәм «Почёт Билдәһе» (1971) ордендары кавалеры.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
  
 Слак на портале «Генеалогия и Архивы»

Категория:Әлшәй районы ауылдары