Яңыбай (Ейәнсура районы)
{{ТП-Рәсәй
 |статус                   = ауыл
 |русское название         = Яңыбай
 |оригинальное название    = {{lang-ru|Яныбаево}}
 |герб                     =
 |флаг                     =
 |lat_deg = 51 |lat_min = 41 |lat_sec = 21
 |lon_deg = 57 |lon_min = 16 |lon_sec = 4
 |CoordAddon =
 |CoordScale =
 |размер карты региона     =
 |размер карты района      =
 |регион                   = Башҡортостан
 |регион в таблице         = Башҡортостан
 |вид района               =
 |район                    = Ейәнсура районы
 |район в таблице          =
 |вид поселения            = ауыл советы
 |поселение                = Яңыбай ауыл Советы (Ейәнсура районы){{!}}Яңыбай 
 |поселение в таблице      =
 |внутреннее деление       =
 |глава                    =
 |дата основания           =
 |первое упоминание        =
 |прежние имена            =
 |статус с                 =
 |площадь                  =
 |высота центра НП         =
 |население               = {{ Население | Яныбаево (Зианчуринский район) | тс }}
 |год переписи            = {{ Население | Яныбаево (Зианчуринский район) | г }}
 |плотность               =
 |агломерация             =
 |национальный состав     =
 |конфессиональный состав =
 |этнохороним             =
 |почтовый индекс          = 453396
 |почтовые индексы         =
 |телефонный код           =
 |цифровой идентификатор   = 80226843001
 |категория в Commons      =
 |сайт                     =
}}
'''Яңыбай''' ({{lang-ru|Яныбаево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ейәнсура районы]]ндағы ауыл. [[Яңыбай ауыл Советы (Ейәнсура районы)|Яңыбай ауыл Советы]]ның административ үҙәге.
Почта индексы — 453396, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80226843001.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Иҫәнғол]]): 102 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Ҡыуандыҡ]]): 35 км
Яңыбай ауылы бейек Баҡсатау итәгенән аҡҡан [[Һаҡмар (йылға)|Һаҡмар]] йылғаһы ҡушылдығы [[Ҡороюл]] йылғаһы буйында, район үҙәге Иҫәнғол ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 102 км һәм [[Ҡыуандыҡ]] ([[Ырымбур өлкәһе]]) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 35 км алыҫлыҡта урынлашҡан. 
Әйтер кәрәк, йәйге эҫе көндәрҙә йылға йыл һайын ҡороған. Ауылды һәр яҡтан тиерлек тауҙар һәм ҡуйы урман уратҡан.

== Тарихы ==
Үҫәргән башҡорто Нәҙерғәле Аҡъюловтың яҙыуына ҡарағанда, Үҫәргәндең ике улы Болоҡ менән Таймаҫ урыҫ батшаһы Иван III (1425—1505) хакимлыҡ иткән осорҙа йәшәгән. Таймаҫтың ете улы булған: Шишәй, Бишәй, Аҫҡаҡ, Ҡунаҡ, Абаҙа, Сураш һәм Ҡыҙрас. Үҫәргән улусының Мәмбатша ауылынан Сураштың нәҫеле [[Абҙан (Ейәнсура районы)|Абҙан]], [[Юлдаш (Ейәнсура районы)|Юлдаш]], дүрт Муйнаҡ ауылына, ә Сураштың Ейәнсура тигән улы '''Яңыбай''', [[Юнай]], [[Юлдыбай (Ейәнсура районы)|Юлдыбай]], [[Әлебай]], [[Ғәббәс]] ауылдарына нигеҙ һалған<ref>[https://vk.com/doc153145133_630244166?hash=2491477a85e88dd141&dl=15e959c0bc732ce5b7 ]</ref>. 

Яңыбай ауылына [[Нуғай даруғаһы]] Үҫәргән улусы Мәмбәтша ауылы [[1776 йыл]]да үҙҙәренең [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] ерҙәрендә нигеҙ һалған. Поход старшинаһы Яңыбай Ҡансурин исеме менән аталған. [[1866 йыл]]да 32 йортта 161 кеше йәшәгән. [[Малсылыҡ]], [[игенселек]] менән шөғөлләнгәндәр. [[1900 йыл]]да [[мәсет]] теркәлгән<ref name="Я">{{БЭ2013|95216}}</ref>.

== Хәҙерге осор ==
Ауыл йылдан йыл ҙурая: эш урындары булдырыла, шәхси предприятиеләр асыла, яңы йорттар һалына. Ауыл халҡы [[малсылыҡ]], [[игенселек]], [[ҡортсолоҡ]] менән шөғөлләнә. Бөгөнгө заман шарттарына яраҡлаштырылған 11 класлыҡ [[мәктәп]], [[балалар баҡсаһы]], фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, [[мәсет]] бар.

== Халыҡ һаны ==
Яңыбай ауылында [[1900 йыл]]да — 251 кеше, [[1920 йыл]]да 558 кеше, [[1939 йыл]]да — 477 кеше, [[1959 йыл]]да — 464 кеше, [[1989 йыл]]да — 522 кеше, [[2002 йыл]]да — 605 кеше, [[2010 йыл]]да — 592 кеше йәшәгән. Яңыбай ауылында [[башҡорттар]] йәшәй ([[2002 йыл|2002]])<ref name="Я" />.

{{Wikidata/Population}}
;Милли составы
[[2002 йыл]]ғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — [[башҡорттар]] (100 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}</ref>. 

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Вәлит Илембәтов]] — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның халыҡ артисы (2002), филология фәндәре кандидаты (1998)<ref>[http://bashgf.ru/index.php?pg=persone_full&persons_id=45 Сайт Башкирской государственной филармонии имени Хусаина Ахметова ⇒ Персоналии ⇒ ИЛИМБЕТОВ Валит Халитович]{{ref-ru}}</ref>.
* [[Күсәков Сабир Мөхәмәтғәле улы ]] (20.02.1929—9.08.1994) — малсылыҡ алдынғыһы. 1951—1986 йылдарҙа «Ейәнсура» совхозының өлкән һарыҡ көтөүсеһе, [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1966)<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/7453-k-s-kov-sabir-m-kh-m-t-le-uly Башҡорт энциклопедияһы — Күсәков Сабир Мөхәмәтғәле улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421192240/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/7453-k-s-kov-sabir-m-kh-m-t-le-uly |date=2016-04-21 }}{{V|15|02|2019}}</ref>.
* [[Мортазин Хәким Фәрит улы]] (14.03.1975—12.06.2023), театр артисы. 1997 йылдан [[Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры]] актёры. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы]] (2010).<ref>[http://bash.bashdram.ru/troupe/murtazin.html МӘЖИТ ҒАФУРИ ИСЕМЕНДӘГЕ БАШҠОРТ АКАДЕМИЯ ДРАМА ТЕАТРЫ сайты: театр труппаһы: Мортазин Хәким Фәрит улы]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161226235643/http://bash.bashdram.ru/troupe/murtazin.html |date=2016-12-26 }}</ref><ref>[https://www.bashinform.ru/news/culture/2023-06-12/v-ufe-skoropostizhno-umer-izvestnyy-aktyor-hakim-murtazin-3296420 В Уфе скоропостижно умер известный актёр Хаким Муртазин. ИА «Башинформ», 12.06.2023]{{ref-ru}}{{V|15|06|2023}}</ref>.
* [[Сабиров Ирек Сабир улы]] (25.06.1939), юрист-ғалим, хәрби хеҙмәткәр, [[ФСБ|именлек органдары]] ветераны, полковник. 1993—1999 йылдарҙа хәҙерге [[Башҡорт дәүләт университетының Сибай институты]] директоры. Юридик фәндәр кандидаты (1984). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған юрисы (1999)<ref>[http://sibay-museum.ru/%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2-%D0%B8-%D1%81/ САБИРОВ ИРЕК САБИРОВИЧ. Сибайский историко-краеведческий музей. Официальный сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220628212647/http://sibay-museum.ru/%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2-%D0%B8-%D1%81/ |date=2022-06-28 }}{{ref-ru}}{{V|13|04|2022}}</ref>.

== Урамдары ==
{{Колонки|3}}
* Арал урамы ({{lang-ru|}} улица Арал)
* Тау урамы ({{lang-ru|}} Горная улица)
* Йылға аръяғы урамы ({{lang-ru|}} Заречная улица)
* Тыҡрыҡ урамы ({{lang-ru|}} Переулок улица)
* Салауат Юлаев урамы ({{lang-ru|}} улица Салавата Юлаева)
* Үҙәк урам ({{lang-ru|}} Центральная улица)
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|}} Школьная улица)<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/022/000074.html Госсправка сайтында урамдар исеме]</ref>{{Колонки|конец}}

== Ер-һыу атамалары ==
{{Колонки|2}}
; Тау-таштар
* Баҡсатау
* Бараҡтау тауы
* Ҡутырлытау
* Яутүбә тауы
; Йылғалар
* Ҡороюл йылғаһы
* Алтынсай йылғаһы
* Әсейылға
* Әзеғуза йылғаһы
* Шөшлө йылғаһы<ref>[https://vk.com/doc-73607076_317281216?hash=INwlBoOE7UGfkhhUdkWBBi2QVL8ffS8fggrOoQOLqfT&dl=KiWE8k9GLg0xKmMxk4AxLMhMgRAHAVq69iZ8EmLVYVk Башҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге]</ref>.
{{Колонки|конец}}

== Видеофильмдарҙа ==
* [https://yandex.ru/video/preview/?text=яндекс%20карта%20деревни%20яныбаево%20зианчуринского%20района%20с%20улицами&path=yandex_search&parent-reqid=1647768110924464-12436502552502939667-vla1-4682-vla-l7-balancer-8080-BAL-9235&from_type=vast&filmId=16478936965261538701 Яныбаево]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|75454}}
* [https://vk.com/doc153145133_630244166?hash=2491477a85e88dd141&dl=15e959c0bc732ce5b7 Түләбаев М. С. Үҫәргәндәр ере — Ейәнсура]
* [https://vk.com/doc-73607076_317281216?hash=3a3dc19730813ca9a8&dl=0c923caefb6bc60428  Башҡортостан Республикаһы топонимдар һүҙлеге]

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Ейәнсура районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Ейәнсура районы ауылдары]]
Яңыбай () — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Яңыбай ауыл Советының административ үҙәге.
Почта индексы — 453396, ОКАТО коды — 80226843001.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 102 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡыуандыҡ): 35 км
Яңыбай ауылы бейек Баҡсатау итәгенән аҡҡан Һаҡмар йылғаһы ҡушылдығы Ҡороюл йылғаһы буйында, район үҙәге Иҫәнғол ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 102 км һәм Ҡыуандыҡ (Ырымбур өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 35 км алыҫлыҡта урынлашҡан. 
Әйтер кәрәк, йәйге эҫе көндәрҙә йылға йыл һайын ҡороған. Ауылды һәр яҡтан тиерлек тауҙар һәм ҡуйы урман уратҡан.

 Тарихы 
Үҫәргән башҡорто Нәҙерғәле Аҡъюловтың яҙыуына ҡарағанда, Үҫәргәндең ике улы Болоҡ менән Таймаҫ урыҫ батшаһы Иван III (1425—1505) хакимлыҡ иткән осорҙа йәшәгән. Таймаҫтың ете улы булған: Шишәй, Бишәй, Аҫҡаҡ, Ҡунаҡ, Абаҙа, Сураш һәм Ҡыҙрас. Үҫәргән улусының Мәмбатша ауылынан Сураштың нәҫеле Абҙан, Юлдаш, дүрт Муйнаҡ ауылына, ә Сураштың Ейәнсура тигән улы Яңыбай, Юнай, Юлдыбай, Әлебай, Ғәббәс ауылдарына нигеҙ һалған. 

Яңыбай ауылына Нуғай даруғаһы Үҫәргән улусы Мәмбәтша ауылы 1776 йылда үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Поход старшинаһы Яңыбай Ҡансурин исеме менән аталған. 1866 йылда 32 йортта 161 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. 1900 йылда мәсет теркәлгән.

 Хәҙерге осор 
Ауыл йылдан йыл ҙурая: эш урындары булдырыла, шәхси предприятиеләр асыла, яңы йорттар һалына. Ауыл халҡы малсылыҡ, игенселек, ҡортсолоҡ менән шөғөлләнә. Бөгөнгө заман шарттарына яраҡлаштырылған 11 класлыҡ мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.

 Халыҡ һаны 
Яңыбай ауылында 1900 йылда — 251 кеше, 1920 йылда 558 кеше, 1939 йылда — 477 кеше, 1959 йылда — 464 кеше, 1989 йылда — 522 кеше, 2002 йылда — 605 кеше, 2010 йылда — 592 кеше йәшәгән. Яңыбай ауылында башҡорттар йәшәй (2002).

Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта. 

 Билдәле шәхестәре 
 Вәлит Илембәтов — Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2002), филология фәндәре кандидаты (1998)Сайт Башкирской государственной филармонии имени Хусаина Ахметова ⇒ Персоналии ⇒ ИЛИМБЕТОВ Валит Халитович.
 Күсәков Сабир Мөхәмәтғәле улы  (20.02.1929—9.08.1994) — малсылыҡ алдынғыһы. 1951—1986 йылдарҙа «Ейәнсура» совхозының өлкән һарыҡ көтөүсеһе, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)Башҡорт энциклопедияһы — Күсәков Сабир Мөхәмәтғәле улы .
 Мортазин Хәким Фәрит улы (14.03.1975—12.06.2023), театр артисы. 1997 йылдан Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2010).МӘЖИТ ҒАФУРИ ИСЕМЕНДӘГЕ БАШҠОРТ АКАДЕМИЯ ДРАМА ТЕАТРЫ сайты: театр труппаһы: Мортазин Хәким Фәрит улыВ Уфе скоропостижно умер известный актёр Хаким Муртазин. ИА «Башинформ», 12.06.2023.
 Сабиров Ирек Сабир улы (25.06.1939), юрист-ғалим, хәрби хеҙмәткәр, именлек органдары ветераны, полковник. 1993—1999 йылдарҙа хәҙерге Башҡорт дәүләт университетының Сибай институты директоры. Юридик фәндәр кандидаты (1984). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (1999)САБИРОВ ИРЕК САБИРОВИЧ. Сибайский историко-краеведческий музей. Официальный сайт .

 Урамдары 

 Арал урамы ( улица Арал)
 Тау урамы ( Горная улица)
 Йылға аръяғы урамы ( Заречная улица)
 Тыҡрыҡ урамы ( Переулок улица)
 Салауат Юлаев урамы ( улица Салавата Юлаева)
 Үҙәк урам ( Центральная улица)
 Мәктәп урамы ( Школьная улица)Госсправка сайтында урамдар исеме

 Ер-һыу атамалары 

 Тау-таштар
 Баҡсатау
 Бараҡтау тауы
 Ҡутырлытау
 Яутүбә тауы
 Йылғалар
 Ҡороюл йылғаһы
 Алтынсай йылғаһы
 Әсейылға
 Әзеғуза йылғаһы
 Шөшлө йылғаһыБашҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге.

 Видеофильмдарҙа 
 Яныбаево

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 
 Түләбаев М. С. Үҫәргәндәр ере — Ейәнсура
  Башҡортостан Республикаһы топонимдар һүҙлеге

Категория:Ейәнсура районы ауылдары