Яҡуп (Ҡариҙел районы)
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Яҡуп
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Якупово}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 55 |lat_min = 52 |lat_sec = 24
 | lon_deg                  = 56 |lon_min = 44 |lon_sec = 21
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Ҡариҙел районы{{!}}Ҡариҙал
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = Ауыл советы
 | поселение                = Иҫке Аҡбүләк ауыл Советы (Ҡариҙел районы){{!}}Иҫке Аҡбүләк 
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Якупово (Караидельский район) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Якупово (Караидельский район) | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = башҡорттар
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 452369
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80234872007
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
'''Яҡуп''' ({{lang-ru|Якупово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ҡариҙел районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 284 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452369, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80234872007.
 

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||284||136||148||47,9||52,1
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Ҡариҙел]]): 22 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Иҫке Аҡбүләк]]): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Щучье Озеро): 79 км

== Тарихы ==
Хәҙерге Яҡуп ауылы урынында [[XVII быуат]]тың икенсе яртыһында — [[XVIII быуат]] башында Чинмырза ауылы булған. Тәүге төпләнеүсе Чинмырҙа Етиевтың улы Яҡуп Чинмырзин Һунлар улусы старшинаһы булып хеҙмәт иткән, һәр саҡ батша хөкүмәтенә тоғро булған. Был турала тарихсыларҙың хеҙмәттәрендә дәлилдәр бар. Яҡуп Чинмырзин 1735—1740 йылдарҙа баш күтәргән башҡорттарға ҡаршы ҡораллы отрядтар башында торған. Ауылдың башҡа атамалары була ине: Артауыл, Ғәли (Яҡуптың ейәне йорт старшинаһы Ғәли Бүләк улы Яҡупов исеменән, 1772—1825 йылдарҙа йәшәгән), Кантон. Кантон кантоны тип аталыуы, бында 10-сы башҡорт кантонының штаб-фатиры урынлашҡан булыуынан. 1816—1829 йылдарҙа уның етәксеһе — Яҡуп Дәүләтбай Йосоп улы Яҡупов. Һуңынан уның урынын Ғабдулла Шәриф улы Кейеков ала. Уның ейәне — 19 быуаттың икенсе яртыһындағы башҡорт шағиры [[Ғәли Соҡорой]] псевдонимы аҫтында (Соҡор — уның тыуған ауылы Башҡортостан Республикаһының [[Тәтешле районы]]нда) билдәле.

1843 йылда 237 башҡортҡа ужымдың 30 сиреге һәм яҙғы игендең 75 сиреге, йәғни бер кешегә 3,5 бот сәселгән. Ауылда 120 йылҡы, 110 баш эре мөгөҙлө мал, 120 һарыҡ һәм 40 кәзә тотолған. Ауылда 15 умарта, 10 солоҡ булған. Урман кәсептәре менән шөғөлләнгәндәр. [[Мәсет]] эргәһендә башланғыс дини мәктәп эшләй<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/478 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 478.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220418125443/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/478 |date=2022-04-18 }}</ref>.

== Билдәле шәхестәр ==
* [[Мөнирова Рәфилә Мөғәллим ҡыҙы]] (11.11.1963), мәҙәниәт эшмәкәре, 1984 йылдан [[Ҡариҙел районы]]ның «Йәшлек» халыҡ бейеү ансамбле етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997)<ref>[http://ok-karaidel.ucoz.ru/index/rukovoditel/0-160. Мунирова Рафиля Мугаллимовна. Отдел культуры. Официальный сайт]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}{{V|09|11|2018}}</ref>.

== Матбуғатта == 

== Видеояҙмалар ==
* Бер ауылдың тарихы. Яҡуп<ref>[Бер ауылдың тарихы. Яҡуп. Башҡортостан районы]</ref>

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/component/content/article/2-statya/17796-yakupovo-derevnya-v-karaidelskom-r-ne.html Башкирская энциклопедия — Якупово] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224071824/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/component/content/article/2-statya/17796-yakupovo-derevnya-v-karaidelskom-r-ne.html |date=2019-12-24 }}{{ref-ru}}{{V|09|11|2018}}
 
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Ҡариҙел районы ауылдары}}

[[Категория:Ҡариҙел районы ауылдары]]
Яҡуп () — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 284 кеше.
Почта индексы — 452369, ОКАТО коды — 80234872007.
 

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь28413614847,952,1

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Ҡариҙел): 22 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Иҫке Аҡбүләк): 4 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Щучье Озеро): 79 км

 Тарихы 
Хәҙерге Яҡуп ауылы урынында XVII быуаттың икенсе яртыһында — XVIII быуат башында Чинмырза ауылы булған. Тәүге төпләнеүсе Чинмырҙа Етиевтың улы Яҡуп Чинмырзин Һунлар улусы старшинаһы булып хеҙмәт иткән, һәр саҡ батша хөкүмәтенә тоғро булған. Был турала тарихсыларҙың хеҙмәттәрендә дәлилдәр бар. Яҡуп Чинмырзин 1735—1740 йылдарҙа баш күтәргән башҡорттарға ҡаршы ҡораллы отрядтар башында торған. Ауылдың башҡа атамалары була ине: Артауыл, Ғәли (Яҡуптың ейәне йорт старшинаһы Ғәли Бүләк улы Яҡупов исеменән, 1772—1825 йылдарҙа йәшәгән), Кантон. Кантон кантоны тип аталыуы, бында 10-сы башҡорт кантонының штаб-фатиры урынлашҡан булыуынан. 1816—1829 йылдарҙа уның етәксеһе — Яҡуп Дәүләтбай Йосоп улы Яҡупов. Һуңынан уның урынын Ғабдулла Шәриф улы Кейеков ала. Уның ейәне — 19 быуаттың икенсе яртыһындағы башҡорт шағиры Ғәли Соҡорой псевдонимы аҫтында (Соҡор — уның тыуған ауылы Башҡортостан Республикаһының Тәтешле районында) билдәле.

1843 йылда 237 башҡортҡа ужымдың 30 сиреге һәм яҙғы игендең 75 сиреге, йәғни бер кешегә 3,5 бот сәселгән. Ауылда 120 йылҡы, 110 баш эре мөгөҙлө мал, 120 һарыҡ һәм 40 кәзә тотолған. Ауылда 15 умарта, 10 солоҡ булған. Урман кәсептәре менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет эргәһендә башланғыс дини мәктәп эшләйАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 478. .

 Билдәле шәхестәр 
 Мөнирова Рәфилә Мөғәллим ҡыҙы (11.11.1963), мәҙәниәт эшмәкәре, 1984 йылдан Ҡариҙел районының «Йәшлек» халыҡ бейеү ансамбле етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997)Мунирова Рафиля Мугаллимовна. Отдел культуры. Официальный сайт.

 Матбуғатта  

 Видеояҙмалар 
 Бер ауылдың тарихы. Яҡуп[Бер ауылдың тарихы. Яҡуп. Башҡортостан районы]

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Башкирская энциклопедия — Якупово 
 

Категория:Ҡариҙел районы ауылдары