Төлкө
{{Taxobox
| name = Төлкө
| image file = Vulpes_vulpes_sitting.jpg
| regnum = Хайуандар
| phylum = [[Хордалылар]]
| classis = [[Һөтимәрҙәр]]
| ordo = [[Йыртҡыстар]]
| familia = [[Canidae|Эт һымаҡтар]]
| genus = [[Төлкөләр]]
| species = '''Төлкө'''
| latin = {{btname|Vulpes vulpes|([[Linnaeus]], [[1758]])}}
| commons = Category:Vulpes vulpes
| wikispecies = Vulpes vulpes
| itis = 180604
| ncbi = 9627
| range map = Distribution of Vulpes Vulpes.png
}}
{{Международная Красная книга|LC|23062}}

'''Төлкө''' ({{lang-la|Vulpes vulpes}}; {{lang-tr|tilki}}) — эттәр ғаиләһенә ҡараған ослораҡ моронло, оҙон ялбыр ҡойроҡло йыртҡыс йәнлек<ref>Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З. Г. Ураксина, 2005)</ref>. Төлкө һөтимәр хайуан. Оҙонлоғо 60-90 см, ҡойроғо 40—60 см, ауырлығы 6—10 см. Төлкө [[ҡыҙыл]] төҫтә була.

Урманлы далала, далала йәшәй. Төрлө аҙыҡ менән туҡлана. Тәүлек буйы, бигерәк тә кисен әүҙем.

Тороғоу ваҡыты — ғинуар-март. Йөклөлөк ваҡыты 52-56 көн, 4-6 бала килтерә, һирәк кенә — 12. Көҙөн ғаилә тарҡала, төлкө ояһын ташлап берәҙәк йөрөй.

Урманда йәшәгән төлкөнөң ғүмере ҡыҫҡа, өс йыл тирәһе генә, һирәк осраҡтарҙа ете йыл йәшәүе мөмкин. Кеше ҡарап үҫтергән төлкөләрҙең 25-әр йылға тиклем йәшәүҙәре мөмкин.

== Төлкө ғаиләһе ==
Төлкө йәйен өңөндә йәшәй. Балаларын инә һәм ата төлкө бергәләп тәрбиәләй. Тәүҙә улар балаларына үлтерелгән хайуандарҙы, ә унан яраланған, ә аҙаҡ тере хайуандарҙы алып ҡайта. Шулай итеп, оло төлкөләр балаларын табышты үҙҙәренә ауларға өйрәтә. Көҙөн ғаиләләр тарҡалғас, ҡыш көнө яңғыҙ тереклек итә башлай. Улар сысҡан һәм умыртҡалы хайуандар менән туҡлана.

== Таралыуы ==
Төлкө киң таралған: бөтә [[Европа]], [[Төньяҡ Африка]] ([[Мысыр]], [[Алжир]], [[Марокко]], төньяҡ [[Тунис]]), [[Азия]]ның ҙур өлөшө (төньяҡ [[Һиндостан]], көньяҡ [[Ҡытай]]). [[Төньяҡ Америка]]ла арктик зонанан алып Мексика ҡултығы ярҙарына тиклем.
Төлкө [[Австралия]]ла климатлаштырыла.

== Халык әйтһә, хаҡ әйтә… ==
* Төлкө ҡыуҙым — тотторманы, ҡуян ҡыуҙым — еткермәне.
* Эт алған төлкөлә һын булмаҫ. 
* Төлкө ҡойроғо менән, түрә бойороғо менән.
* Туҡал ҡатын төлкө булыр, уны алған көлкө булыр.(Туҡал ҡатын - көндәштәрҙең иң кесеһе).
* Ҡарт төлкө (хәйләкәр кешегә әйтәләр)
[[Файл:RenardCrâne.jpg|left|thumb|''Vulpes vulpes'' — Төлкөнөң баш һөйәге]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{zoology-stub}}
[[Категория:Төлкөләр]]
[[Категория:Төньяҡ Америка һөтимәрҙәре]]
Төлкө (; ) — эттәр ғаиләһенә ҡараған ослораҡ моронло, оҙон ялбыр ҡойроҡло йыртҡыс йәнлекТолковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З. Г. Ураксина, 2005). Төлкө һөтимәр хайуан. Оҙонлоғо 60-90 см, ҡойроғо 40—60 см, ауырлығы 6—10 см. Төлкө ҡыҙыл төҫтә була.

Урманлы далала, далала йәшәй. Төрлө аҙыҡ менән туҡлана. Тәүлек буйы, бигерәк тә кисен әүҙем.

Тороғоу ваҡыты — ғинуар-март. Йөклөлөк ваҡыты 52-56 көн, 4-6 бала килтерә, һирәк кенә — 12. Көҙөн ғаилә тарҡала, төлкө ояһын ташлап берәҙәк йөрөй.

Урманда йәшәгән төлкөнөң ғүмере ҡыҫҡа, өс йыл тирәһе генә, һирәк осраҡтарҙа ете йыл йәшәүе мөмкин. Кеше ҡарап үҫтергән төлкөләрҙең 25-әр йылға тиклем йәшәүҙәре мөмкин.

 Төлкө ғаиләһе 
Төлкө йәйен өңөндә йәшәй. Балаларын инә һәм ата төлкө бергәләп тәрбиәләй. Тәүҙә улар балаларына үлтерелгән хайуандарҙы, ә унан яраланған, ә аҙаҡ тере хайуандарҙы алып ҡайта. Шулай итеп, оло төлкөләр балаларын табышты үҙҙәренә ауларға өйрәтә. Көҙөн ғаиләләр тарҡалғас, ҡыш көнө яңғыҙ тереклек итә башлай. Улар сысҡан һәм умыртҡалы хайуандар менән туҡлана.

 Таралыуы 
Төлкө киң таралған: бөтә Европа, Төньяҡ Африка (Мысыр, Алжир, Марокко, төньяҡ Тунис), Азияның ҙур өлөшө (төньяҡ Һиндостан, көньяҡ Ҡытай). Төньяҡ Америкала арктик зонанан алып Мексика ҡултығы ярҙарына тиклем.
Төлкө Австралияла климатлаштырыла.

 Халык әйтһә, хаҡ әйтә… 
 Төлкө ҡыуҙым — тотторманы, ҡуян ҡыуҙым — еткермәне.
 Эт алған төлкөлә һын булмаҫ. 
 Төлкө ҡойроғо менән, түрә бойороғо менән.
 Туҡал ҡатын төлкө булыр, уны алған көлкө булыр.(Туҡал ҡатын - көндәштәрҙең иң кесеһе).
 Ҡарт төлкө (хәйләкәр кешегә әйтәләр)
left|thumb|Vulpes vulpes — Төлкөнөң баш һөйәге

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Төлкөләр
Категория:Төньяҡ Америка һөтимәрҙәре