Ибрай (Ейәнсура районы)
{{Башҡа мәғәнәләре|Ибрай}} 
{{ТП-Рәсәй
 |статус                   = ауыл
 |башкирское название         = Ибрай
 |оригинальное название    = {{lang-ru|Ибраево}}
 |герб                     =
 |флаг                     =
 |lat_deg = 52 |lat_min = 15 |lat_sec = 26
 |lon_deg = 56 |lon_min = 57 |lon_sec = 37
 |CoordScale =
 |размер карты региона     =
 |размер карты района      =
 |регион                   = Башҡортостан
 |регион в таблице         = Башкортостан
 |вид района               =
 |район                    = Ейәнсура районы {{!}}Ейәнсура
 |район в таблице          =
 |вид поселения            = Сельсовет
 |поселение                = Байдавлетовский сельсовет (Зианчуринский район){{!}}Байдәүләт
 |поселение в таблице      =
 |внутреннее деление       =
 |глава                    =
 |дата основания           =
 |первое упоминание        =
 |прежние имена            =
 |статус с                 =
 |площадь                  =
 |высота центра НП         =
 |население               = {{ Население | Ибраево (Зианчуринский район) | тс }}
 |год переписи            = {{ Население | Ибраево (Зианчуринский район) | г }}
 |плотность               =
 |агломерация             =
 |национальный состав     = башҡорттар
 |конфессиональный состав =
 |этнохороним             =
 |почтовый индекс          = 453387
 |почтовые индексы         =
 |телефонный код           =
 |цифровой идентификатор   = 80226807003
 |категория в Commons      =
 |сайт                     =
}}
'''Ибрай''' ({{lang-ru|Ибраево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ейәнсура районы]]ндағы ауыл. Байдәүләт ауыл Советына ҡарай. 
Почта индексы — 453387, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80226807003.

== Тарихы ==
Ауылға Нуғай даруғаһы Үҫәргән улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә Урмансы исеме менән нигеҙ һала, 1765 йылдан алып билдәле. Шулай уҡ Үткәнсе, Алабайтал булараҡ теркәлгән. [[1795 йыл]]да 23 йортта 293 кеше йәшәгән, [[1866 йыл]]да 95 йортта  545 кеше иҫәпләнгән. Малсылыҡ, игенселек, арба‑сана яһау, күмер яндырыу, киндер эшкәртеү, септә һуғыу менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 20 быуаттың 20‑се йылдарынан  алып хәҙерге исемен йөрөтә<ref name="Ибрай">[http://bashenc.online/ba/articles/87330/ Ибрай, Ейәнсура районындағы ауыл]</ref>.
== Хәҙерге торошо ==
Малсылыҡ, ҡырсылыҡ, ҡортсолоҡ — төп шөғөлө. Төп урта мәктәбе, «Ынйыҡай» балалар баҡсаһы, башҡорт милли ризығы етештереүсе «Шифа» ООО-һы, «Зенит» малсылыҡ хужалығы уңышылы эшләй. «Рәйсә» мәсете, мәҙәниәт йорто, халыҡ фольклор ансамбле «Һүрәм» бар.

== Урамдары ==
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|улица Молодежная}})
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная улица}})
* Ҡояш урамы ({{lang-ru|Солнечная улица}})
* Урмансы урамы ({{lang-ru|улица Урмансы}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/022/000020.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан]</ref>

== Халҡы ==
[[1900 йыл]]да — 772 кеше, [[1920 йыл]]да — 647,  [[2002 йыл]]да — 524 кеше иҫәпләнгән. [[1925 йыл]]да (аслыҡ йылдарынан һуң) 130 кеше генә теркәлгән<ref>[https://vk.com/bookmarks?from_menu=1&w=wall-205614669_99%2F7ec9a33b7ed1810d58 Түләбаев М. С. Үҫәргәндәр ере — Ейәнсура.— Өфө, 2000. — 240 бит. ISBN 5-85051-175-Х.]</ref>.

{{Wikidata/Population}}

Федераль дәүләт статистика хеҙмәте баһаһы буйынса, 2022 йылдың 1 мартына ҡарата Башҡортостан Республикаһының Ибрай ауылында халыҡ һаны 245 кеше(дөрөҫ булмаған мәғлүмәт!) тәшкил итә. [[2022 йыл]]дың [[1 март]]ына ҡарата Башҡортостан Республикаһының Ибрай ауылында 109 ир-егет (44.66%) һәм 136 ҡатын-ҡыҙ (55.34%)<ref>[https://bdex.ru/naselenie/respublika-bashkortostan/n/zianchurinskiy/ibraevo/ ГЕНДЕРНЫЙ СОСТАВ НАСЕЛЕНИЯ ДЕРЕВНИ ИБРАЕВО РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН]</ref>.
;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — [[башҡорттар]] (99 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>.

== Географик урыны ==
Ибрай ауылы район үҙәгенән төньяҡ-көнсығышҡа табан [[Оло Һүрәм]] йылғаһы буйында урынлашҡан. 
* Район үҙәгенә тиклем ([[Иҫәнғол]]): 42 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Сиреғол]]): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 96 км<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref>

== Билдәле шәхестәре ==
*[[Бураҡаева Мәрйәм Сабирйән ҡыҙы]] (27.03.1943) — башҡорт журналисы, яҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре. 1981 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993), Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2002). Зәйнәб Биишева (2002) һәм Рәми Ғарипов исемендәге (2005) премиялар лауреаты. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2013)
*[[Мырҙабаев Хәсән Хәмзә улы]] (8.12.1951) —  гистолог. Медицина фәндәре докторы (2002).
* Исхаҡов Гәрәй (Миңлегәрәй) Усман улы (25.11.1931—24.06.1997) — драматург. Журналистар союзы (1972), Яҙыусылар союзы (1993) ағзаһы<ref>{{БЭ|85465}}</ref>.
* Иҫәнсурин Заһир Билал улы (9.06.1987) — йырсы, эстрада төркөмөнөң художество етәксеһе. «Гәлсәр һандуғас - 2008» телевизион фестивале лауреаты.

== Ер-һыу атамалары ==
{{Колонки|3}}
''Тау-һырттар''
* Кәкереһеңер тауы
* Сураҡай тауы
* Ҡабра тауы
* Күнәртаҡан һырты
* Ибрай һырты
''Башҡа урындар''
* Абыҙ үлеге
* Шауҙым яланы
* Алат ятыуы
* Ҙур Терһәк мороно<ref>[https://vk.com/bookmarks?from_menu=1&w=wall-205614669_99%2F7ec9a33b7ed1810d58 Түләбаев М. С. Үҫәргәндәр ере — Ейәнсура.— Өфө, 2000. — 240 бит. ISBN 5-85051-175-Х.]</ref>
''Йылғалар''
* Ҡарайғыр йылғаһы
* Көмөрө йылғаһы 
* Ҡоро йылға<ref>[https://vk.com/doc-73607076_317281216?hash=INwlBoOE7UGfkhhUdkWBBi2QVL8ffS8fggrOoQOLqfT&dl=KiWE8k9GLg0xKmMxk4AxLMhMgRAHAVq69iZ8EmLVYVk Башҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Башҡорт халыҡ ижады информаторҙары ==
* ''Өй һылағанда әйтелгән таҡмаҡтар'' (Юлдашбаева Мәрфуға Баймырҙа ҡыҙынан яҙып алынған, 1942 йылғы)<ref>[http://urgaza.ru/library-portal/articles/199/4959/ Современное состояние фольклора в Зианчуринском районе Республики Башкортостан]</ref>
*  ''Көпәш''. 1963 йылда Башҡортостандың Ейәнсура районы Ибрай ауылы Баймырҙа Ҡыҙрасовтан (1888 йылғы) И. Абизов яҙып алған. Башҡорт халыҡ ижады — БЛ, № 38; БХИ, РЛ, № 202; БПЛ, № 148; БИТ, ПЛ, № 221; Вар.: Б Л, 170-се б<ref>[https://kitaptar.bashkort.org/storage/files/Башҡорт%20халыҡ%20ижады.%20Икенсе%20том.pdf Башҡорт халыҡ ижады.ΙΙ том.]</ref>.

== Ауыл лаҡаптары ==
* «Шпион тотоп ҡына аҡса эшләп булмай ул»<ref name="Арғымаҡ">Мәрйәм Бураҡаева. Арғымаҡ.</ref>
* «Эстән гимнастерка, тыштан аҡ күлдәк, уф тирләтә»<ref name="Арғымаҡ" />
* «Эшең күп булһа, мандолина уйна ла бейе»<ref name="Арғымаҡ" />
* «Һүҙеңде һүҙ иткең килһә, ат булып кешнә»<ref name="Арғымаҡ" /> — Һуғыш йылында тыуған лаҡап. Иҫәнғолға сәсеү орлоғо алырға барған ас ауыл ҡатын-ҡыҙҙарын райкомға индермәгәс, урамда теҙелешеп тороп ат булып кешнәгәндәр һәм һүҙҙәрен һүҙ итеп ҡайтҡандар.

== Ревизия материалдарында ==
1816 йылда<ref>[https://basharchive.ru/census/reviz/86367/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ибрай ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

== Һылтанмалар ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} 
* Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}}
* [https://vk.com/bookmarks?from_menu=1&w=wall-205614669_99%2F7ec9a33b7ed1810d58 Түләбаев М. С. Үҫәргәндәр ере — Ейәнсура.— Өфө, 2000. — 240 бит. ISBN 5-85051-175-Х.]
* Словарь топонимов Республики Башкортостан. — Уфа: Китап 2002. — 256 с .ISBN 5-295-03192-б [https://vk.com/doc-73607076_317281216?hash=3a3dc19730813ca9a8&dl=0c923caefb6bc60428  Башҡортостан Республикаһы топонимдар һүҙлеге]
* [https://basharchive.ru/census/reviz/86367/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Ейәнсура районы ауылдары}}

[[Категория:Ейәнсура районы ауылдары]]
Ибрай () — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Байдәүләт ауыл Советына ҡарай. 
Почта индексы — 453387, ОКАТО коды — 80226807003.

 Тарихы 
Ауылға Нуғай даруғаһы Үҫәргән улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә Урмансы исеме менән нигеҙ һала, 1765 йылдан алып билдәле. Шулай уҡ Үткәнсе, Алабайтал булараҡ теркәлгән. 1795 йылда 23 йортта 293 кеше йәшәгән, 1866 йылда 95 йортта  545 кеше иҫәпләнгән. Малсылыҡ, игенселек, арба‑сана яһау, күмер яндырыу, киндер эшкәртеү, септә һуғыу менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 20 быуаттың 20‑се йылдарынан  алып хәҙерге исемен йөрөтәИбрай, Ейәнсура районындағы ауыл.
 Хәҙерге торошо 
Малсылыҡ, ҡырсылыҡ, ҡортсолоҡ — төп шөғөлө. Төп урта мәктәбе, «Ынйыҡай» балалар баҡсаһы, башҡорт милли ризығы етештереүсе «Шифа» ООО-һы, «Зенит» малсылыҡ хужалығы уңышылы эшләй. «Рәйсә» мәсете, мәҙәниәт йорто, халыҡ фольклор ансамбле «Һүрәм» бар.

 Урамдары 
 Йәштәр урамы ()
 Мәктәп урамы ()
 Ҡояш урамы ()
 Урмансы урамы ()Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан

 Халҡы 
1900 йылда — 772 кеше, 1920 йылда — 647,  2002 йылда — 524 кеше иҫәпләнгән. 1925 йылда (аслыҡ йылдарынан һуң) 130 кеше генә теркәлгәнТүләбаев М. С. Үҫәргәндәр ере — Ейәнсура.— Өфө, 2000. — 240 бит. ISBN 5-85051-175-Х..

Федераль дәүләт статистика хеҙмәте баһаһы буйынса, 2022 йылдың 1 мартына ҡарата Башҡортостан Республикаһының Ибрай ауылында халыҡ һаны 245 кеше(дөрөҫ булмаған мәғлүмәт!) тәшкил итә. 2022 йылдың 1 мартына ҡарата Башҡортостан Республикаһының Ибрай ауылында 109 ир-егет (44.66%) һәм 136 ҡатын-ҡыҙ (55.34%)ГЕНДЕРНЫЙ СОСТАВ НАСЕЛЕНИЯ ДЕРЕВНИ ИБРАЕВО РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН.
Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (99 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта .

 Географик урыны 
Ибрай ауылы район үҙәгенән төньяҡ-көнсығышҡа табан Оло Һүрәм йылғаһы буйында урынлашҡан. 
 Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 42 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Сиреғол): 6 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 96 км

 Билдәле шәхестәре 
Бураҡаева Мәрйәм Сабирйән ҡыҙы (27.03.1943) — башҡорт журналисы, яҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре. 1981 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993), Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2002). Зәйнәб Биишева (2002) һәм Рәми Ғарипов исемендәге (2005) премиялар лауреаты. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2013)
Мырҙабаев Хәсән Хәмзә улы (8.12.1951) —  гистолог. Медицина фәндәре докторы (2002).
 Исхаҡов Гәрәй (Миңлегәрәй) Усман улы (25.11.1931—24.06.1997) — драматург. Журналистар союзы (1972), Яҙыусылар союзы (1993) ағзаһы.
 Иҫәнсурин Заһир Билал улы (9.06.1987) — йырсы, эстрада төркөмөнөң художество етәксеһе. «Гәлсәр һандуғас - 2008» телевизион фестивале лауреаты.

 Ер-һыу атамалары 

Тау-һырттар
 Кәкереһеңер тауы
 Сураҡай тауы
 Ҡабра тауы
 Күнәртаҡан һырты
 Ибрай һырты
Башҡа урындар
 Абыҙ үлеге
 Шауҙым яланы
 Алат ятыуы
 Ҙур Терһәк мороноТүләбаев М. С. Үҫәргәндәр ере — Ейәнсура.— Өфө, 2000. — 240 бит. ISBN 5-85051-175-Х.
Йылғалар
 Ҡарайғыр йылғаһы
 Көмөрө йылғаһы 
 Ҡоро йылғаБашҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге

 Башҡорт халыҡ ижады информаторҙары 
 Өй һылағанда әйтелгән таҡмаҡтар (Юлдашбаева Мәрфуға Баймырҙа ҡыҙынан яҙып алынған, 1942 йылғы)Современное состояние фольклора в Зианчуринском районе Республики Башкортостан
  Көпәш. 1963 йылда Башҡортостандың Ейәнсура районы Ибрай ауылы Баймырҙа Ҡыҙрасовтан (1888 йылғы) И. Абизов яҙып алған. Башҡорт халыҡ ижады — БЛ, № 38; БХИ, РЛ, № 202; БПЛ, № 148; БИТ, ПЛ, № 221; Вар.: Б Л, 170-се бБашҡорт халыҡ ижады.ΙΙ том..

 Ауыл лаҡаптары 
 «Шпион тотоп ҡына аҡса эшләп булмай ул»Мәрйәм Бураҡаева. Арғымаҡ.
 «Эстән гимнастерка, тыштан аҡ күлдәк, уф тирләтә»
 «Эшең күп булһа, мандолина уйна ла бейе»
 «Һүҙеңде һүҙ иткең килһә, ат булып кешнә» — Һуғыш йылында тыуған лаҡап. Иҫәнғолға сәсеү орлоғо алырға барған ас ауыл ҡатын-ҡыҙҙарын райкомға индермәгәс, урамда теҙелешеп тороп ат булып кешнәгәндәр һәм һүҙҙәрен һүҙ итеп ҡайтҡандар.

 Ревизия материалдарында 
1816 йылдаревизия материалдары Ибрай ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

 Һылтанмалар 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
 Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978-5-295-04683-4
 Түләбаев М. С. Үҫәргәндәр ере — Ейәнсура.— Өфө, 2000. — 240 бит. ISBN 5-85051-175-Х.
 Словарь топонимов Республики Башкортостан. — Уфа: Китап 2002. — 256 с .ISBN 5-295-03192-б  Башҡортостан Республикаһы топонимдар һүҙлеге
 ревизия материалдары

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Ейәнсура районы ауылдары