Һуйыр
{{taxobox
 | name = Һуйыр
 | image file = Tiur.JPG
 | image title = Һуйыр
 | image descr = Һуйыр
 | regnum = Хайуандар   
 | phylum = [[Хордалылар]]   
 | classis = [[Ҡоштар]]   
 | ordo = [[Тауыҡ һамаҡтар]]   
 | familia = [[Фазандар]]
 | genus = Һуйыр
 | species = '''Һуйыр'''
 | latin= {{btname|Tetrao urogallus|[[Linnaeus]], [[1758]]}}
 | commons = Category:Tetrao urogallus
 | section name = 
 | section text = 
 | wikispecies = Tetrao urogallus
 | itis = 553893
 | ncbi = 100830
}}
{{Международная Красная книга|LC|100600295}}
'''Һуйыр, урман тауығы, һаңғырау ҡор, селәүсен''' (урыҫ.глухарь) ({{lang-la|Глухарь}}, {{lang-la|Tetrao urogallus}})— Төньяҡ һәм Урта Европаның, Урта Азияның ылыҫлы урмандарында йәшәй торған эре [[ҡоштар|ҡош]].
[[Рәсем:Tjädertupp och tjäderhöna, Iduns kokbok.jpg|thumb|left|200px|<small>Ата (һуйыр) һәм инә (буҙлаҡ) ҡош]]
[[Рәсем:Grand Tétras MHNT.jpg|thumb|''Tetrao urogallus urogallus'' ]]
[[Рәсем:Grand Tétra MHNT.jpg|thumb|]]

== Ҡылыҡһырлама ==
Атаһын ҡара '''һуйыр''', инәһен '''буҙлаҡ''' тип тә исемләйҙәр. Ҙурлығы ҡаҙҙай. Ата ҡоштоң башы, муйыны, ҡойроҡ төбө һоро; һырты көрәне ҡанаттары, ҡойроғо аҡ таптар менән сыбарланған ҡара-көрән; түше йәшкелт ялтырауыҡлы ҡара; ҡабырғалары ҡара таплы аҡ. Күҙҙәре өҫтөндә ҡыҙыл ҡашы бар. Инә ҡош ерәнһыу буҙ, ҡара һәм аҡ таптар менән сыбарланған. Башҡа ҡоштар менән бутау мөмкин түгел.

== Йәшәү рәүеше ==
Уйын ваҡытында ата ҡоштар шартылдау һәм салғы яныуына оҡшаған тауыштар сығара, инә ҡош ҡорҡолдай,
Йәшәү урыны — еләкле ылыҫлы урмандар, һирәк ағаслы, мүкле һаҙлыҡтар. Ҡарағай һәм шыршы энәләре, төрлө еләк, ор¬лоҡ, бөрө-менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Киң генә тарал¬ған. Ояһы ерҙә. Көрәнһыу таптар менән сыбарланған 8—10 аҡһыл һары йомортҡаһы була. Ите өсөн аулайҙар.

== Әҙәбиәт ==
* [[Э. Ф. Ишбирҙин]]. Башҡортостан ҡоштары китабы. — Өфө, 1986.
* {{ВТ-ЭСБЕ|Глухарь}}
* {{Источник/БСЭ|http://slovari.yandex.ru/Глухарь/БСЭ/Глухарь%20(птица%20сем.%20тетеревиных)/|Глухарь (птица сем. тетеревиных)}}


{{Ornitology-stub}}
[[Категория:Ҡоштар]]
[[Категория:Башҡортостан ҡоштары]]
[[Категория:Ҡырғауылдар]]
Һуйыр, урман тауығы, һаңғырау ҡор, селәүсен (урыҫ.глухарь) (, )— Төньяҡ һәм Урта Европаның, Урта Азияның ылыҫлы урмандарында йәшәй торған эре ҡош.
thumb|left|200px|<small>Ата (һуйыр) һәм инә (буҙлаҡ) ҡош
thumb|Tetrao urogallus urogallus 
thumb|

 Ҡылыҡһырлама 
Атаһын ҡара һуйыр, инәһен буҙлаҡ тип тә исемләйҙәр. Ҙурлығы ҡаҙҙай. Ата ҡоштоң башы, муйыны, ҡойроҡ төбө һоро; һырты көрәне ҡанаттары, ҡойроғо аҡ таптар менән сыбарланған ҡара-көрән; түше йәшкелт ялтырауыҡлы ҡара; ҡабырғалары ҡара таплы аҡ. Күҙҙәре өҫтөндә ҡыҙыл ҡашы бар. Инә ҡош ерәнһыу буҙ, ҡара һәм аҡ таптар менән сыбарланған. Башҡа ҡоштар менән бутау мөмкин түгел.

 Йәшәү рәүеше 
Уйын ваҡытында ата ҡоштар шартылдау һәм салғы яныуына оҡшаған тауыштар сығара, инә ҡош ҡорҡолдай,
Йәшәү урыны — еләкле ылыҫлы урмандар, һирәк ағаслы, мүкле һаҙлыҡтар. Ҡарағай һәм шыршы энәләре, төрлө еләк, ор¬лоҡ, бөрө-менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Киң генә тарал¬ған. Ояһы ерҙә. Көрәнһыу таптар менән сыбарланған 8—10 аҡһыл һары йомортҡаһы була. Ите өсөн аулайҙар.

 Әҙәбиәт 
 Э. Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. — Өфө, 1986.
 
 

Категория:Ҡоштар
Категория:Башҡортостан ҡоштары
Категория:Ҡырғауылдар