Игенйылға
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Инйылға
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Инзелга}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 53 |lat_min = 52 |lat_sec = 38
 | lon_deg                  = 56 |lon_min = 18 |lon_sec = 14
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Ғафури районы{{!}}Ғафури
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = ауыл советы
 | поселение                = Бельский ауыл Советы (Ғафури районы){{!}}      Бельский
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Инзелга | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Инзелга | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = башҡорттар, татарҙар
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453057
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80221810001
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
'''Игенйылға, Инйылға''' ({{lang-ru|Инзелга}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ғафури районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 389 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453057, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80221810001.

== Этимологияһы ==
Урыҫ телендә Инзелга булып киткән ауылдың исеме башҡорт телендәге ''Иген'' һәм ''Йылға'' тигән һүҙҙәрҙән ҡушылып яһалған. XVIII быуаттағы документтарҙа ''Игинзилга'' тип теркәлгән. Урыҫ теленән иһә ул башҡортсаға кире Инйылға тигән вариантта ла килеп ингән<ref>{{Китап:История сёл и деревень Башкортостана}} стр.162</ref>. Мәгәр ауыл халҡы уны Игенйылға тип атауын дауам итә<ref>[https://amanat.su/articles/min-donyany-r-tl-yem/2020-03-06/igenyyl-a-m-kt-bene-6-sy-klass-u-yusy-y-kotkova-veronikany-r-tt-re-42571 Игенйылға мәктәбенең 6-сы класс уҡыусыһы Коткова Верониканың һүрәттәре]</ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||389||195||194||50,1||49,9
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Красноусольский]]): 18 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Аҡкүл (Ғафури районы)|Аҡкүл]]): 17 км

== Тарихы ==
Ауылдың [[гидроним]]дан барлыҡҡа килгән Берешле тигән башҡа исеме лә булған. Ауылға [[типтәрҙәр]] нигеҙ һалған. 1747 йылда уларҙы Бишауыл һәм Дыуан-Табын улустарының аҫаба [[башҡорттар]]ы үҙ ерҙәренә индерә. 7 йылдан һуң типтәрҙәр ерҙе «мәңгелек биләмәгә» һатып ала. Бында яһаҡлы [[татарҙар]] ҙа йәшәгән.

1783 йылғы IV рәүиз ваҡытында ауылда 25-әр ир-ат һәм ҡатын-ҡыҙ, V рәүиздә һәр енестән 20-шәр кеше йәшәй. Киләһе иҫәптә халыҡтың милләте татарҙар булараҡ билдәләнә. 1859 йылда 56 йортта 154 ир-ат һәм 150 ҡатын-ҡыҙ йәшәгәне теркәлгән. 1897 йылғы беренсе Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙа 569 кеше булған. 1920 йылда 174 хужалыҡта 411 ир-егет һәм 503 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән.

XX быуат башында бында 2 кибет булған, мәсет эшләгән.

Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—1775) йылдарында Игенйылға ауылында әһәмиәтле ваҡиғалар була. 1774 йылдың 14 һәм 25 майында бында баш күтәреүселәр менән караттар араһында ике алыш була. Беренсеһендә — 17, икенсеһендә 2 кеше һәләк булған. Яу барышында яңынан ут аҫтында ҡалмаҫ өсөн ауыл халҡы уны ҡалдырып киткән. Улар [[Ҡотлоғужа]] һәм [[Табын (Ғафури районы)|Табын ауылдарына]] күсеп килгән. 1774 йылдың июнендә Игенйылға ауылы баш күтәргән башҡорттарҙың әүҙем хәрәкәте солғанышында була. Ихтилалды баҫтырғандан һуң властар пугачевсылар араһында Игенйылға-Берешле ауылынан 18 яһаҡлы татар булғанын асыҡлай<ref>{{Китап:История сёл и деревень Башкортостана}} стр.162</ref>.

;Яңы тарихы

Ауылда хәҙер инде республиканан ситтә лә таныла башлаған дөйәғош фермаһы ойошторолған. Фермала был экзотик ҡоштарҙан тыш төрлө тоҡомло тауыҡтар, лама, яктар, дөйәләр, маралдар, шулай уҡ төлкө һәм башҡа ваҡ йәнлектәр аҫрала<ref>[https://nashural.ru/article/travel/poezdka-na-strausovuyu-fermu-velikolepnyj-straus/ Поездка на страусовую ферму «Великолепный страус»]</ref>.

== Галерея ==
<gallery>
File:Башкортостан. Гафурийский район. Мечеть деревни Инзелга.jpg|Игенйылға мәсете. Ғафури районы. Башҡортостан
File:Башкортостан. Гафурийский район. Ферма деревни Инзелга. Страусы.jpg| Башҡортостан. Ғафури районы. Игенйылға ауылындағы дөйәғош фермаһы. Дөйәғоштар
File:Башкортостан. Гафурийский район. Ферма деревни Инзелга. Маралы.jpg|Башҡортостан. Ғафури район. Игенйылға ауылындағы дөйәғош фермаһы. Маралдар
File:Башкортостан. Гафурийский район. Ферма деревни Инзелга. Одомашненные яки.jpg|Башҡортостан. Ғафури районы. Игенйылға ауылындағы дөйәғош фермаһы. Яктар һәм дөйәләр
File:Башкортостан. Гафурийский район. Ферма деревни Инзелга. Вольер.jpg|Башҡортостан. Ғафури районы. Игенйылға ауылындағы дөйәғош фермаһы. Вольер
</gallery>

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Яркалов Алексей Назарович]] (төп исеме — [[Яркалов Хөснулла Хабибназар улы]]; 28.12.1920—1972), [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры, уҡсылар полкының орудие командиры, гвардия өлкән сержанты. [[Дан ордены]]ның тулы кавалеры.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [http://ufagen.ru/places/gafuriyskiy/inzelga.html Инзелга на портале «Генеалогия и Архивы»]{{ref-ru}} {{V|26|12|2020}}
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/3964-injyl-a-afuri-r-nynda-y-auyl}}{{V|26|12|2020}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Ғафури районы ауылдары}}

[[Категория:Ғафури районы ауылдары]]
Игенйылға, Инйылға () — Башҡортостан Республикаһының Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 389 кеше булған.
Почта индексы — 453057, ОКАТО коды — 80221810001.

 Этимологияһы 
Урыҫ телендә Инзелга булып киткән ауылдың исеме башҡорт телендәге Иген һәм Йылға тигән һүҙҙәрҙән ҡушылып яһалған. XVIII быуаттағы документтарҙа Игинзилга тип теркәлгән. Урыҫ теленән иһә ул башҡортсаға кире Инйылға тигән вариантта ла килеп ингән стр.162. Мәгәр ауыл халҡы уны Игенйылға тип атауын дауам итәИгенйылға мәктәбенең 6-сы класс уҡыусыһы Коткова Верониканың һүрәттәре.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь38919519450,149,9

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Красноусольский): 18 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 17 км

 Тарихы 
Ауылдың гидронимдан барлыҡҡа килгән Берешле тигән башҡа исеме лә булған. Ауылға типтәрҙәр нигеҙ һалған. 1747 йылда уларҙы Бишауыл һәм Дыуан-Табын улустарының аҫаба башҡорттары үҙ ерҙәренә индерә. 7 йылдан һуң типтәрҙәр ерҙе «мәңгелек биләмәгә» һатып ала. Бында яһаҡлы татарҙар ҙа йәшәгән.

1783 йылғы IV рәүиз ваҡытында ауылда 25-әр ир-ат һәм ҡатын-ҡыҙ, V рәүиздә һәр енестән 20-шәр кеше йәшәй. Киләһе иҫәптә халыҡтың милләте татарҙар булараҡ билдәләнә. 1859 йылда 56 йортта 154 ир-ат һәм 150 ҡатын-ҡыҙ йәшәгәне теркәлгән. 1897 йылғы беренсе Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙа 569 кеше булған. 1920 йылда 174 хужалыҡта 411 ир-егет һәм 503 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән.

XX быуат башында бында 2 кибет булған, мәсет эшләгән.

Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—1775) йылдарында Игенйылға ауылында әһәмиәтле ваҡиғалар була. 1774 йылдың 14 һәм 25 майында бында баш күтәреүселәр менән караттар араһында ике алыш була. Беренсеһендә — 17, икенсеһендә 2 кеше һәләк булған. Яу барышында яңынан ут аҫтында ҡалмаҫ өсөн ауыл халҡы уны ҡалдырып киткән. Улар Ҡотлоғужа һәм Табын ауылдарына күсеп килгән. 1774 йылдың июнендә Игенйылға ауылы баш күтәргән башҡорттарҙың әүҙем хәрәкәте солғанышында була. Ихтилалды баҫтырғандан һуң властар пугачевсылар араһында Игенйылға-Берешле ауылынан 18 яһаҡлы татар булғанын асыҡлай стр.162.

Яңы тарихы

Ауылда хәҙер инде республиканан ситтә лә таныла башлаған дөйәғош фермаһы ойошторолған. Фермала был экзотик ҡоштарҙан тыш төрлө тоҡомло тауыҡтар, лама, яктар, дөйәләр, маралдар, шулай уҡ төлкө һәм башҡа ваҡ йәнлектәр аҫралаПоездка на страусовую ферму «Великолепный страус».

 Галерея 

 Билдәле шәхестәре 
 Яркалов Алексей Назарович (төп исеме — Яркалов Хөснулла Хабибназар улы; 28.12.1920—1972), Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар полкының орудие командиры, гвардия өлкән сержанты. Дан орденының тулы кавалеры.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Инзелга на портале «Генеалогия и Архивы» 
 

Категория:Ғафури районы ауылдары