Яҡшай
{{ТП-Рәсәй|Яҡшай
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Яҡшай
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 54 | lat_min = 18 | lat_sec = 11
  |lon_deg = 53 | lon_min = 26 | lon_sec = 53
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Туймазы районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = Ҡарат ауыл Советы (Туймазы районы)
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 93
  |иҫәп алыу йылы       = 2009
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 452779
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           = 34782 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80251835005
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Яҡшай''' ({{lang-ru|Якшаево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Туймазы районы]]ндағы ауыл. [[2009]] йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 93 кеше<ref name='белешмә китабы'>[http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Башҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}</ref>. [[Ҡарат ауыл Советы (Туймазы районы)|Ҡарат ауыл Советы]] составына инә.
Почта индексы — 452779, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80251835005.

== Тарихы ==
[[Байлар]] улусының [[Яҡшай]] ауылында 1795 йылда 8 йортта 20 башҡорт йәшәгән. 1816 йылда 14 йорт хужалығында 80 башҡорт була, ә 1834 йылда 13 йортта ике енесле 118 кеше була. X ревизия 100 кеше күрһәткән. Башҡорт аҫабалары һанының кәмеүе уларҙың бер өлөшөнөң [[Иҫәкәй (Бишбүләк районы)|Иҫәкәй]] ауылына (хәҙерге [[Бишбүләк районы]]) күсенеүе менән аңлатыла. 1920 йылда бында тик [[башҡорттар]] ғына йәшәгән: 317 кеше (57 ихатала).

1843 йылда 118 башҡорт 56 бот ужым һәм 376 бот ярауай иген сәсә, 12 бот картуф ултырта.

Типтәрҙәр ауылда 1764 йылдан алып 1858 йылға тиклем йәшәгәндәр, һуңынан Күлбай ауылына (хәҙерге [[Йәрмәкәй районы]]) иҫәпкә индерелгәндәр. Типтәрҙәрҙе ҡабул итеү тураһында керҙәшлек килешеүе тексы бар. «1764 йылда (12 август) Яҡшай башҡорттары Тейминдикай Солтанов һәм мулла Ғабдрәшит Байраҡиев элек беҙҙең ағайҙар тарафынан был ауылға йорттар һалырға һәм беҙҙең менән бер тигеҙ Ҡазан юлы [[Өфө өйәҙе]] Байлар улусының бөтә йөкләмәләрен үтәргә индерелгән Нәзир Мратовты, Ғәбдрәшит Мратовты, Көҙрәк Мратовты ихатанан йылына 10 тин һәм бер юлы ихатанан 3-әр һум аҡса түләү менән (үҙҙәрендә ҡалдырғандар)»

Хәҙер Ҡыр-Йыландарҙың торамаһы тураһында бер нисә һүҙ.

1795 йылда Яҡшай ауылында 29 башҡорт (8 ихатала) һәм татарҙарҙан 17 типтәр (5 йортта) йәшәгән. 1816 йылда — 27, 1834 йылда — 108, 1859 йылда — 110 башҡорт, 1870 йылда — 142 башҡорт һәм мишәр, 1920 йылда — 571 типтәр һәм башҡорттар була. Күренеүенсә, [[ХIX быуат]] аҙағынан этник сығышы тулыһынса аныҡ билдәләнмәгән. Ауылда башҡорттар һәм татарҙар йәшәгән.

Ауылдың антропонимик атамаһы ваҡыт-ваҡыт үҙгәреп тора: 1870 йылда Яҡшай ауылының икенсе исеме — Муса (1820 йылға тиклем бында 1742 йылда тыуған Муса Такав йәшәгән). 1905 йылда Муса-Яҡшай Мостафа, 1920 йылда — Мостафа (Муса) тип атала. Ә бөгөнгө көндә баштағы исеме аҫтында билдәле — Якшай.

1843 йылда 108 башҡорт 56 бот ужым һәм 376 бот ярауай иген сәсә. Картуфты 12 бот ултыртҡандар<ref>{{ИСДБ|страница=255}}</ref>.

== Хәҙерге осор ==
Ауылда фельдшер‑акушерлыҡ пункты бар. Башҡорттар, татарҙар йәшәй (2002)<ref>{{БЭ2013|96485}}</ref>.
 
== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||571||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||399||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||326||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||152||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||97||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||85||||||||
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса күпселек милләттәр [[татарҙар]] (66 %), [[башҡорттар]] (34 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}</ref>.

== Географик урыны ==
Алыҫлығы:<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref>
* Район үҙәгенә тиклем ([[Туймазы (ҡала)|Туймазы]]): 47 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Ҡарат]]): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Туймазы): 47 км.

== Урамдары ==
Урам исеме<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/044/000098.html «Налог Белешмәһе» системаһында Яҡшай ауылы]</ref>:
* Үҙәк урам ({{lang-ru|улица Центральная}})
* Яр буйы урамы ({{lang-ru|улица Набережная}})

== Һылтанмалар ==
* [http://www.asmo-rb.ru Совет муниципальных образований Республики Башкортостан]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201125203210/http://www.asmo-rb.ru/ |date=2020-11-25 }}
* [http://ufagen.ru/places/tuymazy/yakshaevo.html Якшаево на портале «Генеалогия и Архивы»]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101226052957/http://ufagen.ru/places/tuymazy/yakshaevo.html |date=2010-12-26 }}
* {{ИСДБ|страница=255}}
* [https://www.gosspravka.ru/02/044/000098.html «Налог Белешмәһе» системаһында Яҡшай ауылы]
* {{БЭ2013|96485}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Туймазы районы ауылдары}}

[[Категория:Туймазы районы ауылдары]]
Яҡшай () — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 93 кешеБашҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы . Ҡарат ауыл Советы составына инә.
Почта индексы — 452779, ОКАТО коды — 80251835005.

 Тарихы 
Байлар улусының Яҡшай ауылында 1795 йылда 8 йортта 20 башҡорт йәшәгән. 1816 йылда 14 йорт хужалығында 80 башҡорт була, ә 1834 йылда 13 йортта ике енесле 118 кеше була. X ревизия 100 кеше күрһәткән. Башҡорт аҫабалары һанының кәмеүе уларҙың бер өлөшөнөң Иҫәкәй ауылына (хәҙерге Бишбүләк районы) күсенеүе менән аңлатыла. 1920 йылда бында тик башҡорттар ғына йәшәгән: 317 кеше (57 ихатала).

1843 йылда 118 башҡорт 56 бот ужым һәм 376 бот ярауай иген сәсә, 12 бот картуф ултырта.

Типтәрҙәр ауылда 1764 йылдан алып 1858 йылға тиклем йәшәгәндәр, һуңынан Күлбай ауылына (хәҙерге Йәрмәкәй районы) иҫәпкә индерелгәндәр. Типтәрҙәрҙе ҡабул итеү тураһында керҙәшлек килешеүе тексы бар. «1764 йылда (12 август) Яҡшай башҡорттары Тейминдикай Солтанов һәм мулла Ғабдрәшит Байраҡиев элек беҙҙең ағайҙар тарафынан был ауылға йорттар һалырға һәм беҙҙең менән бер тигеҙ Ҡазан юлы Өфө өйәҙе Байлар улусының бөтә йөкләмәләрен үтәргә индерелгән Нәзир Мратовты, Ғәбдрәшит Мратовты, Көҙрәк Мратовты ихатанан йылына 10 тин һәм бер юлы ихатанан 3-әр һум аҡса түләү менән (үҙҙәрендә ҡалдырғандар)»

Хәҙер Ҡыр-Йыландарҙың торамаһы тураһында бер нисә һүҙ.

1795 йылда Яҡшай ауылында 29 башҡорт (8 ихатала) һәм татарҙарҙан 17 типтәр (5 йортта) йәшәгән. 1816 йылда — 27, 1834 йылда — 108, 1859 йылда — 110 башҡорт, 1870 йылда — 142 башҡорт һәм мишәр, 1920 йылда — 571 типтәр һәм башҡорттар була. Күренеүенсә, ХIX быуат аҙағынан этник сығышы тулыһынса аныҡ билдәләнмәгән. Ауылда башҡорттар һәм татарҙар йәшәгән.

Ауылдың антропонимик атамаһы ваҡыт-ваҡыт үҙгәреп тора: 1870 йылда Яҡшай ауылының икенсе исеме — Муса (1820 йылға тиклем бында 1742 йылда тыуған Муса Такав йәшәгән). 1905 йылда Муса-Яҡшай Мостафа, 1920 йылда — Мостафа (Муса) тип атала. Ә бөгөнгө көндә баштағы исеме аҫтында билдәле — Якшай.

1843 йылда 108 башҡорт 56 бот ужым һәм 376 бот ярауай иген сәсә. Картуфты 12 бот ултыртҡандар.

 Хәҙерге осор 
Ауылда фельдшер‑акушерлыҡ пункты бар. Башҡорттар, татарҙар йәшәй (2002).
 
 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август571 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар399 1959 йыл 15 ғинуар326 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар152 2002 йыл 9 октябрь97 2010 йыл 14 октябрь85

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса күпселек милләттәр татарҙар (66 %), башҡорттар (34 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта.

 Географик урыны 
Алыҫлығы:
 Район үҙәгенә тиклем (Туймазы): 47 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡарат): 5 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Туймазы): 47 км.

 Урамдары 
Урам исеме«Налог Белешмәһе» системаһында Яҡшай ауылы:
 Үҙәк урам ()
 Яр буйы урамы ()

 Һылтанмалар 
 Совет муниципальных образований Республики Башкортостан
 Якшаево на портале «Генеалогия и Архивы»
 
 «Налог Белешмәһе» системаһында Яҡшай ауылы
 

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Туймазы районы ауылдары