Борай районы
{{Административная единица
|Цвет1                            = {{Цвет|Россия}}
|Цвет2 =
|Русское название = Борай районы
|Оригинальное название = 
|Герб = Coat_of_Arms_of_Buraevo_rayon_(Bashkortostan).png
|Флаг = Flag_of_Buraevo_rayon_(Bashkortostan).png
|Описание флага = Борай районы флагы
|Страна = {{RUS}}
|Статус = [[муниципаль район]]
|Гимн =
|Входит в = [[Башҡортостан]]
|Включает = 14 ауыл биләмәһе
|Столица = [[Борай]] ауылы
|КрупныйГород =
|КрупныеГорода =
|Дата                             = [[20 август]] [[1930]]
|Глава                            = Нурисламов Борис Шәрәфғәли улы
  |Название главы                 = Хакимиәт башлығы
|Глава2                           = Вяльшин Ремил Закир улы
  |Название главы2                = Муниципаль район Советы рәйесе
|ВВП                              =
  |Год ВВП                        = 
  |Место по ВВП                   = 
  |ВВП на душу населения          = 
  |Место по ВВП на душу населения = 
|Язык                             =
|Языки                            =
|Население                        = 25 982
  |Год переписи                   = 2010
  |Место по населению             = 
  |Плотность                      = 16
  |Место по плотности             = 
  |Национальный состав            = 
  |Конфессиональный состав        = 
|Площадь                          = 1 820
  |Место по площади               = 35
|Максимальная высота              =
|Средняя высота                   =
|Минимальная высота               =
|Широта =
|Долгота =
|Карта = Location of Buraevskiy rayon (Bashkortostan).svg
|ЧасовойПояс ={{MSK+2}}
|Аббревиатура =
|ISO =
|FIPS =
|Код автомобильных номеров = 02, 102
|Сайт = http://www.buraevo.ru
|Параметр1 =
|Название параметра1 =
|Примечания =
}}
'''Борай районы''' ({{lang-ru|Бураевский район}}) — [[Башҡортостан]]дағы муниципаль район. Административ үҙәге — [[Борай]] ауылы. Районда 25982 кеше йәшәй.

Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан. 1930 ойошторолған. Майҙаны — 1820 км². Халыҡ һаны (мең кеше): 1979 — 39,2; 1989 — 29,7; 1995 — 29,2. Халыҡтың уртаса тығыҙлығы — км²-ға 16 кеше. Күпселек [[башҡорттар]], [[удмурттар]] һәм [[татарҙар]] йәшәй. Район үҙәге — [[Борай]] ауылы.

== Географияһы ==
Район территорияһында Ағиҙел буйы убалы тигеҙлегенең һәм Түбәнге Ағиҙел уйһыулығының бер өлөшөн биләй, төньяҡ урман-дала [[ауыл хужалығы]] зонаһына инә. Климаты йылы, аҙ ғына ҡорораҡ. [[Тере Танып]] йылғаһы һәм уның ҡушылдыҡтары йылға селтәрен тәшкил итә. Киң япраҡлы, ылыҫлы урмандар дөйөм майҙаны 17%-тан күберәген биләй, 81 % тирәһе — [[ауыл хужалығы]] ерҙәре. Ере көлһыу ҡара, һоро урман һәм туғай тупраҡлы.

Район территорияһы геотектоник йәһәттән Бөрө биләненә һәм Башҡортостан көмбәҙенең сиктәге зонаһына ҡарай. Нефть ятҡылыҡтары асылған (Борай, Касияр, Киҙгән һ.б.), шулай уҡ Әзәк, Борай, Баҙраҡ, Казанцево һәм Мулла балсыҡ, ҡом ятҡылыҡтары кирбес һуғыуға яраҡлы. Запасы — 2 млн м³. Салҡаҡ һәм Вострецово ауылы араһында дөйөм запасы 7,6 млн м³ булған Ҡара Яр һәм Меңле ҡомло-ҡырсынташ ятҡылыҡтары бар.

== Халыҡ һаны ==
'''1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):'''
{{Wikidata/Population}}

== Иҡтисад ==
Етештереүҙең төп тармағы — [[ауыл хужалығы]]. Ул иген культуралары (яҙғы [[бойҙай]], ужым [[арыш]]ы, [[ҡарабойҙай]], [[борсаҡ]]), [[картуф]] үҫтереү, һөт-ит малсылығы һәм сусҡасылыҡ буйынса махсуслашҡан. Сәнәғәте ваҡ нефть промыслалары, сыр-май, ҡатнаш мал аҙығы з-дтары һәм ремонт-техника, ағас әҙерләү һәм эшкәртеү, төҙөлөш материалдары етештереү предприятиеларынан тора.

== Транспорт ==
Район терретироияһы аша Өфө—Яңауыл автомобиль юлы үтә. Ағиҙел йылғаһындағы Вострецово пристане республика йылға транспорты системаһына инә.

== Соцаль-мәҙәни өлкә ==
Районда 63 дөйөм белем биреү мәктәбе шул иҫәптән 20 урта мәктәп, 34 дөйөм китапхана, 73 клуб учреждениеһы, 3 дауахана бар. Тыуған яҡты өйрәнеү (Борай ауылы) һәм С. С. Вострецовтың мемориаль музейҙары эшләй.

[[Татар теле]]ндә «Алга» район гәзите сыға.

== Билдәле шәхестәр ==
* [[Бикбов Сәрүәй Шәйбәк улы]] (26.10.1908—5.02.1990), [[СССР|совет]] партия, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1956—1972 йылдарҙа Профсоюздарҙың Башҡортостан өлкә советы рәйесе. [[Башҡорт АССР-ы]]ның 2—8-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. [[Ленин ордены|Ленин]] (1948), [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1971), өс [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1944, 1945, 1967) ордендары кавалеры. [[Иҫке Бикмәт]] ауылынан<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2244 Башҡорт энциклопедияһы — Бикбов Сәрүәй Шәйбәк улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224104421/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2244 |date=2019-12-24 }}{{V|20|10|2018}}</ref>.
* [[Володина Октябрина Федоровна]] (10.09.1927), [[Борай]] ауылының 1-се мәктәбендә 1949—1982 йылдарҙа эшләгән педагогик хеҙмәт ветераны, РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы. 
* [[Гәрәев Ибраһим Сәхипгәрәй улы]] (25.12.1918—3.10.1997), хужалыҡ эшмәкәре, 1957—1980 йылдарҙа В. И. Ленин исемендәге колхоз рәйесе. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1973). [[Ленин ордены|Ленин]] (1971), 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1966) ордендары кавалеры. [[Бәләкәй Баҙраҡ]] ауылынан<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/4266-g-r-ev-ibra-im-s-khipg-r-j-uly Башҡорт энциклопедияһы — Гәрәев Ибраһим Сәхипгәрәй улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421072043/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/4266-g-r-ev-ibra-im-s-khipg-r-j-uly |date=2016-04-21 }}{{V|24|12|2018}}</ref>.
* [[Ғәзизов Хәтиб Шәрифйән улы]] (1.05.1949), ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2003). [[Берләҫ]] ауылынан<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/4957-zizov-kh-tib-sh-rifj-n-uly Башҡорт энциклопедияһы — Ғәзизов Хәтиб Шәрифйән улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421183207/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/4957-zizov-kh-tib-sh-rifj-n-uly |date=2016-04-21 }}{{V|27|04|2019}}</ref>. 
* [[Закиров Әхмәт Закир улы]] (19.03.1911—29.03.1988), Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия лейтенанты (1944), [[Советтар Союзы Геройы]] (1944). [[Кәшкәләү]] ауылынан.
* [[Сәмиғуллин Рәдис Ниғәмәтйән улы]] (16.04.1939), ғалим-ветеринар врач. Ветеринария фәндәре докторы (1991), профессор (2000). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2008), РСФСР ауыл хужалығының социалистик ярыш отличнигы (1976, 1978). [[Оло Баҙраҡ]] ауылынан<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/11051-s-mi-ullin-r-dis-ni-m-tj-n-uly Башҡорт энциклопедияһы — Сәмиғуллин Рәдис Ниғәмәтйән улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421142121/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/11051-s-mi-ullin-r-dis-ni-m-tj-n-uly |date=2016-04-21 }}{{V|12|04|2019}}</ref>.
* [[Тимерғәлиева Хәмдүнә Сәйетғәли ҡыҙы]] (24.05.1949—14.09.2020), йырсы. 1976–1998 йылдарҙа Ғабдулла Туҡай исемендәге Татар дәүләт филармонияһының солист-вокалисы. [[Татарстан|Татар АССР‑ының]] (1991) һәм Башҡортостан Республикаһының (2020)<ref>[https://www.bashinform.ru/news/1493755-zvanie-narodnoy-artistki-bashkortostana-vruchili-rodnym-pokoynoy-khamduny-timergalievoy-/ Звание народной артистки Башкортостана вручили родным покойной Хамдуны Тимергалиевой. ИА «Башинформ», 15 сентября 2020 года]{{V|15|09|2020}}</ref> халыҡ артисы. Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге призға республика йәш йырсылар конкурсы (Өфө, 1971), «Татар йыры» халыҡ‑ара эстрада фестивале (Ҡазан, 2013) лауреаты. [[Ҡотлояр]] ауылынан<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/15012-timer-lieva-kh-md-n-s-jet-li-y-y Башҡорт энциклопедияһы — Тимерғәлиева Хәмдүнә Сәйетғәли ҡыҙы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421190004/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/15012-timer-lieva-kh-md-n-s-jet-li-y-y |date=2016-04-21 }}{{V|20|05|2019}}</ref>.
* [[Хәбисламов Вәсил Карам улы]] (15.08.1937), үҙешмәкәр композитор, 1972—1997 йылдарҙа [[Борай]] музыка мәктәбе уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981). ([[Абдулла (Борай районы)|Абдулла]] ауылы) <ref>Набиуллин Р. Б. История деревни Абдуллино. Сборник архивных документов, воспоминаний. — Салават: Издательство «Фобос», 2012. — 352 с. — ISBN 978-5-903334-42-1.{{ref-ru}}{{V|12|08|2017}}</ref>.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* ''Башҡортостан. Ҡыҫҡа энциклопедия.'' «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми нәшриәте. Өфө, 2007.
* [http://ufagen.ru/places/buraevskiy История сёл и деревень]
* [http://www.buraevo.ru Официальный сайт Администрации Бураевского района]

{{Борай районы ауылдары}} 
{{Борай районы муниципаль берәмектәре}}
{{Башҡортостан райондары}}

[[Категория:Борай районы]]
[[Категория:Башҡортостан райондары]]
Борай районы () — Башҡортостандағы муниципаль район. Административ үҙәге — Борай ауылы. Районда 25982 кеше йәшәй.

Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан. 1930 ойошторолған. Майҙаны — 1820 км². Халыҡ һаны (мең кеше): 1979 — 39,2; 1989 — 29,7; 1995 — 29,2. Халыҡтың уртаса тығыҙлығы — км²-ға 16 кеше. Күпселек башҡорттар, удмурттар һәм татарҙар йәшәй. Район үҙәге — Борай ауылы.

 Географияһы 
Район территорияһында Ағиҙел буйы убалы тигеҙлегенең һәм Түбәнге Ағиҙел уйһыулығының бер өлөшөн биләй, төньяҡ урман-дала ауыл хужалығы зонаһына инә. Климаты йылы, аҙ ғына ҡорораҡ. Тере Танып йылғаһы һәм уның ҡушылдыҡтары йылға селтәрен тәшкил итә. Киң япраҡлы, ылыҫлы урмандар дөйөм майҙаны 17%-тан күберәген биләй, 81 % тирәһе — ауыл хужалығы ерҙәре. Ере көлһыу ҡара, һоро урман һәм туғай тупраҡлы.

Район территорияһы геотектоник йәһәттән Бөрө биләненә һәм Башҡортостан көмбәҙенең сиктәге зонаһына ҡарай. Нефть ятҡылыҡтары асылған (Борай, Касияр, Киҙгән һ.б.), шулай уҡ Әзәк, Борай, Баҙраҡ, Казанцево һәм Мулла балсыҡ, ҡом ятҡылыҡтары кирбес һуғыуға яраҡлы. Запасы — 2 млн м³. Салҡаҡ һәм Вострецово ауылы араһында дөйөм запасы 7,6 млн м³ булған Ҡара Яр һәм Меңле ҡомло-ҡырсынташ ятҡылыҡтары бар.

 Халыҡ һаны 
1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):

 Иҡтисад 
Етештереүҙең төп тармағы — ауыл хужалығы. Ул иген культуралары (яҙғы бойҙай, ужым арышы, ҡарабойҙай, борсаҡ), картуф үҫтереү, һөт-ит малсылығы һәм сусҡасылыҡ буйынса махсуслашҡан. Сәнәғәте ваҡ нефть промыслалары, сыр-май, ҡатнаш мал аҙығы з-дтары һәм ремонт-техника, ағас әҙерләү һәм эшкәртеү, төҙөлөш материалдары етештереү предприятиеларынан тора.

 Транспорт 
Район терретироияһы аша Өфө—Яңауыл автомобиль юлы үтә. Ағиҙел йылғаһындағы Вострецово пристане республика йылға транспорты системаһына инә.

 Соцаль-мәҙәни өлкә 
Районда 63 дөйөм белем биреү мәктәбе шул иҫәптән 20 урта мәктәп, 34 дөйөм китапхана, 73 клуб учреждениеһы, 3 дауахана бар. Тыуған яҡты өйрәнеү (Борай ауылы) һәм С. С. Вострецовтың мемориаль музейҙары эшләй.

Татар телендә «Алга» район гәзите сыға.

 Билдәле шәхестәр 
 Бикбов Сәрүәй Шәйбәк улы (26.10.1908—5.02.1990), совет партия, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1956—1972 йылдарҙа Профсоюздарҙың Башҡортостан өлкә советы рәйесе. Башҡорт АССР-ының 2—8-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Ленин (1948), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971), өс «Почёт Билдәһе» (1944, 1945, 1967) ордендары кавалеры. Иҫке Бикмәт ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Бикбов Сәрүәй Шәйбәк улы .
 Володина Октябрина Федоровна (10.09.1927), Борай ауылының 1-се мәктәбендә 1949—1982 йылдарҙа эшләгән педагогик хеҙмәт ветераны, РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы. 
 Гәрәев Ибраһим Сәхипгәрәй улы (25.12.1918—3.10.1997), хужалыҡ эшмәкәре, 1957—1980 йылдарҙа В. И. Ленин исемендәге колхоз рәйесе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1973). Ленин (1971), 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1966) ордендары кавалеры. Бәләкәй Баҙраҡ ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Гәрәев Ибраһим Сәхипгәрәй улы .
 Ғәзизов Хәтиб Шәрифйән улы (1.05.1949), ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2003). Берләҫ ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Ғәзизов Хәтиб Шәрифйән улы . 
 Закиров Әхмәт Закир улы (19.03.1911—29.03.1988), Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия лейтенанты (1944), Советтар Союзы Геройы (1944). Кәшкәләү ауылынан.
 Сәмиғуллин Рәдис Ниғәмәтйән улы (16.04.1939), ғалим-ветеринар врач. Ветеринария фәндәре докторы (1991), профессор (2000). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2008), РСФСР ауыл хужалығының социалистик ярыш отличнигы (1976, 1978). Оло Баҙраҡ ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Сәмиғуллин Рәдис Ниғәмәтйән улы .
 Тимерғәлиева Хәмдүнә Сәйетғәли ҡыҙы (24.05.1949—14.09.2020), йырсы. 1976–1998 йылдарҙа Ғабдулла Туҡай исемендәге Татар дәүләт филармонияһының солист-вокалисы. Татар АССР‑ының (1991) һәм Башҡортостан Республикаһының (2020)Звание народной артистки Башкортостана вручили родным покойной Хамдуны Тимергалиевой. ИА «Башинформ», 15 сентября 2020 года халыҡ артисы. Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге призға республика йәш йырсылар конкурсы (Өфө, 1971), «Татар йыры» халыҡ‑ара эстрада фестивале (Ҡазан, 2013) лауреаты. Ҡотлояр ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Тимерғәлиева Хәмдүнә Сәйетғәли ҡыҙы .
 Хәбисламов Вәсил Карам улы (15.08.1937), үҙешмәкәр композитор, 1972—1997 йылдарҙа Борай музыка мәктәбе уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981). (Абдулла ауылы) Набиуллин Р. Б. История деревни Абдуллино. Сборник архивных документов, воспоминаний. — Салават: Издательство «Фобос», 2012. — 352 с. — ISBN 978-5-903334-42-1..

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Башҡортостан. Ҡыҫҡа энциклопедия. «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми нәшриәте. Өфө, 2007.
 История сёл и деревень
 Официальный сайт Администрации Бураевского района

 

Категория:Борай районы
Категория:Башҡортостан райондары