Ҡурғаш (Ҡыйғы районы)
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Кургашево
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Ҡурғаш}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 55 |lat_min = 22 |lat_sec = 7
 | lon_deg                  = 58 |lon_min = 45 |lon_sec = 30
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Ҡыйғы районы{{!}}Ҡыйғы районы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = ауыл биләмәһе
 | поселение                = Ләүйылға ауыл Советы (Ҡыйғы районы){{!}}Ләүйылға ауыл Советы  
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Кургашево | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Кургашево | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = [[башҡорттар]]
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 452500
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80236840004
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''Ҡурғаш''' ({{lang-ru|Кургашево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ҡыйғы районы]]ндағы ауыл. [[Ләүйылға ауыл Советы (Ҡыйғы районы)|Ләүйылға ауыл Советы]] составына инә. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 279 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452500, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80236840004.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Үрге Ҡыйғы]]): 11 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Ләүйылға]]): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Һилейә (ҡасаба)|Һилейә]]): 36 км

Ҡурғаш ауылы район үҙәге [[Үрге Ҡыйғы]] ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 11 километрҙа һәм [[Һилейә (ҡасаба)|Һилейә]] ([[Силәбе өлкәһе]]) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа 36 километрҙа урынлашҡан<ref>{{БЭ2013|86051}}</ref>.

== Тарихы ==
Ҡурғашйылға тип аталған ауылға [[XVIII быуат]]тың 2-се яртыһында [[Себер даруғаһы]] Әйле улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. XX быуаттың 1930-сы йылдарынан — Ҡурғаш ауылы тип атала.

[[1795 йыл]]да ике ауыл: Ҙур Ҡурғаш һәм Бәләкәй Ҡурғаш тип аталған. 18 йортта 49 ир-ат һәм 59 ҡатын-ҡыҙ, барлығы 108 кеше иҫәпкә алынған.

[[1816 йыл]]да 22 йортта 114 кеше, 1834 йылда — 23 йортта 136 кеше (икенсе Ҡурғашйылғала — 11 йортта 66 кеше),

[[1842 йыл]]да 136 кешегә 33 сирек ужым һәм 195 сирек яҙғы икмәк сәселгән. 24 йортта 220 ат, 224 һыйыр, 60 һарыҡ, 24 кәзә аҫыралған. Солоҡсолоҡ (60 солоҡ) һәм умартасылыҡ (24 умарта) менән шөғөлләнгәндәр<ref>{{ИСДБ|страницы=536—537}}</ref><ref>ЦГИА Ф. 138. Оп. 2. Д. 345, 485, 773; Ф. 172. Оп. 1. Д. 25. Д. 111 (1811 г.). Л. 425—427. Ф. 2. Оп. 1. Д. 5584</ref>.

1846 йылда Ҡурғашйылғаға бер үк [[Троицк өйәҙе]]ндәге Сирбай ауылынан 64 кеше күсерелә.

== Биләмә берәмектәренә инеүе ==
<!-- {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100 %;margin:0;" --><!-- Төрөлөп ҡуйыла торған таблица башы -->
{| class="wikitable"
|-
! Теркәү йылы !! Улус, ауыл советы !! Өйәҙ, кантон, район !! Губерна, Республика !! Дәүләт
|-
| [[1757]] ||Дыуан улусы || Троицк өйәҙе || Ырымбур губернаһы || Рәсәй Империяһы
|-
| [[1816]] || 1-се йорт || 4-се Башҡорт кантоны || Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
| [[1834]] || 1-се йорт || 4-се Башҡорт кантоны || Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1847]] || 1-се йорт || 4-се Башҡорт кантоны ||  Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1859]] || 1-се йорт || 4-се Башҡорт кантоны || Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1895]] || Ҡошсо улусы || Златоуст өйәҙе || Өфө губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1920]] || биләмәһе || Үрге Ҡыйғы өйәҙе || Автономлы Башҡорт ССР-ы (Бәләкәй Башҡортостан) ||[[Файл:Emblem of the Russian SFSR (1978–1991), Emblem of Russia (1991–1992).svg|20px]] РСФСР
|-
|[[1926]] || Ҡошсо улусы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1935]] || Ләүйылға ауыл Советы || Ҡыйғы районы || Башҡорт АССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1941]] || Ләүйылға ауыл Советы|| Ҡыйғы районы|| Башҡорт АССР-ы || {{СССР}} СССР
|-
|[[1990]] || Ләүйылға ауыл Советы || Ҡыйғы районы ||[[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] ||{{Россия}} Рәсәй Федерацияһы
|-

|-
| || || || ||
|}

== Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше ==
[[1859 йыл]]да — 52 йортта 226 кеше йәшәгән. 1859 йылғы X рәүиз мәғлүмәттәре буйынса 102 ир-ат йән башына ер бүленгән.

[[1861 йыл]]да ер бүлемдәрен яңынан бүлеп биреү тормошҡа ашырылған. Сәсеү әйләнеше системаһыҙ, 5—6 лет йылдан һөрөнтө ерҙәрҙе шөйтөм (перелог) итеп ҡалдырғандар. Төп ер эшкәртеү ҡоралы — һабандар.

[[1865 йыл]]да 48 йортта — 293 кеше. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған<ref>{{БЭ2013|86051}}</ref>.

[[1885 йыл]]дан ерҙе йән башына (126 рәүиз йәне) ер бүлеүгә күскәндәр<ref>{{ИСДБ|страницы=536—537}}
</ref>.

== Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше ==
[[1906 йыл]]да запас иген һаҡлай торған мөгәзәй теркәлгән. Сар-ҡайраҡтар эшләү менән шөғөлләнгәндәр.

[[1920 йыл]]да 67 йортта 161 ир-ат һәм 187 ҡатын-ҡыҙ теркәлгән<ref>{{ИСДБ|страницы=536—537}}</ref>.

Ҡурғаш ауылында төп мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб бар<ref>{{БЭ2013|86051}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
Ҡурғаш ауылында башҡорттар йәшәй (2002).

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||328||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||227||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||261||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||310||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||357||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||279||139||140||49,8||50,2
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Билдәле кешеләре ==

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Мәжит Ғафури урамы ({{lang-ru|}} Мажита Гафури (улица)
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|}} Молодёжная (улица)
* Салауат Юлаев урамы ({{lang-ru|}} Салавата Юлаева (улица)
* Зәки Вәлиди урамы ({{lang-ru|}} Заки Валиди (улица)<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/kiginskiy-rayon/derevnya-kurgashevo/ Карта д. Кургаш. Улицы]</ref>{{Колонки|конец}}

== Тирә-яҡ мөхит ==
; Ер-һыу атамалары:
''Тауҙар:''

''Урмандар:''

''Йылғалар:''
[[Әй (йылға)|Әй]],

''Шишмәләр:''

''Ялан-бесәнлектәр:''

''Таусыҡтар, түбәләр:''

''Тәбиғәт һәйкәлдәре:'' көньяҡҡа табан Аверкин соҡоро, көньяҡ-көнбайышҡа — [[Һикеяҙтамаҡ мәмерйәләре|Һикеяҙ мәмерйәләр комплексы]] (Силәбе өлкәһе), Әй фонтаны бар.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Әйле]]
* [[Ҡошсо]]

== Әҙәбиәт ==
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 189—191 с. (История д. Тугузлы)
* Хисамитдинова Ф. Г. Башкирская ойконимия XVI—XIX вв. Уфа, Башкирское книжное издательство, 1991

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|86051}}
* {{ИСДБ|страницы=536—537}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}
{{Ҡыйғы районы ауылдары}}

[[Категория:Ҡыйғы районы ауылдары]]
Ҡурғаш () — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл. Ләүйылға ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 279 кеше.
Почта индексы — 452500, ОКАТО коды — 80236840004.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Үрге Ҡыйғы): 11 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ләүйылға): 7 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 36 км

Ҡурғаш ауылы район үҙәге Үрге Ҡыйғы ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 11 километрҙа һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа 36 километрҙа урынлашҡан.

 Тарихы 
Ҡурғашйылға тип аталған ауылға XVIII быуаттың 2-се яртыһында Себер даруғаһы Әйле улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. XX быуаттың 1930-сы йылдарынан — Ҡурғаш ауылы тип атала.

1795 йылда ике ауыл: Ҙур Ҡурғаш һәм Бәләкәй Ҡурғаш тип аталған. 18 йортта 49 ир-ат һәм 59 ҡатын-ҡыҙ, барлығы 108 кеше иҫәпкә алынған.

1816 йылда 22 йортта 114 кеше, 1834 йылда — 23 йортта 136 кеше (икенсе Ҡурғашйылғала — 11 йортта 66 кеше),

1842 йылда 136 кешегә 33 сирек ужым һәм 195 сирек яҙғы икмәк сәселгән. 24 йортта 220 ат, 224 һыйыр, 60 һарыҡ, 24 кәзә аҫыралған. Солоҡсолоҡ (60 солоҡ) һәм умартасылыҡ (24 умарта) менән шөғөлләнгәндәрЦГИА Ф. 138. Оп. 2. Д. 345, 485, 773; Ф. 172. Оп. 1. Д. 25. Д. 111 (1811 г.). Л. 425—427. Ф. 2. Оп. 1. Д. 5584.

1846 йылда Ҡурғашйылғаға бер үк Троицк өйәҙендәге Сирбай ауылынан 64 кеше күсерелә.

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт 1757 Дыуан улусы  Троицк өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы 1816  1-се йорт  4-се Башҡорт кантоны  Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы 1834  1-се йорт  4-се Башҡорт кантоны  Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1847  1-се йорт  4-се Башҡорт кантоны   Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1859  1-се йорт  4-се Башҡорт кантоны  Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1895  Ҡошсо улусы  Златоуст өйәҙе  Өфө губернаһы  Рәсәй империяһы1920  биләмәһе  Үрге Ҡыйғы өйәҙе  Автономлы Башҡорт ССР-ы (Бәләкәй Башҡортостан) 20px РСФСР1926  Ҡошсо улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935  Ләүйылға ауыл Советы  Ҡыйғы районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941  Ләүйылға ауыл Советы Ҡыйғы районы Башҡорт АССР-ы   СССР1990  Ләүйылға ауыл Советы  Ҡыйғы районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы    

 Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше 
1859 йылда — 52 йортта 226 кеше йәшәгән. 1859 йылғы X рәүиз мәғлүмәттәре буйынса 102 ир-ат йән башына ер бүленгән.

1861 йылда ер бүлемдәрен яңынан бүлеп биреү тормошҡа ашырылған. Сәсеү әйләнеше системаһыҙ, 5—6 лет йылдан һөрөнтө ерҙәрҙе шөйтөм (перелог) итеп ҡалдырғандар. Төп ер эшкәртеү ҡоралы — һабандар.

1865 йылда 48 йортта — 293 кеше. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған.

1885 йылдан ерҙе йән башына (126 рәүиз йәне) ер бүлеүгә күскәндәр.

 Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше 
1906 йылда запас иген һаҡлай торған мөгәзәй теркәлгән. Сар-ҡайраҡтар эшләү менән шөғөлләнгәндәр.

1920 йылда 67 йортта 161 ир-ат һәм 187 ҡатын-ҡыҙ теркәлгән.

Ҡурғаш ауылында төп мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб бар.

 Халыҡ һаны 
Ҡурғаш ауылында башҡорттар йәшәй (2002).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август328 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар227 1959 йыл 15 ғинуар261 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар310 2002 йыл 9 октябрь357 2010 йыл 14 октябрь27913914049,850,2

 Билдәле кешеләре 

 Урамдары 

 Мәжит Ғафури урамы ( Мажита Гафури (улица)
 Йәштәр урамы ( Молодёжная (улица)
 Салауат Юлаев урамы ( Салавата Юлаева (улица)
 Зәки Вәлиди урамы ( Заки Валиди (улица)Карта д. Кургаш. Улицы

 Тирә-яҡ мөхит 
 Ер-һыу атамалары
Тауҙар:

Урмандар:

Йылғалар:
Әй,

Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Тәбиғәт һәйкәлдәре: көньяҡҡа табан Аверкин соҡоро, көньяҡ-көнбайышҡа — Һикеяҙ мәмерйәләр комплексы (Силәбе өлкәһе), Әй фонтаны бар.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Әйле
 Ҡошсо

 Әҙәбиәт 
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 189—191 с. (История д. Тугузлы)
 Хисамитдинова Ф. Г. Башкирская ойконимия XVI—XIX вв. Уфа, Башкирское книжное издательство, 1991

 Һылтанмалар 
 
 

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Ҡыйғы районы ауылдары