Солтанбәк (Дүртөйлө районы)
{{ТП-Рәсәй|Солтанбәк
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Солтанбәк
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 55 | lat_min = 24 | lat_sec = 33
  |lon_deg = 54 | lon_min = 50 | lon_sec = 19
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Дүртөйлө районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 182
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этохороним          =  йылдан алып рәсми документтарҙа 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 452319
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           =34717 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80224840003
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Солтанбәк''' ({{lang-ru|Султанбеково}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Дүртөйлө районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 182 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452319, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80224840003.

== Тарихы ==
[[Йәлдәк]] улусына ҡараған Солтанбәк ауылы аҫаба башҡорттар йәшәгән төп ауылдарҙың береһе. Ауылға нигеҙҙе улуста ярайһы уҡ ҙур абруйға эйә булған Солтанбәк Мәтиков һала, һәм ул башҡорттар араһында бик әүҙем аҫаба булараҡ танылған була. [[1652 йыл]]дан алып төрлө рәсми документтарҙа Солтанбәк Мәтиковтың исеме телгә алына. Мәҫәлән, [[1661 йыл]]да ул [[Алдар]] ауылына [[мишәр]]ҙәрҙе керҙәш (припущенник) булараҡ индереүҙә ҡатнаша. [[1691 йыл]]да [[Ҡуян]] ауылына [[мари]]-[[типтәр]]ҙәрен индерә. 1700 йылда Сырым Бисубин менән бергә батшанан аҫаба ерҙәргә хужа булыуын раҫлаған грамота ала. Йәлдәк улусы [[башҡорт]]тары Волга буйынан ҡасып килгән [[татар]]ҙарҙың һәм [[урыҫ]]тарҙың уларҙың ерҙәренә инеүенә ҡаршылыҡ күрһәтә. [[1712 йыл]]да был мәсьәлә менән генерал [[Головкин]]ға етди шөғөллөнергә тура килә<ref name="Солтанбәк (Дүртөйлө районы)">{{китап |автор=Коллектив авторов |заглавие=История башкирских родов. Елдяк. |ответственный=Хамидуллин С. И. |ссылка=http://ihtika.ru/index.php/book/istoriya-bashkirskih-rodov-eldek-tom-13-ufa-2015/page/172 |место=Уфа |издательство=Китап |год=2015 |том=13, |страниц=600 |страницы=95-96|тираж = 3 000 |isbn= 978-5-85051-605-5|ref= }}</ref>.. 

1700 йылда Йәлдәк улусы 4 түбәгә бүленә: 1. Аҡмир Әсәнов түбәһе (уның бишенсе быуын ҡарт олатаһы — [[Борай районы]]ның [[Борай]] ауылына нигеҙ һалған Борай Ерғужин); 2. Сырым Бисубин түбәһе; 3. Солтанбәк Мәтиков түбәһе; Балта Мөнәков түбәһе. Түбәләр башлыҡтары үҙ-ара яҡын ғына туғандар була. Мәҫәлән, Сырым Бисубин менән Солтанбәк Мәтиков — [[1663 йыл]]да батшанан Йәлдәк улусы ерҙәренә хужа булыуы тураһында документ алған Ялмәмәт Аҡҡулаҡовтың ҡустыһы һәм һеңлеһенең балалары. Солтанбәктең улдары Сатай менән Ҡыяз [[1838 йыл]]да бер крәҫтиәнгә Ағиҙел буйындағы үҙҙәренең балыҡ тотоу урынын 5 йылға ҡуртымға бирә. [[1748]] — [[1762 йыл]]дарҙа Солтанбәк ауылына [[типтәр]]ҙәр индерелә һәм [[1762 йыл]]да ауылда 34 типтәр кешеһенең йәшәүе теркәлә. Яңы Солтанбәк ауылы 1753 йылдан алып билдәле. [[1795 йы]]лғы V рәүиз документтарында был ауылда 67 башҡорт, 29 мишәр йәшәүе билдәләнә. Ә Солтанбәктең үҙендә 47 [[башҡорт]], 118 [[типтәр]], 45 [[мишәр]] йәшәй<ref name="Солтанбәк (Дүртөйлө районы)" />. [[1791 йыл]]да мишәрҙәр, ер һатып алып, ике ауылға ла төпләнә. 

[[1816 йыл]]да Иҫке Солтанбәктә 88 башҡорт, 16 мишәр, 10 типтәр йәшәй. 1859 йылда үткәрелгән рәүиздә Иҫке Молтанбәктә 180 аҫаба, 511 керҙәш, ә Яңы Солтанбәктә  168 аҫаба башҡорт, 33 керҙәш йәшәүе теркәлә. 1870 йылда Иҫке Солтанбәктә 719 кеше, ә Яңы Солтанбәктә 180 кеше йәшәй. 1920  йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәлендә Иҫке Солтанбәктә 1 мең 296 башҡорт һәм типтәр йәшәһә, Яңы Солтанбәктә 487 башҡорт һәм мишәр йәшәүе билдәләнә<ref name="Солтанбәк (Дүртөйлө районы)" />. 

[[1843 йыл]]да Иҫке Солтанбәктә йәшәгән 95 башҡорт 480 бот ужым һәм 720 бот яҙғы бойҙай, ә Яңы Солтанбәктә йәшәгән 90 башҡорт 240 бот ужым һәм 600 бот яҙғы бойҙай сәсә. Шулай уҡ 30 мишәр 96 бот ужым һәм 168 бот яҙғы иген сәсә<ref>{{китап |автор=А. З. Асфандияров |часть= |ссылка часть= |заглавие=История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место= Уфа |издательство=ГУП РБ БИ Китап |год=2009 |volume= |pages= |columns= |allpages= |серия= |isbn=978-5-295-04683-4 |тираж= 5000 |ref= }}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||182||83||99||45,6||54,4
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
== Географик урыны ==

* Район үҙәгенә тиклем ([[Дүртөйлө (ҡала)|Дүртөйлө]]): 8 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Таймырҙа]]): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Өфө]]): 109 км

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Ямалетдинов Фидус Әғләм улы]] (4 ғинуар 1953 йыл) — дәүләт эшмәкәре.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Сығанаҡтар ==
* [http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412025101/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/ |date=2022-04-12 }}
* {{китап |автор=Коллектив авторов |заглавие=История башкирских родов. Елдяк. |ответственный=Хамидуллин С. И. |ссылка=http://ihtika.ru/index.php/book/istoriya-bashkirskih-rodov-eldek-tom-13-ufa-2015/page/172 |место=Уфа |издательство=Китап |год=2015 |том=13, |страниц=600 |страницы=95-96|тираж = 3 000 |isbn= 978-5-85051-605-5|ref= }}

<references/>

{{Дүртөйлө районы ауылдары}}

[[Категория:Дүртөйлө районы ауылдары]]
Солтанбәк () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 182 кеше.
Почта индексы — 452319, ОКАТО коды — 80224840003.

 Тарихы 
Йәлдәк улусына ҡараған Солтанбәк ауылы аҫаба башҡорттар йәшәгән төп ауылдарҙың береһе. Ауылға нигеҙҙе улуста ярайһы уҡ ҙур абруйға эйә булған Солтанбәк Мәтиков һала, һәм ул башҡорттар араһында бик әүҙем аҫаба булараҡ танылған була. 1652 йылдан алып төрлө рәсми документтарҙа Солтанбәк Мәтиковтың исеме телгә алына. Мәҫәлән, 1661 йылда ул Алдар ауылына мишәрҙәрҙе керҙәш (припущенник) булараҡ индереүҙә ҡатнаша. 1691 йылда Ҡуян ауылына мари-типтәрҙәрен индерә. 1700 йылда Сырым Бисубин менән бергә батшанан аҫаба ерҙәргә хужа булыуын раҫлаған грамота ала. Йәлдәк улусы башҡорттары Волга буйынан ҡасып килгән татарҙарҙың һәм урыҫтарҙың уларҙың ерҙәренә инеүенә ҡаршылыҡ күрһәтә. 1712 йылда был мәсьәлә менән генерал Головкинға етди шөғөллөнергә тура килә.. 

1700 йылда Йәлдәк улусы 4 түбәгә бүленә: 1. Аҡмир Әсәнов түбәһе (уның бишенсе быуын ҡарт олатаһы — Борай районының Борай ауылына нигеҙ һалған Борай Ерғужин); 2. Сырым Бисубин түбәһе; 3. Солтанбәк Мәтиков түбәһе; Балта Мөнәков түбәһе. Түбәләр башлыҡтары үҙ-ара яҡын ғына туғандар була. Мәҫәлән, Сырым Бисубин менән Солтанбәк Мәтиков — 1663 йылда батшанан Йәлдәк улусы ерҙәренә хужа булыуы тураһында документ алған Ялмәмәт Аҡҡулаҡовтың ҡустыһы һәм һеңлеһенең балалары. Солтанбәктең улдары Сатай менән Ҡыяз 1838 йылда бер крәҫтиәнгә Ағиҙел буйындағы үҙҙәренең балыҡ тотоу урынын 5 йылға ҡуртымға бирә. 1748 — 1762 йылдарҙа Солтанбәк ауылына типтәрҙәр индерелә һәм 1762 йылда ауылда 34 типтәр кешеһенең йәшәүе теркәлә. Яңы Солтанбәк ауылы 1753 йылдан алып билдәле. 1795 йылғы V рәүиз документтарында был ауылда 67 башҡорт, 29 мишәр йәшәүе билдәләнә. Ә Солтанбәктең үҙендә 47 башҡорт, 118 типтәр, 45 мишәр йәшәй. 1791 йылда мишәрҙәр, ер һатып алып, ике ауылға ла төпләнә. 

1816 йылда Иҫке Солтанбәктә 88 башҡорт, 16 мишәр, 10 типтәр йәшәй. 1859 йылда үткәрелгән рәүиздә Иҫке Молтанбәктә 180 аҫаба, 511 керҙәш, ә Яңы Солтанбәктә  168 аҫаба башҡорт, 33 керҙәш йәшәүе теркәлә. 1870 йылда Иҫке Солтанбәктә 719 кеше, ә Яңы Солтанбәктә 180 кеше йәшәй. 1920  йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәлендә Иҫке Солтанбәктә 1 мең 296 башҡорт һәм типтәр йәшәһә, Яңы Солтанбәктә 487 башҡорт һәм мишәр йәшәүе билдәләнә. 

1843 йылда Иҫке Солтанбәктә йәшәгән 95 башҡорт 480 бот ужым һәм 720 бот яҙғы бойҙай, ә Яңы Солтанбәктә йәшәгән 90 башҡорт 240 бот ужым һәм 600 бот яҙғы бойҙай сәсә. Шулай уҡ 30 мишәр 96 бот ужым һәм 168 бот яҙғы иген сәсә.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь182839945,654,4

 Географик урыны 

 Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 8 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Таймырҙа): 6 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 109 км

 Билдәле шәхестәре 
 Ямалетдинов Фидус Әғләм улы (4 ғинуар 1953 йыл) — дәүләт эшмәкәре.

 Иҫкәрмәләр 

 Сығанаҡтар 
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий  
 

Категория:Дүртөйлө районы ауылдары