Фытыр
{{Ислам}}
[[File:Fatra 2015.jpg|240px|thumb]]
'''Фытыр саҙаҡаһы'''-  (''Зәкәт әл-фитр'') - ({{lang+ar|زكاة الفطر|ураҙа саҙаҡаһы}}) — [[Рамаҙан]] айы аҙағында, йәки  [[Ураҙа байрамы]] башланғанса фәҡирҙәргә, меҫкендәргә бирелә торған вәжиб саҙаҡа .

== Ҡөрьән Кәримдән ==

{{Коран/Цитата
|Хаҡ ки, саҙаҡалар хәйерселәргә, фәҡирҙәргә,  зәкәт йыйыусыларға (махсус иҫәпкә), (Исламға) күңелдәрҙе йәлеп итеүгә,ҡолдарҙы азат итеүгә, бурыслыларға, Аллаһ юлында сығымдарға, ауыр хәлдә ҡалған мосафирҙарға тәғәйенләнә. Аллаһ тәғәлә шулай бойорған, Ул Белеүсе, Хикмәт Эйәһе!|9|60
|тәржемә=башҡортса}}

== Фытыр түләүселәр ==

Фытыр саҙаҡаһын түләү барса хәлле [[мосолмандар]] өсөн дә мотлаҡ. Хәллеләр иҫәбенә үҙен, ғаиләһен,ҡул аҫтындағы хеҙмәтселәрен ризыҡ, көндәлек һәм кешелек кейемдәр, эске кейемдәр менән тәьмин иткәндән тыш мөлкәте булғандар инә.

Фытыр саҙаҡаһы үҙен, ғаиләһен, хеҙмәтселәрен көндәлек туйыныу һәм кейем-һалым менән тәьмин ителеүҙән артҡан мал-мөлкәтле мосолмандарҙың һәммәһе өсөн вәжиб ғәмәл.   Ғаилә башлығы үҙ ҡарауында булған барлыҡ ғаилә ағзалары өсөн [[зәкәт]] бирә. Әгәр сабый [[рамаҙан]] айының һуңғы көнөндә ҡояш байығас тыуһа, уның өсөн фытыр түләнмәй. Бынан тыш кеше мосолман булмаһа ла, үҙенең ҡул аҫтындағы (аҫрауындағы) мосолмандар өсөн (атаһы, балалары, хеҙмәтселәре һ.б.) фытыр түләргә бурыслы{{sfn|Закят-уль-фитр (закят разговения)}}.

== Фытыр саҙаҡаһы миҡдары ==
Уның миҡдарын ҡайҙа нимә үҫеүенә ҡарап 1 сағ  бөртөклө матдәләрҙән сығып иҫәпләнә. Мәҫәлән, [[Европа]]ла бойҙай йә арпа, Көньяҡ-Көнсығыш Азияла — дөгө, Яҡын Шәреҡтә — хөрмә менән иҫәпләнә. Сағ ({{ar1|صاع}}) — был 4 ҡуш ус бөртөклө күләме. Ул 3,300 г (хәнәфи мәҙһәбтә), йәки 2,176 г (башҡа сөнни мәҙһәбтәрҙә) тип иҫәпләнә. Ризыҡлата биреү хәйерле тип һанала. Хәнәфи мәҙһәбтә аҡсалата биреү ҙә рөхсәт ителә.

Хәнәфи мәҙһәбтә ярты сағ, йәғни 1,650 г бирелә{{sfn|Как и кому выдавать Закят аль-фитр}}. Фытыр саҙаҡаһын [[Мөхәммәт (Пәйғәмбәр)|Пәйғәмбәр]] ([[Салауат (Ислам)|саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм]]) заманындағы кеүек, ризыҡлата биреү хәйерле. Аҡсала таратыу хәнәфи мәҙһәбтә рөхсәт ителгән<!-- {{sfn|Как и кому выдавать Закят аль-фитр}}-->. Фытырҙы Ғәйеткә ҡалдырыу мәкруһ була, уға хәтлем биреп ҡуйыу хәйерле.

=== Маҡсаты ===
Фытыр саҙаҡаһы ураҙа айында ебәрелгән хата-яҙыҡтарҙы ярлыҡатыу  (кәфәрра), шулай уҡ ярлы-ябағаны  [[Ураҙа байрамы]]нда башҡалар менән тигеҙ байрам иттереү маҡсаты менән бирелә {{sfn|Закят аль-фитр – кому, когда и сколько?}}.

== Кемдәргә бирелә ==
Фытыр мәсеттә зәкәт йыйыусы вәкилгә бирелә ала {{sfn|Как и кому выдавать Закят аль-фитр}},шулай уҡ мохтаждарға бирелә{{sfn|Закят-уль-фитр (закят разговения)}}.

Фытыр  бирергә мөмкин булған 8 төр төркөм:
*Хәйерселәр— бер мөлкәте лә булмаған, мохтаж кешеләр.
*Мөлкәтһеҙҙәр — был төркәм дә мохтаж кешеләр, тик уларҙың матди хәле тәүгеләренә ҡарағанда яҡшыраҡ.
*Имам тарафынан зәкәт йыйыу өсөн тәғәйенләнгән кеше.
*Дин юлында дәғүәт алып барған, [[дин]]гә мөхәббәт уятырға тырышҡан кешеләргә.
*Ҡолдарҙы йәки әсирҙәрҙе иреккә сығарыу өсөн һатып алыусыға.
*Бурыстан сыға алмаусыларға: а) [[шәриғәт]] ҡанундары буйынса рөхсәт ителгән әйберҙәрҙе алған өсөн(кейем, дауаланыу, йорттар төҙөүгә һәм башҡа сәбәптәр) б) башҡа кешеләр өсөн бурысҡа алған осраҡта.
*Йыһатта (Аллаһ ҡушҡанды үтәп, мәҫ. Ватан өсөн)  һуғыш алып барғандарға.
* Мосафирҙарға  — башҡа илдәрҙә тороп ҡалып, йәшәү саралары булмаған юлсыларға.

== Хәҙистәр ==
* Ибн Ғүмәр бәйән иткән:  [[Мөхәммәт (Пәйғәмбәр)|Пәйғәмбәр]] ([[Салауат (Ислам)|саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм]])һәр мосолманға - йәш булһынмы-ҡартмы, ирме-ҡатынмы, иреклеме-ҡолмо - фытыр саҙаҡаһы рәүешендә бер сағ хөрмә (финик) йәки бер  сағ арпа биреү бурысы һалды».<ref>Сборники хадисов аль-Бухари и Муслима.</ref>{{sfn|Закят аль-фитр – кому, когда и сколько?}}
* [[Ғабдуллаһ ибн Ғәббәс|Ибн Ғәббәс]] бәйән иткән: «[[Мөхәммәт (Пәйғәмбәр)|Пәйғәмбәр]] ([[Салауат (Ислам)|саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм]]) ураҙа тотҡан кешенең буш хәбәрҙәр өсөн яҙығын юйҙыртыр һәм ярлы-ябағаны туйындырыр өсөн фытыр саҙаҡаһы түләү бурысы һалған. Кем дә кем уны ғәйет намаҙына тиклем тарата - был дөрөҫ зәкәт, кем шунан һуңға ҡала, ябай саҙаҡа иҫәбенән китә»<ref>Абу Дауд 1609, Ибн Маджа 1827, ад-Даракутни 2/138.</ref>.
*  Ибн Ғүмәр бәйән иткән:[[Мөхәммәт (Пәйғәмбәр)|Пәйғәмбәр]] ([[Салауат (Ислам)|саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм]]): «үҙегеҙ аҫрарға тейеш кешеләр өсөн зәкәт түләгеҙ» <ref>ад-
Даракутни 2/141, аль-Байхаки 4/161.</ref>.
*  Ибн Ғаббас, [[Мөхәммәт (Пәйғәмбәр)|Пәйғәмбәр]] ([[Салауат (Ислам)|саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм]]) әйтте, тип бәйән иткән: «Фытыр саҙаҡаһын бер сағ ризыҡ итеп бирегеҙ в»<ref>Абу Нуайм 3/262, аль-Байхаки 4/167.</ref>.
* Әбү Сәйет әл-Хүҙри бәйән иткән: «Беҙ фытыр саҙаҡаһын бер сағ ризыҡ, йәки бер сағ арпамы, хөрмәме, эремсекме, йөҙөммө менән түләй инек»<ref>''аль-Бухари'' Сахих 1506.</ref>.
* Әбү Сәйет бәйән иткән: «[[Мөхәммәт (Пәйғәмбәр)|Пәйғәмбәр]] ([[Салауат (Ислам)|саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм]])П иҫән сағында беҙ фытыр саҙаҡаһын бер сағ ризыҡ менән түләй ине, ә беҙ ул ваҡытта йөҙөм, кипкән эремсек һәм хөрмә менән туҡлана инек »<ref>''аль-Бухари'' Сахих 1510.</ref>.
* Ибн Ғүмәр бәйән иткән:: « [[Мөхәммәт (Пәйғәмбәр)|Пәйғәмбәр]] ([[Салауат (Ислам)|саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм]]) фытыр саҙаҡаһын ғәйем намаҙына тиклем бирергә тип бойорҙо »<ref>''аль-Бухари'' Сахих 1503.</ref>.

== Иҫкәрмәләр ==
{{примечания|3}}

== Сығанаҡтар ==
* {{ИЭС+2007|267|Закят аль-Фитр}}
* {{cite web|url=http://www.islam.ru/content/veroeshenie/8722|title=Закят-уль-фитр (закят разговения)|publisher=Ислам.ру|accessdate=2013-08-13|ref=Закят-уль-фитр (закят разговения)|archiveurl=https://www.webcitation.org/6JLf5isPy?url=http://www.islam.ru/content/veroeshenie/8722|archivedate=2013-09-03}}
* {{cite web|url=http://islam.net.ua/post/kak-i-komu-vidavat-zakyat-al-fitr|title=Как и кому выдавать Закят аль-фитр|publisher=islam.net.ua|accessdate=2013-07-11|ref=Как и кому выдавать Закят аль-фитр|deadlink=404|archiveurl=https://archive.is/jvcKQ|archivedate=2013-07-12}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130712190318/http://islam.net.ua/post/kak-i-komu-vidavat-zakyat-al-fitr |date=2013-07-12 }}
* {{cite web|url=http://www.islamnews.ru/news-80391.html|title=Закят аль-фитр – кому, когда и сколько?|date=2011-08-26|publisher=Islamnews.ru|accessdate=2013-07-11|6=|ref=Закят аль-фитр – кому, когда и сколько?|archiveurl=https://www.webcitation.org/6JLf7VNQ0?url=http://www.islamnews.ru/news-80391.html|archivedate=2013-09-03}}
== Һылтанмалар ==

#  Сборники хадисов аль-Бухари и Муслима.
# Абу Дауд 1609, Ибн Маджа 1827, ад-Даракутни 2/138.
#  ад- Даракутни 2/141, аль-Байхаки 4/161.
# Абу Нуайм 3/262, аль-Байхаки 4/167.
# ''аль-Бухари'' Сахих 1506.
#  ''аль-Бухари'' Сахих 1510.
# ''аль-Бухари'' Сахих 1503.
* Важность закята в Исламе — Al-Iman.ru
* Форма расчета величины закята для денежных средств в рублях — Zakaat.Narod.ru

{{Тәһәрәт}}
{{Намаҙ}}

[[Категория:Исламдың биш нигеҙе]]
[[Категория:Намаҙ]]
[[Категория:Шәриғәт]]
[[Категория:Ислам терминдары]]
[[Категория:Ураҙа байрамы]]
[[Категория:Дини терминдар]]
Фытыр саҙаҡаһы-  (Зәкәт әл-фитр) - () — Рамаҙан айы аҙағында, йәки  Ураҙа байрамы башланғанса фәҡирҙәргә, меҫкендәргә бирелә торған вәжиб саҙаҡа .

 Ҡөрьән Кәримдән 

 Фытыр түләүселәр 

Фытыр саҙаҡаһын түләү барса хәлле мосолмандар өсөн дә мотлаҡ. Хәллеләр иҫәбенә үҙен, ғаиләһен,ҡул аҫтындағы хеҙмәтселәрен ризыҡ, көндәлек һәм кешелек кейемдәр, эске кейемдәр менән тәьмин иткәндән тыш мөлкәте булғандар инә.

Фытыр саҙаҡаһы үҙен, ғаиләһен, хеҙмәтселәрен көндәлек туйыныу һәм кейем-һалым менән тәьмин ителеүҙән артҡан мал-мөлкәтле мосолмандарҙың һәммәһе өсөн вәжиб ғәмәл.   Ғаилә башлығы үҙ ҡарауында булған барлыҡ ғаилә ағзалары өсөн зәкәт бирә. Әгәр сабый рамаҙан айының һуңғы көнөндә ҡояш байығас тыуһа, уның өсөн фытыр түләнмәй. Бынан тыш кеше мосолман булмаһа ла, үҙенең ҡул аҫтындағы (аҫрауындағы) мосолмандар өсөн (атаһы, балалары, хеҙмәтселәре һ.б.) фытыр түләргә бурыслы.

 Фытыр саҙаҡаһы миҡдары 
Уның миҡдарын ҡайҙа нимә үҫеүенә ҡарап 1 сағ  бөртөклө матдәләрҙән сығып иҫәпләнә. Мәҫәлән, Европала бойҙай йә арпа, Көньяҡ-Көнсығыш Азияла — дөгө, Яҡын Шәреҡтә — хөрмә менән иҫәпләнә. Сағ () — был 4 ҡуш ус бөртөклө күләме. Ул 3,300 г (хәнәфи мәҙһәбтә), йәки 2,176 г (башҡа сөнни мәҙһәбтәрҙә) тип иҫәпләнә. Ризыҡлата биреү хәйерле тип һанала. Хәнәфи мәҙһәбтә аҡсалата биреү ҙә рөхсәт ителә.

Хәнәфи мәҙһәбтә ярты сағ, йәғни 1,650 г бирелә. Фытыр саҙаҡаһын Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм) заманындағы кеүек, ризыҡлата биреү хәйерле. Аҡсала таратыу хәнәфи мәҙһәбтә рөхсәт ителгән. Фытырҙы Ғәйеткә ҡалдырыу мәкруһ була, уға хәтлем биреп ҡуйыу хәйерле.

 Маҡсаты 
Фытыр саҙаҡаһы ураҙа айында ебәрелгән хата-яҙыҡтарҙы ярлыҡатыу  (кәфәрра), шулай уҡ ярлы-ябағаны  Ураҙа байрамында башҡалар менән тигеҙ байрам иттереү маҡсаты менән бирелә .

 Кемдәргә бирелә 
Фытыр мәсеттә зәкәт йыйыусы вәкилгә бирелә ала ,шулай уҡ мохтаждарға бирелә.

Фытыр  бирергә мөмкин булған 8 төр төркөм:
Хәйерселәр— бер мөлкәте лә булмаған, мохтаж кешеләр.
Мөлкәтһеҙҙәр — был төркәм дә мохтаж кешеләр, тик уларҙың матди хәле тәүгеләренә ҡарағанда яҡшыраҡ.
Имам тарафынан зәкәт йыйыу өсөн тәғәйенләнгән кеше.
Дин юлында дәғүәт алып барған, дингә мөхәббәт уятырға тырышҡан кешеләргә.
Ҡолдарҙы йәки әсирҙәрҙе иреккә сығарыу өсөн һатып алыусыға.
Бурыстан сыға алмаусыларға: а) шәриғәт ҡанундары буйынса рөхсәт ителгән әйберҙәрҙе алған өсөн(кейем, дауаланыу, йорттар төҙөүгә һәм башҡа сәбәптәр) б) башҡа кешеләр өсөн бурысҡа алған осраҡта.
Йыһатта (Аллаһ ҡушҡанды үтәп, мәҫ. Ватан өсөн)  һуғыш алып барғандарға.
 Мосафирҙарға  — башҡа илдәрҙә тороп ҡалып, йәшәү саралары булмаған юлсыларға.

 Хәҙистәр 
 Ибн Ғүмәр бәйән иткән:  Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм)һәр мосолманға - йәш булһынмы-ҡартмы, ирме-ҡатынмы, иреклеме-ҡолмо - фытыр саҙаҡаһы рәүешендә бер сағ хөрмә (финик) йәки бер  сағ арпа биреү бурысы һалды».Сборники хадисов аль-Бухари и Муслима.
 Ибн Ғәббәс бәйән иткән: «Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм) ураҙа тотҡан кешенең буш хәбәрҙәр өсөн яҙығын юйҙыртыр һәм ярлы-ябағаны туйындырыр өсөн фытыр саҙаҡаһы түләү бурысы һалған. Кем дә кем уны ғәйет намаҙына тиклем тарата - был дөрөҫ зәкәт, кем шунан һуңға ҡала, ябай саҙаҡа иҫәбенән китә»Абу Дауд 1609, Ибн Маджа 1827, ад-Даракутни 2/138..
  Ибн Ғүмәр бәйән иткән:Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм): «үҙегеҙ аҫрарға тейеш кешеләр өсөн зәкәт түләгеҙ» ад-
Даракутни 2/141, аль-Байхаки 4/161..
  Ибн Ғаббас, Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм) әйтте, тип бәйән иткән: «Фытыр саҙаҡаһын бер сағ ризыҡ итеп бирегеҙ в»Абу Нуайм 3/262, аль-Байхаки 4/167..
 Әбү Сәйет әл-Хүҙри бәйән иткән: «Беҙ фытыр саҙаҡаһын бер сағ ризыҡ, йәки бер сағ арпамы, хөрмәме, эремсекме, йөҙөммө менән түләй инек»аль-Бухари Сахих 1506..
 Әбү Сәйет бәйән иткән: «Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм)П иҫән сағында беҙ фытыр саҙаҡаһын бер сағ ризыҡ менән түләй ине, ә беҙ ул ваҡытта йөҙөм, кипкән эремсек һәм хөрмә менән туҡлана инек »аль-Бухари Сахих 1510..
 Ибн Ғүмәр бәйән иткән:: « Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм) фытыр саҙаҡаһын ғәйем намаҙына тиклем бирергә тип бойорҙо »аль-Бухари Сахих 1503..

 Иҫкәрмәләр 

 Сығанаҡтар 
 
 
  
 
 Һылтанмалар 

  Сборники хадисов аль-Бухари и Муслима.
 Абу Дауд 1609, Ибн Маджа 1827, ад-Даракутни 2/138.
  ад- Даракутни 2/141, аль-Байхаки 4/161.
 Абу Нуайм 3/262, аль-Байхаки 4/167.
 аль-Бухари Сахих 1506.
  аль-Бухари Сахих 1510.
 аль-Бухари Сахих 1503.
 Важность закята в Исламе — Al-Iman.ru
 Форма расчета величины закята для денежных средств в рублях — Zakaat.Narod.ru

Категория:Исламдың биш нигеҙе
Категория:Намаҙ
Категория:Шәриғәт
Категория:Ислам терминдары
Категория:Ураҙа байрамы
Категория:Дини терминдар