Аһылай (Әбйәлил районы)
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Аслаево
 | старое название= Өскүл, Назаркин
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Аһылай}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 53 |lat_min = 51 |lat_sec = 11
 | lon_deg                  = 58 |lon_min = 48 |lon_sec = 47
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = муниципаль район
 | район                    = Әбйәлил районы
 | район в таблице          = Әбйәлил районы{{!}}Әбйәлил 
 | вид поселения            = ауыл биләмәһе
 | поселение в таблице      = Байым ауыл Советы (Әбйәлил районы){{!}}Байым ауыл Советы 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 1730 йылдан билдәле
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Аслаево (Абзелиловский район) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Аслаево (Абзелиловский район) | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = [[башҡорттар]]
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = аслайҙар
 | почтовый индекс          = 453611
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 34772
 | цифровой идентификатор   = 80201813002
 | цифровой идентификатор 2 = 
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
 | add1n                    = Рәсми булмаған атамалары
 | add1                     = Өскүл, Назаркин
}}

'''Аһылай''' — [[Башҡортостан]]дың [[Әбйәлил районы]]ндағы ауыл, [[Байым ауыл Советы (Әбйәлил районы)|Байым ауыл Советы]]на ҡарай. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 397 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453611, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80201813002.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]]): 85 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Байым (Әбйәлил районы)|Байым]]):18 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Ташбулат]]): 20 км

Аһылай ауылы [[Кесе Ҡыҙыл]] йылғаһы ҡушылдығы [[Биҙгенде]] йылғаһы буйында, район үҙәге [[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]] ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 85 километр һәм тимер юл станцияһы [[Ташбулат]]тан төньяҡҡа табан 20 километр алыҫлыҡта урынлашҡан<ref>{{БЭ2013|80848}}</ref>.

== Ауыл тарихы ==
Аһылай ауылына [[Нуғай даруғаһы]] [[Күбәләк]] улусы [[башҡорттар]]ы үҙҙәренең [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] ерҙәрендә нигеҙ һалған. Ауыл [[1730 йыл]]дан билдәле була. 

Балапандың [[1752 йыл]]да тыуған улы Аслай кантондан [[Ырымбур]] сик буйы һыҙығына һәм кире кантонға хәрби команданы ҡабул итеү һәм сығарыу буйынса дистанция начальнигы булып хеҙмәт иткән. Ауыл халҡы йәйләүгә барыуын дауам иткән. Йәйләү урындары Ҡартыҡан, Ярымбай, Ҡабайтам, Ҡумыш таш йылғалары буйлап урынлашҡан. Эре мөгөҙлө мал үрсетеү халыҡтың төп шөғөлө тип иҫәпләнһә лә, уның хәле ауыр булған. 169 кеше йәшәгән 27 йортта 57 [[ат]], 46 [[һыйыр]] һәм 7 [[һарыҡ]] була. Әммә [[игенселек]]те ауыл халҡы үҙләштереп етмәгән әле. XIX быуаттың 40-сы йылдар башында бөтә ауылға 42 бот ужым һәм 288 бот яҙғы [[Иген культуралары|иген]] сәселгән. Шуға ҡарамаҫтан, [[Биҙгенде]] йылғаһы янында өс тирмән эшләгән<ref>{{ИСДБ|страница=42}}</ref>.

V рәүиз мәғлүмәттәре буйынса Аслай ауылындағы 13 йортта 96 кеше йәшәгән. [[1859 йыл]]да 30 хужалыҡта 158 кеше йәшәгән. [[Малсылыҡ]], [[игенселек]] менән шөғөлләнгәндәр. [[Мәсет]] булған.

Ауылда [[1920 йыл]]да 56 йортта 265 кеше йәшәгән<ref>НА УНЦ РАН. Ф. 3. Оп. 12. Л. 51-а. Крестьянская война на территории Башкирии. С. 99, 138, 139, 143, 177; Гвоздикова И. М. Салават Юлаев. Уфа, 1982. С. 31, 149. РГАДА. Ф. 248. Оп. 3. Кн. 143. Л. 8.</ref><ref>{{ИСДБ|страница=42}} 42 б.</ref>.
 
== Халыҡ һаны ==
{{ Население | Аслаево (Абзелиловский район) }}

; Милли составы
2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, халыҡтың күпселеге — [[башҡорттар]] (100 %)<ref name='2002F' />.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||182||||||||
|-
| 1900 йыл ||182||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||265||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||214||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||311||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||353||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||402||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||397||214||183||53,9||46,1
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

Аһылай ауылында төп [[мәктәп]], фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана, мәсет бар<ref>{{БЭ2013|80848}}</ref>.

== Билдәле кешеләр ==
* [[Ғайсин Айрат Рәшит улы]] (9.04.1962) — [[башҡорт]] композиторы, йәмәғәт эшмәкәре. [[Башҡортостан Республикаһы]] Композиторҙар союзының 2009-2013 йылдарҙағы рәйесе<ref>[http://www.bashinform.ru/news/983200-ostavayas-vernym-muzykalnym-traditsiyam-naroda-k-55-letiyu-kompozitora-ayrata-gaysina/ Оставаясь верным музыкальным традициям народа (К 55-летию композитора Айрата Гайсина). {{Башинформ}}, 2017, 9 апрель]{{ref-ru}}{{V|10|04|2017}}</ref>.

== Урамдары ==
{{Колонки|3}}
* Дуҫлыҡ урамы ({{lang-ru|}} Дружбы (улица)
* Кинйә Арыҫланов урамы ({{lang-ru|}} Кинзи Арсланова (улица)
* Комсомол урамы ({{lang-ru|}} Комсомольская (улица)
* Тыныслыҡ урамы ({{lang-ru|}} Мира (улица)
* Муса Мортазин урамы ({{lang-ru|}} Мусы Муртазина (улица)
* Яр буйы урамы ({{lang-ru|}} Набережная (улица)
* Яңы урамы ({{lang-ru|}} Новая (улица)
* Еңеү урамы ({{lang-ru|}} Победы (улица)
* Салауат Юлаев урамы ({{lang-ru|}} Салавата Юлаева (улица)
* Суҡтал урамы ({{lang-ru|}} Суктал (улица)
* Үҙәк урамы ({{lang-ru|}} Центральная (улица)
* Ямангир урамы ({{lang-ru|}} Ямангира (улица)<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/053/000030.html Улицы]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Ауыл ваҡытлы матбуғатта ==
* [http://bashgazet.ru/blog/archives/7257 Аһылайҙы ниндәй яҙмыш көтә? / Кәримә УСМАНОВА. "Башҡортостан" гәзите]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|80848}}
* {{ИСДБ|страница=42}} 42 б.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан. — Справочник. Уфа: ГУП РБ "Издательство "Белая Река", 2007. — 416 с. :илл. ISBN 978-587691-038-7
== Һылтанмалар ==

{{Әбйәлил районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Әбйәлил районы ауылдары]]

{{Bashkir-geo-stub}}
Аһылай — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл, Байым ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 397 кеше.
Почта индексы — 453611, ОКАТО коды — 80201813002.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Асҡар): 85 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Байым):18 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ташбулат): 20 км

Аһылай ауылы Кесе Ҡыҙыл йылғаһы ҡушылдығы Биҙгенде йылғаһы буйында, район үҙәге Асҡар ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 85 километр һәм тимер юл станцияһы Ташбулаттан төньяҡҡа табан 20 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Ауыл тарихы 
Аһылай ауылына Нуғай даруғаһы Күбәләк улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Ауыл 1730 йылдан билдәле була. 

Балапандың 1752 йылда тыуған улы Аслай кантондан Ырымбур сик буйы һыҙығына һәм кире кантонға хәрби команданы ҡабул итеү һәм сығарыу буйынса дистанция начальнигы булып хеҙмәт иткән. Ауыл халҡы йәйләүгә барыуын дауам иткән. Йәйләү урындары Ҡартыҡан, Ярымбай, Ҡабайтам, Ҡумыш таш йылғалары буйлап урынлашҡан. Эре мөгөҙлө мал үрсетеү халыҡтың төп шөғөлө тип иҫәпләнһә лә, уның хәле ауыр булған. 169 кеше йәшәгән 27 йортта 57 ат, 46 һыйыр һәм 7 һарыҡ була. Әммә игенселекте ауыл халҡы үҙләштереп етмәгән әле. XIX быуаттың 40-сы йылдар башында бөтә ауылға 42 бот ужым һәм 288 бот яҙғы иген сәселгән. Шуға ҡарамаҫтан, Биҙгенде йылғаһы янында өс тирмән эшләгән.

V рәүиз мәғлүмәттәре буйынса Аслай ауылындағы 13 йортта 96 кеше йәшәгән. 1859 йылда 30 хужалыҡта 158 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған.

Ауылда 1920 йылда 56 йортта 265 кеше йәшәгәнНА УНЦ РАН. Ф. 3. Оп. 12. Л. 51-а. Крестьянская война на территории Башкирии. С. 99, 138, 139, 143, 177; Гвоздикова И. М. Салават Юлаев. Уфа, 1982. С. 31, 149. РГАДА. Ф. 248. Оп. 3. Кн. 143. Л. 8. 42 б..
 
 Халыҡ һаны 

 Милли составы
2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, халыҡтың күпселеге — башҡорттар (100 %).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)182 1900 йыл 182 1920 йыл 26 август265 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар214 1959 йыл 15 ғинуар311 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар353 2002 йыл 9 октябрь402 2010 йыл 14 октябрь39721418353,946,1

Аһылай ауылында төп мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана, мәсет бар.

 Билдәле кешеләр 
 Ғайсин Айрат Рәшит улы (9.04.1962) — башҡорт композиторы, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһы Композиторҙар союзының 2009-2013 йылдарҙағы рәйесеОставаясь верным музыкальным традициям народа (К 55-летию композитора Айрата Гайсина). , 2017, 9 апрель.

 Урамдары 

 Дуҫлыҡ урамы ( Дружбы (улица)
 Кинйә Арыҫланов урамы ( Кинзи Арсланова (улица)
 Комсомол урамы ( Комсомольская (улица)
 Тыныслыҡ урамы ( Мира (улица)
 Муса Мортазин урамы ( Мусы Муртазина (улица)
 Яр буйы урамы ( Набережная (улица)
 Яңы урамы ( Новая (улица)
 Еңеү урамы ( Победы (улица)
 Салауат Юлаев урамы ( Салавата Юлаева (улица)
 Суҡтал урамы ( Суктал (улица)
 Үҙәк урамы ( Центральная (улица)
 Ямангир урамы ( Ямангира (улица)Улицы

 Ауыл ваҡытлы матбуғатта 
 Аһылайҙы ниндәй яҙмыш көтә? / Кәримә УСМАНОВА. "Башҡортостан" гәзите

 Һылтанмалар 
 
  42 б.

 Иҫкәрмәләр 

 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан. — Справочник. Уфа: ГУП РБ "Издательство "Белая Река", 2007. — 416 с. :илл. ISBN 978-587691-038-7
 Һылтанмалар 

Категория:Әбйәлил районы ауылдары