Будья Вәрәш
{{ТП-Рәсәй|Будья Вәрәш
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Будья Вәрәш
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 56 | lat_min =  | lat_sec = 
  |lon_deg = 55 | lon_min =  | lon_sec = 
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Яңауыл районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 166
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 452818
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           =34760 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80259880002
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Будья Вәрәш''' ({{lang-ru|Будья Варяш}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Яңауыл районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 166 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452818, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80259880002.
 
== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{{ Население | Будья Варяш }}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
[[Вәрәш (Гәрәй ҡушылдығы))|Вәрәш]] йылғаһы буйында урынлашҡан<ref name="Карта">{{Карта|O-40-135}}</ref>. Расстояние до:<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref>
* Район үҙәгенә тиклем ([[Яңауыл]]): 39 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Иҫке Вәрәш]]): 1 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Яңауыл]]): 39 км

== Ауыл тарихы ==
Ауылға 1627 йылда Уҫы даруғаһында Вәрәш исеме менән яһаҡлы удмурттар нигеҙ һалған, 1748 йылда ауылда 98 ир-ат иҫәпләнгән. 1859 йылда бында 32 йорт хужалығында 183 удмурт йәшәгән.<ref name="БашЭнцикл">{{Cite web |url=http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/component/content/article/2-statya/8029-budya-varyash-derevnya-v-yanaulskom-r-ne.html |title=Будья Варяш в Башкирской энциклопедии |accessdate=2018-07-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191224065830/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/component/content/article/2-statya/8029-budya-varyash-derevnya-v-yanaulskom-r-ne.html |archivedate=2019-12-24 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224065830/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/component/content/article/2-statya/8029-budya-varyash-derevnya-v-yanaulskom-r-ne.html |date=2019-12-24 }}</ref>{{sfn|Асфандияров}}

1870 йылда  [[Өфө губернаһы]] [[Бөрө өйәҙе]]нең 2-се станы Будья Вәрәш ауылында 28 йорт хужалығы һәм 187 кеше (90 ир-ат һәм 97 ҡатын-ҡыҙ) иҫәпләнгән, барыһы ла удмурттар. Халыҡ ауыл хужалығынан тыш, умартасылыҡ һәм йөк ташыу менән шөғөлләнгән.<ref>{{Книга:Списки населённых мест Российской империи. Уфимская губерния|72}}</ref>

1896 йылда [[Бөрө өйәҙе]] VII станы Ҡыҙылъяр улусы Будзи-Вәрәш ауылында — 53 йорт хужалығында 351 кеше (176 ир-ат, 175 ҡатын-ҡыҙ) йәшәгән.<ref>{{Книга:Полный список населённых мест Уфимской губернии|198}}</ref>

1906 йылда 412 кеше йәшәгән, һыу тирмәне, аҙыҡ-түлек магазины булған.<ref name="БашЭнцикл"></ref>

1920 йылда, рәсми мәғлүмәттәр буйынса, ауылда 78 йорт хужалығында 431 кеше йәшәй (199 ир-ат, 232 ҡатын-ҡыҙ)[8], Ауыл хужалығы иҫәбе буйынса — 77 хужалыҡта 477 кеше, бөтәһе лә тиерлек — удмурт мәжүсиҙәре.<ref name="БашРесп">{{Книга:Населённые пункты Башкортостана 1926|88}}</ref>, по данным подворного подсчета — 477 жителей в 77 хозяйствах, почти все — удмурты-[[язычники]]<ref>{{Книга:Население Уфимской губернии по переписи 1920 года|78}}</ref>.


1926 йылда ауыл [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Бөрө кантоны]] Ҡыҙылъяр улусына ҡарай.<ref name="БашРесп" />

1930 йылда «Боевик» колхозы ойошторола, 1937 йылда «Хрущев» колхозы составына инә.<ref>[http://starovoryash.ru/history История Староваряшского сельсовета] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180726135339/http://starovoryash.ru/history |date=2018-07-26 }}</ref> 1939 йылда ауыл халҡы 373 кеше тәшкил итә, 1959 йылда — 305 кеше.<ref name="БашЭнцикл" />

1982 йылда халыҡ һаны яҡынса 230 кеше тәшкил итә.<ref name="Карта" />

1989 йылда 203 кеше (83 ир-ат, 120 ҡатын-ҡыҙ).<ref>{{Книга:Населённые пункты Республики Башкортостан. Статистический сборник|136}}</ref>

2002 йылда 201 кеше (85 ир-ат, 116 ҡатын-ҡыҙ), күпселек  [[удмурттар]] (99 %).<ref name='2002F'/>

2010 йылда 166 кеше (78 ир-ат, 88 ҡатын-ҡыҙ).<ref name='2010F'/>

== Билдәле шәхестәр ==
* [[Камиуллин Владимир Касимович]] (29.01.1958), [[ауыл хужалығы]] эшмәкәре, 1991 йылдан [[Яңауыл районы]]ның «Восток» хужалығы рәйесе. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның һәм [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2016) атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре<ref>[http://www.agidel.ru/?param1=23880&tab=3 Юбилейная жатва председателя. Газета «Республика Башкортостан», 2011, 23 августа]{{Недоступная ссылка|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}{{V|25|01|2018}}</ref><ref>[http://www.yanzori.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=5644:2016-10-19-08-50-09&catid=40:2011-02-08-06-09-59&Itemid=67  Владимир Камиуллин: в числе лучших аграриев страны. Газета «Янаульские зори», 2016, 19 октября]{{Недоступная ссылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}{{V|25|01|2018}}</ref>.

== Һылтанмалар ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} 
*{{ИСДБ}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Яңауыл районы ауылдары}}

[[Категория:Яңауыл районы ауылдары]]
Будья Вәрәш () — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 166 кеше.
Почта индексы — 452818, ОКАТО коды — 80259880002.
 
 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)

 Географик урыны 
Вәрәш йылғаһы буйында урынлашҡан. Расстояние до:
 Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 39 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Иҫке Вәрәш): 1 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 39 км

 Ауыл тарихы 
Ауылға 1627 йылда Уҫы даруғаһында Вәрәш исеме менән яһаҡлы удмурттар нигеҙ һалған, 1748 йылда ауылда 98 ир-ат иҫәпләнгән. 1859 йылда бында 32 йорт хужалығында 183 удмурт йәшәгән. 

1870 йылда  Өфө губернаһы Бөрө өйәҙенең 2-се станы Будья Вәрәш ауылында 28 йорт хужалығы һәм 187 кеше (90 ир-ат һәм 97 ҡатын-ҡыҙ) иҫәпләнгән, барыһы ла удмурттар. Халыҡ ауыл хужалығынан тыш, умартасылыҡ һәм йөк ташыу менән шөғөлләнгән.

1896 йылда Бөрө өйәҙе VII станы Ҡыҙылъяр улусы Будзи-Вәрәш ауылында — 53 йорт хужалығында 351 кеше (176 ир-ат, 175 ҡатын-ҡыҙ) йәшәгән.

1906 йылда 412 кеше йәшәгән, һыу тирмәне, аҙыҡ-түлек магазины булған.

1920 йылда, рәсми мәғлүмәттәр буйынса, ауылда 78 йорт хужалығында 431 кеше йәшәй (199 ир-ат, 232 ҡатын-ҡыҙ)[8], Ауыл хужалығы иҫәбе буйынса — 77 хужалыҡта 477 кеше, бөтәһе лә тиерлек — удмурт мәжүсиҙәре., по данным подворного подсчета — 477 жителей в 77 хозяйствах, почти все — удмурты-язычники.

1926 йылда ауыл Башҡорт АССР-ының Бөрө кантоны Ҡыҙылъяр улусына ҡарай.

1930 йылда «Боевик» колхозы ойошторола, 1937 йылда «Хрущев» колхозы составына инә.История Староваряшского сельсовета  1939 йылда ауыл халҡы 373 кеше тәшкил итә, 1959 йылда — 305 кеше.

1982 йылда халыҡ һаны яҡынса 230 кеше тәшкил итә.

1989 йылда 203 кеше (83 ир-ат, 120 ҡатын-ҡыҙ).

2002 йылда 201 кеше (85 ир-ат, 116 ҡатын-ҡыҙ), күпселек  удмурттар (99 %).

2010 йылда 166 кеше (78 ир-ат, 88 ҡатын-ҡыҙ).

 Билдәле шәхестәр 
 Камиуллин Владимир Касимович (29.01.1958), ауыл хужалығы эшмәкәре, 1991 йылдан Яңауыл районының «Восток» хужалығы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының (2016) атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәреЮбилейная жатва председателя. Газета «Республика Башкортостан», 2011, 23 августа Владимир Камиуллин: в числе лучших аграриев страны. Газета «Янаульские зори», 2016, 19 октября.

 Һылтанмалар 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Яңауыл районы ауылдары