Дәүләкән
{{БМ|Дәүләкән (мәғәнәләр)}}
{{Ук}}
'''Дәүләкән''' — ҡала. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның баш ҡалаһы [[Өфө]]нән [[көньяҡ]]-[[көнбайыш]]та, 96 км алыҫлыҡта, [[Дим (йылға)|Дим]] йылғаһы буйында урынлашҡан. Дәүләкән районының административ үҙәге. Транссебер магистраленең тимер юл станцияһы.

== Тарих ==
[[Файл:Мәсет2.jpg|thumb|слева|250px|Мәсет]]
[[Файл:Давлеканово. Половодье на реке Дёма. Вид от водокачки (налево мельница "Якорь").jpg|мини|1900—1910 йылдарҙа Дәүләкән Дим йылғаһы ташҡан ваҡытта]]
ХХ быуат башында Дәүләкән ҡасабаһы һәм Этҡол ауылы, һуңыраҡ Дәүләкән ауылы ҡушылып барлыҡҡа килгән. Тағы ла һуңыраҡ ҡалаға И. С. Вязьмин хуторы һәм Яңы Көрмәнкәй ауылдары ҡушыла.
[[1928]] йылда ҡала тибындағы ҡасаба, [[1942]] йылда ҡала статусы ала.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||21249||9741||11508||45,8 %||54,2 %
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||23860||10925||12935||45,8 %||54,2 %
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||24073||10949||13124||45,5||54,5
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Таңсулпан Бабичева]], (15.05.1953), [[башҡорт]] театр һәм кино актёры, юғары мәктәп уҡытыусыһы, профессор (2005). [[Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] лауреаты (1981), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2000) һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның (1994) халыҡ артисы.
* [[Ғирфанов Рәсим Мәсәлим улы]] (14.12.1951), хәрби хеҙмәткәр һәм [[дәүләт]] эшмәкәре. Генерал—майор. 2002—2009 йылдарҙа [[Рәсәй Федерацияһы Федераль именлек хеҙмәте]]нең [[Омск өлкәһе]] буйынса идаралығы етәксеһе, 2010—2012 йылдарҙа [[Омск өлкәһе]] хөкүмәте рәйесе урынбаҫары, Омск ҡалаһының вице-мэры. [[Почёт ордены]] кавалеры (2007).
* [[Жернаков Владимир Сергеевич]] (8.08.1944), ғалим-инженер-механик, 1993—2003 йылдарҙа [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]]ның фән буйынса проректоры. [[Башҡортостан Фәндәр академияһы]] академигы (2018), техник фәндәр докторы (1992), профессор (1993). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1999), [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе (1992), Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2007), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1985)<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/5223-zhernakov-vladimir-sergeevich Башҡорт энциклопедияһы — Жернаков Владимир Сергеевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190805173938/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/5223-zhernakov-vladimir-sergeevich |date=2019-08-05 }}{{V|5|08|2019}}</ref>.
* [[Кирилов Василий Григорьевич]] (13.01.1949), ғалим-ветеринар врач, юғары мәктәп эшмәкәре. 1991—2009 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт аграр университеты]]ның ветеринария факультеты деканы. Ветеринария фәндәре докторы (2002). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанан ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1995), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2009)<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/6511-kirilov-vasilij-grigorevich Башҡорт энциклопедияһы — Кирилов Василий Григорьевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421193209/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/6511-kirilov-vasilij-grigorevich |date=2016-04-21 }}{{V|6|01|2019}}</ref>.
* [[Максимов Владимир Павлович]] (4.10.1934—12.11.1982), ғалим-тау инженеры‑геолог, хужалыҡ эшмәкәре. 1964 йылдан — «Гидротюменьнефтегаз» ғилми‑тикшеренеү һәм проект институтының бүлек начальнигы, 1969 йылдан — [[КПСС]]‑тың [[Төмән өлкәһе|Төмән өлкә]] комитетында бүлек мөдире, 1974 йылдан — Бөтә Рәсәй нефть һәм газ ғилми‑тикшеренеү институты (Мәскәү) директорының фән буйынса урынбаҫары. Техник фәндәр доктор (1974), профессор (1980). [[Ленин премияһы]] (1970), И. М. Губкин исемендәге премия (1967) лауреаты. [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1971)<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/8967-maksimov-vladimir-pavlovich Башҡорт энциклопедияһы — Максимов Владимир Павлович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190921173143/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/8967-maksimov-vladimir-pavlovich |date=2019-09-21 }}{{V|21|09|2019}}</ref>. 
* [[Рамаева Нина Пантелеевна]] (14.03.1929), хужалыҡ эшмәкәре, 1968—1986 йылдарҙа Дәүләкән аяҡ кейеме фабрикаһы директоры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған туҡыу һәм еңел сәнәғәт хеҙмәткәре (1981). [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]], [[Октябрь Революцияһы ордены|Октябрь Революцияһы]] һәм [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены|Халыҡтар Дуҫлығы]] ордендары кавалеры.Ҡаланың һәм [[Дәүләкән районы|райондың]] почётлы гражданы.
* [[Шәфиғуллина Рима Юныс ҡыҙы]] ({{lang-ru|Шафигуллина Рима Юнусовна}}; [[22 ноябрь]] [[1950 йыл]]) — педагогик хеҙмәт ветераны, йәмәғәтсе, [[Разведчиктар хәрби авиация училищеһы|«ВАУР»-сы эҙермәндәр-патриотик клубы]] һәм мәктәп музейы директоры, Халыҡ мәғарифы отличнигы билдәһе (1994), «Рәсәйҙең иң яҡшы уҡытыусыһы» конкурсы еңеүсеһе (2008), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2020), [[Дәүләкән районы]] һәм [[Дәүләкән|Дәүләкән ҡалаһы]]ның почётлы гражданы (2021).{{Sfn|МКУ ОО МР Давлекановский район|год=2016|стр.45}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар == 
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/4536-d-l-k-n-ala}} {{V|6|01|2019}}

{{Башҡорттар һаны буйынса Рәсәй тораҡ пункттары}}
{{dav-stub}}
{{Башҡортостан ҡалалары}}
{{Дәүләкән районы ауылдары}}
[[Категория:Башҡортостан ҡалалары]]
[[Категория:Дәүләкән]]
[[Категория:Башҡортостан район үҙәктәре]]
[[Категория:Дим буйындағы тораҡ пункттар]]
[[Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары]]
Дәүләкән — ҡала. Башҡортостан Республикаһының баш ҡалаһы Өфөнән көньяҡ-көнбайышта, 96 км алыҫлыҡта, Дим йылғаһы буйында урынлашҡан. Дәүләкән районының административ үҙәге. Транссебер магистраленең тимер юл станцияһы.

 Тарих 
thumb|слева|250px|Мәсет
мини|1900—1910 йылдарҙа Дәүләкән Дим йылғаһы ташҡан ваҡытта
ХХ быуат башында Дәүләкән ҡасабаһы һәм Этҡол ауылы, һуңыраҡ Дәүләкән ауылы ҡушылып барлыҡҡа килгән. Тағы ла һуңыраҡ ҡалаға И. С. Вязьмин хуторы һәм Яңы Көрмәнкәй ауылдары ҡушыла.
1928 йылда ҡала тибындағы ҡасаба, 1942 йылда ҡала статусы ала.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар2124997411150845,8 %54,2 % 2002 йыл 9 октябрь23860109251293545,8 %54,2 % 2010 йыл 14 октябрь24073109491312445,554,5

 Билдәле шәхестәре 
 Таңсулпан Бабичева, (15.05.1953), башҡорт театр һәм кино актёры, юғары мәктәп уҡытыусыһы, профессор (2005). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1981), Рәсәй Федерацияһының (2000) һәм Башҡортостан Республикаһының (1994) халыҡ артисы.
 Ғирфанов Рәсим Мәсәлим улы (14.12.1951), хәрби хеҙмәткәр һәм дәүләт эшмәкәре. Генерал—майор. 2002—2009 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Федераль именлек хеҙмәтенең Омск өлкәһе буйынса идаралығы етәксеһе, 2010—2012 йылдарҙа Омск өлкәһе хөкүмәте рәйесе урынбаҫары, Омск ҡалаһының вице-мэры. Почёт ордены кавалеры (2007).
 Жернаков Владимир Сергеевич (8.08.1944), ғалим-инженер-механик, 1993—2003 йылдарҙа Өфө дәүләт авиация техник университетының фән буйынса проректоры. Башҡортостан Фәндәр академияһы академигы (2018), техник фәндәр докторы (1992), профессор (1993). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1999), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе (1992), Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2007), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1985)Башҡорт энциклопедияһы — Жернаков Владимир Сергеевич .
 Кирилов Василий Григорьевич (13.01.1949), ғалим-ветеринар врач, юғары мәктәп эшмәкәре. 1991—2009 йылдарҙа Башҡорт дәүләт аграр университетының ветеринария факультеты деканы. Ветеринария фәндәре докторы (2002). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанан ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1995), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2009)Башҡорт энциклопедияһы — Кирилов Василий Григорьевич .
 Максимов Владимир Павлович (4.10.1934—12.11.1982), ғалим-тау инженеры‑геолог, хужалыҡ эшмәкәре. 1964 йылдан — «Гидротюменьнефтегаз» ғилми‑тикшеренеү һәм проект институтының бүлек начальнигы, 1969 йылдан — КПСС‑тың Төмән өлкә комитетында бүлек мөдире, 1974 йылдан — Бөтә Рәсәй нефть һәм газ ғилми‑тикшеренеү институты (Мәскәү) директорының фән буйынса урынбаҫары. Техник фәндәр доктор (1974), профессор (1980). Ленин премияһы (1970), И. М. Губкин исемендәге премия (1967) лауреаты. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1971)Башҡорт энциклопедияһы — Максимов Владимир Павлович . 
 Рамаева Нина Пантелеевна (14.03.1929), хужалыҡ эшмәкәре, 1968—1986 йылдарҙа Дәүләкән аяҡ кейеме фабрикаһы директоры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған туҡыу һәм еңел сәнәғәт хеҙмәткәре (1981). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, Октябрь Революцияһы һәм Халыҡтар Дуҫлығы ордендары кавалеры.Ҡаланың һәм райондың почётлы гражданы.
 Шәфиғуллина Рима Юныс ҡыҙы (; 22 ноябрь 1950 йыл) — педагогик хеҙмәт ветераны, йәмәғәтсе, «ВАУР»-сы эҙермәндәр-патриотик клубы һәм мәктәп музейы директоры, Халыҡ мәғарифы отличнигы билдәһе (1994), «Рәсәйҙең иң яҡшы уҡытыусыһы» конкурсы еңеүсеһе (2008), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2020), Дәүләкән районы һәм Дәүләкән ҡалаһының почётлы гражданы (2021).

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар  
  

Категория:Башҡортостан ҡалалары
Категория:Дәүләкән
Категория:Башҡортостан район үҙәктәре
Категория:Дим буйындағы тораҡ пункттар
Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары