Хажы (Ишембай районы)
{{ТП-Рәсәй|Хажы
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Хажы
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 53 | lat_min = 24 | lat_sec = 33
  |lon_deg = 56 | lon_min = 23 | lon_sec = 24
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Ишембай районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = Һайран ауыл советы (Ишембай районы)
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 62
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453225
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           = 34794 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80231860006 
 |Commons-тағы категория = Hazhinovo, Ishimbai rayon
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}


'''Хажы''' ({{lang-ru|Хазиново}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ишембай районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 62 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. [[Һайран ауыл советы (Ишембай районы)|Һайран ауыл Советы]] составына инә.
Почта индексы — 453225, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80231860006.
[[Рәсем:Hazinovoshida.jpg|мини]]

== Исеменең тарихы ==
[[Файл:Gazinivovblizi.jpg|справа|thumb|Хажы күренеше|250 px]]

Ауылдың исеме, урыҫ телендә бер нисә вариантта үҙгәртелгән, беренсе күскенсе Аҡманхажи (Хажи) исеменән килеп сыҡҡан. Әммә ревизия материалдарында һәм баҫылған сығанаҡтарҙа уның эшмәкәрлеге эҙҙәре табылмай. Аҡманхажи — ҡыпсаҡ ырыуы Һарғай ауылында тыуып үҫкән, ҡайһы бер тикшеренеүселәр фекеренсә, Хажи ауылының хәҙерге халҡы, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ишембай районы]] халҡының күпселеге кеүек үк, Юрматы ырыуына ҡарамай. Ауыл кешеләренең бер өлөшө ҡыпсаҡ ырыуынан булыуы мөмкин. Әммә Юрматы ғаиләһе указлы мулла Салауат Иҫәкәевтың улы Салауат Ғәбделваһаповтың ғаиләһендә Юрматы ырыуының шәжәрәһе һаҡланған, уның тәүге юлдары [[XVI быуат]]та төҙөлгән. Һәм ул 1960 йылда Р. Г. Кузеев нәшер иткән Юрматы шәжәрәһе менән тап килә.

== Тарихы ==
Хажы ауылы 1795 йылда 25 йорттан тора, унда 150 кеше йәшәй. 55 йылдан һуң IX ревизияла 302 кеше һәм 38 йорт хужалығы күрһәтелгән. 1920 йылда 81 йортта 398 кеше йәшәгән.

Малсылыҡ — халыҡтың төп шөғөлө. 1839 йылда 35 ихата һәм 244 кешелә 350 ат, 440 һыйыр, 185 һарыҡ, 121 кәзә була. Умартасылыҡ 50 умарта һәм 113 солоҡ хужаларына байтаҡ килем килтергән. Өс йылдан һуң сәсеү 184 бот көҙгө һәм 328 бот яҙғыигенгә тиң була. Ауылда 3 һыу тирмәне булған<ref>{{ИСДБ|страница=128}}</ref>.

«[[Башҡортостан Республикаһы]]нда муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә<ref>Закон о границах, статусе и административных центрах муниципальных образований в Республике Башкортостан N 126-з от 17 декабря 2004 года</ref>.


== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||62||33||29||53,2||46,8
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
[[Файл:Въезд в деревню Хажи Ишембайского района.jpg|мини|слева| Хажы ауылына ингән ер]]
[[Хажы Шиҙеһе]] йылғаһы буйында, Көньяҡ Урал тауы итәгендә урынлашҡан.

Алыҫлығы:<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref>
* Район үҙәгенә тиклем ([[Ишембай (ҡала)|Ишембай]]): 27 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Һайран (Башҡортостан)|Һайран]]): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Салауат (ҡала)|Салауат]]): 46 км.

== Урамдары ==
Урам исеме<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/026/000078.html «Налог Белешмәһе» системаһында Хажы ауылы]</ref>:
* {{lang-ba|}} Октябрь (урамы) — {{lang-ru|}} Октябрьская (улица)

== Иҡтисады ==
* Туризм.
* Малсылыҡ, умартасылыҡ.

== Билдәле кешеләре ==
* [[Салауат Ялсы улы Ялсин]] (Ялсеев) — [[XIX быуат]] башында ауыл мәсете мәзине, Ялсы Иҫәкәйев улы. Уның вариҫтары — [[Ишембай]] ҡалаһы һәм ауылдарында йәшәгән Ваһаповтар (Ғәбделваһап Салауат улы нәҫеле), Салауатовтар һәм башҡалар.
* [[Хисамова Тәнзилә Динислам ҡыҙы]] — [[М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры]] артисткаһы, [[Башҡортостандың халыҡ артисы]].
* [[Ризуанова Хәтижә Йәғәфәр ҡыҙы]] ([[12 декабрь]] [[1933 йыл]] — [[7 июнь]] [[1999 йыл]]) — мәғариф ветераны, математика фәне буйынса методик әсбаптар һәм шиғыр китаптары авторы, Башҡортостан һәм Рәсәйҙең Журналистар союзы ағзаһы, СССР-ҙың мәғариф отличнигы (1977), БАССР-ҙың мәғариф отличнигы (1963). Маҡар районының Хажы ауылында  тыуған.

== Ауыл эргәһендәге ер-һыу ==
* АҘНАЙ ТОРАМАҺЫ, тарих ҡомартҡыһы. 17—19 быуаттарға ҡарай. Ишембай районы Аҙнай һәм Хажы ауылдары араһында Хажи Шиҙеһе йылғаһының (Һәләүек йылғаһы ҡушылдығы) уң ярында урынлашҡан<ref>{{БЭ2013|80314}}</ref>.
* [[Буҙалашбаш (Ишембай районы)|Буҙалашбаш]] — [[Башҡортостан]]дың [[Ишембай районы]]ндағы тау. [[Хажы]] ауылынан көньяҡ-көнсығыштраҡ, ауылдан 3 км алыҫлыҡта, [[Шиҙе (Һәләүек ҡушылдығы)|Шиҙе]] йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡан.
[[Файл: Shida 2012.jpg   |thumb|right|220px|Хажы янындағы тауҙар араһынан Шиҙе аға]]
* [[Хажы мәмерйәһе]] ('''Тирмән-Таш''') — [[Башҡортостан]]дың [[Ишембай районы]]нда, Тирмәнтауҙағы мәмерйә/ Хажы ауыл эргәһендә урманда, Хажы тарлауығында урынлашҡан.
* [[Бикбулатбаш (тау,Ишембай районы)|Бикбулатбаш]] ({{lang-ba|Бикбулатбаш}}) —тау.  [[Башҡортостан]].дың  [[Ишембай районы]] Хажы ауылынан  4,5 км алыҫлыҡта төньяҡ-көнсығыштараҡ  урынлашҡан.
* [[Ыласынтау (Ишембай районы)|Ыласынтау]] — [[Башҡортостан]]дың [[Ишембай районы]]ндағы тау. Ул [[Хажы]] ауылынан көньяҡтараҡ, 2 км алыҫлыҡта [[Шиҙе (Һәләүек ҡушылдығы)|Шиҙе ]] йылғаһы (Хажы Шиҙеһе) буйында ята.
* [[Олимпия (мәмерйә, Ишембай районы)|Олимпия]] — Башҡортостан Республикаһының [[Ишембай районы]]<nowiki/>ндағы мәмерйә, тәбиғәт ҡомартҡыһы (1985). [[Көньяҡ Урал|Көньяҡ Уралдың]] көнбайыш уғата ҙур битләүендә, [[Буҙалашбаш (Ишембай районы)|Буҙалашбаш тауының]] көнсығыш биләүендә, Хажы Шиҙеһе йылғаһының (Һәләүек йылғаһы ҡушылдығы) уң яҡ ярында, [[Хажы (Ишембай районы)|Хажы]] ауылынан 5 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
* [[Берғамыт]] — карст сығанағы, үргә урғылыусы шишмәнән хасил булған мул һыулы тау йылғаһы.  [[Башҡортостан]]дың [[Ишембай районы]] [[Хажы (Ишембай районы)|Хажы]] ауылынан 600 метр көньяҡтараҡ урынлашҡан. Ул шулай уҡ [[Стәрлетамаҡ]] ҡалаһын һыу менән тәьмин итеү өсөн файҙаланыла.

== Һылтанмалар ==
* [http://asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904130629/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2011-09-04 }}
* [http://ufagen.ru/places/ishimbayskiy/hazinovo.html  Страница Хазиново на портале «Генеалогия и Архивы»]
* [https://vk.com/club122213185 Вконтакте сайтында Минең ауылым Хажы]
* [https://www.gosspravka.ru/02/026/000078.html «Налог Белешмәһе» системаһында Хажы ауылы]
* {{ИСДБ|страница=128}}
* [https://vk.com/club122213185 Вконтакте сайтында Хажы ауылы]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Ишембай районы ауылдары}}

[[Категория:Ишембай районы ауылдары]]
Хажы () — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 62 кеше. Һайран ауыл Советы составына инә.
Почта индексы — 453225, ОКАТО коды — 80231860006.
мини

 Исеменең тарихы 
справа|thumb|Хажы күренеше|250 px

Ауылдың исеме, урыҫ телендә бер нисә вариантта үҙгәртелгән, беренсе күскенсе Аҡманхажи (Хажи) исеменән килеп сыҡҡан. Әммә ревизия материалдарында һәм баҫылған сығанаҡтарҙа уның эшмәкәрлеге эҙҙәре табылмай. Аҡманхажи — ҡыпсаҡ ырыуы Һарғай ауылында тыуып үҫкән, ҡайһы бер тикшеренеүселәр фекеренсә, Хажи ауылының хәҙерге халҡы, Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы халҡының күпселеге кеүек үк, Юрматы ырыуына ҡарамай. Ауыл кешеләренең бер өлөшө ҡыпсаҡ ырыуынан булыуы мөмкин. Әммә Юрматы ғаиләһе указлы мулла Салауат Иҫәкәевтың улы Салауат Ғәбделваһаповтың ғаиләһендә Юрматы ырыуының шәжәрәһе һаҡланған, уның тәүге юлдары XVI быуатта төҙөлгән. Һәм ул 1960 йылда Р. Г. Кузеев нәшер иткән Юрматы шәжәрәһе менән тап килә.

 Тарихы 
Хажы ауылы 1795 йылда 25 йорттан тора, унда 150 кеше йәшәй. 55 йылдан һуң IX ревизияла 302 кеше һәм 38 йорт хужалығы күрһәтелгән. 1920 йылда 81 йортта 398 кеше йәшәгән.

Малсылыҡ — халыҡтың төп шөғөлө. 1839 йылда 35 ихата һәм 244 кешелә 350 ат, 440 һыйыр, 185 һарыҡ, 121 кәзә була. Умартасылыҡ 50 умарта һәм 113 солоҡ хужаларына байтаҡ килем килтергән. Өс йылдан һуң сәсеү 184 бот көҙгө һәм 328 бот яҙғыигенгә тиң була. Ауылда 3 һыу тирмәне булған.

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйәЗакон о границах, статусе и административных центрах муниципальных образований в Республике Башкортостан N 126-з от 17 декабря 2004 года.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь62332953,246,8

 Географик урыны 
мини|слева| Хажы ауылына ингән ер
Хажы Шиҙеһе йылғаһы буйында, Көньяҡ Урал тауы итәгендә урынлашҡан.

Алыҫлығы:
 Район үҙәгенә тиклем (Ишембай): 27 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Һайран): 3 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Салауат): 46 км.

 Урамдары 
Урам исеме«Налог Белешмәһе» системаһында Хажы ауылы:
  Октябрь (урамы) —  Октябрьская (улица)

 Иҡтисады 
 Туризм.
 Малсылыҡ, умартасылыҡ.

 Билдәле кешеләре 
 Салауат Ялсы улы Ялсин (Ялсеев) — XIX быуат башында ауыл мәсете мәзине, Ялсы Иҫәкәйев улы. Уның вариҫтары — Ишембай ҡалаһы һәм ауылдарында йәшәгән Ваһаповтар (Ғәбделваһап Салауат улы нәҫеле), Салауатовтар һәм башҡалар.
 Хисамова Тәнзилә Динислам ҡыҙы — М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артисткаһы, Башҡортостандың халыҡ артисы.
 Ризуанова Хәтижә Йәғәфәр ҡыҙы (12 декабрь 1933 йыл — 7 июнь 1999 йыл) — мәғариф ветераны, математика фәне буйынса методик әсбаптар һәм шиғыр китаптары авторы, Башҡортостан һәм Рәсәйҙең Журналистар союзы ағзаһы, СССР-ҙың мәғариф отличнигы (1977), БАССР-ҙың мәғариф отличнигы (1963). Маҡар районының Хажы ауылында  тыуған.

 Ауыл эргәһендәге ер-һыу 
 АҘНАЙ ТОРАМАҺЫ, тарих ҡомартҡыһы. 17—19 быуаттарға ҡарай. Ишембай районы Аҙнай һәм Хажы ауылдары араһында Хажи Шиҙеһе йылғаһының (Һәләүек йылғаһы ҡушылдығы) уң ярында урынлашҡан.
 Буҙалашбаш — Башҡортостандың Ишембай районындағы тау. Хажы ауылынан көньяҡ-көнсығыштраҡ, ауылдан 3 км алыҫлыҡта, Шиҙе йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡан.
thumb|right|220px|Хажы янындағы тауҙар араһынан Шиҙе аға
 Хажы мәмерйәһе (Тирмән-Таш) — Башҡортостандың Ишембай районында, Тирмәнтауҙағы мәмерйә/ Хажы ауыл эргәһендә урманда, Хажы тарлауығында урынлашҡан.
 Бикбулатбаш () —тау.  Башҡортостан.дың  Ишембай районы Хажы ауылынан  4,5 км алыҫлыҡта төньяҡ-көнсығыштараҡ  урынлашҡан.
 Ыласынтау — Башҡортостандың Ишембай районындағы тау. Ул Хажы ауылынан көньяҡтараҡ, 2 км алыҫлыҡта Шиҙе  йылғаһы (Хажы Шиҙеһе) буйында ята.
 Олимпия — Башҡортостан Республикаһының Ишембай районындағы мәмерйә, тәбиғәт ҡомартҡыһы (1985). Көньяҡ Уралдың көнбайыш уғата ҙур битләүендә, Буҙалашбаш тауының көнсығыш биләүендә, Хажы Шиҙеһе йылғаһының (Һәләүек йылғаһы ҡушылдығы) уң яҡ ярында, Хажы ауылынан 5 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
 Берғамыт — карст сығанағы, үргә урғылыусы шишмәнән хасил булған мул һыулы тау йылғаһы.  Башҡортостандың Ишембай районы Хажы ауылынан 600 метр көньяҡтараҡ урынлашҡан. Ул шулай уҡ Стәрлетамаҡ ҡалаһын һыу менән тәьмин итеү өсөн файҙаланыла.

 Һылтанмалар 
 Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан 
  Страница Хазиново на портале «Генеалогия и Архивы»
 Вконтакте сайтында Минең ауылым Хажы
 «Налог Белешмәһе» системаһында Хажы ауылы
 
 Вконтакте сайтында Хажы ауылы

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Ишембай районы ауылдары