Айҙарәле
{{ТП-Рәсәй|Айҙарәле
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Айҙарәле
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 53 | lat_min = 22 | lat_sec = 54
  |lon_deg = 55 | lon_min = 1 | lon_sec = 38
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Стәрлебаш районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 711
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453190
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           =34739 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80248805001
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Айҙарәле''' ({{lang-ru|Айдарали}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Стәрлебаш районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың [[14 октябрь|14 октябренә]] халыҡ һаны 711 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453190, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80248805001.
 
== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||711||345||366||48,5||51,5
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
== Географик урыны ==

* Район үҙәгенә тиклем ([[Стәрлебаш]]): 19 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Стәрлетамаҡ]]): 79 км

== Ауыл тарихы ==
Ауылға Нуғай даруғаһы Күл-Иле-Мең улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә, Сәйет биҫтәһенең сауҙагәр татарҙары 1751 йылда нигеҙ һалғанлығы билдәле. 1865 йылда 72 йортта 400 кеше иҫәптә торған. Халыҡ игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгән. Ауылда мәсет, мәктәп, 2 һыу тирмәне булған. 1906 йылда 2 мөгәзәй теркәлгән. 20 быуаттың 30‑сы йылдарында Айҙарәле Яңы Айҙарәле һәм Тәтербаш-Ибрай ауылдары (икеһе лә — Айҙарәленең бүлендек ауылдары) менән хәҙерге исемен йөрөткән бер ауылға ҡушылған.
Ауыл Тәтер йылғаһы буйында урынлашҡан. Халҡы: 1906 й. — 545 кеше; 1920—764; 1939—1150; 1959—1114; 1989—777; 2002—833; 2010—711 кеше иҫәпләнгән. [[Татарҙар]] йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/80814/ Башҡорт энциклопедияһы.Айҙарәле ауылы]</ref>.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Батыршин Нәҡий Хурамша улы]] (11.04.1932—28.05.2002) — инженер-төҙөүсе, [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1966). Маҡтаулы исемгә [[Ҡаҙағстан]] төҙөлөштәрендә эшләгәндә лайыҡ булған. 
* [[Сәғетдинов Мөхәмәт Шәмсетдин улы]] (28.03.1936—5.01.2023), [[фән|ғалим]]-[[иҡтисад]]сы, [[банк]] хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 1979 йылдан [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]] уҡытыусыһы, 1992—2001 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһының Милли банкы]] рәйесе. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның беренсе саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. 1994–1999 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Президент советы ағзаһы. Иҡтисад фәндәре докторы (2001), профессор (2003). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1996) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1986) атҡаҙанған иҡтисадсыһы<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/92555/ Башҡорт энциклопедияһы — Сәғетдинов Мөхәмәт Шәмсетдин улы]{{V|26|03|2021}}</ref><ref>[https://www.bashinform.ru/news/law/2023-01-06/v-ufe-skonchalsya-eks-predsedatel-natsionalnogo-banka-respubliki-3095598 В Уфе скончался экс-председатель Национального банка республики. ИА «Башинформ», 6.01.2023г.]{{ref-ru}}{{V|06|01|2023}}</ref>.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} {{V|26|03|2021}}
* {{ИСДБ}}{{ref-ru}}{{V|26|03|2021}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ|80814}}{{V|26|03|2021}}   
* [http://ufagen.ru/places/sterlibashevskiy/aydarli.html Айдарали на портале «Генеалогия и Архивы»]{{ref-ru}}{{V|26|03|2021}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Стәрлебаш районы ауылдары}}

[[Категория:Стәрлебаш районы ауылдары]]
Айҙарәле () — Башҡортостан Республикаһының Стәрлебаш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 711 кеше булған.
Почта индексы — 453190, ОКАТО коды — 80248805001.
 
 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь71134536648,551,5

 Географик урыны 

 Район үҙәгенә тиклем (Стәрлебаш): 19 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 79 км

 Ауыл тарихы 
Ауылға Нуғай даруғаһы Күл-Иле-Мең улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә, Сәйет биҫтәһенең сауҙагәр татарҙары 1751 йылда нигеҙ һалғанлығы билдәле. 1865 йылда 72 йортта 400 кеше иҫәптә торған. Халыҡ игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгән. Ауылда мәсет, мәктәп, 2 һыу тирмәне булған. 1906 йылда 2 мөгәзәй теркәлгән. 20 быуаттың 30‑сы йылдарында Айҙарәле Яңы Айҙарәле һәм Тәтербаш-Ибрай ауылдары (икеһе лә — Айҙарәленең бүлендек ауылдары) менән хәҙерге исемен йөрөткән бер ауылға ҡушылған.
Ауыл Тәтер йылғаһы буйында урынлашҡан. Халҡы: 1906 й. — 545 кеше; 1920—764; 1939—1150; 1959—1114; 1989—777; 2002—833; 2010—711 кеше иҫәпләнгән. Татарҙар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.Башҡорт энциклопедияһы.Айҙарәле ауылы.

 Билдәле шәхестәре 
 Батыршин Нәҡий Хурамша улы (11.04.1932—28.05.2002) — инженер-төҙөүсе, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966). Маҡтаулы исемгә Ҡаҙағстан төҙөлөштәрендә эшләгәндә лайыҡ булған. 
 Сәғетдинов Мөхәмәт Шәмсетдин улы (28.03.1936—5.01.2023), ғалим-иҡтисадсы, банк хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 1979 йылдан Өфө авиация институты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы, 1992—2001 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Милли банкы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының беренсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. 1994–1999 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Президент советы ағзаһы. Иҡтисад фәндәре докторы (2001), профессор (2003). Рәсәй Федерацияһының (1996) һәм Башҡорт АССР-ының (1986) атҡаҙанған иҡтисадсыһыБашҡорт энциклопедияһы — Сәғетдинов Мөхәмәт Шәмсетдин улыВ Уфе скончался экс-председатель Национального банка республики. ИА «Башинформ», 6.01.2023г..

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7. 
 

 Һылтанмалар 
    
 Айдарали на портале «Генеалогия и Архивы»

Категория:Стәрлебаш районы ауылдары