Түрһәгәҙе
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Түрһәгәҙе
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Турсугали}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 53 |lat_min = 58 |lat_sec = 42
 | lon_deg                  = 55 |lon_min = 43 |lon_sec = 4
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башкортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Ауырғазы районы{{!}}Ауырғазы
 | район в таблице          = 
 |вид поселения            = ауыл советы
 |поселение                = Таштамаҡ ауыл Советы (Ауырғазы районы){{!}}Таштамаҡ
 |поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | вид главы                = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 |климат                   = 
 | население                = {{ Население | Турсугали | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Турсугали | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | милли состав      = [[башҡорттар]]
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453495
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80205843003
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
'''Түрһәгәҙе''' ({{lang-ru|Турсугали}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ауырғазы районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 175 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453495, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80 205 843 003.

== Географик урыны ==
Түрһәгәҙе йылғаһы (Ауырғазы йылғаһы ҡушылдығы) буйында урынлашҡан
* Район үҙәгенә тиклем ([[Талбазы (Ауырғазы районы)|Талбазы]]): 14 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Таштамаҡ]]): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Аҡкүл (Ғафури районы)|Аҡкүл]]): 43 км

== Тарихы ==
Түрһәгәҙе ауылы исеме гидронимдан - йылға исеменән барлыҡҡа килә. Халҡы этник яҡтан ҡатнаш: башҡорттар һәм сыуаштар бергә йәшәгән.  V ревизия буйынса башҡорттар — 138, сыуаштар — 125 кеше. 1813 йылда Мораҙымға 20 ғаилә күсеп китә. Улар араһында 52 йәшлек Байым Мораҙымов, уның улдары: есаул Моратша, йорт сотнигы Ҡотлогилде. Был ике ауылдың туғанлыҡ ептәре тураһында һөйләй.  VIII ревизия 1834 йылда 234 башҡортто, 156 сыуашты асыҡлай<ref>{{ИСДБ|страница=51}}</ref>. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ, сана, арба яһау менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, училище булған<ref>{{БЭ2013|94180}}</ref>.

== Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше == 
Ауылда училище булған. 1906 йылда мәсет, бакалея кибете теркәлгән.

Бөгөнгө көндә төп мәктәп (Толбазы башҡорт гимназияһы филиалы), балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәсет бар.
== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||363||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||242||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||164||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||179||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||174||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||175||84||91||48,0||52,0
|-
|}

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - башҡорттар (94 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>.

{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Урамдары ==

* Мәжит Ғафури урамы  ({{lang-ru|улица Мажита Гафури}})
* Йәштәр урамы  ({{lang-ru|Молодежная улица}})
* Таулы урам  ({{lang-ru|Нагорная улица}})
* Партизан урамы  ({{lang-ru|Партизанская улица}})
* Еңеү урамы  ({{lang-ru|улица Победы}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/005/000096.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 3 по Республике Башкортостан]</ref>.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Ҡусҡарова Роза Аллаяр ҡыҙы]] (1931) — [[малсылыҡ]] алдынғыһы, йәмәғәтсе. [[Ауырғазы районы]] Чапаев исемендәге колхоздың элекке һауынсыһы. 1971—1975 йылдарҙа [[СССР Юғары Советы]] депутаты. [[Ленин ордены]] кавалеры. Райондың почётлы гражданы (2000)<ref>[https://aurgazy.bashkortostan.ru/district/honorary/ Почетные граждане. Кучкарова Роза Аллаяровна. Администрация муниципального района Аургазинский район. Официальный сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210301162844/https://aurgazy.bashkortostan.ru/district/honorary/ |date=2021-03-01 }}{{ref-ru}}{{V|15|02|2021}}</ref>.

== Тирә-яҡ мөхит ==
''Йылға-күлдәр''
* Ҡасҡын күле
* Төпһөҙкүл күле
* Моҡан күле
* Киндерләр күле
* Түрһәгәҙе йылғаһы
* Набаҡ йылғаһы
Тауҙар
* Ҡыҙҙар тауы<ref>[https://vk.com/doc-73607076_317281216?hash=INwlBoOE7UGfkhhUdkWBBi2QVL8ffS8fggrOoQOLqfT&dl=KiWE8k9GLg0xKmMxk4AxLMhMgRAHAVq69iZ8EmLVYVk Башҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге]</ref>

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://www.gosspravka.ru/02/005/000096.html Материалы ревизских сказок по: Турсагаллина д., Стерлитамакский уезд, 8 башк. к-н; год 1850, фонд И-138, опись 2, дело 663]
* [https://basharchive.ru/census/reviz/66115/ 1834 йылғы ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://vk.com/doc-73607076_317281216?hash=3e176e0ebd6b6f617f&dl=01a911d7b61a599e25 Башҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге]
* {{ИСДБ|страница=51}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}
<references/>

{{Ауырғазы районы ауылдары}}

[[Категория:Ауырғазы районы ауылдары]]
Түрһәгәҙе () — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 175 кеше.
Почта индексы — 453495, ОКАТО коды — 80 205 843 003.

 Географик урыны 
Түрһәгәҙе йылғаһы (Ауырғазы йылғаһы ҡушылдығы) буйында урынлашҡан
 Район үҙәгенә тиклем (Талбазы): 14 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Таштамаҡ): 3 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 43 км

 Тарихы 
Түрһәгәҙе ауылы исеме гидронимдан - йылға исеменән барлыҡҡа килә. Халҡы этник яҡтан ҡатнаш: башҡорттар һәм сыуаштар бергә йәшәгән.  V ревизия буйынса башҡорттар — 138, сыуаштар — 125 кеше. 1813 йылда Мораҙымға 20 ғаилә күсеп китә. Улар араһында 52 йәшлек Байым Мораҙымов, уның улдары: есаул Моратша, йорт сотнигы Ҡотлогилде. Был ике ауылдың туғанлыҡ ептәре тураһында һөйләй.  VIII ревизия 1834 йылда 234 башҡортто, 156 сыуашты асыҡлай. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ, сана, арба яһау менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, училище булған.

 Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше  
Ауылда училище булған. 1906 йылда мәсет, бакалея кибете теркәлгән.

Бөгөнгө көндә төп мәктәп (Толбазы башҡорт гимназияһы филиалы), балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәсет бар.
 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август363 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар242 1959 йыл 15 ғинуар164 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар179 2002 йыл 9 октябрь174 2010 йыл 14 октябрь175849148,052,0

Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - башҡорттар (94 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта .

 Урамдары 

 Мәжит Ғафури урамы  ()
 Йәштәр урамы  ()
 Таулы урам  ()
 Партизан урамы  ()
 Еңеү урамы  ()Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 3 по Республике Башкортостан.

 Билдәле шәхестәре 
 Ҡусҡарова Роза Аллаяр ҡыҙы (1931) — малсылыҡ алдынғыһы, йәмәғәтсе. Ауырғазы районы Чапаев исемендәге колхоздың элекке һауынсыһы. 1971—1975 йылдарҙа СССР Юғары Советы депутаты. Ленин ордены кавалеры. Райондың почётлы гражданы (2000)Почетные граждане. Кучкарова Роза Аллаяровна. Администрация муниципального района Аургазинский район. Официальный сайт .

 Тирә-яҡ мөхит 
Йылға-күлдәр
 Ҡасҡын күле
 Төпһөҙкүл күле
 Моҡан күле
 Киндерләр күле
 Түрһәгәҙе йылғаһы
 Набаҡ йылғаһы
Тауҙар
 Ҡыҙҙар тауыБашҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Материалы ревизских сказок по: Турсагаллина д., Стерлитамакский уезд, 8 башк. к-н; год 1850, фонд И-138, опись 2, дело 663
 1834 йылғы ревизия материалдары
 Башҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге
 

Категория:Ауырғазы районы ауылдары