Үрге Үтәш
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Верхнеутяшево
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Үрге Үтәш}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 55.6382|lat_min = |lat_sec =
 | lon_deg                  = 58.9813|lon_min = |lon_sec =
 | CoordScale               = 
 |размер карты региона     =
 |размер карты района      =
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Балаҡатай районы{{!}}Балаҡатай
 | район в таблице          = 
 |вид поселения            = ауыл биләмәһе
 |поселение                = Үтәш ауыл Советы (Балаҡатай районы){{!}}Үтәш
 |поселение в таблице      =
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Верхнеутяшево | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Верхнеутяшево | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = [[башҡорттар]]
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 452587
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80210837003
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''Үрге Үтәш''' ({{lang-ru|Верхнеутяшево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Балаҡатай районы]]ндағы ауыл. [[Үтәш ауыл Советы (Балаҡатай районы)|Үтәш ауыл Советы]] составына инә. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 248 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Почта индексы — 452587, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80210837003.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Яңы Балаҡатай]]): 9 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Түбәнге Үтәш]]): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Үңкерҙе): 46 км

Үрге Үтәш ауылы [[Әй (йылға)|Әй]] йылғаһы бассейнындағы Атарша йылғаһы буйында, район үҙәге [[Яңы Балаҡатай]] ауылынан көньяҡҡа табан 9 километр һәм Үңкерҙе ([[Силәбе өлкәһе|Силәбе өлкәһе]]) тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 46 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

== Тарихы ==
Үтәш ауылына [[Себер даруғаһы]] Балаҡатай улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Үтәш ауылының атамаһы антропонимдан, йәғни тәүге төпләнеүсе [[Иҫәт провинцияһы]] Балаҡатай улусының отставкалағы сотнигы Үтәш Ҡотлоғужин исеменән. Үтәш ауылы 1717 йылдан билдәле, 1722 йылда үткән I рәүиз материалдарында телгә алына. 

== Биләмә берәмектәренә инеүе ==
<!-- {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100 %;margin:0;" --><!-- Төрөлөп ҡуйыла торған таблица башы -->
{| class="wikitable"
|-
! Теркәү йылы !! Улус, ауыл советы !! Өйәҙ, кантон, район !! Губерна, Республика !! Дәүләт
|-
|[[1920]] || Балаҡатай улус Советы (1918 й.), Үтәш ауыл Советы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||[[Файл:Emblem of the Russian SFSR (1978–1991), Emblem of Russia (1991–1992).svg|20px]] РСФСР
|-
|[[1926]] || Үтәш ауыл Советы (1923 йылдан) || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1935]] || Үтәш ауыл Советы || Балаҡатай районы || Башҡорт АССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1941]] || Үтәш ауыл Советы|| Балаҡатай районы|| Башҡорт АССР-ы || {{СССР}} СССР
|-
|[[1990]] || Үтәш ауыл советы || Балаҡатай районы ||[[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] ||{{Россия}} Рәсәй Федерацияһы
|-

|-
| || || || ||
|}

== Үрге Үтәш ауылының XX быуаттағы һәм хәҙерге үҫеше == 
1905 йылда дөйөм Үтәш ауылындағы 220 йортта — 1254 кеше йәшәгән.

1906 йылда Үтәш ауылында улус идаралығы булған. 2 мәсет, запас иген һаҡлау мөгәзәйе, 4 бакалея кибете иҫәпкә алынған. 

1906 һәм 1913 йылдар араһында Златоуст өйәҙе территорияһында Үтәш ауылынан бүленеп сыҡҡан Үрге Үтәш ауылы барлыҡҡа килә. Ул Атарша йылғаһы буйлап өҫтәрәк урынлаша. Бүлендек ауыл Үрге Үтәш тип исемләнгәнлектән, төп ауыл Түбәнге Үтәш тип атала башлай. Үрге Үтәш ауылы 1919 йылдарға тиклем формалаша.  

1920 йылда Үрге Үтәштең 93 йортонда 465 кеше булһа, төп халыҡ йәшәгән Түбәнге Үтәштең 168 йортонда — 864 башҡорт йәшәгән.

Әлеге ваҡытта ауылда Түбәнге Үтәш урта мәктәбенең филиалы — Үрге Үтәш мәктәбе, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб бар. 

== Халыҡ һаны ==
Үрге Үтәш ауылында [[башҡорттар]] йәшәй (2002).

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1920 йыл 26 август||465||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||321||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||298||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||212||114||98||53,8 %||46,2 %
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||266||141||125||53,0 %||47,0 %
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||248||131||117||52,8 %||47,2 %
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Билдәле кешеләре ==

== Урамдары ==
{{Колонки|3}}
* Әхтәм Ғәзизов урамы ({{lang-ru| Ахтяма Газизова (улица)}})
* Ҡарамалы урамы ({{lang-ru| Карамалинская (улица)}})
* Йәштәр урамы ({{lang-ru| Молодёжная (улица)}})<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/belokatayskiy-rayon/derevnya-verhneutyashevo/ Карта д. Верхнеутяшево. Улицы]</ref>{{Колонки|конец}}

== Тирә-яҡ мөхит ==
; Ер-һыу атамалары

''Тауҙар:'' Буҙатулғантау

''Йылғалар:'' Атарша

''Шишмәләр:''

''Ялан-бесәнлектәр:''

''Таусыҡтар, түбәләр:'' 

''Башҡа урын-ер атамалары:'' 

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Ҡатай]]

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|82604}}
* {{ИСДБ|страница=564}}
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 120—121 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7{{ref-ru}}
 
== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Балаҡатай районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Балаҡатай районы ауылдары]]
Үрге Үтәш () — Башҡортостандың Балаҡатай районындағы ауыл. Үтәш ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 248 кеше. Почта индексы — 452587, ОКАТО коды — 80210837003.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Яңы Балаҡатай): 9 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Түбәнге Үтәш): 3 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Үңкерҙе): 46 км

Үрге Үтәш ауылы Әй йылғаһы бассейнындағы Атарша йылғаһы буйында, район үҙәге Яңы Балаҡатай ауылынан көньяҡҡа табан 9 километр һәм Үңкерҙе (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 46 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Тарихы 
Үтәш ауылына Себер даруғаһы Балаҡатай улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Үтәш ауылының атамаһы антропонимдан, йәғни тәүге төпләнеүсе Иҫәт провинцияһы Балаҡатай улусының отставкалағы сотнигы Үтәш Ҡотлоғужин исеменән. Үтәш ауылы 1717 йылдан билдәле, 1722 йылда үткән I рәүиз материалдарында телгә алына. 

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт1920  Балаҡатай улус Советы (1918 й.), Үтәш ауыл Советы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы 20px РСФСР1926  Үтәш ауыл Советы (1923 йылдан)  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935  Үтәш ауыл Советы  Балаҡатай районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941  Үтәш ауыл Советы Балаҡатай районы Башҡорт АССР-ы   СССР1990  Үтәш ауыл советы  Балаҡатай районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы    

 Үрге Үтәш ауылының XX быуаттағы һәм хәҙерге үҫеше  
1905 йылда дөйөм Үтәш ауылындағы 220 йортта — 1254 кеше йәшәгән.

1906 йылда Үтәш ауылында улус идаралығы булған. 2 мәсет, запас иген һаҡлау мөгәзәйе, 4 бакалея кибете иҫәпкә алынған. 

1906 һәм 1913 йылдар араһында Златоуст өйәҙе территорияһында Үтәш ауылынан бүленеп сыҡҡан Үрге Үтәш ауылы барлыҡҡа килә. Ул Атарша йылғаһы буйлап өҫтәрәк урынлаша. Бүлендек ауыл Үрге Үтәш тип исемләнгәнлектән, төп ауыл Түбәнге Үтәш тип атала башлай. Үрге Үтәш ауылы 1919 йылдарға тиклем формалаша.  

1920 йылда Үрге Үтәштең 93 йортонда 465 кеше булһа, төп халыҡ йәшәгән Түбәнге Үтәштең 168 йортонда — 864 башҡорт йәшәгән.

Әлеге ваҡытта ауылда Түбәнге Үтәш урта мәктәбенең филиалы — Үрге Үтәш мәктәбе, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб бар. 

 Халыҡ һаны 
Үрге Үтәш ауылында башҡорттар йәшәй (2002).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1920 йыл 26 август465 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар321 1959 йыл 15 ғинуар298 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар2121149853,8 %46,2 % 2002 йыл 9 октябрь26614112553,0 %47,0 % 2010 йыл 14 октябрь24813111752,8 %47,2 %

 Билдәле кешеләре 

 Урамдары 

 Әхтәм Ғәзизов урамы ()
 Ҡарамалы урамы ()
 Йәштәр урамы ()Карта д. Верхнеутяшево. Улицы

 Тирә-яҡ мөхит 
 Ер-һыу атамалары

Тауҙар: Буҙатулғантау

Йылғалар: Атарша

Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр: 

Башҡа урын-ер атамалары: 

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Ҡатай

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

 Һылтанмалар 
 
 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 120—121 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7
 
 Иҫкәрмәләр 

Категория:Балаҡатай районы ауылдары