3 март
{{Ук}}
'''3 март''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 62-се ([[кәбисә йыл]]ында 63-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 303 көн ҡала.
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-03-01}}
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || 
== {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == 
;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара 
* {{БМО флагы}} [[БМО]]: Бөтә донъя ҡырағай тәбиғәт көнө.
* {{Ер}} [[Ер]]: Ҡолаҡ һаулығын һәм ишетеү һәләтен һаҡлау көнө. 
;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли 
* {{Флагификация|Болгария}}: Болгарияның [[Ғосман империяһы|ғосман иҙеүенән]] азат ителеү көнө.
* {{Флагификация|Грузия}}: Әсәләр көнө.
* {{Флагификация|Киргизия}}: Флаг көнө.
;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри
* {{Ер}} [[Ер]]: Бөтә донъя яҙыусылар көнө.
* {{Флагификация|Россия}}: Милли гвардия ғәскәрҙәренең диңгеҙ частары көнө.
}}</onlyinclude> 
== {{Ваҡиғалар}} ==
* 1067 йыл: Немига йылғаһы янындағы алыш менән бәйле йылъяҙмала тәүге тапҡыр [[Минск]] телгә алына.
* 1613 йыл: Ун алты йәшлек Михаил Федорович Земство соборы тарафынан батша итеп һайлана һәм Романовтар динстияһына нигеҙ һала.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* 1639 йыл: [[Бостон]]да ([[АҠШ]]) асылған колледж меценат Джон Гарвард исемен ала.
* [[1802]]: [[Вена]] гәзитендә [[Людвиг ван Бетховен|Бетховендың]] 12-се, 13-сө һәм 14-се сонаталарының баҫылып сығыуы тураһында хәбәр ителә, аҙаҡҡыһы һуңынан «Ай сонатаһы» тип атала.
* [[1804]]: [[Александр I]] крәҫтиәндәрҙе ерһеҙ һатыуҙы тыйған, уларға алпауыт рөхсәтенән тыш никахҡа инергә рөхсәт иткән һәм алпауыттарҙың крәҫтиәндәрҙе язаға тарттырыу хоҡуғын сикләгән ҡарар сығара.
* [[1837]]: АҠШ Техас Республикаһының бойондороҡһоҙлоғон таный.
* [[1845]]: [[Флорида]] АҠШ-тың 27-се штаты итеп иғлан ителә.
* [[1861]]: [[Александр II]] үҙенең манифесы менән Рәсәйҙә крепостной хоҡуҡты юҡҡа сығара.
* [[1863]]: АҠШ Милли фәндәр академияһы ойошторола.
* [[1864]]: Александр II поляк крәҫтиәндәренә ер биреү тураһында тураһында ҡарар сығара, [[Польша]]ла аграр реформа башлана.
* [[1866]]: [[Киев]]та асыҡ китапхана булдырыла (хәҙер ул [[Украина]]ның Милли парламент китапханаһы).
* [[1875]]: [[Париж]]да [[Кармен (опера)|«Кармен» операһының]] тәүге премьераһы уңышһыҙ тамамлана.
* [[1875]]: [[Монреаль|Монреалдең]] «Виктория» һырғалағында [[шайбалы хоккей]] буйынса тәүге рәсми уйын үтә.
* [[1876]]: [[Коканд ханлығы]] Фирғәнә өлкәһе исеме менән [[Рәсәй империяһы]]на ҡушыла.
* [[1878]]: Рәсәй һәм Төркиә араһында Сан-Стефан солох килешеүе төҙөлә. [[Ғосман империяһы]] составында Бөйөк Болгария кенәзлеге төҙөлә, ул Рәсәй йоғонтоһонда була.
* [[1905]]: Николай II сиркәү реформаһын һәм башҡа үҙгәртеүҙәр үткәрергә, кәңәш биреү хоҡуғына эйә дума саҡыртырға вәғәҙә итә.
* [[1911]]: Мургаб йылғаһында 2,2 млрд м³ күләмендә иң ҙур ишелеү һөҙөмтәһендә 567 м бейеклек тәбиғи быуа һәм Сарез күле барлыҡҡа килә.
* [[1913]]: [[Вашингтон (Колумбия федераль округы)|Вашингтонда]] [[АҠШ президенты]] инаугурацияһынан көн элгәре илдең бөтә граждандарына тигеҙ һайлау хоҡуғын талап иткән 5000 ҡатын-ҡыҙҙан торған демонстрация үтә.
* [[1917]]: 3—4 мартта Киевта Украин халыҡ республикаһының Үҙәк радаһы ойошторола.
* [[1918]]: [[Совет Рәсәйе]] хөкүмәте [[Германия]], [[Австро-Венгрия]], [[Ғосман империяһы]] һәм [[Болгария]] менән сепаратив солох килешеүе төҙөй.
* [[1918]]: «Знамя труда» гәзитендә Александр Блоктың «Ун ике» поэмаһы донъя күрә.
* [[1919]]: [[ФСБ|Башҡортостандың ғәҙәттән тыш комиссияһы]] (БашЧК) ойошторола.
* [[1919]]: [[Ванкувер]]ҙан ([[Канада]]) [[Сиэтл]]ға ([[АҠШ]]) тәүге халыҡ-ара авиапочта ебәрелә.
* [[1920]]: [[Мәскәү]]ҙә Матбуғат йорто асыла.
* [[1921]]: [[Канада]] физиологы Фредерик Грант Бантинг һөнәрҙәштәре менән инсулин гормонын аса, бының өсөн 1923 йылда уға [[Нобель премияһы]] бирелә.
* [[1923]]: [[Нью-Йорк]]та «Time» яңылыҡтар аҙналыҡ гәзите һатыуға сыға, һуңынан популяр журналға әүерелә.
* [[1923]]: Буласаҡ Моссовет исемендәге театр труппаһы рәсми рәүештә театр статусы ала.
* [[1924]]: Төрөк милли ассамблеяһы Ғосман династияһын бөтөрә, хәлифлекте һәм башҡа дини хакимлыҡ органдарын яба һәм донъяуи уҡыу йорттары буйынса комиссариат булдыра.
* [[1924]]:  [[Германия]] [[Төркиә]] менән дуҫлыҡ тураһында килешеү төҙөй.
* [[1931]]: Фрэнсис Скотт Ки 1812 (4?) йылда яҙған «Йондоҙло-буйлы байраҡ» шиғыры АҠШ Конгресы тарафынан Америка гимнының тексы булараҡ ҡабул ителә.
* [[1933]]: Потсдамда [[Адольф Гитлер|Гитлер]] [[Өсөнсө рейх]]тың барлыҡҡа килеүе хаҡында хәбәр итә.
* [[1937]]: Фирҡәнең Үҙәк Комитеты пленумында [[Сталин Иосиф Виссарионович|Сталин]] [[социализм]] нигеҙҙәре нығынған һайын синфи көрәш киҫкенләшә тигән теоретик тезисты нигеҙләй.
* [[1944]]: СССР Юғары Советы Президиумы I һәм II дәрәжә Ушаков ордены, I һәм II дәрәжә Нахимов ордены, Нахимов һәм Ушаков миҙалдары булдыра.
* [[1944]]: [[Париж]] сәхнәһендә йырсы Ив Монтан тәүге тапҡыр сығыш яһай.
* [[1945]]: [[Львов]] өлкә картина галереяһы асыла.
* [[1947]]: Тергеҙелгән Днепр ГЭС-ының беренсе агрегаты эшләй башлай.
* [[1955]]: [[Элвис Пресли]] тәүге тапҡыр [[телевидение]]ла күренә.
* [[1963]]: [[Нефтекама]]ға ҡала статусы бирелә.
* [[1969]]: «Дүртөйлө электр һәм йылылыҡ селтәрҙәре» предприятиеһы ойошторола.
* [[1965]]: [[Ботсвана|Бечуаналенд]] британ [[Колониализм|колонияһына]] үҙидара бирелә. Серетсе Кхама премьер-министр вазифаһын ала.
* [[1980]]: Йәҙрә материалын физик яҡлау тураһында халыҡ-ара конвенцияға ҡул ҡуйыла (1987 йылдың 1 ноябрендә үҙ көсөнә инә).
* [[1987]]: Мәскәүҙә [[урыҫ теле]]ндәге «Бурда» журналының презентацияһы үтә.
* [[1995]]: [[Арал диңгеҙе]]н ҡотҡарыу халыҡ-ара берлеге ойошторола.
* [[1997]]: Rambler’s Top100 рейтинг системаһы эшләй башлай.
* [[2005]]: Стив Фоссетт «Scaled Composites Virgin Atlantic GlobalFlyer» самолетында [[Ер]] тирәләй донъяла тәүге булып яңғыҙ туҡталышһыҙ авиаосош яһай.  }}

== {{Тыуым}} ==
=== Башҡортостан менән бәйле шәхестәр ===
==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || 
* [[Кумылганов Александр Семенович]] (1940), нефть тармағы ветераны, хужалыҡ эшмәкәре. 1965—1981 йылдарҙа [[Туймазы]] нефть үткәргестәре идаралығының өлкән механигы, артабан ошо һәм Ҡурған идаралығының начальник урынбаҫары, 1981—2000 йылдарҙа СССР Нефть сәнәғәте министрлығының «Главтранснефть» идаралығының, артабан «Транснефть» компанияһының беренсе  вице-президенты. 1967 йылда [[Өфө нефть институты]]н тамамлаусы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған нефтсеһе (2000). [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Һарытау өлкәһе]]нән.
* [[Әхмәҙишина Лилиә Рифғәт ҡыҙы]] (1955), ветеран-педагог, [[Салауат (ҡала)|Салауат ҡалаһы]] 7-се  урта мәктәбенең элекке директоры. Рәсәй Федерацияһының  почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның мәғариф отличнигы. Сығышы менән ошо ҡаланан. 
}}</onlyinclude>

==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || 
* [[Ғүмәров Фәйзи Муллағәли улы]] (1926—27.07.2002), комсомол һәм [[КПСС|партия]] органдары хеҙмәткәре, журналист һәм шағир. [[Бөйөк Ватан һуғышы|Бөйөк Ватан]] һәм 1945 йылғы совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. 1965—1987 йылдарҙа [[Стәрлебаш районы|Стәрлебаш район]] гәзите мөхәррире. 1957 йылдан — СССР Журналистар союзы, 1971 йылдан — [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. 2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры (1985). [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1986). Стәрлебаш районының Аҡмулла исемендәге премияһының беренсе лауреаты (1995).
* [[Шик Василий Никитович]] (1931), хужалыҡ эшмәкәре, [[фән|ғалим]]-[[Химик технология|химик-технолог]]. 1950—2001 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ]] ҡалаһындағы «Авангард» заводының яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1955 йылдан начальник, 1961 йылдан баш инженер урынбаҫары, 1969 йылдан  директор, 1985 йылдан граждандар оборонаһы штабы начальнигы. Техник фәндәр кандидаты (1973). [[Октябрь Революцияһы ордены|Октябрь Революцияһы]] (1981), ике [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1971, 1976) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1965) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Украина]]ның [[Чернигов өлкәһе]] Новгород-Северский район Лариновка ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Шакиров Миҙхәт Әхмәт улы]] (1941—21.03.2006), хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1982—1993 йылдарҙа төҙөлөүсе Башҡортостан атом электр станцияһы директоры, 1993—2002 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте]] премьер-министры урынбаҫары. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] һәм Башҡортостан Республикаһының 2-се саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған энергетигы, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы химигы һәм Рәсәй яғыулыҡ-энергетика комплексының почётлы хеҙмәткәре. 
* [[Фәхретдинов Ривал Нуретдин улы]] (1946), хеҙмәт ветераны, [[фән|ғалим]]-[[биолог]]. 2010 йылдан [[Мәскәү]] ҡалаһындағы  «“ХимСервисИнжинирг” киң профилле компанияһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең генераль директоры. Химия фәндәре докторы (1994), профессор (1996). Ленин комсомолы (1979) һәм Рәсәй нефть һәм газ инженерҙарының «Золотой РОСИНГ» йәмғиәте премияһы лауреаты (2004).
* [[Шәйхисламов Арсен Фәйзулла улы]] (1976—9.12.2020), [[театр]] артисы, йәмәғәтсе. 1997 йылдан [[Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры]] актёры, 2012 йылдан театрҙың профсоюз комитеты рәйесе. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы]] (2019). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Баймаҡ районы]] [[Татлыбай]] ауылынан.  }}
}}</onlyinclude>

==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || 
* [[Ғарипов Исмәғил Мәсәлим улы]] (1907—9.05.1993), [[Геология|геолог]], Учалы еҙ колчеданы ятҡылығын асыусыларҙың береһе. 1954—1973 йылдарҙа Учалы руднигының өлкән геологы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, капитан. [[Ленин ордены|Ленин]] (1961), [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Ҡыҙыл Байраҡ]] (1945), 1-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] (1985) һәм [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] (1944) ордендары кавалеры. [[Учалы]] ҡалаһы һәм [[Учалы районы]]ның почётлы гражданы (1973). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Нуриман районы]] [[Байгилде (Нуриман районы)|Байгилде]] ауылынан.
* [[Рыцева Пелагия Леонтьева]] (1932—1997), [[малсылыҡ]] алдынғыһы. 1948—1985 йылдарҙа [[Баҡалы районы]] «Ленин юлы» һәм «Яңы тормош» колхоздары һауынсыһы. [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1971) һәм 3-сө дәрәжә [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт Даны]] (1975) ордендары кавалеры. 1975—1979 йылдарҙа район Советы депутаты. Сығышы менән ошо райондың [[Яңы Илек (Баҡалы районы)|Яңы Илек]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Баһманов Әнәс Абдрахман улы]] (1937), [[фән]] ветераны, ғалим-инженер-механик. 1969 йылдан [[Өфө]]ләге Энергия ресурстарын транспортлау проблемалары институтының (ИПТЭР) ғилми хеҙмәткәре, 1974 йылдан — сектор, 1983 йылдан — лаборатория мөдире, 1987 йылдан — өлкән, 1993 йылдан — төп ғилми хеҙмәткәр, 2003 йылдан — бүлек мөдире; 2008 йылдан — Нефть-газ промыслалары проблемалары һәм ресурстарҙы һаҡлап тотоноу үҙәгенең директор урынбаҫары. Техник фәндәр кандидаты (2006). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (2011), [[СССР]]-ҙың уйлап табыусыһы (1980). Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы (2009), И. М. Губкин исемендәге премия (2002) лауреаты.
* [[Ғәйнуллина Фатима Ғәйнулла ҡыҙы]] (1937), [[мәҙәниәт]] өлкәһе һәм [[Муниципаль район|муниципаль хеҙмәт]] ветераны. [[Бөрйән районы|Бөрйән район]] Советы башҡарма комитеты мәҙәниәт бүлегенең элекке мөдире. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Сығышы менән ошо райондан. Йырсы [[Әлфиә Юлсурина]]ның әсәһе.
* [[Миянова Ләлә Ғөбәйҙулла ҡыҙы]] (1937), [[Педагогика|педагогик]] хеҙмәт ветераны. 1968 йылдан [[Салауат (ҡала)|Салауат ҡалаһының]] 38-се балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе, 1996—2007 йылдарҙа 35-се балалар баҡсаһы мөдире. [[РСФСР]]-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1984). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Ғафури районы]] [[Яңы Бурлы]] ауылынан.
* [[Сәйфуллин Рәсүл Нәҡип улы]] (1937—1999), [[малсылыҡ]] алдынғыһы. 1957—1999 йылдарҙа [[Хәйбулла районы]] «Маҡан» совхозының [[һарыҡ]] көтөүсеһе. 2-се һәм 3-сө дәрәжә [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры. Сығышы менән ошо райондан.
* [[Далуев Николай Семёнович]] (1952), [[спорт]] һәм муниципаль хеҙмәт ветераны. 1994 йылдан [[Күмертау]] ҡала хакимиәтенең физкультура һәм спорт буйынса комитет рәйесе. 2004—2010 йылдарҙа «Баштрансгаз» йәмғиәтенең ошо ҡалалағы «Прометей» спорт-һауыҡтырыу клубы етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре. 
* [[Сәғитов Риза Мирза улы]] (1952), хеҙмәт ветераны. 1992—2002 йылдарҙа Башҡортостан шахта ҡаҙыу идаралығының генераль директоры, Экологик, технологик һәм атом күҙәтеүе буйынса федераль хеҙмәттең Урал буйы идаралығы начальнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған шахтёры (2008). Сығышы менән [[Сибай]] ҡалаһынан.
* [[Фазылов Рәйес Нурлый улы]] (1952—25.10.2016), [[нефть|нефтсе]]. 1976—2012 йылдарҙа «Саҡмағошнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы операторы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы нефтсеһе. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Дүртөйлө районы]] [[Иҫке Байыш]] ауылынан.
* [[Салауат Низаметдинов]] (1957—29.07.2013), композитор, йәмәғәтсе. [[1983 йыл]]дан [[СССР]] Композиторҙар союзы ағзаһы. 2005—2009 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Композиторҙар союзы рәйесе. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2003) һәм Башҡорт АССР‑ының (1988) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. [[Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр премияһы]] (1988) лауреаты.
* [[Насипов Таһир Мәүил улы]] (1972), нефть сәнәғәт хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 1994 йылдан [[«Башнефть» берекмәһе]]нең [[Өфө нефть эшкәртеү заводы]]ның операторы, ҡоролма начальнигы, әйҙәүсе инхенер-технологы, 2009 йылдан — төрлө производстволар, 2017 йылдан — производство майҙансығы начальнигы. Башҡортостан Республикаһының алтынсы саҡырылыш (2018—2023) Дәүләт Йыйылышы  — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (2017). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.
* [[Зубарев Андрей Сергеевич]] (1987), [[спорт]]сы, [[шайбалы хоккей|хоккейсы]]. Өфөнөң [[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|«Салауат Юлаев» хоккей командаһы]] һаҡсыһы. [[Ер|Донъя]] (2014) һәм [[Ҡышҡы Олимпия уйындары|Олимпия уйындары]] (2018) чемпионы. [[Почёт ордены (Рәсәй)|Почёт]] (2014) һәм [[Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй)|Дуҫлыҡ]] (2018) ордендары кавалеры.   }}
}}</onlyinclude>

==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || 
* [[Йәнбирҙин Морат Аллабирҙе улы]] (1933), механизатор. 1993 йылға тиклем [[Баймаҡ районы]] Фрунзе исемендәге колхоз тракторсыһы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1971). Сығышы менән ошо райондың [[Ишмырҙа]] ауылынан.
* [[Әхмәтов Радик Рәхимйән улы]] (1933—9.08.2008), [[фән|ғалим]]-[[Биохимия|биохимик]], биотехнолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1981—1985 йылдарҙа [[РФА ӨФҮ Биология институты|Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Биология институты]] директоры. Биология фәндәре докторы (1976), профессор (1986). [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1975), [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1975). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Дыуан районы]] районы [[Өлкөндө]] ауылынан. 
* [[Хисмәтуллин Сәхи Нәби улы]] (1938), [[Педагогика|педагог]], [[мәғариф]], [[КПСС|партия]] һәм [[Муниципаль район|урындағы башҡарма органдар]] хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 1967 йылдан [[Туймазы районы]] [[Ҡандра]] урта мәктәбе уҡытыусыһы, директор урынбаҫары; 1970 йылдан [[КПСС]]-тың [[Туймазы]] [[ҡала]] комитеты инструкторы, ойоштороу бүлеге мөдире; 1985 йылдан ҡала советы башҡарма комитетының эштәр идарасыһы. 1996—1999 йылдарҙа район һәм ҡала башҡорттары ҡоролтайы рәйесе. «Оҙон көй» конкурсын ойоштороусы. [[БАССР Юғары Советы|Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1988). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1998). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Әбйәлил районы]]ның [[Ишкилде]] ауылынан.
* [[Муллағәлиев Файлас Кәшби улы]] (1943), партия һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1980—1990 йылдарҙа КПСС-тың [[Кушнаренко районы|Кушнаренко район]] комитетының беренсе секретары. [[Октябрь Революцияһы ордены|Октябрь революцияһы]] һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары кавалеры. [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған агрономы. Райондың почётлы гражданы. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Таңһылыу Ҡарамышева]] (1948), [[Шиғриәт|шағир]] һәм [[Журналистика|журналист]]. 1984 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2001). [[Рәми Ғарипов исемендәге премия]] лауреаты. 
* [[Нәбиуллин Рәжәп Байғондо улы]] (1958), [[фән—ғалим]]-[[урман]]сылыҡ белгесе, [[дәүләт]] һәм хужалыҡ эшмәкәре. 2008—2014 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының урман хужалығы министры. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты. Башҡортостандың атҡаҙанған урмансыһы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Ишембай районы]] [[Ҡалыуайыры (Ишембай районы)|Ҡалыуайыры]] ауылынан. 
* [[Аралбаев Фәннүр Фәррәх улы]] (1968), педагог, [[спорт]]сы, [[көрәш]]се, һәүәҫкәр [[йыр]]сы. 1995 йылдан [[Баймаҡ районы]]  [[Буранбай]] мәктәбе уҡытыусыһы. [[Милли көрәш]] һәм [[өҫтәл теннисы]] буйынса төрлө кимәл ярыштар еңеүсеһе һәм призёры, [[Башҡорт йыры|башҡорт йырҙарын]] башҡарыусыларың ижади конкурстары лауреаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2006). Сығышы менән ошо ауылдан. 
* [[Ғәлина Алһыу Вәнзир ҡыҙы]] (1973), [[театр]] артисы. 1996 йылдан [[Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры]] актёры. [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (2019). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Балтас районы]] [[Иҫке Илекәй]] ауылынан.  }} 
}}</onlyinclude>

==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || 
* [[Ашҡаҙарский (Ҡудашев) Ильясбәк Батыргәрәй улы]] (1884—31.12.1942), [[театр]] актёры, режиссёр, [[скрипка]]сы. 1906 йылда [[Ырымбур]]ҙа театр труппаһы ойоштороусы. 1920 йылдарҙан һуң Ырымбур һәм [[Ҡазан]] театрҙары, [[Татар АССР-ы]]ның [[мәҙәниәт]] һәм [[сәнғәт]] учреждениелары хеҙмәткәре. [[Хеҙмәт Геройы]] (1926). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Шишмә районы]] [[Шөңгәккүл]] [[ауыл]]ынан. 
* [[Рыҫҡолов Ғәббәс Шәйхислам улы]] (1894—8.12.1937), [[Беренсе донъя һуғышы|Беренсе донъя]], [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы|граждандар һуғышы]] һәм 1920 йылдағы совет-поляк һуғыштарында ҡатнашыусы. 1919—1920 йылдарҙа [[Муса Мортазин]]дың [[Башҡорт айырым кавалерия бригадаһы]]ның эскадрон командиры. 1931—1935 йылдарҙа [[Әбйәлил районы|Әбйәлил]], [[Учалы районы|Учалы]] һәм [[Мәсетле районы|Мәсетле]] район Советтары башҡарма комитеты рәйесе. Георгий тәреһе һәм [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры. Сәйәси золом ҡорбаны. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы [[Ярлыҡап]] ауылынан. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Матвиевский Павел Евменович]] (1904—3.03.1987), [[тарих]]сы-[[фән|ғалим]]. 1940 йылдан [[Ырымбур дәүләт педагогия институты]] [[уҡытыусы]]һы, шул иҫәптән 1943—1970 йылдарҙа [[СССР]] [[тарих]]ы кафедраһы мөдире, 1941—1946 йылдарҙа тарих факультеты деканы, 1950—1955 йылдарҙа институттың фәнни эштәр буйынса проректоры. Ғилми тикшеренеүҙәре тау сәнәғәте, крәҫтиән һәм эшселәр хәрәкәте, [[1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы]] ваҡиғаларына арналған. Тарих фәндәре кандидаты (1943), профессор (1966). Сығышы менән Полтава губернаһы Бобрик ауылынан.
* [[Салауат Галин]] (1934—29.03.2010), фольклорсы-ғалим, [[педагогика|педагог]]-методист һәм [[яҙыусы]]. 1977—1983 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институты]] проректоры, 1988—2010 йылдарҙа Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институтының кафедра мөдире. 1975 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. [[Рәсәй Федерацияһы]] Гуманитар фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (академигы), [[филология]] [[фән докторы|фәндәре докторы]] (1995), профессор (1995). [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1980). [[Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр премияһы]] (1968) һәм Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең [[мәғариф]] өлкәһендәге премияһы лауреаты (2001).
* [[Брюханов Анатолий Михайлович]] (1939—11.10.2008), [[инженерлыҡ эше|инженер-механик]]-ғалим. 1974 йылдан [[Өфө авиация институты]]ның лаборатория мөдире. Техник фәндәр кандидаты (1982). Рәсәй Федерацияһының (1997) һәм Башҡорт АССР-ының (1976) атҡаҙанған уйлап табыусыһы. Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте премияһы лауреаты (1998). Сығышы менән [[Өфө]] [[ҡала]]һынан.
* [[Үтәмешев Рәжәп Ашираф улы]] (1939), [[төҙөлөш|төҙөүсе]]. 1957—1997 йылдарҙа [[Сибай]] ҡалаһындағы «Башмедьстрой» ойошмаһы прорабы, балта оҫтаһы, ташсыһы һәм ташсы-монтажсыһы. [[РСФСР]]-ҙың (1982) һәм Башҡорт АССР-ының (1973) атҡаҙанған төҙөүсеһе. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Баймаҡ районы]] [[Әмин (Баймаҡ районы)|Әмин]] ауылынан. 
* [[Ғатауллин Раил Рәфҡәт улы]] (1959, химик-ғалим, уйлап табыусы. 1987 йылдан Өфөләге [[Органик химия институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)|Органик химия институты]] хеҙмәткәре, 2004 йылдан — төп ғилми хеҙмәткәр. Химия фәндәре докторы (2004), профессор (2006).
* [[Шәйхенурова Илзиәр Мәхмүт ҡыҙы]] (1959), шәфҡәт туташы. Өфөләге 13-сө ҡала клиник дауаханаһы пульмонология бүлегенең өлкән шәфҡәт туташы. Башҡортостандың атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре. [[Рәсәй]]ҙең һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2020). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.
* [[Щипачёв Андрей Михайлович]] (1959), инженер‑механик-ғалим. 2005 йылдан [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]], 2017 йылдан — [[Санкт-Петербург]] Тау институты уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2001), профессор (2007). Башҡортостан Республикаһының Рәссамдар ижади союзы ағзаһы (2003). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан. 
* [[Арьков Валентин Юльевич]] (1964), электрон техника инженеры-ғалим. 1986 йылдан (өҙөклөктәр менән) Өфө авиация институты, Өфө дәүләт авиация техник университеты һәм [[Өфө фән һәм технологиялар университеты]] уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2002), профессор. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.  
* [[Ришат Төхвәтуллин]] (1989), эстрада [[йыр]]сыһы. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы|Башҡортостан Республикаһының]] (2018) һәм [[Татарстан Республикаһы]]ның (2020) атҡаҙанған артисы.  }}
}}</onlyinclude>

=== Дөйөм исемлек ===
''<categorytree depth="0">Категория:3 мартта тыуғандар</categorytree>''
* [[1823]]: [[Константин Дмитриевич Ушинский]], [[Рәсәй империяһы]] педагогы, фәнни [[педагогика]]ға нигеҙ һалыусы.
* [[1845]]: Георг Кантор, [[Германия]] математигы, күмәклектәр теорияһын эшләүсе.
* [[1860]]: Алексей Фаворский, Рәсәй империяһы һәм [[СССР]] ғалим-химик-органигы, академик, [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1945).
* [[1885]]: Лев Щерба, Рәсәй империяһы һәм СССР ғалим-филологы, педагог, академик.
* [[1888]]: [[Наталена Королёва]], [[Украина]] яҙыусыһы.
* [[1907]]: Владимир Векслер, синхрофазотрон уйлап табыусы.

== {{Үлем}} == 
''<categorytree depth="0">Категория:3 мартта вафат булғандар</categorytree>''
* [[1703]]: Роберт Гук, [[Бөйөк Британия]] физигы, химик, математик, астроном, биолог, уйлап табыусы һәм архитектор.

== {{Йыл көндәре}} ==
{{Календарь}}
{{Айҙар}}

[[Категория:Йыл көндәре|В03]]
[[Категория:3 март]]
3 март — григориан стиле буйынса йылдың 62-се (кәбисә йылында 63-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 303 көн ҡала.

 
  
 1067 йыл: Немига йылғаһы янындағы алыш менән бәйле йылъяҙмала тәүге тапҡыр Минск телгә алына.
 1613 йыл: Ун алты йәшлек Михаил Федорович Земство соборы тарафынан батша итеп һайлана һәм Романовтар динстияһына нигеҙ һала.

  
 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр 
 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 Дөйөм исемлек 

 1823: Константин Дмитриевич Ушинский, Рәсәй империяһы педагогы, фәнни педагогикаға нигеҙ һалыусы.
 1845: Георг Кантор, Германия математигы, күмәклектәр теорияһын эшләүсе.
 1860: Алексей Фаворский, Рәсәй империяһы һәм СССР ғалим-химик-органигы, академик, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1945).
 1885: Лев Щерба, Рәсәй империяһы һәм СССР ғалим-филологы, педагог, академик.
 1888: Наталена Королёва, Украина яҙыусыһы.
 1907: Владимир Векслер, синхрофазотрон уйлап табыусы.

   

 1703: Роберт Гук, Бөйөк Британия физигы, химик, математик, астроном, биолог, уйлап табыусы һәм архитектор.

  

В03
Категория:3 март