Инйәр (ауыл)
{{Ук}}

{{БМ|Инйәр (мәғәнәләр)}}
'''Инйәр''' ({{lang-ru|Инзер}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Белорет районы]]ндағы ауыл. [[Инйәр ауыл советы]]ның үҙәге.

[[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 4329 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Почта индексы — 453560, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80211820001.

== Халыҡ һаны ==
{{ Население | Инзер (Белорецкий район) }}
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''

== Географик урыны ==
[[File:Девлеткильдеев Мотив инзерского завода 1928.jpg|thumb|200px|слева|Ҡасим Дәүләткилдеев. Инйәр заводы мотивтары 1928]]
Ҡасаба Инйәр йылғаһы буйында урынлашҡан, уның ситендә Кесе Инйәр һәм Оло Инйәр йылғалары ҡушыла.

Инйәр аша 80К-031 Өфө — Белорет автомобиль трассаһы үтә. Инйәр тимер юлы станцияһы бар.  
* Район үҙәгенә тиклем ([[Белорет]]): 85 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Инйәр): 0 км

== Тарихы ==
[[File:Завербованные на Инзерский завод девушки с усмангалинцами. Сидят родители Г. Ситдыковой.jpg|thumb|Инйәр заводына вербовка менән ебәрелгән ҡыҙҙар һәм ауыл егеттәре.1951 йыл]]
ХVIII быуат аҙағында әлеге Инйәр ауылы урынында Хәсән тип аталған башҡорт ауылы булған. 1795 йылғы халыҡ һанын алғанда 30 йорт-ихата теркәлгән, ҡатай ырыуы башҡорттары йәшәй.

Инйәр ауылы (ҡасаба ла булып алған)  1859 йылда барлыҡҡа килгән тип һанайҙар. Тап шул ваҡытта урман менән кәсеп итеүсе сәнәғәтселәр килеп сыҡҡан, улар артынан тау сәнәғәте  әһелдәре килгән. Суйын иретеү заводы асҡандар. 

Хәсән ауылы иһә йылға ағымынан түбәнгәрәк күсенеп, [[Яңы Хәсән]] ауылы булып киткән

Инйәрҙәр күп йылдар ошо заводта эшләгән, завод өсөн ағас ҡырҡҡан,  шул уҡ ваҡытта арыш, тары, ҡарабойҙай үҫтергән. 

[[1927 йыл]]да тәүге паровоз килгән.  Ҡасабала төбәктәге  башҡа ауылдарҙан алда  радио, боҫтан эшләгән электр станцияһы, балалар баҡсаһы һәм яслиҙар, клуб һәм кино донъя күргән.

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәм унан һуң да бер нисә йыл Инйәр йылғаһы буйында цех - күмер әҙерләү мейестәре ({{lang-ru|углежжение}}) булған; унда ағас яндырып, Белорет металлургия заводы өсөн күмер етештергәндәр. Заводҡа эшкә республиканың төрлө яҡтарынан йәштәрҙе (башлыса ҡыҙҙар) йыйып килтергәндәр <ref>Гүзәл Ситдиҡова.Үҙ Ҡояшым, үҙ Айым: шиғри әкиәт, мәҡәлдәр донъяһы, яҙмышнамә. — Өфө: Китап, 2002. — 240 б.</ref>  . Күмер яндырған урын әле лә ҡарайып күренеп ята.

[[1972 йыл]]да [[Ҡарлыман (Ҡырмыҫҡалы районы)|Ҡарламан]]дан [[Белорет]]ҡа киң колеялы тимер юл Өфө яғынан Белоретҡа шоссе юл һалыныу ҡасаба тормошона ла ҙур үҙгәрештәр индерә<ref>Инзер http://nasledie-sela.ru/places/BAK/1479/11827/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180606092644/http://nasledie-sela.ru/places/BAK/1479/11827/ |date=2018-06-06 }}.</ref>

=== Инйәр бөгөн ===
{{main|Инйәр ауыл советы}}
Инйәр күп милләтле һәм күп телле төйәк. Бында бөгөн 30-ҙан ашыу милләт кешеһе йәшәй.

Әлеге көндә Инйәр ауыл советы – Белорет районының иң ҙур урындағы  хакимиәте булып тора: уға 21 ауыл инә.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Алтынбаев Рәнис Рәйес улы]] (18.08.1976), дәүләт эшмәкәре, ғалим, ҡурайсы-педагог. 2011 йылдан [[Башҡортостан Республикаһы]]ның мәҙәниәт министры урынбаҫары. Филология фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2019).
* [[Качалкова Ольга Александровна]] (2.06.1979), спортсы. Йәйге биатлон буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1999). Европа чемпионы (2 тапҡыр, 1998)<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/6667-kachalkova-olga-aleksandrovna Башҡорт энциклопедияһы — Качалкова Ольга Александровна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421160039/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/6667-kachalkova-olga-aleksandrovna |date=2016-04-21 }}{{V|31|05|2019}}</ref>.
* [[Ситдиҡова Гүзәл Рамаҙан ҡыҙы]] (10.06.1952), яҙыусы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы, Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге республика дәүләт премияһы лауреаты.
* [[Әлибаева Ләлә Әмирйән ҡыҙы]] (4.03.1949), һаулыҡ һаҡлау өлкәһе һәм профсоюз эшмәкәре. 2002— ... йылдарҙа Инйәр участка дауаханаһының баш табибы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1998) һәм почётлы доноры.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} 
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/4127-inj-r-beloret-r-nynda-y-auyl}}{{V|3|03|2019}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}


{{Белорет районы ауылдары}}

[[Категория:Белорет районы ауылдары]]
Инйәр () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. Инйәр ауыл советының үҙәге.

2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 4329 кеше. Почта индексы — 453560, ОКАТО коды — 80211820001.

 Халыҡ һаны 

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)

 Географик урыны 
thumb|200px|слева|Ҡасим Дәүләткилдеев. Инйәр заводы мотивтары 1928
Ҡасаба Инйәр йылғаһы буйында урынлашҡан, уның ситендә Кесе Инйәр һәм Оло Инйәр йылғалары ҡушыла.

Инйәр аша 80К-031 Өфө — Белорет автомобиль трассаһы үтә. Инйәр тимер юлы станцияһы бар.  
 Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 85 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Инйәр): 0 км

 Тарихы 
thumb|Инйәр заводына вербовка менән ебәрелгән ҡыҙҙар һәм ауыл егеттәре.1951 йыл
ХVIII быуат аҙағында әлеге Инйәр ауылы урынында Хәсән тип аталған башҡорт ауылы булған. 1795 йылғы халыҡ һанын алғанда 30 йорт-ихата теркәлгән, ҡатай ырыуы башҡорттары йәшәй.

Инйәр ауылы (ҡасаба ла булып алған)  1859 йылда барлыҡҡа килгән тип һанайҙар. Тап шул ваҡытта урман менән кәсеп итеүсе сәнәғәтселәр килеп сыҡҡан, улар артынан тау сәнәғәте  әһелдәре килгән. Суйын иретеү заводы асҡандар. 

Хәсән ауылы иһә йылға ағымынан түбәнгәрәк күсенеп, Яңы Хәсән ауылы булып киткән

Инйәрҙәр күп йылдар ошо заводта эшләгән, завод өсөн ағас ҡырҡҡан,  шул уҡ ваҡытта арыш, тары, ҡарабойҙай үҫтергән. 

1927 йылда тәүге паровоз килгән.  Ҡасабала төбәктәге  башҡа ауылдарҙан алда  радио, боҫтан эшләгән электр станцияһы, балалар баҡсаһы һәм яслиҙар, клуб һәм кино донъя күргән.

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәм унан һуң да бер нисә йыл Инйәр йылғаһы буйында цех - күмер әҙерләү мейестәре () булған; унда ағас яндырып, Белорет металлургия заводы өсөн күмер етештергәндәр. Заводҡа эшкә республиканың төрлө яҡтарынан йәштәрҙе (башлыса ҡыҙҙар) йыйып килтергәндәр Гүзәл Ситдиҡова.Үҙ Ҡояшым, үҙ Айым: шиғри әкиәт, мәҡәлдәр донъяһы, яҙмышнамә. — Өфө: Китап, 2002. — 240 б.  . Күмер яндырған урын әле лә ҡарайып күренеп ята.

1972 йылда Ҡарламандан Белоретҡа киң колеялы тимер юл Өфө яғынан Белоретҡа шоссе юл һалыныу ҡасаба тормошона ла ҙур үҙгәрештәр индерәИнзер http://nasledie-sela.ru/places/BAK/1479/11827/ .

 Инйәр бөгөн 

Инйәр күп милләтле һәм күп телле төйәк. Бында бөгөн 30-ҙан ашыу милләт кешеһе йәшәй.

Әлеге көндә Инйәр ауыл советы – Белорет районының иң ҙур урындағы  хакимиәте булып тора: уға 21 ауыл инә.

 Билдәле шәхестәре 
 Алтынбаев Рәнис Рәйес улы (18.08.1976), дәүләт эшмәкәре, ғалим, ҡурайсы-педагог. 2011 йылдан Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министры урынбаҫары. Филология фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2019).
 Качалкова Ольга Александровна (2.06.1979), спортсы. Йәйге биатлон буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1999). Европа чемпионы (2 тапҡыр, 1998)Башҡорт энциклопедияһы — Качалкова Ольга Александровна .
 Ситдиҡова Гүзәл Рамаҙан ҡыҙы (10.06.1952), яҙыусы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы, Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге республика дәүләт премияһы лауреаты.
 Әлибаева Ләлә Әмирйән ҡыҙы (4.03.1949), һаулыҡ һаҡлау өлкәһе һәм профсоюз эшмәкәре. 2002— ... йылдарҙа Инйәр участка дауаханаһының баш табибы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1998) һәм почётлы доноры.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 

Категория:Белорет районы ауылдары