Йыланыш (Салауат районы)
{{Башҡа мәғәнәләре|Йыланыш}}
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Еланыш
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Йыланыш}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 55 
|lat_min = 23 
|lat_sec = 15
 | lon_deg                  = 58 
|lon_min = 13 
|lon_sec = 52
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Салаватский район{{!}}Салауат районы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = ауыл биләмәһе
 | поселение                = Миәшәгәр ауыл Советы (Салауат районы){{!}}Миәшәгәр ауыл Советы 
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Еланыш (Салаватский район) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Еланыш (Салаватский район) | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = [[урыҫтар]]
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | телефонный код           = 
 | почтовый индекс          = 452495
 | почтовые индексы         = 
 | цифровой идентификатор   = 80247845002
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''Йыланыш''' ({{lang-ru|Еланыш}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Салауат районы]]ндағы ауыл, [[Миәшәгәр ауыл Советы (Салауат районы)|Миәшәгәр ауыл Советы]]на ҡарай. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 343 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452495, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80247845002.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Малаяҙ]]): 36 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Миәшәгәр]]): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Мөрсәлим]]): 59 км

Йыланыш ауылы [[Әй (йылға)|Әй]] йылғаһы буйында, район үҙәге [[Малаяҙ]] ауылынан төньяҡҡа 36 километр һәм [[Мөрсәлим]] тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 59 километр алыҫлыҡта урынлашҡан<ref>{{БЭ2013|83074}}</ref>.

== Тарихы ==
[[XVIII быуат]] аҙағында, [[1795 йыл |1795 йыл]] тирәһендә, [[Себер даруғаһы]]ндағы [[Тырнаҡлы]] аҫабаларынан Йыланыш шишмәһе сыҡҡан ерҙә һатып алынған биләмәлә, Һикеяҙ ауылы (хәҙер — [[Дыуан районы]]ндағы ауыл) бүлендеге булараҡ, ҡаҙна крәҫтиәндәре Йыланыш ауылына нигеҙ һалған.

== Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше ==
[[1859 йыл]]да Йыланыш ауылындағы 70 хужалыҡта 206 кеше, [[1866 йыл]]да 29 йортта 240 кеше йәшәгән. Игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Сиркәү булған. [[XIX быуат]] аҙағында 80 йортта 344 кеше йәшәгән.

Игенселектә {{comment|аралаштырылған|переложный}} система өҫтөнлөк иткән. Ваҡыты-ваҡыты менән һөрөлгән һәм бойҙай сәселгән ҡалдау ерҙәрҙе бесәнлек итеп файҙаланғандар. Башта Мырҙалар ырыуы ере булған, һуңғараҡ Тырнаҡлы башҡорттарына күскән ерҙәрҙе оҙайлы ҡуртымға алыу тәжрибәһен ҡулланғандар.

[[1895 йыл]]да 50 хужалыҡ тырнаҡлыларҙан йылына 600 һум һәм ер һалымын түләү шарты менән, 12 йылға 3000 дисәтинә һөрөнтө ер, бесәнлек һәм урманды ҡуртымға алған<ref>[https://ufagen.ru/places/salavatskiy/elanysh.html Генеалогия и архивы. Еланыш, Салаватский район]</ref>.

== Ауылдың XX быуаттағы һәм хәҙерге көндәге үҫеше ==
[[1906 йыл]]да шулай уҡ сиркәү-мәхәллә мәктәбе, фельдшер пункты, шарап һәм 3 мануфактура кибете теркәлгән.

[[1920 йыл]]да Йыланыш ауылындағы 146 хужалыҡта 853 кеше иҫәпкә алынған<ref>[https://ufagen.ru/places/salavatskiy/elanysh.html Генеалогия и архивы. Еланыш, Салаватский район]</ref>.

Әлеге ваҡытта Йыланыш ауылында төп мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты, сиркәү бар<ref>{{БЭ2013|83074}}</ref>.

== Биләмә берәмектәренә инеүе ==
<!-- {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100 %;margin:0;" --><!-- Төрөлөп ҡуйыла торған таблица башы -->
{| class="wikitable"
|-
! Теркәү йылы !! Улус, ауыл советы !! Өйәҙ, кантон, район !! Губерна, Республика !! Дәүләт
|-
| [[1816]] || -се йорт || -се Башҡорт кантоны || Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
| [[1834]] || -се йорт || -се Башҡорт кантоны|| Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1847]] || -се йорт || -се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе ||  Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1859]] || -се йорт || -се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе || Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1895]] ||  улусы || Златоуст өйәҙе || Өфө губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1920]] ||  улусы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||[[Файл:Emblem of the Russian SFSR (1978–1991), Emblem of Russia (1991–1992).svg|20px]] РСФСР
|-
|[[1926]] ||  улусы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1935]] || Миәшәгәр ауыл Советы || Малаяҙ районы || Башҡорт АССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1941]] || Миәшәгәр ауыл Советы|| Салауат районы|| Башҡорт АССР-ы || {{СССР}} СССР
|-
|[[1990]] || Миәшәгәр ауыл Советы || Салауат районы ||[[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] ||{{Россия}} Рәсәй Федерацияһы
|-

|-
| || || || ||
|}

== Халыҡ һаны ==
Йыланыш ауылында урыҫтар йәшәй (2002).

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||853||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар|| 521||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||498||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||259||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||317||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||343||171||172||49,9||50,1
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Урамдары ==
{{Колонки|3}}
* Әй урамы ({{lang-ru|}} Айская (улица)
* Тирмән урамы ({{lang-ru|}} Мельничная (улица)
* Үҙәк урам ({{lang-ru|}} Центральная (улица)
* Александр Матросов урамы ({{lang-ru|}} Александра Матросова (улица)
* Яр буйы урамы ({{lang-ru|}} Набережная (улица)
* Тау урамы ({{lang-ru|}} Горная (улица)
* Йылға урамы ({{lang-ru|}} Речная (улица)<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/salavatskiy-rayon/selo-elanish/ Карта с. Еланыш Салавтского района. Улицы]</ref>{{Колонки|конец}}

== Тирә-яҡ мөхит==
; Ер-һыу атамалары 
''Тауҙар:''

''Йылғалар:''
* [[Әй]]

''Шишмәләр:''

''Ялан-бесәнлектәр:''

''Таусыҡтар, түбәләр:''

''Башҡа урын-ер атамалары:''

== Билдәле кешеләре ==

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Гусевка (Салауат районы)|Гусевка]]
 
== Әҙәбиәт ==
* ''Асфандияров А. З.'' История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001
* ''Хисамитдинова Ф. Г.'' Башкирская ойконимия XVI—XIX вв. Уфа, Башкирское книжное издательство, 1991
* '' Ахмадиев Б. Х., Гафаров Х. А., Гибадуллин В. Г.'' На земле легендарного Салавата. Уфа, 1988

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|83074}}
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 174 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7{{ref-ru}}
* [https://ufagen.ru/places/salavatskiy/elanysh.html Генеалогия и архивы. Еланыш, Салаватский район]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Салауат районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Салауат районы ауылдары]]
[[Категория:Әй буйындағы тораҡ пункттар]]
[[Категория:Проект:Башҡортостан ауылдары]]
Йыланыш () — Башҡортостандың Салауат районындағы ауыл, Миәшәгәр ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 343 кеше.
Почта индексы — 452495, ОКАТО коды — 80247845002.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Малаяҙ): 36 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Миәшәгәр): 3 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мөрсәлим): 59 км

Йыланыш ауылы Әй йылғаһы буйында, район үҙәге Малаяҙ ауылынан төньяҡҡа 36 километр һәм Мөрсәлим тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 59 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Тарихы 
XVIII быуат аҙағында, 1795 йыл тирәһендә, Себер даруғаһындағы Тырнаҡлы аҫабаларынан Йыланыш шишмәһе сыҡҡан ерҙә һатып алынған биләмәлә, Һикеяҙ ауылы (хәҙер — Дыуан районындағы ауыл) бүлендеге булараҡ, ҡаҙна крәҫтиәндәре Йыланыш ауылына нигеҙ һалған.

 Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше 
1859 йылда Йыланыш ауылындағы 70 хужалыҡта 206 кеше, 1866 йылда 29 йортта 240 кеше йәшәгән. Игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Сиркәү булған. XIX быуат аҙағында 80 йортта 344 кеше йәшәгән.

Игенселектә  система өҫтөнлөк иткән. Ваҡыты-ваҡыты менән һөрөлгән һәм бойҙай сәселгән ҡалдау ерҙәрҙе бесәнлек итеп файҙаланғандар. Башта Мырҙалар ырыуы ере булған, һуңғараҡ Тырнаҡлы башҡорттарына күскән ерҙәрҙе оҙайлы ҡуртымға алыу тәжрибәһен ҡулланғандар.

1895 йылда 50 хужалыҡ тырнаҡлыларҙан йылына 600 һум һәм ер һалымын түләү шарты менән, 12 йылға 3000 дисәтинә һөрөнтө ер, бесәнлек һәм урманды ҡуртымға алғанГенеалогия и архивы. Еланыш, Салаватский район.

 Ауылдың XX быуаттағы һәм хәҙерге көндәге үҫеше 
1906 йылда шулай уҡ сиркәү-мәхәллә мәктәбе, фельдшер пункты, шарап һәм 3 мануфактура кибете теркәлгән.

1920 йылда Йыланыш ауылындағы 146 хужалыҡта 853 кеше иҫәпкә алынғанГенеалогия и архивы. Еланыш, Салаватский район.

Әлеге ваҡытта Йыланыш ауылында төп мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты, сиркәү бар.

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт 1816  -се йорт  -се Башҡорт кантоны  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы 1834  -се йорт  -се Башҡорт кантоны Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1847  -се йорт  -се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе   Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1859  -се йорт  -се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1895   улусы  Златоуст өйәҙе  Өфө губернаһы  Рәсәй империяһы1920   улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы 20px РСФСР1926   улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935  Миәшәгәр ауыл Советы  Малаяҙ районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941  Миәшәгәр ауыл Советы Салауат районы Башҡорт АССР-ы   СССР1990  Миәшәгәр ауыл Советы  Салауат районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы    

 Халыҡ һаны 
Йыланыш ауылында урыҫтар йәшәй (2002).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август853 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 521 1959 йыл 15 ғинуар498 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар259 2002 йыл 9 октябрь317 2010 йыл 14 октябрь34317117249,950,1

 Урамдары 

 Әй урамы ( Айская (улица)
 Тирмән урамы ( Мельничная (улица)
 Үҙәк урам ( Центральная (улица)
 Александр Матросов урамы ( Александра Матросова (улица)
 Яр буйы урамы ( Набережная (улица)
 Тау урамы ( Горная (улица)
 Йылға урамы ( Речная (улица)Карта с. Еланыш Салавтского района. Улицы

 Тирә-яҡ мөхит
 Ер-һыу атамалары 
Тауҙар:

Йылғалар:
 Әй

Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Башҡа урын-ер атамалары:

 Билдәле кешеләре 

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Гусевка
 
 Әҙәбиәт 
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001
 Хисамитдинова Ф. Г. Башкирская ойконимия XVI—XIX вв. Уфа, Башкирское книжное издательство, 1991
  Ахмадиев Б. Х., Гафаров Х. А., Гибадуллин В. Г. На земле легендарного Салавата. Уфа, 1988

 Һылтанмалар 
 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 174 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7
 Генеалогия и архивы. Еланыш, Салаватский район

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Салауат районы ауылдары
Категория:Әй буйындағы тораҡ пункттар
Категория:Проект:Башҡортостан ауылдары