Абҙан (Ейәнсура районы)
{{Башҡа мәғәнәләре|Абҙан (мәғәнәләр)}}
{{НП+Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Абҙан
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Абзаново}}
 | герб                     =
 | флаг                     =
 | lat_deg                  = 51 | lat_min = 50 | lat_sec = 51.72
 | lon_deg                  = 56 | lon_min = 46 | lon_sec = 04.8
 | CoordScale               =
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               =
 | район                    = Ейәнсура районы{{!}}Ейәнсура
 | район в таблице          =
 | вид поселения            = ауыл советы
 | поселение                =Абҙан ауыл Советы (Ейәнсура районы){{!}}Абҙан
 | C в регион               = слева
 | в регион                 = справа
 | поселение в таблице      =
 | внутреннее деление       =
 | глава                    =
 | дата основания           = XVIII быуат
 | первое упоминание        =
 | прежние имена            =
 | статус с                 =
 | площадь                  =
 | высота центра НП         =
 | население                = {{ Население | Абзаново (Зианчуринский район) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Абзаново (Зианчуринский район) | г }}
 | плотность                =
 | агломерация              =
 | национальный состав      = башҡорттар
 | конфессиональный состав  =
 | этнохороним              =
 | почтовый индекс          = 453391
 | почтовые индексы         =
 | телефонный код           =
 | цифровой идентификатор   = 80226804001
 | категория в Commons      =
 | сайт                     = 
}}
 

'''Абҙан''' ({{lang-ru|Абзаново}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ейәнсура районы]]ндағы ауыл. [[Абҙан ауыл Советы (Ейәнсура районы)|Абҙан ауыл Советы]] үҙәге. Почта индексы — 453391, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80226804001.

== Географик урыны ==
Абҙан ауылы [[Һаҡмар (йылға)|Һаҡмар]] йылғаһы бассейнының [[Әселе (Оло Эйек ҡушылдығы)|Әселе]] йылғаһы буйында, район үҙәге [[Иҫәнғол]] ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 49 км һәм [[Һарыҡташ]] тимер юл станцияһынан ([[Ырымбур өлкәһе]]) төньяҡ-көнсығышҡа табан 40 км алыҫлыҡта урынлашҡан<ref>{{БЭ2013|81776}}</ref>.

* Район үҙәгенә тиклем ([[Иҫәнғол]]): 49 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Һарыҡташ]]): 40 км<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref>

== Тарихы ==
Үҫәргән башҡорто Нәҙерғәле Аҡъюловтың яҙыуына ҡарағанда, Үҫәргәндең ике улы Болоҡ менән Таймаҫ урыҫ батшаһы Иван III (1425—1505) хакимлыҡ иткән осорҙа йәшәгән. Таймаҫтың ете улы булған: Шишәй, Бишәй, Аҫҡаҡ, Ҡунаҡ, Абаҙа, Сураш һәм Ҡыҙрас. Шишәй менән Бишәй хәҙерге [[Хәйбулла районы]] ауылдарын нигеҙләй. Аҫҡаҡтың улдары Бикбау, Үтәғол, Ҡыуат, Буранғол ([[Ырымбур өлкәһе|Ырымбур әлкәһе]]) ауылдарына нигеҙ һала. Ҡунаҡтың улдары Тирәкле, Сирғол ауылдарында йәшәй. Абаҙа улдары Ҡаҙанболаҡ, Аҡбулат, Ергәйеш, һунарсы, Сәнкем ауылдарында төпләнгән. Сураштың нәҫеле '''Абзан''', Юлдаш, дүрт Муйнаҡ ауылына, ә Сураштың Ейәнсура тигән улы Яңыбай, Юнай, Юлдыбай, Әлебай, Ғәббәс ауылдарына нигеҙ һалған<ref name="А">[https://vk.com/bookmarks?from_menu=1&w=wall-205614669_99%2F7ec9a33b7ed1810d58 Түләбаев М. С. Үҫәргәндәр ере — Ейәнсура.— Өфө, 2000. — 240 бит. ISBN 5-85051-175-Х.]</ref> .

[[1795 йыл]]да тәүге төпләнеүсе улус старшинаһы Абҙан Үркәев исеме менән аталған, уның улдары Юлдыбай һәм Әҙелбай Абҙановтар билдәле. [[XVIII быуат]] башында ауыл Мырҙабулат тип йөрөтөлә, шулай уҡ Көҙәш булараҡ теркәлгән.

[[1946 йыл|1946]]-[[1956 йыл]]дарҙа ғәмәлдә булған [[Абҙан районы]]ның административ үҙәге<ref>{{БЭ2013|81776}}</ref>.
[[1795 йыл]]да 22 йортта 150 кеше йәшәгән, [[1866 йыл]]да 39 йортта — 315 кеше. [[Малсылыҡ]], [[игенселек]] менән шөғөлләнгәндәр. [[Мәсет]], тирмән булған.

Әлеге ваҡытта ауылда Абҙан урта мәктәбе, [[балалар баҡсаһы]], участка дауаханаһы, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

== Халыҡ һаны ==
Халҡы: [[1900 йыл]]да — 619 кеше; [[1920 йыл]]да — 675, [[1939 йыл]]да — 809, [[1959 йыл]]да — 1727; [[1989 йыл]]да 959 кеше иҫәпләнгән. [[1925 йыл]]да (аслыҡ йылдарынан һуң) 139 кеше генә теркәлгән<ref name="А" />.
{{ Население | Абзаново (Зианчуринский район) }}
;Милли составы
[[2002 йыл]]ғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (91 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}</ref>.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Мырҙабулатов Сөләймән Шәңгәрәй улы]] (15.04.1890—9.01.1931) — башҡорт милли хәрәкәте, дәүләт һәм партия эшмәкәре. 1919 йылдың июненән 1920 йылдың апреленә тиклем Башҡортостандың Ғәҙәттән тыш комиссияһы рәйесе. 1918 йылдан РКП(б) ағзаһы. Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашыусы. Сәйәси репрессия ҡорбаны.
* [[Мәһәҙиев Басир Дәүләт улы]] (15.02.1933—2.06.2014), тау инженеры-геолог, геология-минералогия фәндәре кандитаты (1974), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған геологы (1986), [[СССР]]-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1980), [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены]] кавалеры (1986).
* [[Мәһәҙиев Дәүләткирәй Дәүләтбай улы]] — Ҡөрьән Кәримде башҡорт теленә тәржемә итеүсе.
* [[Сарбаев Раил Сәлих улы]] (11.01.1962) — хужалыҡ, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, 2008—2010 йылдарҙа [[Башҡортостан Хөкүмәте]] Премьер-министры. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған төҙөүсеһе (1999). [[Салауат Юлаев (орден)|Салауат Юлаев ордены]] (2007) кавалеры.

== Урамдары ==
{{Колонки|3}}
* Аҡбулат урамы ({{lang-ru|}} улица Акбулат)
* Көнсығыш урамы ({{lang-ru|}} Восточная улица)
* Комсомол урамы ({{lang-ru|}} Комсомольская улица)
* Мәһәҙиев урамы ({{lang-ru|}} улица Магадеева)
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодежная улица}})
* Мырҙабулатов урамы ({{lang-ru|}} улица Мурзабулатова)
* Октябрь урамы ({{lang-ru|}} Октябрьская улица)
* Планлы урамы ({{lang-ru|}} Плановая улица)
* Баҫыу урамы ({{lang-ru|}} Полевая улица)
* Эшселәр урамы ({{lang-ru|}} Рабочая улица)
* Сельхозтехника урамы ({{lang-ru|}} улица Сельхозтехники)
* Совет урамы ({{lang-ru|}} Советская улица)
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|}} Школьная улица)
* Яр буйы урамы ({{lang-ru|}} Набережная улица)<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/022/000075.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Ер-һыу атамалары ==
{{Колонки|3}}
''Йылғалар''
* Әселе йылғаһы
* Ҡараһыйыр йылғасығы
* Бәрҙеле йылғаһы
* Ҡуйтапҡан йылғаһы
* Һаплаяҡ шишмәһе<ref name="А" />
''Тау-таштар''
* Кәшәнә ташы
* Зөһрә тауы
* Мәмекәй тауы
* Мәҙинә тауы
* Остау
* Ғәлиән тауы
* Шыуғантау<ref>[https://vk.com/doc-73607076_317281216?hash=INwlBoOE7UGfkhhUdkWBBi2QVL8ffS8fggrOoQOLqfT&dl=KiWE8k9GLg0xKmMxk4AxLMhMgRAHAVq69iZ8EmLVYVk Башҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Видеофильмдарҙа ==
* {{YouTube|WYkX2WvX4c8|logo=1}} Абзаново, Зианчуринский район, дорога
* [https://yandex.ru/video/preview/?text=Абзаново%20Зианчуринского%20района%20в%20видеофильмах&path=yandex_search&parent-reqid=1647611623628421-6148501927681237937-vla1-3851-vla-l7-balancer-8080-BAL-3134&from_type=vast&filmId=16252682949720694344 Село Абзаново, Зианчуринский район, Башкирия, 2020]

== Ваҡытлы матбуғатта ==
* [https://ejansura.ru/articles/telgen-m-bergen-m/2022-02-25/abzanda-shi-ri-t-kis-e-tte-2706907 Абзанда шиғриәт кисәһе үтте] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220330055531/https://ejansura.ru/articles/telgen-m-bergen-m/2022-02-25/abzanda-shi-ri-t-kis-e-tte-2706907 |date=2022-03-30 }}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|81776}}
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}}
* [https://vk.com/bookmarks?from_menu=1&w=wall-205614669_99%2F7ec9a33b7ed1810d58 Түләбаев М. С. Үҫәргәндәр ере — Ейәнсура.— Өфө, 2000. — 240 бит. ISBN 5-85051-175-Х.]
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Ейәнсура районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Ейәнсура районы ауылдары]]
Абҙан () — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Абҙан ауыл Советы үҙәге. Почта индексы — 453391, ОКАТО коды — 80226804001.

 Географик урыны 
Абҙан ауылы Һаҡмар йылғаһы бассейнының Әселе йылғаһы буйында, район үҙәге Иҫәнғол ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 49 км һәм Һарыҡташ тимер юл станцияһынан (Ырымбур өлкәһе) төньяҡ-көнсығышҡа табан 40 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 49 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 40 км

 Тарихы 
Үҫәргән башҡорто Нәҙерғәле Аҡъюловтың яҙыуына ҡарағанда, Үҫәргәндең ике улы Болоҡ менән Таймаҫ урыҫ батшаһы Иван III (1425—1505) хакимлыҡ иткән осорҙа йәшәгән. Таймаҫтың ете улы булған: Шишәй, Бишәй, Аҫҡаҡ, Ҡунаҡ, Абаҙа, Сураш һәм Ҡыҙрас. Шишәй менән Бишәй хәҙерге Хәйбулла районы ауылдарын нигеҙләй. Аҫҡаҡтың улдары Бикбау, Үтәғол, Ҡыуат, Буранғол (Ырымбур әлкәһе) ауылдарына нигеҙ һала. Ҡунаҡтың улдары Тирәкле, Сирғол ауылдарында йәшәй. Абаҙа улдары Ҡаҙанболаҡ, Аҡбулат, Ергәйеш, һунарсы, Сәнкем ауылдарында төпләнгән. Сураштың нәҫеле Абзан, Юлдаш, дүрт Муйнаҡ ауылына, ә Сураштың Ейәнсура тигән улы Яңыбай, Юнай, Юлдыбай, Әлебай, Ғәббәс ауылдарына нигеҙ һалғанТүләбаев М. С. Үҫәргәндәр ере — Ейәнсура.— Өфө, 2000. — 240 бит. ISBN 5-85051-175-Х. .

1795 йылда тәүге төпләнеүсе улус старшинаһы Абҙан Үркәев исеме менән аталған, уның улдары Юлдыбай һәм Әҙелбай Абҙановтар билдәле. XVIII быуат башында ауыл Мырҙабулат тип йөрөтөлә, шулай уҡ Көҙәш булараҡ теркәлгән.

1946-1956 йылдарҙа ғәмәлдә булған Абҙан районының административ үҙәге.
1795 йылда 22 йортта 150 кеше йәшәгән, 1866 йылда 39 йортта — 315 кеше. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, тирмән булған.

Әлеге ваҡытта ауылда Абҙан урта мәктәбе, балалар баҡсаһы, участка дауаханаһы, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

 Халыҡ һаны 
Халҡы: 1900 йылда — 619 кеше; 1920 йылда — 675, 1939 йылда — 809, 1959 йылда — 1727; 1989 йылда 959 кеше иҫәпләнгән. 1925 йылда (аслыҡ йылдарынан һуң) 139 кеше генә теркәлгән.

Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (91 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта.

 Билдәле шәхестәре 
 Мырҙабулатов Сөләймән Шәңгәрәй улы (15.04.1890—9.01.1931) — башҡорт милли хәрәкәте, дәүләт һәм партия эшмәкәре. 1919 йылдың июненән 1920 йылдың апреленә тиклем Башҡортостандың Ғәҙәттән тыш комиссияһы рәйесе. 1918 йылдан РКП(б) ағзаһы. Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашыусы. Сәйәси репрессия ҡорбаны.
 Мәһәҙиев Басир Дәүләт улы (15.02.1933—2.06.2014), тау инженеры-геолог, геология-минералогия фәндәре кандитаты (1974), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған геологы (1986), СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1980), Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры (1986).
 Мәһәҙиев Дәүләткирәй Дәүләтбай улы — Ҡөрьән Кәримде башҡорт теленә тәржемә итеүсе.
 Сарбаев Раил Сәлих улы (11.01.1962) — хужалыҡ, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, 2008—2010 йылдарҙа Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1999). Салауат Юлаев ордены (2007) кавалеры.

 Урамдары 

 Аҡбулат урамы ( улица Акбулат)
 Көнсығыш урамы ( Восточная улица)
 Комсомол урамы ( Комсомольская улица)
 Мәһәҙиев урамы ( улица Магадеева)
 Йәштәр урамы ()
 Мырҙабулатов урамы ( улица Мурзабулатова)
 Октябрь урамы ( Октябрьская улица)
 Планлы урамы ( Плановая улица)
 Баҫыу урамы ( Полевая улица)
 Эшселәр урамы ( Рабочая улица)
 Сельхозтехника урамы ( улица Сельхозтехники)
 Совет урамы ( Советская улица)
 Мәктәп урамы ( Школьная улица)
 Яр буйы урамы ( Набережная улица)Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан

 Ер-һыу атамалары 

Йылғалар
 Әселе йылғаһы
 Ҡараһыйыр йылғасығы
 Бәрҙеле йылғаһы
 Ҡуйтапҡан йылғаһы
 Һаплаяҡ шишмәһе
Тау-таштар
 Кәшәнә ташы
 Зөһрә тауы
 Мәмекәй тауы
 Мәҙинә тауы
 Остау
 Ғәлиән тауы
 ШыуғантауБашҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге

 Видеофильмдарҙа 
  Абзаново, Зианчуринский район, дорога
 Село Абзаново, Зианчуринский район, Башкирия, 2020

 Ваҡытлы матбуғатта 
 Абзанда шиғриәт кисәһе үтте 

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4
 Түләбаев М. С. Үҫәргәндәр ере — Ейәнсура.— Өфө, 2000. — 240 бит. ISBN 5-85051-175-Х.

Категория:Ейәнсура районы ауылдары