Марко Поло
{{Персона
 |имя                  = Марко Поло
 |оригинал имени       = Marco Polo
 |изображение          = Marco Polo portrait.jpg
 |ширина               = 200px
 |описание изображения = 
 |описание             = Марко Поло. XVI быуаттың билдәһеҙ рәссамы фантазияһы.
 |имя при рождении     = 
 |род деятельности     = сәйәхәтсе, сауҙагәр
 |дата рождения        = 15.09.1254
 |место рождения       = {{МестоРождения|Венеция|Венецияла}}, [[Венециан республикаһы]]
 |гражданство          = 
 |подданство           = 
 |дата смерти          = 08.01.1324
 |место смерти         = {{ВБУ|Венеция|Венецияла}}, Венециан республикаһы
 |отец                 = Николо Поло
 |мать                 = 
 |супруг               = 
 |супруга              = 
 |дети                 = 
 |награды и премии     = 
 |сайт                 = 
 |викисклад            = Marco Polo
}}
'''Марко Поло''' ({{lang-it|Marco Polo}} {{IPA|[ˈmarko ˈpɔːlo]}}, [[15 сентябрь]] [[1254 йыл]], Венеция — [[8 ғинуар]] [[1324 йыл]], шунда уҡ) — [[Италия|итальян]] сауҙагәре һәм сәйәхәтсеһе, Азия буйлап сәйәхәтен киң билдәле «Донъяның күп төрлөлөгө тураһында китап» тигән әҫәрендә һүрәтләй. Ҡайһы бер урындарында шик тыуһа ла, урта быуат [[Әрмәнстан]], [[Иран]], [[Ҡытай]], [[Монголия]], [[Һиндостан]], [[Һиндонезия]] һ.б. [[география]]һы, [[этнография]]һы, [[тарих]]ы буйынса ҡиммәтле сығанаҡ булып тора. Диңгеҙселәр, картографтар, яҙыусылар был китапты йыш ҡулланалар, [[Христофор Колумб]] Һиндостанға юл эҙләгәндә унда 70-ләп билдә ҡалдырған<ref name="эхо">[http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/592111-echo/ Радио ЭХО Москвы :: Все так, 16.05.2009 18:10 Марко Поло. Европейский взгляд на чудеса Востока: Наталья Басовская, Сергей Бунтман]</ref>. [[1888 йыл]]да бер һары күбәләккә — Марко Поло һарыҡайы ''(Colias Marcopolo)'' тип исем биргәндәр.

== Сығышы ==
Марко Поло [[Венеция]]ла зәрҡәр тауарҙары һәм тәмләткестәр һатыу менән шөғөлләнгән сауҙагәр Николо Поло ғаиләһендә тыуған.
Тыуыу тураһында документтары һаҡланмағанлыҡтан уның сығышы тураһында төрлө фараздар йәшәп килә.

== Марко Полоның атаһы менән ағаһы сәйәхәте ==
Венеция һәм [[Генуя]] сауҙагәрҙәре ун өсөнсө быуатта Урта диңгеҙҙә иркен йөрөйҙәр, улар [[Урта Азия]]ға, Һиндостан менән Ҡытайға үтергә тырышалар.

[[1260 йыл]]да Николо, Маркон атаһы, Маффео тигән туғаны менән [[Ҡырым]]ға, [[Судак]]ҡа юлланалар. Бында уларҙың өсөнсө туғаны сауҙа йорто тотҡан була. Һарай-Батуҙа бер йыл йәшәгәс, туғандар Бохараға юл тота. Был ваҡытта [[Батый]] хандың энеһе Берке хан шул тарафта һуғыш асҡан була. [[Бохара]]ла өс йыл йәшәгәс, ҡайтырға мөмкинлеге булмағанлыҡтан, Һулагу хан Ханбалыҡҡа ([[Пекин]]ға) Һүбиләй тигән туғанына ебәргән фарсы каруанына эйәреп, Ҡытайға барып эләгә. Ҡытайҙарҙың Сун тоҡомон тар-мар итеп, [[Һүбиләй]] [[Монгол империяһы]]ның һәм Ҡытайҙың берҙән-бер хакимына әйләнә.

[[1266 йыл]]дың ҡышында ағалы-энеле Пекинға барып етә, хан Һүбиләй уларҙы үҙе ҡабул итә һәм юлда тотҡарламаһындар өсөн алтын пайза бирә. Хан [[Рим папаһы]]на [[Иерусалим]]дәге [[Ғайса (пәйғәмбәр)|Ғайса]] пәйғәмбәр ҡәберенән май ебәреүен һорап хат һала. Юлда Никколо үҙе киткәс үк Марко тигән улы тыуыуын, ҡатынының үлеп ҡалыуын ишетә. Венецияға килгәс, ([[1269 йыл]]) Папа [[Климент IV]] тә үлеп ҡалыуын, ә яңыһы әле тәғәйенләнмәүен беләләр. Һүбиләйҙең үтенесен үтәр өсөн улар яңы Папа ҡуйылыуҙы көтөп тормай, [[1271 йыл]]да Иерусалимға йүнәләләр, Марконы ла бергә алалар.

== Марко Полоның сәйәхәте ==

=== Ҡытайға юл ===
[[Ҡытай]]ға сәйәхәте [[Месопотамия]], [[Памир]] һәм [[Ҡашғария]] аша үтә.

=== Ҡытайҙағы тормош ===
[[1275 йыл]]да Пололар Шачжа (бөгөнгө [[Дуньхуан]]) ҡалаһына барып етәләр. Шул йылы уҡ Һүбиләйҙең Шандулағы йәйләүенә барып етәләр (бөгөнгө [[Ганьсу]]). Полоның әйтеүенсә, хан уны ярата, Венецияға ҡайтырға рөхсәт итмәй, хатта өс йыл буйы [[Янчжоу]] ҡалаһыныү башлығы итеп тота (CXLIV бүлеге, 2-се китабы). Китапта яҙылыуынса, Поло хан ғәскәренә катапульта менән файҙаланырға өйрәтә<ref>Был кеше ышанмаҫлыҡ факты, сөнки рус ҡалаларҙың (мәҫәлән, [[Киев]] [[1240 йыл]]да) алыу ваҡытында [[Монгол империяһы|монгол]] ғәскәре катапульталарҙы инде ҡулланыла.</ref>.

Поло даталарҙы теүәл яҙмаһа ла, географияны ярайһы теүәл аңлатҡан. Поло ҡытайҙарҙың тормошо рәүешен, аш-һыуын, ҡағыҙ аҡсалар ҡулланыуҙарын һүрәтләй. Ҡытайҙа ул ун биш йыл йәшәй.

=== Венецияға ҡайтыу ===
[[Файл:Marco Polo traveling.JPG|thumb|300px|Марко Поло Ҡытайҙа]]
Хан [[1291 йыл]]да ҡыҙҙарының береһен фарсы илханына кейәүгә бирә. Хәүефһеҙлек өсөн 14 карап менән уны оҙатып, хан Полоны үҙенең рәсми вәкиле итеп бергә ебәрә. Юл ыңғай Поло [[Суматра]]ла һәм [[Цейлон]]да була, [[Иран]] һәм [[Ҡара диңгеҙ]] аша [[1295 йыл]]да Венецияға ҡайта.

== Ҡайтҡандан һуң тормошо ==
Ҡытайҙан ҡайтҡас нисек йәшәүе әҙ билдәле. [[Генуя]] менән һуғышта ҡатнашып [[1298 йыл]] тирәһендә әсиргә эләгеп, [[1299 йыл]]дың майында ғына иреккә сыға.

Венецияға ҡайтып өйләнә һәм өс ҡыҙы тыуа. Рио ди Сан-Джованни Crisostomo һәм Рио-ди-Сан-Лио урамдары мөйөшөндә йорто була.

[[1324 йыл]]да үлемесле ауырығанда васыят яҙа. Ул Маффео ағаһынан мираҫҡа ҡалған татар ханынан алынған алтын пайцзаны ла телгә ала. 1324 вафат була һәм [[Сан Лоренцо]] сиркәүендә ерләнә. [[1596 йыл]]да йорто, Ҡытайҙан алып ҡайтылған әйберҙәре менән, яна. Ул ерләнгән сиркәү ҙә 19-сы быуатта һүтеп алына.

== Эҙләнеүселәр китап тураһында ==
[[Файл:Marco Polo - Battle of the King of Burma against the Mongols.jpg|thumb|Il Milione]]
Марко Полоның китабы киң танылыу яулаған тарихи әҫәр булып тора. [[1986 йыл]]да төҙөлгән библиографияла европа телдәрендә генә лә 2300 фәнни хеҙмәт күрһәтелгән<ref>Watanabe, H, ''Marco Polo библиография 1477—1983,'' Токио, 1986</ref>.

Китап бик күп бәхәстәр һәм шик уята. Ҡайһы берәүҙәр ул фарсы сауҙагәрҙәренең хәбәрҙәрен генә яҙып алған тигән фекерҙә

=== Китаптың версиялары ===
Марко Полоның күпмегә белемле булыуы билдәһеҙ. Ул сауҙа ҡағыҙҙарын үҙе тултырғандыр, әммә китабын [[Рустичелло]]ға әйтеп тороп яҙҙырғандыр тигән фараздар бар. Рустичелло яҙыусы булған, романдарын французса ижад иткән. Марко үҙе өсөн генә ҡыҙыҡ өлөштәрен һөйләп, Рустичелло үҙенсә аңлатмалар биреүе ихтимал. Поло башҡа кешеләр менән дә авторҙаш булыуы мөмкин<ref name="Chritchley">Critchley, J. ''Marco Polo’s book'', Variorum, 1993, ISBN ISBN 0860783618</ref>.

Китап бик күп үҙгәрештәргә дусар ителгәндер тигән фекер тыуа<ref name="Chritchley"/>.

=== Шикле урындары ===

==== Телгә алынмаған факттар ====
[[Франсис Вуд]] иероглиф та, китап баҫыу ҙа, сәй ҙә, фарфор ҙа, ҡатындарҙың аяғын шаҡарып бәйләп ҡуйыу ҙа, [[Бөйөк Ҡытай диуары]] ла телгә алынмағанына иғтибарҙы йүнәлтә.

Поло фарсы телен белгән, Ҡытайҙа монгол телен өйрәнгән (хакимиәт теле), ҡытай теленең уға кәрәге булмаған<ref name="Rachewiltz"/>.

Франсис Вуд әйткән етешһеҙлектәр Марк Поло өсөн бик әһәмиәтле лә булмағандыр, ҡытайҙар менән аралашмағас, был нескәлектәрҙе белеп тә бөтә алмағандыр. Әммә ул [[ҡағыҙ]]ҙы нисек эшләүҙәрен ентекле һүрәтләгән, тимәк, китап тураһында яҙмаған тиеү бик дөрөҫ түгел<ref name="Rachewiltz"/>.

[[Фарфор]] ҡыҫҡаса телгә алынған<ref name="Rachewiltz">де Rachewiltz, И. Марко Поло отправился в Китай. ''Zentralasiatische Studien'' 27: 34-92, 1997. Краткое изложение в [http://dspace.anu.edu.au/bitstream/1885/41883/1/Marcopolo.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330062524/http://dspace.anu.edu.au/bitstream/1885/41883/1/Marcopolo.html |date=2010-03-30 }}</ref>.

[[Бөйөк Ҡытай диуары]] Марко Поло булғанда айырым урҙар рәүешле генә булған. Венеция кешеһе өсөн ул әһәмиәтһеҙ тойолғандыр.

==== Хаталы һүрәтләүҙәр ====
[[Файл:Lugouqiao2.jpg|thumb|275px|Марко Поло күпере.]]
Хаталы һүрәтләүҙәр күп. Мәҫәлән, Пекин күперенең аркалары ысынлап та әҙерәк<ref name="Wood">Wood, F., ''Did Marco Polo go to China?'', London, 1995.</ref>.

Марк Поло быны хәтерҙән яҙған, фарсы теле ҡытай телендәге һүҙҙәрҙе теүәл генә биреп тә бөтмәгән. Марк Поло башҡалар һөйләгәнде лә ҡулланған. Хата уларҙан да килгән булыуы ихтиал<ref name="Rachewiltz"/>.

=== Китабына бөгөнгө баһа ===
Күпселек фәнни тикшеренеүселәр Франсис Вудтың китап тулыһынса уйлап сығарылған тигән баһаһы менән килешмәй<ref name="Jackson">Jackson, P. Marco Polo and his «Travels», ''Bulletin of the School of Oriental and African Studies'', 61(1): 82-101, 1998.</ref>.

Сауҙа урындары ярайһы теүәл һүрәтләнгән, [[Рәсәй]] тураһындағы өлөшө лә ышанырлыҡ, Ҡытайҙың географияһы буйынса күпселек мәғлүмәт шулай уҡ дөрөҫ. Экзотик илдәр тураһындағы яҙмалары менән дә ҡыҙыҡлы<ref name="Chritchley"/>.

Поло Ҡытайҙағы үҙ ролен бәлки арттырыбыраҡ та һөйләгәндер.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Али Экбер Хатай]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Книга о разнообразии мира. Издание: Джованни дель Плано Карпини. История монгалов., Гильом де Рубрук. Путешествия в восточные страны., Книга Марко Поло. М. Мысль. 1997 г., перевод: И. М. Минаев
* Книга Марко Поло, пер. со старофранц. текста, вступ. ст. И. П. Магидовича, М., 1955 (имеется лит.).
* То же. Алма-Ата, 1990.
* Харт Г., Венецианец Марко Поло, пер. с англ, М:.. Издательство иностранной литературы, 1956;
* {{книга
 |автор         = Харт Г.
 |часть         = 
 |заглавие      = Венецианец Марко Поло
 |оригинал      = ''Henry H. Hart'', Venetian Adventurer Messer Marko Polo
 |ссылка        = 
 |ответственный = Пер. с англ. Н. В. Банникова; предисл. и редакция И. П. Магидовича
 |издание       = 
 |место         = М.
 |издательство  = Центрполиграф
 |год           = 2001
 |том           = 
 |страницы      = 
 |страниц       = 368
 |серия         = 
 |isbn          = 5-227-01492-2
 |тираж         = 6&nbsp;000
}} ''(Переиздание книги 1956 года)''
* {{книга
 |автор         = Юрченко А. Г.
 |часть         = 
 |ссылка часть  = 
 |заглавие      = Книга Марко Поло: Записки путешественника или имперская космография
 |ссылка        = 
 |ответственный = Переводы с латинского и персидского языков С. В. Аксёнова (PhD)
 |издание       = 
 |место         = СПб.
 |издательство  = Евразия
 |год           = 2007
 |страницы      = 
 |страниц       = 864
 |серия         = 
 |isbn          = 978-5-8071-0226-6
 |тираж         = 2&nbsp;000
}} (в пер.)
* В книге сэр Марко Поло, венецианский …, 3-е изд., Т. 1-2, Л., 1921.
* Магидович И. П., Магидович В. И. Очерки по истории географических открытий. М., 1982. Т. 1. С. 231—235.
* {{книга
 |автор         = Дреж Ж.-П.
 |часть         = 
 |ссылка часть  = 
 |заглавие      = Марко Поло и Шёлковый путь
 |оригинал      = Marco Polo et La Route de La Soie
 |ссылка        = 
 |ответственный = Жан-Пьер Дреж / Пер. И. Бородычевой
 |издание       = 
 |место         = М.
 |издательство  = АСТ, Астрель
 |год           = 2006
 |страницы      = 
 |страниц       = 192
 |серия         = История. Открытие
 |isbn          = 5-17-026151-9, ISBN 5-271-09879-6, ISBN 2-07-053076-0
 |тираж         = 
}} (обл.)
* Дубровская Д. В, Марко Поло. Презумпция невиновности / / Вокруг Света. 20 № 3.

== Һылтанмалар ==
{{commons|Marco Polo}}
* {{cite web|url=http://www.vostlit.info/haupt-Dateien/index-Dateien/P.phtml?id=2056|title=Поло, Марко|publisher=Восточная литература|accessdate=16 апреля 2011|archiveurl=http://www.webcitation.org/61A3eOAs3|archivedate=2011-08-24}}
* {{lib.ru|http://www.lib.ru/INPROZ/POLO_M/}} : Книга о разнообразии мира. Перевод И. П. Минаева.
* [http://www.uominieimprese.ru/article.php?id_article=856 Вадим Полонский. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080208081901/http://www.uominieimprese.ru/article.php?id_article=856 |date=2008-02-08 }}[http://www.uominieimprese.ru/article.php?id_article=856 Марко Поло] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080208081901/http://www.uominieimprese.ru/article.php?id_article=856 |date=2008-02-08 }}
* [http://www.ferghana.ru/article.php?id=4970 В. Дубовицкий Венецианцы. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209041359/http://www.ferghana.ru/article.php?id=4970 |date=2010-02-09 }}[http://www.ferghana.ru/article.php?id=4970 В стране рубинов, или что писал Марко Поло о Бадахшане] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209041359/http://www.ferghana.ru/article.php?id=4970 |date=2010-02-09 }}

{{Яҡшы мәҡәлә|География}}

{{DEFAULTSORT:Поло, Марко}}
[[Категория:Ҡытайға сәйәхәтселәр]]
[[Категория:Монголияға сәйәхәтселәр]]
[[Категория:Һиндостанға сәйәхәтселәр]]
[[Категория:XIII быуат сәйәхәтселәре]]
[[Категория:Италия сәйәхәтселәре]]
[[Категория:Италия сауҙагәрҙәре]]
[[Категория:Урта быуаттар сәйәхәтселәре]]
[[Категория:Юань дәүеренең шәхестәре]]
[[Категория:Шәхестәр:Венеция]]
Марко Поло ( , 15 сентябрь 1254 йыл, Венеция — 8 ғинуар 1324 йыл, шунда уҡ) — итальян сауҙагәре һәм сәйәхәтсеһе, Азия буйлап сәйәхәтен киң билдәле «Донъяның күп төрлөлөгө тураһында китап» тигән әҫәрендә һүрәтләй. Ҡайһы бер урындарында шик тыуһа ла, урта быуат Әрмәнстан, Иран, Ҡытай, Монголия, Һиндостан, Һиндонезия һ.б. географияһы, этнографияһы, тарихы буйынса ҡиммәтле сығанаҡ булып тора. Диңгеҙселәр, картографтар, яҙыусылар был китапты йыш ҡулланалар, Христофор Колумб Һиндостанға юл эҙләгәндә унда 70-ләп билдә ҡалдырғанРадио ЭХО Москвы :: Все так, 16.05.2009 18:10 Марко Поло. Европейский взгляд на чудеса Востока: Наталья Басовская, Сергей Бунтман. 1888 йылда бер һары күбәләккә — Марко Поло һарыҡайы (Colias Marcopolo) тип исем биргәндәр.

 Сығышы 
Марко Поло Венецияла зәрҡәр тауарҙары һәм тәмләткестәр һатыу менән шөғөлләнгән сауҙагәр Николо Поло ғаиләһендә тыуған.
Тыуыу тураһында документтары һаҡланмағанлыҡтан уның сығышы тураһында төрлө фараздар йәшәп килә.

 Марко Полоның атаһы менән ағаһы сәйәхәте 
Венеция һәм Генуя сауҙагәрҙәре ун өсөнсө быуатта Урта диңгеҙҙә иркен йөрөйҙәр, улар Урта Азияға, Һиндостан менән Ҡытайға үтергә тырышалар.

1260 йылда Николо, Маркон атаһы, Маффео тигән туғаны менән Ҡырымға, Судакҡа юлланалар. Бында уларҙың өсөнсө туғаны сауҙа йорто тотҡан була. Һарай-Батуҙа бер йыл йәшәгәс, туғандар Бохараға юл тота. Был ваҡытта Батый хандың энеһе Берке хан шул тарафта һуғыш асҡан була. Бохарала өс йыл йәшәгәс, ҡайтырға мөмкинлеге булмағанлыҡтан, Һулагу хан Ханбалыҡҡа (Пекинға) Һүбиләй тигән туғанына ебәргән фарсы каруанына эйәреп, Ҡытайға барып эләгә. Ҡытайҙарҙың Сун тоҡомон тар-мар итеп, Һүбиләй Монгол империяһының һәм Ҡытайҙың берҙән-бер хакимына әйләнә.

1266 йылдың ҡышында ағалы-энеле Пекинға барып етә, хан Һүбиләй уларҙы үҙе ҡабул итә һәм юлда тотҡарламаһындар өсөн алтын пайза бирә. Хан Рим папаһына Иерусалимдәге Ғайса пәйғәмбәр ҡәберенән май ебәреүен һорап хат һала. Юлда Никколо үҙе киткәс үк Марко тигән улы тыуыуын, ҡатынының үлеп ҡалыуын ишетә. Венецияға килгәс, (1269 йыл) Папа Климент IV тә үлеп ҡалыуын, ә яңыһы әле тәғәйенләнмәүен беләләр. Һүбиләйҙең үтенесен үтәр өсөн улар яңы Папа ҡуйылыуҙы көтөп тормай, 1271 йылда Иерусалимға йүнәләләр, Марконы ла бергә алалар.

 Марко Полоның сәйәхәте 

 Ҡытайға юл 
Ҡытайға сәйәхәте Месопотамия, Памир һәм Ҡашғария аша үтә.

 Ҡытайҙағы тормош 
1275 йылда Пололар Шачжа (бөгөнгө Дуньхуан) ҡалаһына барып етәләр. Шул йылы уҡ Һүбиләйҙең Шандулағы йәйләүенә барып етәләр (бөгөнгө Ганьсу). Полоның әйтеүенсә, хан уны ярата, Венецияға ҡайтырға рөхсәт итмәй, хатта өс йыл буйы Янчжоу ҡалаһыныү башлығы итеп тота (CXLIV бүлеге, 2-се китабы). Китапта яҙылыуынса, Поло хан ғәскәренә катапульта менән файҙаланырға өйрәтәБыл кеше ышанмаҫлыҡ факты, сөнки рус ҡалаларҙың (мәҫәлән, Киев 1240 йылда) алыу ваҡытында монгол ғәскәре катапульталарҙы инде ҡулланыла..

Поло даталарҙы теүәл яҙмаһа ла, географияны ярайһы теүәл аңлатҡан. Поло ҡытайҙарҙың тормошо рәүешен, аш-һыуын, ҡағыҙ аҡсалар ҡулланыуҙарын һүрәтләй. Ҡытайҙа ул ун биш йыл йәшәй.

 Венецияға ҡайтыу 
thumb|300px|Марко Поло Ҡытайҙа
Хан 1291 йылда ҡыҙҙарының береһен фарсы илханына кейәүгә бирә. Хәүефһеҙлек өсөн 14 карап менән уны оҙатып, хан Полоны үҙенең рәсми вәкиле итеп бергә ебәрә. Юл ыңғай Поло Суматрала һәм Цейлонда була, Иран һәм Ҡара диңгеҙ аша 1295 йылда Венецияға ҡайта.

 Ҡайтҡандан һуң тормошо 
Ҡытайҙан ҡайтҡас нисек йәшәүе әҙ билдәле. Генуя менән һуғышта ҡатнашып 1298 йыл тирәһендә әсиргә эләгеп, 1299 йылдың майында ғына иреккә сыға.

Венецияға ҡайтып өйләнә һәм өс ҡыҙы тыуа. Рио ди Сан-Джованни Crisostomo һәм Рио-ди-Сан-Лио урамдары мөйөшөндә йорто була.

1324 йылда үлемесле ауырығанда васыят яҙа. Ул Маффео ағаһынан мираҫҡа ҡалған татар ханынан алынған алтын пайцзаны ла телгә ала. 1324 вафат була һәм Сан Лоренцо сиркәүендә ерләнә. 1596 йылда йорто, Ҡытайҙан алып ҡайтылған әйберҙәре менән, яна. Ул ерләнгән сиркәү ҙә 19-сы быуатта һүтеп алына.

 Эҙләнеүселәр китап тураһында 
thumb|Il Milione
Марко Полоның китабы киң танылыу яулаған тарихи әҫәр булып тора. 1986 йылда төҙөлгән библиографияла европа телдәрендә генә лә 2300 фәнни хеҙмәт күрһәтелгәнWatanabe, H, Marco Polo библиография 1477—1983, Токио, 1986.

Китап бик күп бәхәстәр һәм шик уята. Ҡайһы берәүҙәр ул фарсы сауҙагәрҙәренең хәбәрҙәрен генә яҙып алған тигән фекерҙә

 Китаптың версиялары 
Марко Полоның күпмегә белемле булыуы билдәһеҙ. Ул сауҙа ҡағыҙҙарын үҙе тултырғандыр, әммә китабын Рустичеллоға әйтеп тороп яҙҙырғандыр тигән фараздар бар. Рустичелло яҙыусы булған, романдарын французса ижад иткән. Марко үҙе өсөн генә ҡыҙыҡ өлөштәрен һөйләп, Рустичелло үҙенсә аңлатмалар биреүе ихтимал. Поло башҡа кешеләр менән дә авторҙаш булыуы мөмкинCritchley, J. Marco Polo’s book, Variorum, 1993, ISBN ISBN 0860783618.

Китап бик күп үҙгәрештәргә дусар ителгәндер тигән фекер тыуа.

 Шикле урындары 

 Телгә алынмаған факттар 
Франсис Вуд иероглиф та, китап баҫыу ҙа, сәй ҙә, фарфор ҙа, ҡатындарҙың аяғын шаҡарып бәйләп ҡуйыу ҙа, Бөйөк Ҡытай диуары ла телгә алынмағанына иғтибарҙы йүнәлтә.

Поло фарсы телен белгән, Ҡытайҙа монгол телен өйрәнгән (хакимиәт теле), ҡытай теленең уға кәрәге булмаған.

Франсис Вуд әйткән етешһеҙлектәр Марк Поло өсөн бик әһәмиәтле лә булмағандыр, ҡытайҙар менән аралашмағас, был нескәлектәрҙе белеп тә бөтә алмағандыр. Әммә ул ҡағыҙҙы нисек эшләүҙәрен ентекле һүрәтләгән, тимәк, китап тураһында яҙмаған тиеү бик дөрөҫ түгел.

Фарфор ҡыҫҡаса телгә алынғанде Rachewiltz, И. Марко Поло отправился в Китай. Zentralasiatische Studien 27: 34-92, 1997. Краткое изложение в  .

Бөйөк Ҡытай диуары Марко Поло булғанда айырым урҙар рәүешле генә булған. Венеция кешеһе өсөн ул әһәмиәтһеҙ тойолғандыр.

 Хаталы һүрәтләүҙәр 
thumb|275px|Марко Поло күпере.
Хаталы һүрәтләүҙәр күп. Мәҫәлән, Пекин күперенең аркалары ысынлап та әҙерәкWood, F., Did Marco Polo go to China?, London, 1995..

Марк Поло быны хәтерҙән яҙған, фарсы теле ҡытай телендәге һүҙҙәрҙе теүәл генә биреп тә бөтмәгән. Марк Поло башҡалар һөйләгәнде лә ҡулланған. Хата уларҙан да килгән булыуы ихтиал.

 Китабына бөгөнгө баһа 
Күпселек фәнни тикшеренеүселәр Франсис Вудтың китап тулыһынса уйлап сығарылған тигән баһаһы менән килешмәйJackson, P. Marco Polo and his «Travels», Bulletin of the School of Oriental and African Studies, 61(1): 82-101, 1998..

Сауҙа урындары ярайһы теүәл һүрәтләнгән, Рәсәй тураһындағы өлөшө лә ышанырлыҡ, Ҡытайҙың географияһы буйынса күпселек мәғлүмәт шулай уҡ дөрөҫ. Экзотик илдәр тураһындағы яҙмалары менән дә ҡыҙыҡлы.

Поло Ҡытайҙағы үҙ ролен бәлки арттырыбыраҡ та һөйләгәндер.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Али Экбер Хатай

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Книга о разнообразии мира. Издание: Джованни дель Плано Карпини. История монгалов., Гильом де Рубрук. Путешествия в восточные страны., Книга Марко Поло. М. Мысль. 1997 г., перевод: И. М. Минаев
 Книга Марко Поло, пер. со старофранц. текста, вступ. ст. И. П. Магидовича, М., 1955 (имеется лит.).
 То же. Алма-Ата, 1990.
 Харт Г., Венецианец Марко Поло, пер. с англ, М:.. Издательство иностранной литературы, 1956;
  (Переиздание книги 1956 года)
  (в пер.)
 В книге сэр Марко Поло, венецианский …, 3-е изд., Т. 1-2, Л., 1921.
 Магидович И. П., Магидович В. И. Очерки по истории географических открытий. М., 1982. Т. 1. С. 231—235.
  (обл.)
 Дубровская Д. В, Марко Поло. Презумпция невиновности / / Вокруг Света. 20 № 3.

 Һылтанмалар 

 
  : Книга о разнообразии мира. Перевод И. П. Минаева.
 Вадим Полонский.  Марко Поло 
 В. Дубовицкий Венецианцы.  В стране рубинов, или что писал Марко Поло о Бадахшане 

Категория:Ҡытайға сәйәхәтселәр
Категория:Монголияға сәйәхәтселәр
Категория:Һиндостанға сәйәхәтселәр
Категория:XIII быуат сәйәхәтселәре
Категория:Италия сәйәхәтселәре
Категория:Италия сауҙагәрҙәре
Категория:Урта быуаттар сәйәхәтселәре
Категория:Юань дәүеренең шәхестәре
Категория:Шәхестәр:Венеция