Үтәгән (Әбйәлил районы)
{{ТП-Рәсәй|Үтәгән
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Үтәгән
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 53 | lat_min = 23 | lat_sec = 39
  |lon_deg = 58 | lon_min = 19 | lon_sec = 8
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Әбйәлил районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 447
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453625
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           =34772 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80201807005
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}
{{бм|Үтәгән}}
'''Үтәгән''' ({{lang-ru|Утяганово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Әбйәлил районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 447 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453625, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80201807005.

== Халыҡ һаны ==
{{ Население | Утяганово (Абзелиловский район) }}
; Милли составы
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса [[башҡорттар]] (99 %)<ref name='справочник' />.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||447||231||216||51,7||48,3
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]]): 30 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Амангилде (Әбйәлил районы)|Амангилде]]): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Магнитогорск): 82 км

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Әбделхәй Фәйезов урамы ({{lang-ru|Абдулхая Фаизова (улица)}})
* Көнсығыш урам ({{lang-ru|Восточная (улица)}})
* Ҡыҙыл урамы ({{lang-ru|Кизил (улица)}})
* Ленин урамы ({{lang-ru|Ленина (улица)}})
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодежная (улица)}})
* Салауат Юлаев урамы ({{lang-ru|Салавата Юлаева (улица)}})
* Хәбрахман Фәхрисламов урамы ({{lang-ru|Хабрахмана Фахрисламова (улица)}})
* Үҙәк урам ({{lang-ru|Центральная (улица)}})
* Шишмә урамы ({{lang-ru|Чишма (улица)}})<ref>
[https://www.gosspravka.ru/02/053/000020.html Улицы]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Тарихы ==
1834 йылда [[Рауил]]дан 26 ғаилә Үтәгән ауылына нигеҙ һала. Уға нигеҙ һалыусы — үрядник Үтәгән Ибраһимов, уның улы Ҡурамша. Бында уның атаһы Ибраһим Юлъяҡшин да күсеп килгән. Фамилияларҙы башлап ебәргән бер-ике кеше була. Был — 1795 йылғы Ғайса Мөхәмәтйәров,; уның балалары Хәлиулла, Нәбиулла, Фазулла. Ғайса Усмановтың 1811 йылғы ҡустыһы Аллабирҙе Мырҙағол улы Бирҙеғолов,, уның туғандары Хоҙайбирҙе, Шаһимөхәмәт.

X ревизия мәғлүмәттәре буйынса Үтәгән ауылында 35 ихатала 260 кеше, шул иҫәптән 50 типтәр йәшәгән. [[1920 йыл|1920 йылда]] 98 йортта 500 кеше була.

Рядовой Зәйнәғәбдин Абзанов [[1812 йылғы Ватан һуғышы]]нда ҡатнаша, ике көмөш миҙал ала.

Ауыл халҡы май уртаһынан алып август аҙағына тиклем Күлдәш, Ермәкүлгән, Йыһан Айғыр йылғалары буйҙарында күсеп йөрөгән (23 ихатанан 18 ылау). 116 кешегә 176 ат, 150 һыйыр, 150 һарыҡ, 25 кәзә тура килгән. 1842 йылда 8 бот ужым һәм 280 бот яҙғы иген генә сәселә<ref>{{ИСДБ|страница=35}}</ref>.

== Матбуғатта ==
* Әбйәлил районы Үтәгән ауылында «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» байрамы үтте<ref>[https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2021-07-01/by-lil-rayony-t-g-n-auylynda-aumy-y-y-auyldashtar-bayramy-tte-2394880 Әбйәлил районы Үтәгән ауылында «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» байрамы үтте]{{Недоступная ссылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
* Республика Президенты Әбйәлил районының Үтәгән һәм Рысҡужа ауылдарында булды<ref>[https://glavarb.ru/bash/press_serv/novosti/55895.html Республика Президенты Әбйәлил районының Үтәгән һәм Рысҡужа ауылдарында булды]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

== Билдәле шәхестәр ==

== Видеояҙмалар ==
* Әбйәлил районы Үтәгән ауылы Хәнифә Әбүбәкировна сәсән хаҡында. Беренсе бүлеге<ref>[https://nazir1965.com/videofilm/abzelil-skazitelnica-xanifa-abubakirova-iz-utyagana.html Әбйәлил сәсәне]</ref>
* Әбйәлил районы Үтәгән ауылы Хәнифә Әбүбәкировна сәсән хаҡында. Икенсе бүлеге.<ref>[https://nazir1965.com/videofilm/4827.html Әбйәлил сәсәне]</ref>
* [https://yandex.ru/video/preview/?filmId=17574987968790288161&from=tabbar&text=үтәгән+ауылы Абзелиловский район, д. Утяган. Народный башкирский фольклорный ансамбль «Суҡмуйыл».]
* [https://yandex.ru/video/preview/?filmId=7747038065781712224&from=tabbar&reqid=1648190205937562-1547106363100672088-sas2-0798-sas-l7-balancer-8080-BAL-7501&suggest_reqid=213327812164800286603917077919446&text=Утяганово Утяганово Абзелиловский район]
* 

== Һылтанмалар ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}}
* [http://bashgazet.ru/obshestvo/15840-elk-keek-ete-y.html/ Еләк кеүек ете ҡыҙ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171214025005/http://bashgazet.ru/obshestvo/15840-elk-keek-ete-y.html |date=2017-12-14 }}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Әбйәлил районы ауылдары}}

[[Категория:Әбйәлил районы ауылдары]]
Үтәгән () — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 447 кеше.
Почта индексы — 453625, ОКАТО коды — 80201807005.

 Халыҡ һаны 

 Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар (99 %).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь44723121651,748,3

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Асҡар): 30 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Амангилде): 5 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Магнитогорск): 82 км

 Урамдары 

 Әбделхәй Фәйезов урамы ()
 Көнсығыш урам ()
 Ҡыҙыл урамы ()
 Ленин урамы ()
 Йәштәр урамы ()
 Салауат Юлаев урамы ()
 Хәбрахман Фәхрисламов урамы ()
 Үҙәк урам ()
 Шишмә урамы ()Улицы

 Тарихы 
1834 йылда Рауилдан 26 ғаилә Үтәгән ауылына нигеҙ һала. Уға нигеҙ һалыусы — үрядник Үтәгән Ибраһимов, уның улы Ҡурамша. Бында уның атаһы Ибраһим Юлъяҡшин да күсеп килгән. Фамилияларҙы башлап ебәргән бер-ике кеше була. Был — 1795 йылғы Ғайса Мөхәмәтйәров,; уның балалары Хәлиулла, Нәбиулла, Фазулла. Ғайса Усмановтың 1811 йылғы ҡустыһы Аллабирҙе Мырҙағол улы Бирҙеғолов,, уның туғандары Хоҙайбирҙе, Шаһимөхәмәт.

X ревизия мәғлүмәттәре буйынса Үтәгән ауылында 35 ихатала 260 кеше, шул иҫәптән 50 типтәр йәшәгән. 1920 йылда 98 йортта 500 кеше була.

Рядовой Зәйнәғәбдин Абзанов 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнаша, ике көмөш миҙал ала.

Ауыл халҡы май уртаһынан алып август аҙағына тиклем Күлдәш, Ермәкүлгән, Йыһан Айғыр йылғалары буйҙарында күсеп йөрөгән (23 ихатанан 18 ылау). 116 кешегә 176 ат, 150 һыйыр, 150 һарыҡ, 25 кәзә тура килгән. 1842 йылда 8 бот ужым һәм 280 бот яҙғы иген генә сәселә.

 Матбуғатта 
 Әбйәлил районы Үтәгән ауылында «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» байрамы үттеӘбйәлил районы Үтәгән ауылында «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» байрамы үтте.
 Республика Президенты Әбйәлил районының Үтәгән һәм Рысҡужа ауылдарында булдыРеспублика Президенты Әбйәлил районының Үтәгән һәм Рысҡужа ауылдарында булды

 Билдәле шәхестәр 

 Видеояҙмалар 
 Әбйәлил районы Үтәгән ауылы Хәнифә Әбүбәкировна сәсән хаҡында. Беренсе бүлегеӘбйәлил сәсәне
 Әбйәлил районы Үтәгән ауылы Хәнифә Әбүбәкировна сәсән хаҡында. Икенсе бүлеге.Әбйәлил сәсәне
 Абзелиловский район, д. Утяган. Народный башкирский фольклорный ансамбль «Суҡмуйыл».
 Утяганово Абзелиловский район
 

 Һылтанмалар 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4
 Еләк кеүек ете ҡыҙ 

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Әбйәлил районы ауылдары