Оло Үтәш
{{НП-Россия
 | статус                   = Ауыл
 | русское название         = Оло Үтәш
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Большой Утяш}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 54 |lat_min = 13 |lat_sec = 14
 | lon_deg                  = 56 |lon_min = 30 |lon_sec = 45
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Ғафури районы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = Ауыл биләмәһе
 | поселение                = Еҙем-Ҡаран ауыл Советы  (Ғафури районы)
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = XVIII быуаттың 2-се яртыһы
 | первое упоминание        = 1795
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Большой Утяш | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Большой Утяш | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | милли состав      = башҡорттар
 | конфессиональный состав  = мосолман-сунниттар
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453068
 | почтовые индексы         = 453068
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80221816004
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''Оло Үтәш''' ({{lang-ru|Большой Утяш}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ғафури районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 172 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453068, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80221816004.
 

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||172||88||84||51,2||48,8
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Красноусольский]]): 46 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Еҙем-Ҡаран]]): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Аҡкүл (Ғафури районы)|Аҡкүл]]): 67 км

== Тарихы ==
[[Еҙем-Ҡаран ауыл Советы (Ғафури районы)|Еҙем‑Ҡаран ауыл Советы]] составында. Район үҙәгенән төньяҡта 46 саҡрым һәм Аҡкүл тимер юл станцияһынан төньяҡ‑көнсығышта 67 саҡрым алыҫлыҡта [[Тәпәреш (йылға)|Тәпәреш]] йылғаһы<ref>[[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙел]] йылғаһы ҡушылдығы</ref> буйында урынлашҡан. Ауылға XVIII быуаттың 2‑се яртыһында [[Нуғай даруғаһы]] [[Кесе Табын]] улусы башҡорттары аҫаба ерҙәрендә Үтәш исеме менән нигеҙләй, тип фаразлана. 1795 йылда Үтәш исеме менән 3 ауыл иҫәпкә алына: беренсе ауылда 7 йортта 88 кеше, икенсеһендә 40 йортта — 171 кеше, өсөнсөһөндә 10 йортта — 90 кеше йәшәгәнлеге теркәлгән. 1865 йылда Оло Үтәштә 40 йортта 255 кеше йәшәгән. Оло Үтәш ауылында X ревизия мәғлүмәттәре буйынса 41  йорт, Кесе Үтәштә 32 йорт булған. Икеһенең дөйөм һаны 346 ир-ат һәм 344 ҡатын-ҡыҙ булған. [[Урта Үтәш]] X ревизия менән күрһәтелмәгән. 1816 йылда үткәрелгән VII ревизияла Үтәш ауылдарында 80 йорт хужалығының 14 күп ҡатынлы ғаиләһе (17,5 %) теркәлгән. [[1812 йылғы Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар: Ҡорманғол Әлмөхәмәтов, Абдулла Рафиҡов, Мәүлитҡол Мөҡшинов, Мөхәмәтйәр Буранғолов, Ҡотлогилде Әбүкәев, Сәбифетдин Ишморатов, Исхаҡ Яманов, Кинйәғол Хәлитов, Йомағол Әмиров, Мостафа Әсәҙуллин, Таип Таңгынов һәм Сәйетборхан Ҡотлобаев [[«1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» миҙалы|«1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн»]] һәм «1812 йылдағы Ватан һуғышы иҫтәлегенә» миҙалдары менән бүләкләнгән. Ауыл халҡы малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ, сана һәм утын саналары яһау менән шөғөлләнгән. Мәсет, училище булған. [[1919]]—[[1920 йыл]]дарҙа — [[Табын кантоны]] үҙәге<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/157 А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 157-се б.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220427111045/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/157 |date=2022-04-27 }}</ref>. Халҡы: 1906 йылда — 317 кеше; 1920 йылда — 434 кеше; 1939 йылда — 621 кеше; 1959 йылда — 416 кеше; 1989 йылда — 248 кеше; 2002 йылда — 213 кеше; 2010 йылда — 172 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Башланғыс мәктәп‑балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәсет бар<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/80713/ Башҡорт энциклопедияһы. Оло Үтәш ауылы]</ref>

== Урамдары ==
Исемдәре:<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/019/000089.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Оло Үтәш ауылы]</ref>
{{колонки|2}}
Дуҫлыҡ урамы ({{lang-ru|Дружбы (улица)}})

Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодёжная (улица)}})

Яңы урам ({{lang-ru|Новая (улица)}})

Йылға урамы ({{lang-ru|Речная (улица)}})

Үҙәк урам ({{lang-ru|Центральная (улица)}})

Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная (улица)}})
{{конец|колонки}}

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Халиҡов Мансур Хатип улы]] (20.12.1886—1934), [[башҡорт]] [[дин]] әһеле, йәмәғәт эшмәкәре. 1921—1923 йылдарҙа [[Башҡортостан мосолмандары Диниә назараты]] мөфтөйө<ref>[http://bash.bashenc.ru/index.php/component/content/article/8-statya/15812-khali-ov-mansur-khatip-uly Башҡортостан энциклопедияһы — Халиҡов Мансур Хатип улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201028165018/http://bash.bashenc.ru/index.php/component/content/article/8-statya/15812-khali-ov-mansur-khatip-uly |date=2020-10-28 }}{{V|18|12|2020}}</ref>.
* [[Сәғитов Сәйфулла Төхвәтулла улы]](1893—1957) — [[сәсән]], шағир-импровизатор, мәҙрәсә мөғәлиме.
* [[Фазылова Флорида Сәлим ҡыҙы]] (1962—2021) — филология фәндәре кандидаты, башҡорт шиғриәте өлкәһендә белгес.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|80713}}{{V|27|04|2022}}
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}{{V|18|12|2020}} 
* [http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/157 А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 157-се б.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220427111045/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/157 |date=2022-04-27 }}
* [https://www.gosspravka.ru/02/019/000089.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Оло Үтәш ауылы]
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Ғафури районы ауылдары}}

[[Категория:Ғафури районы ауылдары]]
Оло Үтәш () — Башҡортостан Республикаһының Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 172 кеше.
Почта индексы — 453068, ОКАТО коды — 80221816004.
 

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь172888451,248,8

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Красноусольский): 46 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Еҙем-Ҡаран): 2 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 67 км

 Тарихы 
Еҙем‑Ҡаран ауыл Советы составында. Район үҙәгенән төньяҡта 46 саҡрым һәм Аҡкүл тимер юл станцияһынан төньяҡ‑көнсығышта 67 саҡрым алыҫлыҡта Тәпәреш йылғаһыАғиҙел йылғаһы ҡушылдығы буйында урынлашҡан. Ауылға XVIII быуаттың 2‑се яртыһында Нуғай даруғаһы Кесе Табын улусы башҡорттары аҫаба ерҙәрендә Үтәш исеме менән нигеҙләй, тип фаразлана. 1795 йылда Үтәш исеме менән 3 ауыл иҫәпкә алына: беренсе ауылда 7 йортта 88 кеше, икенсеһендә 40 йортта — 171 кеше, өсөнсөһөндә 10 йортта — 90 кеше йәшәгәнлеге теркәлгән. 1865 йылда Оло Үтәштә 40 йортта 255 кеше йәшәгән. Оло Үтәш ауылында X ревизия мәғлүмәттәре буйынса 41  йорт, Кесе Үтәштә 32 йорт булған. Икеһенең дөйөм һаны 346 ир-ат һәм 344 ҡатын-ҡыҙ булған. Урта Үтәш X ревизия менән күрһәтелмәгән. 1816 йылда үткәрелгән VII ревизияла Үтәш ауылдарында 80 йорт хужалығының 14 күп ҡатынлы ғаиләһе (17,5 %) теркәлгән. 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусылар: Ҡорманғол Әлмөхәмәтов, Абдулла Рафиҡов, Мәүлитҡол Мөҡшинов, Мөхәмәтйәр Буранғолов, Ҡотлогилде Әбүкәев, Сәбифетдин Ишморатов, Исхаҡ Яманов, Кинйәғол Хәлитов, Йомағол Әмиров, Мостафа Әсәҙуллин, Таип Таңгынов һәм Сәйетборхан Ҡотлобаев «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» һәм «1812 йылдағы Ватан һуғышы иҫтәлегенә» миҙалдары менән бүләкләнгән. Ауыл халҡы малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ, сана һәм утын саналары яһау менән шөғөлләнгән. Мәсет, училище булған. 1919—1920 йылдарҙа — Табын кантоны үҙәгеА. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 157-се б. . Халҡы: 1906 йылда — 317 кеше; 1920 йылда — 434 кеше; 1939 йылда — 621 кеше; 1959 йылда — 416 кеше; 1989 йылда — 248 кеше; 2002 йылда — 213 кеше; 2010 йылда — 172 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Башланғыс мәктәп‑балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәсет барБашҡорт энциклопедияһы. Оло Үтәш ауылы

 Урамдары 
Исемдәре:«Налог Белешмәһе» статистикаһында Оло Үтәш ауылы

Дуҫлыҡ урамы ()

Йәштәр урамы ()

Яңы урам ()

Йылға урамы ()

Үҙәк урам ()

Мәктәп урамы ()

 Билдәле шәхестәре 
 Халиҡов Мансур Хатип улы (20.12.1886—1934), башҡорт дин әһеле, йәмәғәт эшмәкәре. 1921—1923 йылдарҙа Башҡортостан мосолмандары Диниә назараты мөфтөйөБашҡортостан энциклопедияһы — Халиҡов Мансур Хатип улы .
 Сәғитов Сәйфулла Төхвәтулла улы(1893—1957) — сәсән, шағир-импровизатор, мәҙрәсә мөғәлиме.
 Фазылова Флорида Сәлим ҡыҙы (1962—2021) — филология фәндәре кандидаты, башҡорт шиғриәте өлкәһендә белгес.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru} 
 А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 157-се б. 
 «Налог Белешмәһе» статистикаһында Оло Үтәш ауылы

Категория:Ғафури районы ауылдары