Бишауыл-Уңғар
{{ТП-Рәсәй|Бишауыл-Уңғар
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Бишауыл-Уңғар
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg =54 |lat_min = 27|lat_sec =11 
  |lon_deg =56 |lon_min =16 |lon_sec =10 
  |CoordAddon = 
  |CoordScale = 
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Ҡырмыҫҡалы районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 1648
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 573
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453015
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           = 34765 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80235855002
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Бишауыл-Уңғар''' ауылы [[Башҡортостан]]дың [[Ҡырмыҫҡалы районы]]нда урынлашҡан. Һәүәләй ауыл советына ҡарай. [[Урыҫ теле|Урыҫса]] — Бишаул-Унгарово. Район үҙәге Ҡырмыҫҡалы ауылынан 15 саҡрым, Һәүәләй ауылынан 4 саҡрым алыҫлыҡта. Ҡарламан тимер юл станцияһы 2 саҡрым алыҫлыҡта. Почта индексы — 450315, ОКАТО коды — 80235855002. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 573 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Башлыса [[башҡорттар]].

== Тарихы ==
Ауылға нигеҙ һалыусылар — [[Табын (ҡәбилә)|Табын ҡәбиләһенә]] ҡараған [[башҡорттар]]. Ауыл тураһында билдәле тәүге яҙма мәғлүмәттәр [[1648]] йыл менән билдәләнә.

XVIII быуатта Бишауыл-Унгар ауылы Бишаул тип атала. Бер документта Таймаҫ Муҡшығоров һәм Сирмеш Кайтанов телгә алына.

1795 йылдағы V ревизия мәғлүмәттәре буйынса Уңгар ауылында 75 йортта 172 ир-ат һәм 189 ҡатын-ҡыҙ була. 21 йылдан аҫаба башҡорттар — 227, ә керҙәштәр 10 ир-ат иҫәпләнә. VIII ревизия (1834 йыл) ваҡытында 299 ир-егет, 320 ҡатын-ҡыҙ булған. 1917—1920 йылдарҙағы билдәле ваҡиғаларҙан һуң ҡатын-ҡыҙҙар файҙаһына енестәр нисбәтенең ҡырҡа үҙгәреүен 1920 йылда күҙәтәбеҙ, ул ваҡытта 219 йортта 506 ир-егет һәм 574 ҡатын-ҡыҙ теркәлгән.

1866—1919 йылдарҙа Бишауыл-Уңгар ауылы шул уҡ исемдәге улыстың үҙәге була. Ул ваҡытта улыҫтың 14 ауылы булған. 1906 йылда уларҙа 9225 кеше йәшәгән 1703 йорт була. Һуңынан улар бөтәһе лә [[Өфө кантоны]]ның яңынан ойошторолған [[Ҡырмыҫҡалы улусы]]на инә.

Ауыл халҡы [[малсылыҡ]], [[игенселек]], [[умартасылыҡ]] менән шөғөлләнгән. 1843 йылда 648 ат, 392 эре мөгөҙлө мал, 123 һарыҡ, 593 кешегә 188 кәзә. Йәйгеһен йәйләүгә сығалар. Шул саҡта уҡ улар 520 бот ужым һәм 3240 бот яҙғы иген сәскән. 7 һыу тирмәне, 1 тимерлеге булған. Ауыл халҡының 388 умартаһы һәм 300 солоғо иҫәпләнгән. XIX быуат аҙағында 3 икмәк магазины, 2 аҙыҡ-түлек магазины була.

[[XIX]] быуат һуңында ауылда 2 мәсет, 2 мәҙрәсә булған.

Бишауыл халҡының [[1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы|Пугачев ихтилалы]]нда ҡатнашыуы тураһында каратель майор Пекарскийҙан сыҡҡан документ раҫлай<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/177 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 177—178.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220410050644/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/177 |date=2022-04-10 }}</ref>.

{|class="standard"
|+
|[[1866]]
|Бишауыл-Уңғар улусы
|
|Өфө губернаһы
|-
|[[1919]]
|Ҡырмыҫҡалы улусы
|Өфө кантоны
|Өфө губернаһы
|-
|[[1922]]
|Ҡырмыҫҡалы улусы
|Стәрлетамаҡ кантоны
|БАССР
|-
|[[1923]]
|Ҡырмыҫҡалы улусы
|Өфө кантоны
|БАССР
|-
|[[1930]]
|Бишауыл-Уңғар ауыл советы
|[[Ҡырмыҫҡалы районы]]
|БАССР
|-
|[[1992]]
|
|Ҡырмыҫҡалы районы
|Башҡортостан Республикаһы
|-
|}
<ref>[http://www.bashkortostan450.ru/interactive-map/regions/r31/r31_33.html?vz=1&template=46 «Башҡортостан 450» сайтын ҡарағыҙ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410222339/http://bashkortostan450.ru/interactive-map/regions/r31/r31_33.html?vz=1&template=46 |date=2008-04-10 }}</ref>

== Халыҡ һаны ==
; Милли составы
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)|2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу]] мәғлүмәттәре буйынса төп милләт — [[башҡорттар]] (99 %)

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||573||272||301||47,5||52,5
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Урамдары ==
* Тал урамы ({{lang-ru|Вербовая (улица)}})
* Гагарин урамы ({{lang-ru|Гагарина (улица)}})
* Ленин урамы ({{lang-ru|Ленина (улица)}})
* Донъя урамы ({{lang-ru|Мира (улица)}})
* Яңы урамы ({{lang-ru|Новая (улица)}})
* Күл урамы ({{lang-ru|Озерная (улица)}})
* Ерек урамы ({{lang-ru|Ольховая (улица)}})
* Ҡарағай урамы ({{lang-ru|Сосновая (улица)}})
* Титов урамы ({{lang-ru|Титова (улица)}})
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная (улица)}})
* Шоссе урамы ({{lang-ru| Шоссейная (улица)}})

== Билдәле шәхестәре ==
* '''Азат''' — [[Табын|Йомран-Табын]] улусы башҡорто. [[Башҡортостанда Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—1775)|1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында]] ҡатнашыусы, Пугачёв полковнигы.
* [[Иҫәнғол Иҫәкәев]] (1785—?), хәрби эшмәкәр. [[1812 йылғы Ватан һуғышы]]нда һәм [[Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтары]]нда ҡатнашыусы.
* [[Кинйәбулат Ҡаныҡаев]] (1788—?), хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
* [[Низамов Рәшит Зыяфетдин улы]] (1935—2018), яҙыусы.
* [[Санъяров Фәнзил Бүләк улы]] (17.02.1953), ғалим-әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (1999), доцент. [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған уҡытыусыһы.
* [[Сәйфулла Усманов]] (1783—?), хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
* [[Башҡортостан (гәзит)|Башҡортостан]]. 8 октябрь 2021, Шәхесен данлай белгән халыҡ — мәңгелек<ref>[https://zen.yandex.ru/media/id/5b8aa70c3d023700a98cfb3a/bairamda-tatly-tabyn-5c52de9ef4152a00aec43e3d]</ref>

== Матбуғатта ==
* [[Башҡортостан (гәзит)|Башҡортостан]]. Байрамда — татлы табын. 9 февраль 2019 йыл[https://bash.bashgazet.ru/obshestvo/13910-saly-sylay-gr-kil-tuay.html]
* [[Аманат (журнал)|Аманат]]. 28 апрель 2020 йыл, Ҡырмыҫҡалы районынан килгән һүрәттәр[https://amanat.su/articles/min-donyany-r-tl-yem/2020-04-28/yrmy-aly-rayonynan-kilg-n-r-tt-r-44152]

== Видеояҙмалар ==
* 27 июнь 2017 йыл «Рәсәй-Башҡортостан» канал[https://yandex.ru/video/preview/?filmId=16013105430005137648&from=tabbar&parent-reqid=1650530237079428-8829026156668597221-sas2-0777-sas-l7-balancer-8080-BAL-1981&text=%D0%91%D0%B8%D1%88%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB-%D0%A3%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80+%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D1%8B%28%D2%A0%D1%8B%D1%80%D0%BC%D1%8B%D2%AB%D2%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B+%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D1%8B%29 Бесәнселәр йыры]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.bishaul.ru Бишауыл сайты]

{{башланғыс}}
{{Ҡырмыҫҡалы районы ауылдары}}
[[Категория:Ҡырмыҫҡалы районы ауылдары]]
Бишауыл-Уңғар ауылы Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районында урынлашҡан. Һәүәләй ауыл советына ҡарай. Урыҫса — Бишаул-Унгарово. Район үҙәге Ҡырмыҫҡалы ауылынан 15 саҡрым, Һәүәләй ауылынан 4 саҡрым алыҫлыҡта. Ҡарламан тимер юл станцияһы 2 саҡрым алыҫлыҡта. Почта индексы — 450315, ОКАТО коды — 80235855002. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 573 кеше. Башлыса башҡорттар.

 Тарихы 
Ауылға нигеҙ һалыусылар — Табын ҡәбиләһенә ҡараған башҡорттар. Ауыл тураһында билдәле тәүге яҙма мәғлүмәттәр 1648 йыл менән билдәләнә.

XVIII быуатта Бишауыл-Унгар ауылы Бишаул тип атала. Бер документта Таймаҫ Муҡшығоров һәм Сирмеш Кайтанов телгә алына.

1795 йылдағы V ревизия мәғлүмәттәре буйынса Уңгар ауылында 75 йортта 172 ир-ат һәм 189 ҡатын-ҡыҙ була. 21 йылдан аҫаба башҡорттар — 227, ә керҙәштәр 10 ир-ат иҫәпләнә. VIII ревизия (1834 йыл) ваҡытында 299 ир-егет, 320 ҡатын-ҡыҙ булған. 1917—1920 йылдарҙағы билдәле ваҡиғаларҙан һуң ҡатын-ҡыҙҙар файҙаһына енестәр нисбәтенең ҡырҡа үҙгәреүен 1920 йылда күҙәтәбеҙ, ул ваҡытта 219 йортта 506 ир-егет һәм 574 ҡатын-ҡыҙ теркәлгән.

1866—1919 йылдарҙа Бишауыл-Уңгар ауылы шул уҡ исемдәге улыстың үҙәге була. Ул ваҡытта улыҫтың 14 ауылы булған. 1906 йылда уларҙа 9225 кеше йәшәгән 1703 йорт була. Һуңынан улар бөтәһе лә Өфө кантонының яңынан ойошторолған Ҡырмыҫҡалы улусына инә.

Ауыл халҡы малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгән. 1843 йылда 648 ат, 392 эре мөгөҙлө мал, 123 һарыҡ, 593 кешегә 188 кәзә. Йәйгеһен йәйләүгә сығалар. Шул саҡта уҡ улар 520 бот ужым һәм 3240 бот яҙғы иген сәскән. 7 һыу тирмәне, 1 тимерлеге булған. Ауыл халҡының 388 умартаһы һәм 300 солоғо иҫәпләнгән. XIX быуат аҙағында 3 икмәк магазины, 2 аҙыҡ-түлек магазины була.

XIX быуат һуңында ауылда 2 мәсет, 2 мәҙрәсә булған.

Бишауыл халҡының Пугачев ихтилалында ҡатнашыуы тураһында каратель майор Пекарскийҙан сыҡҡан документ раҫлайАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 177—178. .

+1866Бишауыл-Уңғар улусыӨфө губернаһы1919Ҡырмыҫҡалы улусыӨфө кантоныӨфө губернаһы1922Ҡырмыҫҡалы улусыСтәрлетамаҡ кантоныБАССР1923Ҡырмыҫҡалы улусыӨфө кантоныБАССР1930Бишауыл-Уңғар ауыл советыҠырмыҫҡалы районыБАССР1992Ҡырмыҫҡалы районыБашҡортостан Республикаһы
«Башҡортостан 450» сайтын ҡарағыҙ 

 Халыҡ һаны 
 Милли составы
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса төп милләт — башҡорттар (99 %)

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь57327230147,552,5

 Урамдары 
 Тал урамы ()
 Гагарин урамы ()
 Ленин урамы ()
 Донъя урамы ()
 Яңы урамы ()
 Күл урамы ()
 Ерек урамы ()
 Ҡарағай урамы ()
 Титов урамы ()
 Мәктәп урамы ()
 Шоссе урамы ()

 Билдәле шәхестәре 
 Азат — Йомран-Табын улусы башҡорто. 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Пугачёв полковнигы.
 Иҫәнғол Иҫәкәев (1785—?), хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
 Кинйәбулат Ҡаныҡаев (1788—?), хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
 Низамов Рәшит Зыяфетдин улы (1935—2018), яҙыусы.
 Санъяров Фәнзил Бүләк улы (17.02.1953), ғалим-әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (1999), доцент. Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы.
 Сәйфулла Усманов (1783—?), хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
 Башҡортостан. 8 октябрь 2021, Шәхесен данлай белгән халыҡ — мәңгелек

 Матбуғатта 
 Башҡортостан. Байрамда — татлы табын. 9 февраль 2019 йыл
 Аманат. 28 апрель 2020 йыл, Ҡырмыҫҡалы районынан килгән һүрәттәр

 Видеояҙмалар 
 27 июнь 2017 йыл «Рәсәй-Башҡортостан» каналБесәнселәр йыры

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Бишауыл сайты

Категория:Ҡырмыҫҡалы районы ауылдары