Мәсәк
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Масяково
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Мәсәк}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 55 |lat_min = 35 |lat_sec = 23
 | lon_deg                  = 58 |lon_min = 36 |lon_sec = 32
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Кигинский район{{!}}Ҡыйғы районы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = ауыл биләмәһе
 | поселение                = Абзаевский сельсовет (Кигинский район){{!}}Абзай ауыл Советы
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Масяково | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Масяково | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = [[башҡорттар]]
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 452505
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80236805003
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''Мәсәк''' ({{lang-ru|Масяково}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ҡыйғы районы]]ндағы ауыл.[[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 225 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.Почта индексы — 452505, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80236805003.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Үрге Ҡыйғы]]): 31 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Абзай (Ҡыйғы районы)|Абзай]]): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Һилейә (ҡасаба)|Һилейә]]): 74 км

Мәсәк ауылы [[Ҡыйғы]] йылғаһы ҡушылдығы [[Кесейек]] йылғаһы буйында, район үҙәге [[Үрге Ҡыйғы]] ауылынан төньяҡҡа табан 31 километрҙа һәм [[Һилейә (ҡасаба)|Һилейә]] ([[Силәбе өлкәһе]]) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 74 километрҙа урынлашҡан<ref>{{БЭ2013|88825}}</ref>.

== Тарихы ==
Мәсәк ауылына [[XVIII быуат]]тың 2-се яртыһында [[Себер даруғаһы]] [[Дыуан |Дыуан улусы]] [[башҡорттар]]ы үҙҙәренең [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] ерҙәрендә нигеҙ һалған. Ауыл унда тәү төпләнеүсе Мәсәк Елмәтов исемен йөрөтә. Мәсәктең улдары: Ғүмәр Мәсәков (1748—1833), уның балалары Әлбәк, Юныс (уның улдары Зөлҡәрнәй, Ғиззәтулла, Кәлимулла); 1761 йылғы Ғәли Мәсәков; Аблай Мәсәков (уның улы 1772 йылғы Шәмсетдин, уның улы Шәйхислам).

[[1795 йыл]]да 18 йортта 55 ир-ат, 45 ҡатын-ҡыҙ, барлығы 100 кеше йәшәгән.

[[1816 йыл]]да 13 йортта 72 кеше, [[1834 йыл]]да — 24 йортта 152 кеше йәшәгән.

Ауыл халҡы игенселек менән шөғөлләнгән. [[1842 йыл]]да 152 кешегә 66 сирек ужым һәм 159 сирек яҙғы иген сәселгән. Көңгөр [[һабан]]ы менән ер һөргәндәр. [[XIX быуат]] аҙағында ауылда 3 һуҡҡыс һәм [[елгәргес]] булған. [[Малсылыҡ]] менән шөғөлләнгәндәр: Мәсәктә 350 [[ат]], 250 [[һыйыр]], 208 [[һарыҡ]], 68 [[кәзә]] аҫыралған<ref> {{ИСДБ|страницы=537}}
</ref>.

== Биләмә берәмектәренә инеүе ==
<!-- {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100 %;margin:0;" --><!-- Төрөлөп ҡуйыла торған таблица башы -->
{| class="wikitable"
|-
! Теркәү йылы !! Улус, ауыл советы !! Өйәҙ, кантон, район !! Губерна, Республика !! Дәүләт
|-
| [[1757]] ||Дыуан улусы || Троицк өйәҙе || Ырымбур губернаһы || Рәсәй Империяһы
|-
| [[1816]] || 1-се йорт || 4-се Башҡорт кантоны || Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
| [[1834]] || 1-се йорт || 4-се Башҡорт кантоны || Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1847]] || 1-се йорт || 4-се Башҡорт кантоны ||  Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1859]] || 1-се йорт || 4-се Башҡорт кантоны || Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1895]] || Иҫке Балаҡатай улусы || Златоуст өйәҙе || Өфө губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1920]] || биләмәһе || Үрге Ҡыйғы өйәҙе || Автономлы Башҡорт ССР-ы (Бәләкәй Башҡортостан) ||[[Файл:Emblem of the Russian SFSR (1978–1991), Emblem of Russia (1991–1992).svg|20px]] РСФСР
|-
|[[1926]] || Дыуан улусы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1935]] || Абзай ауыл Советы || Ҡыйғы районы || Башҡорт АССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1941]] || Абзай ауыл Советы|| Ҡыйғы районы|| Башҡорт АССР-ы || {{СССР}} СССР
|-
|[[1990]] || Абзай ауыл Советы || Ҡыйғы районы ||[[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] ||{{Россия}} Рәсәй Федерацияһы
|-

|-
| || || || ||
|}

== Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше ==
[[1859 йыл]]да Мәсәк ауылында 27 йортта 194 кешк йәшәгән.

[[1865 йыл]]да 46 йортта 203 кеше йәшәгән. [[Малсылыҡ]], [[игенселек]], [[умартасылыҡ]] менән шөғөлләнгәндәр<ref> {{ИСДБ|страницы=537}}
</ref>.

== Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше ==
[[1906 йыл]]да ауылда мәсет булған. [[1920 йыл]]да 95 йортта 476 кеше иҫәпкә алынған.

Әлеге ваҡытта Мәсәк ауылында башланғыс [[мәктәп]]-[[балалар баҡсаһы]], фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар<ref> {{ИСДБ|страницы=537}}
</ref>.

== Халыҡ һаны ==
Мәсәк ауылында башҡорттар йәшәй (2002).

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||476||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||404||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||311||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||199||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||213||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||225||119||106||52,9||47,1
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Билдәле кешеләре ==

== Урамдары ==
{{Колонки|1}}
* Г. Камалов урамы ({{lang-ru|}} Г. Камалова (улица)
<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/kiginskiy-rayon/derevnya-masyakovo/ Карта д. Масяково. Улица]</ref>{{Колонки|конец}}

== Тирә-яҡ мөхит ==
; Ер-һыу атамалары
''Тауҙар:'' [[Туйтүбә]]

''Урмандар:''

''Йылғалар:''
[[Әй (йылға)|Әй]], [[Ҡыйғы]], [[Ыйыҡ (Әй ҡушылдығы)|Ыҡ]]

''Шишмәләр:''

''Ялан-бесәнлектәр:''

''Таусыҡтар, түбәләр:''

''Тәбиғәт һәйкәлдәре:'' көньяҡҡа 11 километрҙа '''Аверкин соҡоро''', көньяҡ-көнбайышҡа 17 километрҙа — [[Һикеяҙтамаҡ мәмерйәләре|Һикеяҙ мәмерйәләр комплексы]] ([[Силәбе өлкәһе]]), 18 киометрҙа — [[Әй фонтаны]] бар.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Әйле]]

== Әҙәбиәт ==
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 194—195 с. (История д. Тугузлы)
* Хисамитдинова Ф. Г. Башкирская ойконимия XVI—XIX вв. Уфа, Башкирское книжное издательство, 1991

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|88825}}
* {{ИСДБ|страницы=537}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Тышҡы һылтанмалар}}
{{Ҡыйғы районы ауылдары}}

[[Категория:Ҡыйғы районы ауылдары]]
Мәсәк () — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл.2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 225 кеше.Почта индексы — 452505, ОКАТО коды — 80236805003.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Үрге Ҡыйғы): 31 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Абзай): 3 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 74 км

Мәсәк ауылы Ҡыйғы йылғаһы ҡушылдығы Кесейек йылғаһы буйында, район үҙәге Үрге Ҡыйғы ауылынан төньяҡҡа табан 31 километрҙа һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 74 километрҙа урынлашҡан.

 Тарихы 
Мәсәк ауылына XVIII быуаттың 2-се яртыһында Себер даруғаһы Дыуан улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Ауыл унда тәү төпләнеүсе Мәсәк Елмәтов исемен йөрөтә. Мәсәктең улдары: Ғүмәр Мәсәков (1748—1833), уның балалары Әлбәк, Юныс (уның улдары Зөлҡәрнәй, Ғиззәтулла, Кәлимулла); 1761 йылғы Ғәли Мәсәков; Аблай Мәсәков (уның улы 1772 йылғы Шәмсетдин, уның улы Шәйхислам).

1795 йылда 18 йортта 55 ир-ат, 45 ҡатын-ҡыҙ, барлығы 100 кеше йәшәгән.

1816 йылда 13 йортта 72 кеше, 1834 йылда — 24 йортта 152 кеше йәшәгән.

Ауыл халҡы игенселек менән шөғөлләнгән. 1842 йылда 152 кешегә 66 сирек ужым һәм 159 сирек яҙғы иген сәселгән. Көңгөр һабаны менән ер һөргәндәр. XIX быуат аҙағында ауылда 3 һуҡҡыс һәм елгәргес булған. Малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр: Мәсәктә 350 ат, 250 һыйыр, 208 һарыҡ, 68 кәзә аҫыралған .

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт 1757 Дыуан улусы  Троицк өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы 1816  1-се йорт  4-се Башҡорт кантоны  Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы 1834  1-се йорт  4-се Башҡорт кантоны  Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1847  1-се йорт  4-се Башҡорт кантоны   Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1859  1-се йорт  4-се Башҡорт кантоны  Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1895  Иҫке Балаҡатай улусы  Златоуст өйәҙе  Өфө губернаһы  Рәсәй империяһы1920  биләмәһе  Үрге Ҡыйғы өйәҙе  Автономлы Башҡорт ССР-ы (Бәләкәй Башҡортостан) 20px РСФСР1926  Дыуан улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935  Абзай ауыл Советы  Ҡыйғы районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941  Абзай ауыл Советы Ҡыйғы районы Башҡорт АССР-ы   СССР1990  Абзай ауыл Советы  Ҡыйғы районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы    

 Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше 
1859 йылда Мәсәк ауылында 27 йортта 194 кешк йәшәгән.

1865 йылда 46 йортта 203 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр .

 Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше 
1906 йылда ауылда мәсет булған. 1920 йылда 95 йортта 476 кеше иҫәпкә алынған.

Әлеге ваҡытта Мәсәк ауылында башланғыс мәктәп-балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар .

 Халыҡ һаны 
Мәсәк ауылында башҡорттар йәшәй (2002).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август476 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар404 1959 йыл 15 ғинуар311 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар199 2002 йыл 9 октябрь213 2010 йыл 14 октябрь22511910652,947,1

 Билдәле кешеләре 

 Урамдары 

 Г. Камалов урамы ( Г. Камалова (улица)
Карта д. Масяково. Улица

 Тирә-яҡ мөхит 
 Ер-һыу атамалары
Тауҙар: Туйтүбә

Урмандар:

Йылғалар:
Әй, Ҡыйғы, Ыҡ

Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Тәбиғәт һәйкәлдәре: көньяҡҡа 11 километрҙа Аверкин соҡоро, көньяҡ-көнбайышҡа 17 километрҙа — Һикеяҙ мәмерйәләр комплексы (Силәбе өлкәһе), 18 киометрҙа — Әй фонтаны бар.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Әйле

 Әҙәбиәт 
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 194—195 с. (История д. Тугузлы)
 Хисамитдинова Ф. Г. Башкирская ойконимия XVI—XIX вв. Уфа, Башкирское книжное издательство, 1991

 Һылтанмалар 
 
 

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Ҡыйғы районы ауылдары