Туғыҙбаева Факиһа Һаҙый ҡыҙы
{{Яҙыусы
| Исеме              = Факиһа Туғыҙбаева
| Төп исеме   =  			
| Рәсеме             = Fakia.jpg
| Киңлек= 180px
| Ҡултамғаһы          = 
| Тыуған ваҡыттағы исеме = Факиһа Һаҙый ҡыҙы Нафиҡова
| Тыуыу датаһы    = 01.01.1950
| Тыуған урыны   = [[Башҡорт АССР-ы]] {{ТУ|Бүздәк районы}} [[Ҡаңны-Төркәй]] ауылы 
| Вафат булыу датаһы = 20.03.2021  
| Вафат булған урыны  = {{ВБУ|Өфө}} ҡалаһы
|Гражданлығы = {{флагификация|СССР}} <br> {{флагификация|Рәсәй}}
| Эшмәкәрлек төрө =  [[Шиғриәт]]
|Дебют = «Мәк ялҡыны» (1980)
|Премиялары = {{СЮП|1995}}
|  Наградалары = {{Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре|2000}}
[[Башҡортостандың халыҡ шағиры]]
| Викикитапхана =
}}
{{фш|Туғыҙбаева}}
'''Туғыҙбаева Факиһа Һаҙый ҡыҙы''' ([[1 ғинуар]] [[1950 йыл]] — [[20 март]] [[2021 йыл]]) — [[Башҡортостандың халыҡ шағиры]] (2014). 1981 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. [[Салауат Юлаев исемендәге премия]] лауреаты, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2000) һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның (1992) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
[[Файл:Башҡортостандың халыҡ шағиры Факиһа Туғыҙбаева һәм шағирә, йәмәғәт эшмәкәре Гүзәл Ситдиҡова.jpg|thumb|Башҡортостандың халыҡ шағиры Факиһа Туғыҙбаева һәм шағир, йәмәғәт эшмәкәре Гүзәл Ситдиҡова]]

== Биографияһы ==
Факиһа Һаҙый ҡыҙы Туғыҙбаева (ҡыҙ фамилияһы Нафиҡова) 1950 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының [[Бүздәк районы]] Бәләкәй Ҡаңны ауылында тыуа. [[Башҡорт дәүләт университеты]]н тамамлай. Хеҙмәт юлын «Башҡортостан пионеры» («[[Йәншишмә (гәзит)|Йәншишмә]]») гәзитендә башлай, 1979 йылда «Пионер» («[[Аманат (журнал)|Аманат]]») журналына күсә. 1990—2010 йылдарҙа «[[Аҡбуҙат (журнал)|Аҡбуҙат]]» журналының баш мөхәррире була.

Халыҡ шағиры 2021 йылдың 20 мартында Өфө ҡалаһында ауырыуҙан һуң вафат булды<ref>[https://www.bashinform.ru/news/1571525-v-ufe-ushla-iz-zhizni-narodnyy-poet-bashkortostana-fakiya-tuguzbaeva/ В Уфе ушла из жизни народный поэт Башкортостана Факия Тугузбаева. ИА «Башинформ» 20 марта 2021 года]</ref>.

== Әҙәби эшмәкәрлеге ==
Факиһа Туғыҙбаева — үҙенең лирик, фәлсәфәүи шиғырҙары, шулай уҡ поэмалары менән шиғриәт һөйөүселәрҙең мөхәббәтен күптән яулаған талантлы әҙип.

Уның «Мәк ялҡыны» тигән тәүге шиғыр китабы 1980 йылда донъя күрә. Унан һуң бер-бер артлы «Күҙ ҡараһы» (1984), «Йондоҙ асам» (1987), «Сәғәт моңо» (1991), «Фатихамды бирәм һиңә» (1994), «Минең ҡошом Һомай» (2000) шиғыр һәм поэма йыйынтыҡтары баҫылып сыға.

Шағир балалар әҙәбиәтендә лә ихлас эшләй. «Шаҡмаҡлы дәфтәр» (1981), «Яңы күлдәк» (1983) әкиәттәр һәм хикәйәләр, «Болонда уйнай сәскәләр» (1995) тигән шиғыр китаптары авторы. Факиһа Туғыҙбаеваның [[рус теле]]ндә «Хлеб да соль» (1989), «Камень счастья» (1998) исемле шиғыр йыйынтыҡтары бар.

[[1993]] йылда Факиһа Туғыҙбаева «Сәғәт моңо» китабы өсөн [[Рәми Ғарипов исемендәге премия|Рәми Ғарипов исемендәге әҙәби премияға]], ә [[1995]] йылда «Фатихамды бирәм һиңә» китабы өсөн [[Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]]на лайыҡ була. [[2014]] йылдың декабрендә Факиһа Һаҙый ҡыҙына «Башҡортостандың халыҡ шағиры» тигән маҡтаулы исем бирелде.

== Әҙип тураһында ==
* ''[[Бикбаев Рауил Төхфәт улы|Бикбаев Р.]]'' Слово о народе. Уфа: ГУП Башкирское издательство «Китап» им. З. Биишевой. 2011.
* ''Миннуллин Р.'' Путь к жизни поэтессы. Факия Тугузбаева. Путь к жизни. Казань. Татарское книжное издательство. 2010.
* ''Кузбәков Ф.'' Факиһа Туғыҙбаеваның ижады хаҡында// Агидель. 2010. № 3. С.128-141.
* ''Зиновьев А.'' «В глазах людей я вижу звезды» : стихи Факии Тугузбаевой удивительно лиричны и чисты / Александр Зиновьев // Молодёжная газета Республики Башкортостан. — 2010. — 14 янв. (№ 2). — С. 8.
* ''[[Ситдиҡова Гүзәл Рамаҙан ҡыҙы|Ситдикова Г.]]'' Моя доля из сада Факии : для поэта важнее всего биография души : [о пред. дет. секции Союза писателей Факие Тугузбаевой] / Гузель Ситдикова // Республика Башкортостан. — 2010. — 5 янв.
* {{статья
 |автор         = [[Ураҡсина Рәсимә Миңлебулат ҡыҙы|Ураҡсина Р.]]
 |заглавие      = Рухи именлек һаҡсыһы
 |ссылка        = http://vatandash.ru/pics/pdf/625.pdf
 |язык          = 
 |издание       = [[Ватандаш]]
 |тип           = 
 |год           = 2006
 |том           = 
 |номер         = 3
 |страницы      = 116—122
 |doi           = 
 |issn          = 1683-3554
}}

== Китаптары ==
* Мәк ялҡыны (1980)
* Шаҡмаҡлы дәфтәр (1981)
* Яңы күлдәк (1983)
* Күҙ ҡараһы (1984)
* Йондоҙ асам (1987)
* Хлеб да соль{{ref-ru}} (1989)
* Сәғәт моңо (1991)
* Фатихамды бирәм һиңә (1994)
* Болонда уйнай сәскәләр (1995)
* Камень счастья: Стихи. — Уфа, Китап, 1998.{{ref-ru}}
* Минең ҡошом — Һомай (2000)
* Алтын асҡыс — бүләккә!: Шиғырҙар, әкиәттәр, хикәйәләр. — Өфө, Китап, 2004.
* Ваҡыт тамғалары: Шиғырҙар. — Өфө, Китап, 2008. — 448 бит.

== Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре ==
* [[Башҡортостандың халыҡ шағиры]] (2014)
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2000)
* Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (1999)
* Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1995)
* Рәми Ғарипов исемендәге премия (1993)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992)<ref>[http://bashkortostan.regnews.org/doc/cr/6n.htm О присвоении почетного звания «Заслуженный работник культуры Республики Башкортостан» работникам печати республики. Указ Президиума ВС РБ от 27.04.1992 N 6-2/221 Информационный портал Республики Башкортостан]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}{{V|1|02|2019}}</ref>

== Хәтер ==
2021 йылдың 25 декабрендә Факиһа Һаҙый ҡыҙы Туғыҙбаева иҫтәлегенә ул йәшәгән йортта мемориаль таҡтаташ асылды.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Сығанаҡтар ==
* Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1{{ref-ru}}
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: [[Байымов Роберт Нурмөхәмәт улы|Р. Н. Баимов]], Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.{{ref-ru}}
* [[Ғәйнуллин Миҙхәт Фазлый улы|Ғәйнуллин М. Ф.]], [[Хөсәйенов Ғайса Батыргәрәй улы|Хөсәйенов Ғ.Б.]] Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит.

== Һылтанмалар ==
* [[Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһы]]ның электрон бүлегендә
*: [http://ebook.bashnl.ru/dsweb/View/ResourceCollection-3620 башҡорт телендәге әҫәрҙәре]
;башҡа сығанаҡтарҙа
* {{БЭ|94098}}{{V|10|03|2021}}
* [http://www.bashedu.ru/ba/node/5416 Наши выпускники. ТУГУЗБАЕВА Факия Хадыевна — поэт. Башкирский государственный университет. Официальный сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180105012259/http://www.bashedu.ru/ba/node/5416 |date=2018-01-05 }}

{{Башҡортостандың халыҡ шағирҙары}}
{{Башҡортостандың халыҡ сәсәндәре}}
{{Башҡортостандың халыҡ яҙыусылары}}

[[Категория:Башҡорт шағирҙары]]
[[Категория:Башҡорт яҙыусылары]]
[[Категория:Башҡортостандың халыҡ шағирҙары]]
[[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре]]
[[Категория:Рәми Ғарипов исемендәге премия лауреаттары]]
[[Категория:Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар]]
[[Категория:СССР Яҙыусылар союзы ағзалары]]
[[Категория:«Йәншишмә» гәзите журналистары]]
[[Категория:«Аманат» журналы хеҙмәткәрҙәре]]
[[Категория:«Аҡбуҙат» журналы баш мөхәррирҙәре]]
[[Категория:Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары]]
Туғыҙбаева Факиһа Һаҙый ҡыҙы (1 ғинуар 1950 йыл — 20 март 2021 йыл) — Башҡортостандың халыҡ шағиры (2014). 1981 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты, Рәсәй Федерацияһының (2000) һәм Башҡортостан Республикаһының (1992) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
thumb|Башҡортостандың халыҡ шағиры Факиһа Туғыҙбаева һәм шағир, йәмәғәт эшмәкәре Гүзәл Ситдиҡова

 Биографияһы 
Факиһа Һаҙый ҡыҙы Туғыҙбаева (ҡыҙ фамилияһы Нафиҡова) 1950 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Бүздәк районы Бәләкәй Ҡаңны ауылында тыуа. Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. Хеҙмәт юлын «Башҡортостан пионеры» («Йәншишмә») гәзитендә башлай, 1979 йылда «Пионер» («Аманат») журналына күсә. 1990—2010 йылдарҙа «Аҡбуҙат» журналының баш мөхәррире була.

Халыҡ шағиры 2021 йылдың 20 мартында Өфө ҡалаһында ауырыуҙан һуң вафат булдыВ Уфе ушла из жизни народный поэт Башкортостана Факия Тугузбаева. ИА «Башинформ» 20 марта 2021 года.

 Әҙәби эшмәкәрлеге 
Факиһа Туғыҙбаева — үҙенең лирик, фәлсәфәүи шиғырҙары, шулай уҡ поэмалары менән шиғриәт һөйөүселәрҙең мөхәббәтен күптән яулаған талантлы әҙип.

Уның «Мәк ялҡыны» тигән тәүге шиғыр китабы 1980 йылда донъя күрә. Унан һуң бер-бер артлы «Күҙ ҡараһы» (1984), «Йондоҙ асам» (1987), «Сәғәт моңо» (1991), «Фатихамды бирәм һиңә» (1994), «Минең ҡошом Һомай» (2000) шиғыр һәм поэма йыйынтыҡтары баҫылып сыға.

Шағир балалар әҙәбиәтендә лә ихлас эшләй. «Шаҡмаҡлы дәфтәр» (1981), «Яңы күлдәк» (1983) әкиәттәр һәм хикәйәләр, «Болонда уйнай сәскәләр» (1995) тигән шиғыр китаптары авторы. Факиһа Туғыҙбаеваның рус телендә «Хлеб да соль» (1989), «Камень счастья» (1998) исемле шиғыр йыйынтыҡтары бар.

1993 йылда Факиһа Туғыҙбаева «Сәғәт моңо» китабы өсөн Рәми Ғарипов исемендәге әҙәби премияға, ә 1995 йылда «Фатихамды бирәм һиңә» китабы өсөн Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була. 2014 йылдың декабрендә Факиһа Һаҙый ҡыҙына «Башҡортостандың халыҡ шағиры» тигән маҡтаулы исем бирелде.

 Әҙип тураһында 
 Бикбаев Р. Слово о народе. Уфа: ГУП Башкирское издательство «Китап» им. З. Биишевой. 2011.
 Миннуллин Р. Путь к жизни поэтессы. Факия Тугузбаева. Путь к жизни. Казань. Татарское книжное издательство. 2010.
 Кузбәков Ф. Факиһа Туғыҙбаеваның ижады хаҡында// Агидель. 2010. № 3. С.128-141.
 Зиновьев А. «В глазах людей я вижу звезды» : стихи Факии Тугузбаевой удивительно лиричны и чисты / Александр Зиновьев // Молодёжная газета Республики Башкортостан. — 2010. — 14 янв. (№ 2). — С. 8.
 Ситдикова Г. Моя доля из сада Факии : для поэта важнее всего биография души : [о пред. дет. секции Союза писателей Факие Тугузбаевой] / Гузель Ситдикова // Республика Башкортостан. — 2010. — 5 янв.
 

 Китаптары 
 Мәк ялҡыны (1980)
 Шаҡмаҡлы дәфтәр (1981)
 Яңы күлдәк (1983)
 Күҙ ҡараһы (1984)
 Йондоҙ асам (1987)
 Хлеб да соль (1989)
 Сәғәт моңо (1991)
 Фатихамды бирәм һиңә (1994)
 Болонда уйнай сәскәләр (1995)
 Камень счастья: Стихи. — Уфа, Китап, 1998.
 Минең ҡошом — Һомай (2000)
 Алтын асҡыс — бүләккә!: Шиғырҙар, әкиәттәр, хикәйәләр. — Өфө, Китап, 2004.
 Ваҡыт тамғалары: Шиғырҙар. — Өфө, Китап, 2008. — 448 бит.

 Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре 
 Башҡортостандың халыҡ шағиры (2014)
 Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2000)
 Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (1999)
 Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1995)
 Рәми Ғарипов исемендәге премия (1993)
 Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992)О присвоении почетного звания «Заслуженный работник культуры Республики Башкортостан» работникам печати республики. Указ Президиума ВС РБ от 27.04.1992 N 6-2/221 Информационный портал Республики Башкортостан

 Хәтер 
2021 йылдың 25 декабрендә Факиһа Һаҙый ҡыҙы Туғыҙбаева иҫтәлегенә ул йәшәгән йортта мемориаль таҡтаташ асылды.

 Иҫкәрмәләр 

 Сығанаҡтар 
 Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1
 Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.
 Ғәйнуллин М. Ф., Хөсәйенов Ғ.Б. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит.

 Һылтанмалар 
 Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһының электрон бүлегендә
 башҡорт телендәге әҫәрҙәре
башҡа сығанаҡтарҙа
 
 Наши выпускники. ТУГУЗБАЕВА Факия Хадыевна — поэт. Башкирский государственный университет. Официальный сайт 

Категория:Башҡорт шағирҙары
Категория:Башҡорт яҙыусылары
Категория:Башҡортостандың халыҡ шағирҙары
Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре
Категория:Рәми Ғарипов исемендәге премия лауреаттары
Категория:Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар
Категория:СССР Яҙыусылар союзы ағзалары
Категория:«Йәншишмә» гәзите журналистары
Категория:«Аманат» журналы хеҙмәткәрҙәре
Категория:«Аҡбуҙат» журналы баш мөхәррирҙәре
Категория:Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары