Һарт-Наурыҙ
{{Ук}}
'''Һарт-Наурыҙ''' ({{lang-ru|Сарт-Наурузово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ҡырмыҫҡалы районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 404 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453012, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80235851002.

== Тарихы ==
Һарт-Наурыҙ ауылы — [[Урта Азия]]ла тыуып үҫкән һарттар нигеҙ һалған ауыл. Башҡортостанда [[таджиктар]], [[төркмәндәр]] һәм [[үзбәктә]]р шулай тип атағандар. Шулай уҡ беренсе күскенсе билдәле. Карши улусының баш старшинаһы Шәрип Мерәков [[Өфө губернаһы]] канцелярияһында башҡорт халҡынан йыйыу тураһында күрһәтмәләрендә былай тиелә: «Шул уҡ 1741 йылда. Нуғай юлы, Һарт улусы, Наурызҙ ауылынан таджик Науруҙ улы Төмәнсәй менән минән 40 һумлыҡ ике ат алды… тәржемәсе Шәфей Йәнадаровҡа ебәрҙе». [[XVIII быуат]] аҙағында наурыҙдар «игенселек менән мәшғүл» булалар, йәйләүгә сығып, малсылыҡ менән шөғөлләнәләр. [[XIX быуат]]тың 40-сы йылдар башында 265 кешегә ни бары 64 бот ҡыш һәм 352 бот яҙғы икмәк сәселә. Был ауылда, Илсекәйҙәге кеүек үк, балыҡсылыҡ үҫешкән. Таҡта ярыу эшен ойошторолған. Мәсет һәм дини «мәктәп» булған<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/179 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 179.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220327165548/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/179 |date=2022-03-27 }}</ref><ref>[https://veteranrb.ru/znaj-korni-svoi-sart-o-chem-rasskazyvaet-istorija/ Поселения башкир-сартинцев Кармаскалинского района РБ]</ref>.

== Топонимикаһы ==
Тарихи яҙмаларға ярашлы, Һарт-Наурыҙға 1712 йылда нигеҙ һалына. Легенда буйынса, Кәлсир исемле башҡорт [[Бохара]] яғынан ҡайтҡан кешеләргә [[Еҙем]] ҡултығы менән [[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙел]] ҡушылған ерҙәрҙән урын күрһәткән. Был кешеләр, айырыуса ҡарт-ҡоролары, һарт телендә һөйләшкән. Шуға ла башҡорттар уларҙы һарт тип йөрөткәндәр. Һарттар ауыл ҡорғанда, Наурыҙ исемле кеше уларға ярҙам итеп йөрөгән. Ауылдың Һарт-Наурыҙ тип аталыуы ошоға бәйле.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1906 йыл||741||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||879||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||920||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||743||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||494||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||467||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||404||189||215||46,8||53,2
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Ҡырмыҫҡалы (ауыл)|Ҡырмыҫҡалы]]): 25 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Прибельский (Ҡырмыҫҡалы районы)|Прибельский]]): 1 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Шәкәр заводы станцияһы]]): 6 км

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Хөсәйенов Марат Әсҡәт улы]] ([[15 май]] [[1944 йыл]] — [[12 декабрь]] [[2016 йыл]]), хужалыҡ эшмәкәре. 1972—2008 йылдарҙа Өфөнәң Электр транспорты идаралығында яуаплы вазифаларҙа. Рәсәй Федерацияһының (2007) һәм Башҡортостан Республикаһының (2000) атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы транспорт хеҙмәткәре (2000)<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/16232-kh-s-jenov-marat-s-t-uly Башҡорт энциклопедияһы — Хөсәйенов Марат Әсҡәт улы]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{V|13|05|2019}}</ref>.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/16438-art-naury-yrmy-aly-r-nynda-y-auyl}}{{V|13|05|2019}}
* [http://ufagen.ru/places/karmaskalinskiy/sart-nauruzovo.html Сарт-Наурузово на портале «Генеалогия и Архивы»]{{ref-ru}} {{V|13|05|2019}}
* [https://www.komandirovka.ru/cities/sart-nauruzovo/ Деревня Сарт-Наурузово, Республика Башкортостан. Сайт «Командировка.ру»]{{ref-ru}} {{V|13|05|2019}}
* [http://agidel-rb.ru/assets/files/arxiv/2010/agidel-2-2010.pdf Хөрмәтулла Абрафиҡов. «Һарт-Шишмә һәм Һарт-Науруз ауылдарының ҡыҫҡаса тарихы» исемле мәҡәлә. «Ағиҙел» журналы. 2010 йыл. 2-се һан.]

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Ҡырмыҫҡалы районы ауылдары}}

[[Категория:Ҡырмыҫҡалы районы ауылдары]]
Һарт-Наурыҙ () — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 404 кеше.
Почта индексы — 453012, ОКАТО коды — 80235851002.

 Тарихы 
Һарт-Наурыҙ ауылы — Урта Азияла тыуып үҫкән һарттар нигеҙ һалған ауыл. Башҡортостанда таджиктар, төркмәндәр һәм үзбәктәр шулай тип атағандар. Шулай уҡ беренсе күскенсе билдәле. Карши улусының баш старшинаһы Шәрип Мерәков Өфө губернаһы канцелярияһында башҡорт халҡынан йыйыу тураһында күрһәтмәләрендә былай тиелә: «Шул уҡ 1741 йылда. Нуғай юлы, Һарт улусы, Наурызҙ ауылынан таджик Науруҙ улы Төмәнсәй менән минән 40 һумлыҡ ике ат алды… тәржемәсе Шәфей Йәнадаровҡа ебәрҙе». XVIII быуат аҙағында наурыҙдар «игенселек менән мәшғүл» булалар, йәйләүгә сығып, малсылыҡ менән шөғөлләнәләр. XIX быуаттың 40-сы йылдар башында 265 кешегә ни бары 64 бот ҡыш һәм 352 бот яҙғы икмәк сәселә. Был ауылда, Илсекәйҙәге кеүек үк, балыҡсылыҡ үҫешкән. Таҡта ярыу эшен ойошторолған. Мәсет һәм дини «мәктәп» булғанАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 179. Поселения башкир-сартинцев Кармаскалинского района РБ.

 Топонимикаһы 
Тарихи яҙмаларға ярашлы, Һарт-Наурыҙға 1712 йылда нигеҙ һалына. Легенда буйынса, Кәлсир исемле башҡорт Бохара яғынан ҡайтҡан кешеләргә Еҙем ҡултығы менән Ағиҙел ҡушылған ерҙәрҙән урын күрһәткән. Был кешеләр, айырыуса ҡарт-ҡоролары, һарт телендә һөйләшкән. Шуға ла башҡорттар уларҙы һарт тип йөрөткәндәр. Һарттар ауыл ҡорғанда, Наурыҙ исемле кеше уларға ярҙам итеп йөрөгән. Ауылдың Һарт-Наурыҙ тип аталыуы ошоға бәйле.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1906 йыл741 1920 йыл 26 август879 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар920 1959 йыл 15 ғинуар743 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар494 2002 йыл 9 октябрь467 2010 йыл 14 октябрь40418921546,853,2

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Ҡырмыҫҡалы): 25 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Прибельский): 1 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шәкәр заводы станцияһы): 6 км

 Билдәле шәхестәре 
 Хөсәйенов Марат Әсҡәт улы (15 май 1944 йыл — 12 декабрь 2016 йыл), хужалыҡ эшмәкәре. 1972—2008 йылдарҙа Өфөнәң Электр транспорты идаралығында яуаплы вазифаларҙа. Рәсәй Федерацияһының (2007) һәм Башҡортостан Республикаһының (2000) атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы транспорт хеҙмәткәре (2000)Башҡорт энциклопедияһы — Хөсәйенов Марат Әсҡәт улы.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 
 Сарт-Наурузово на портале «Генеалогия и Архивы» 
 Деревня Сарт-Наурузово, Республика Башкортостан. Сайт «Командировка.ру» 
 Хөрмәтулла Абрафиҡов. «Һарт-Шишмә һәм Һарт-Науруз ауылдарының ҡыҫҡаса тарихы» исемле мәҡәлә. «Ағиҙел» журналы. 2010 йыл. 2-се һан.

Категория:Ҡырмыҫҡалы районы ауылдары