21 март
{{Ук}}
'''21 март''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 80-се ([[кәбисә йыл]]ында 81-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 285 көн ҡала.
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-03-01}}
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || 
== {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == 
;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара 
* {{БМО флагы}} [[БМО]]: [[Науруз]] байрамы.
** [[Урман]]дар көнө.
** [[Шиғриәт]] көнө.
** Раса дискриминацияһын бөтөрөү өсөн көрәш көнө.
* {{Ер}} [[Ер]]: Белем азатлығы көнө.
** Ҡурсаҡ театрҙары көнө.
** Боронғо көй (музыка) көнө.
** Йорт хужалығы (йорт-ҡаралты) көнө.
** Ағас (ағас материалдары) көнө.
** {{comment|Төҫ|Цвет}} көнө. 
** «Бәхетле булығыҙ!» көнө.
** Даун синдромлылар көнө.
;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли 
* {{Флагификация|Австралия}}: Гармония көнө.
* {{Флагификация|АҠШ}}: Именлек-бәрәкәтлек көнө.
** Йәш үҫмерҙәр көнө. 
** Хәтер көнө.
* {{Флагификация|Ирак}}: Яҙ көнө.
* {{Флагификация|Намибия}}: Бойондороҡһоҙлпҡ көнө.
* {{Флагификация|Тунис}}: Йәштәр көнө.
;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри
* {{Ер}} [[Ер]]: Штурмандар көнө.
* {{Флагификация|Грузия}}: Ил сиге һаҡсыһы көнө.
}}</onlyinclude> 
== {{Ваҡиғалар}} ==
* [[1835]]: [[Рәсәй империяһы]] Хөкүмәт Сенатының 28 ғинуарҙағы указы нигеҙендә [[Өфө]]лә Губерна статистика комитеты ойошторола. 
* [[1922]]: [[Лондон]]да Ватерлоо вокзалы асыла.
* [[1969]]: [[Башҡорт АССР-ы]] [[Октябрь Революцияһы ордены]] менән бүләкләнә.
* [[1995]]: [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]]ҙың тәүге ултырышы асыла.

== {{Тыуым}} ==
=== Башҡортостан менән бәйле шәхестәр ===
==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || 
* [[Пономарёв Николай Георгиевич]] (1900–19.05.1942), [[СССР]]-ҙың инженер-оптигы, астрономия ҡорамалдары конструкторы. 1920 йылдан Ленинградтағы Оптика һәм Астрономия институттары хеҙмәткәре, 1934 йылдан Оптика механика заводының Конструкторлыҡ бюроһы етәксеһе, бер үк ваҡытта Пулково обсерваторияһы хеҙмәткәре. Сталин премияһы лауреаты (1941). 
* [[Акимова Мария Степановна]] (1915—1.11.1971), ғалим-[[Антропология|антрополог]]. 1944 йылдан [[Мәскәү дәүләт университеты]] уҡытыусыһы. Тарих фәндәре кандидаты (1942), доцент. 1963—1965 һәм 1967 йылдарҙа [[Көньяҡ Урал]]ға, шул иҫәптән [[Башҡортостан]]ға антропология экспедициялары ойоштороусы.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Нуриев Зыя Нурый улы]] (1915—19.10.2012), СССР-ҙың [[КПСС|партия]] һәм дәүләт эшмәкәре, ғалим-иҡтисадсы. 1957—1969 йылдарҙа [[КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты]]ның 1-се секретары, 1969 йылдан СССР-ҙың әҙерләүҙәр министры, 1973—1985 йылдарҙа — СССР Министрҙар Советы Рәйесе урынбаҫары. Иҡтисад фәндәре докторы (1966). [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1975).  
* [[Йәнекәев Дәрд Ғәли улы]] (1925—13.04.2016), ғалим-психиатр. 1966—1973 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] уҡытыусыһы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. Медицина фәндәре докторы (1979), профессор (1980). 2‑се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] (1985) һәм [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] (1944) ордендары кавалеры. Дворян Йәнекәевтәр нәҫеленән. Сығышы менән [[Бәләбәй]] ҡалаһынан.
* [[Нухов Фәрит Әйүп улы]] (1930—19.03.1990), хеҙмәт алдынғыһы, йәмәғәтсе. 1948—1950 һәм 1954—1990 йылдарҙа [[Өфө моторҙар эшләү заводы]]ның (производство берекмәһенең) слесарь-йыйыусыһы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның 10-сы һәм 11-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. Социалистик  Хеҙмәт Геройы (1975). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Иглин районы]] [[Меңйетәр]] ауылынан.
* [[Кәримов Вил Сәғит улы]] (1935—31.10.2017), режиссёр, дәүләт эшмәкәре. 1969—1976 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының мәҙәниәт министры, 8-се һәм 9-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1985). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Учалы районы]] [[Кәрим (Учалы районы)|Кәрим]] ауылынан. 
* [[Илизаров Симон Семёнович]] (1950), ғалим-тарихсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1975 йылдан СССР һәм Рәсәй Фәндәр академияһының Тәбиғәт фәне һәм техника тарихы институты хеҙмәткәре, 1990 йылдан өлкән ғилми хеҙмәткәр, 2000 йылдан — директор  урынбаҫары, 2004 йылдан  — «Фән һәм техника» мәғлүмәт аналитика үҙәгенең бүлек мөдире, бер үк ваҡытта 1994 йылдан Рәсәй гуманитар университеты уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (2004), профессор (2006). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.
* [[Фәсхетдинов Әхәт Әхмәт улы]] (1950—11.01.2010), [[бейеү]]се, мәҙәниәт өлкәһе эшмәкәре. 1967 йылдан (өҙөклөк менән) хәҙерге [[Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле]] солисы, шул иҫәптән 1989—1990 йылдарҙа ансамбль директоры. 1993—1996  һәм 2008—2010 йылдарҙа — хәҙерге [[Рудольф Нуриев исемендәге Башҡорт хореография колледжы]], 1998—2002 йылдарҙа — [[Нефтекама филармонияһы]] директоры. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2002), Башҡорт АССР-ының  артисы (1987).  Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Баймаҡ районы]] [[Темәс]] ауылынан.  }}
}}</onlyinclude>

==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || 
* [[Искәндәров Алексей Искәндәр улы]] (1906—2.01.1999), хор дирижёры, композитор. 1940 йылдан СССР-ҙың Композиторҙар союзы ағзаһы. 1933—1966 йылдарҙа [[Йошкар-Ола]] музыка-театр училищеһы уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 1954 йылға тиклем Мари филармонияһы Йыр һәм бейеү ансамбленең художество етәксеһе һәм дирижёры; 1952 йылдан [[Мари АССР‑ы]]ның Композиторҙар союзы рәйесе, 1956—1965 йылдарҙа яуаплы секретары. Хәҙер уның исемен йөрөткән Мари хор капеллаһын ойоштороусы (1933). [[РСФСР]]-ҙың (1960) һәм Мари АССР-ының (1942) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Мари АССР-ының дәүләт премияһы лауреаты (1981). [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1981). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Мишкә районы]] [[Ирсай]] ауылынан.
* [[Мурсаиков Леонид Васильевич]] (1926—5.08.2013), [[КПСС|партия]] һәм [[дәүләт]] органдары хеҙмәткәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1957 йылдан партия район комитеттарында яуаплы вазифаларҙа, шул иҫәптән  1964—1970 йылдарҙа КПСС-тың [[Стәрлетамаҡ районы|Стәрлетамаҡ район]] комитетының пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире, райком секретары; 1970—1987 йылдарҙа Стәрлетамаҡ район Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары. Икенсе дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры. Райондың почётлы гражданы (2005). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Ишембай районы]] [[Петровский (Ишембай районы)|Петровский]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Ҡудашев Ринат Шәғәли улы]] (1936), хеҙмәт ветераны, [[фән|ғалим]]-инженер. 1955—1981 йылдарҙа СССР-ҙың Нефть һәм газ сәнәғәте предприятиеларын төҙөү министрлығының «Туймазанефтестрой» тресының яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән идарасыһы; 1981—1988 йылдарҙа ошо уҡ министрлыҡтың Нефть һәм газ сәнәғәте предприятиеларын төҙөү буйынса баш идаралыҡ начальнигы; 1988—2007 йылдарҙа Бөтә Рәсәй газ һәм нефть сығарыу һәм транспортлау объекттарының махсус төҙөлөш конструкциялары ғилми-тикшеренеү һәм проект-конструкторлау институтының генераль директоры. Техник фәндәр кандидаты. РСФСР-ҙың, [[Башҡорт АССР-ы]]ның һәм [[Болгария|Болгария Халыҡ Республикаһының]] атҡаҙанған төҙөүсеһе. Ике [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]], [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены|Халыҡтар Дуҫлығы]] һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры. [[Октябрьский (ҡала)|Октябрьский]] ҡалаһының почётлы гражданы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Бүздәк районы]]ның 1970-се йылдарҙа [[Бүздәк]]кә ҡушылған Табанлыкүл ауылынан.
* [[Павлов Сергей Витальевич]] (1961), ғалим-[[Педагогика|педагог]], йәмәғәтсе. 1987 йылдан [[Башҡорт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы, 2000 йылдан — [[Башҡортостан физик культура институты]] директорының уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса урынбаҫары, 2015 йылдан — директорҙың беренсе урынбаҫары. 1990 йылдан Башҡортостандың Тхэквондо союзы президенты. Педагогия фәндәре докторы (2005), профессор (2009). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының (1998) атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре, Рәсәйҙең физик культура һәм спорт отличнигы (2003) һәм почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2012). Дзюдо буйынса СССР-ҙың спорт мастеры (1982). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.  }}
}}</onlyinclude>

==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || 
* [[Кургин Владимир Петрович]] (1932—17.03.2003), хеҙмәт алдынғыһы. 1960—1996 йылдарҙа [[Салауат нефть химияһы комбинаты]] һәм [[«Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһе]] аппаратсыһы. [[Октябрь Революцияһы ордены|Октябрь Революцияһы]] (1980) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1975) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Алтай крайы]]ның Новопетровка ауылынан.
* [[Рудько Нина Владимировна]] (1947), хеҙмәт ветераны, техник-технолог. 1965—2003 йылдарҙа Салауат нефть химияһы комбинаты һәм «Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһе операторы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған химигы (1985). Сығышы менән хәҙерге [[Архангельск өлкәһе]] Плесецк районы Пуксоозеро ҡасабаһынан. 
* [[Шаймөхәмәтов Фәнил Сафуан улы|Шәймөхәмәтов Фәнил Сафуан улы]] (1957), [[Педагогика|педагог]], [[Һынлы сәнғәт|рәссам]]-график. Республика балалар сәнғәт мәктәптәренең элекке уҡытыусыһы. 1991 йылдан Рәсәй Рәссамдар союзы ағзаһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған рәссамы (2015). 
}}</onlyinclude>

==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || 
* [[Имаев Юрий Хәким улы]] (1938), [[Инженерлыҡ эше|инженер]], һөнәри-техик белем биреү өлкәһе хеҙмәткәре. 1965—2009 йылдарҙа [[Салауат (ҡала)|Салауат ҡалаһының]] 19-сы һөнәри училищеһының производствоға өйрәтеү мастеры, 1988—1992 йылдарҙа — өлкән мастер. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған һөнәри-техник белем биреү хеҙмәткәре. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Бөрйән районы]]ның [[Иҫке Собханғол (Бөрйән районы)|Иҫке Собханғол]] ауылынан.
* [[Кәбилов Әнүз Ғәҙи улы]] (1938), [[фән|ғалим]]-[[иҡтисад]]сы, инженер. 1986 йылдан хәҙерге «Башнефтехим» берекмәһенең генераль директор урынбаҫары, 1997—1998 йылдарҙа вице-президент, иҡтисад буйынса директор. [[Иҡтисад]] фәндәре кандидаты (1992). [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы]] (1998). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Дүртөйлө районы]]ның [[Тәкәрлек]] ауылынан.
* [[Бондарук Анатолий Моисеевич]] (1958), ғалим, йәмәғәтсе. 2011—2015 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы]]нан [[Рәсәй Федерацияһы]] Федераль Йыйылышы Федерация Советы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының дүртенсе саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Техник фәндәр докторы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы.
* [[Ниғмәтйәнов Азат Әҙип улы]] (1973), ғалим-[[Агрономия|агроном]]-агрохимик. 1999 йылдан [[Башҡорт дәүләт аграр университеты]], 2018 йылдан — [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]] уҡытыусыһы. [[Ауыл хужалығы]] фәндәре кандидаты (2001). Сығышы менән [[Дүртөйлө]] ҡалаһынан.
}}</onlyinclude>

==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || 
* [[Әхмәрова Әминә Мөхәмәтйән ҡыҙы]] (1909—3.06.1996), [[педагогика|педагог]]-методист. 1958—1975 йылдарҙа [[РСФСР]] Педагогия фәндәре академияһы Милли мәктәптәр ғилми-тикшеренеү институты [[Башҡортостан]] филиалының өлкән ғилми хеҙмәткәре. [[Педагогика|Педагогия]] фәндәре кандидаты (1963). [[Башҡорт АССР-ы]] [[мәктәп|мәктәбенең]] атҡаҙанған [[уҡытыусы]]һы (1968), РСФСР-ҙың [[халыҡ]] [[мәғариф]]ы отличнигы (1964). [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Пермь крайы]]ның Луговая ауылынан. 
* [[Бакулин Алексей Вениаминович]] (1949—29.11.2019), педагог, мәғариф, [[КПСС|партия]] һәм [[дәүләт]] органдары хеҙмәткәре. 1987 йылдан КПСС-тың Бөрө ҡала комитетының беренсе секретары, 1992 йылдан ҡаланың 7-се урта мәктәбе директоры, артабан [[Башҡортостан Республикаһы]] Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының Бөрө территориаль комитеты етәксеһе. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Латипов Эдуард Ратмил улы]] (1994), [[спорт]]сы, [[биатлон]]сы. [[Олимпия уйындары]]ның өс [[бронза]] [[миҙал]]ын яулаусы, [[Ер|донъя]], [[Европа]] һәм [[Рәсәй]] чемпионаттары һәм беренселектәренең күп тапҡыр еңеүсеһе һәм призёры. Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры. 2-се дәрәжә [[«Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены]]ның миҙалы менән бүләкләнеүсе һәм [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры.  }}
}}</onlyinclude>

=== Дөйөм исемлек ===
''<categorytree depth="0">Категория:21 мартта тыуғандар</categorytree>''
* [[1825]]: Александр Можайский, [[Рәсәй империяһы]] уйлап сығарыусыһы, авиацияға нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
* [[1839]]: [[Модест Мусоргский]], Рәсәй империяһы композиторы.
* [[1880]]: Николай Максимов, [[СССР]]-ҙың ғалим-ботанигы, академик.
* [[1920]]: Георг Отс, йырсы һәм актёр, СССР-ҙың халыҡ артисы.
* [[1930]]: Симон Шноль, СССР һәм [[Рәсәй]] биофизигы, фән тарихын өйрәнеүсе.
* [[1950]]: Сергей Лавров, дипломат, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның сит ил эштәре министры.
* [[1958]]: Гэри Олдмен, [[Бөйөк Британия]] киноактёры.

== {{Үлем}} == 
''<categorytree depth="0">Категория:21 мартта вафат булғандар</categorytree>''
* [[1998]]: [[Галина Уланова]], СССР балеринаһы.
* [[2000]]: [[Аляев Иван Павлович]], совет-фин (1939—1940) һәм [[Бөйөк Ватан һуғышы|Бөйөк Ватан]] һуғыштарында ҡатнашыусы, [[Советтар Союзы Геройы]] (1940).

== {{Йыл көндәре}} ==
{{Календарь}}
{{Айҙар}}

[[Категория:Йыл көндәре|В21]]
[[Категория:21 март]]
21 март — григориан стиле буйынса йылдың 80-се (кәбисә йылында 81-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 285 көн ҡала.

 
  
 1835: Рәсәй империяһы Хөкүмәт Сенатының 28 ғинуарҙағы указы нигеҙендә Өфөлә Губерна статистика комитеты ойошторола. 
 1922: Лондонда Ватерлоо вокзалы асыла.
 1969: Башҡорт АССР-ы Октябрь Революцияһы ордены менән бүләкләнә.
 1995: Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың тәүге ултырышы асыла.

  
 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр 
 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 Дөйөм исемлек 

 1825: Александр Можайский, Рәсәй империяһы уйлап сығарыусыһы, авиацияға нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
 1839: Модест Мусоргский, Рәсәй империяһы композиторы.
 1880: Николай Максимов, СССР-ҙың ғалим-ботанигы, академик.
 1920: Георг Отс, йырсы һәм актёр, СССР-ҙың халыҡ артисы.
 1930: Симон Шноль, СССР һәм Рәсәй биофизигы, фән тарихын өйрәнеүсе.
 1950: Сергей Лавров, дипломат, Рәсәй Федерацияһының сит ил эштәре министры.
 1958: Гэри Олдмен, Бөйөк Британия киноактёры.

   

 1998: Галина Уланова, СССР балеринаһы.
 2000: Аляев Иван Павлович, совет-фин (1939—1940) һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1940).

  

В21
Категория:21 март