Ләмәҙ (Әй ҡушылдығы)
{{Река
 |Название        = Ләмәҙ 
 |Оригинальное название 	= 
 |Изображение       = 
 |Подпись        = 
 |Карта          = 
 |Подпись карты     = 
 |Длина          = 22 
 |Площадь бассейна    = 
 |Бассейн         = [[Каспий диңгеҙе]] 
 |Бассейн рек       = [[Әй (йылға)|Әй]]→[[Ҡариҙел (йылға)|Ҡариҙел]]→[[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙел]]→Кама→[[Волга]]
 |Расход воды       = 
 |Место измерения    = 
 |Исток          = [[Ҡутрас]], [[Дыуан районы]]
 |Местоположение истока = 
 |Высота истока     = 318
 |s_lat_dir = N |s_lat_deg =55 |s_lat_min =43 |s_lat_sec = 0
 |s_lon_dir = E |s_lon_deg =58 |s_lon_min =1 |s_lon_sec =22 
 |Устье          = Әй йылғаһы тамағынан 113 км өҫтә  
 |Местоположение устья  = Әй йылғаһының һул ярында, [[Мәсетле районы]] [[Ләмәҙтамаҡ]] [[ауыл]]ында 
 |Высота устья      = 194
 |m_lat_dir = N |m_lat_deg = 55 |m_lat_min =49 |m_lat_sec =43 
 |m_lon_dir = E |m_lon_deg = 58 |m_lon_min =16 |m_lon_sec =12 
 |Уклон реки       = 5.64
 |Страна         = Рәсәй
 |Регион         = [[Башҡортостан Республикаһы]]
  |Район         = 
 |Категория на Викискладе = 
}}

'''Ләмәҙ ''' — [[Рәсәй]]ҙәге йылға, [[Әй (йылға)|Әй]] йылғаһының [[Әй ҡушылдыҡтары|һул ҡушылдығы]]. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Дыуан районы|Дыуан]] һәм [[Мәсетле районы]]<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Рәсәй гидротехник ҡоролмалар регистры һәм дәүләт һыу кадастры үҙәге}}</ref> биләмәләрендә аға. Башланған ере [[Дыуан районы]] [[Ҡутрас]] [[ауыл]]ы янында. Йылға [[Әй (йылға)|Әй]] йылғаһының тамағынан 113 км өҫтә һул ярына, [[Ләмәҙтамаҡ]] [[ауыл]]ында ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

== Этимология ==
Йылғаның исеме «Ләм»+«Әҙ» һүҙбәйләнешән хасил булған.

== Һыу реестры мәғлүмәттәре ==
[[Рәсәй дәүләт һыу реестры]] мәғлүмәте буйынса йылға [[Кама һыу бассейны округы]]нда урынлашҡан, [[һыу хужалығы участкаһы]] — [[Әй (йылға)|Әй]] йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — [[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙел]], йылға бассейны — Кама<ref name='Рәсәй МСР'/>.

[[Һыу ресурстарының федераль агентлығы]] тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса<ref name='Рәсәй МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182667|title=РФ һыу реестры: Ләмәҙ }}</ref>:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100022549
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102254
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

== География и гидрология ==
Йылғаның оҙонлоғо 22 км тәшкил итә<ref name="МПР России"/>.

Йылға буйында атлы туризм ойошоролған. Йылғаның уң яҡ яры буйлап юл үтә. Юлды йылғаның ҡаршы яғы менән тоташтырыусы күперҙәр һалынған. Дыуан районына ҡараған биләмәләрҙең бер урынында юл менән йылға араһында ҡыҙылармеецтарҙың туғандар ҡәберлеге бар.

Йылғаның башы [[Ҡутрас]] утары эргәһендә башлана. Бында ул ҡоро үҙән (сағыл) аша үтә.[[Дыуан районы]]ның Ләмәҙ ауылы янында йырҙаһы тулылана<ref>{{карта|N-40-9}}</ref>. Йылға башынан тамағына тиклем һул яғынан күп кенә ҡушылдыҡтар һыуҙарын ҡоя: Таштыҡул, Отмечаль (Дуло), Ләмәҙсыҡ (Ләмәҙ ауылынан һуң.Улар барыһы ла тиерлек йәй мәленә ҡороп бөтә.

Йылға ағым түбәненә ҡарай урмандар аша :Сивокаменка, Зайцевка, Булат, Чухаревка, Новая Деревня, Лукановка төбәктәренән(барыһы ла юҡҡа сыҡҡан ауылдар яны) үтә.

Йылға үҙәне V рәүешле, ярынан 40°-ҡа еткән текә битләүҙәр оҙатып бара. Уң яры буйлап ҡарағай һәм ҡайын урмандары, һул ярынан һирәк кенә ҡайынлыҡтар һәм көтөүлектәр һуҙылған. Туғайҙары ике яҡлы, киңлектәре 30 метрға тиклем етә. Йырҙа киңлеге 3 метрға тиклем, төбө ҡомло һәм ташлы, шаршыларҙа ҡырсынлы. Текә ярҙары ҡомло балсыҡтан тора, урыны менән 3 метр бейеклеккә еткән урындары (коренные) бар. Төбөндәге сапропель ләме шифалы, ҡалынлығы 0,5 метрға етә.

Йылға ямғыр, шишмә һәм ирегән ҡар һыуҙары менән туйына. Ҡышҡыһын өҫтө тулыһынса туңып бөтмәй. Яҙғы һыу һүл мәлендә йырҙаһы ярҙарҙы йыуып ҡырҡа ғына йүнәлешен үҙгәртә.Был бигерәк тә, йылға үҙәненең түбәнендә, [[Мәсетле районы]][[Ләмәҙтамаҡ]] ауылы янында йыш күҙәтелә.

Ләмәҙ йылғаһы буйындағы күп кенә урман массивтары һаҡланыусы зоналарға инә. Һаҡланған тәбиғәт биләмәләренә:
# Типик йәки әһәмиәтле(урманлы дала, бореаль-урманлы, йылға буйҙары, карст мәмерйәһләре, һаҙлыҡтар) экологик яҡтан ҡиммәте ҙур булған тәбиғәт комплекстары.
# Ҙур биотөрлөлөк, шулай уҡ һирәк осраған хайуан (европейский бәрҙеһе, ҡондоҙ) һәм үҫемлек ([[кәкүк ситеге]], [[ҡылсыҡлы аҡтамыр]], аҙ сәскәле зыягөл (володушка многожильчатая) һәм башҡа төрҙәр үҫкән урындар
# Ресурс төрҙәр популяциялары (һары умырзая, әҫпе еләге, энәлек, эт муйылы һәм башҡалар).

== Йылға буйында урынлашҡан ауылдар ==
[[Башҡортостан Республикаһы]] [[Дыуан районы]] [[Ҡутрас]], [[Ләмәҙ (Дыуан районы)|Ләмәҙ]], [[Трапезниковка]] һәм [[Мәсетле районы]] [[Ләмәҙтамаҡ]] [[ауыл]]дары урынлашҡан.

== Ҡушылдыҡтары ==
Ҡушылдыҡтары (тамағынан инешенә табан) һул яҡтан — Таштыҡул, Отмечаль (Дуло), Ләмәҙсыҡ.

== Ҡыҙыҡлы мәғлүмәт ==
* [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Иглин районы]]нда [[Ләмәҙе (Эҫем ҡушылдығы)|Ләмәҙе]] йылғаһы бар.

== Әҙәбиәт ==
* Мечетлинский район Республики Башкортостан: энциклопедия / Редкол.: Ю. Ю. Султанов (гл.ред.), Н. Ф. Ахкамова (сост.), Г. К. Бикташева (отв.ред.) и др. — Уфа: Мир печати, 2010. — 284 с.:илл.

== Һылтанмалар ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}
* [http://bashmap.narod.ru/ Башҡортостан һәм Урал карталары сайтында] Ләмәҙ йылғаһы төшөрөлгән 1 километрлыҡ (1:100000) карталрҙа айырым биттәр теҙмәһе (тамағынан инешенә табан): [http://bashmap.narod.ru/N40/N-40-009.jpg тамағы һәм инеше],
* [http://gpska.yapl.ru/ Рәсәйҙең топография карталары сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121031034307/http://gpska.yapl.ru/ |date=2012-10-31 }} Ләмәҙ йылғаһы төшөрөлгән 250 метрлыҡ (1:2500000) карталарҙың айырым биттәр теҙмәһе (тамағынан инешенә табан): [http://gpska.yapl.ru/show-map-250.php?id_map=N-40-009-D-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305172401/http://gpska.yapl.ru/show-map-250.php?id_map=N-40-009-D-a |date=2016-03-05 }}, [http://gpska.yapl.ru/show-map-250.php?id_map=N-40-009-C-b] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305173852/http://gpska.yapl.ru/show-map-250.php?id_map=N-40-009-C-b |date=2016-03-05 }}, [http://gpska.yapl.ru/show-map-250.php?id_map=N-40-009-C-a]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [http://gpska.yapl.ru/show-map-250.php?id_map=N-40-009-C-c]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Әй бассейны‎}}

[[Категория:Башҡортостан йылғалары]]
[[Категория:Мәсетле районы йылғалары]]
[[Категория:Дыуан районы йылғалары]]
[[Категория:Әй ҡушылдыҡтары]]
[[Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы]]
Ләмәҙ  — Рәсәйҙәге йылға, Әй йылғаһының һул ҡушылдығы. Башҡортостан Республикаһының Дыуан һәм Мәсетле районы биләмәләрендә аға. Башланған ере Дыуан районы Ҡутрас ауылы янында. Йылға Әй йылғаһының тамағынан 113 км өҫтә һул ярына, Ләмәҙтамаҡ ауылында ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

 Этимология 
Йылғаның исеме «Ләм»+«Әҙ» һүҙбәйләнешән хасил булған.

 Һыу реестры мәғлүмәттәре 
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
 Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100022549
 Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102254
 Бассейн коды — 10.01.02.010
 ГӨ буйынса томы — 11
 ГӨ буйынса сығарылыш — 1

 География и гидрология 
Йылғаның оҙонлоғо 22 км тәшкил итә.

Йылға буйында атлы туризм ойошоролған. Йылғаның уң яҡ яры буйлап юл үтә. Юлды йылғаның ҡаршы яғы менән тоташтырыусы күперҙәр һалынған. Дыуан районына ҡараған биләмәләрҙең бер урынында юл менән йылға араһында ҡыҙылармеецтарҙың туғандар ҡәберлеге бар.

Йылғаның башы Ҡутрас утары эргәһендә башлана. Бында ул ҡоро үҙән (сағыл) аша үтә.Дыуан районының Ләмәҙ ауылы янында йырҙаһы тулылана. Йылға башынан тамағына тиклем һул яғынан күп кенә ҡушылдыҡтар һыуҙарын ҡоя: Таштыҡул, Отмечаль (Дуло), Ләмәҙсыҡ (Ләмәҙ ауылынан һуң.Улар барыһы ла тиерлек йәй мәленә ҡороп бөтә.

Йылға ағым түбәненә ҡарай урмандар аша :Сивокаменка, Зайцевка, Булат, Чухаревка, Новая Деревня, Лукановка төбәктәренән(барыһы ла юҡҡа сыҡҡан ауылдар яны) үтә.

Йылға үҙәне V рәүешле, ярынан 40°-ҡа еткән текә битләүҙәр оҙатып бара. Уң яры буйлап ҡарағай һәм ҡайын урмандары, һул ярынан һирәк кенә ҡайынлыҡтар һәм көтөүлектәр һуҙылған. Туғайҙары ике яҡлы, киңлектәре 30 метрға тиклем етә. Йырҙа киңлеге 3 метрға тиклем, төбө ҡомло һәм ташлы, шаршыларҙа ҡырсынлы. Текә ярҙары ҡомло балсыҡтан тора, урыны менән 3 метр бейеклеккә еткән урындары (коренные) бар. Төбөндәге сапропель ләме шифалы, ҡалынлығы 0,5 метрға етә.

Йылға ямғыр, шишмә һәм ирегән ҡар һыуҙары менән туйына. Ҡышҡыһын өҫтө тулыһынса туңып бөтмәй. Яҙғы һыу һүл мәлендә йырҙаһы ярҙарҙы йыуып ҡырҡа ғына йүнәлешен үҙгәртә.Был бигерәк тә, йылға үҙәненең түбәнендә, Мәсетле районыЛәмәҙтамаҡ ауылы янында йыш күҙәтелә.

Ләмәҙ йылғаһы буйындағы күп кенә урман массивтары һаҡланыусы зоналарға инә. Һаҡланған тәбиғәт биләмәләренә:
 Типик йәки әһәмиәтле(урманлы дала, бореаль-урманлы, йылға буйҙары, карст мәмерйәһләре, һаҙлыҡтар) экологик яҡтан ҡиммәте ҙур булған тәбиғәт комплекстары.
 Ҙур биотөрлөлөк, шулай уҡ һирәк осраған хайуан (европейский бәрҙеһе, ҡондоҙ) һәм үҫемлек (кәкүк ситеге, ҡылсыҡлы аҡтамыр, аҙ сәскәле зыягөл (володушка многожильчатая) һәм башҡа төрҙәр үҫкән урындар
 Ресурс төрҙәр популяциялары (һары умырзая, әҫпе еләге, энәлек, эт муйылы һәм башҡалар).

 Йылға буйында урынлашҡан ауылдар 
Башҡортостан Республикаһы Дыуан районы Ҡутрас, Ләмәҙ, Трапезниковка һәм Мәсетле районы Ләмәҙтамаҡ ауылдары урынлашҡан.

 Ҡушылдыҡтары 
Ҡушылдыҡтары (тамағынан инешенә табан) һул яҡтан — Таштыҡул, Отмечаль (Дуло), Ләмәҙсыҡ.

 Ҡыҙыҡлы мәғлүмәт 
 Башҡортостан Республикаһы Иглин районында Ләмәҙе йылғаһы бар.

 Әҙәбиәт 
 Мечетлинский район Республики Башкортостан: энциклопедия / Редкол.: Ю. Ю. Султанов (гл.ред.), Н. Ф. Ахкамова (сост.), Г. К. Бикташева (отв.ред.) и др. — Уфа: Мир печати, 2010. — 284 с.:илл.

 Һылтанмалар 
 Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы 
 Башҡортостан һәм Урал карталары сайтында Ләмәҙ йылғаһы төшөрөлгән 1 километрлыҡ (1:100000) карталрҙа айырым биттәр теҙмәһе (тамағынан инешенә табан): тамағы һәм инеше,
 Рәсәйҙең топография карталары сайтында  Ләмәҙ йылғаһы төшөрөлгән 250 метрлыҡ (1:2500000) карталарҙың айырым биттәр теҙмәһе (тамағынан инешенә табан):  ,  , , 

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Башҡортостан йылғалары
Категория:Мәсетле районы йылғалары
Категория:Дыуан районы йылғалары
Категория:Әй ҡушылдыҡтары
Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы