Агишев Сәғит Ишмөхәмәт улы
{{Ук}}
{{фш|Агишев}}
'''Агишев Сәғит Ишмөхәмәт улы''', '''Сәғит Агиш''' ([[25 декабрь]] [[1904 йыл]]/[[7 ғинуар]] [[1905 йыл]]<ref>[http://www.bashinform.ru/news/1397770-pisatelyu-sagitu-agishu-segodnya-ispolnilos-by-115-let/?fbclid=IwAR1DtXaAUqZQeH_wGGx9Qv5e_vPUres564GDKw_IIRODTxfdpZIGhQp6dII Писателю Сагиту Агишу сегодня исполнилось бы 115 лет.]</ref> — [[21 май]] [[1973 йыл]]) — [[башҡорт]] яҙыусыһы. [[1934]] йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]], [[1943]] йылдан — КПСС ағзаһы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] ордендары кавалеры, [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] лауреаты (1975).

== Биографияһы ==
Григориян календаре буйынса 1905 йылдың 7 ғинуарында хәҙерге [[Ырымбур өлкәһе]]нең [[Александровка районы (Ырымбур өлкәһе)|Александровка районы]]ның [[Иҫәнгилде (Ырымбур өлкәһе)|Иҫәнгилде]] ауылында мулла ғаиләһендә тыуған.

1917—1919 йылдарҙа [[Ырымбур]] ҡалаһында «[[Хөсәйениә мәҙрәсәһе|Хөсәйениә]]» мәҙрәсәһендә уҡый, 1919 йылда ауырып, үҙ ауылына ҡайта һәм күрше Юлдаш ауылындағы II баҫҡыс мәктәпкә инә.

1921 йылда Ырымбурға барып, [[Ырымбур башҡорт педагогия техникумы|Башҡорт педагогия техникумына]] уҡырға инә.

1925 йылда комсомолдың өлкә комитеты органы «Башҡортостан йәштәре» газетаһына секретарь итеп алына.

«Белем» журналында «Ауыл дауылда» тигән тәүге шиғыры баҫыла.

1932 йылдан башлыса [[проза]] жанрында эшләй.

1932 йылда С. Агиш [[Башҡорт дәүләт университеты|Башҡорт педагогия институтының]] тел һәм әҙәбиәт факультетының киске бүлегенә уҡырға инә.

1934 йылда, институттың II курсын тамамлап, уҡытыусы булып китә. [[Сермән]], [[Дәүләкән]] педучилищеларында башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡыта.

1939 йылда [[Өфө]]гә килеп, Башҡортостан уҡытыусылар белемен камиллаштырыу институтында башҡорт әҙәбиәте методикаһы буйынса ғилми эшмәкәр булып эшләй.

[[Бөйөк Ватан һуғышы]] башланғас, ул [[Ғафури районы]]нда ике йыл [[Сәйетбаба (ауыл)|Сәйетбаба]] урта мәктәбендә уҡытыусы, завуч булып эшләй.

1943 йылда [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы]] идараһына һайлана. Өфөгә ҡайта, Яҙыусылар союзында әҙәби консультант булып эшләй.

1949—1951 йылдарҙа С. Агиш «[[Әҙәби Башҡортостан (журнал)|Әҙәби Башҡортостан]]» журналында мөхәррир була.

1973 йылдың 21 майында вафат була.

Үлгәндән һуң 1975 йылда [[Салауат Юлаев]] исемендәге республика премияһы бирелә. Яҙыусының [[Башҡорт теле|Башҡорт]], рус, [[татар теле|татар]], [[мари теле|мари]] телдәрендә иллегә яҡын китабы баҫылып сыҡҡан. Оҙаҡ йылдар Сәғит Агиш Өфө ҡала Советы депутаты була. Өфө ҡала Советы башҡарма комитетының 1974 йылдың 23 ғинуарындағы ҡарары менән Совет районындағы Полярная урамы уның исеме менән атала. Сәғит Агиш йәшәгән Карл Маркс урамындағы 57-се йортҡа таҡтаташ ҡуйылған. [[Ғафури районы]] [[Сәйетбаба (ауыл)|Сәйетбаба]] ауылындағы ул эшләгән мәктәп бинаһында ла таҡтаташ бар. Башҡорт яҙыусыһы Сәғит Ишмөхәмәт улы Агишев Өфө ҡалаһының [[Өфө мосолман зыяраты|Мосолман зыяратында]] ерләнгән<ref>[http://pomnim.me/famous/?info=369b2a43-97e1-11e7-a732-00199984c65f Мосолман зыяратында Сәғит Агиш ҡәбере]</ref>.

=== Китаптары ===
* «Беҙҙең көлөү» (1928)
* «Шартына килһен» китабындағы әҫәрҙәре (1933):
* «Шартына килһен»
* «Ялағай»,
* «Ғәләмшә бурылы»
* «Сафиулла илай»
* «Тәпән»
* «Микрофон»
* «Һуңғы мәйеттәр»
* «Атлы Илмырҙа» (1942)
* «Әхмәдулла» (1944)
* «Фронтҡа» (1944)
* «Минең өс айым» (1944)
* «Ерәнсәй»

=== Хикәйәләре ===
* «Фәтхи һалдат» (1957)
* «Дан»
* «Ҡунаҡ һәм намыҫ»

=== Повестары ===
* «Мәхмүтов» (1939);
* «Егеттәр» (1939);
* «Мәзин йортонда» (1940);
* «Яҡташтар». Яҡташы, [[татар]] [[СССР|совет]] шағиры, [[Советтар Союзы Геройы]] [[Муса Йәлил]] иҫтәлегенә.

=== Романдары ===
* «Нигеҙ» (1951)

=== Бүләктәре ===
* [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]]
* [[«Почёт Билдәһе» ордены]]

== Сығанаҡтар ==
* Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1{{ref-ru}}
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.{{ref-ru}}
* [[Ғәйнуллин Миҙхәт Фазлый улы|Ғәйнуллин М. Ф.]], [[Хөсәйенов Ғайса Батыргәрәй улы|Хөсәйенов Ғ. Б.]] Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит.
* [[Ғәйнуллин Миҙхәт Фазлый улы|Гайнуллин М. Ф.]], [[Хөсәйенов Ғайса Батыргәрәй улы|Хусаинов Г. Б.]] Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 стр.{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
;[[Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһы]]ның электрон бүлегендә
* [http://ebook.bashnl.ru/dsweb/View/ResourceCollection-3040 башҡорт телендәге әҫәрҙәре]
;башҡа сығанаҡтарҙа
* {{БЭ2013|index.php/read/8-statya/365-agish-agishev-s-it-ishm-kh-m-t-uly}}
* [http://bash.bashkortostan450.ru/celebrities/writers/writers_379.html Башҡортостан 450 сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071104052144/http://bash.bashkortostan450.ru/celebrities/writers/writers_379.html |date=2007-11-04 }}
* [http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke1/ke1-0762.htm Краткая литературная энциклопедия]
* [http://slovari.yandex.ru/%D0%90%D0%B3%D0%B8%D1%88%20%D1%81%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%82/БСЭ/Агиш%20Сагит/ БСЭ]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.bashinform.ru/bash/687414/]

[[Категория:Хөсәйениә мәҙрәсәһе шәкерттәре]]
[[Категория:Башҡорт яҙыусылары]]
[[Категория:Башҡортостан шәхестәре]]
[[Категория:Александровка районында (Ырымбур өлкәһе) тыуғандар]]
[[Категория:Ырымбур өлкәһе башҡорттары]]
[[Категория:Башҡорт балалар яҙыусылары]]
[[Категория:СССР Яҙыусылар союзы ағзалары]]
[[Категория:«Ағиҙел» журналы хеҙмәткәрҙәре]]
[[Категория:Өфө мосолман зыяратында ерләнгән шәхестәр]]
[[Категория:Сәйетбаба урта мәктәбе]]
[[Категория:КПСС ағзалары]]
[[Категория:Ырымбур башҡорт педагогия техникумын тамамлаусылар]]
Агишев Сәғит Ишмөхәмәт улы, Сәғит Агиш (25 декабрь 1904 йыл/7 ғинуар 1905 йылПисателю Сагиту Агишу сегодня исполнилось бы 115 лет. — 21 май 1973 йыл) — башҡорт яҙыусыһы. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы, 1943 йылдан — КПСС ағзаһы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры, Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1975).

 Биографияһы 
Григориян календаре буйынса 1905 йылдың 7 ғинуарында хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Александровка районының Иҫәнгилде ауылында мулла ғаиләһендә тыуған.

1917—1919 йылдарҙа Ырымбур ҡалаһында «Хөсәйениә» мәҙрәсәһендә уҡый, 1919 йылда ауырып, үҙ ауылына ҡайта һәм күрше Юлдаш ауылындағы II баҫҡыс мәктәпкә инә.

1921 йылда Ырымбурға барып, Башҡорт педагогия техникумына уҡырға инә.

1925 йылда комсомолдың өлкә комитеты органы «Башҡортостан йәштәре» газетаһына секретарь итеп алына.

«Белем» журналында «Ауыл дауылда» тигән тәүге шиғыры баҫыла.

1932 йылдан башлыса проза жанрында эшләй.

1932 йылда С. Агиш Башҡорт педагогия институтының тел һәм әҙәбиәт факультетының киске бүлегенә уҡырға инә.

1934 йылда, институттың II курсын тамамлап, уҡытыусы булып китә. Сермән, Дәүләкән педучилищеларында башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡыта.

1939 йылда Өфөгә килеп, Башҡортостан уҡытыусылар белемен камиллаштырыу институтында башҡорт әҙәбиәте методикаһы буйынса ғилми эшмәкәр булып эшләй.

Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, ул Ғафури районында ике йыл Сәйетбаба урта мәктәбендә уҡытыусы, завуч булып эшләй.

1943 йылда Башҡортостан Яҙыусылар союзы идараһына һайлана. Өфөгә ҡайта, Яҙыусылар союзында әҙәби консультант булып эшләй.

1949—1951 йылдарҙа С. Агиш «Әҙәби Башҡортостан» журналында мөхәррир була.

1973 йылдың 21 майында вафат була.

Үлгәндән һуң 1975 йылда Салауат Юлаев исемендәге республика премияһы бирелә. Яҙыусының Башҡорт, рус, татар, мари телдәрендә иллегә яҡын китабы баҫылып сыҡҡан. Оҙаҡ йылдар Сәғит Агиш Өфө ҡала Советы депутаты була. Өфө ҡала Советы башҡарма комитетының 1974 йылдың 23 ғинуарындағы ҡарары менән Совет районындағы Полярная урамы уның исеме менән атала. Сәғит Агиш йәшәгән Карл Маркс урамындағы 57-се йортҡа таҡтаташ ҡуйылған. Ғафури районы Сәйетбаба ауылындағы ул эшләгән мәктәп бинаһында ла таҡтаташ бар. Башҡорт яҙыусыһы Сәғит Ишмөхәмәт улы Агишев Өфө ҡалаһының Мосолман зыяратында ерләнгәнМосолман зыяратында Сәғит Агиш ҡәбере.

 Китаптары 
 «Беҙҙең көлөү» (1928)
 «Шартына килһен» китабындағы әҫәрҙәре (1933):
 «Шартына килһен»
 «Ялағай»,
 «Ғәләмшә бурылы»
 «Сафиулла илай»
 «Тәпән»
 «Микрофон»
 «Һуңғы мәйеттәр»
 «Атлы Илмырҙа» (1942)
 «Әхмәдулла» (1944)
 «Фронтҡа» (1944)
 «Минең өс айым» (1944)
 «Ерәнсәй»

 Хикәйәләре 
 «Фәтхи һалдат» (1957)
 «Дан»
 «Ҡунаҡ һәм намыҫ»

 Повестары 
 «Мәхмүтов» (1939);
 «Егеттәр» (1939);
 «Мәзин йортонда» (1940);
 «Яҡташтар». Яҡташы, татар совет шағиры, Советтар Союзы Геройы Муса Йәлил иҫтәлегенә.

 Романдары 
 «Нигеҙ» (1951)

 Бүләктәре 
 Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
 «Почёт Билдәһе» ордены

 Сығанаҡтар 
 Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1
 Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.
 Ғәйнуллин М. Ф., Хөсәйенов Ғ. Б. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит.
 Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 стр.

 Һылтанмалар 
Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһының электрон бүлегендә
 башҡорт телендәге әҫәрҙәре
башҡа сығанаҡтарҙа
 
 Башҡортостан 450 сайты 
 Краткая литературная энциклопедия
 БСЭ
 

Категория:Хөсәйениә мәҙрәсәһе шәкерттәре
Категория:Башҡорт яҙыусылары
Категория:Башҡортостан шәхестәре
Категория:Александровка районында (Ырымбур өлкәһе) тыуғандар
Категория:Ырымбур өлкәһе башҡорттары
Категория:Башҡорт балалар яҙыусылары
Категория:СССР Яҙыусылар союзы ағзалары
Категория:«Ағиҙел» журналы хеҙмәткәрҙәре
Категория:Өфө мосолман зыяратында ерләнгән шәхестәр
Категория:Сәйетбаба урта мәктәбе
Категория:КПСС ағзалары
Категория:Ырымбур башҡорт педагогия техникумын тамамлаусылар