Ҡарағалпаҡ теле
<!-- [[Файл:KaraғalpakMap.PNG|200px|thumb|[[Үзбәкстан]] территорияһында ҡарағалпаҡ теленең ҡулланыу урындары]] -->
{{Ук}}
<!-- {{Тел
|төҫ           = һиндевропа
|исем            =   Ҡараҡалпаҡ теле
|үҙатама   = {{unicode|Qaraqalpaq tili}}
|илдәр         = [[Үзбәкстан]] ([[Ҡарағалпаҡстан Республикаһы|ҠР]]), [[Рәсәй]] һәм башҡалар 
|региондар        =  [[Үзбәкстан]] составындағы [[Ҡарағалпаҡстан Республикаһы]]
|рәсми тел         = [[Ҡарағалпаҡстан Республикаһы|ҠР]]
|яйға һалыусы ойошма =
|һөйләшеүселәр һаны          = 412 000
|рейтинг        = 
|статус         = 
|үле          = 
|категория      = [[Евразия телдәре]]
|классификация  = [[Алтай телдәре|Алтай ғаиләһе]]
: [[Төрки телдәре|Төрки  тармағы]]
:: [[Кыпчак телдәр|Ҡыпсаҡ төркөмө]]
:::[[Ноғай-ҡыпсаҡ төркөмсәһе]]
|яҙма         = [[Латин әлифбаһы]], совет ваҡытында — [[кирил әлифбаһы]] ([[ҡарағалпаҡ имләһе]])
|ГОСТ 7.75–97 = 
|ISO1 = 
|ISO2 = kaa
|ISO3 = kaa
}} -->
'''Ҡарағалпаҡ теле''' ({{lang-kaa|Qaraqalpaq tili, Қарақалпақ тили}}) — төрки, ҡыпсаҡ төркөмөнә ингән [[ҡарағалпак халҡы|ҡарағалпаҡтар]]ҙың теле. Ул үзбәк теле менән бер рәттән [[Үзбәкстан]] составындағы [[Ҡарағалпаҡстан Республикаһы]]ның рәсми теле.
== Фонетика ==
=== Һуҙынҡы өндәр ===
[[Рәсем:Karakalpak vowel chart.svg|right|250px|Ҡараҡалпаҡ телендәге һуҙынҡы өн системаһы]]
Ҡарағалпаҡ телендә сингармонизм законы ҡулланыла.

{| class="wikitable" style="text-align: center;"
! colspan="1" | Һуҙынҡы өн
! colspan="1" | Ҡайһы һуҙынҡыларҙан һуң килә ала
|-
| style="border-right-width: 1;" | {{IPA|a}} || style="border-left-width: 0;" | {{IPA|a, ɯ}}
|-
| style="border-right-width: 1;" | {{IPA|æ}} || style="border-left-width: 0;" | {{IPA|e, i}}
|-
| style="border-right-width: 1;" | {{IPA|e}} || style="border-left-width: 0;" | {{IPA|e, i}}
|-
| style="border-right-width: 1;" | {{IPA|i}} || style="border-left-width: 0;" | {{IPA|e, i}}
|-
| style="border-right-width: 1;" | {{IPA|o}} || style="border-left-width: 0;" | {{IPA|a, o, u, ɯ}}
|-
| style="border-right-width: 1;" | {{IPA|œ}} || style="border-left-width: 0;" | {{IPA|e, i, œ, y}}
|-
| style="border-right-width: 1;" | {{IPA|u}} || style="border-left-width: 0;" | {{IPA|a, o, u}}
|-
| style="border-right-width: 1;" | {{IPA|y}} || style="border-left-width: 0;" | {{IPA|e, œ, y}}
|-
| style="border-right-width: 1;" | {{IPA|ɯ}} || style="border-left-width: 0;" | {{IPA|a, ɯ}}
|}
== Имлә ==
== Яҙма ==
1928 йылға тиклем ҡарағалпаҡ телендә яҙыу өсөн ғәрәп алфавиты ҡулланылған. 1928 һәм 1940 йылдар араһында латин алфавиты (Яңалиф) ҡулланылған, 1940 йылда кирил алфавиты ҡабул ителгән. 1991 йылда, Үзбәкстан үҙ аллы дәүләт булғандан һуң, яңынан латин алфавиты ҡулланыла башлай.

=== Имлә сағыштырыу таблицаһы ===
{| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF"
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Aa
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Áá
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Bb
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Dd
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ee
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ff
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Gg
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ǵǵ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Hh
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Xx
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Íı
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ii
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Jj
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Kk
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Qq
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ll
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Mm
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Nn
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ńń
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Oo
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Óó
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Pp
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Rr
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ss
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Tt
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Uu
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Úú
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Vv
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ww
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Yy
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Zz
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Cc
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Sh sh
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ch ch
|}

{| class="wide" style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.1em; text-align: center"
|- style="font-size: 60%"
!Латин имләһе<br />(Яңалиф, 1926-1940)!!Кирил әлифбаһы!!Хәҙерге латин<br />әлифбаһы!![[Халыҡ-ара фонетик әлифба|ХАФӘ транскрипцияһы]]||&nbsp;&nbsp;&nbsp;!!Латин имләһе<br />(Яңалиф, 1926-1940)!!Кирил әлифбаһы!!Хәҙерге латин<br />әлифбаһы!![[Халыҡ-ара фонетик әлифба|ХАФӘ транскрипцияһы]]!!&nbsp;&nbsp;&nbsp;!!Латин имләһе<br />(Яңалиф, 1926-1940)!!Кирил әлифбаһы!!Хәҙерге латин<br />әлифбаһы!![[Халыҡ-ара фонетик әлифба|ХАФӘ транскрипцияһы]]
|-
|Aa||Аа||Aa||{{IPA|a}}||rowspan="14"|&nbsp;&nbsp;&nbsp;
||Kk||Кк||Kk||{{IPA|k}}||rowspan="14"|&nbsp;&nbsp;&nbsp;||Ŭŭ||Ўў||Ww||{{IPA|w}}
|-
|Әә||Әә||Áá||{{IPA|æ}}||Qq||Ққ||Qq||{{IPA|q}}||Ff||Фф||Ff||{{IPA|f}}
|-
|Bb||Бб||Bb||{{IPA|b}}||Ll||Лл||Ll||{{IPA|l}}||Xx||Хх||Xx||{{IPA|x}}
|-
|Vv||Вв||Vv||{{IPA|v}}||Mm||Мм||Mm||{{IPA|m}}||Hh||Ҳҳ||Hh||{{IPA|h}}
|-
|Gg||Гг||Gg||{{IPA|g}}|||Nn||Нн||Nn||{{IPA|n}}||Ts;ts||Цц||Cc||{{IPA|ʦ}}
|-
|{{Unicode|Ƣƣ}}||Ғғ||Ǵǵ||{{IPA|ɣ}}||Ŋŋ||Ңң||Ńń||{{IPA|ŋ}}||Cc||Чч||Ch;ch||{{IPA|ʧ}}
|-
|Dd||Дд||Dd||{{IPA|d}}||Oo||Оо||Oo||{{IPA|o}}||Şş||Шш||Sh;sh||{{IPA|ʃ}}
|-
|Ee||Ее||Ee||{{IPA|e}}||Өө||Өө||Óó||{{IPA|œ}}||Şş;şş||Щщ||''sch''||{{IPA|ʃ:}}
|-
|''jo''||Ёё||''yo''||{{IPA|jo}}||Pp||Пп||Pp||{{IPA|p}}||/||Ъъ||/||&nbsp;
|-
|Çç||Жж||Jj||{{IPA|ʤ}}||Rr||Рр||Rr||{{IPA|r}}||Ьь||Ыы||Íı||{{IPA|ɯ}}
|-
|Ƶƶ||Жж||Jj||{{IPA|ʒ}}||Ss||Сс||Ss||{{IPA|s}}||/||Ьь||/||&nbsp;
|-
|Zz||Зз||Zz||{{IPA|z}}||Tt||Тт||Tt||{{IPA|t}}||Ee||Ээ||Ee||{{IPA|e}}
|-
|Ii||Ии||Ii||{{IPA|i}}||Uu||Уу||Uu||{{IPA|u}}||''ju''||Юю||''yu''||{{IPA|ju}}
|-
|Jj||Йй||Yy||{{IPA|j}}||Yy||Үү||Úú||{{IPA|y}}||''ja''||Яя||''ya''||{{IPA|ja}}
|}

[[Рәсем:Suwretxana.JPG|thumb|500 px|center|Нөкөс ҡалаһында фотосалондың алтаҡтаһы. Хәҙерге латин әлифбаһы ҡулланылған. 2006 й.]]

== Һылтанмалар ==
{{Interwiki|kaa|Bas bet|ҡарағалпаҡ |}}
* {{ЭБЭ2013|index.php/8-statya/8162-ara-alpa-tele|автор=}}
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=kaa Ethnologue] сайтында ҡарағалпаҡ теле тураһында мәғлүмәттәр{{ref-en}}

[[Төркөм:Ҡарағалпаҡстан]]
[[Төркөм:Төрки телдәр]]
Ҡарағалпаҡ теле () — төрки, ҡыпсаҡ төркөмөнә ингән ҡарағалпаҡтарҙың теле. Ул үзбәк теле менән бер рәттән Үзбәкстан составындағы Ҡарағалпаҡстан Республикаһының рәсми теле.
 Фонетика 
 Һуҙынҡы өндәр 
right|250px|Ҡараҡалпаҡ телендәге һуҙынҡы өн системаһы
Ҡарағалпаҡ телендә сингармонизм законы ҡулланыла.

 Һуҙынҡы өн Ҡайһы һуҙынҡыларҙан һуң килә ала                           
 Имлә 
 Яҙма 
1928 йылға тиклем ҡарағалпаҡ телендә яҙыу өсөн ғәрәп алфавиты ҡулланылған. 1928 һәм 1940 йылдар араһында латин алфавиты (Яңалиф) ҡулланылған, 1940 йылда кирил алфавиты ҡабул ителгән. 1991 йылда, Үзбәкстан үҙ аллы дәүләт булғандан һуң, яңынан латин алфавиты ҡулланыла башлай.

 Имлә сағыштырыу таблицаһы 
AaÁáBbDdEeFfGgǴǵHhXxÍıIiJjKkQqLlMmNnŃńOoÓóPpRrSsTtUuÚúVvWwYyZzCcSh shCh ch

Латин имләһе(Яңалиф, 1926-1940)Кирил әлифбаһыХәҙерге латинәлифбаһыХАФӘ транскрипцияһы   Латин имләһе(Яңалиф, 1926-1940)Кирил әлифбаһыХәҙерге латинәлифбаһыХАФӘ транскрипцияһы   Латин имләһе(Яңалиф, 1926-1940)Кирил әлифбаһыХәҙерге латинәлифбаһыХАФӘ транскрипцияһыAaАаAa   KkКкKk   ŬŭЎўWwӘәӘәÁáQqҚқQqFfФфFfBbБбBbLlЛлLlXxХхXxVvВвVvMmМмMmHhҲҳHhGgГгGgNnНнNnTs;tsЦцCcҒғǴǵŊŋҢңŃńCcЧчCh;chDdДдDdOoОоOoŞşШшSh;shEeЕеEeӨөӨөÓóŞş;şşЩщschjoЁёyoPpПпPp/Ъъ/ ÇçЖжJjRrРрRrЬьЫыÍıƵƶЖжJjSsСсSs/Ьь/ ZzЗзZzTtТтTtEeЭэEeIiИиIiUuУуUujuЮюyuJjЙйYyYyҮүÚújaЯяya

thumb|500 px|center|Нөкөс ҡалаһында фотосалондың алтаҡтаһы. Хәҙерге латин әлифбаһы ҡулланылған. 2006 й.

 Һылтанмалар 

 
 Ethnologue сайтында ҡарағалпаҡ теле тураһында мәғлүмәттәр

Төркөм:Ҡарағалпаҡстан
Төркөм:Төрки телдәр