Әбсәләм (Балаҡатай районы)
{{БМ|Әбсәләм}}
{{НП+Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Абсалямово
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Әбсәләм}}
 | герб                     =
 | флаг                     =
 | lat_deg                  = 55 | lat_min = 31 | lat_sec = 28
 | lon_deg                  = 59 | lon_min = 30 | lon_sec = 42
 | CoordScale               =
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               =
 | район                    = Балаҡатай районы{{!}}Балаҡатай
 | район в таблице          =
 | вид поселения            = ауыл биләмәһе
 | поселение                = Урғалы ауыл Советы (Балаҡатай районы){{!}}Урғалы 
 | поселение в таблице      =
 | внутреннее деление       =
 | глава                    =
 | дата основания           =
 | первое упоминание        =
 | прежние имена            =
 | статус с                 =
 | площадь                  =
 | высота центра НП         =
 | население                = {{ Население | Абсалямово (Белокатайский район) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Абсалямово (Белокатайский район) | г }}
 | плотность                =
 | агломерация              =
 | национальный состав      = [[башҡорттар]]
 | конфессиональный состав  =
 | этнохороним              =
 | почтовый индекс          = 452570
 | почтовые индексы         =
 | телефонный код           =
 | цифровой идентификатор   = 80210834002
 | категория в Commons      =
 | сайт                     = 
}}

'''Әбсәләм''' ({{lang-ru|Абсалямово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Балаҡатай районы]]ндағы ауыл. [[Урғалы ауыл Советы (Балаҡатай районы)|Урғалы ауыл Советы]]на ҡарай. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 244 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Почта индексы — 452570, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80210834002.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Яңы Балаҡатай]]): 55 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Урғалы]]): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Урғалы]]): 4 км

Әбсәләм ауылы [[Әй (йылға)|Әй]] йылғаһының ҡушылдығы [[Оло Урғыла]] йылғаһы буйында, район үҙәге [[Мәсәғүт (Дыуан районы)|Мәсәғүт]] ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 55 километр һәм [[Урғалы]] тимер юл станцияһынан көньяҡҡа табан 4 километр алыҫлыҡта урынлашҡан<ref>{{БЭ2013|81783}}</ref>.

== Тарихы ==
Әбсәләм ауылына [[Силәбе өйәҙе]] [[Әйле]] улусы [[башҡорттар]]ы үҙҙәренең [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] ерҙәрендә [[1835 йыл|1835]] һәм [[1840 йыл]]дарҙа (башҡа мәғлүмәт буйынса 1795 йылда) нигеҙ һалған.
Тәүге төпләнеүсе Әбсәләм исеме менән аталған. Әбсәләмдең улдары — Сәйетғәле һәм Ҡауыс Әбсәләмовтар билдәле. Шулай уҡ Урғалы-Әбсәләм тип тә теркәгәндәр<ref>{{ИСДБ|страница=565}} 565 б.</ref>.
 
[[1795 йыл|1795]], [[1816 йыл|1816]], [[1834 йыл]]дарҙа иҫәпкә алынмаған, сөнки ул осорҙа ауыл булмаған. Тәүге төпләнеүсенең улдарының исеме билдәле: [[1805 йыл]]ғы Ҡауыс Әбдесәләмов, [[1808 йыл]]да тыуған Сәйетғәле Әбдесәләмов. Әммә ауыл халҡының генетик бәйләнештәре билдәле түгел. Тәүге йылдарҙа уны Әбдесәләм тип атағандар.

[[1870 йыл]]да 63 йортта 334 кеше, [[1898 йыл]]да 74 йортта — 409 кеше йәшәгән<ref>{{ИСДБ|страница=565}} 565 б.</ref>.

== Биләмә берәмектәренә инеүе ==
<!-- {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100 %;margin:0;" --><!-- Төрөлөп ҡуйыла торған таблица башы -->
{| class="wikitable"
|-
! Теркәү йылы !! Улус, ауыл советы !! Өйәҙ, кантон, район !! Губерна, Республика !! Дәүләт
|-
| [[1757]] || Дыуан улусы улусы || Себер даруғаһы || Ырымбур губернаһы || Рәсәй Империяһы
|-
| [[1816]] || -сы йорт || -се Башҡорт кантоны || Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
| [[1834]] || -сы йорт || -се Башҡорт кантоны|| Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1847]] || -сы йорт || -се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе ||  Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1859]] || -сы йорт || -се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе || Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1895]] || Дыуан улусы || Златоуст өйәҙе || Өфө губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1920]] || Дыуан улус Советы (1918 й.), Яңыбай ауыл Советы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||[[Файл:Emblem of the Russian SFSR (1978–1991), Emblem of Russia (1991–1992).svg|20px]] РСФСР
|-
|[[1926]] || Урғалы ауыл Советы (1923 йылдан) || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1935]] || Урғалы ауыл Советы || Балаҡатай районы || Башҡорт АССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1941]] || Урғалы ауыл Советы|| Балаҡатай районы|| Башҡорт АССР-ы || {{СССР}} СССР
|-
|[[1990]] || Урғалы ауыл советы || Балаҡатай районы ||[[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] ||{{Россия}} Рәсәй Федерацияһы
|-

|-
| || || || ||
|}

== Әбсәләм ауылының XIX быуатта артабанғы үҫеше ==
[[1859 йыл]]да 29 йортта 359 кеше, [[1866 йыл]]да 63 йортта 334 кеше йәшәгән. [[Малсылыҡ]], [[игенселек]] менән шөғөлләнгәндәр. [[Мәсет]] булған.

[[XIX быуат]] аҙағында Әбсәләм ауылында 12 хужалыҡта мал аҫыралмаған. Был осорҙа [[ауыл]]дарҙы төҙөкләндереү, эреләтеү, раҫланған план буйынса урамдарҙы дөрөҫ урынлаштырыу һәм сыуал-мейестәрҙе бөтөрөү эше барған<ref>{{ИСДБ|страница=565}} 565 б.</ref>.

== Ауылдың XX быуаттағы һәм хәҙерге үҫеше ==
[[1905 йыл]]да 70 йортта — 387, ә [[1920 йыл]]да 65 йортта — 322 кеше донъя көткән.

[[1906 йыл]]да шулай уҡ бакалея кибете, запас иген һаҡлай торған мөгәзәй теркәлгән. [[Ҡуҫа]] заводына утын ташыу менән шөғөлләнгәндәр.

[[Игенселек]]тә төп ҡорал — [[көңгөр]] һуҡаһы була, [[малсылыҡ]] менән шөғөлләнәләр. Ауылда тирмән булған.
[[Мәсет]] йорто, кибет була. Община көсө менән мөгәзәй төҙөлә<ref>{{ИСДБ|страница=565}} 565 б.</ref><ref>ЦГИА. Ф. 172. Оп. 1. Д. 25. Л. 26, 29. Речь идет о переуст­ройстве деревень, об их укрупнении, правильном расположении улиц по утвержденному плану и уничтожении сыуалов-каминов. ЦГИА РБ. Ф. 138. Оп. 2. Д. 773</ref>.

Әлеге ваҡытта ауылда [[Урғалы]] урта мәктәбенең филиалы — Әбсәләм башланғыс мәктәбе, клуб бар<ref>{{БЭ2013|81783}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
Әбсәләм ауылында [[башҡорттар]] йәшәй ([[2002 йыл|2002]]).

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||419||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||420||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||310||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||209||96||113||45,9 %||54,1 %
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||294||145||149||49,3 %||50,7 %
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||244||128||116||52,5 %||47,3 %
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Билдәле кешеләре ==
* [[Нафиҡова Фәриҙә Низам ҡыҙы]] (20.08.1958), хеҙмәт ветераны, 1976—2015 йылдарҙа [[Балаҡатай районы]] Калинин исемендәге колхоздың машина менән һыйыр һауыу операторы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2001)<ref>[http://novo-belokatay.ru/izvestnye-ljudi-belokatajskogo-rajona/6358-nafikova-farida-nizamovna.html Известные люди Белокатайского района: НАФИКОВА ФАРИДА НИЗАМОВНА — заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан. «Белокатайский район. История и современность» сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180826081529/http://www.novo-belokatay.ru/izvestnye-ljudi-belokatajskogo-rajona/6358-nafikova-farida-nizamovna.html |date=2018-08-26 }}{{ref-ru}}{{V|16|08|2018}}</ref>.

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* М. Шайморатов урамы ({{lang-ru|}} М. Шаймуратова (улица)
* Ялан урамы ({{lang-ru|}} Полевая (улица)<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/belokatayskiy-rayon/derevnya-absalyamovo/ Карта д. Абсалямово. Улица]</ref>{{Колонки|конец}}

== Тирә-яҡ мөхит ==
; Ер-һыу атамалары

''Тауҙар:''

''Йылғалар:''
* [[Ыҡ]], [[Исҡуш]]

''Шишмәләр:''

''Ялан-бесәнлектәр:''

''Таусыҡтар, түбәләр:''

''Башҡа урын-ер атамалары:''

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Әйле]]

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|81783}}
* {{ИСДБ|страница=565}} 565 б.
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 120—121 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7{{ref-ru}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Балаҡатай районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Балаҡатай районы ауылдары]]
Әбсәләм () — Башҡортостандың Балаҡатай районындағы ауыл. Урғалы ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 244 кеше. Почта индексы — 452570, ОКАТО коды — 80210834002.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Яңы Балаҡатай): 55 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Урғалы): 3 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Урғалы): 4 км

Әбсәләм ауылы Әй йылғаһының ҡушылдығы Оло Урғыла йылғаһы буйында, район үҙәге Мәсәғүт ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 55 километр һәм Урғалы тимер юл станцияһынан көньяҡҡа табан 4 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Тарихы 
Әбсәләм ауылына Силәбе өйәҙе Әйле улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә 1835 һәм 1840 йылдарҙа (башҡа мәғлүмәт буйынса 1795 йылда) нигеҙ һалған.
Тәүге төпләнеүсе Әбсәләм исеме менән аталған. Әбсәләмдең улдары — Сәйетғәле һәм Ҡауыс Әбсәләмовтар билдәле. Шулай уҡ Урғалы-Әбсәләм тип тә теркәгәндәр 565 б..
 
1795, 1816, 1834 йылдарҙа иҫәпкә алынмаған, сөнки ул осорҙа ауыл булмаған. Тәүге төпләнеүсенең улдарының исеме билдәле: 1805 йылғы Ҡауыс Әбдесәләмов, 1808 йылда тыуған Сәйетғәле Әбдесәләмов. Әммә ауыл халҡының генетик бәйләнештәре билдәле түгел. Тәүге йылдарҙа уны Әбдесәләм тип атағандар.

1870 йылда 63 йортта 334 кеше, 1898 йылда 74 йортта — 409 кеше йәшәгән 565 б..

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт 1757  Дыуан улусы улусы  Себер даруғаһы  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы 1816  -сы йорт  -се Башҡорт кантоны  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы 1834  -сы йорт  -се Башҡорт кантоны Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1847  -сы йорт  -се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе   Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1859  -сы йорт  -се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1895  Дыуан улусы  Златоуст өйәҙе  Өфө губернаһы  Рәсәй империяһы1920  Дыуан улус Советы (1918 й.), Яңыбай ауыл Советы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы 20px РСФСР1926  Урғалы ауыл Советы (1923 йылдан)  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935  Урғалы ауыл Советы  Балаҡатай районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941  Урғалы ауыл Советы Балаҡатай районы Башҡорт АССР-ы   СССР1990  Урғалы ауыл советы  Балаҡатай районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы    

 Әбсәләм ауылының XIX быуатта артабанғы үҫеше 
1859 йылда 29 йортта 359 кеше, 1866 йылда 63 йортта 334 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған.

XIX быуат аҙағында Әбсәләм ауылында 12 хужалыҡта мал аҫыралмаған. Был осорҙа ауылдарҙы төҙөкләндереү, эреләтеү, раҫланған план буйынса урамдарҙы дөрөҫ урынлаштырыу һәм сыуал-мейестәрҙе бөтөрөү эше барған 565 б..

 Ауылдың XX быуаттағы һәм хәҙерге үҫеше 
1905 йылда 70 йортта — 387, ә 1920 йылда 65 йортта — 322 кеше донъя көткән.

1906 йылда шулай уҡ бакалея кибете, запас иген һаҡлай торған мөгәзәй теркәлгән. Ҡуҫа заводына утын ташыу менән шөғөлләнгәндәр.

Игенселектә төп ҡорал — көңгөр һуҡаһы була, малсылыҡ менән шөғөлләнәләр. Ауылда тирмән булған.
Мәсет йорто, кибет була. Община көсө менән мөгәзәй төҙөлә 565 б.ЦГИА. Ф. 172. Оп. 1. Д. 25. Л. 26, 29. Речь идет о переуст­ройстве деревень, об их укрупнении, правильном расположении улиц по утвержденному плану и уничтожении сыуалов-каминов. ЦГИА РБ. Ф. 138. Оп. 2. Д. 773.

Әлеге ваҡытта ауылда Урғалы урта мәктәбенең филиалы — Әбсәләм башланғыс мәктәбе, клуб бар.

 Халыҡ һаны 
Әбсәләм ауылында башҡорттар йәшәй (2002).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август419 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар420 1959 йыл 15 ғинуар310 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар2099611345,9 %54,1 % 2002 йыл 9 октябрь29414514949,3 %50,7 % 2010 йыл 14 октябрь24412811652,5 %47,3 %

 Билдәле кешеләре 
 Нафиҡова Фәриҙә Низам ҡыҙы (20.08.1958), хеҙмәт ветераны, 1976—2015 йылдарҙа Балаҡатай районы Калинин исемендәге колхоздың машина менән һыйыр һауыу операторы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2001)Известные люди Белокатайского района: НАФИКОВА ФАРИДА НИЗАМОВНА — заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан. «Белокатайский район. История и современность» сайты .

 Урамдары 

 М. Шайморатов урамы ( М. Шаймуратова (улица)
 Ялан урамы ( Полевая (улица)Карта д. Абсалямово. Улица

 Тирә-яҡ мөхит 
 Ер-һыу атамалары

Тауҙар:

Йылғалар:
 Ыҡ, Исҡуш

Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Башҡа урын-ер атамалары:

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Әйле

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 
  565 б.
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 120—121 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Балаҡатай районы ауылдары