Әлмән районы
{{Административная единица
 |Цвет1                            = {{Цвет|Россия}}
 |Русское название                 = Әлмән районы
 |Оригинальное название            = Альменевский район
 |Герб                             = Coat of Arms of Almenevskiy rayon (Kurganskaya oblast).jpg
 |Флаг                             = Flag of Almenevsky rayon (Kurgan oblast).png
 |Гимн                             = 
 |Описание герба                   = Әлмән районы гербы
 |Описание флага                   = Әлмән районы нербы
 |Страна                           = {{RUS}}
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region     = 
  |type       = 
  |уровень    = 
  |CoordScale = 
 |Статус                           = [[муниципаль район]]
 |Входит в                         = {{s|[[Рәсем:Flag of Kurgan Oblast.svg|50px]] [[Ҡурған өлкәһе]]}}
 |Включает                         = {{s|12 [[ауыл биләмәһе]]}}
 |Столица                          =  [[Әлмән (Ҡурған өлкәһе)|Әлмән]] ауылы
 |Образование                      = 1965
 |Упразднение                      = 
 |Глава                            = Сөләймәнов Дамир&nbsp;Ярулла улы
  |Название главы                  = Район башлығы
 |Глава2                           = Белоусов Анатолий&nbsp;Федорович
  |Название главы2                 = Район Думаһы рәйесе
 |ВВП                              = 
  |Год ВВП                         = 
  |Место по ВВП                    = 
  |ВВП на душу населения           = 
  |Место по ВВП на душу населения  = 
 |Язык                             = урыҫ теле
 | Население                      = {{ Население | Альменевский район | тс }}
 | Год переписи                   = {{ Население | Альменевский район | г }}
 | Процент от населения           = {{ #expr: ({{ Население | Альменевский район | ч }} * 100 / {{ Население | Курганская область | ч }} round 2) }}
 | Место по населению             = 22
 | Плотность                      = {{ formatnum: {{ #expr: ({{ Население | Альменевский район | ч }} / 2486.00 round 2) }} }}
  |Место по плотности              = 
  |Национальный состав             = [[урыҫтар]] — 40 %, <br /> [[башҡорттар]] — 33 %, <br /> [[татарҙар]] — 23 %<ref>[http://www.oblduma.kurgan.ru/kurgan_obl/regions/almenevskii/ Альменевский район / Курганская областная Дума<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111111015331/http://www.oblduma.kurgan.ru/kurgan_obl/regions/almenevskii/ |date=2011-11-11 }}</ref>
  |Конфессиональный состав         = мосолмандар, христиандар
 |Площадь                          = 2486,00<ref name='37_8006001'>[http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst37/DBInet.cgi?pl=8006001 Курганская область. Общая площадь земель муниципального образования] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150725213423/http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst37/DBInet.cgi?pl=8006001 |date=2015-07-25 }}</ref>
  |Процент от площади              = 
  |Место по площади                = 20
 |Максимальная высота              = 
 |Средняя высота                   = 
 |Минимальная высота               = 
 |Карта                            = Әлмән районы.svg
 |Размер карты                     = 
 |Карта административной единицы   = 
  |Размер карты ае                 = 
 |Часовой пояс                     = {{MSK+2}}
 |Аббревиатура                     = 
 |ISO                              = 
 |FIPS                             = 
 |Телефонный код                   = 35242
 |Почтовые индексы                 = 
 |Интернет-домен                   = 
 |Код автомобильных номеров        = 45
 |Сайт                             = 
 |Категория в Commons              = 
 |Примечания                       = 
 |Название параметра1              = [[ОКАТО]]
 |Параметр1                        = {{ОКАТО|37202}}
}}

'''Әлмән районы''' ({{lang-ru|Альменевский район}}) — [[Ҡурған өлкәһе]]ндәге [[муниципаль берәмек]].

Административ үҙәге — [[Әлмән (Ҡурған өлкәһе)|Әлмән]] ауылы.

== Географияһы ==

Район [[Ҡурған өлкәһе]]нең көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан. [[Силәбе өлкәһе]] һәм өлкәнең [[Сафакүл районы (Ҡурған өлкәһе)|Сафакүл]], [[Щучье районы (Ҡурған өлкәһе)|Щучье]], [[Шумиха районы (Ҡурған өлкәһе)|Шумиха]], [[Мишкә районы (Ҡурған өлкәһе)|Мишкә]], [[Ҡуртамыш районы (Ҡурған өлкәһе)|Ҡуртамыш]] һәм [[Целинный районы (Ҡурған өлкәһе)|Целинный]] райондары менән сиктәш.

== Тарихы ==
Революциянан һуң район территорияһы [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Ялан кантоны]] составына инә, ә 1923 йылда [[Урал өлкәһе (РСФСР)|Урал өлкәһе]] Силәбе округының яңы ойошторолған Ҡатай районы составына бирелә. 1930 йылда Ҡатай районы бөтөрөлгәс, буласаҡ район биләмәләре [[Ялан-Ҡатай районы]]на , ә 1934 йылда [[Ялан-Ҡатай районы]] [[Силәбе өлкәһе]] составына инә. 1940 йылда Ялан-Ҡатай районы [[Әлмән (Ҡурған өлкәһе)|Әлмән]] һәм [[Сафакүл районы|Сафакүл]] райондарына бүленә. 1943 йылда был райондар [[Ҡурған өлкәһе]] составында була. 1963 йылда Әлмән районы бөтөрөлөп, 1965 йылда яңынан тергеҙелә.

== Халҡы ==
{{ Население | Альменевский район }}

{{ Население | Альменевский район | д }}

; Милли составы
2010 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы районда башлыса [[урыҫтар]] (40 %), [[башҡорттар]] (32,8 %), [[татарҙар]] (23,4 %) йәшәй<ref name="kurganstat.ru">{{cite web|url=http://www.kurganstat.ru/perepis_obslel/vpn2010/Pages/Itogi.aspx|title=Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Курганской Области - Веб-страницы - Itogi|accessdate=2013-03-16|archiveurl=http://www.webcitation.org/6FHzPp2I7|archivedate=2013-03-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014021645/http://www.kurganstat.ru/perepis_obslel/vpn2010/Pages/Itogi.aspx |date=2013-10-14 }}</ref>.

Район искен татарҙары төркөмөнөң тығыҙ йәшәгән ере. Улар нигеҙлегән ауылдар: Әлмән, Иванков (Аманкүл), Өскүл, Тоҙауыл, Вишняк (Сейәле), Алакүл ауылдарында көн күрә. Башҡорт ауылдарының иң эреләре: Тәңрекүл, Юламан, Асҡар, Зәйнәкәй (Зәйнеғәбдин), Мир (Ҡатай), Убалы, Шәрип, Искәндәр, Ҡаҙаҡҡол, Подъяс (Бүҙаяҙ), Байғәнә, Бохар (Айыу аулы), Поляна (Иҫке Юламан) һәм башҡа кесерәк ауылдар. Башҡорт Республикаһының [[Ялан кантоны]] булған саҡта Тәңрекүл (Тарғул) кантон үҙәге булып торған.

Көньяҡ-көнбайыш яғында бер нисә урыҫ ауылы ултырған: Парамон, Рыбное, Чистое. Шулай уҡ ҡайһы бер ауылдарҙа ҡаҙаҡтар (Мир һәм Ягодное) һәм сыуаштар (Аҫҡар) күпләп йәшәйҙәр.

== Административ-территориаль ҡоролошо ==
Район составына 12 [[ауыл биләмәһе]] (ауыл советтары) керә, улар 33&nbsp;ауылды берләштерә:
{{Автонумерация
  | Оформление = standard sortable
  | Столбцов = 6
  | Заголовок2 = Ауыл биләмәләре | Заголовок3 = Административ үҙәк | Заголовок4 = Тораҡ<br />пункттар<br />һаны | Заголовок5 = Халҡы | Заголовок6 = Майҙан,<br />км<sup>2</sup>
  | Выравнивание4 = right | Выравнивание5 = right | Выравнивание6 = right
  | Сортировка4 = число | Сортировка5 = число | Сортировка6 = число
| |[[Бороздинка ауыл советы]] | [[Бороздинка]] | 4 | {{ Население | Бороздинский сельсовет | тс }} | 305,60<ref name='37_8006001'/>
| |[[Иванково ауыл советы (Әлмән районы)|Иванково ауыл советы]] | [[Иванково (Әлмән районы)|Иванково]] | 3 | {{ Население | Иванковский сельсовет (Альменевский район) | тс }} | 236,90<ref name='37_8006001'/>
| |[[Казенное ауыл советы]] | [[Казенное (Әлмән районы)|Казенное]] | 3 | {{ Население | Казенский сельсовет | тс }} | 133,57<ref name='37_8006001'/>
| |[[Малышево ауыл советы (Ҡурған өлкәһе)|Малышево ауыл советы]] | [[Малышево (Ҡурған өлкәһе)|Малышево]] | 3 | {{ Население | Малышевский сельсовет (Курганская область) | тс }} | 270,74<ref name='37_8006001'/>
| |[[Парамоново ауыл советы]] | [[Парамоново (Ҡурған өлкәһе)|Парамоново]] | 2 | {{ Население | Парамоновский сельсовет | тс }} | 102,80<ref name='37_8006001'/>
| |[[Рыбное ауыл советы]] | [[Рыбное (Әлмән районы)|Рыбное]] | 1 | {{ Население | Рыбновский сельсовет | тс }} | 100,54<ref name='37_8006001'/>
| |[[Тәңрекүл ауыл советы]] | [[Тәңрекүл]] | 4 | {{ Население | Танрыкуловский сельсовет | тс }} | 282,30<ref name='37_8006001'/>
| |[[Чистое ауыл советы (Әлмән районы)|Чистое ауыл советы]] | [[Чистое (Әлмән районы)|Чистое]] | 1 | {{ Население | Чистовский сельсовет (Альменевский район) | тс }} | 93,97<ref name='37_8006001'/>
| |[[Шәрип ауыл советы (Ҡурған өлкәһе)|Шәрип ауыл советы]] | [[Мир (Ҡурған өлкәһе)|Мир]] | 4 | {{ Население | Шариповский сельсовет (Курганская область) | тс }} | 318,80<ref name='37_8006001'/>
| |[[Әлмән ауыл советы]] | [[Әлмән (Ҡурған өлкәһе)|Әлмән]] | 1 | {{ Население | Альменевский сельсовет | тс }} | 37,56<ref name='37_8006001'/>
| |[[Юламан ауыл советы]] | [[Юламан (Ҡурған өлкәһе)|Юламан]] | 4 | {{ Население | Юламановский сельсовет | тс }} | 257,66<ref name='37_8006001'/>
| |[[Ягодное ауыл советы (Әлмән районы)|Ягодное ауыл советы]] | [[Ягодное (Ҡурған өлкәһе)|Ягодное]] | 3 | {{ Население | Ягоднинский сельсовет (Альменевский район) | тс }} | 345,56<ref name='37_8006001'/>
}}
<br />
{{Автонумерация
  | Оформление = standard sortable
  | Название = Әлмән районы тораҡ пункттарының исемлеге
  | Столбцов = 4
  | Заголовок2 = Тораҡ пункт | Заголовок3 = Халҡы | Заголовок4 = Муниципаль берәмек
  | Выравнивание4 = right
  | Сортировка4 = число
| | [[Алакүл (Әлмән районы)|Алакүл]] | {{ Население | Алакуль (Альменевский район) | тс }} | [[Малышево ауыл советы (Ҡурған өлкәһе)|Малышево ауыл советы]]
| | [[Асҡар (Ҡурған өлкәһе)|Асҡар]] | {{ Население | Аскарово (Курганская область) | тс }} | [[Юламан ауыл советы]]
| | [[Байғана]] | {{ Население | Байганино | тс }} | [[Шәрип ауыл советы (Ҡурған өлкәһе)|Шәрип ауыл советы]]
| | [[Бороздинка]] | {{ Население | Бороздинка | тс }} | [[Бороздинка ауыл советы]]
| | [[Бохара (Ҡурған өлкәһе)|Бохара]]  | {{ Население | Бухарово (Курганская область) | тс }} | [[Юламан ауыл советы]]
| | [[Бишнәк (Ҡурған өлкәһе)|Бишнәк]] | {{ Население | Бишнәк (Ҡурған өлкәһе) | тс }} | [[Ягодное ауыл советы (Әлмән районы)|Ягодное ауыл советы]]
| | [[Зәйнәкәй]] | {{ Население | Зеникай | тс }} | [[Казенное ауыл советы]]
| | [[Иванково (Әлмән районы)|Иванково]] | {{ Население | Иванково (Альменевский район) | тс }} | [[Иванково ауыл советы (Әлмән районы)|Иванково ауыл советы]]
| | [[Искәндәр (Ҡурған өлкәһе)|Искәндәр]] | {{ Население | Искандарово (Курганская область) | тс }} | [[Бороздинка ауыл советы]]
| | [[Казенное (Әлмән районы)|Казенное]] | {{ Население | Казенное (Альменевский район) | тс }} | [[Казенное ауыл советы]]
| | [[Киләй-Ҡаҙаҡҡол]] | {{ Население | Килей-Казаккулово | тс }} | [[Казенное ауыл советы]]
| | [[Ковыльное (Ҡурған өлкәһе)|Ковыльное]] | {{ Население | Ковыльное (Курганская область) | тс }} | [[Иванково ауыл советы (Әлмән районы)|Иванково ауыл советы]]
| | [[Крутой Лог (Ҡурған өлкәһе)|Крутой Лог]] | {{ Население | Крутой Лог (Курганская область) | тс }} | [[Тәңрекүл ауыл советы]]
| | [[Ҡаҙаҡҡол (Ҡурған өлкәһе)|Ҡаҙаҡҡол]] | {{ Население | Казаккулово (Курганская область) | тс }} | [[Тәңрекүл ауыл советы]]
| | [[Майлыҡ]] | {{ Население | Майлык | тс }} | [[Бороздинка ауыл советы]]
| | [[Малышево (Ҡурған өлкәһе)|Малышево]] | {{ Население | Малышево (Курганская область) | тс }} | [[Малышево ауыл советы (Ҡурған өлкәһе)|Малышево ауыл советы]]
| | [[Мир (Ҡурған өлкәһе)|Мир]] | {{ Население | Мир (Курганская область) | тс }} | [[Шәрип ауыл советы (Ҡурған өлкәһе)|Шәрип ауыл советы]]
| | [[Озерное (Әлмән районы)|Озерное]] | {{ Население | Озерное (Альменевский район) | тс }} | [[Юламановский сельсовет]]
| | [[Өскүл]] | {{ Население | Учкулево | тс }} | [[Малышево ауыл советы (Ҡурған өлкәһе)|Малышево ауыл советы]]
| | [[Парамоново (Ҡурған өлкәһе)|Парамоново]] | {{ Население | Парамоново (Курганская область) | тс }} | [[Парамоново ауыл советы]]
| | [[Подъясово]] | {{ Население | Подъясово | тс }} | [[Тәңрекүл ауыл советы]]
| | [[Поляна (Ҡурған өлкәһе)|Поляна]] | {{ Население | Поляна (Курганская область) | тс }} | [[Шәрип ауыл советы (Ҡурған өлкәһе)|Шәрип ауыл советы]]
| | [[Рыбное (Әлмән районы)|Рыбное]] | {{ Население | Рыбное (Альменевский район) | тс }} | [[Рыбное ауыл советы]]
| | [[Солнечная (Ҡурған өлкәһе)|Солнечная]] | {{ Население | Солнечная (Курганская область) | тс }} | [[Ягодное ауыл советы (Әлмән районы)|Ягодное ауыл советы]]
| | [[Тузово (Ҡурған өлкәһе)|Тузово]] | {{ Население | Тузово (Курганская область) | тс }} | [[Иванково ауыл советы (Әлмән районы)|Иванково ауыл советы]]
| | [[Тәңрекүл]] | {{ Население | Танрыкулово | тс }} | [[Тәңрекүл ауыл советы]]
| | [[Убалы (Ҡурған өлкәһе)]] | {{ Население | Убалино | тс }} | [[Парамоново ауыл советы]]
| | [[Чистое (Әлмән районы)|Чистое]] | {{ Население | Чистое (Альменевский район) | тс }} | [[Чистое ауыл советы (Әлмән районы)|Чистое ауыл советы]]
| | [[Шәрип (Ҡурған өлкәһе)|Шәрип]] | {{ Население | Шарипово (Курганская область) | тс }} | [[Шәрип ауыл советы (Ҡурған өлкәһе)|Шәрип ауыл советы]]
| | [[Щучанка]] | {{ Население | Щучанка | тс }} | [[Бороздинка ауыл советы]]
| | [[Әлмән (Ҡурған өлкәһе)|Әлмән]] | {{ Население | Альменево (Курганская область) | тс }} | [[Әлмән ауыл советы]]
| | [[Юламан (Ҡурған өлкәһе)|Юламан]] | {{ Население | Юламаново (Курганская область) | тс }} | [[Юламан ауыл советы]]
| | [[Ягодное (Ҡурған өлкәһе)|Ягодное]] | {{ Население | Ягодное (Курганская область) | тс }} | [[Ягодное ауыл советы (Әлмән районы)|Ягодное ауыл советы]]
}}

== Иҡтисады ==

Район иҡтисады ауыл хужалығы аҙыҡ-түләге бәйле. Район иҡтисадына иң ҙур өлөш индереүсе предприятие булып Юламан ауылындағы «Зауралский» ауыл хужалығы коперативы тора. Ул иген культуралары игеүгә һәм һыйыр малдары үрсетеүгә ҡулайлашҡан.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Манатов Шәриф Әхмәтйән улы]] — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, Башҡорт милли хәрәкәте етәкселәренең береһе, Башҡортостан автономиялы республикаһын нигеҙләшеүселәрҙең береһе.
* [[Таған Ғәлимйән Ғирфан улы]] —  Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре, этнограф, музей белгесе, иҡтисад фәндәре докторы.
* [[Йомаев Ямалетдин Ғималетдин улы]] — башҡорт шағиры һәм мәғрифәтсеһе.
* [[Мағазов Ғимран Сәйетйәғәфәр улы]] —  Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.
* [[Мағазов Сәйетгәрәй Сәйетйәғәфәр улы]] —  Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре, Башҡорт хөкүмәте ағзаһы.
* Зарипов Хөсәйен Ғабдурахман улы — Дан орденының тулы кавалеры.
* Ғатауллин Ғәйнетдин Зәйнетдин улы — татар шағиры.
* Дарбаев Курман Ергали улы — Социалистик Хеҙмәт Геройы.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013У|index.php/component/content/article/2-statya/17800-almenevskij-rajon}}
* [http://admalmenevo.ru/ Официальный сайт Альменевского района] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121231185716/http://admalmenevo.ru/ |date=2012-12-31 }}
* [http://www.oblduma.kurgan.ru/kurgan_obl/regions/almenevskii/ Район на сайте Курганской областной Думы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111111015331/http://www.oblduma.kurgan.ru/kurgan_obl/regions/almenevskii/ |date=2011-11-11 }}

{{-}}
{{Әлмән районы тораҡ пункттары‎}}
{{Ҡурған өлкәһе}}

[[Категория:Әлмән районы|*]]


{{Kurgan-obl-geo-stub}}
Әлмән районы () — Ҡурған өлкәһендәге муниципаль берәмек.

Административ үҙәге — Әлмән ауылы.

 Географияһы 

Район Ҡурған өлкәһенең көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан. Силәбе өлкәһе һәм өлкәнең Сафакүл, Щучье, Шумиха, Мишкә, Ҡуртамыш һәм Целинный райондары менән сиктәш.

 Тарихы 
Революциянан һуң район территорияһы Башҡорт АССР-ының Ялан кантоны составына инә, ә 1923 йылда Урал өлкәһе Силәбе округының яңы ойошторолған Ҡатай районы составына бирелә. 1930 йылда Ҡатай районы бөтөрөлгәс, буласаҡ район биләмәләре Ялан-Ҡатай районына , ә 1934 йылда Ялан-Ҡатай районы Силәбе өлкәһе составына инә. 1940 йылда Ялан-Ҡатай районы Әлмән һәм Сафакүл райондарына бүленә. 1943 йылда был райондар Ҡурған өлкәһе составында була. 1963 йылда Әлмән районы бөтөрөлөп, 1965 йылда яңынан тергеҙелә.

 Халҡы 

 Милли составы
2010 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы районда башлыса урыҫтар (40 %), башҡорттар (32,8 %), татарҙар (23,4 %) йәшәй .

Район искен татарҙары төркөмөнөң тығыҙ йәшәгән ере. Улар нигеҙлегән ауылдар: Әлмән, Иванков (Аманкүл), Өскүл, Тоҙауыл, Вишняк (Сейәле), Алакүл ауылдарында көн күрә. Башҡорт ауылдарының иң эреләре: Тәңрекүл, Юламан, Асҡар, Зәйнәкәй (Зәйнеғәбдин), Мир (Ҡатай), Убалы, Шәрип, Искәндәр, Ҡаҙаҡҡол, Подъяс (Бүҙаяҙ), Байғәнә, Бохар (Айыу аулы), Поляна (Иҫке Юламан) һәм башҡа кесерәк ауылдар. Башҡорт Республикаһының Ялан кантоны булған саҡта Тәңрекүл (Тарғул) кантон үҙәге булып торған.

Көньяҡ-көнбайыш яғында бер нисә урыҫ ауылы ултырған: Парамон, Рыбное, Чистое. Шулай уҡ ҡайһы бер ауылдарҙа ҡаҙаҡтар (Мир һәм Ягодное) һәм сыуаштар (Аҫҡар) күпләп йәшәйҙәр.

 Административ-территориаль ҡоролошо 
Район составына 12 ауыл биләмәһе (ауыл советтары) керә, улар 33 ауылды берләштерә:

 Иҡтисады 

Район иҡтисады ауыл хужалығы аҙыҡ-түләге бәйле. Район иҡтисадына иң ҙур өлөш индереүсе предприятие булып Юламан ауылындағы «Зауралский» ауыл хужалығы коперативы тора. Ул иген культуралары игеүгә һәм һыйыр малдары үрсетеүгә ҡулайлашҡан.

 Билдәле шәхестәре 
 Манатов Шәриф Әхмәтйән улы — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, Башҡорт милли хәрәкәте етәкселәренең береһе, Башҡортостан автономиялы республикаһын нигеҙләшеүселәрҙең береһе.
 Таған Ғәлимйән Ғирфан улы —  Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре, этнограф, музей белгесе, иҡтисад фәндәре докторы.
 Йомаев Ямалетдин Ғималетдин улы — башҡорт шағиры һәм мәғрифәтсеһе.
 Мағазов Ғимран Сәйетйәғәфәр улы —  Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.
 Мағазов Сәйетгәрәй Сәйетйәғәфәр улы —  Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре, Башҡорт хөкүмәте ағзаһы.
 Зарипов Хөсәйен Ғабдурахман улы — Дан орденының тулы кавалеры.
 Ғатауллин Ғәйнетдин Зәйнетдин улы — татар шағиры.
 Дарбаев Курман Ергали улы — Социалистик Хеҙмәт Геройы.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 Официальный сайт Альменевского района 
 Район на сайте Курганской областной Думы 

*