Дүртөйлө
{{БМ|Дүртөйлө (мәғәнәләр)}}
{{Ук}}
'''Дүртөйлө''' — ҡала. [[Башҡортостан]]дың [[төньяҡ]]-[[көнбайыш]]ында, [[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙел]] йылғаһының һул яғында, [[Өфө|Өфө ҡалаһынан]] 123 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

== Тарихы ==
[[1964]] йылдан ҡала тибындағы ҡасаба, [[1989]] йылдын республика әһәмиәтендәге ҡала.
[[2009]] йылда 31,4 мең кеше йәшәгән.

== Билдәле шәхестәр ==
* [[Трапезников Василий Николаевич]] (23.10.1957) — спортсы, йәйәнән уҡ атыу буйнса СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1982). Шәхси иҫәптә СССР-ҙың абсолют чемпионы (1982), РСФСР чемпионы (1981), Европа Кубогын яулаусы (1995)<ref>[http://www.xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/13214-trapeznikov-vasilij-nikolaevich Башҡорт энциклопедияһы — Трапезников Василий Николаевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421171649/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/13214-trapeznikov-vasilij-nikolaevich |date=2016-04-21 }}{{V|11|10|2017}}</ref>. 
* [[Эдуард Әғзәми]] (5.11.1937), журналистика ветераны, яҙыусы, 1961 йылдан [[СССР]] Журналистар союзы, 1993 йылдан [[Рәсәй]] һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның Яҙыусылар союздары ағзаһы (1993). [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1988), [[Яңауыл (ҡала)|Яңауыл]] ҡалаһы һәм районының почётлы гражданы (1997) һәм [[Ғәли Соҡорой]] исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (1999).

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||25235||12078||13157||47,9%||52,1%
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||29984||14275||15709||47,6%||52,4%
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||||||||||
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Иҡтисады ==
[[Нефть]] сығарыу башланғанға тиклем, Дүртөйлө ауылында пристань, бер нисә ауыл хужалығы сеймалын эшкәртеүсе (май заводы, элеватор һ.б.) предприятие булған. 
Дүртөйлөлә [[Илеш районы|Илеш]], [[Дүртөйлө районы|Дүртөйлө]], [[Саҡмағош районы|Саҡмағош]] райондары территорияһындағы нефть ятҡылыҡтарын файҙаланыусы «Саҡмағош нефть һәм газ табыу идаралығы» («Чекмагушевское НГДУ») урынлашҡан.

Тимер-бетон заводы, кирбес, нефть промыслыһы объекттарын хеҙмәтләндереүсе, һөт комбинаты, ит комбинаты эшләй.

Дүртөйлөнөң иҡтисади һәм социаль үҫешенә [[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙел]] йылғаһы аша төҙөлгән күпер ҙур йоғонто яһай. Дүртөйлө пристаны — тауар әйләнеше буйынса, Өфө һәм Бөрө пристандәренән ҡалышып, 3-сө урында.

Дүртөйлө — мөһим автомобиль юлдары төйөнө ([[Өфө]] — [[Ҡазан (ҡала)|Ҡазан]]—[[Нефтекама (ҡала)|Нефтекама]]—Дүртөйлө—Бүздәк).

Ҡалала 6 дөйөм урта белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 2 гимназия, тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы, 3 китапхана, 4 дарыухана, нефтселәрҙең ял базаһы бар.

== Халҡы ==
{|
| valign="top" |
{| class="prettytable"
|-class=""
!Йыл
!Халыҡ һаны, 1000 кеше
|-
|1939
| align="right" |4,5
|-
|1959
| align="right" |4,8
|-
|1970
| align="right" |4,8
|-
|1989
| align="right" |25,3
|-
|2002
| align="right" |30,0
|-
|2008
| align="right" |31,2
|-
|}
|}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/4546-d-rt-jl-d-rt-jl-r-nyny-adm-ge|автор=Ғафаров Ғ. Ә.}}
* [http://www.mojgorod.ru/r_bashkortst/djurtjuli/index.html «Мой город» проектында ҡала тураһында]
* [http://www.bashinfo.ru/geo/dyurtyuli/ Дюртюли] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080530104805/http://www.bashinfo.ru/geo/dyurtyuli/ |date=2008-05-30 }}

{{Дүртөйлө районы ауылдары}}
{{Башҡортостан ҡалалары}}

[[Категория:Башҡортостан ҡалалары]]
[[Категория:Дүртөйлө]]
[[Категория:Башҡортостан район үҙәктәре]]
[[Категория:Ағиҙел буйындағы ҡалалар]]
Дүртөйлө — ҡала. Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышында, Ағиҙел йылғаһының һул яғында, Өфө ҡалаһынан 123 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Тарихы 
1964 йылдан ҡала тибындағы ҡасаба, 1989 йылдын республика әһәмиәтендәге ҡала.
2009 йылда 31,4 мең кеше йәшәгән.

 Билдәле шәхестәр 
 Трапезников Василий Николаевич (23.10.1957) — спортсы, йәйәнән уҡ атыу буйнса СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1982). Шәхси иҫәптә СССР-ҙың абсолют чемпионы (1982), РСФСР чемпионы (1981), Европа Кубогын яулаусы (1995)Башҡорт энциклопедияһы — Трапезников Василий Николаевич . 
 Эдуард Әғзәми (5.11.1937), журналистика ветераны, яҙыусы, 1961 йылдан СССР Журналистар союзы, 1993 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы (1993). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1988), Яңауыл ҡалаһы һәм районының почётлы гражданы (1997) һәм Ғәли Соҡорой исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (1999).

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар25235120781315747,9%52,1% 2002 йыл 9 октябрь29984142751570947,6%52,4% 2010 йыл 14 октябрь

 Иҡтисады 
Нефть сығарыу башланғанға тиклем, Дүртөйлө ауылында пристань, бер нисә ауыл хужалығы сеймалын эшкәртеүсе (май заводы, элеватор һ.б.) предприятие булған. 
Дүртөйлөлә Илеш, Дүртөйлө, Саҡмағош райондары территорияһындағы нефть ятҡылыҡтарын файҙаланыусы «Саҡмағош нефть һәм газ табыу идаралығы» («Чекмагушевское НГДУ») урынлашҡан.

Тимер-бетон заводы, кирбес, нефть промыслыһы объекттарын хеҙмәтләндереүсе, һөт комбинаты, ит комбинаты эшләй.

Дүртөйлөнөң иҡтисади һәм социаль үҫешенә Ағиҙел йылғаһы аша төҙөлгән күпер ҙур йоғонто яһай. Дүртөйлө пристаны — тауар әйләнеше буйынса, Өфө һәм Бөрө пристандәренән ҡалышып, 3-сө урында.

Дүртөйлө — мөһим автомобиль юлдары төйөнө (Өфө — Ҡазан—Нефтекама—Дүртөйлө—Бүздәк).

Ҡалала 6 дөйөм урта белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 2 гимназия, тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы, 3 китапхана, 4 дарыухана, нефтселәрҙең ял базаһы бар.

 Халҡы 
ЙылХалыҡ һаны, 1000 кеше19394,519594,819704,8198925,3200230,0200831,2

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 «Мой город» проектында ҡала тураһында
 Дюртюли 

Категория:Башҡортостан ҡалалары
Категория:Дүртөйлө
Категория:Башҡортостан район үҙәктәре
Категория:Ағиҙел буйындағы ҡалалар