Ҡупаяр
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Ҡупаяр
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Купоярово}}
 | изображение              =Купоярово часовня.jpg
 | описание изображения      = Часовня (2016)
 | герб                      = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 54 |lat_min = 18 |lat_sec = 31
 | lon_deg                  = 54 |lon_min = 37 |lon_sec = 18
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = муниципаль
 | район                    = Дәүләкән районы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = Ауыл биләмәһе
 | поселение                = Алға ауыл Cоветы (Дәүләкән районы)
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           =   1890  
 | первое упоминание        = [[1892]]
 | прежние имена            = Капай Яр, Ново-Троицкое
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Купоярово | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Купоярово | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = русские
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453417
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80222804002
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''Ҡупаяр''' ({{lang-ru|Купоярово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Дәүләкән районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 15 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. [[Алға ауыл Cоветы (Дәүләкән районы)]] биләмәһенә инә.
Почта индексы — 453417, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80222804002.
 

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||15||7||8||46,7||53,3
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Тарихы ==
Ҡупаяр — икенсе исемдәре Ҡапай Яр,Ново-Троицк. Асылыкүл тәбиғәт паркы территорияһында урынлашҡан.1930 йылға тиклем [[Соҡаҙытамаҡ]] улусына, 1930 йылдан [[Дәүләкән]] районына инә. 1926—1930 йылдарҙа Буранғол ауыл Советына ингән. 1930—1954 йылдарҙа Ҡупаяр ауыл Советы үҙәге, 1954 йылдан [[Алға ауыл Cоветы (Дәүләкән районы)|Алға ауыл Советы]]на инә. Ауылға 1889 йылдың апрель айында [[Бәләбәй өйәҙе]] Соҡаҙытамаҡ улусы [[Ҡаңны-Төркәй]] башҡорттары ҡурымтаға алған ерҙә нигеҙләй. [[Һамар губернаһы]] [[Бөгөлмә өйәҙе]] Ҡаратаев улусы һәм [[Боғорослан өйәҙе]] Рождественский улусынан күсеп килеүсе [[Мордвалар|мордвалалар]] һәм [[урыҫтар]] ауылда төпләнә. Улар 1100 дисәтинә ерҙе, йылына һәр дисәтинә өсөн 35 тин түләү килешеүе менән, 12 йылға ҡурымтаға ала. 1897 йылда 78 йорттоң 73 крәҫтиән, 5 мещан йорто була. 1889—1890 йылдарҙа 78 йорт,1891 йылда — 52 йорт. Ер бүленеше түбәндәгесә булған: 31 йорттоң 3 дисәтиәнәгә тиклем, 18 йорттоң — 5,22 дис., 15,1 дис. артығыраҡ. 6 йорт ерһеҙ, 3 йорт атһыҙ булған. 1892 йылда ауыл халҡының холера менән ауырыуы теркәлә.1896 йылда мәктәп була. 1913 йылда ҡупаярҙар (ҡапаярҙар) ҡурымтаға 476 дисәтинә ер ала. 1917 йылға тиклем ауыл халҡы игенселек, балыҡсылыҡ менән шөғөлләнә. 1918 йылда ауылда аҡтар менән ҡыҙылдар араһында һуғыш була. 1929 йылда 1245,3 га ере була. 1931—2008 йылдарҙа ауыл кешеләре «Ленин», «Россия», «Дружба» колхозында эшләй. 1975 йылда башланғыс мәктәп ябыла. Йәшәгәндәр: Андрияновтар, Башлыковтар,Володиндар, Волочушкиндар, Добровтар, Резяповтар, Тузовтар, Чиндиндар, Фадеевтар, Зиминдар һ.б.<ref>{{китап |автор= А.Казанцев |заглавие=«История населённых пунктов Давлекановского района» |место=Өфө  |издательство= «Издательские решения. По лицензии Ridero»|год=2021 й |страницы=207-се б. }}</ref><ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/476 Асфандияров А.З «История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр.476] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403073149/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/476 |date=2022-04-03 }}</ref>

== Урамдары ==
Исеме:<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/059/000046.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Ҡупаяр ауылы]</ref>
* Ҡапай урамы ({{lang-ru|Капая (улица)}})

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Дәүләкән (ҡала)|Дәүләкән]]): 35 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Дәүләкән (ҡала)|Дәүләкән]]): 35 км

== Билдәле кешеләре ==
* Зимин Иван Дмитриевич (? [[1947 йыл]]—? ? [[2009 йыл]]) — 1986—2006 йылдарҙа Өфө финанс-иҡтисад техникумы (колледж) директоры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2008), иҡтисад фәндәре кандидаты, Халыҡҡ-ара асыҡ мәғариф академияһы ағза-корреспонденты, «Директор — 2002 йыл» конкурсында «Директор—педагог—тәрбиәсе» номинацияһы лауреаты<ref>[http://vechufa.ru/city/7573-finansistov-gotovili-dazhe-v-gody-voyny.html  газета «Вечерняя Уфа» Мансур Рашитов «Финанситов готовили даже в годы войны» ]</ref>.
* Передельский Василий Григорьевич (1914 йыл—24 февраль 1942 йыл) — гвардия ҡыҙылармеецы,112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында 148-се гвардия-миномёт полкында шофёр булып хеҙмәт иткән, хәбәрһеҙ юғалған<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/24-lichnyj-sostav-divizii/bukva-p/1583-peredel-skij-vasilij-grigor-evich?Itemid=104 «Шаймуратовцы» Личный состав. Передельский Василий Григорьевич ]</ref>.

== Тәбиғәт ҡомратҡылары. Видеояҙмалар ==
* {{YouTube|C69-QGyWYZ8|logo=1}} Асылыкүл
* {{YouTube|J8-n1KnubcU|logo=1}} Асылыкүл
* {{YouTube|6v0sdC4tsV4|logo=1}} Асылыкүл тәбиғәт паркы

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* {{китап |автор= А.Казанцев |заглавие=«История населённых пунктов Давлекановского района» |место=Өфө  |издательство= «Издательские решения. По лицензии Ridero»|год=2021 й |страницы=207-се б. }}
* [http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/476 Асфандияров А.З «История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр.476] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403073149/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/476 |date=2022-04-03 }}
* [https://www.gosspravka.ru/02/059/000046.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Ҡупаяр ауылы]
* [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/24-lichnyj-sostav-divizii/bukva-p/1583-peredel-skij-vasilij-grigor-evich?Itemid=104/ Шаймуратовцы /Личный состав. Передельский Василий Григорьевич]

{{Дәүләкән районы ауылдары}}

[[Категория:Дәүләкән районы ауылдары]]
Ҡупаяр () — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 15 кеше. Алға ауыл Cоветы (Дәүләкән районы) биләмәһенә инә.
Почта индексы — 453417, ОКАТО коды — 80222804002.
 

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь157846,753,3

 Тарихы 
Ҡупаяр — икенсе исемдәре Ҡапай Яр,Ново-Троицк. Асылыкүл тәбиғәт паркы территорияһында урынлашҡан.1930 йылға тиклем Соҡаҙытамаҡ улусына, 1930 йылдан Дәүләкән районына инә. 1926—1930 йылдарҙа Буранғол ауыл Советына ингән. 1930—1954 йылдарҙа Ҡупаяр ауыл Советы үҙәге, 1954 йылдан Алға ауыл Советына инә. Ауылға 1889 йылдың апрель айында Бәләбәй өйәҙе Соҡаҙытамаҡ улусы Ҡаңны-Төркәй башҡорттары ҡурымтаға алған ерҙә нигеҙләй. Һамар губернаһы Бөгөлмә өйәҙе Ҡаратаев улусы һәм Боғорослан өйәҙе Рождественский улусынан күсеп килеүсе мордвалалар һәм урыҫтар ауылда төпләнә. Улар 1100 дисәтинә ерҙе, йылына һәр дисәтинә өсөн 35 тин түләү килешеүе менән, 12 йылға ҡурымтаға ала. 1897 йылда 78 йорттоң 73 крәҫтиән, 5 мещан йорто була. 1889—1890 йылдарҙа 78 йорт,1891 йылда — 52 йорт. Ер бүленеше түбәндәгесә булған: 31 йорттоң 3 дисәтиәнәгә тиклем, 18 йорттоң — 5,22 дис., 15,1 дис. артығыраҡ. 6 йорт ерһеҙ, 3 йорт атһыҙ булған. 1892 йылда ауыл халҡының холера менән ауырыуы теркәлә.1896 йылда мәктәп була. 1913 йылда ҡупаярҙар (ҡапаярҙар) ҡурымтаға 476 дисәтинә ер ала. 1917 йылға тиклем ауыл халҡы игенселек, балыҡсылыҡ менән шөғөлләнә. 1918 йылда ауылда аҡтар менән ҡыҙылдар араһында һуғыш була. 1929 йылда 1245,3 га ере була. 1931—2008 йылдарҙа ауыл кешеләре «Ленин», «Россия», «Дружба» колхозында эшләй. 1975 йылда башланғыс мәктәп ябыла. Йәшәгәндәр: Андрияновтар, Башлыковтар,Володиндар, Волочушкиндар, Добровтар, Резяповтар, Тузовтар, Чиндиндар, Фадеевтар, Зиминдар һ.б.Асфандияров А.З «История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр.476 

 Урамдары 
Исеме:«Налог Белешмәһе» статистикаһында Ҡупаяр ауылы
 Ҡапай урамы ()

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Дәүләкән): 35 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Дәүләкән): 35 км

 Билдәле кешеләре 
 Зимин Иван Дмитриевич (? 1947 йыл—? ? 2009 йыл) — 1986—2006 йылдарҙа Өфө финанс-иҡтисад техникумы (колледж) директоры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2008), иҡтисад фәндәре кандидаты, Халыҡҡ-ара асыҡ мәғариф академияһы ағза-корреспонденты, «Директор — 2002 йыл» конкурсында «Директор—педагог—тәрбиәсе» номинацияһы лауреаты газета «Вечерняя Уфа» Мансур Рашитов «Финанситов готовили даже в годы войны» .
 Передельский Василий Григорьевич (1914 йыл—24 февраль 1942 йыл) — гвардия ҡыҙылармеецы,112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында 148-се гвардия-миномёт полкында шофёр булып хеҙмәт иткән, хәбәрһеҙ юғалған«Шаймуратовцы» Личный состав. Передельский Василий Григорьевич .

 Тәбиғәт ҡомратҡылары. Видеояҙмалар 
  Асылыкүл
  Асылыкүл
  Асылыкүл тәбиғәт паркы

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 Асфандияров А.З «История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр.476 
 «Налог Белешмәһе» статистикаһында Ҡупаяр ауылы
 Шаймуратовцы /Личный состав. Передельский Василий Григорьевич

Категория:Дәүләкән районы ауылдары