Ҡара бөрлөгән
{{Taxobox
| name =Ҡара бөрлөгән
| image file   = Blackberries on bush.jpg
| image title  = Ҡара бөрлөгән
| image descr  = Ҡара бөрлөгән емештәре
| regnum = Үҫемлектәр
| divisio = [[Ябыҡ орлоҡлолар]]
| classis = [[Ике өлөшлөләр]]
| ordo = [[Рауза сәскәлеләр]]
| familia = [[Раузалар]]
| subfamilia = ''Rosoideae''
| genus = [[Рубус]]
| subgenus     = '''''Eubatus'''''<ref>По данным БСЭ.</ref>
| latin = {{btname|Eubatus}}
| wikispecies = Rubus<!--требуется уточнение-->
| commons = Category:Blackberry
}}
'''Ҡара бөрлөгән, тал бөрлөгәне''' — Rubus ырыуы Раузалар ғаиләһендәге бер нисә [[Үҫемлектәр|үҫемлек]] төрө.[[Башҡортостан]]да ҡара бөрлөгән һәм тал бөрлөгәне тип тә йөрөтәләр.

== Биологик яҙма ==
Өлгөрөү осоронда бөрлөгән [[емеш]]тәре башта йәшел, йәшел-ҡыҙыл, ә һуңынан ҡыҙыл-ҡара төҫтә булалар. Өлгөргән бөрлөгән емештәре ҡара төҫтә була.
Ике төрҙә сәнескеләр менән ҡапланған һабаҡ һәм үрентеләрҙән тораған ярымҡыуаҡ булып тора; һабаҡ үҫентеләрә өҫкә үрләүсән йәки ергә ятып үҫә; Rubus caesius төрөнөң япраҡтары өсәүле, ҡайһы саҡта бишәүле; Rubus fruticosus төрө биш һәм ете япраҡлы.
Rubus caesius күҡһел ҡуныҡ (налёт) менән ҡапланған; Rubus fruticosus төрөнөң ҡуныҡ ҡатламы юҡ. [[Емеш]]тәренең һуты ҡара-ҡыҙыл; тәле әскелт, бер аҙ сайырлы. Емештәренән [[ҡайнатма]] яһарға мөмкин. [[Европа]]нан [[Скандинавия]]ға тиклем, [[Архангельск өлкәһе]]нең [[көнбайыш]] өлөшөнөндә керетеп, [[уртаса климат]]лы һәм йылы илдәрҙә ике төрҙә киң таралған.
[[Кавказ]]да, бигерәктә Rubus fruticosus төрө башҡа ҡыуҡтар менән үтеп сыҡмаҫлыҡ әрәмәлек булып үҫә.
<gallery>
Рәсем:BlackberryFlowers.JPG|Ҡара бөрлөгән сәскәһе
Рәсем:Blackberry fruits05.jpg| Өлгөргән ҡара бөрлөгән тәлгәше
Рәсем:IMG 2332 Ezhevika.JPG| Ҡара бөрлөгәндең сәскәһе һем бешмәгән емештәре
Рәсем:IMG 2333 Ezhevika.JPG| Ҡара бөрлөгән япраҡтары
</gallery>

== Культивациялау ==
[[Европа]]ла ҡара бөрлөгәндең емешселектә әһәмиәте юҡ, әммә Америкала үны баҙар өсөн үҫтерәләр. Америка сорттары: тәпәш буйлы — «Crystal white» (еләктере аҡ), «Golden Cap» (еләктәре һарғылт-ҡара), «Seneca black» һәм «Garden black» (ҡара еләкле); «Philadelphia», «Kirtland», «Arnolds hybride» кеүек башҡа сорттар ҡурай еләге менән ҡатнаш сорт булып тора, иң яҡшы «Lawton» («New Rochelle») сортын Рәсәйҙең көньяғында үҫтерегә тәҡдим итергә була.
Ҡурай еләген тәрән балсыҡлы-избесле, серетмә менән бай булмаған тупраҡта ҡояшлы ерҙә орлоҡтарынан, һабаҡсанан, тамыр үҫентелеренән үрсетәләр; һирәкләү һәм һабаҡтарын киҫеү, ваҡытында күтәреп бәләү — тәрбиәләү саралары.

== Тарихта һәм мәҙәниәттә ҡара бөрлөгән ==
{{Биофото|The Soviet Union 1964 CPA 3135 stamp (Wild Berries. Blackberry (Rubus fruticosus)).jpg|align=center|ш=100|border=0|СССР почта маркаһы}}
* 1964 йылда СССР-ҙа ЦФА № 3135 һанлы ҡара бөрлөгән төшөрөлгән почта маркаһы сығарыла.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Врезка
 | Выравнивание    = right
 | Ширина          = 200px
 | Фон             = #bbe0cc
 | Заголовок       = [[b:Бөрлөгәнем, бөрлөгән...|Ҡара бөрлөгән]] бар
| Содержание      = [[File:Wikibooks-logo-ba.svg|38px]] Викидәреслектә
 | Заголовок снизу = 1 }}

== Һылтанмалар ==
* {{Из БСЭ|http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00025/60900.htm}}
* {{GRIN|genus|18615}}


[[Категория:Евразия флораһы]]
[[Категория:Төньяҡ Америка флораһы]]
[[Категория:Еләктәр]]
[[Категория:Емеш биреүсе ҡыуаҡтар]]
Ҡара бөрлөгән, тал бөрлөгәне — Rubus ырыуы Раузалар ғаиләһендәге бер нисә үҫемлек төрө.Башҡортостанда ҡара бөрлөгән һәм тал бөрлөгәне тип тә йөрөтәләр.

 Биологик яҙма 
Өлгөрөү осоронда бөрлөгән емештәре башта йәшел, йәшел-ҡыҙыл, ә һуңынан ҡыҙыл-ҡара төҫтә булалар. Өлгөргән бөрлөгән емештәре ҡара төҫтә була.
Ике төрҙә сәнескеләр менән ҡапланған һабаҡ һәм үрентеләрҙән тораған ярымҡыуаҡ булып тора; һабаҡ үҫентеләрә өҫкә үрләүсән йәки ергә ятып үҫә; Rubus caesius төрөнөң япраҡтары өсәүле, ҡайһы саҡта бишәүле; Rubus fruticosus төрө биш һәм ете япраҡлы.
Rubus caesius күҡһел ҡуныҡ (налёт) менән ҡапланған; Rubus fruticosus төрөнөң ҡуныҡ ҡатламы юҡ. Емештәренең һуты ҡара-ҡыҙыл; тәле әскелт, бер аҙ сайырлы. Емештәренән ҡайнатма яһарға мөмкин. Европанан Скандинавияға тиклем, Архангельск өлкәһенең көнбайыш өлөшөнөндә керетеп, уртаса климатлы һәм йылы илдәрҙә ике төрҙә киң таралған.
Кавказда, бигерәктә Rubus fruticosus төрө башҡа ҡыуҡтар менән үтеп сыҡмаҫлыҡ әрәмәлек булып үҫә.

 Культивациялау 
Европала ҡара бөрлөгәндең емешселектә әһәмиәте юҡ, әммә Америкала үны баҙар өсөн үҫтерәләр. Америка сорттары: тәпәш буйлы — «Crystal white» (еләктере аҡ), «Golden Cap» (еләктәре һарғылт-ҡара), «Seneca black» һәм «Garden black» (ҡара еләкле); «Philadelphia», «Kirtland», «Arnolds hybride» кеүек башҡа сорттар ҡурай еләге менән ҡатнаш сорт булып тора, иң яҡшы «Lawton» («New Rochelle») сортын Рәсәйҙең көньяғында үҫтерегә тәҡдим итергә була.
Ҡурай еләген тәрән балсыҡлы-избесле, серетмә менән бай булмаған тупраҡта ҡояшлы ерҙә орлоҡтарынан, һабаҡсанан, тамыр үҫентелеренән үрсетәләр; һирәкләү һәм һабаҡтарын киҫеү, ваҡытында күтәреп бәләү — тәрбиәләү саралары.

 Тарихта һәм мәҙәниәттә ҡара бөрлөгән 

 1964 йылда СССР-ҙа ЦФА № 3135 һанлы ҡара бөрлөгән төшөрөлгән почта маркаһы сығарыла.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 

Категория:Евразия флораһы
Категория:Төньяҡ Америка флораһы
Категория:Еләктәр
Категория:Емеш биреүсе ҡыуаҡтар