Ҡарт Муйнаҡ
{{ТП-Рәсәй| Ҡарт Муйнаҡ|ауыл
 |статус =
 |башҡортса исеме = Ҡарт Муйнаҡ
 |төп исеме =
 |ил =
 |герб = 
 |флаг = 
 |герб киңлеге = 
 |флаг киңлеге = 
 |lat_deg = 54 |lat_min = 34 |lat_sec = 11
 |lon_deg = 59 |lon_min = 43 |lon_sec = 16
 |lat_dir =
 |lon_dir =
 |CoordAddon  =  |CoordScale = 
 |ЯндексКарта  = 
 |ил картаһы = 
 |регион картаһы = 
 |район картаһы = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө = төбәк
 |регион = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион = 
 |район төрө = район
 |район = Учалы районы
 |теҙмәләге район = 
 |вид поселения = ауыл советы
 |поселение      = Туңғатар ауыл Советы (Учалы районы){{!}}Туңғатар            
 |теҙмәләге урынлашыу = 
 |эске бүленеү = 
 |милли состав = [[башҡорттар]]
 |башлыҡ = 
 |нигеҙ һалыныу = 
 |беренсе телгә алыу = 
 |элекке исемдәре = 
 |статус (башлап) = 
 |майҙан = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                  = 
 |рәсми тел = 
 |рәсми тел-ref    = 
  |халыҡ = 237
  |иҫәп алыу йылы = 2010
  |тығыҙлыҡ = 
  |агломерация = 
  |конфессия составы = [[ислам|мосолмандар]]
  |этнохороним = 
 |ваҡыт бүлкәте = +5
 |DST                     =
 |почта индексы = 453714
 |почта индекстары = 
 |телефон коды = 34791 
 |автомобиль коды = 02, 102
 |танымлаусы төрө = 
 |һансал танымлаусы = 80 253 884 004
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                    = 
 |сайт теле              = 
 |сайт теле 2            = 
 |сайт теле 3            = 
 |сайт теле 4            = 
 |сайт теле 5            = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}
'''Ҡарт Муйнак''' ({{lang-ru|Старомуйнаково}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Учалы районы]]ндағы ауыл, [[Туңғатар ауыл Советы (Учалы районы)|Тунғатар ауыл советы]]на ҡарай. [[2010 йыл]]дың [[14 октябрь|14 октябренә]] халыҡ һаны — 237 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>..
Почта индексы — 453714, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80253884004.

== Тарихы ==
[[Барынтабын (ырыу)|Барын-Табын]] улусының төп ауылдарының береһе Муйнаҡ ауылы була. Ул Ҡара(Барын)-Табын улусы старшинаһы Рәсүл Этйеймәҫовтың улы, [[Пугачев ихтилалы]]нда ҡатнашҡан һәм шулай уҡ старшина булған Муйнаҡ Рәсүлевтың исемен йөрөтә.

Ауылдар [[XVIII быуат]] аҙағында уҡ билдәле була. Ҡарт Муйнаҡта 142 кеше йәшәгән 32 хужалыҡ иҫәпләнгән. Бәләкәй Муйнаҡта 27 хужалыҡта 121 кеше һәм Муйнаҡта (Дауыт) 13 йортта 34 кеше йәшәгән. [[Малай-Муйнаҡ]] Буранғол тип тә йөрөтөлгән. Шулай итеп, V рәүизгә тиклем халҡының бер өлөшө төп ауылдан айырылып сыҡҡан һәм яңы ауылдар барлыҡҡа килтергән. 1859 йылғы X рәүиз буйынса Ҡарт Муйнаҡта 88 хужалыҡта 500, Малай-Муйнаҡта 32 хужалыҡта 200 кеше йәшәгән. Өсөнсө ауыл инде юҡҡа сыҡҡан. Уларҙың һәр береһендә ерҙе ҡуртымға алыу шарты менән аҫаба халыҡтың өсөшәр керҙәш йорто булған. Керҙәштәр башҡорт общинаһына 10-ар тин түләгән һәм аҫаба башҡорттар кеүек, ҡаҙна һәм община файҙаһына бөтә йөкләмәләрҙе башҡарғандар. 1920 йылға Ҡарт Муйнаҡта халыҡ һаны яртылаш кәмегән, уның ҡарауы, икенсе ауылда ул 144 кешегә артҡан.
XIX быуаттың беренсе яртыһында ике ауыл да Троицк өйәҙендә 4-се Загорный кантонының 1-се һәм 2-се йорттарына ингән. 1864 йылдан башлап улар Туңғатар улусына буйһона. Улус 1919—1930 йылдарҙа Тамъян-Катай кантоны составында була.

Ҡарт Муйнаҡта 1844 йылда 65 йортҡа 360 ат, 85 һыйыр, 330 һарыҡ һәм 73 кәзә тура килгән. Кесе Муйнаҡ ауылында шул уҡ ваҡытта бер ел һәм ике һыу тирмәне-болғауыстары эшләй. 35 йортта 533 ат, 64 һыйыр, 323 һарыҡ һәм 44 кәзә булған<ref>{{ИСДБ|страница=12}}</ref>.

== Хәҙерге осор ==
Туңғатар ауыл советына ҡарай. Фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар<ref>{{БЭ2013|76023}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||237||113||124||47,7||52,3
|-
|}
;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}</ref>.

{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Ревизия материалдары ==
1859 йылда<ref>[https://basharchive.ru/census/reviz/73927/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ҡарт Муйнаҡ ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

== Географик урыны ==
Уй йылғаһы буйында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем ([[Учалы (ҡала)|Учалы]]): 40 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Комсомольск (Учалы районы)|Комсомольск]]): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡорама): 11 км<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref><ref>{{БЭ2013|76023}}</ref>.

== Урамдары ==
* Йылға урамы ({{lang-ru|Речная улица}})
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная улица}})
* Тау урамы ({{lang-ru|Горная улица}})
* Үҙәк урам ({{lang-ru|Центральная улица}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/046/000072.html Госсправка сайтында урамдар исеме]</ref>.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Мәғәсүмов Фәтхулла Борхай улы]] ([[1892]]—[[1921]]) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. Бөрйән-Түңгәүер ихтилалы етәкселәренең береһе.
* [[Лоҡманова Мәүлиҙә Миҙхәт ҡыҙы]] (1.02.1948), [[Педагогика|педагог]]. 1968 йылдан Учалы районы [[Кәрим (Учалы районы)|Кәрим]] мәктәбе уҡытыусыһы һәм директоры; 1971—1977 йылдарҙа — хәҙер [[Учалы]] ҡалаһы эсендә ҡалған Рудник ҡасабаһындағы 2-се мәктәп уҡытыусыһы. 1991—2004  йылдарҙа Учалы ҡалаһының 10-сы мәктәбе уҡытыусыһы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның халыҡ мәғарифы отличнигы (1991).

== Башҡорт халыҡ ижады информаторҙары ==
* Тәкәғашҡа. 1961 йылда Учалы районы Ҡарт Муйнаҡ ауылы Яхъя Рәхмәтуллиндан (1897 йылғы) Н. Сәйәрғәлин яҙып алған. — БЛ, Jfe 25; БХИ, РЛ. № 182; БПЛ, № 127; БНТ, ПЛ, № 207<ref>[https://vk.com/topic-41267414_48165319 Башҡорт халыҡ ижады. II том. Риүәйәттәр, легендалар. — Өфө: Китап, 1997]</ref>.

== Ер-һыу атамалары ==
* Васйылға йылғаһы
* Ҡаҫмаҡты һыуы йылғаһы
* Ҡыуандыҡ йылғаһы
* Ҙур Көмәс тауы
* Оҙонтау тауы<ref>[https://vk.com/doc-73607076_317281216?hash=INwlBoOE7UGfkhhUdkWBBi2QVL8ffS8fggrOoQOLqfT&dl=KiWE8k9GLg0xKmMxk4AxLMhMgRAHAVq69iZ8EmLVYVk Башҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге]</ref>

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|76023}}
* {{ИСДБ|страница=12}}
* 1859 йылғы [https://basharchive.ru/census/reviz/73927/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://ufagen.ru/places/uchalinskiy/muynakovo.html Ауыл тураһында]

== Сығанаҡтар ==
<references/>
{{Учалы районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Учалы районы ауылдары]]

{{Bashkir-geo-stub}}
Ҡарт Муйнак () — Башҡортостан Республикаһының Учалы районындағы ауыл, Тунғатар ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны — 237 кеше булған..
Почта индексы — 453714, ОКАТО коды — 80253884004.

 Тарихы 
Барын-Табын улусының төп ауылдарының береһе Муйнаҡ ауылы була. Ул Ҡара(Барын)-Табын улусы старшинаһы Рәсүл Этйеймәҫовтың улы, Пугачев ихтилалында ҡатнашҡан һәм шулай уҡ старшина булған Муйнаҡ Рәсүлевтың исемен йөрөтә.

Ауылдар XVIII быуат аҙағында уҡ билдәле була. Ҡарт Муйнаҡта 142 кеше йәшәгән 32 хужалыҡ иҫәпләнгән. Бәләкәй Муйнаҡта 27 хужалыҡта 121 кеше һәм Муйнаҡта (Дауыт) 13 йортта 34 кеше йәшәгән. Малай-Муйнаҡ Буранғол тип тә йөрөтөлгән. Шулай итеп, V рәүизгә тиклем халҡының бер өлөшө төп ауылдан айырылып сыҡҡан һәм яңы ауылдар барлыҡҡа килтергән. 1859 йылғы X рәүиз буйынса Ҡарт Муйнаҡта 88 хужалыҡта 500, Малай-Муйнаҡта 32 хужалыҡта 200 кеше йәшәгән. Өсөнсө ауыл инде юҡҡа сыҡҡан. Уларҙың һәр береһендә ерҙе ҡуртымға алыу шарты менән аҫаба халыҡтың өсөшәр керҙәш йорто булған. Керҙәштәр башҡорт общинаһына 10-ар тин түләгән һәм аҫаба башҡорттар кеүек, ҡаҙна һәм община файҙаһына бөтә йөкләмәләрҙе башҡарғандар. 1920 йылға Ҡарт Муйнаҡта халыҡ һаны яртылаш кәмегән, уның ҡарауы, икенсе ауылда ул 144 кешегә артҡан.
XIX быуаттың беренсе яртыһында ике ауыл да Троицк өйәҙендә 4-се Загорный кантонының 1-се һәм 2-се йорттарына ингән. 1864 йылдан башлап улар Туңғатар улусына буйһона. Улус 1919—1930 йылдарҙа Тамъян-Катай кантоны составында була.

Ҡарт Муйнаҡта 1844 йылда 65 йортҡа 360 ат, 85 һыйыр, 330 һарыҡ һәм 73 кәзә тура килгән. Кесе Муйнаҡ ауылында шул уҡ ваҡытта бер ел һәм ике һыу тирмәне-болғауыстары эшләй. 35 йортта 533 ат, 64 һыйыр, 323 һарыҡ һәм 44 кәзә булған.

 Хәҙерге осор 
Туңғатар ауыл советына ҡарай. Фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь23711312447,752,3
Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта.

 Ревизия материалдары 
1859 йылдаревизия материалдары Ҡарт Муйнаҡ ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

 Географик урыны 
Уй йылғаһы буйында урынлашҡан.
 Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 40 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Комсомольск): 5 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡорама): 11 км.

 Урамдары 
 Йылға урамы ()
 Мәктәп урамы ()
 Тау урамы ()
 Үҙәк урам ()Госсправка сайтында урамдар исеме.

 Билдәле шәхестәре 
 Мәғәсүмов Фәтхулла Борхай улы (1892—1921) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. Бөрйән-Түңгәүер ихтилалы етәкселәренең береһе.
 Лоҡманова Мәүлиҙә Миҙхәт ҡыҙы (1.02.1948), педагог. 1968 йылдан Учалы районы Кәрим мәктәбе уҡытыусыһы һәм директоры; 1971—1977 йылдарҙа — хәҙер Учалы ҡалаһы эсендә ҡалған Рудник ҡасабаһындағы 2-се мәктәп уҡытыусыһы. 1991—2004  йылдарҙа Учалы ҡалаһының 10-сы мәктәбе уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ мәғарифы отличнигы (1991).

 Башҡорт халыҡ ижады информаторҙары 
 Тәкәғашҡа. 1961 йылда Учалы районы Ҡарт Муйнаҡ ауылы Яхъя Рәхмәтуллиндан (1897 йылғы) Н. Сәйәрғәлин яҙып алған. — БЛ, Jfe 25; БХИ, РЛ. № 182; БПЛ, № 127; БНТ, ПЛ, № 207Башҡорт халыҡ ижады. II том. Риүәйәттәр, легендалар. — Өфө: Китап, 1997.

 Ер-һыу атамалары 
 Васйылға йылғаһы
 Ҡаҫмаҡты һыуы йылғаһы
 Ҡыуандыҡ йылғаһы
 Ҙур Көмәс тауы
 Оҙонтау тауыБашҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 
 1859 йылғы ревизия материалдары
 Ауыл тураһында

 Сығанаҡтар 

Категория:Учалы районы ауылдары