Ҡаңны-Төркәй
{{See also|Ҡаңлы (мәғәнәләр)}}
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Ҡаңны-Төркәй                     
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Канлы-Туркеево}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 54 |lat_min = 22 |lat_sec = 37
 | lon_deg                  = 54 |lon_min = 26 |lon_sec = 46
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Бүздәк районы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = Ауыл биләмәһе
 | поселение          = Ҡаңны-Төркәй ауыл Советы (Бүздәк районы)
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 1664
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Канлы-Туркеево | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Канлы-Туркеево | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | милли состав     = башҡорттар
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 452715
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80217813001
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
'''Ҡаңны-Төркәй''' ({{lang-ru|Канлы-Туркеево}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Бүздәк районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 878 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452715, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80217813001

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||878||430||448||49,0||51,0
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Бүздәк]]): 33 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Бүздәк]]): 27 км

== Тарихы ==
[[Ҡаңны-Төркәй ауыл Советы (Бүздәк районы)|Ҡаңны-Төркәй ауыл Советы]] үҙәге. Район үҙәгенән һәм [[Бүздәк]] тимер юл станцияһынан көньяҡ‑көнбайыш табан 33 саҡрым алыҫлыҡта [[Сәрмәсән]] йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға [[Ҡазан даруғаһы]] Ҡаңлы улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала, 1664 йылдан (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1455) алып билдәле. Исеменең беренсе өлөшө ҡаңлы этнонимынан, икенсе өлөшө тәүге төпләнеүсе Төркәй Балғажиндың исеменән алынған.
1795 йылда 36 йортта 224 кеше йәшәгән, 1865 йылда 135 йортта — 758 кеше. Малсылыҡҡ, игенселек, умартасылыҡ, балыҡ тотоу менәнн шөғөлләнгәндәр. 2 мәсет, 5 һыу тирмәне булған. 1906 йылда 2 мәсет, 2 тирмән, бакалея кибете теркәлгән. 1960‑сы йылдарҙа башында Ҡаңны‑Төркәйгә Бәләкәй Ҡаңны (XX быуат башында нигеҙләнгән) бүлендек ауыл ҡушылған. Халҡы: 1906 йылда — 1495 кеше; 1920 йылда — 1155 кеше; 1939 йылда — 848 кеше; 1959 йылда — 616 кеше; 1989 йылда — 829 кеше; 2002 йылда — 724 кеше; 2010 йылда — 878 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто («Заһиҙә» халыҡ фольклор ансамбле), китапхана, мәсет бар<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/85302/ Башҡорт энциклопедияһы. Ҡаңны-Төркәй ауылы]</ref>.

== Урамдары ==
Исемдәре:<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/016/000016.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Ҡаңны-Төркәй ауылы]</ref>
{{колонки|2}}
*  Мелиораторҙар урамы ({{lang-ru|Мелиораторов (улица)}}) 
*  Баҡса урамы ({{lang-ru| Садовая (улица)}})
*  Сынташ урамы ({{lang-ru|Сынташ (улица)}}) 
*  Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодёжная (улица)}}) 
*  Сәрмәсәән урамы ({{lang-ru|Чермсанская (улица)}}) 
*  Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная (улица)}}) 
{{колонки|конец}}

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Боғҙанова Ғәлиә Нәғим ҡыҙы]] ([[21 октябрь]] [[1944 йыл]]—[[2021 йыл]])) — ғалим-педиатр, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1987—1992 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт медицина институты]]ның балалар ауырыуҙары кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1998), профессор (1998). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған табибы (2002).
* [[Ғиләжев Ғабдулла Ғабдрахман улы]] (1930—1997), актёр, режиссёр, педагог. РСФСР‑ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1973).
* [[Ғиләжев Лоҡман-Хәким Абдрахман улы]] (1923—1997), башҡорт яҙыусыһы, журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре.
* [[Миңлеғолов Вил Бәхтейәр улы]] (9.01.1940), [[Нефть|нефтсе]]. 1964—1996 йылдарҙа «Саҡмағошнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы операторы. [[Башҡорт АССР‑ы]]ның 11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған нефтсеһе (1975), СССР-ҙың почётлы нефтсеһе (1979). СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1990). [[Ленин ордены|Ленин]] (1981), [[Октябрь Революцияһы ордены|Октябрь Революцияһы]] (1986) һәм [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1975) ордендары кавалеры<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/10265-mi-le-olov-vil-b-khtej-r-uly Башҡорт энциклопедияһы — Миңлеғолов Вил Бәхтейәр улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421072927/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/10265-mi-le-olov-vil-b-khtej-r-uly |date=2016-04-21 }}{{V|7|01|2020}}</ref>.
* [[Мөхәмәтғәли Буранғолов]] (1780—?), хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.
* [[Туғыҙбаева Факиһа Һаҙый ҡыҙы]] (1.01.1950—20.03.2021), Башҡортостандың халыҡ шағиры (2014). Бәләкәй Ҡаңны ауылында тыуған.{{V|20|03|2021}}

== Видеояҙмалар ==
* {{YouTube|AepKlpJKJF4|logo=1}} Ҡаңны-Төркәй ауылы тарихы
* {{YouTube|uKLo0HMQmkM|logo=1}} «Тамыр» Ҡаңлы ырыуы тарихы
* {{YouTube|Lm9ghcZn-IU|logo=1}} «Тормош» Ҡаңны-Төркәй ауылы

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|85302}}{{V|05|04|2022}}
* [http://ufagen.ru/places/buzdyakskiy/kanly-turkeevo.html Канлы-Туркеево на портале «Генеалогия и Архивы»]{{ref-ru}} {{V|5|10|2019}}
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* {{ИСДБ}}{{V|05|03|2022}}
* [http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/385 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территории стр.385 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220405163103/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/385 |date=2022-04-05 }}{{V|05|03|2022}}
* [https://www.gosspravka.ru/02/016/000016.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Ҡаңны-Төркәй ауылы]
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Бүздәк районы ауылдары}}

[[Категория:Бүздәк районы ауылдары]]
Ҡаңны-Төркәй () — Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 878 кеше булған.
Почта индексы — 452715, ОКАТО коды — 80217813001

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь87843044849,051,0

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Бүздәк): 33 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 27 км

 Тарихы 
Ҡаңны-Төркәй ауыл Советы үҙәге. Район үҙәгенән һәм Бүздәк тимер юл станцияһынан көньяҡ‑көнбайыш табан 33 саҡрым алыҫлыҡта Сәрмәсән йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға Ҡазан даруғаһы Ҡаңлы улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала, 1664 йылдан (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1455) алып билдәле. Исеменең беренсе өлөшө ҡаңлы этнонимынан, икенсе өлөшө тәүге төпләнеүсе Төркәй Балғажиндың исеменән алынған.
1795 йылда 36 йортта 224 кеше йәшәгән, 1865 йылда 135 йортта — 758 кеше. Малсылыҡҡ, игенселек, умартасылыҡ, балыҡ тотоу менәнн шөғөлләнгәндәр. 2 мәсет, 5 һыу тирмәне булған. 1906 йылда 2 мәсет, 2 тирмән, бакалея кибете теркәлгән. 1960‑сы йылдарҙа башында Ҡаңны‑Төркәйгә Бәләкәй Ҡаңны (XX быуат башында нигеҙләнгән) бүлендек ауыл ҡушылған. Халҡы: 1906 йылда — 1495 кеше; 1920 йылда — 1155 кеше; 1939 йылда — 848 кеше; 1959 йылда — 616 кеше; 1989 йылда — 829 кеше; 2002 йылда — 724 кеше; 2010 йылда — 878 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто («Заһиҙә» халыҡ фольклор ансамбле), китапхана, мәсет барБашҡорт энциклопедияһы. Ҡаңны-Төркәй ауылы.

 Урамдары 
Исемдәре:«Налог Белешмәһе» статистикаһында Ҡаңны-Төркәй ауылы

  Мелиораторҙар урамы () 
  Баҡса урамы ()
  Сынташ урамы () 
  Йәштәр урамы () 
  Сәрмәсәән урамы () 
  Мәктәп урамы () 

 Билдәле шәхестәре 
 Боғҙанова Ғәлиә Нәғим ҡыҙы (21 октябрь 1944 йыл—2021 йыл)) — ғалим-педиатр, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1987—1992 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институтының балалар ауырыуҙары кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1998), профессор (1998). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2002).
 Ғиләжев Ғабдулла Ғабдрахман улы (1930—1997), актёр, режиссёр, педагог. РСФСР‑ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1973).
 Ғиләжев Лоҡман-Хәким Абдрахман улы (1923—1997), башҡорт яҙыусыһы, журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре.
 Миңлеғолов Вил Бәхтейәр улы (9.01.1940), нефтсе. 1964—1996 йылдарҙа «Саҡмағошнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы операторы. Башҡорт АССР‑ының 11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған нефтсеһе (1975), СССР-ҙың почётлы нефтсеһе (1979). СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1990). Ленин (1981), Октябрь Революцияһы (1986) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1975) ордендары кавалерыБашҡорт энциклопедияһы — Миңлеғолов Вил Бәхтейәр улы .
 Мөхәмәтғәли Буранғолов (1780—?), хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.
 Туғыҙбаева Факиһа Һаҙый ҡыҙы (1.01.1950—20.03.2021), Башҡортостандың халыҡ шағиры (2014). Бәләкәй Ҡаңны ауылында тыуған.

 Видеояҙмалар 
  Ҡаңны-Төркәй ауылы тарихы
  «Тамыр» Ҡаңлы ырыуы тарихы
  «Тормош» Ҡаңны-Төркәй ауылы

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 Канлы-Туркеево на портале «Генеалогия и Архивы» 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территории стр.385  
 «Налог Белешмәһе» статистикаһында Ҡаңны-Төркәй ауылы

Категория:Бүздәк районы ауылдары