Кейптаун
{{НП
 |статус                  = Ҡала
 |русское название        = Кейптаун
 |оригинальное название   = Cape Town<br />Kaapstad<br />iKapa <br />[[Рәсем:Cape Town Montage.png|300px]]
 |подчинение              = 
 |страна                  = КАР
 |герб                    = Capetown coa.jpg
 |флаг                    =
 |ширина герба            = 
 |ширина флага            = 
  |lat_dir = S|lat_deg = 33|lat_min = 55|lat_sec = 
  |lon_dir = E|lon_deg = 18|lon_min = 29|lon_sec = 
  |CoordAddon             = type:city(2375910)_region:ZA
  |CoordScale             = 
  |размер карты страны     = 
 |размер карты региона    = 
 |размер карты района     = 
 |вид региона             = Провинция
 |регион                  = Көнбайыш Капс провинцияһы
 |регион в таблице        = Көнбайыш Капс провинцияһы{{!}}Көнбайыш Кейп
 |вид района              = Ҡала округы
 |район                   = Кейптаун
 |район в таблице         = Кейптаун (ҡала округы){{!}}Кейптаун
 |вид общины              = 
 |община                  = 
 |община в таблице        = 
 |карта страны            = 
 |карта региона           = 
 |карта района            = 
 |внутреннее деление      = 
 |вид главы               = Мэр
 |глава                   = Патрисия де Лилль
 |дата основания          = 1652
 |первое упоминание       = 
 |прежние имена           = Капстад (Капштадт)
 |статус с                = 
 |площадь                 = 2499
 |вид высоты              = 
 |высота центра НП        = 
 |климат                  = 
 |официальный язык        = 
 |официальный язык-ref    = 
  |население              = 3 497 097
  |год переписи           = 2007
  |плотность              = 1424,6
  |агломерация            = яҡынса 4 000 000
  |национальный состав    = 
  |конфессиональный состав= 
  |этнохороним            = 
 |часовой пояс            = +2
 |DST                     = 
 |телефонный код          = +2721
 |почтовый индекс         = 8099
 |почтовые индексы        = 
 |автомобильный код       = 
 |вид идентификатора      = 
 |цифровой идентификатор  = 
 |категория в Commons     = Cape Town
 |сайт                    = http://www.capetown.gov.za/
 |язык сайта              = en
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}

'''Кейпта́ун''' (Ка́пстад, Капста́д) ({{lang-en|Cape Town}}, {{lang-af|Kaapstad}}, {{lang-xh|iKapa}}) — [[Көньяҡ Африка Республикаһы]]ның халыҡ һаны буйынса икенсе урында ([[Йоханнесбург]]тан һуң) булған ҡалаһы. Илдең көньяҡ-көнбайышында, [[Атлантик океан]] ярында, Өмөт морононан әллә ни алыҫ булмаған урында урынлашҡан. Көнбайыш Капа провинцияһының баш ҡалаһы, [[Көньяҡ Африка Республикаһы|Көньяҡ Африка Республикаһы]]ның закондар сығарыусы баш ҡалаһы. Көньяҡ Африка Республикаһының Кейптаун ҡала округына инә.

[[Көньяҡ Африка Республикаһы]]ның парламенты һәм күп кенә хөкүмәт учреждениелары Кейптаунда урынлашҡан. Ҡала үҙенең гаване, Яйлаһы (Көньяҡ Африка), Өмөт мороно, [[Кейп-Пойнт]] кеүек бөтә донъяға билдәле күренекле урындары менән дан тота. Кейптаун Көньяҡ Африкала туристар йыш булған ҡала булып тора.

Кейптаун голлад караптары өсөн [[Европа|Европа]]нан Көнсығыш Африкаға, [[Һиндостан|Һиндостан]]ға һәм [[Азия|Азияның]] башҡа өлөштәренә барғанда туҡтап, ял итеп китеү урыны булараҡ үҫешә һәм [[1869 йыл]]да [[Сүәйс (Суэц) каналы]] төҙөлгәнгә тиклем шул сифатында төп ролде башҡара. Ян ван Рибек етәкселегендә колонистар тарафынан 1652 йылдың 6 апрелендә нигеҙ һалынған Кейптаун оҙаҡ ваҡыт Капа колонияһының баш ҡалаһы һәм иң ҙур ҡалаһы була.

2011 йылда үткәрелгән халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы Кейптаун халҡы {{num|3740026}} кеше<ref name="census2011">[http://census2011.adrianfrith.com/place/199 Перепись населения 2011 года]</ref>. Кейптаундың майҙаны 2444,97 км² тәшкил итә: ул Көньяҡ Африка Республикаһының башҡа ҡалаларынан байтаҡҡа ҙур, шуға ла Кейптаунда халыҡтың тығыҙлығы түбәнерәк (1529,68 чел./км²)<ref name="census2011" />.

== Тарихы ==
Был урында ҡасан тораҡ пункттары барлыҡҡа килеүе тураһында теүәл генә мәғлүмәттәр юҡ. Иң тәүге археологик табыштар (Фиш-Хук янындағы Пирс-Кейв) 12 000 йыл элек булған дәүергә ҡарай. Төбәктең унан алдағы тарихы билдәле түгел. Тәүге яҙма мәғлүмәттәр Өмөт моронона [[Португалия|португал]] Бартоломеу Диаш аяҡ баҫҡан мәлгә, йәғни 1486 йылға ҡарай.
[[Файл:GrootConstantiaHomestead.jpg|right|thumb|250px|[[Констанция (Кейптаун)|Констанция]] — голланд губернаторы Симон ван дер Стелдың (1639—1712) Капстадтағы йорто]]
[[Васко да Гама]] ла 1497 йылдың 20 ноябрендә морондо урап үтә, ләкин урындағы халыҡ Европа кешеләре менән тик 1652 йылда, Ян ван Рибек экспедицияһы килгәндән һуң ғына аралаша башлай. Уның етәкселегендә шул уҡ йылда  ҡалаға һәм, [[Голландияның Ост-Һиндостан компанияһы]] караптарын сифатлы аҙыҡ-түлек һәм ит менән тәьмин итеүсе база булараҡ, портҡа нигеҙ һалына. Рибек Голландияның Ост-Һиндостан компанияһында эшләй ({{lang-nl|Verenigde Oost-indische Companie}}) һам уның судноларын Европаға барғанда туҡталып китеү урыны менән тәьмин итергә тейеш була. Ул дәүергә Көньяҡ Африканың был морононда иң тәүге сиратта готтентоттар йәшәгән була, көнсығыштан банту халыҡтары ғаиләһенә ҡараған коса халҡы баҫып килә башлай.

Эшсе көстәре аҙ булыу сәбәпле, тәүге осорҙа ҡала бик аҡрын үҫә. Был етешһеҙлекте бөтөрөү өсөн голландтар [[Индонезия|Индонезия]]нан һәм [[Мадагаскар]]ҙан ҡолдар килтереп һата башлай. Ҡолдарҙың күбеһе колониаль йәмғиәт составына инеп китә, ә индонезийҙар, европалылар һәм урындағы халыҡтан барлыҡҡа килгән ҡатнаш никахтарҙан тыуған балалар айырым этник төркөм барлыҡҡа килтерә, уларҙы "төҫлөләр" тип йөрөтәләр. Малайзия һәм Индонезиянан сыҡҡан мосолмандар Кейптаунда архитектура йәһәтенән ғәҙәти булмаған ҡала кварталын (Бо-Каап) төҙөп ҡуя. 

[[1795]] йылда [[Бөйөк Британия]] ғәскәрҙәре Мейзенбергтағы һуғыштан һуң ҡаланы баҫып ала. Һуғыштан һуң [[1814]] йылда төҙөлгән тыныслыҡ тураһындағы килешеү шарттары буйынса Капстад голландтарға кире ҡайтарыла, әммә низағ ҡабаттан башланып китә, һәм  британдар Блауберг янындағы һуғыштан һуң ҡайтанан Каапты баҫып ала. [[1806]] йылдағы тыныслыҡ тураһындағы килешеү буйынса был төбәк Британия империяһының айырылғыһыҙ өлөшөнә әйләнә. Британдарға буйһондоролған территория үҫешә һәм Капа колонияһы барлыҡҡа килә. Кейптаун уның баш ҡалаһы тип таныла.

[[Файл:Charles Bell - Jan van Riebeeck se aankoms aan die Kaap.jpg|thumb|left|250px|Ян ван Рибектың Кейптаунға килеүен һүрәтләгән картина.]]

[[1869]] йылда Көнбайыш Гриквалендта [[алмаз]] һәм Витватерсрандта (хәҙерге [[Йоханнесбург]] янында) [[алтын]] ятҡылыҡтарының табылыуы "алтын сирен" барлыҡҡа килтерә һәм иммигранттар иҫәбенә Йоханнесбург юғары тиҙлектә үҫешә башлай. Голлад колонистары(бурстар) Көньяҡ Африканың үҙәк райондарына күсенә башлай (Бөйөк Трек), шуға ла колонистарҙың дәүләте һәм Британия колониаль хакимиәте араһында аңлашылмаусанлыҡтар хасил була. Инглиз-бурс һуғышы (1899—1902) был низеғтың кульминацияһы була. Инглиздар бурс дәүләттәрен еңеп, алтын һәм алмаз сығарыуҙы үҙҙәренең контроле аҫтына ала һәм бурс республикаларын Капа колонияһына һәм британдарға ҡараған Наталь биләмәһенә ҡушып, Көньяҡ Африка Берлеген барлыҡҡа килтерә. Көньяҡ Африка Берлеге [[1910]] йылда иғлан ителә һәм Кейптаун уның закондар сығарыусы баш ҡалаһына әйләнә; был функцияһын ул [[1961]] йылда [[Көньяҡ Африка Республикаһы]] барлыҡҡа килгәнгә тиклем һаҡлай.

[[1948]] йылда һайлауҙарҙа расаға ҡарап кешеләрҙе сортҡа айырыу законын (апартеид) ҡулланасағын вәғәҙә иткән Көньяҡ Африка республикаһының Милли партияһы еңә. Төркөмдәр тураһындағы законға ярашлы ҡала сите "законһыҙ рәүештә йәшәгән" кешеләрҙән таҙартылырға тейеш. Ошо кампанияға бәйле Кейптаундың нигеҙенә тиклем емертелгән Алтынсы округ ҙур танылыу алы. Был район тик аҡ тәнлеләр генә йәшәйәсәк район тип иғлан ителеүгә бәйле {{num|60}} меңдән ашыу ҡара тәнле унан мәжбүри рәүештә ҡыуып сығарыла<ref>{{cite web|url=http://www.southafrica.info/ess_info/sa_glance/history/districtsix.htm|deadlink=yes|publisher=SouthAfrica.info|title=Recalling District Six|archiveurl=https://www.webcitation.org/65NcXVPzP?url=http://www.southafrica.info/ess_info/sa_glance/history/districtsix.htm|archivedate=2012-02-11}}</ref>. [[Апартеид]] осоронда Кейптаунда эшкә алғанда ҡара тәнлеләргә ҡарағанда "төҫлөләргә" өҫтөнлөк бирелә.

[[1966 йыл]]да Кейптаундың Алтынсы округы [[1950 йыл]]да ҡабул ителгән Төркөмдәр өлкәләре тураһындағы законға ярашлы рәсми рәүештә "аҡ тәнлеләр зонаһы" тип иғлан ителә, һәм тик  [[1982 йыл]]да ғына ер йөҙөнән юҡ ителә. Ошо хәлгә тиклем был округта {{num|66000}} тирәһе азат ителгән ҡолдар, һөнәрмәндәр, кибит тотоусылар һәм эшселәр йәшәгән була. Ҡыуып сығарылғандарҙың береһе стенаға сарказм менән: "Алиһәләр иленә рәхим итегеҙ" тип яҙып китә<ref>Ph. Rivière. Quatorze ans de démocratie et une longue attente — Quand les Sud-Africains réclament un toit — L’apartheid au musée // Avril 2008 — Le Monde diplomatique — С. 9. — 28 с — T 02136 — 649 — F: 4,50 €{{ref-fr}}</ref>.

Кейптаунда апардеид менән көрәшеүселәр күп була; уларҙың бер өлөшө төрмәләргә ябыла (шул иҫәптән [[Нельсон Мандела]] ла).  [[1990 йыл]]дың 11 февралендә бер нисә сәғәт элек кенә төрмәнән сыҡҡан Мандела Кейптаун ратушаһы балконында тороп үҙенең киң билдәле телмәрен халыҡҡа еткерә. Шулай итеп, 1994 году апартеид бөтөрөлә, әммә Кейптаунға [[ВИЧ]] һәм [[СПИД]], [[туберкулёз]] һәм [[енәйәтселек]] кеүек проблемалар менән осрашырға тура килә.

2018 йылдың 15 ғиуарында урындағы властар, оҙайлы ҡоролоҡ арҡаһында 90 көндән һуң ҡалала һыу запастары бөтәсәк, тип иғлан итә. Һыу запасы 13,8 процентҡа тиклем төшкәс, ҡалаға һыу биреү туҡтатыла, тик госпиталдәр генә аласаҡ һыуҙы, тигән ҡарар ҡабул ителә. Ә ҡала халҡы өсөн 200 урынла һәр кешегә 25 литр иҫәбенән һыу таратыласаҡ, тип әйтелә.<ref>[https://x32.dotogo.ru/?p=6365 Кейптаун в 90 днях от водного голодания // Онлайн-журнал «x32». — 19.01.2018]{{Недоступная ссылка|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.

== Физик-географик характеристикаһы ==
[[Файл:Satellite image of Cape peninsula.jpg|thumb|250px|right|Кейптаундың тирә-яғының Landsat юлдашы төшөргөн һүрәттәр нигеҙендә эшләнгән  моделе]]
Кейптаудың үҙәге Капа ярымутрауының төньяҡ ситендә урынлашҡан. Яйла (Көньяҡ Африка), диңгеҙ кимәленән 1000 метрҙан ашыу бейеклектә урынлашып,  бик матур күренеш барлыҡҡа килтерә. Ул Шайтан сусағы һәм Арыҫлан башы кеүек текә ҡаялар менән уратып алынған. Ҡайһы берҙә тау өҫтөндә йоҡа ғына болот хасил була.

Ярымутрау ҙур булмаған тау теҙмәһенән ғибәрәт (700-ҙән ашыу түбәнең бейеклеге 300 метрҙан ашыуға етә), артабан Кейп-Пойнт мороно менән тамамлана. Кейптаун ситендәге ерҙәр ҡитғаны ярымутрау менән тотташтырған Кейп-Флэтс тигеҙлегендә урынлаша. Кейп-Флэтс ҡомло тупраҡтан тора: элек Яйла утрау булған.

Ярымутрауҙың көнсығышында Фалсбай бухтаһында Саймонстаун хәрби-диңгеҙ базаһы урынлашҡан, унда Кәньяҡ Африка Республикаһының хәрби-диңгеҙ музейы урынлашҡан.

== Климаты ==
Ҡала климаты Урта диңгеҙ төбәгенә хас булғанса субтропик.
{{Климат города
|Город_род=Кейптауна
|Источник=[http://pogoda.ru.net/climate2/68816.htm Погода и Климат], [http://svali.ru/catalog~103~68816~index.htm Туристический портал]
| Янв_ср=23.3          | Янв_ср_осад=12
| Фев_ср=20.8          | Фев_ср_осад=12
| Мар_ср=19.5          | Мар_ср_осад=18
| Апр_ср=17.1          | Апр_ср_осад=46
| Май_ср=14.8          | Май_ср_осад=69
| Июн_ср=12.7          | Июн_ср_осад=93
| Июл_ср=12.0          | Июл_ср_осад=90
| Авг_ср=12.7          | Авг_ср_осад=77
| Сен_ср=14.2          | Сен_ср_осад=47
| Окт_ср=16.9          | Окт_ср_осад=31
| Ноя_ср=19.2          | Ноя_ср_осад=21
| Дек_ср=20.0          | Дек_ср_осад=16
| Год_ср=16.6          | Год_ср_осад=537
| Янв_ср_мин=16.7      | Янв_ср_макс=28.0
| Фев_ср_мин=15.9      | Фев_ср_макс=27.1
| Мар_ср_мин=15.1      | Мар_ср_макс=25.6
| Апр_ср_мин=12.8      | Апр_ср_макс=23.2
| Май_ср_мин=10.7      | Май_ср_макс=20.5
| Июн_ср_мин=8.4       | Июн_ср_макс=18.2
| Июл_ср_мин=7.6       | Июл_ср_макс=17.6
| Авг_ср_мин=8.5       | Авг_ср_макс=18.0
| Сен_ср_мин=10.9      | Сен_ср_макс=19.4
| Окт_ср_мин=11.9      | Окт_ср_макс=21.8
| Ноя_ср_мин=13.9      | Ноя_ср_макс=23.5
| Дек_ср_мин=15.8      | Дек_ср_макс=26.9
| Год_ср_мин=12.4      | Год_ср_макс=22.2
| Янв_а_макс=38.0      | Янв_а_мин=10.8
| Фев_а_макс=37.0      | Фев_а_мин=7.9
| Мар_а_макс=33.0      | Мар_а_мин=5.5
| Апр_а_макс=31.3      | Апр_а_мин=3.4
| Май_а_макс=30.3      | Май_а_мин=1.0
| Июн_а_макс=29.9      | Июн_а_мин=-0.8
| Июл_а_макс=28.3      | Июл_а_мин=-1.5
| Авг_а_макс=29.7      | Авг_а_мин=-0.7
| Сен_а_макс=30.5      | Сен_а_мин=1.0
| Окт_а_макс=33.9      | Окт_а_мин=3.0
| Ноя_а_макс=35.4      | Ноя_а_мин=4.0
| Дек_а_макс=36.7      | Дек_а_мин=6.2
| Год_а_макс=38.0      | Год_а_мин=-1.5
| Янв_вода=19
| Фев_вода=18
| Мар_вода=17
| Апр_вода=16
| Май_вода=16
| Июн_вода=14
| Июл_вода=12
| Авг_вода=14
| Сен_вода=16
| Окт_вода=16
| Ноя_вода=17
| Дек_вода=18
| Год_вода=16
|}}

<gallery>
Изображение:Cape_Town_and_Robben_Island_seen_from_Table_Mountain.jpg|Ҡала панорамаһы
Изображение:Central Cape Town.jpg|Ҡаланың үҙәк өлөшө
Изображение:Greater Cape Town.jpg|Яйланан ҡарағанда Кейптаун күренеше
Изображение:CapeTown CityHall.jpg|Кейптаун ратушаһы
</gallery>

== Транспорты ==
Кейптаунн халыҡ-ара аэропорты пассажир әйләнеше буйынса Көньяҡ Африкала икенсе урынды биләй. Аэропорт ил эсендәге күпселек йүнәлештәрҙе һәм ҡайһы бер халыҡ-ара рейстарҙы хеҙмәтләндерә.
Ҡалала бер нисә порт һәм пристань бар, Яйла бухтаһында урынлашҡан Кейптаун порты — иң ҙур порт. Был порт ҙурлығы буйынса [[Дурбан]] портынан ғына ҡалыша. 2008 йылда Кейптаун порты аша контейнерға тейәлмәгән {{num|330000}} тонна йөк үтә. 2006 йылда контейнер терминалы {{num|782878}} [егерме футлы эквивалент тейәп оҙата<ref>{{cite web|url=http://www.ports.co.za/port-operations.php|title=South African Port Operations|lang=en|accessdate=2010-11-03|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928032052/http://www.ports.co.za/port-operations.php|archivedate=2007-09-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110801011548/http://ports.co.za/port-operations.php |date=2011-08-01 }}</ref>.

Тимер юл транспорты Кейптаунды Малмсбери (КАР), Парл һәм Стелленбос, Йоханнесбург һәм Ист-Лондон  менән тоташтыра.

Ҡала йәмәғәт транспорты автобустарҙан ғибәрәт. Ҡала автобустарынан тыш бында микроавтобустар ҙа киң һорау менән файҙалана., шулай уҡ юғары тиҙлектәге автобус трансопорты ла бар.

Автомобиль — төп транспорт сараһы. Кейптаун халҡы транспорт тығындарынан ыҙалай. 1, 2, 7-се милли автомобиль трассалары  Кейптаунда башлана.

== Иҫтәлекле урындары ==
[[Файл:Table Мountain harbour view 2011.jpg|thumb|250px|right|Кейптаун гаваненән Яйла күренеше]]
[[Файл:Foreshore Freeway Bridge.jpg|right|250px|thumb| Форшор шоссеһы күпере]]
Кейптаундың символы булған Яйланың бейеклеге 1087 метр. Йөҙәрләгән йылдар буйына Яйланың ҡабатланмаҫ силуэты алыҫ илдәрҙән диңгеҙ сәйәхәтенә сыҡҡан диңгеҙҙә йөрөүселәрҙе ҡаршы алып тора, бында улар һыу һәм аҙыҡ-түлек запастарын тулыландыра.  

Элекке гавандең яр буйҙары заманса төҫ алған: бында хәҙерге заманса 200-ҙән ашыу магазин, галерея, кино залдары, отелдәр, ресторандар һәм кафеларҙы үҙ эсенә алған ғәйәт ҙур, уңайлы сауҙа үҙәге урынлашҡан. Яр буйы — ҡалала йәшәүселәрҙең һәм ҡала ҡунаҡтарының яратҡан ял итеү урыны. 

Ике океан аквариумы — Көньяҡ ярымшарҙағы иң ҙур аквариум ({{lang-en|Two Oceans Aquarium}}). Бейеклеге 11 метрға еткән быяла артында Атлантик һәм Һинд океаныдары фаунаһының бик күп төрөн күрергә була.

Африканың көньяғында үҫкән флораны һаҡлап ҡалыу маҡсатында 1913 йылда Яйланың көнсығыш битләүендә Кирстенбош ботаника баҡсаһына (''Kirstenbosch Botanical Gardens'') нигеҙ һалына. Ул донъялағы иң танылған 7 ботаника баҡсаларының береһе. Территорияһы — 528 гектар. Йәйгеһен бында даими рәүештә классик музыка концерттары ҡуйыла<ref>{{cite web|url=http://www.sanbi.org/index.php?option=com_content&view=article&id=28&Itemid=510&limitstart|title=История Кирстенбош|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/65NcYG2Gj?url=http://www.sanbi.org/index.php?option=com_content|archivedate=2012-02-11}}</ref>.

Яҡты Өмөт ҡәлғәһе — Көньяҡ Африкалағы иң иҫке биналарҙың береһе, уны төҙөү 1679 йылда тамамлана, һәм Һиндостанға табан сауҙа юлында урынлашанға күрә ул Голладияның Ост-Һиндостан компанияһының базаһына әйләнә, шулай уҡ урындағы халыҡҡа оборона форты булып та хеҙмәт итә. 1936 йылда форт музейға әйләндерелә һәм ошоға тиклем Көнбайыш Капа провинцияһында Көньяҡ Африка хәрби Көстәренең төбәк үҙәге булып тора. 

Көньяҡ Африка Милли галереяһы — [[Көньяҡ Африка Республикаһы]]ның иң ҙур музейҙарының береһе.

Изико — милли музейында зоология, палеонтология һәм археология буйынса Африкала иң эре экспозиция урынлашҡан.

Йәшелсә баҙары ({{lang-en|Greenmarket Square}}) — тирә-яҡтан Көньяҡ Африкаға ғына хас үҙенсәлекле арт-деко архитектура стилендә төҙөлгән йорттар менән уратып алынған ғәйәт ҙур баҙар. Бынан тыш уның майҙанында боронғо ҡала йыйылышы бинаһы ла ({{lang-en|Old Town House}}) урынлашҡан, унда XVII быуаттағы голлад рәссамдарының һынлы сәнғәт буйынса картиналары күргәҙмәһе, шул иҫәптән Рембранд гравюралары ла ҡуйылған.

На части улицы Лонг стрит урамының бер өлөшөндә (Орандж стрит менән Вэйл стрит араһында) королева Виктгория дәүерендәге йорттар урынлашҡан, улар тулыһынса реставрацияланған. Уларҙың балкондары сүкелгән тимер менән көпләнгән, ә фасадында — балсыҡты әүәләп эшләнгән һүрәттәр шуға ла был урам Яңы Орлеандағы француз кврталын хәтерләтеп тора. Лонг стриттың был өлөшөндә бик күп бутиктар, антиквар һәм букинист магазиндары урынлашҡан.

Форшор шоссеһы күпере. 1970 йылдар урталарында төҙөлә башлай, ләкин, финанстар етешмәү сәбәпле, төҙөлөп бөтмәй ҡала, әммә үҙенсәлекле иҫәлекле урынға әйләнә: уның фонында байтаҡ фильмдар эпизодтары, реклама роликтары төшөрөлә<ref>{{cite web |url = http://www.southafricaweb.co.za/article/cape-town%E2%80%99s-unfinished-highway |title = Cape Town’s unfinished highway |lang = en |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160204040554/http://www.southafricaweb.co.za/article/cape-town%E2%80%99s-unfinished-highway |archivedate = 2016-02-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204040554/http://www.southafricaweb.co.za/article/cape-town%E2%80%99s-unfinished-highway |date=2016-02-04 }} на сайте ''southafricaweb.co.za'', 12 октября 2012</ref>.

== Ҡәрҙәш ҡалалар ==
* {{Рәсәй}} [[Санкт-Петербург]], [[Рәсәй]] ([[2001]])
* {{Франция}} [[Ницца]], [[Франция]]
* {{Германия}} [[Берлин]], [[Германия]]

== Шулай уҡ ҡара ==
* [[Хәҙерге заман сәнғәте музейы (Кейптаун)]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}} 

== Һылтанмалар ==
* [http://capetownru.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140829122043/http://capetownru.com/ |date=2014-08-29 }} Туристар өсөн мәғлүмәт
* [http://weatherandtime.net/ru/Africa/South-Africa/Cape-Town-time.html Кейптаундағы ваҡыт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305211119/http://weatherandtime.net/ru/Africa/South-Africa/Cape-Town-time.html |date=2012-03-05 }}
* [http://ikapa.ru Сахаров Дмитрий блогы] — Кейптаун тураһында {{ref-ru}}

{{әҙерләмә}}
[[Категория:Кейптаун]]
[[Категория:Атлантик океан порттары]]
[[Категория:Көньяҡ Африка Республикаһының миллионер ҡалалары]]
Кейпта́ун (Ка́пстад, Капста́д) (, , ) — Көньяҡ Африка Республикаһының халыҡ һаны буйынса икенсе урында (Йоханнесбургтан һуң) булған ҡалаһы. Илдең көньяҡ-көнбайышында, Атлантик океан ярында, Өмөт морононан әллә ни алыҫ булмаған урында урынлашҡан. Көнбайыш Капа провинцияһының баш ҡалаһы, Көньяҡ Африка Республикаһының закондар сығарыусы баш ҡалаһы. Көньяҡ Африка Республикаһының Кейптаун ҡала округына инә.

Көньяҡ Африка Республикаһының парламенты һәм күп кенә хөкүмәт учреждениелары Кейптаунда урынлашҡан. Ҡала үҙенең гаване, Яйлаһы (Көньяҡ Африка), Өмөт мороно, Кейп-Пойнт кеүек бөтә донъяға билдәле күренекле урындары менән дан тота. Кейптаун Көньяҡ Африкала туристар йыш булған ҡала булып тора.

Кейптаун голлад караптары өсөн Европанан Көнсығыш Африкаға, Һиндостанға һәм Азияның башҡа өлөштәренә барғанда туҡтап, ял итеп китеү урыны булараҡ үҫешә һәм 1869 йылда Сүәйс (Суэц) каналы төҙөлгәнгә тиклем шул сифатында төп ролде башҡара. Ян ван Рибек етәкселегендә колонистар тарафынан 1652 йылдың 6 апрелендә нигеҙ һалынған Кейптаун оҙаҡ ваҡыт Капа колонияһының баш ҡалаһы һәм иң ҙур ҡалаһы була.

2011 йылда үткәрелгән халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы Кейптаун халҡы  кешеПерепись населения 2011 года. Кейптаундың майҙаны 2444,97 км² тәшкил итә: ул Көньяҡ Африка Республикаһының башҡа ҡалаларынан байтаҡҡа ҙур, шуға ла Кейптаунда халыҡтың тығыҙлығы түбәнерәк (1529,68 чел./км²).

 Тарихы 
Был урында ҡасан тораҡ пункттары барлыҡҡа килеүе тураһында теүәл генә мәғлүмәттәр юҡ. Иң тәүге археологик табыштар (Фиш-Хук янындағы Пирс-Кейв) 12 000 йыл элек булған дәүергә ҡарай. Төбәктең унан алдағы тарихы билдәле түгел. Тәүге яҙма мәғлүмәттәр Өмөт моронона португал Бартоломеу Диаш аяҡ баҫҡан мәлгә, йәғни 1486 йылға ҡарай.
right|thumb|250px|Констанция — голланд губернаторы Симон ван дер Стелдың (1639—1712) Капстадтағы йорто
Васко да Гама ла 1497 йылдың 20 ноябрендә морондо урап үтә, ләкин урындағы халыҡ Европа кешеләре менән тик 1652 йылда, Ян ван Рибек экспедицияһы килгәндән һуң ғына аралаша башлай. Уның етәкселегендә шул уҡ йылда  ҡалаға һәм, Голландияның Ост-Һиндостан компанияһы караптарын сифатлы аҙыҡ-түлек һәм ит менән тәьмин итеүсе база булараҡ, портҡа нигеҙ һалына. Рибек Голландияның Ост-Һиндостан компанияһында эшләй () һам уның судноларын Европаға барғанда туҡталып китеү урыны менән тәьмин итергә тейеш була. Ул дәүергә Көньяҡ Африканың был морононда иң тәүге сиратта готтентоттар йәшәгән була, көнсығыштан банту халыҡтары ғаиләһенә ҡараған коса халҡы баҫып килә башлай.

Эшсе көстәре аҙ булыу сәбәпле, тәүге осорҙа ҡала бик аҡрын үҫә. Был етешһеҙлекте бөтөрөү өсөн голландтар Индонезиянан һәм Мадагаскарҙан ҡолдар килтереп һата башлай. Ҡолдарҙың күбеһе колониаль йәмғиәт составына инеп китә, ә индонезийҙар, европалылар һәм урындағы халыҡтан барлыҡҡа килгән ҡатнаш никахтарҙан тыуған балалар айырым этник төркөм барлыҡҡа килтерә, уларҙы "төҫлөләр" тип йөрөтәләр. Малайзия һәм Индонезиянан сыҡҡан мосолмандар Кейптаунда архитектура йәһәтенән ғәҙәти булмаған ҡала кварталын (Бо-Каап) төҙөп ҡуя. 

1795 йылда Бөйөк Британия ғәскәрҙәре Мейзенбергтағы һуғыштан һуң ҡаланы баҫып ала. Һуғыштан һуң 1814 йылда төҙөлгән тыныслыҡ тураһындағы килешеү шарттары буйынса Капстад голландтарға кире ҡайтарыла, әммә низағ ҡабаттан башланып китә, һәм  британдар Блауберг янындағы һуғыштан һуң ҡайтанан Каапты баҫып ала. 1806 йылдағы тыныслыҡ тураһындағы килешеү буйынса был төбәк Британия империяһының айырылғыһыҙ өлөшөнә әйләнә. Британдарға буйһондоролған территория үҫешә һәм Капа колонияһы барлыҡҡа килә. Кейптаун уның баш ҡалаһы тип таныла.

thumb|left|250px|Ян ван Рибектың Кейптаунға килеүен һүрәтләгән картина.

1869 йылда Көнбайыш Гриквалендта алмаз һәм Витватерсрандта (хәҙерге Йоханнесбург янында) алтын ятҡылыҡтарының табылыуы "алтын сирен" барлыҡҡа килтерә һәм иммигранттар иҫәбенә Йоханнесбург юғары тиҙлектә үҫешә башлай. Голлад колонистары(бурстар) Көньяҡ Африканың үҙәк райондарына күсенә башлай (Бөйөк Трек), шуға ла колонистарҙың дәүләте һәм Британия колониаль хакимиәте араһында аңлашылмаусанлыҡтар хасил була. Инглиз-бурс һуғышы (1899—1902) был низеғтың кульминацияһы була. Инглиздар бурс дәүләттәрен еңеп, алтын һәм алмаз сығарыуҙы үҙҙәренең контроле аҫтына ала һәм бурс республикаларын Капа колонияһына һәм британдарға ҡараған Наталь биләмәһенә ҡушып, Көньяҡ Африка Берлеген барлыҡҡа килтерә. Көньяҡ Африка Берлеге 1910 йылда иғлан ителә һәм Кейптаун уның закондар сығарыусы баш ҡалаһына әйләнә; был функцияһын ул 1961 йылда Көньяҡ Африка Республикаһы барлыҡҡа килгәнгә тиклем һаҡлай.

1948 йылда һайлауҙарҙа расаға ҡарап кешеләрҙе сортҡа айырыу законын (апартеид) ҡулланасағын вәғәҙә иткән Көньяҡ Африка республикаһының Милли партияһы еңә. Төркөмдәр тураһындағы законға ярашлы ҡала сите "законһыҙ рәүештә йәшәгән" кешеләрҙән таҙартылырға тейеш. Ошо кампанияға бәйле Кейптаундың нигеҙенә тиклем емертелгән Алтынсы округ ҙур танылыу алы. Был район тик аҡ тәнлеләр генә йәшәйәсәк район тип иғлан ителеүгә бәйле  меңдән ашыу ҡара тәнле унан мәжбүри рәүештә ҡыуып сығарыла. Апартеид осоронда Кейптаунда эшкә алғанда ҡара тәнлеләргә ҡарағанда "төҫлөләргә" өҫтөнлөк бирелә.

1966 йылда Кейптаундың Алтынсы округы 1950 йылда ҡабул ителгән Төркөмдәр өлкәләре тураһындағы законға ярашлы рәсми рәүештә "аҡ тәнлеләр зонаһы" тип иғлан ителә, һәм тик  1982 йылда ғына ер йөҙөнән юҡ ителә. Ошо хәлгә тиклем был округта  тирәһе азат ителгән ҡолдар, һөнәрмәндәр, кибит тотоусылар һәм эшселәр йәшәгән була. Ҡыуып сығарылғандарҙың береһе стенаға сарказм менән: "Алиһәләр иленә рәхим итегеҙ" тип яҙып китәPh. Rivière. Quatorze ans de démocratie et une longue attente — Quand les Sud-Africains réclament un toit — L’apartheid au musée // Avril 2008 — Le Monde diplomatique — С. 9. — 28 с — T 02136 — 649 — F: 4,50 €.

Кейптаунда апардеид менән көрәшеүселәр күп була; уларҙың бер өлөшө төрмәләргә ябыла (шул иҫәптән Нельсон Мандела ла).  1990 йылдың 11 февралендә бер нисә сәғәт элек кенә төрмәнән сыҡҡан Мандела Кейптаун ратушаһы балконында тороп үҙенең киң билдәле телмәрен халыҡҡа еткерә. Шулай итеп, 1994 году апартеид бөтөрөлә, әммә Кейптаунға ВИЧ һәм СПИД, туберкулёз һәм енәйәтселек кеүек проблемалар менән осрашырға тура килә.

2018 йылдың 15 ғиуарында урындағы властар, оҙайлы ҡоролоҡ арҡаһында 90 көндән һуң ҡалала һыу запастары бөтәсәк, тип иғлан итә. Һыу запасы 13,8 процентҡа тиклем төшкәс, ҡалаға һыу биреү туҡтатыла, тик госпиталдәр генә аласаҡ һыуҙы, тигән ҡарар ҡабул ителә. Ә ҡала халҡы өсөн 200 урынла һәр кешегә 25 литр иҫәбенән һыу таратыласаҡ, тип әйтелә.Кейптаун в 90 днях от водного голодания // Онлайн-журнал «x32». — 19.01.2018.

 Физик-географик характеристикаһы 
thumb|250px|right|Кейптаундың тирә-яғының Landsat юлдашы төшөргөн һүрәттәр нигеҙендә эшләнгән  моделе
Кейптаудың үҙәге Капа ярымутрауының төньяҡ ситендә урынлашҡан. Яйла (Көньяҡ Африка), диңгеҙ кимәленән 1000 метрҙан ашыу бейеклектә урынлашып,  бик матур күренеш барлыҡҡа килтерә. Ул Шайтан сусағы һәм Арыҫлан башы кеүек текә ҡаялар менән уратып алынған. Ҡайһы берҙә тау өҫтөндә йоҡа ғына болот хасил була.

Ярымутрау ҙур булмаған тау теҙмәһенән ғибәрәт (700-ҙән ашыу түбәнең бейеклеге 300 метрҙан ашыуға етә), артабан Кейп-Пойнт мороно менән тамамлана. Кейптаун ситендәге ерҙәр ҡитғаны ярымутрау менән тотташтырған Кейп-Флэтс тигеҙлегендә урынлаша. Кейп-Флэтс ҡомло тупраҡтан тора: элек Яйла утрау булған.

Ярымутрауҙың көнсығышында Фалсбай бухтаһында Саймонстаун хәрби-диңгеҙ базаһы урынлашҡан, унда Кәньяҡ Африка Республикаһының хәрби-диңгеҙ музейы урынлашҡан.

 Климаты 
Ҡала климаты Урта диңгеҙ төбәгенә хас булғанса субтропик.

 Транспорты 
Кейптаунн халыҡ-ара аэропорты пассажир әйләнеше буйынса Көньяҡ Африкала икенсе урынды биләй. Аэропорт ил эсендәге күпселек йүнәлештәрҙе һәм ҡайһы бер халыҡ-ара рейстарҙы хеҙмәтләндерә.
Ҡалала бер нисә порт һәм пристань бар, Яйла бухтаһында урынлашҡан Кейптаун порты — иң ҙур порт. Был порт ҙурлығы буйынса Дурбан портынан ғына ҡалыша. 2008 йылда Кейптаун порты аша контейнерға тейәлмәгән  тонна йөк үтә. 2006 йылда контейнер терминалы  [егерме футлы эквивалент тейәп оҙата .

Тимер юл транспорты Кейптаунды Малмсбери (КАР), Парл һәм Стелленбос, Йоханнесбург һәм Ист-Лондон  менән тоташтыра.

Ҡала йәмәғәт транспорты автобустарҙан ғибәрәт. Ҡала автобустарынан тыш бында микроавтобустар ҙа киң һорау менән файҙалана., шулай уҡ юғары тиҙлектәге автобус трансопорты ла бар.

Автомобиль — төп транспорт сараһы. Кейптаун халҡы транспорт тығындарынан ыҙалай. 1, 2, 7-се милли автомобиль трассалары  Кейптаунда башлана.

 Иҫтәлекле урындары 
thumb|250px|right|Кейптаун гаваненән Яйла күренеше
right|250px|thumb| Форшор шоссеһы күпере
Кейптаундың символы булған Яйланың бейеклеге 1087 метр. Йөҙәрләгән йылдар буйына Яйланың ҡабатланмаҫ силуэты алыҫ илдәрҙән диңгеҙ сәйәхәтенә сыҡҡан диңгеҙҙә йөрөүселәрҙе ҡаршы алып тора, бында улар һыу һәм аҙыҡ-түлек запастарын тулыландыра.  

Элекке гавандең яр буйҙары заманса төҫ алған: бында хәҙерге заманса 200-ҙән ашыу магазин, галерея, кино залдары, отелдәр, ресторандар һәм кафеларҙы үҙ эсенә алған ғәйәт ҙур, уңайлы сауҙа үҙәге урынлашҡан. Яр буйы — ҡалала йәшәүселәрҙең һәм ҡала ҡунаҡтарының яратҡан ял итеү урыны. 

Ике океан аквариумы — Көньяҡ ярымшарҙағы иң ҙур аквариум (). Бейеклеге 11 метрға еткән быяла артында Атлантик һәм Һинд океаныдары фаунаһының бик күп төрөн күрергә була.

Африканың көньяғында үҫкән флораны һаҡлап ҡалыу маҡсатында 1913 йылда Яйланың көнсығыш битләүендә Кирстенбош ботаника баҡсаһына (Kirstenbosch Botanical Gardens) нигеҙ һалына. Ул донъялағы иң танылған 7 ботаника баҡсаларының береһе. Территорияһы — 528 гектар. Йәйгеһен бында даими рәүештә классик музыка концерттары ҡуйыла.

Яҡты Өмөт ҡәлғәһе — Көньяҡ Африкалағы иң иҫке биналарҙың береһе, уны төҙөү 1679 йылда тамамлана, һәм Һиндостанға табан сауҙа юлында урынлашанға күрә ул Голладияның Ост-Һиндостан компанияһының базаһына әйләнә, шулай уҡ урындағы халыҡҡа оборона форты булып та хеҙмәт итә. 1936 йылда форт музейға әйләндерелә һәм ошоға тиклем Көнбайыш Капа провинцияһында Көньяҡ Африка хәрби Көстәренең төбәк үҙәге булып тора. 

Көньяҡ Африка Милли галереяһы — Көньяҡ Африка Республикаһының иң ҙур музейҙарының береһе.

Изико — милли музейында зоология, палеонтология һәм археология буйынса Африкала иң эре экспозиция урынлашҡан.

Йәшелсә баҙары () — тирә-яҡтан Көньяҡ Африкаға ғына хас үҙенсәлекле арт-деко архитектура стилендә төҙөлгән йорттар менән уратып алынған ғәйәт ҙур баҙар. Бынан тыш уның майҙанында боронғо ҡала йыйылышы бинаһы ла () урынлашҡан, унда XVII быуаттағы голлад рәссамдарының һынлы сәнғәт буйынса картиналары күргәҙмәһе, шул иҫәптән Рембранд гравюралары ла ҡуйылған.

На части улицы Лонг стрит урамының бер өлөшөндә (Орандж стрит менән Вэйл стрит араһында) королева Виктгория дәүерендәге йорттар урынлашҡан, улар тулыһынса реставрацияланған. Уларҙың балкондары сүкелгән тимер менән көпләнгән, ә фасадында — балсыҡты әүәләп эшләнгән һүрәттәр шуға ла был урам Яңы Орлеандағы француз кврталын хәтерләтеп тора. Лонг стриттың был өлөшөндә бик күп бутиктар, антиквар һәм букинист магазиндары урынлашҡан.

Форшор шоссеһы күпере. 1970 йылдар урталарында төҙөлә башлай, ләкин, финанстар етешмәү сәбәпле, төҙөлөп бөтмәй ҡала, әммә үҙенсәлекле иҫәлекле урынға әйләнә: уның фонында байтаҡ фильмдар эпизодтары, реклама роликтары төшөрөлә  на сайте southafricaweb.co.za, 12 октября 2012.

 Ҡәрҙәш ҡалалар 
  Санкт-Петербург, Рәсәй (2001)
  Ницца, Франция
  Берлин, Германия

 Шулай уҡ ҡара 
 Хәҙерге заман сәнғәте музейы (Кейптаун)

 Иҫкәрмәләр 
 

 Һылтанмалар 
   Туристар өсөн мәғлүмәт
 Кейптаундағы ваҡыт 
 Сахаров Дмитрий блогы — Кейптаун тураһында 

Категория:Кейптаун
Категория:Атлантик океан порттары
Категория:Көньяҡ Африка Республикаһының миллионер ҡалалары