Кинйәабыҙ
{{Ук}}
'''Кинйәабыҙ''' ('''Кинйәбыҙ''', '''Кинйә-Абыҙ''') — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Көйөргәҙе районы]]ндағы ауыл, Свобода ауыл Советына ҡарай. [[2009 йыл]]дың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны — 157 кеше<ref name='белешмә китабы'>[http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Башҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}</ref>.
Почта индексы — 453352, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80239805004.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||||||||||
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
[[Файл:Кинзя.jpg|thumb|left|Кинйәабыҙ ауылы]]
Көйөргәҙе районының көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем ([[Ермолаево (Көйөргәҙе районы)|Ермолаево]]): 28 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Свобода): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Ермолаево (Көйөргәҙе районы)|Ермолаево]]): 28 км

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* {{lang-ba|}} Еңеүҙең 40 йыллығы (урамы) — {{lang-ru|}} 40 лет Победы (улица)
* {{lang-ba|}} Ғ. Арыҫланов (урамы) — {{lang-ru|}} Г.Арсланова (улица)
* {{lang-ba|}} С. Биктимеров (урамы) — {{lang-ru|}} С.Биктимирова (улица)
* {{lang-ba|}} Х. Ғайсин (урамы) — {{lang-ru|}} Х.Гайсина (улица)<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/033/000096.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Ауыл тарихы ==
Ул Емельян Пугачев етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Пугачевтың иң яҡын дуҫы, кәңәшсеһе булған Кинйә Арыҫланов тарафынан [[1760]]-сы йылдарҙа нигеҙләнгән. Ауылды төҙөү тураһында риүәйәттәр һаҡланып ҡалған. Оло Көйөргәҙе йылғаһын һыулай. Ауылдан алыҫ түгел туғайлыҡ, Көйөргәҙе йылғаһының ике яғынан — тауҙар. Былар ауылды ҡышын ыжғыр бурандарҙан ышыҡлаһа, яҙ көндәрендә мал өсөн «ҡотҡарыусы» булған. Йылҡы малы һәр саҡ тибендә йөрөй алған.

Ауыл [[1832]]—[[1835]] йылдарҙа ике өлөшкә бүленә. Халыҡ телендә Туғай Кинйәһе һәм Күзмин Кинйәһе тип йөрөтөлһә, рәсми документтарҙа 1-се һәм 2-се Кинйәбыҙ тип йөрөтөлә.

Беренсе Кинйәабыҙ [[1987]] йылда ғәмһеҙлек арҡаһында юҡҡа сыҡҡан<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/76 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с., страница 76] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403051800/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/76 |date=2022-04-03 }}</ref>.

== Билдәле шәхестәр ==
* {{МиҙалБ}} [[Арыҫланов Ғәфиәтулла Шаһимәрҙән улы]] — [[башҡорттар]]ҙан беренсе [[Советтар Союзы Геройы]].
* {{МиҙалБ}} [[Биктимеров Сәлмән Ғәлиәхмәт улы]] — [[Советтар Союзы Геройы]].
* [[Кинйә Арыҫланов]] — [[Башҡорт ихтилалдары|Пугачев яуы]] полковнигы, башҡорт дворяны, старшина. Халыҡ уны ҙурлап «абыҙ» тип йөрөткән. Крәҫтиәндәр һуғышы ҡыйратыла башлағас, ҡаҙаҡтар менән уртаҡ тел табыр өсөн ҡаҙаҡ далаларына йүнәлә. Шунда ҡартая. Халыҡ (боронғо риүәттәр буйынса) уны үлер алдынан ауылға ҡайтарғандар, ауылда ерләнгән тип иҫкә ала ине.
* [[Һеләүһен Кинйин]] — Кинйә Арыҫлановтың улы. [[Башҡорт ихтилалдары|Пугачев яуы]]нда ҡатнашыусы. Хәҙерге Хәлиловтарҙың, Һабансиндарҙың ҡарт олаталары.
* Хәлил Һабансин — [[1812 йылғы Ватан һуғышы]]нда полк муллаһы булып ҡатнаша.
* [[Үзбәк Аҡмырҙин]] — хәрби эшмәкәр. 1-се Башҡорт атлы полкы составында 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының 1813—1814 йылдарҙағы сит илгә походтарында ҡатнашыусы.
* [[Арыҫланов Ибәтулла Йәғәфәр улы]] (1891—1938) — совет партия һәм дәүләт эшмәкәре, юрист. Башҡорт АССР-ының Баш суды рәйесе (1932—1935).
* [[Арыҫланов Нурамбәк Ғиниәт улы]] (15.07.1928—30.06.2012), иҡтисадсы-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]]ның почётлы академигы (2002). Иҡтисад фәндәре докторы (1985), профессор (1987). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1996) һәм [[Башҡорт АССР‑ы]]ның (1981) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2009).

== Матбуғатта ==
* Беҙ — Кинйә нәҫеленән!<ref>[https://kulturarb.ru/ba/news/arkhiv-novostej/beҙ-kinjә-nәҫelenәn]</ref>
* Музейға сәйәхәт<ref>[https://youshatir.ru/articles/turizm/2022-04-01/muzey-a-s-y-h-t-2753189 Юшатыр]</ref>

== Сайтта ==
* Бер ауылдан ике Советтар Союзы Геройы<ref>[https://kurultai.ru/ru/content/357-ber-auyldan-ike-sovettar-soyuzy-gerojy/ Бер ауылдан ике Советтар Союзы Геройы]</ref>

== Фильм ==
* Кинйә абыҙ<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=MDvjS4igSF4 Кинзя-абыз. Кинзя Арсланов — батыр и предводитель. Фильм. 2007г.]</ref>

== Видеофильм ==
Кинйә абыҙ музейы[<ref>https://yandex.ru/video/preview/?filmId=11566344603734286986&from=tabbar&reqid=1648967234906115-944785750427524732-vla1-3402-vla-l7-balancer-8080-BAL-8743&suggest_reqid=213327812164800286672366980114776&text=Кинья-Абыз+ Музей нашего прадеда Кинйи Арыслана в родовом ауле Кинья Абыз.18 ноября 2010 года.]</ref>

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/read/8-statya/6477-kinj-aby-k-j-rg-e-r-nynda-y-auyl|Кинйәабыҙ}}
* [http://ufagen.ru/places/kuyurgazinskiy/kinzeabyzovo.html Ауыл тураһында «Уфаген» сайтында]

== Ауыл ваҡытлы матбуғатта ==
* Исмәғилев А. Батыр рухы ҡайтты ауылына. Көйөргәҙе районының Кинйәбыҙ ауылында. Кинйә Арыҫлановтың тыуыуына 285 йыл тулыуға арналған байрам үтте / Азамат Исмәғилев // Йәшлек. — 2008. — 24 июль.

{{Көйөргәҙе районы ауылдары}}

[[Категория:Көйөргәҙе районы ауылдары]]
[[Категория:Кинйәабыҙ]]
Кинйәабыҙ (Кинйәбыҙ, Кинйә-Абыҙ) — Башҡортостан Республикаһының Көйөргәҙе районындағы ауыл, Свобода ауыл Советына ҡарай. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны — 157 кешеБашҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы .
Почта индексы — 453352, ОКАТО коды — 80239805004.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь

 Географик урыны 
thumb|left|Кинйәабыҙ ауылы
Көйөргәҙе районының көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан.
 Район үҙәгенә тиклем (Ермолаево): 28 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Свобода): 12 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ермолаево): 28 км

 Урамдары 

  Еңеүҙең 40 йыллығы (урамы) —  40 лет Победы (улица)
  Ғ. Арыҫланов (урамы) —  Г.Арсланова (улица)
  С. Биктимеров (урамы) —  С.Биктимирова (улица)
  Х. Ғайсин (урамы) —  Х.Гайсина (улица)Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан

 Ауыл тарихы 
Ул Емельян Пугачев етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Пугачевтың иң яҡын дуҫы, кәңәшсеһе булған Кинйә Арыҫланов тарафынан 1760-сы йылдарҙа нигеҙләнгән. Ауылды төҙөү тураһында риүәйәттәр һаҡланып ҡалған. Оло Көйөргәҙе йылғаһын һыулай. Ауылдан алыҫ түгел туғайлыҡ, Көйөргәҙе йылғаһының ике яғынан — тауҙар. Былар ауылды ҡышын ыжғыр бурандарҙан ышыҡлаһа, яҙ көндәрендә мал өсөн «ҡотҡарыусы» булған. Йылҡы малы һәр саҡ тибендә йөрөй алған.

Ауыл 1832—1835 йылдарҙа ике өлөшкә бүленә. Халыҡ телендә Туғай Кинйәһе һәм Күзмин Кинйәһе тип йөрөтөлһә, рәсми документтарҙа 1-се һәм 2-се Кинйәбыҙ тип йөрөтөлә.

Беренсе Кинйәабыҙ 1987 йылда ғәмһеҙлек арҡаһында юҡҡа сыҡҡанАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с., страница 76 .

 Билдәле шәхестәр 
  Арыҫланов Ғәфиәтулла Шаһимәрҙән улы — башҡорттарҙан беренсе Советтар Союзы Геройы.
  Биктимеров Сәлмән Ғәлиәхмәт улы — Советтар Союзы Геройы.
 Кинйә Арыҫланов — Пугачев яуы полковнигы, башҡорт дворяны, старшина. Халыҡ уны ҙурлап «абыҙ» тип йөрөткән. Крәҫтиәндәр һуғышы ҡыйратыла башлағас, ҡаҙаҡтар менән уртаҡ тел табыр өсөн ҡаҙаҡ далаларына йүнәлә. Шунда ҡартая. Халыҡ (боронғо риүәттәр буйынса) уны үлер алдынан ауылға ҡайтарғандар, ауылда ерләнгән тип иҫкә ала ине.
 Һеләүһен Кинйин — Кинйә Арыҫлановтың улы. Пугачев яуында ҡатнашыусы. Хәҙерге Хәлиловтарҙың, Һабансиндарҙың ҡарт олаталары.
 Хәлил Һабансин — 1812 йылғы Ватан һуғышында полк муллаһы булып ҡатнаша.
 Үзбәк Аҡмырҙин — хәрби эшмәкәр. 1-се Башҡорт атлы полкы составында 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының 1813—1814 йылдарҙағы сит илгә походтарында ҡатнашыусы.
 Арыҫланов Ибәтулла Йәғәфәр улы (1891—1938) — совет партия һәм дәүләт эшмәкәре, юрист. Башҡорт АССР-ының Баш суды рәйесе (1932—1935).
 Арыҫланов Нурамбәк Ғиниәт улы (15.07.1928—30.06.2012), иҡтисадсы-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы (2002). Иҡтисад фәндәре докторы (1985), профессор (1987). Рәсәй Федерацияһының (1996) һәм Башҡорт АССР‑ының (1981) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2009).

 Матбуғатта 
 Беҙ — Кинйә нәҫеленән!
 Музейға сәйәхәтЮшатыр

 Сайтта 
 Бер ауылдан ике Советтар Союзы ГеройыБер ауылдан ике Советтар Союзы Геройы

 Фильм 
 Кинйә абыҙКинзя-абыз. Кинзя Арсланов — батыр и предводитель. Фильм. 2007г.

 Видеофильм 
Кинйә абыҙ музейы[https://yandex.ru/video/preview/?filmId=11566344603734286986&from=tabbar&reqid=1648967234906115-944785750427524732-vla1-3402-vla-l7-balancer-8080-BAL-8743&suggest_reqid=213327812164800286672366980114776&text=Кинья-Абыз+ Музей нашего прадеда Кинйи Арыслана в родовом ауле Кинья Абыз.18 ноября 2010 года.]

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 Ауыл тураһында «Уфаген» сайтында

 Ауыл ваҡытлы матбуғатта 
 Исмәғилев А. Батыр рухы ҡайтты ауылына. Көйөргәҙе районының Кинйәбыҙ ауылында. Кинйә Арыҫлановтың тыуыуына 285 йыл тулыуға арналған байрам үтте / Азамат Исмәғилев // Йәшлек. — 2008. — 24 июль.

Категория:Көйөргәҙе районы ауылдары
Категория:Кинйәабыҙ