Иҫке Әпсәләм
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | башкирское название         = Иҫке Әпсәләм
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Староабсалямово}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 54 |lat_min = 7 |lat_sec = 13
 | lon_deg                  = 55 |lon_min = 39 |lon_sec = 19
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 |размер карты региона     =
 |размер карты района      =
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башкортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Ауырғазы районы{{!}} Ауырғазы
 | район в таблице          = 
 |вид поселения            = ауыл советы
 |поселение                = Өршәк ауыл Советы (Ауырғазы районы){{!}}Өршәк
 |поселение в таблице      =
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = Әпсәләм, Абдул, ''Иҫке Әпсәләм'' 
 | статус с                 = 2005
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Староабсалямово | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Староабсалямово | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | милли состав      = татарҙар
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453477
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80205861001
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
{{Шуҡ|Әбсәләм}}
'''Иҫке Әпсәләм''' ({{lang-ru|Староабсалямово}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ауырғазы районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың [[14 октябрь|14 октябренә]] халыҡ һаны 433 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
[[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80205861001.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Талбазы (Ауырғазы районы)|Талбазы]]): 21 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Дәүләкән (ҡала)|Дәүләкән]]): 51 км

== Тарихы ==
Әпсәләм ауылы [[XIX быуат]] аҙағынан билдәле. Ошо быуаттың 70-се йылдарында башҡалар араһында ул юҡ. Ауылға Өршәк‑Мең улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә 1817 йылда керҙәшлек килешеүе буйынса хеҙмәтле татарҙар нигеҙ һала. Ауылдың исеме антропономик сығышлы. Тәүге төпләнеүсе Әбделсәләм Әҙелшин исеменән. 1902 йылда ул 148 йортҡа берләшкән 764 кешеһе менән ауыл булып күрһәтелгән. Былар — мишәрҙәр һәм типтәрҙәр. Совет власының тәүге йылдарында ауыл халҡы 1296 кешенән торған. Унда 226 йорт булған<ref>{{ИСДБ|страница=55}}</ref>. Игенселек, малсылыҡ, сауҙа менән шөғөлләнгәндәр. 1906 йылда мәсет (19 быуат аҙағында уның эргәһендә мәктәп эшләгән), бакалея кибете, мөгәзәй булған. 30‑сы йылдарҙа Яңы Әпсәләм бүлендек ауылы (90‑сы йылдарға тиклем була) барлыҡҡа килгәндән һуң хәҙерге исемен ала<ref>{{БЭ2013|77221}}</ref>.

== Хәҙерге осор ==
[[1952 йыл]]дың 1 июненә ҡарата Иҫке Әпсәләм ауылын Әбсәләм ауыл Советы етәкләй.
[[1969 йыл]]дың 1 ғинуарына Әпсәләм ауыл Советы булмай, Иҫке Әпсәләм һәм Яңы Әпсәләм Солтанморат ауыл Советына индерелә. 1972 йылдың 1 июленә Иҫке Әпсәләм һәм уның бүлендек ауылы Яңы Әпсәләм Өршәк ауыл Советына инә. [[1981 йыл]]дың 1 сентябренә Иҫке Әпсәләм - Өршәк ауыл советы үҙәге.

2005 йылдың 20 июлендәге 211-з «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона тораҡ пункттарҙың ойошторолоуы, берләшеүе, бөтөрөлөүе һәм статусын үҙгәртеү, административ үҙәктәрҙе күсереү менән бәйле үҙгәрештәр индереү тураһында»ғы Законы ҡарар итә:
<blockquote>
ст. 5. тораҡ тибын ауыл тип билдәләп, түбәндәге тораҡ пункттарҙың статусын үҙгәртергә:

1) Ауырғазы районында:

б) Өршәк ауыл Советы Иҫке Әпсәләм ауылының
</blockquote>

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||433||199||234||46,0||54,0
|-
|}
;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — [[татарҙар]] (92 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>.

{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
*Коммунистик урам  ({{lang-ru|Коммунистическая улица}})
*Ленин урамы  ({{lang-ru|улица Ленина}}) 
*Баҫыу урамы  ({{lang-ru|Полевая улица}})
*Пушкин урамы  ({{lang-ru|улица Пушкина}})
*Туҡаев урамы  ({{lang-ru|улица Тукаева}})
*Чапаев урамы  ({{lang-ru|улица Чапаева}})
*Энергетиктар урамы  ({{lang-ru|улица Энергетиков}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/005/000061.html Госсправка сайтында урам исемдәре]</ref>. 
{{Колонки|конец}}

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Йосопов Муса Рахман улы]] (18.12.1896—3.08.1937), [[Журналистика|журналист]], юғары мәктәп һәм сәнғәт эшмәкәре, [[ВКП (б)|партия]] органдары хеҙмәткәре. [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1922—1925 йылдарҙа хәҙерге [[«Башҡортостан» гәзите|«Башҡортостан»]] һәм [[«Кызыл таң» гәзите|«Кызыл таң»]] гәзиттәре мөхәррире; 1925—1929 йылдарҙа мәғариф хеҙмәткәрҙәре һөнәри союзының Башҡортостан өлкә комитеты рәйесе, һөнәри союздарҙың өлкә советы рәйесе урынбаҫары; 1931—1932 йылдарҙа [[ВКП (б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты|ВКП (б)-ның Башҡортостан]], 1932—1933 йылдарҙа Татарстан өлкә комитеттарының матбуғат эштәре секторы мөдире; 1933—1935 йылдарҙа М. Н. Покровский исемендәге Ҡазан дәүләт педагогия институты директоры, 1935 йылдың октябренән хәҙерге [[Ғәлиәскәр Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]] директоры. Сәйәси золом ҡорбаны.
* [[Рәхимов Рөстәм Хәлим улы]] (6.10.1937), хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. [[Стәрлетамаҡ]]тағы «Каучук» йәмғиәтенең 1983—2000 йылдарҙағы директоры һәм генераль директоры (1992). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның 2-се саҡырылыш [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай|Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты (1999-2003). [[Башҡорт АССР-ы]]ның һәм [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған химигы, [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены]] кавалеры. Стәрлетамаҡ ҡалаһының почётлы гражданы (2016)<ref>[http://xn----8sbanercnjfnpns8bzb7hyb.xn--p1ai/index.php/%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2_%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Энциклопедия Урала — Рахимов Рустам Халимович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190412033941/http://xn----8sbanercnjfnpns8bzb7hyb.xn--p1ai/index.php/%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2_%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2019-04-12 }}{{ref-ru}}{{V|28|09|2017}}</ref>.
* [[Сөләймәнов Солтанморат Миңлеғәли улы]] (15.02.1926—13.02.2007), [[фән|ғалим]]-[[Агрономия|агроном]]. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1991), профессор (1991). [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда һәм 1945 йылғы совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. 1960 йылдан [[Үзбәкстан]]дың Үҫемлектәр генетикаһы һәм эксперименталь биологияһы институтының ғилми хеҙмәткәре, 1973 йылдан өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1987 йылдан — төп ғилми хеҙмәткәр<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/76136/ Башҡорт энциклопедияһы — Сөләймәнов Солтанморат Миңлеғәли улы]{{V|14|03|2021}} </ref>.

== Ревизия материалдары ==
* [https://basharchive.ru/census/reviz/81618/ 1834 йылғы ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное деление Башкирской АССР (на 1 июня 1952 г.). — [[Башкирское книжное издательство]], Уфа, 1953. C. 276. {{ref-ru}} 
* Башкирская АССР : [http://elib.uraic.ru/handle/123456789/12420 административно-территориальное деление на 1 января 1969 года] : [справочник / ред. А. И. Захаров]. — Изд. 5-е. — Уфа : Башкирское книжное издательство, 1969. — 429, [2] с. : табл. преим. — Алф. указ.: с. 348—430. С. 46. {{ref-ru}} 
* Башкирская АССР : [http://elib.uraic.ru/handle/123456789/12421 административно-территориальное деление на 1 июля 1972 года] : [справочник] / Президиум Верхов. Совета Башк. АССР ; [сост. Н. Н. Кириллова, П. Ф. Максимов, М. Х. Мусин; отв. ред. Б. А. Абдрахманов]. — Изд. 6-е. — Уфа : Башкирское книжное издательство, 1973. — 386, [2] с. : табл. преим., карты. — Алф. указ.: с. 327—387. С. 44 {{ref-ru}} {{V|14|03|2021}} 
* Башкирская АССР : [http://elib.uraic.ru/handle/123456789/12423 административно-территориальное деление на 1 сентября 1981 года] : [справочник] / Президиум Верхов. Совета Башк. АССР ; [сост. Н. Н. Исаев, З. З. Харрасов, М. З. Шаймуратов; отв. ред. Ф. Ш. Хисматуллин]. — Уфа : Башкирское книжное издательство, 1981. — 382, [2] с. : табл. преим., карты. — Алф. указ.: с. 326—383. С. 51 {{ref-ru}} {{V|14|03|2021}} 
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. {{ref-ru}} {{V|14|03|2021}}      
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4 {{ref-ru}} {{V|14|03|2021}}

== Һылтанмалар ==
* [https://basharchive.ru/census/reviz/81618/ 1834 йылғы ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{БЭ|77221}}{{V|14|03|2021}}   
* {{ИСДБ|страница=55}}.
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}
<references/>

{{Ауырғазы районы ауылдары}}

[[Категория:Ауырғазы районы ауылдары]]
Иҫке Әпсәләм () — Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 433 кеше булған.
ОКАТО коды — 80205861001.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Талбазы): 21 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Дәүләкән): 51 км

 Тарихы 
Әпсәләм ауылы XIX быуат аҙағынан билдәле. Ошо быуаттың 70-се йылдарында башҡалар араһында ул юҡ. Ауылға Өршәк‑Мең улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә 1817 йылда керҙәшлек килешеүе буйынса хеҙмәтле татарҙар нигеҙ һала. Ауылдың исеме антропономик сығышлы. Тәүге төпләнеүсе Әбделсәләм Әҙелшин исеменән. 1902 йылда ул 148 йортҡа берләшкән 764 кешеһе менән ауыл булып күрһәтелгән. Былар — мишәрҙәр һәм типтәрҙәр. Совет власының тәүге йылдарында ауыл халҡы 1296 кешенән торған. Унда 226 йорт булған. Игенселек, малсылыҡ, сауҙа менән шөғөлләнгәндәр. 1906 йылда мәсет (19 быуат аҙағында уның эргәһендә мәктәп эшләгән), бакалея кибете, мөгәзәй булған. 30‑сы йылдарҙа Яңы Әпсәләм бүлендек ауылы (90‑сы йылдарға тиклем була) барлыҡҡа килгәндән һуң хәҙерге исемен ала.

 Хәҙерге осор 
1952 йылдың 1 июненә ҡарата Иҫке Әпсәләм ауылын Әбсәләм ауыл Советы етәкләй.
1969 йылдың 1 ғинуарына Әпсәләм ауыл Советы булмай, Иҫке Әпсәләм һәм Яңы Әпсәләм Солтанморат ауыл Советына индерелә. 1972 йылдың 1 июленә Иҫке Әпсәләм һәм уның бүлендек ауылы Яңы Әпсәләм Өршәк ауыл Советына инә. 1981 йылдың 1 сентябренә Иҫке Әпсәләм - Өршәк ауыл советы үҙәге.

2005 йылдың 20 июлендәге 211-з «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона тораҡ пункттарҙың ойошторолоуы, берләшеүе, бөтөрөлөүе һәм статусын үҙгәртеү, административ үҙәктәрҙе күсереү менән бәйле үҙгәрештәр индереү тураһында»ғы Законы ҡарар итә:
ст. 5. тораҡ тибын ауыл тип билдәләп, түбәндәге тораҡ пункттарҙың статусын үҙгәртергә:

1) Ауырғазы районында:

б) Өршәк ауыл Советы Иҫке Әпсәләм ауылының

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь43319923446,054,0
Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — татарҙар (92 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта .

 Урамдары 

Коммунистик урам  ()
Ленин урамы  () 
Баҫыу урамы  ()
Пушкин урамы  ()
Туҡаев урамы  ()
Чапаев урамы  ()
Энергетиктар урамы  ()Госсправка сайтында урам исемдәре. 

 Билдәле шәхестәре 
 Йосопов Муса Рахман улы (18.12.1896—3.08.1937), журналист, юғары мәктәп һәм сәнғәт эшмәкәре, партия органдары хеҙмәткәре. Рәсәйҙә Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. 1922—1925 йылдарҙа хәҙерге «Башҡортостан» һәм «Кызыл таң» гәзиттәре мөхәррире; 1925—1929 йылдарҙа мәғариф хеҙмәткәрҙәре һөнәри союзының Башҡортостан өлкә комитеты рәйесе, һөнәри союздарҙың өлкә советы рәйесе урынбаҫары; 1931—1932 йылдарҙа ВКП (б)-ның Башҡортостан, 1932—1933 йылдарҙа Татарстан өлкә комитеттарының матбуғат эштәре секторы мөдире; 1933—1935 йылдарҙа М. Н. Покровский исемендәге Ҡазан дәүләт педагогия институты директоры, 1935 йылдың октябренән хәҙерге Ғәлиәскәр Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры директоры. Сәйәси золом ҡорбаны.
 Рәхимов Рөстәм Хәлим улы (6.10.1937), хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. Стәрлетамаҡтағы «Каучук» йәмғиәтенең 1983—2000 йылдарҙағы директоры һәм генераль директоры (1992). Башҡортостан Республикаһының 2-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты (1999-2003). Башҡорт АССР-ының һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған химигы, Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры. Стәрлетамаҡ ҡалаһының почётлы гражданы (2016)Энциклопедия Урала — Рахимов Рустам Халимович .
 Сөләймәнов Солтанморат Миңлеғәли улы (15.02.1926—13.02.2007), ғалим-агроном. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1991), профессор (1991). Бөйөк Ватан һуғышында һәм 1945 йылғы совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. 1960 йылдан Үзбәкстандың Үҫемлектәр генетикаһы һәм эксперименталь биологияһы институтының ғилми хеҙмәткәре, 1973 йылдан өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1987 йылдан — төп ғилми хеҙмәткәрБашҡорт энциклопедияһы — Сөләймәнов Солтанморат Миңлеғәли улы .

 Ревизия материалдары 
 1834 йылғы ревизия материалдары

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное деление Башкирской АССР (на 1 июня 1952 г.). — Башкирское книжное издательство, Уфа, 1953. C. 276.  
 Башкирская АССР : административно-территориальное деление на 1 января 1969 года : [справочник / ред. А. И. Захаров]. — Изд. 5-е. — Уфа : Башкирское книжное издательство, 1969. — 429, [2] с. : табл. преим. — Алф. указ.: с. 348—430. С. 46.  
 Башкирская АССР : административно-территориальное деление на 1 июля 1972 года : [справочник] / Президиум Верхов. Совета Башк. АССР ; [сост. Н. Н. Кириллова, П. Ф. Максимов, М. Х. Мусин; отв. ред. Б. А. Абдрахманов]. — Изд. 6-е. — Уфа : Башкирское книжное издательство, 1973. — 386, [2] с. : табл. преим., карты. — Алф. указ.: с. 327—387. С. 44   
 Башкирская АССР : административно-территориальное деление на 1 сентября 1981 года : [справочник] / Президиум Верхов. Совета Башк. АССР ; [сост. Н. Н. Исаев, З. З. Харрасов, М. З. Шаймуратов; отв. ред. Ф. Ш. Хисматуллин]. — Уфа : Башкирское книжное издательство, 1981. — 382, [2] с. : табл. преим., карты. — Алф. указ.: с. 326—383. С. 51   
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.        
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4  

 Һылтанмалар 
 1834 йылғы ревизия материалдары
    
 .

Категория:Ауырғазы районы ауылдары