Күгиҙел
{{ТП-Рәсәй|Күгиҙел
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Күгиҙел
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 53 | lat_min = 5 | lat_sec = 26
  |lon_deg = 58 | lon_min = 17 | lon_sec = 13
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Баймаҡ районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 538
  |иҫәп алыу йылы       = 2009
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453666
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           =34751 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80206810007
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Күгиҙел''' ({{lang-ru|Кугидель}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Баймаҡ районы]]ндағы ауыл. [[2009]] йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 538 кеше<ref name='белешмә китабы'>[http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Башҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}</ref>.
Почта индексы — 453666, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80206810007.

== Исеменең килеп сығышы ==
Ауылға халыҡ һорауы буйынса яҡын тирәлә аҡҡан ''Күгиҙел'' йылғаһы ([[Һаҡмар (йылға)|Һаҡмар йылғаһы]]ның һул ҡушылдығы, ''күк'' һәм ''иҙел'' һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән<ref>[https://kitaptar.bashkort.org/storage/books/iVH0prU9PG1vCkam1CLGHljaQSY0QnUJVyc7ck9E.pdf Словарь топонимов Башкирской АССР. 79 бит]</ref>) исеме бирелгән<ref name="Баймакский край">{{китап |автор=Ред.составитель А. Багуманов |заглавие=Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание |место=Уфа |издательство=[[Китап (нәшриәт)|Башкирское книжное издательство]] |год=2002|страниц=332|ISBN=5-295-03157-8}}</ref>.

== Географик урыны ==
[[Суҡҡарағас]] тау йылғаһы буйында, [[Ирәндек]] һыртының битләүендә урынлашҡан<ref name="Баймакский край"></ref>.
* Район үҙәгенә тиклем ([[Баймаҡ (ҡала)|Баймаҡ]]): 75 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Билал]]): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Сибай]]): 98 км

== Тарихы ==
Тораҡ пункты [[1929 йыл]]да<ref name="Усманова">[Усманова М. Г. Имя отчей земли. Историко-лингвистическое исследование топонимов бассейна реки Сакмар. — Уфа: Китап, 1994, — 272 стр.. ISBN 5-295-01337-5]</ref> «Һәүәнәк ит совхозының» малсылыҡ фермаһы ойошторолоу сәбәпле барлыҡҡа килә. Тәүге осор ул «Һәүәнәк совхозының ферма ҡасабаһы» тип йөрөтөлгән. Һуңыраҡ ''Комсомол ауылы'' тип исемләнә башлаған, сөнки тәүге нигеҙ һалыусылар һәм төпләнеүселәр башлыса 1920—1930-сы йылдарҙағы комсомолдар һәм йәштәр була<ref name="Баймакский край"></ref>. Шулай уҡ ''1-се бүлексә'', ''Билал точкаһы'' исемдәре аҫтында билдәле<ref name="Усманова"></ref>.

1990-сы йылдарҙың аҙаҡтарында, халыҡтың теләген иҫәпкә алып, ауылдың исеме яҡында аҡҡан йылға исеменән ''Күгиҙел'' тип үҙгәртелә.

[[2007 йыл]]дың 10 сентябренә тиклем рәсми исеме '''Һәүәнәк совхозы фермаһы'''<ref>[http://lawrussia.ru/texts/legal_216/doc216a316x255.htm Правительство Российской Федерации. Постановление от 10 сентября 2007 г. N 572]</ref>.

== Бөгөнгө көнө ==
Ауылда балалар баҡсаһы, ауыл клубы, китапхана, [[мәсет]] бар<ref name="Баймакский край"></ref>. Мәктәп уҡыусылары [[Билал]] ауылы мәктәбендә уҡыйҙар, уларҙы автобус менән йөрөтәләр. Шулай уҡ Билал фельдшер-акушерлыҡ пункты ла Күгиҙел ауылы халҡын хеҙмәтләндерә<ref>[https://ye102.ru/articles/obschestvo/2019-02-25/olas-y-yep-arshy-ala-bilal-715656 Йәшлек. 25 ФЕВРАЛЬ 2019 Ҡолас йәйеп ҡаршы ала Билал… ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220701042628/https://ye102.ru/articles/obschestvo/2019-02-25/olas-y-yep-arshy-ala-bilal-715656 |date=2022-07-01 }}</ref>.

Билал ауылы мәҙәниәт йорто халыҡ араһында ҙур эш башҡара. Төрлө акциялар, байрамдар үткәрелә. «Осҡон» халыҡ бейеү ансамбле, «Ынйылар» фольклор ансамбле ойошторолған. Ҡатын-ҡыҙҙар советы эшләп килә.
Күгиҙел ағинәйҙәре (етәксеһе Сания Манапова) өсөн махсус бүлмә бүленгән, улар ғөрөф-ғәҙәттәрҙе, йолаларҙы тергеҙеү маҡсатында төрлө саралар үткәрә<ref>[https://hakmar.ru/articles/auyl-tormosho/2022-01-19/k-gi-eld-r-s-l-m-t-tormosh-ya-ly-2660770  Һаҡмар. 19 ғинуар 2022. Күгиҙелдәр — сәләмәт тормош яҡлы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220404105032/https://hakmar.ru/articles/auyl-tormosho/2022-01-19/k-gi-eld-r-s-l-m-t-tormosh-ya-ly-2660770 |date=2022-04-04 }}</ref>. Күгиҙел ауылы 2021 йылда Баймаҡ районы башҡорттары ҡоролтайы иғлан иткән «Сәләмәт ауыл» конкурсында ҡатнашты, уның сиктәрендә бик күп файҙалы саралар, байрамдар үткәрелде, шулар иҫәбендә ''ҡаҙ өмәһе''<ref>[https://apkrb.info/press-service/news-districts/kaz-omhe-utte Сайт министерства сельского хозяйства РБ. 21 ноябрь 2021. Ҡаҙ өмәһе үтте]</ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||92||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||459||||||||
|-
| 1999 йыл 12 ғинуар||571||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||411||218||193||53,0||47,0
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
Ауылда башлыса [[бөрйән]] ырыуы [[башҡорттар]]ы йәшәй. [[Ҡыпсаҡ]], [[тамъян]] ырыуына ҡарағандар ҙа бар. Аралар: тарамыштар, торналар, игәүҙәр, ҡара ҡурғаштар<ref name="Акмуллинская олимпиада">[https://distolimp.bspu.ru//template/guest/global/page.php?p=t_15_20 Ғүмәров З. И., 11-се класс. Фәнни етәксеһе: Ғүмәрова З. Ф. БАЙМАҠ РАЙОНЫ КҮГИҘЕЛ АУЫЛЫНЫҢ ТОПОНИМДАРЫ]</ref>

== Топонимдары ==
— Күгиҙел ауылы янында боронғо ҡала-ҡәлғә ‒ Ханҡала (Һаңғала) урынлышҡан;<ref>[https://ye102.ru/articles/2013-01-15/tyu-an-erem-altyn-bishek-525083 Йәшлек. 15 ҒИНУАР 2013. Айҙар МӘЖИТОВ. Тыуған ерем — алтын бишек] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220404104541/https://ye102.ru/articles/2013-01-15/tyu-an-erem-altyn-bishek-525083 |date=2022-04-04 }}</ref><br>
— Суҡҡарағас йылғаһы;<br>
— Күгиҙел йылғаһы;<br>
— Ҡыҙылъяр йылғаһы;<br>
— Мунсаҡ, Муллатау, Сейәлетау, Һанҡала, Йәрмәк, Һаҡтау, Аҡтүш, Сыбарат, Йәрмәт тауҙары; <br>
— Суҡҡарағас ташы, Ҡоҙғонташ, Тарыуҙыташ (Дарыуташ), Тағанташ ҡаялары;<br>
— Матурҡай шишмәһе;<br>
— Ғәйзән ҡотоғо;<br>
— Бабай һаҙы;<br>
— Вәлимә баҫҡан;<br>
— Ҡыҙыҡай түбәһе;<br>
— Моңдо ҡотоҡ;<br>
— Аҙнабикә ташы; Оһҡон ташы; <br>
— Фельдшер кисеүе, Оло кисеү, Батырхан кисеүе;<br>
— Ҡарағай һаҙ, Иштимер аҙашҡан урмандары;<br>
— Шаҙағай юлы, Мәмелә юлы, Сәкәнтау юлы;<br>
— Аҡҡуян буйы, Стан буйы, Матурҡай буйы, 33 (гектарына ҡарап ҡушылған), Ҡымыҙный, Ханҡала буйы, Вәлимә баҫҡан, Ханҡала аҫты, Мунсаҡ арты, 75 сабынлыҡ-бесәнлектәр;<br>
— Большевиктар соҡоро (зыярат);<br>
— Биреле һаҙ, Япар һаҙ<ref name="Акмуллинская олимпиада"></ref>.

== Урамдары ==
 {{Колонки}}
* Ирәндек урамы ({{lang-ru|Ирандык улица}})
* Йәштәр урамы ({{lang-ru| Молодежная улица}})
* Мунсаҡ урамы ({{lang-ru| Мунсак улица}})
* Суҡҡарағас урамы ({{lang-ru| Суккарагас улица}})
* Үҙәк урамы ({{lang-ru| Центральная улица}})
<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/006/000063.html Улицы]</ref>
{{Колонки|конец}}

=== Ауылдың билдәле шәхестәре ===
* Яныбаев Рәдиф — [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы|БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы]]<ref name="Баймакский край"></ref>
* Рәфис Сирусин — йырсы, «Юлдаш йыры» республика асыҡ конкурсы еңеүсеһе
* Алмас Сирусин — йырсы.

== Видеояҙмалар ==
— [https://vk.com/club91180908?z=video-91180908_171242124%2Fpl_-91180908_-2 Күгиҙел ауылы артистары башҡарыуында "Азамат"бейеүе]

— [https://vk.com/club91180908?z=video134116918_171135371%2Fpl_-91180908_-2 Баймаҡ районы Күгиҙел ауылынан 76 йәшлек Баһауитдинова Рәшиҙә Йәмлиха ҡыҙы]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* {{китап |автор=Ред.составитель А. Багуманов |заглавие=Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание |место=Уфа |издательство=[[Китап (нәшриәт)|Башкирское книжное издательство]] |год=2002|страниц=332|ISBN=5-295-03157-8}}
* Усманова М. Г. Имя отчей земли. Историко-лингвистическое исследование топонимов бассейна реки Сакмар. — Уфа: Китап, 1994, — 272 стр.. ISBN 5-295-01337-5
* [https://kitaptar.bashkort.org/storage/books/iVH0prU9PG1vCkam1CLGHljaQSY0QnUJVyc7ck9E.pdf Словарь топонимов Башкирской АССР]

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}
{{Баймаҡ районы ауылдары}}
[[Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы]]
[[Категория:1929 йылда нигеҙләнгән тораҡ пункттар]]
[[Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары]]
Күгиҙел () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 538 кешеБашҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы .
Почта индексы — 453666, ОКАТО коды — 80206810007.

 Исеменең килеп сығышы 
Ауылға халыҡ һорауы буйынса яҡын тирәлә аҡҡан Күгиҙел йылғаһы (Һаҡмар йылғаһының һул ҡушылдығы, күк һәм иҙел һүҙҙәренән барлыҡҡа килгәнСловарь топонимов Башкирской АССР. 79 бит) исеме бирелгән.

 Географик урыны 
Суҡҡарағас тау йылғаһы буйында, Ирәндек һыртының битләүендә урынлашҡан.
 Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 75 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Билал): 5 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 98 км

 Тарихы 
Тораҡ пункты 1929 йылда[Усманова М. Г. Имя отчей земли. Историко-лингвистическое исследование топонимов бассейна реки Сакмар. — Уфа: Китап, 1994, — 272 стр.. ISBN 5-295-01337-5] «Һәүәнәк ит совхозының» малсылыҡ фермаһы ойошторолоу сәбәпле барлыҡҡа килә. Тәүге осор ул «Һәүәнәк совхозының ферма ҡасабаһы» тип йөрөтөлгән. Һуңыраҡ Комсомол ауылы тип исемләнә башлаған, сөнки тәүге нигеҙ һалыусылар һәм төпләнеүселәр башлыса 1920—1930-сы йылдарҙағы комсомолдар һәм йәштәр була. Шулай уҡ 1-се бүлексә, Билал точкаһы исемдәре аҫтында билдәле.

1990-сы йылдарҙың аҙаҡтарында, халыҡтың теләген иҫәпкә алып, ауылдың исеме яҡында аҡҡан йылға исеменән Күгиҙел тип үҙгәртелә.

2007 йылдың 10 сентябренә тиклем рәсми исеме Һәүәнәк совхозы фермаһыПравительство Российской Федерации. Постановление от 10 сентября 2007 г. N 572.

 Бөгөнгө көнө 
Ауылда балалар баҡсаһы, ауыл клубы, китапхана, мәсет бар. Мәктәп уҡыусылары Билал ауылы мәктәбендә уҡыйҙар, уларҙы автобус менән йөрөтәләр. Шулай уҡ Билал фельдшер-акушерлыҡ пункты ла Күгиҙел ауылы халҡын хеҙмәтләндерәЙәшлек. 25 ФЕВРАЛЬ 2019 Ҡолас йәйеп ҡаршы ала Билал…  .

Билал ауылы мәҙәниәт йорто халыҡ араһында ҙур эш башҡара. Төрлө акциялар, байрамдар үткәрелә. «Осҡон» халыҡ бейеү ансамбле, «Ынйылар» фольклор ансамбле ойошторолған. Ҡатын-ҡыҙҙар советы эшләп килә.
Күгиҙел ағинәйҙәре (етәксеһе Сания Манапова) өсөн махсус бүлмә бүленгән, улар ғөрөф-ғәҙәттәрҙе, йолаларҙы тергеҙеү маҡсатында төрлө саралар үткәрә Һаҡмар. 19 ғинуар 2022. Күгиҙелдәр — сәләмәт тормош яҡлы . Күгиҙел ауылы 2021 йылда Баймаҡ районы башҡорттары ҡоролтайы иғлан иткән «Сәләмәт ауыл» конкурсында ҡатнашты, уның сиктәрендә бик күп файҙалы саралар, байрамдар үткәрелде, шулар иҫәбендә ҡаҙ өмәһеСайт министерства сельского хозяйства РБ. 21 ноябрь 2021. Ҡаҙ өмәһе үтте.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар92 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар459 1999 йыл 12 ғинуар571 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь41121819353,047,0

Ауылда башлыса бөрйән ырыуы башҡорттары йәшәй. Ҡыпсаҡ, тамъян ырыуына ҡарағандар ҙа бар. Аралар: тарамыштар, торналар, игәүҙәр, ҡара ҡурғаштарҒүмәров З. И., 11-се класс. Фәнни етәксеһе: Ғүмәрова З. Ф. БАЙМАҠ РАЙОНЫ КҮГИҘЕЛ АУЫЛЫНЫҢ ТОПОНИМДАРЫ

 Топонимдары 
— Күгиҙел ауылы янында боронғо ҡала-ҡәлғә ‒ Ханҡала (Һаңғала) урынлышҡан;Йәшлек. 15 ҒИНУАР 2013. Айҙар МӘЖИТОВ. Тыуған ерем — алтын бишек 
— Суҡҡарағас йылғаһы;
— Күгиҙел йылғаһы;
— Ҡыҙылъяр йылғаһы;
— Мунсаҡ, Муллатау, Сейәлетау, Һанҡала, Йәрмәк, Һаҡтау, Аҡтүш, Сыбарат, Йәрмәт тауҙары; 
— Суҡҡарағас ташы, Ҡоҙғонташ, Тарыуҙыташ (Дарыуташ), Тағанташ ҡаялары;
— Матурҡай шишмәһе;
— Ғәйзән ҡотоғо;
— Бабай һаҙы;
— Вәлимә баҫҡан;
— Ҡыҙыҡай түбәһе;
— Моңдо ҡотоҡ;
— Аҙнабикә ташы; Оһҡон ташы; 
— Фельдшер кисеүе, Оло кисеү, Батырхан кисеүе;
— Ҡарағай һаҙ, Иштимер аҙашҡан урмандары;
— Шаҙағай юлы, Мәмелә юлы, Сәкәнтау юлы;
— Аҡҡуян буйы, Стан буйы, Матурҡай буйы, 33 (гектарына ҡарап ҡушылған), Ҡымыҙный, Ханҡала буйы, Вәлимә баҫҡан, Ханҡала аҫты, Мунсаҡ арты, 75 сабынлыҡ-бесәнлектәр;
— Большевиктар соҡоро (зыярат);
— Биреле һаҙ, Япар һаҙ.

 Урамдары 
 
 Ирәндек урамы ()
 Йәштәр урамы ()
 Мунсаҡ урамы ()
 Суҡҡарағас урамы ()
 Үҙәк урамы ()
Улицы

 Ауылдың билдәле шәхестәре 
 Яныбаев Рәдиф — БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы
 Рәфис Сирусин — йырсы, «Юлдаш йыры» республика асыҡ конкурсы еңеүсеһе
 Алмас Сирусин — йырсы.

 Видеояҙмалар 
— Күгиҙел ауылы артистары башҡарыуында "Азамат"бейеүе

— Баймаҡ районы Күгиҙел ауылынан 76 йәшлек Баһауитдинова Рәшиҙә Йәмлиха ҡыҙы

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 
 Усманова М. Г. Имя отчей земли. Историко-лингвистическое исследование топонимов бассейна реки Сакмар. — Уфа: Китап, 1994, — 272 стр.. ISBN 5-295-01337-5
 Словарь топонимов Башкирской АССР

Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы
Категория:1929 йылда нигеҙләнгән тораҡ пункттар
Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары