Азатлыҡ радиоһы
[[Рәсем:RFERL primary brandmark.svg|260px|right|thumb|Азатлыҡ радиоһының логотибы]]
 
'''Азатлыҡ радиоhы''' ''(тулы исеме: {{lang-en|Radio Free Europe/Radio Liberty}} «Азат Европа/Азатлыҡ радиоhы»)'' — элекке [[СССР|Советтар Союзы]], Көнсығыш [[Европа]] һәм [[Яҡын Көнсығыш]] илдәренең телдәрендә хәбәр иткән радио. Ошо илдәрҙең халыҡтарына ирекле мәғлүмәт еткереү өсөн ойошторолған тип һанала. [[Америка Ҡушма Штаттары]]ның Конгресы тарафынан финанслана. Тапшырыуҙарын [[Чехия]]ның баш ҡалаһы [[Прага]]нан алып бара.

== Тарихы ==

[[1953]] йылда Америка Ҡушма Штаттары тарафынан «'''Азат итеү радиоhы'''» ойошторола; ул Советтар Союзының бар 15 милли республикаhының телдәрендә, шул иҫәптән [[татар теле|татарса]] һәм [[башҡорт теле|башҡортса]] һөйләй башлай. Уның төп маҡсаты «Ватанды коммунистар диктатураhынан азат итеү» һәм «[[большевиктар]]ға ҡаршы көрәш алып барыу» тип ҡуйыла. Радионы АҠШ-ның Үҙәк Разведка Идараhы (ЦРУ) етәкләй hәм финанслай. Азатлыҡ радиоhы [[Көнбайыш Германия]]ның [[Мюнхен]] ҡалаһындағы студиянан һөйләй; тапшырғысы [[Лампертхайм]] ҡалаhында урынлаша.

[[1955]] йылда Советтар Союзында был радионың тапшырыуҙарын һүндереү өсөн махсус тапшырғыстар селтәре ойошторола һәм киңәйтелә бара.

[[1959]] йылда уға «Азатлыҡ радиоhы» тигән яңы исем бирелә.

[[1976]] йылда «'''Азат Европа радиоhы'''» менән берләшә. «Азат Европа радиоhы» оҡшаш идеологик маҡсаттар менән ойошторолған була hәм бығаса Көнсығыш Европаның социалистик илдәренә тапшырыуҙар алып бара.

[[1991]] йылда [[Рәсәй]]ҙең беренсе Президенты [[Борис Ельцин]] Азатлыҡ радиоhына тапшырыуҙарын Рәсәйҙә алып барырға рәсми рәүештә рөхсәт итә.

[[1995]]- йылда Азатлыҡ радиоhы Чехияның башҡалаhы Прагаға күсә.

== Радионың татар-башҡорт хеҙмәте ==

Азатлыҡ радиоhының татар һәм башҡорт телдәрендә һөйләгән хеҙмәте бар — уның тапшырыуҙары [[1953]]-сө йылдан эфирға сығып килә. Бөгөн радионың был хеҙмәте көнөнә бер сәғәтлек программа әҙерләй, ул эфирға тәүлегенә бер нисә тапҡыр ҡат-ҡат тапшырыла. Радионы ҡыҫҡа тулҡындарҙа һәм [[Интернет]] аша тыңлап була.

Азатлыҡ радиоhының [[Башҡортостан]]да үҙ хәбәр үҙәге юҡ; ультра-ҡыҫҡа тулҡындарҙа тапшырғыстары ла юҡ. [[Өфө]]ләге ике-өс штаттан тыш корреспонденты хәбәрҙәрен телефон аша ебәреп тора.

== Тәнҡит ==
Азатлыҡ радиоһының «татар-башҡорт» хеҙмәте ошолай аталһа ла, дөйөм эфир ваҡытының төп өлөшөн [[татар теле]]ндә һөйләй. Аҙнаһына башҡорт телендә һөйләгән ваҡыты ни бары биш-ун минут ҡына тәшкил итә.

Үҙен-үҙе «объектив рәүештә» хәбәр итә тип әйтә килһә лә, Башҡортостан, башҡорт халҡы һәм теленә ҡағылған күпселек хәбәрҙәрен бер яҡлы һәм тар күҙлектән бирә. Мәҫәлән, бер айырым алынған тапшырыуында ғына: «Башкорттарҙың милләт булып ойошоуҙары Башҡортостан республикаһы төҙөлгәс генә башланған», «[[Салауат Юлаев]]тың яҙмалары татарса яҙылған», «башҡорт теле — ул татар теле», «татарҙан килеп сыҡҡан башҡорт»<ref>http://www.azatliq.org/content/article/2052987.html ''Милләт кайчан өлгерә?''. Азатлыҡ радиоhының сайтында тапшырыуҙың яҙмаhы. 25 май [[2010]]</ref> тигән фекер-фараз ишетеп була. Радионың татар-башҡорт хеҙмәтенең Интернеттағы сайтының форумында ла милләтсел һүҙҙәр йыш ҡына яңғырай; фекерләшкән ҡатнашыусылары араhында башҡортса яҙғандары бик һирәк күренә<ref>http://www.azatliq.org/archive/bashkortostan/latest/572/572.html Мәҫәлән, сайтының «Башҡортостан» тигән битен ҡара.</ref>.

== Тапшырыу телдәре ==
* [[авар теле|авар]]
* [[албан теле|албан]]
* [[әзербайжан теле|әзербайжан]]
* [[әрмән теле|әрмән]]
* [[башҡорт теле|башҡорт]]
* [[белорус теле|белорус]]
* [[грузин теле|грузин]]
* [[ғәрәп теле|ғәрәп]]
* [[дари теле|дари]]
* [[ҡаҙаҡ теле|ҡаҙаҡ]]
* [[ҡырғыҙ теле|ҡырғыҙ]]
* [[ҡырым татар теле|ҡырым татар]]
* [[македон теле|македон]]
* [[пушту теле|пушту]]
* [[румын теле|румын]]
* [[серб-хорват теле|серб-хорват]]
* [[татар теле|татар]]
* [[тажик теле|тажик]]
* [[төрөкмән теле|төрөкмән]]
* [[украин теле|украин]]
* [[урыҫ теле|урыҫ]]
* [[үзбәк теле|үзбәк]]
* [[фарсы теле|фарсы]]
* [[чечен теле|чечен]]
* [[черкес теле|черкес]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==

* [http://www.azatliq.org/ Азатлыҡ радиоhының татар-башҡорт хеҙмәте]
* [http://www.rferl.org/ Азатлыҡ радиоhы, инглиз телендә баш бите]

[[Категория:Алфавит буйынса радиостанциялар]]
[[Категория:Халыҡ-ара радиостанциялар]]
[[Категория:Азатлыҡ радиоһы]]
[[Категория:Рус телендәге радиостанциялар]]
[[Категория:Инглиз телендәге радиостанциялар]]
[[Категория:Белорус телендәге радиостанциялар]]
[[Категория:Украин телендә радиостанциялар]]
[[Категория:Татар телендәге радиостанциялар]]
[[Категория:АҠШ-тың пропаганда ойошмалары]]
Азатлыҡ радиоhы (тулы исеме:  «Азат Европа/Азатлыҡ радиоhы») — элекке Советтар Союзы, Көнсығыш Европа һәм Яҡын Көнсығыш илдәренең телдәрендә хәбәр иткән радио. Ошо илдәрҙең халыҡтарына ирекле мәғлүмәт еткереү өсөн ойошторолған тип һанала. Америка Ҡушма Штаттарының Конгресы тарафынан финанслана. Тапшырыуҙарын Чехияның баш ҡалаһы Праганан алып бара.

 Тарихы 

1953 йылда Америка Ҡушма Штаттары тарафынан «Азат итеү радиоhы» ойошторола; ул Советтар Союзының бар 15 милли республикаhының телдәрендә, шул иҫәптән татарса һәм башҡортса һөйләй башлай. Уның төп маҡсаты «Ватанды коммунистар диктатураhынан азат итеү» һәм «большевиктарға ҡаршы көрәш алып барыу» тип ҡуйыла. Радионы АҠШ-ның Үҙәк Разведка Идараhы (ЦРУ) етәкләй hәм финанслай. Азатлыҡ радиоhы Көнбайыш Германияның Мюнхен ҡалаһындағы студиянан һөйләй; тапшырғысы Лампертхайм ҡалаhында урынлаша.

1955 йылда Советтар Союзында был радионың тапшырыуҙарын һүндереү өсөн махсус тапшырғыстар селтәре ойошторола һәм киңәйтелә бара.

1959 йылда уға «Азатлыҡ радиоhы» тигән яңы исем бирелә.

1976 йылда «Азат Европа радиоhы» менән берләшә. «Азат Европа радиоhы» оҡшаш идеологик маҡсаттар менән ойошторолған була hәм бығаса Көнсығыш Европаның социалистик илдәренә тапшырыуҙар алып бара.

1991 йылда Рәсәйҙең беренсе Президенты Борис Ельцин Азатлыҡ радиоhына тапшырыуҙарын Рәсәйҙә алып барырға рәсми рәүештә рөхсәт итә.

1995- йылда Азатлыҡ радиоhы Чехияның башҡалаhы Прагаға күсә.

 Радионың татар-башҡорт хеҙмәте 

Азатлыҡ радиоhының татар һәм башҡорт телдәрендә һөйләгән хеҙмәте бар — уның тапшырыуҙары 1953-сө йылдан эфирға сығып килә. Бөгөн радионың был хеҙмәте көнөнә бер сәғәтлек программа әҙерләй, ул эфирға тәүлегенә бер нисә тапҡыр ҡат-ҡат тапшырыла. Радионы ҡыҫҡа тулҡындарҙа һәм Интернет аша тыңлап була.

Азатлыҡ радиоhының Башҡортостанда үҙ хәбәр үҙәге юҡ; ультра-ҡыҫҡа тулҡындарҙа тапшырғыстары ла юҡ. Өфөләге ике-өс штаттан тыш корреспонденты хәбәрҙәрен телефон аша ебәреп тора.

 Тәнҡит 
Азатлыҡ радиоһының «татар-башҡорт» хеҙмәте ошолай аталһа ла, дөйөм эфир ваҡытының төп өлөшөн татар телендә һөйләй. Аҙнаһына башҡорт телендә һөйләгән ваҡыты ни бары биш-ун минут ҡына тәшкил итә.

Үҙен-үҙе «объектив рәүештә» хәбәр итә тип әйтә килһә лә, Башҡортостан, башҡорт халҡы һәм теленә ҡағылған күпселек хәбәрҙәрен бер яҡлы һәм тар күҙлектән бирә. Мәҫәлән, бер айырым алынған тапшырыуында ғына: «Башкорттарҙың милләт булып ойошоуҙары Башҡортостан республикаһы төҙөлгәс генә башланған», «Салауат Юлаевтың яҙмалары татарса яҙылған», «башҡорт теле — ул татар теле», «татарҙан килеп сыҡҡан башҡорт»http://www.azatliq.org/content/article/2052987.html Милләт кайчан өлгерә?. Азатлыҡ радиоhының сайтында тапшырыуҙың яҙмаhы. 25 май 2010 тигән фекер-фараз ишетеп була. Радионың татар-башҡорт хеҙмәтенең Интернеттағы сайтының форумында ла милләтсел һүҙҙәр йыш ҡына яңғырай; фекерләшкән ҡатнашыусылары араhында башҡортса яҙғандары бик һирәк күренәhttp://www.azatliq.org/archive/bashkortostan/latest/572/572.html Мәҫәлән, сайтының «Башҡортостан» тигән битен ҡара..

 Тапшырыу телдәре 
 авар
 албан
 әзербайжан
 әрмән
 башҡорт
 белорус
 грузин
 ғәрәп
 дари
 ҡаҙаҡ
 ҡырғыҙ
 ҡырым татар
 македон
 пушту
 румын
 серб-хорват
 татар
 тажик
 төрөкмән
 украин
 урыҫ
 үзбәк
 фарсы
 чечен
 черкес

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

 Азатлыҡ радиоhының татар-башҡорт хеҙмәте
 Азатлыҡ радиоhы, инглиз телендә баш бите

Категория:Алфавит буйынса радиостанциялар
Категория:Халыҡ-ара радиостанциялар
Категория:Азатлыҡ радиоһы
Категория:Рус телендәге радиостанциялар
Категория:Инглиз телендәге радиостанциялар
Категория:Белорус телендәге радиостанциялар
Категория:Украин телендә радиостанциялар
Категория:Татар телендәге радиостанциялар
Категория:АҠШ-тың пропаганда ойошмалары