Ғүмәр (Ишембай районы)
{{Башҡа мәғәнәләре|Ғүмәр}} 
{{ТП-Рәсәй|Ғүмәр
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Ғүмәр
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 53 | lat_min = 33 | lat_sec = 46
  |lon_deg = 56 | lon_min = 33 | lon_sec = 39
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Ишембай районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл Советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = Петровск ауыл советы (Ишембай районы)
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 379
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453231
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           = 34794 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80231855011
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}


'''Ғүмәр''' ({{lang-ru|Гумерово}}), Бүжәтау — [[Башҡортостан]]дың [[Ишембай районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 379 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. [[Петровск ауыл советы (Ишембай районы)|Петровск ауыл Советы]] составына инә. Төп халҡы- башҡорттар.
Почта индексы — 453231, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80231855011.

== Тарихы ==
[[File:Ландшафт возле д.Гумерово.jpg|thumb|Ғүмәр ауылының эргә-тирәһе|уң яҡтан]]
Ғүмәр (Бүзя) ауылында V ревизия буйынса 74 кеше йәшәгән 11 йорттан тора. 1816 йылда 11 йортта 87 ир-егетте күрһәтә. 1834 йылда — 23 ихатала 149 кеше йәшәй. 1850 йылдағы IX ревизияла 26 йортта 257 кеше йәшәй. 1920 йылға Ғүмәр ауылында халыҡ һаны 658 кешегә етә. 135 йорт булған. Беренсе күскенсе Ғүмәр Ҡармышев — абруйлы аҫаба, 1777 йылда ер алыш-бирешендә ҡатнашыусы, уның 80 йәшлек улы Аллағуат уҙған быуат уртаһында тере була (уның балалары: Ғәли, Абдулла, Исхаҡ, Ибраһим, Хызыр, Яхья, Дауыт).  Ауылда [[1812 йылғы Ватан һуғышы]] ветераны Яҡуп Бикмөхәмәтов йәшәй, 12-се полк һалдаты, ике миҙал менән бүләкләнгән. 1839 йылда 26 йортта 231 ат һәм 228 һыйыр иҫәпләнә, унда 139 кеше йәшәй. Улар 200 бот көҙгө һәм 1040 бот яҙғы иген сәскәндәр.  XIX быуат аҙағында халыҡтың бүлемдәре өс участкала була. 12-15 йылдан һуң ауылда бүлемдәрҙе рәүиз йән башы буйынса бүлеү тормошҡа ашырыла. Халыҡҡа туғын бөгөү, ағас көрәктәр һәм ялғаштар эшләү ҙур ярҙам була. Улар күрше алпауыт Пашковта һалабаш һалыуҙа эшләйҙәр, уны ҡабыҡтан һыҙырып алып ебетеү өсөн 4-5 тин алалар; 100 дана ҡабыҡтан һалабаш һыҙырыу 40 тин тора<ref>{{ИСДБ|страница=126}}</ref>.

== Ауылдың бөгөнгөһө ==
Ауылда китапхана, клуб, балалар баҡсаһы бар.  Мәктәп юҡ. Башланғыс мәктәп 2015 йылда ябылған. Балалар күрше Васильевка ауылына, Ишембай ҡалаһына йөрөп уҡый<ref>{{БЭ2013|83382}}</ref>.
 
== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||658||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||705||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||771||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||421||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||369||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||379||185||194||48,8||51,2
|-   
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса күпселек халыҡ  [[башҡорттар]] (100 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>. 

== Географик урыны ==
[[Егән]] йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылдан 5 километр алыҫлыҡта [[Ғүмәр горизонты]] стратотибы урынлашҡан.

Алыҫлығы:<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref>
* Район үҙәгенә тиклем ([[Ишембай]]): 49 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Васильевка (Ишембай районы)|Васильевка]]): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Стәрлетамаҡ ]]): 50 км.

== Урамдары ==
Урам исеме<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/026/000018.html «Налог Белешмәһе» системаһында Ғүмәр (Ишембай районы) ауылы]</ref>:
{{Колонки|2}}
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|улица Школьная}})
* Үҙәк урам ({{lang-ru|улица Центральная}})
* Совет урамы ({{lang-ru|улица Советская}})
* Түбәнге урамы ({{lang-ru|улица Нижняя}})
* Бәләкәй урам ({{lang-ru|улица Малая}})
* Баҡса урамы ({{lang-ru|улица Садовая}})
* Тыныслыҡ урамы ({{lang-ru|улица Мира}})
{{Колонки|конец}}

== Күренекле шәхестәр ==
* [[Ишмырҙин Әүхәҙи Ғәләүетдин улы]] (1890—1923) — башҡорт милли хәрәкәтендә ҡатнашыусы, штабс-капитан, халыҡ комиссары урынбаҫары, Башҡорт республикаһының хәрби эштәр буйынса халыҡ комиссары вазифаһын башҡарыусы (1919);
* [[Ишмырҙин Сөләймән Ғәләүетдин улы]] (1893—1937) — башҡорт милли хәрәкәтендә ҡатнашыусы, Айырым Башҡорт бригадаһы командиры (июнь 1919 й.), Башҡортостан Республикаһының аҙыҡ-түлек буйынса халыҡ комиссары (1920—1921);
* [[Әхмәҙиев Вафа Исхаҡ улы]] (5.08.1937—20.10.1983) — башҡорт шағиры, әҙәбиәт белгесе. Филология фәндәре кандидаты (1970). [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы (1976);
* [[Ниғмәтуллин Рауил Хөрмәт улы]] (1941—2005) — шағир, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1991), Башҡорт дәүләт педагогия университеты (1990—2004) уҡытыусыһы;
* [[Әхмәҙиев Фәрит Вафа улы]] (1967) — яҙыусы, философия фәндәре кандидаты, «Ватандаш» журналының баш мөхәррире (2000—2011), «Китап» нәшриәте директоры урынбаҫары;
* [[Кәримов Салауат Ғайса улы]] (1960) — яҙыусы, Башҡортостан Республикаһы атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2014), «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналының баш мөхәррире;
* [[Әхмәҙиева Гөлназ Ғафир ҡыҙы]] ([[6 апрель]] [[1960]]) — педагог. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2000),Ишембай ҡалаһының  Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт республика гимназия-интернаты , Өфө ҡалаһының М.Кәрим исемендәге 152-се Башҡорт гимназияһы директоры  .
* [[Хәйбуллина Лилиә Салауат ҡыҙы]] ([[18 апрель]] [[1974 йыл]] — [[6 май]] [[2007 йыл]]) — ғалим-ботаник ([[Альгология|альголог]]), юғары мәктәп уҡытыусыһы. Биология фәндәре кандидаты, доцент. Альгологик синтаксономия һәм, беренсе сиратта, тупраҡты альгоценоз классификациялау мәсьәләләре менән шөғөлләнә. «Альгология», «Экология», «Почвоведение» журналдарында баҫтырылған 40-тан ашыу фәнни мәҡәләләр авторы.

== Ауылдың ер-һыу атамалары ==
* [[Эйәрлетау]] — Ишембай районының Ғүмәр ауылы янындағы тау<ref>Словарь топонимов Республики Башҡортостан. Өфө. 2002.- 5000 экз. стр. 228</ref>. «Эйәр» һүҙенә -ле аффиксы һәм «тау» һүҙен бергә ҡушып яһалған топоним. «Эйәргә оҡшаш тау» тигәнде аңлата.
* [[Эйәртау]] — [[Башҡортостан]]дың [[Ишембай районы]]нда, [[Ғүмәр (Ишембай районы)|Ғүмәр]], [[Егән (Ишембай районы)|Егән]], [[Подгорный (Ишембай районы)|Подгорный]], [[Алмалы (Ишембай районы)|Алмалы]] ауылдары янында урынлашҡан, тау. Тау түбәһе урманла, итәге болонло.
[[Рәсем: Дорога по склону горы.jpg|300px|left|thumb|Эйәртау битендәге юл]].
* [[Бүжә тауы]]''' (рус.'''Бужа''', картала — '''Бузя''') — [[Рәсәй Федерацияһы]]ның [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Ишембай районы]]ндағы тау. Ғүмәр тарлауығында урынлашҡан. Тау итәгендә- [[Ғүмәр (Ишембай районы)|Ғүмәр]] ауылы (тарихи, шулай уҡ урындағы атамаһы ''Бүжә''). Башҡортса «бүжә»- «сусаҡ» (гора-сопка). Киң йәмәғәтселеккә 2012 йылдың башынан, Ғүмәр эзбиз ятҡылығында тау эштәре башланғандан һуң билдәле була.

== Ауыл ваҡытлы матбуғатта ==
* Ишембай районының Ғүмәр ауылы халҡы өсөн яңы эш урындары булдырыласаҡ — «[[Башинформ]]» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 13 ноябрь.<ref>[http://www.bashinform.ru/bash/784340/ «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 13 ноябрь]</ref> 

== Сығанаҡтар ==

== Һылтанмалар ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978–5–295–04683–4{{ref-ru}}
* {{БЭ2013|83382}}
* {{ИСДБ|страница=126}}
== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Ишембай районы ауылдары}}

[[Категория:Ишембай районы ауылдары]]
Ғүмәр (), Бүжәтау — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 379 кеше. Петровск ауыл Советы составына инә. Төп халҡы- башҡорттар.
Почта индексы — 453231, ОКАТО коды — 80231855011.

 Тарихы 
thumb|Ғүмәр ауылының эргә-тирәһе|уң яҡтан
Ғүмәр (Бүзя) ауылында V ревизия буйынса 74 кеше йәшәгән 11 йорттан тора. 1816 йылда 11 йортта 87 ир-егетте күрһәтә. 1834 йылда — 23 ихатала 149 кеше йәшәй. 1850 йылдағы IX ревизияла 26 йортта 257 кеше йәшәй. 1920 йылға Ғүмәр ауылында халыҡ һаны 658 кешегә етә. 135 йорт булған. Беренсе күскенсе Ғүмәр Ҡармышев — абруйлы аҫаба, 1777 йылда ер алыш-бирешендә ҡатнашыусы, уның 80 йәшлек улы Аллағуат уҙған быуат уртаһында тере була (уның балалары: Ғәли, Абдулла, Исхаҡ, Ибраһим, Хызыр, Яхья, Дауыт).  Ауылда 1812 йылғы Ватан һуғышы ветераны Яҡуп Бикмөхәмәтов йәшәй, 12-се полк һалдаты, ике миҙал менән бүләкләнгән. 1839 йылда 26 йортта 231 ат һәм 228 һыйыр иҫәпләнә, унда 139 кеше йәшәй. Улар 200 бот көҙгө һәм 1040 бот яҙғы иген сәскәндәр.  XIX быуат аҙағында халыҡтың бүлемдәре өс участкала була. 12-15 йылдан һуң ауылда бүлемдәрҙе рәүиз йән башы буйынса бүлеү тормошҡа ашырыла. Халыҡҡа туғын бөгөү, ағас көрәктәр һәм ялғаштар эшләү ҙур ярҙам була. Улар күрше алпауыт Пашковта һалабаш һалыуҙа эшләйҙәр, уны ҡабыҡтан һыҙырып алып ебетеү өсөн 4-5 тин алалар; 100 дана ҡабыҡтан һалабаш һыҙырыу 40 тин тора.

 Ауылдың бөгөнгөһө 
Ауылда китапхана, клуб, балалар баҡсаһы бар.  Мәктәп юҡ. Башланғыс мәктәп 2015 йылда ябылған. Балалар күрше Васильевка ауылына, Ишембай ҡалаһына йөрөп уҡый.
 
 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август658 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар705 1959 йыл 15 ғинуар771 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар421 2002 йыл 9 октябрь369 2010 йыл 14 октябрь37918519448,851,2

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса күпселек халыҡ  башҡорттар (100 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта . 

 Географик урыны 
Егән йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылдан 5 километр алыҫлыҡта Ғүмәр горизонты стратотибы урынлашҡан.

Алыҫлығы:
 Район үҙәгенә тиклем (Ишембай): 49 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Васильевка): 10 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ ): 50 км.

 Урамдары 
Урам исеме«Налог Белешмәһе» системаһында Ғүмәр (Ишембай районы) ауылы:

 Мәктәп урамы ()
 Үҙәк урам ()
 Совет урамы ()
 Түбәнге урамы ()
 Бәләкәй урам ()
 Баҡса урамы ()
 Тыныслыҡ урамы ()

 Күренекле шәхестәр 
 Ишмырҙин Әүхәҙи Ғәләүетдин улы (1890—1923) — башҡорт милли хәрәкәтендә ҡатнашыусы, штабс-капитан, халыҡ комиссары урынбаҫары, Башҡорт республикаһының хәрби эштәр буйынса халыҡ комиссары вазифаһын башҡарыусы (1919);
 Ишмырҙин Сөләймән Ғәләүетдин улы (1893—1937) — башҡорт милли хәрәкәтендә ҡатнашыусы, Айырым Башҡорт бригадаһы командиры (июнь 1919 й.), Башҡортостан Республикаһының аҙыҡ-түлек буйынса халыҡ комиссары (1920—1921);
 Әхмәҙиев Вафа Исхаҡ улы (5.08.1937—20.10.1983) — башҡорт шағиры, әҙәбиәт белгесе. Филология фәндәре кандидаты (1970). СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы (1976);
 Ниғмәтуллин Рауил Хөрмәт улы (1941—2005) — шағир, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1991), Башҡорт дәүләт педагогия университеты (1990—2004) уҡытыусыһы;
 Әхмәҙиев Фәрит Вафа улы (1967) — яҙыусы, философия фәндәре кандидаты, «Ватандаш» журналының баш мөхәррире (2000—2011), «Китап» нәшриәте директоры урынбаҫары;
 Кәримов Салауат Ғайса улы (1960) — яҙыусы, Башҡортостан Республикаһы атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2014), «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналының баш мөхәррире;
 Әхмәҙиева Гөлназ Ғафир ҡыҙы (6 апрель 1960) — педагог. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2000),Ишембай ҡалаһының  Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт республика гимназия-интернаты , Өфө ҡалаһының М.Кәрим исемендәге 152-се Башҡорт гимназияһы директоры  .
 Хәйбуллина Лилиә Салауат ҡыҙы (18 апрель 1974 йыл — 6 май 2007 йыл) — ғалим-ботаник (альголог), юғары мәктәп уҡытыусыһы. Биология фәндәре кандидаты, доцент. Альгологик синтаксономия һәм, беренсе сиратта, тупраҡты альгоценоз классификациялау мәсьәләләре менән шөғөлләнә. «Альгология», «Экология», «Почвоведение» журналдарында баҫтырылған 40-тан ашыу фәнни мәҡәләләр авторы.

 Ауылдың ер-һыу атамалары 
 Эйәрлетау — Ишембай районының Ғүмәр ауылы янындағы тауСловарь топонимов Республики Башҡортостан. Өфө. 2002.- 5000 экз. стр. 228. «Эйәр» һүҙенә -ле аффиксы һәм «тау» һүҙен бергә ҡушып яһалған топоним. «Эйәргә оҡшаш тау» тигәнде аңлата.
 Эйәртау — Башҡортостандың Ишембай районында, Ғүмәр, Егән, Подгорный, Алмалы ауылдары янында урынлашҡан, тау. Тау түбәһе урманла, итәге болонло.
300px|left|thumb|Эйәртау битендәге юл.
 Бүжә тауы (рус.Бужа, картала — Бузя') — Рәсәй Федерацияһының Башҡортостан Республикаһы Ишембай районындағы тау. Ғүмәр тарлауығында урынлашҡан. Тау итәгендә- Ғүмәр ауылы (тарихи, шулай уҡ урындағы атамаһы Бүжә''). Башҡортса «бүжә»- «сусаҡ» (гора-сопка). Киң йәмәғәтселеккә 2012 йылдың башынан, Ғүмәр эзбиз ятҡылығында тау эштәре башланғандан һуң билдәле була.

 Ауыл ваҡытлы матбуғатта 
 Ишембай районының Ғүмәр ауылы халҡы өсөн яңы эш урындары булдырыласаҡ — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 13 ноябрь.«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 13 ноябрь 

 Сығанаҡтар 

 Һылтанмалар 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978–5–295–04683–4
 
 
 Иҫкәрмәләр 

Категория:Ишембай районы ауылдары