31 март
{{Ук}}
'''31 март''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 90-сы ([[кәбисә йыл]]ында 91-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 275 көн ҡала.
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-03-01}}
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || 
== {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == 
;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара 
* {{Ер}} [[Ер]]: Электрон мәғлүмәттең {{comment|Резерв күсермәһе|Резервное копирование}} көнө.
** Бунзендың газ горилкаһы көнө.
** «Яратмаған эшеңде ташла» көнө.
** Төрлө төҫтәге [[күҙ]]ҙәр көнө.
** Декольте көнө.
;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли 
* {{Флагификация|АҠШ}}: [[Әфлисун]] һәм [[лимон]] көнө.
** [[Картуф]] бүлбеһе көнө.
** Төҫлө аҡбур көнө.
* {{Флагификация|Гибралтар}}: Әсә көнө.
* {{Флагификация|Мальта}}: Азатлыҡ көнө.
* {{Флагификация|Франция}}: [[Эйфель башняһы]] көнө.
;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри
* {{Флагификация|АҠШ}}: Анестезиологтар көнө. 
** Ауыл хужалығы хеҙмәткәрҙәре көнө.
* {{Флагификация|Төркмәнстан}}: [[Химия|Химия сәнәғәте]] хеҙмәткәрҙәре көнө.
}}</onlyinclude> 
== {{Ваҡиғалар}} ==
[[Файл:Башкиры во Франции в 1814 году.jpg|thumb|right|170px|''Виллевальде Б. П.'' «Башҡорттар 1814 йылда Францияла».]]
* [[1814]]: Төнгө сәғәт икелә Лавиле ауылында [[Наполеон I|Наполеон]]дың капитуляцияһы тураһындағы документҡа ҡул ҡуйыла. Император [[Александр I]] етәкселегендәге [[Рәсәй империяһы|урыҫ ғәскәрҙәре]] ҙур тантана менән [[Франция]]ның баш ҡалаһына инә. 
* [[1814]]: Рәсәй империяһы ғәскәрҙәре составында [[Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтары|1-се, 2-се, 5-се, 8-се, 9-сы, 12-се, 13-сө, 14-се, 15-се һәм 19-сы башҡорт полктары ла]] тантаналы рәүештә [[Париж]]ға инә.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1889]]: Эйфель башняһы] рәсми асыу көнө. Конструктор Гюстав башня башына [[Франция]] флагын элә.
* [[1901]]: Беренсе «[[Mercedes-Benz]]» автомобиле эшләп сығарыла.
* [[1918]]: АҠШ беренсе тапҡыр [[йәйге ваҡыт]]ҡа күсә.
* [[1967]]: Францияның [[НАТО]] блогы составынан сығыу тураһында ҡабул иткән ҡарарынан һуң был хәрби ойшманың штаб-фатиры Париждан [[Бельгия]]ның баш ҡалаһы [[Брюссель|Брюсселгә]] күсерелә.
* [[1992]]: [[Мәскәү]]ҙә Федераль власть органдары менән Федерация субъекттары власть органдары араһында хакимиәт даирәһе сиктәрен һәм вәкәләттәрҙе бүлешеү тураһындағы [[Федератив килешеү]]гә ҡул ҡуйыла.
* [[1992]]: Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы Рәйесе [[Мортаза Рәхимов]] Федератив килешеүгә һәм уға Башҡортостан Республикаһынан Ҡушымтаға ҡул ҡуя. }}

== {{Тыуым}} ==
=== Башҡортостан менән бәйле шәхестәр ===
==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || 
* [[Вәхитова Жәриә Әхмәтвәли ҡыҙы]] (1935), педагог. 1959 йылдан [[Ишембай районы|Ишембай]] һәм [[Стәрлебаш районы]] мәктәптәре, 1983—1989 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ районы]] [[Рощинский (Стәрлетамаҡ районы)|Рощинский]] урта мәктәбенең [[рус теле]] һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы. [[РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы|РСФСР мәктәбенең]]-ҙың (1987) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]  мәктәбенең (1971) атҡаҙанған уҡытыусыһы. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның Ишембай районы [[Түбәнге Әрмет]] ауылынан.
* [[Нелюбин Евгений Викторович]] (1950), табип-хирург. 1979—1990 йылдарҙа [[Өфө ҡалаһы]] һаулыҡ һаҡлау бүлегенең баш хирургы, 5-се дауахананың элекке баш табибы. Башҡортостан Республикаһының 3-сө саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған табибы, [[СССР]]-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Иглин районы]] [[Оло Тәләк|Оло Теләк]] ауылынан.
}}</onlyinclude>

==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || 
* [[Бәхтизин Заһит Имаметдин улы]] (1906—22.09.1975), [[Педагогика|педагог]], урта махсус белем биреү өлкәһе эшмәкәре. [[Бөйөк Ватан  һуғышы]]нда ҡатнашыусы. Өфө нефть техникумын ойоштороусы һәм уның тәүге директоры (1946—1969). [[СССР]]-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы. [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Ҡыҙыл Байраҡ]] (1943), 2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] (1975) һәм [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] (1944) ордендары кавалеры. Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. 
* [[Балков Владимир Александрович]] (1921—3.09.2009), [[фән|ғалим]]-[[географ]]-[[Гидрология|гидролог]]. [[География]] фәндәре докторы (1966), профессор (1968). 1951 йылдан [[Пермь дәүләт университеты|Пермь университеты]], 1969—1990 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы, физик география һәм ҡоро ер гидрологияһы кафедраһы мөдире. Сығышы менән [[Көңгөр]] ҡалаһынан. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Баймөхәмәтов Казбек Сәғит улы]] (1931—4.06.2014), ғалим-[[Нефть|нефтсе]]-[[Геология|геолог]]. Һәүәҫкәр [[йыр]]сы. 1973—2007 йылдарҙа [[Башҡортостан нефть ғилми-тикшеренеү һәм проект институты]]ның бүлек мөдире. Геология-минералогия фәндәре докторы (1989). [[Рәсәй Федерацияһы]] Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1996), [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1982), СССР-ҙың нефть сығарыу сәнәғәте отличнигы (1981) һәм почётлы нефтсеһе (1991). [[Октябрь Революцияһы ордены|Октябрь Революцияһы]] (1986) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1971) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ҡыйғы районы]] [[Үрге Ҡыйғы]] ауылынан.
* [[Гулина Эльвира Александровна]] (1936—21.01.2012), [[малсылыҡ]] алдынғыһы. 1960—1988 йылдарҙа [[Башҡорт АССР-ы]] [[Благовещен районы]]ның «Степановка» совхозы һауынсыһы. Башҡорт АССР-ының туғыҙынсы (1976—1980) һәм унынсы (1981—1985) саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1973). Ике тапҡыр СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1981, 1982). 
* [[Прохорец Мәрйәм Абдулхаҡ ҡыҙы]] (1956), хеҙмәт ветераны. 1984 йылдан Балаҡатай үҙәкләштерелгән китапханалар системаһының балалар китапханаһы мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2001). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Балаҡатай районы]] [[Әшәй]] ауылынан.  }}   
}}</onlyinclude>

==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || 
* [[Мостафин Сабир Кәбир улы]] (1952), [[фән|ғалим]]-[[Инженерлыҡ эше|инженер]]-[[Геология|геолог]], [[Экология|эколог]]-аудитор. 1994 йылдан хәҙерге [[Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Геология институты]]ның төп ғилми хеҙмәткәре, бер үк ваҡытта 1994—2002 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы]]ның Йәшәйеш хәүефһеҙлеге ғилми-тикшеренеү институты хеҙмәткәре, 1995 йылдан — [[Башҡорт дәүләт университеты]], 2006 йылдан — [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]] уҡытыусыһы. 2005 йылдан Журналистар союзы ағзаһы. Геология-минералогия фәндәре докторы (1994). Сығышы менән хәҙерге [[Бишкәк]] ҡалаһынан. 
* [[Әхтәмов Азамат Мөхтәр улы]] (1962—14.08.2020), ғалим-[[математик]]. 1993 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2004—2008 йылдарҙа [[иҡтисад]]ты фаразлауҙың математик ысулдары кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 2006—2008 йылдарҙа математика факультеты деканы, 2009—2015 йылдарҙа тотош мөхиттәр механикаһы кафедраһы мөдире. Физика-математика фәндәре докторы (2005), профессор (2007). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2011), Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2011), юғары уҡыу йорттарының социаль-иҡтисади һөнәрҙәре өсөн [[математика]] дәреслеге төҙөү буйынса [[Рәсәй|Бөтә Рәсәй]] конкурсы еңеүсеһе. Тел белгесе [[Мөхтәр Әхтәмов]]тың улы. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Соин Сергей Викторович]] (1982), ветеран-[[спорт]]сы, тренер. 1998—2018 йылдарҙа профессиональ [[шайбалы хоккей|хоккейсы]], үҙәк һөжүмсе. 2015—2018 йылдарҙа Өфөнөң [[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|«Салауат Юлаев» хоккей командаһы]] уйынсыһы. [[Мәскәү]]ҙең «Крылья Советов» хоккей клубы тәрбиәләнеүсеһе. [[Рәсәй]]ҙең [[Континенталь хоккей лигаһы]]ның иң юғары бүләге — «Гагарин кубогы»н ике тапҡыр яулаусы, йәштәр араһында [[Ер|донъя]] чемпионы. Сығышы менән Мәскәү ҡалаһынан.  }} 
}}</onlyinclude>

==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || 
* [[Котов Александр Тимофеевич]] (1928), хәрби хеҙмәткәр, эске эштәр органдары ветераны, йәмәғәтсе. [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. 2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры (1985).
* [[Ниғмәтуллина Фира Ғариф ҡыҙы]] (1933—231.02.2001), малсы. 1949—1988 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]] «Һәүәнәк» совхозы малсыһы, шул иҫәптән 1953 йылға тиклем һәм 1958—1961 йылдарҙа быҙау ҡараусы, 1953—1958 йылдарҙа һәм 1961 йылдан — һауынсы. [[СССР]]-ҙың һигеҙенсе саҡырылыш (1970—1974) [[СССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1976), [[БАССР Юғары Советы|Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1981). [[Баймаҡ]] ҡалаһы һәм Баймаҡ районының почётлы гражданы (1996). Сығышы менән ошо райондың [[Бетерә]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Ғимранов Рәмил Мөхәмәтхәй улы]] (ижади псевдонимы [[Рәмил Ғимрани]]; 1953), [[Педагогика|педагог]], композитор, [[Шиғриәт|шағир]] һәм [[яҙыусы]]. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2000), [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры (2021). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.
* [[Биғаев Илдар Әхтәм улы]] (1958—9.01.2016), педагог, [[музыка]]нт. 1997—2016 йылдарҙа [[Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты]] уҡытыусыһы, башҡорт музыкаһы факультетының традицион музыка ҡоралдары оркестры етәксеһе һәм дирижёры. Доцент (2010). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.
* [[Ғәзиев Радик Рәшит улы]] (1958), [[фән|ғалим]]-[[Инженерлыҡ эше|инженер]]. 1981 йылдан [[Өфө нефть институты]]ның һәм [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]]ның [[Салау (ҡала)|Салауат]] филиалы уҡытыусыһы. Техник фәндәр кандидаты (1992), доцент (2001). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.
* [[Вәлиева Гөлнур Йосопьян ҡыҙы]] (1973), [[Журналистика|журналист]]. [[Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы|«Башҡортостан» дәүләт телерадиокампанияһы телевидение студияһының]] тапшырыуҙар алып барыусыһы. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]], [[Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия|Республика Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы]] лауреаты.  }}  
}}</onlyinclude>

==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || 
* [[Саяпов Тимер Шәймөхәмәт улы]] (1914—17.07.2011), [[тарих]]сы-[[ғалим]], комсомол, [[КПСС|партия]] һәм [[дәүләт]] органдары хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 1964—1975 йылдарҙа [[Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы]]ның Нәшриәт эштәре, полиграфия һәм китап сауҙаһы буйынса идаралығы начальнигы, 1979—1988 йылдарҙа [[Башҡортостан комсомолы]] тарихы музейы хеҙмәткәре. [[Башҡорт АССР-ы]]ның 2—4-се һәм 7-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. Тарих фәндәре кандидаты (1969). 1965 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. [[РСФСР]]-ҙың атҡаҙанған [[мәҙәниәт]] хеҙмәткәре (1975). Ике [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] (1949, 1971) кавалеры.
* [[Мокеев Геннадий Иванович]] (1944), [[педагогика|педагог]]-ғалим, [[спорт]]сы, [[тренер]]. 1967 йылдан [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]] [[уҡытыусы]]һы, 1988 йылдан — физик тәрбиә кафедраһы мөдире. [[Педагогика|Педагогия]] [[фән докторы|фәндәре докторы]] (1998), профессор (1994). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1998) һәм Башҡорт АССР‑ының (1990) атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған [[фән]] эшмәкәре (2012). [[СССР]]‑ҙың спорт мастеры (1968). [[Франция|Француз]] [[бокс]]ы — ''сават'' буйынса [[Ер|халыҡ-ара]] категориялы (1992) һәм бокс буйынса республика категорияындағы (1975) судья. [[Журналистика|Журналистар]] союзы ағзаһы (2006). Сығышы менән хәҙерге [[Түбәнге Новгород өлкәһе]] Белогузово [[ауыл]]ынан.
}}</onlyinclude>

=== Дөйөм исемлек ===
''<categorytree depth="0">Категория:31 мартта тыуғандар</categorytree>''
* [[1635]]: Патрик Гордон (1635), [[Шотландия]] һәм [[Рәсәй империяһы]]ның хәрби эшмәкәре, генерал һәм контр-адмирал.
* [[1685]]: [[Иоганн Себастьян Бах]], [[Германия]] композиторы.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1800]]: Осип Сенковский (псевдонимы «Барон Брамбеус»), Рәсәй империяһы яҙыусыһы, журналист, нәшерсе, шәрҡиәтсе.
* [[1882]]: Корней Чуковский, Рәсәй империяһы һәм [[СССР]]-ҙың балалар яҙыусыһы, тәнҡитсе, тәржемәсе.
* [[1890]]: Уильям Лоренс Брэгг, [[Бөйөк Британия]] физигы, [[Нобель премияһы]] лауреаты (1915).
* [[1935]]: Герб Алперт, [[АҠШ]] музыканты, композитор.
* [[1955]]: Ангус Янг, [[Австралия]] музыканты.
* [[1960]]: Иен Макдональд, [[Ирландия]]ның фантаст яҙыусыһы.
* [[1970]]: Аленка Братушек, [[дәүләт]] эшмәкәре, 2013—2014 йылдарҙа [[Словения]]ның премьер-министры.  }}

== {{Үлем}} == 
''<categorytree depth="0">Категория:31 мартта вафат булғандар</categorytree>''
* [[1982]]: [[Дәүләтов Бәкер Рәхим улы]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, [[Советтар Союзы Геройы]] (1944).

== {{Йыл көндәре}} ==
{{Календарь}}
{{Айҙар}}

[[Категория:Йыл көндәре|В31]]
[[Категория:31 март]]
31 март — григориан стиле буйынса йылдың 90-сы (кәбисә йылында 91-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 275 көн ҡала.

 
  
thumb|right|170px|Виллевальде Б. П. «Башҡорттар 1814 йылда Францияла».
 1814: Төнгө сәғәт икелә Лавиле ауылында Наполеондың капитуляцияһы тураһындағы документҡа ҡул ҡуйыла. Император Александр I етәкселегендәге урыҫ ғәскәрҙәре ҙур тантана менән Францияның баш ҡалаһына инә. 
 1814: Рәсәй империяһы ғәскәрҙәре составында 1-се, 2-се, 5-се, 8-се, 9-сы, 12-се, 13-сө, 14-се, 15-се һәм 19-сы башҡорт полктары ла тантаналы рәүештә Парижға инә.

  
 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр 
 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 Дөйөм исемлек 

 1635: Патрик Гордон (1635), Шотландия һәм Рәсәй империяһының хәрби эшмәкәре, генерал һәм контр-адмирал.
 1685: Иоганн Себастьян Бах, Германия композиторы.

   

 1982: Дәүләтов Бәкер Рәхим улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).

  

В31
Категория:31 март