Салауат (Әбйәлил районы)
{{Башҡа мәғәнәләре|Салауат (төшөнсә)}}
{{Ук}}
'''Салауат''' {{Audio|BA-Салауат.ogg|''(тыңлау)''}} ({{lang-ru|Салаватово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Әбйәлил районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 323 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453601, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80201837007.

== Халыҡ һаны ==
{{ Население | Салаватово }}

[[Файл:Динамика численности населения Салаватово.png|без|700x700px|мини]]

; Милли составы
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса [[башҡорттар]] 100 % тәшкил итә<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.</ref>.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1900 йыл ||559||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||644||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар|||411|||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||384||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||333||||||||   
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||337||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||323||156||167||48,3||51,7
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]]): 15 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Михайловка (Әбйәлил районы)|Михайловка]]): 9 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Магнитогорск): 41 км

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Йылға аръяғы урамы ({{lang-ru|Заречная (улица)}})
* Тыныслыҡ урамы ({{lang-ru|Мира (улица)}})
* Муса Мортазин урамы ({{lang-ru|Мусы Муртазина (улица)}})
* Мөхәмәтйәр Рәхмәтуллин урамы ({{lang-ru|Мухамедьяра Рахматуллина (улица)}})
* Совет урамы ({{lang-ru|Советская (улица)}})
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная (улица)}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/053/000074.html Улицы]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Тарихы ==
Салауат ауылына 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалында әүҙем ҡатнашыусы Салауат батыр нигеҙ һала.

Документтарҙа фамилияһы телгә алынмай. Л. Я. Соймонов төҙөгән 1740 йылдағы "Башҡорт ихтилалы тураһында өҙөк"тә ике тапҡыр Тамъян улусы башҡорто Салауаттың исеме телгә алына. Ихтилал етәксеһе Сәйетбайҙың ике ҡустыһы — Әлкәлин Ҡолош менән Тәпсе («ҡустыһы Һарынбәт һәм башҡорт Салауат [[Ҡараһаҡал]] менән уртаҡ булғандар») карателдәр ҡулына эләгә. [[1740 йыл|1740 йылдың]] 25 июнендә тотҡондарҙың береһе «Тамъян улусы башҡорто Салауат Ағиҙелгә 40 ғаилә менән килде», тип һөйләй әсирҙәрҙең береһе. Баш күтәреүселәр, бөтә малдарын ҡалдырып, [[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙел]] йылғаһы аша «Ҡараҡай тауҙарына, Ҡыҙыл йылғаһына тиклем» йүнәлеүен тиҙләтә. Был мәғлүмәттәр, Салауаттың 1740 йылдағы Ҡараһаҡал ихтилалында айырыуса ҙур роль уйнағанлығы тураһындағы фекерҙе иҫбатлай.


Салауаттың улы Кинйәкәй (1736—1813), ейәндәре Бикташ (1768—1813), Истамғол, Кузяхмет, Рәхмәт тыуған ауылында йәшәгән. Беренсе күскенсе улы исеме менән ауыл шулай уҡ Кинйәкәй тип атала.

[[1795 йыл]]да 18 йорт хужалығында 140 кеше йәшәгән. X ревизия 68 йортта 400 кешене күрһәткән. [[1920 йыл]]да 145 йортта 644 кеше йәшәгән.

Салауаттар Ватанды һаҡлауға үҙ өлөшөн индерә. 1805—1807 йылдарҙа [[Пруссия]] һәм [[Польша]] биләмәләрендә Рәсәйҙең союздаштар менән Наполеон Францияһына ҡаршы походында Яңыбай Ғәйетов ҡатнаша. [[Наполеон I|Наполеонды]] Рәсәйҙә, сит илдәрҙә һәм уның баш ҡалаһында тар-мар иткәнд көмөш миҙалдар кавалерҙары Ҡасҡын Әбдрәшитов, Ишкилде Ишемғолов ҡатнаша.

Салауаттар — мал үрсетеүселәр. 45 йорттоң 40-ы 310 кешеһе менән Маяғашлы, Сирмешән, Ҡаржау йылғалары буйлап күсеп йөрөгән. Уларҙың 350 аты, 180 һыйыры, 100 һарығы, 60 кәзәһе иҫәпләнә. Игенселек өсөн 59 дисәтинә ер үҙләштерелгән. 1842 йылда бөтәһенә 708 бот яҙғы иген сәселә. Сәсеүлектәрҙең яртыһынан күберәгенә дүрт кеше хужа була: Мөхәмәтйәр Килдейәров (100 бот), Дәүләтша Байғәлин (105 бот), Йыһанша Ырыҫбаев (105 бот), Рахманғол Абдулғәзизов (110 бот)<ref>{{ИСДБ|страница=39}}</ref>.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Фәттәхетдинов Хәлфетдин]] (1892—1938) — хәрби эшмәкәр. Беренсе донъя, Рәсәйҙәге Граждандар һәм совет-поляк һуғыштарында ҡатнашыусы.

== Видеояҙмалар ==
* [https://yandex.ru/video/preview/?text=әбйәлил%20районы%20Салауат%20ауылы&path=yandex_search&parent-reqid=1648276381833923-6612726854901537045-sas2-0767-275-sas-l7-balancer-8080-BAL-6965&from_type=vast&filmId=13086367024921222486 Әбйәлил районы Салауат ауылы биләмәһендә Ағинәйҙәр ҡоро.]
* [https://gtrk.tv/novosti-hbrzr/30614-altyn-bishek-akciyahynyn-sirattagy-katnashyusyhy-bylil-rayony-salauat-auyly «Алтын бишек» акцияһының сираттағы ҡатнашыусыһы — Әбйәлил районы Салауат ауылы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506131441/https://gtrk.tv/novosti-hbrzr/30614-altyn-bishek-akciyahynyn-sirattagy-katnashyusyhy-bylil-rayony-salauat-auyly |date=2021-05-06 }}

== Матбуғатта ==
* [https://hakmar.ru/articles/auly-ur-bayly/2020-09-07/by-lil-rayonyny-salauat-auylynda-ya-y-feldsher-akusherly-punkty-asyldy-206043 Әбйәлил районының Салауат ауылында яңы фельдшер-акушерлыҡ пункты асылды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220129081036/https://hakmar.ru/articles/auly-ur-bayly/2020-09-07/by-lil-rayonyny-salauat-auylynda-ya-y-feldsher-akusherly-punkty-asyldy-206043 |date=2022-01-29 }}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}
{{Әбйәлил районы ауылдары}}

[[Категория:Әбйәлил районы ауылдары]]
Салауат  () — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 323 кеше.
Почта индексы — 453601, ОКАТО коды — 80201837007.

 Халыҡ һаны 

без|700x700px|мини

 Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 100 % тәшкил итәЕдиный электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — приложение в формате Excel ..

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1900 йыл 559 1920 йыл 26 август644 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар411 1959 йыл 15 ғинуар384 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар333    2002 йыл 9 октябрь337 2010 йыл 14 октябрь32315616748,351,7

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Асҡар): 15 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Михайловка): 9 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Магнитогорск): 41 км

 Урамдары 

 Йылға аръяғы урамы ()
 Тыныслыҡ урамы ()
 Муса Мортазин урамы ()
 Мөхәмәтйәр Рәхмәтуллин урамы ()
 Совет урамы ()
 Мәктәп урамы ()Улицы

 Тарихы 
Салауат ауылына 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалында әүҙем ҡатнашыусы Салауат батыр нигеҙ һала.

Документтарҙа фамилияһы телгә алынмай. Л. Я. Соймонов төҙөгән 1740 йылдағы "Башҡорт ихтилалы тураһында өҙөк"тә ике тапҡыр Тамъян улусы башҡорто Салауаттың исеме телгә алына. Ихтилал етәксеһе Сәйетбайҙың ике ҡустыһы — Әлкәлин Ҡолош менән Тәпсе («ҡустыһы Һарынбәт һәм башҡорт Салауат Ҡараһаҡал менән уртаҡ булғандар») карателдәр ҡулына эләгә. 1740 йылдың 25 июнендә тотҡондарҙың береһе «Тамъян улусы башҡорто Салауат Ағиҙелгә 40 ғаилә менән килде», тип һөйләй әсирҙәрҙең береһе. Баш күтәреүселәр, бөтә малдарын ҡалдырып, Ағиҙел йылғаһы аша «Ҡараҡай тауҙарына, Ҡыҙыл йылғаһына тиклем» йүнәлеүен тиҙләтә. Был мәғлүмәттәр, Салауаттың 1740 йылдағы Ҡараһаҡал ихтилалында айырыуса ҙур роль уйнағанлығы тураһындағы фекерҙе иҫбатлай.

Салауаттың улы Кинйәкәй (1736—1813), ейәндәре Бикташ (1768—1813), Истамғол, Кузяхмет, Рәхмәт тыуған ауылында йәшәгән. Беренсе күскенсе улы исеме менән ауыл шулай уҡ Кинйәкәй тип атала.

1795 йылда 18 йорт хужалығында 140 кеше йәшәгән. X ревизия 68 йортта 400 кешене күрһәткән. 1920 йылда 145 йортта 644 кеше йәшәгән.

Салауаттар Ватанды һаҡлауға үҙ өлөшөн индерә. 1805—1807 йылдарҙа Пруссия һәм Польша биләмәләрендә Рәсәйҙең союздаштар менән Наполеон Францияһына ҡаршы походында Яңыбай Ғәйетов ҡатнаша. Наполеонды Рәсәйҙә, сит илдәрҙә һәм уның баш ҡалаһында тар-мар иткәнд көмөш миҙалдар кавалерҙары Ҡасҡын Әбдрәшитов, Ишкилде Ишемғолов ҡатнаша.

Салауаттар — мал үрсетеүселәр. 45 йорттоң 40-ы 310 кешеһе менән Маяғашлы, Сирмешән, Ҡаржау йылғалары буйлап күсеп йөрөгән. Уларҙың 350 аты, 180 һыйыры, 100 һарығы, 60 кәзәһе иҫәпләнә. Игенселек өсөн 59 дисәтинә ер үҙләштерелгән. 1842 йылда бөтәһенә 708 бот яҙғы иген сәселә. Сәсеүлектәрҙең яртыһынан күберәгенә дүрт кеше хужа була: Мөхәмәтйәр Килдейәров (100 бот), Дәүләтша Байғәлин (105 бот), Йыһанша Ырыҫбаев (105 бот), Рахманғол Абдулғәзизов (110 бот).

 Билдәле шәхестәре 
 Фәттәхетдинов Хәлфетдин (1892—1938) — хәрби эшмәкәр. Беренсе донъя, Рәсәйҙәге Граждандар һәм совет-поляк һуғыштарында ҡатнашыусы.

 Видеояҙмалар 
 Әбйәлил районы Салауат ауылы биләмәһендә Ағинәйҙәр ҡоро.
 «Алтын бишек» акцияһының сираттағы ҡатнашыусыһы — Әбйәлил районы Салауат ауылы 

 Матбуғатта 
 Әбйәлил районының Салауат ауылында яңы фельдшер-акушерлыҡ пункты асылды 

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Әбйәлил районы ауылдары