Туйөмбәт
{{Ук}}
'''Туйөмбәт''', икенсе атамаһы '''Байауыл''' ({{lang-ru|Туембетово}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Күгәрсен районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың [[14 октябрь|14 октябренә]] халыҡ һаны 140 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453346, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80238845014.

== Халыҡ һаны ==
; Милли составы
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] буйынса, өҫтөнлөк иткән милләт — [[башҡорттар]] 97 % тәшкил итә.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1900 йыл||238||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||275||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||182||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||187||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||116||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||150||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||140||74||66||52,9||47,1
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Мораҡ (Күгәрсен районы)|Мораҡ]]): 49 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Мәҡсүт (Күгәрсен районы)|Мәҡсүт]]): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Түлгән): 44 км

== Урамдары ==
* Юл (урамы) ({{lang-ru|Дорожная (улица)}})
* З. Биишева (урамы) ({{lang-ru|З.Биишевой (улица)}})
* Мәктәп (урамы) ({{lang-ru|Школьная (улица)}})<ref>https://mapdata.ru/bashkortostan/kugarchinskiy-rayon/derevnya-tuembetovo/</ref>

== Тарихы ==
Туйөмбәт (Ҡарайыр) Байыулы түбәһенә ингән. Ауылға нигеҙ һалыусы асыҡланмаған, әммә уның [[1747 йыл]]ғы улы Ҡаҙбулат Туйөмбәтов һәм ейәндәре билдәле: Тимербулат, Әлмөхәмәт, Ҡотлубулат Ҡаҙбулатовтар.

[[1795 йыл]]да 21 йорт хужалығында 5,7 кеше, 1859 йылда — 107 ихатаның һәр береһендә 6,3 кеше йәшәгән.

[[1842 йыл]]да 499 кешегә яҙғы иген 251 сирек, йәғни һәр береһенә 4-әр бот сәселгән булған<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/143 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с., страница 143] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220402041124/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/143 |date=2022-04-02 }}</ref>.

== Топонимикаһы ==
Бай (Туйөмбәт) ауылының ер-һыу атамалары<ref>[https://distolimp.bspu.ru/data/txtRFiels/1/5044ad84f634ed646f39533514c5ceb9.pdf Тыуған яҡ: топонимдар һәм һөйләү теле. Диалектология һәм ономастика буйынса һәләтле уҡыусыларҙың IV Республика ғилми-ғәмәли конференция материалдары 16 апрель 2018 йыл 4-се йыйынтыҡ. 63 — 66-сы биттәр]</ref>.

== Матбуғатта ==
* [[Мораҙым (гәзит)|Мораҙым]]. 10 ғинуар 2019, Зәйнәб Биишеваның йорт-музейына — 20 йыл<ref>[https://moradim.ru/articles/m-ni-t/2019-01-10/z-yn-b-biishevany-yort-muzeyyna-20-yyl-240340] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412025236/https://moradim.ru/articles/m-ni-t/2019-01-10/z-yn-b-biishevany-yort-muzeyyna-20-yyl-240340 |date=2022-04-12 }}</ref>
* [[Башҡортостан (гәзит)|Башҡортостан]]. 17 сентябрь 2019, Ул телебеҙҙең үлемһеҙлеген иҫбатланы<ref>[https://bashgazet.ru/articles/sh-khest-r/2019-09-17/ul-telebe-e-lem-e-legen-i-batlany-592467] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412025235/https://bashgazet.ru/articles/sh-khest-r/2019-09-17/ul-telebe-e-lem-e-legen-i-batlany-592467 |date=2022-04-12 }}</ref>

== Видеофильмдар ==
* «Орнамент» Байыулы-Туйөмбәт<ref>https://www.youtube.com/watch?v=W6mcF62wg2o</ref>
* Зәйнәб Биишева. Туйөмбәт ауылы тураһында хәтере 2008 йыл<ref>https://www.youtube.com/watch?v=2IVx_Bji8mA</ref>
* Буктрейлер. Зәйнәп Биишева<ref>[https://nsportal.ru/user/944070/video Буктрейлер Зайнаб Биишева Жизнь и творчество. Фотоальбом.]</ref>

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Азаматов Фәтих Хәсән улы]] (26.04.1926—6.07.2014), [[Журналистика|журналист]], [[КПСС|партия]] органдары хеҙмәткәре, тыуған яҡты өйрәнеүсе. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. СССР Журналистар союзы ағзаһы. 1958—1967 йылдарҙа [[Күгәрсен районы|Күгәрсен]] һәм [[Хәйбулла районы|Хәйбулла]] район гәзиттәре мөхәррире, артабан КПСС-тың [[Өфө районы|Өфө район]] комитеты инструкторы. Күгәрсен районының Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге (2001) һәм [[Зәйнәб Биишева исемендәге премия|Зәйнәб Биишева исемендәге]] (2000) премиялар лауреаты<ref>[http://kuglib.ru/load/nasha_literaturnaja_gordost/literaturnye_imena/fatikh_azamatov/20-1-0-225 Кугарчинская ЦБС. Официальный сайт. Наша литературная гордость " Литературные имена: Фатих Хасанович Азаматов]{{ref-ru}}{{V|23|04|2021}}</ref>.
* [[Зәйнәб Биишева]] (2.01.1908—24.08.1996), [[башҡорт әҙәбиәте|башҡорт прозаигы]], [[Шиғриәт|шағир]], [[драма (жанр)|драматург]] һәм [[тәржемә]]се. 1949 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. [[Башҡортостандың халыҡ яҙыусылары|Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы]] (1990), [[Салауат Юлаев исемендәге премия]] лауреаты (1968), өс [[«Почёт Билдәһе» ордены]] (1960, 1968, 1976) кавалеры.
* [[Ҡорбанаева Хәлимә Абдулла ҡыҙы]] (27.12.1900—2.04.1972), педагог. СССР-ҙың 3‑сө саҡырылыш Юғары Советы депутаты. ВКП(б) ағзаһы. РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1949). [[Ленин ордены]] кавалеры (1949).

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} {{V|23|04|2021}}
* {{ИСДБ}}{{ref-ru}}{{V|23|04|2021}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ|94117}}{{V|23|04|2021}}
* [http://ufagen.ru/places/kugarchinskiy/tuembetovo-karaer.html Туембетово (Караер) на портале «Генеалогия и Архивы»]
* [http://pobashkirii.ru/zajnab-biisheva-muzej Сайт «Путешествие по Башкирии» > Дом-музей Зайнаб Биишевой]

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Күгәрсен районы ауылдары}}

[[Категория:Күгәрсен районы ауылдары]]
Туйөмбәт, икенсе атамаһы Байауыл () — Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 140 кеше булған.
Почта индексы — 453346, ОКАТО коды — 80238845014.

 Халыҡ һаны 
 Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) буйынса, өҫтөнлөк иткән милләт — башҡорттар 97 % тәшкил итә.

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1900 йыл238 1920 йыл 26 август275 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар182 1959 йыл 15 ғинуар187 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар116 2002 йыл 9 октябрь150 2010 йыл 14 октябрь140746652,947,1

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Мораҡ): 49 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Мәҡсүт): 6 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Түлгән): 44 км

 Урамдары 
 Юл (урамы) ()
 З. Биишева (урамы) ()
 Мәктәп (урамы) ()https://mapdata.ru/bashkortostan/kugarchinskiy-rayon/derevnya-tuembetovo/

 Тарихы 
Туйөмбәт (Ҡарайыр) Байыулы түбәһенә ингән. Ауылға нигеҙ һалыусы асыҡланмаған, әммә уның 1747 йылғы улы Ҡаҙбулат Туйөмбәтов һәм ейәндәре билдәле: Тимербулат, Әлмөхәмәт, Ҡотлубулат Ҡаҙбулатовтар.

1795 йылда 21 йорт хужалығында 5,7 кеше, 1859 йылда — 107 ихатаның һәр береһендә 6,3 кеше йәшәгән.

1842 йылда 499 кешегә яҙғы иген 251 сирек, йәғни һәр береһенә 4-әр бот сәселгән булғанАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с., страница 143 .

 Топонимикаһы 
Бай (Туйөмбәт) ауылының ер-һыу атамаларыТыуған яҡ: топонимдар һәм һөйләү теле. Диалектология һәм ономастика буйынса һәләтле уҡыусыларҙың IV Республика ғилми-ғәмәли конференция материалдары 16 апрель 2018 йыл 4-се йыйынтыҡ. 63 — 66-сы биттәр.

 Матбуғатта 
 Мораҙым. 10 ғинуар 2019, Зәйнәб Биишеваның йорт-музейына — 20 йыл 
 Башҡортостан. 17 сентябрь 2019, Ул телебеҙҙең үлемһеҙлеген иҫбатланы 

 Видеофильмдар 
 «Орнамент» Байыулы-Туйөмбәтhttps://www.youtube.com/watch?v=W6mcF62wg2o
 Зәйнәб Биишева. Туйөмбәт ауылы тураһында хәтере 2008 йылhttps://www.youtube.com/watch?v=2IVx_Bji8mA
 Буктрейлер. Зәйнәп БиишеваБуктрейлер Зайнаб Биишева Жизнь и творчество. Фотоальбом.

 Билдәле шәхестәре 
 Азаматов Фәтих Хәсән улы (26.04.1926—6.07.2014), журналист, партия органдары хеҙмәткәре, тыуған яҡты өйрәнеүсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. СССР Журналистар союзы ағзаһы. 1958—1967 йылдарҙа Күгәрсен һәм Хәйбулла район гәзиттәре мөхәррире, артабан КПСС-тың Өфө район комитеты инструкторы. Күгәрсен районының Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге (2001) һәм Зәйнәб Биишева исемендәге (2000) премиялар лауреатыКугарчинская ЦБС. Официальный сайт. Наша литературная гордость " Литературные имена: Фатих Хасанович Азаматов.
 Зәйнәб Биишева (2.01.1908—24.08.1996), башҡорт прозаигы, шағир, драматург һәм тәржемәсе. 1949 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы (1990), Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1968), өс «Почёт Билдәһе» ордены (1960, 1968, 1976) кавалеры.
 Ҡорбанаева Хәлимә Абдулла ҡыҙы (27.12.1900—2.04.1972), педагог. СССР-ҙың 3‑сө саҡырылыш Юғары Советы депутаты. ВКП(б) ағзаһы. РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1949). Ленин ордены кавалеры (1949).

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7. 
 

 Һылтанмалар 
 
 Туембетово (Караер) на портале «Генеалогия и Архивы»
 Сайт «Путешествие по Башкирии» > Дом-музей Зайнаб Биишевой

Категория:Күгәрсен районы ауылдары