Юлдыбай (Йылайыр районы)
{{Ук}}
'''Юлдыбай''' ({{lang-ru|Юлдыбаево}}; икенсе атамаһы '''Ғүмәр''') — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Йылайыр районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 1650 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453684, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80227836001.
 

== Халыҡ һаны ==
{{Население | Юлдыбаево (Зилаирский район) }}

; Милли составы
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса [[башҡорттар]] 95 % тәшкил итә<ref name="2002F" />.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||607||321||286||52,9||47,1
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||2032||1078||954||53,1||46,9
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||2057||1101||956||53,5||46,5
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||1896||951||945||50,2||49,8
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||1730||851||879||49,2||50,8
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||1910||946||964||49,5||50,5
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||1650||822||828||49,8||50,2
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Йылайыр]]): 40 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 95 км

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Тау урамы ({{lang-ru|Горная (улица)}})
* Дуҫлыҡ урамы ({{lang-ru|Дружбы (улица)}})
* З. Вәлиди урамы ({{lang-ru| З. Валиди (улица)}})
* Йылға аръяғы урамы ({{lang-ru| Заречная (улица)}})
* И. Дилмөхәмәтов урамы ({{lang-ru|И. Дильмухаметова (улица)}})
* Колхоз урамы ({{lang-ru|Колхозная (улица)}})
* Кооператив урамы ({{lang-ru|Кооперативная (улица)}})
* Тыныслыҡ урам ({{lang-ru|Мира (улица)}})
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодежная (улица)}})
* Октябрь урамы ({{lang-ru|Октябрьская (улица)}})
* С. Юлаев урамы ({{lang-ru|С. Юлаева (улица)}})
* Совет урамы ({{lang-ru|Советская (улица)}})
* Т. Морат урамы ({{lang-ru|Т. Мурата (улица)}})
* Ф. Юлдашбаева урамы ({{lang-ru|Ф. Юлдашбаевой (улица)}})
* Х. Атанғолов урамы ({{lang-ru|Х. Атангулова (улица)}})
* Хоҙайбирҙин урамы ({{lang-ru|Худайбердина (улица)}})
* Электр урамы ({{lang-ru|Электрическая (улица)}})
* 1 Май урамы ({{lang-ru|1 Мая (улица)}})<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/zilairskiy-rayon/selo-yuldibaevo/ Улицы села Юлдыбаево]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Тарихы ==
Ауылға [[18-се быуат]] уртаһында [[Нуғай даруғаһы]] Түңгәүер улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. Шулай уҡ Юлдыбай, Юлыбай, Ҡабарбаш исемдәре менән теркәлгән. [[1866 йыл]]да 80 йортта 515 кеше йәшәгән. [[Малсылыҡ]], [[игенселек]] менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. [[1900 йыл]]да мәҙрәсә теркәлгән. Юлдыбай 4-се башҡорт кантонының үҙәге булған (1855 йылға). 1938—1956 йылдарҙа [[Матрай районы|Матрай районының]] административ үҙәге. 50-се йылдарҙа 18 быуаттың 2-се яртыһында нигеҙләнгән Ғүмәр ауылы менән ҡушыла<ref>[http://wiki02.ru/encyclopedia/yuldybaevo/t/16885 Село Юлдыбаево]</ref>.

Шулай уҡ уҡығыҙ<ref>[https://nailtimler.com/bashkortostan/zilairskiy_rayon/zilairskiy_rayon_yuldybaevo.html История села Юлдыбаево Зилаирского района]{{Недоступная ссылка|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.

== Инфраструктура ==
[[Башҡорттар]] йәшәй (2002). Халҡы «Һаҡмар совхозы» МУАХП-нда эшләй. Һөнәрселек лицейы, [[Юлдыбай мәктәбе (Йылайыр районы)|Юлдыбай урта мәктәбе]], балалар баҡсаһы, физкультура-һауыҡтырыу комплексы, амбулатория, мәҙәниәт йорто (башҡорт халыҡ театры, халыҡ ҡурайсылар ансамбле, халыҡ вокаль ансамбле) бар. «Азамат», «Сатҡылар» халыҡ бейеүҙәре ансамбле, китапхана, мәсете бар<ref>[https://nailtimler.com/bashkortostan/zilairskiy_rayon/zilairskiy_rayon_yuldybaevo.html История села Юлдыбаево Зилаирского района]{{Недоступная ссылка|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.

<gallery>
Рәсем:Юлдыбай.JPG
Рәсем:Юлдыбай ауылы.JPG
</gallery>

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Айытҡолов Азат Миңлеғәле улы]] (27.01.1956) — ҡурайсы, педагог, [[Рәсәй]]ҙең атҡаҙанған (1998), [[Башҡортостандың халыҡ артисы]] (1991), [[Ғәлимов Сәләм исемендәге премия]] (1990) һәм [[Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] (2000) лауреаты, [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры (2021).
* [[Солтанов Юнир Йонос улы]] ([[6 октябрь]] [[1954 йыл]]), дәүләт һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәһе эшмәкәре. 1998—2005 йылдарҙа [[Мәсетле районы]]ндағы «Ҡарағай» шифаханаһының баш табибы һәм директоры, 2005—2011 йылдарҙа Мәсетле район хакимиәте башлығы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған табибы<ref>[https://www.erbp.ru/people/2342  Единый республиканский бизнес-портал. Султанов Юнир Юнусович]{{ref-ru}}{{V|24|09|2019}}</ref>.
* [[Хисмәтуллин Әхмәт Әхәт улы]] ([[19 ғинуар]] [[1952 йыл]]), дәүләт хеҙмәте ветераны. 1986—1994 йылдарҙа Башҡортостандың Үҙәк дәүләт тарихи архивы директоры; 1998—2013 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте]] ҡарамағындағы Архив эштәре идаралығы начальнигы, 2014—2021 йылдарҙа идаралыҡ ҡарамағындағы Йәмәғәт советы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2010), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы архивсыһы (2007).
* [[Әбсәләмов Мөслим Бәхтейәр улы]] ([[12 июнь]] [[1932 йыл]] — [[5 июль]] [[2009 йыл]]) — уҡытыусы, прозаик һәм публицист.
* [[Буканова Роза Ғафар ҡыҙы]] ([[29 ғинуар]] [[1950 йыл]]) — ғалим-тарихсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (1998), профессор (1999). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған фəн эшмəкəре (2000).
[[Файл:Роза Гафаровна Буканова. Доктор исторических наук, профессор.jpg|thumb|Буканова Роза Ғафар ҡыҙы. Тарих фәндәре докторы, профессор.]]
* [[Нәҙерғолов Азат Әхмәҙулла улы]] ([[1 август]] [[1962 йыл]]), актёр, режиссёр. Башҡортостан Республикаһының халыҡ (1997) һәм атҡаҙанған (1994) артисы. Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1989)http://bashenc.online/ba/articles/87896/ 
* [[Йәғәфәров Алик Ҡәйүм улы]] ([[21 февраль]] [[1941 йыл]]) — геология-минералогия фәндәре докторы, Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһы академигы, РСФСР-ҙың Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1987), Рәсәйҙең атҡаҙанған геологы (1997)<ref>[http://gcbs.ru/cbs/tum/Neft/Yagafarov.html#:~:text=Ягафаров%20Алик%20Каюмович%2C%20доктор%20геолого-минералогических%20наук%2C%20академик%20РАЕН%2C%20заслуженный%20геолог%20РФ Ягафаров Алик Каюмович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200129073741/http://gcbs.ru/cbs/tum/Neft/Yagafarov.html#:~:text=Ягафаров%20Алик%20Каюмович%2C%20доктор%20геолого-минералогических%20наук%2C%20академик%20РАЕН%2C%20заслуженный%20геолог%20РФ |date=2020-01-29 }}</ref>.
* [[Шәрипов Рөстәм Фазылйән улы]] ([[1 ноябрь]] [[1976 йыл]] — [[18 июнь]] [[2013 йыл]]) — ҡурайсы.
* Хөрмәт Моталлапов — Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.
* Урал Моталлапов — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
* Мәүлетдин Моталлапов — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре
* Эльмира Юлдашева — Башҡортостандың атҡаҙанған артисы
* [[Буканова Люция Ғафар ҡыҙы]] ([[22 сентябрь]] [[1947 йыл]]) — ғалим-табип, йәмәғәт эшмәкәре. [[Санкт-Петербург]] Башҡорт милли-мәҙәни автономияһы етәксеһе. Медицина фәндәре кандидаты
* [[Фәтхуллин Салауат Һиҙиәт улы]] (4 май 1947 йыл) — һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны, табип-хирург. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1997), [[СССР]]-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1984), [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1986) һәм [[Салауат Юлаев (орден)|Салауат Юлаев]] (2007) ордендары кавалеры. [[Хәйбулла районы]]ның почётлы гражданы (2015)

== Матбуғатта ==
* Килен булып төшкән ер<ref>[https://bashkizi.ru/articles/ya-myshtar-an-k-sl-r-k/2020-11-27/kilen-bulyp-t-shk-n-er-96623 Килен булып төшкән ер]{{Недоступная ссылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* Йыр-моңға бай Юлдыбай<ref>[https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2022-03-15/yyr-mo-a-bay-yuldybay-2727919 Йыр-моңға бай Юлдыбай]{{Недоступная ссылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* Йылайыр районы Юлдыбай ауылы халҡы-урындағы башланғыстар өсөн<ref>[https://zilair.bashkortostan.ru/presscenter/media/349886/ Муниципальный район Зилаирский район Республики Башкортостан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210812164959/https://zilair.bashkortostan.ru/presscenter/media/349886/ |date=2021-08-12 }}</ref>

== Видеояҙмалар ==
* Юлдыбай[https://www.youtube.com/watch?v=YpG4dFwu0Is Юлдыбай]
* 2006 йыл, Юлдыбайға — 800<ref>{{YouTube|bALIVGu4cYo|logo=1}}</ref>

== Фото ==
* Йылайыр районының Юлдыбай ауылы<ref>[https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2022-01-22/yuldybay-auyly-k-reneshe-2648953 Юлдыбай ауылы күренеше]{{Недоступная ссылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

== Ер-һыу атамалары ==
* Йылайыр районы Юлдыбай ауылының ер-һыу атамлары<ref>https://distolimp.bspu.ru/template/guest/global/page.php?p=t_15_35</ref>

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/16395-yuldybaj-m-r-jylajyr-r-nynda-y-auyl}}{{V|24|09|2019}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Йылайыр районы ауылдары}}

[[Категория:Йылайыр районы ауылдары]]
[[Категория:Һаҡмар буйындағы тораҡ пункттар]]
[[Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары]]
Юлдыбай (; икенсе атамаһы Ғүмәр) — Башҡортостан Республикаһының Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 1650 кеше булған.
Почта индексы — 453684, ОКАТО коды — 80227836001.
 

 Халыҡ һаны 

 Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 95 % тәшкил итә.

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар60732128652,947,1 1959 йыл 15 ғинуар2032107895453,146,9 1970 йыл 15 ғинуар2057110195653,546,5 1979 йыл 17 ғинуар189695194550,249,8 1989 йыл 12 ғинуар173085187949,250,8 2002 йыл 9 октябрь191094696449,550,5 2010 йыл 14 октябрь165082282849,850,2

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 40 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 95 км

 Урамдары 

 Тау урамы ()
 Дуҫлыҡ урамы ()
 З. Вәлиди урамы ()
 Йылға аръяғы урамы ()
 И. Дилмөхәмәтов урамы ()
 Колхоз урамы ()
 Кооператив урамы ()
 Тыныслыҡ урам ()
 Йәштәр урамы ()
 Октябрь урамы ()
 С. Юлаев урамы ()
 Совет урамы ()
 Т. Морат урамы ()
 Ф. Юлдашбаева урамы ()
 Х. Атанғолов урамы ()
 Хоҙайбирҙин урамы ()
 Электр урамы ()
 1 Май урамы ()Улицы села Юлдыбаево

 Тарихы 
Ауылға 18-се быуат уртаһында Нуғай даруғаһы Түңгәүер улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. Шулай уҡ Юлдыбай, Юлыбай, Ҡабарбаш исемдәре менән теркәлгән. 1866 йылда 80 йортта 515 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 1900 йылда мәҙрәсә теркәлгән. Юлдыбай 4-се башҡорт кантонының үҙәге булған (1855 йылға). 1938—1956 йылдарҙа Матрай районының административ үҙәге. 50-се йылдарҙа 18 быуаттың 2-се яртыһында нигеҙләнгән Ғүмәр ауылы менән ҡушылаСело Юлдыбаево.

Шулай уҡ уҡығыҙИстория села Юлдыбаево Зилаирского района.

 Инфраструктура 
Башҡорттар йәшәй (2002). Халҡы «Һаҡмар совхозы» МУАХП-нда эшләй. Һөнәрселек лицейы, Юлдыбай урта мәктәбе, балалар баҡсаһы, физкультура-һауыҡтырыу комплексы, амбулатория, мәҙәниәт йорто (башҡорт халыҡ театры, халыҡ ҡурайсылар ансамбле, халыҡ вокаль ансамбле) бар. «Азамат», «Сатҡылар» халыҡ бейеүҙәре ансамбле, китапхана, мәсете барИстория села Юлдыбаево Зилаирского района.

 Билдәле шәхестәре 
 Айытҡолов Азат Миңлеғәле улы (27.01.1956) — ҡурайсы, педагог, Рәсәйҙең атҡаҙанған (1998), Башҡортостандың халыҡ артисы (1991), Ғәлимов Сәләм исемендәге премия (1990) һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2000) лауреаты, Салауат Юлаев ордены кавалеры (2021).
 Солтанов Юнир Йонос улы (6 октябрь 1954 йыл), дәүләт һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәһе эшмәкәре. 1998—2005 йылдарҙа Мәсетле районындағы «Ҡарағай» шифаханаһының баш табибы һәм директоры, 2005—2011 йылдарҙа Мәсетле район хакимиәте башлығы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы Единый республиканский бизнес-портал. Султанов Юнир Юнусович.
 Хисмәтуллин Әхмәт Әхәт улы (19 ғинуар 1952 йыл), дәүләт хеҙмәте ветераны. 1986—1994 йылдарҙа Башҡортостандың Үҙәк дәүләт тарихи архивы директоры; 1998—2013 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Архив эштәре идаралығы начальнигы, 2014—2021 йылдарҙа идаралыҡ ҡарамағындағы Йәмәғәт советы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2010), Рәсәй Федерацияһының почётлы архивсыһы (2007).
 Әбсәләмов Мөслим Бәхтейәр улы (12 июнь 1932 йыл — 5 июль 2009 йыл) — уҡытыусы, прозаик һәм публицист.
 Буканова Роза Ғафар ҡыҙы (29 ғинуар 1950 йыл) — ғалим-тарихсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (1998), профессор (1999). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фəн эшмəкəре (2000).
thumb|Буканова Роза Ғафар ҡыҙы. Тарих фәндәре докторы, профессор.
 Нәҙерғолов Азат Әхмәҙулла улы (1 август 1962 йыл), актёр, режиссёр. Башҡортостан Республикаһының халыҡ (1997) һәм атҡаҙанған (1994) артисы. Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1989)http://bashenc.online/ba/articles/87896/ 
 Йәғәфәров Алик Ҡәйүм улы (21 февраль 1941 йыл) — геология-минералогия фәндәре докторы, Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһы академигы, РСФСР-ҙың Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1987), Рәсәйҙең атҡаҙанған геологы (1997)Ягафаров Алик Каюмович .
 Шәрипов Рөстәм Фазылйән улы (1 ноябрь 1976 йыл — 18 июнь 2013 йыл) — ҡурайсы.
 Хөрмәт Моталлапов — Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.
 Урал Моталлапов — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
 Мәүлетдин Моталлапов — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре
 Эльмира Юлдашева — Башҡортостандың атҡаҙанған артисы
 Буканова Люция Ғафар ҡыҙы (22 сентябрь 1947 йыл) — ғалим-табип, йәмәғәт эшмәкәре. Санкт-Петербург Башҡорт милли-мәҙәни автономияһы етәксеһе. Медицина фәндәре кандидаты
 Фәтхуллин Салауат Һиҙиәт улы (4 май 1947 йыл) — һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны, табип-хирург. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1997), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1984), «Почёт Билдәһе» (1986) һәм Салауат Юлаев (2007) ордендары кавалеры. Хәйбулла районының почётлы гражданы (2015)

 Матбуғатта 
 Килен булып төшкән ерКилен булып төшкән ер
 Йыр-моңға бай ЮлдыбайЙыр-моңға бай Юлдыбай
 Йылайыр районы Юлдыбай ауылы халҡы-урындағы башланғыстар өсөнМуниципальный район Зилаирский район Республики Башкортостан 

 Видеояҙмалар 
 ЮлдыбайЮлдыбай
 2006 йыл, Юлдыбайға — 800

 Фото 
 Йылайыр районының Юлдыбай ауылыЮлдыбай ауылы күренеше

 Ер-һыу атамалары 
 Йылайыр районы Юлдыбай ауылының ер-һыу атамларыhttps://distolimp.bspu.ru/template/guest/global/page.php?p=t_15_35

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 

Категория:Йылайыр районы ауылдары
Категория:Һаҡмар буйындағы тораҡ пункттар
Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары