Арҡауыл (Салауат районы)
{{Башҡа мәғәнәләре|Арҡауыл}}
{{НП+Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Арҡауыл
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Аркаулово}}
 | страна                   = Рәсәй
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | ширина герба             = 
 | ширина флага             = 
 | lat_dir                  = N
 | lat_deg                  = 55 |lat_min =23 |lat_sec =55
 | lon_dir                  = E
 | lon_deg                  = 57 |lon_min =55 |lon_sec =32
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 | вид региона              = Республика
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = муниципаль район
 | район                    = Салауат районы
 | район в таблице          = Салауат районы{{!}}Салауат районы
 | вид поселения            = ауыл советы
 | поселение                = Арҡауыл ауыл Советы (Салауат районы)
 | поселение в таблице      = Арҡауыл ауыл Советы (Салауат районы)
 | внутреннее деление       = 
 | вид главы                = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = Мунаево
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | вид высоты               = 
 | высота центра НП         = 
 | климат                   = 
 | официальный язык         = 
 |официальный язык-ref    =
 | население                = {{ Население | Аркаулово | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Аркаулово | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = [[башкиры]], [[татары]], [[русские]].
 | конфессиональный состав  = [[ислам]] (суннитского толка), [[христианство]].
 | этнохороним              = 
 | часовой пояс             = 
 |DST                     =
 | телефонный код           = 34777
 | почтовый индекс          = 452493
 | почтовые индексы         = 
 | автомобильный код        = 
 | вид идентификатора       = 
 | цифровой идентификатор   = 80247810001
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = http://arkaul.ru/
 |язык сайта              = 
}}
'''Арҡауыл''' ({{lang-ru|Аркаулово}}, боронғо атамаһы — '''Монай''') — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Салауат районы]]ндағы ауыл,
[[Арҡауыл ауыл Советы (Салауат районы)|Арҡауыл ауыл Советы]]ның административ үҙәге. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 1439 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452493, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80247810001<ref>[http://www.gosspravka.ru/02/040/000007.html Арҡауыл ауылы «Госсправка» сайтында]</ref>.
[[Файл:Arkaul view.jpg|thumb|Арҡауылдың күренеше|300px|right]]
[[Файл:Arkaul lpu.jpg|thumb|300px|Арҡауыл ЛПУ-һы|300px|right]]
[[Файл:Arkaul-school.jpg|thumb|Арҡауыл мәктәбе|300px|right]]
[[Файл:Arkaul mescid.jpg|thumb|right|300px|Арҡауыл мәсете]]

== Географик урыны ==
Башҡортостан Республикаһының төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан. Ауыл эргәһенән [[Йүрүҙән]] йылғаһы аға.

Юл оҙонлоғо:<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref>
* Баш ҡалабыҙ [[Өфө]]гә саҡлы: 225 км,
* район үҙәгенә ([[Малаяҙ]]ға): 25 км,
* яҡындағы тимер юл станцияһына (Кропачёво): 120 км.

Арҡауыл ауылы район үҙәге [[Малаяҙ]] ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа 35 километрҙа һәм [[Кропачёв (станция)|Кропачёво]] ([[Силәбе өлкәһе]]) тимер юл станцияһынан төньяҡа 64 километр алыҫлыҡта урынлашҡан<ref> {{БЭ2013|81797}}</ref>.

== Тарихы ==
[[XVIII быуат]]тан [[Монай]] атамаһы менән билдәле булған Арҡауыл ауылына [[Себер даруғаһы]] [[Мырҙалар]] башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Атамаһын тәүге төпләнеүсе кеше Монай исеменән алған.

[[XX быуат]]тың башынан алып [[1950 йыл|1950]]‑се йылдарға тиклем икеһе ике тораҡ пункт — Арҡауыл һәм Монай тип иҫәпләнгән.

[[XVIII быуат|XVIII]]—[[XIX быуат]] йәниҫәп материалдарында [[Монай]] ауылы:

[[1795 йыл]]да унда 15 хужалыҡта 101 кеше, [[1834 йыл]]да 28 хужалыҡта: 316 кеше йәшәгән. [[1816 йыл]]да 27 ғаиләнең 9-ы (33,3 проценты) {{comment|күп ҡатынлы| полигамные}} булған.
[[1816 йыл|1816]], [[1834 йыл]]дарҙағы йәниҫәп материалдарында ауылға нигеҙ һалыусы Монайҙың улдары һәм ейәндәре теркәлгән: 1756 йылғы Ҡолош Монаев, есаул Әсүәр (Спар, Аспар) Монаев (1769—1846, уның улдары Абдуләғзәм Бәшир), Мозафар Монаевтар. 1773 йылғы Исмәғил Монаев һәм 24 йәшлек хорунжий Мозафар Монаев<ref> {{БЭ2013|81797}}</ref>.

== Биләмә берәмектәренә инеүе ==
<!-- {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100 %;margin:0;" --><!-- Төрөлөп ҡуйыла торған таблица башы -->
{| class="wikitable"
|-
! Теркәү йылы !! Улус, ауыл советы !! Өйәҙ, кантон, район !! Губерна, Республика !! Дәүләт
|-
| [[1757]] ||Мырҙалар улусы || Троицк өйәҙе || Ырымбур губернаһы || Рәсәй Империяһы
|-
| [[1816]] || -се йорт || 8-се Башҡорт кантоны || Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
| [[1834]] || -се йорт || 8-се Башҡорт кантоны|| Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1847]] || -се йорт || 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе ||  Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1859]] || -се йорт || 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе || Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1895]] || Мырҙалар улусы || Златоуст өйәҙе || Өфө губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1920]] || Дыуан-Ҡошсо улусы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||[[Файл:Emblem of the Russian SFSR (1978–1991), Emblem of Russia (1991–1992).svg|20px]] РСФСР
|-
|[[1926]] || Мырҙалар улусы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1935]] || Арҡауыл ауыл Советы || Малаяҙ районы || Башҡорт АССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1941]] || Арҡауыл ауыл Советы|| Салауат районы|| Башҡорт АССР-ы || {{СССР}} СССР
|-
|[[1992]] || Арҡауыл ауыл Советы || Салауат районы ||[[Башҡортостан Республикаһы]] ||{{Россия}} Рәсәй Федерацияһы
|-

|-
| || || || ||
|}

== Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше ==
[[Өфө губернаһы]]ның статистика комитеты [[1895 йыл|1895]]—[[1896 йыл]]дарҙағы «Өфө губернаһы Өфө өйәҙе буйынса статистик мәғлүмәттәр йыйынтығы»нда [[Монай]] (Арҡауыл (Салауат районы)) ауылының урынлашҡан урыны һәм хужалығы тасуирланған. Ул [[Йүрүҙән]] йылғаһының уң ярында [[Өфө]] ҡалаһынан 150 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан тиелә. Ауыл эсендә Теҙмән йылғаһы аға. [[1859 йыл]]ғы X рәүиз буйынса этник яҡтан ҡушылған был ауылда аҫаба башҡорттар күпселекте тәшил иткән: 122 хужалыҡта 231 ир-егет теркәлгән.

[[1842 йыл]]да 361 башҡортҡа 91 сирек ужым һәм 421 сирек яҙғы ашлыҡ сәселгән. Шулай уҡ 4 сирек картуф сәселгән.

[[1865 йыл]]да 94 йортта — 528 кеше йәшәгән. [[Малсылыҡ]], [[игенселек]], [[умартасылыҡ]] менән шөғөлләнгәндәр.

[[XIX быуат]] аҙағында өс баҫыулы сәсеү әйләнешенә күсеүсе ҡатнаш игенселек күҙәтелгән. [[Арыш]], [[һоло]], [[бойҙай]], борай, [[арпа]] сәскәндәр. Ауылда өсәр сәскес, {{comment|орлоҡто сорттарға айырыусы|сортировка}} һәм {{comment|һуҡҡыс|молотилка}} булған. 216 [[йылҡы]], 192 баш эре мөгөҙлө мал, 102 ҡуй, 60 кәзә булған.

Ағас материалдар һәм эшләнмәләр етештереү маҡсатында, сауҙагәр Лаптев һәм уның компаньондары башҡорттарҙан 6 йыл мөҙҙәт менән 15 мең дисәтинә урман участкаһын ҡуртымға алған. Килемде Тирмәнйылғала ҡоролған 3 һыу тирмәненән, Йүрүҙәнде {{comment|аша сығыу ҡоролмаһы|переправа}}нан, шулай уҡ йылына 23 һумға ҡуртымға бирелгән балыҡ тотоуҙан алғандар. Шундай уҡ килемде йылына 20 һум түләү менән 12 йылға ҡуртымға бирелгән баҙар майҙанынан да алған. Кәсепселек менән дә шөғөлләнгәндәр: халыҡтың өстән бер өлөшө, айына 6 һум аҡса эшләйем тип, яҡындағы заводтарға урман ҡырҡырға, күмер яндырырға, балта оҫталары һ. б. булып ялланғандар. Ҡыш көнө күрше ҡала һәм ауыл баҙарҙарына утын ташып һатҡандар.

Ауылда мәсет, 2 училище, һыу тирмәне, 10 сауҙа кибете эшләгән, йәрминкәләр үткәрелгән.

[[1877 йыл|1877]]—[[1898 йыл]]дар осоронда керҙәшлек килешеүе нигеҙендә [[Ҡазан губернаһы]]нан, [[Пермь губернаһы]]ның [[Красноуфимск]] һәм Уҫы өйәҙҙәренән, Өфө өйәҙенән килгән урыҫ крәҫтиәндәре халыҡтың бер өлөшөн тәшкил иткән. 1898 йылда 37 йортта 202 кеше йәшәгән. 1896 йылда ла Арҡауыл Монай тип билдәләнгән.

Башҡорттарҙан ҡуртымға ер алып эшкәрткәндәр, башҡа төрлө хужалыҡ эштәре менән шөғөлләнгән.

[[1877 йыл]]да Монайҙа рус-башҡорт мәктәбе асылған<ref>{{ИСДБ|страницы=511}}</ref>.
 
== Ауылдың XX быуаттағы үҫеше ==
[[1906 йыл]]да Арҡауылда сиркәү-мәхәллә мәктәбе, земство һәм башҡорт мәктәптәре, 3 һыу тирмәне, 2 тимерлек, шарап һәм 6 бакалея кибеттәре, запас иген һаҡлай торған мөгәзәй теркәлгән. Улус идаралығы булған. Йәрминкәләр үткәрелгән (шөғөлдәр араһында урман кәсепселеге, тирмән таштары етештереү билдәләнгән. в Мунаево отмечена мечеть.

[[1908 йыл|1908]]—[[1909 йыл|1909]] уҡыу йылында Арҡауыл христиан руханилығы мәктәбендә 13 малай һәм 9 ҡыҙ уҡыған. Яйлап ҡына мәктәптең (башланғыс, артабан совет власы осоронда — ете йыллыҡ, 1937 йылдан — урта) күптәнге һәм данлыҡлы үҙ традициялары барлыҡҡа килгән.

[[1919 йыл]]дың 20 мартынан алып [[1919 йыл]]дың сентябренә тиклем АСБР составында административ үҙәге Арҡауыл ауылында урынлашҡан [[Дыуан кантоны]] булдырылған. Кантонға [[Златоуст өйәҙе]]нең 10 (2-се Әйле, Балаҡатай, Үрге Ҡыйғы, Дыуан-Мәсетле, Ибрай, Ҡалмаҡҡол, Мырҙалар, Нәсибаш, Түбәнге Ҡыйғы һәм Һикеяҙ) улусы ҡараған. Төньяҡта [[Ҡошсо]], көнсығышта — [[Красноуфимск өйәҙе]], көньяҡта — [[Златоуст өйәҙе]] һәм [[Көҙәй кантоны]], көнбайышта — Бөрө, Златоуст өйәҙҙәре һәм Көҙәй кантоны менән сиктәш булған. [[1919 йыл]]дың сентябрендә, территорияһы Дыуан-Ҡошсо кантонына индерелгән һәм Дыуан кантоны бөтөрөлгән<ref>{{БЭ2013|82966}} Дыуан кантоны </ref>.

[[1920 йыл]]да Мырҙалар улусы үҙәге Арҡауылдан 1 саҡрымда ятҡан Монайҙа 228 кешеһе менән 44 хужалыҡ булған. Арҡауылда 134 хужалыҡта 710 кешенең күпселеген башҡорттар тәшкил иткән, бер нисә урыҫ та булған. Артабан ике ауыл Арҡауыл исеме менән берләшкән.

[[Йүрүҙән]] йылғаһында ташҡындар йыш булыу сәбәпле, Монай ауылы халҡы (Монай — антропоним) [[XX быуат]]тың 30-сы йылдарында Арҡауылға күсеп килгән. Монай ауылы урынында хәҙер Бишәүҙәр менән Арҡауыл араһында ятҡан ялан тора, шулай уҡ Йүрүҙән йылғаһы аша ҙур күпер һалынған<ref>{{ИСДБ|страницы=511}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
Арҡауылда [[башҡорттар]] йәшәй ([[2002 йыл|2002]])

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||938||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||845||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||796||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||1279||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||1459||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||1439||694||745||48,2||51,8
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Билдәле кешеләре ==
* [[Әбүбәкеров Риза Вәхит улы]] (10.10.1902—10.07.1938), башҡорт совет дәүләт эшмәкәре. (1930—1935 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Мәғариф халыҡ комиссары. Сәйәси золом ҡорбаны.
* [[Вәхитов Риф Хәйрулла улы]] ([[4 сентябрь]] [[1940 йыл]] — [[14 сентябрь]] [[2021 йыл]]) — комсомол, [[КПСС|партия]], дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1982—1990 йылдарҙа [[КПСС]]-тың [[Салауат районы|Салауат район]] комитетының беренсе секретары, 1995—2000 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] Секретариаты етәксеһе. [[Башҡорт АССР-ы]]ның ХII саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. [[«Почёт Билдәһе» ордены]], «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы кавалеры. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. [[Салауат районының почётлы граждандары|Салауат районының почётлы гражданы.]]
* [[Рәми Ғарипов]] (12.02.1932—20.02.1977), [[Башҡортостандың халыҡ шағирҙары|Башҡортостандың халыҡ шағиры]] (1992), [[тәржемә]]се һәм [[журналистика|журналист]]. 1960 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы.[[Салауат Юлаев исемендәге премия]] лауреаты (1988, үлгәндән һуң).
* [[Головин Алексей Степанович]] (1.01.1912—5.05.1981), Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, сержант, [[Советтар Союзы Геройы]]<ref>[http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=1637 Головин, Алексей Степанович. Сайт «Герои страны»]</ref><ref>[http://xn--80aa3a0ag.xn--p1ai/?p=2904 Головин, Алексей Степанович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170207112903/http://xn--80aa3a0ag.xn--p1ai/?p=2904 |date=2017-02-07 }}</ref>.
* [[Зәйнетдинов Энгель Әхмәт улы]] (22.11.1937), [[СССР]] һәм [[Рәсәй]]ҙең нефтсе-геологы, ғалим, топ-менеджер, журналист. Иҡтисад фәндәре кандидаты (1975). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның Журналистар союзы ағзаһы (2011). [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1982). [[Башҡортостан Хөкүмәте]]нең [[Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия]]һы лауреаты (2018).
* [[Искәндәрова Хәнифә Сираж ҡыҙы]] (20.03.1928—4.09.2020), [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1968), СССР-ҙың Халыҡ уҡытыусыһы (1982), РСФСР мәктәптәренең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1967), 8-се һәм 9-сы саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты (1970 −1979), КПСС-тың XXIV съезы (1971) һәм Уҡытыусыларҙың беренсе Бөтә Союз съезы (1968) делегаты.
* [[Йосопов Харис Монасип улы]] (24.08.19297.06.2009), Силәбе физик культура институты профессоры, [[дзю-до]], [[самбо]], [[көрәш]] (1960) буйынса СССР чемпионы<ref>[http://www.mediazavod.ru/articles/94655 Челябинский рабочий — Башкиры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102050806/http://www.mediazavod.ru/articles/94655 |date=2013-11-02 }}</ref><ref>[http://www.vatandash.ru/pics/pdf/1125.pdf Харис Батыр] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304123356/http://www.vatandash.ru/pics/pdf/1125.pdf |date=2016-03-04 }}</ref>.
* [[Ҡаймирасов Низаметдин Нәжметдин улы]] (1903—1934) — Башҡорт АССР-ының финанс халыҡ комиссары (1930—1934).
* Ағалы-һеңлеле Айһылыу, Таңһылыу һәм Урал Ҡаймирасовтар — геология-минералогия фәндәре кандидаттары, СССР Дәүләт премияһы лауреаттары.
* [[Сабирйәнова Сәнә Ғәфүр ҡыҙы]] (3.12.1939), ғилми хеҙмәткәр, башҡорт телсе-диалектологы, тәржемәсе, [[Салауат районы]]на һәм уның арҙаҡлы шәхестәренә арналған «Земля салаватская, земля батыра» (2010 йыл) тигән китап-белешмәнең автор-төҙөүсеһе, [[Салауат районы]]ның Рәми Ғарипов исемендәге премияһы лауреаты.
* [[Төхвәтуллин Шакир Динислам улы]] (1894—1937) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. Башҡортостан автономияһының Дыуан кантоны башҡарма комитеты рәйесе (1918), Башҡорт АССР-ының Игенселек халыҡ комиссары (1926—1929).
* [[Ханов Һаҙый Йыһанур улы]] (1895 — ?) — БАССР-ҙың Юғары суды коллегияһы рәйесе.
* [[Ханов Сыңғыҙ Һаҙый улы]] (1915 йылдың 30 декабре — 1941 йылда һәләк булған) — совет башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе.
* [[Шәйхисламов Рафаэль Бәҙретдин улы]] (27.03.1954), ғалим-социолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы, 2010 йылдан [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның кафедра мөдире. Социология фәндәре докторы (2008), профессор<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/17144-sh-jkhislamov-rafael-b-retdin-uly Башҡорт энциклопедияһы — Шәйхисламов Рафаэль Бәҙретдин улы]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{V|24|03|2019}}</ref>.
* [[Шәйхисламов Рәшит Бәҙретдин улы]] ([[5 октябрь]] [[1959]]) — тарих фәндәре докторы, профессор.
<!-- Т. Г. Каймирасова, Г. С. Смолькин, Ч. Х. Ханов, Р. Б. Шайхисламов, Э. Н. Хисамов. -->

== Иҡтисады ==
Ауылдың иҡтисади үҫешенә бюджет барлыҡҡа килтереүсе «Газпром трансгаз Уфа» ААЙ-енең Арҡауыл ЛПУМГ предприятиеһы һиҙелерлек өлөш индерә.
25 көндөҙгө карауатлыҡ участка дауаханаһы эшләй. «Салауат Юлаев» {{comment|ауыл хужалығы предприятиеһы|СПК}} эшләй. Рәсәй Почтаһы һәм Һаҡлыҡ банкы бүлексәләре бар.

== Ижтимағи хәле ==
* Заманса урта мәктәп, башланғыс мәктәп, музыка мәктәбе, ауыл китапханаһы, 60 урынлыҡ балалар баҡсаһы, участка дауаханаһы бар.
* [[2010 йыл]]дың сентябрь аҙағында «Йүрүҙән» спорт-сәләмәтлек комплексы ҡулланыуға тапшырыла.

== Мәҙәниәте һәм иҫтәлекле урындары ==
* [[Рәми Ғарипов музейы]] — шағирҙың әйберҙәре, ҡулъяҙмалары, стена гәзиттәре һәм портреттары экспозицияға урынлаштырылған музей<ref>[http://www.culture.ru/institutes/4007/muzey-r-garipova Музей Рами Гарипова]</ref><ref>[http://na-zemle-salavata.ru/arhiv-gazety/941-v-gostyah-u-rami.html В гостях у Рами. На земле Салавата] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170207112928/http://na-zemle-salavata.ru/arhiv-gazety/941-v-gostyah-u-rami.html |date=2017-02-07 }}</ref><ref>[http://www.exmu.ru/museum_list/3859/munitsipialnoe_uchrezhdenie_kultury_i_iskusstva_muzey_r_garipova_munitsipalnogo_rayona_salavatskiy_rayon_respubliki_bashkortostan Рами Гарипова. Музей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190207052228/http://www.exmu.ru/museum_list/3859/munitsipialnoe_uchrezhdenie_kultury_i_iskusstva_muzey_r_garipova_munitsipalnogo_rayona_salavatskiy_rayon_respubliki_bashkortostan/ |date=2019-02-07 }}</ref>.
* Мәктәптең тарихи-крайҙы өйрәнеү музейы, совет власы өсөн һәләк булған партизандарҙың туғандаш ҡәберҙәре, Советтар Союзы Геройы Ғәйфуллин Абдрахман Зәйнулла улы һәйкәле.
* [[Йосопов Харис Монасип улы]] төҙөткән мәсет бар. Харис Йосопов музейы эшләй.
* Ауылдан төньяҡ-көнсығышҡа 3 км алыҫлыҡта тәбиғәт һәйкәле — '''Ҡыҙҙартау''' тауы тора<ref>[http://quist.pro/books/ural_10.k.18.php Кызлартау] // УРАЛ. Иллюстрированная краеведческая энциклопедия</ref>.

== Урамдары ==
{{Колонки|3}}
* Абдрахман Ғәйфуллин урамы ({{lang-ru|}} Абдрахмана Гайфуллина (улица)
* Дуҫлыҡ урамы ({{lang-ru|}} Дружбы (улица)
* Тыныслыҡ урамы ({{lang-ru|}} Мира (улица)
* Рәми Ғарипов урамы — ({{lang-ru|}} Рами Гарипова (улица)
* Спорт урамы ({{lang-ru|}} Спортивная (улица)
* Харис Йосопов урамы ({{lang-ru|}} Хариса Юсупова (улица)
* Алексей Головин урамы ({{lang-ru|}} Алексея Головина (улица)
* Егор Габов урамы — ({{lang-ru|}} Егора Габова (улица)
* Йәшлек урамы ({{lang-ru|}} Молодёжная (улица)
* Салауат Рәхимов урамы ({{lang-ru|}} Салавата Рахимова (улица)
* Фәрүх Харисов урамы ({{lang-ru|}} Фаруха Харисова (улица)
* Сыңғыҙ Ханов урамы — ({{lang-ru|}} Чингиза Ханова (улица)
* Яр урамы ({{lang-ru|}} Береговая (улица)
* Урман урамы ({{lang-ru|}} Лесная (улица)
* Еңеү урамы ({{lang-ru|}} Победы (улица)
* Салауат Юлаев урамы — ({{lang-ru|}} Салавата Юлаева (улица)
* Хәйрулла Яруллин урамы — ({{lang-ru|}} Хайруллы Яруллина (улица)<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/salavatskiy-rayon/selo-arkaulovo/ Карта д. Аркаулово. Улицы]</ref>{{Колонки|конец}}

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Монай]]
* [[Мырҙалар]]

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. —] ISBN 978-5-295-04683-4.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001. — 106—108 с. — ISBN 5—295—02843—7{{ref-ru}}

== Ваҡытлы матбуғатта Арҡауыл тураһында ==
* ''[[Сабирйәнова Сәнә Ғәфүр ҡыҙы|Сабирйәнова С. Ғ.]]'' [http://bashgazet.ru/obshestvo/7603-ber-rtk-byle-olo-tarih.html Бер һүрәткә бәйле оло тарих.]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // «Башҡортостан» гәзите, 2013, 13 март.
* ''Ғәббәсова Зилә.'' [http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/7430-rmi-tyuyp-kn-tbk.html Рәми тыуып үҫкән төбәк.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160706161131/http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/7430-rmi-tyuyp-kn-tbk.html |date=2016-07-06 }} // «Башҡортостан» гәзите, 2013, 28 февраль.
* ''Вәхитов Раян.'' [http://bashgazet.ru/obshestvo/6707-danly-auyl-arauyl.html Данлы ауыл — Арҡауыл.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309121647/http://bashgazet.ru/obshestvo/6707-danly-auyl-arauyl.html |date=2016-03-09 }} // «Башҡортостан» гәзите, 2013, 10 ғинуар.

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|81797}}
* {{ИСДБ|страницы=510}} 510 б
* {{БЭ2013|82966}} Дыуан кантоны
* [http://ufagen.ru/places/salavatskiy/munaevo.html Арҡауыл ауылы «Геналогия и архивы» сайтында]{{ref-ru}}
* tv-rb.ru/teleproekty/poznavatelno-razvlekatelnye/bashkorttar/
* [http://ufagen.ru/places/salavatskiy/munaevo.html - История Аркаула]
* [https://web.archive.org/web/20091012135035/http://arkaul.ru/ - сайт Аркауловской школы]
* ''Латипова Рәйлә.'' [http://bashgazet.ru/obshestvo/12341-tkne-danly-kilsge-yaty.html Үткәне — данлы, киләсәге — яҡты.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309000115/http://bashgazet.ru/obshestvo/12341-tkne-danly-kilsge-yaty.html |date=2016-03-09 }} // [[Башҡортостан (гәзит)|«Башҡортостан»]] гәзите, 2014, 19 март.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Салауат районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Салауат районы ауылдары]]
[[Категория:Йүрүҙән буйындағы тораҡ пункттар]]
[[Категория:Проект:Башҡортостан ауылдары]]
Арҡауыл (, боронғо атамаһы — Монай) — Башҡортостан Республикаһының Салауат районындағы ауыл,
Арҡауыл ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 1439 кеше булған.
Почта индексы — 452493, ОКАТО коды — 80247810001Арҡауыл ауылы «Госсправка» сайтында.
thumb|Арҡауылдың күренеше|300px|right
thumb|300px|Арҡауыл ЛПУ-һы|300px|right
thumb|Арҡауыл мәктәбе|300px|right
thumb|right|300px|Арҡауыл мәсете

 Географик урыны 
Башҡортостан Республикаһының төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан. Ауыл эргәһенән Йүрүҙән йылғаһы аға.

Юл оҙонлоғо:
 Баш ҡалабыҙ Өфөгә саҡлы: 225 км,
 район үҙәгенә (Малаяҙға): 25 км,
 яҡындағы тимер юл станцияһына (Кропачёво): 120 км.

Арҡауыл ауылы район үҙәге Малаяҙ ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа 35 километрҙа һәм Кропачёво (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡа 64 километр алыҫлыҡта урынлашҡан .

 Тарихы 
XVIII быуаттан Монай атамаһы менән билдәле булған Арҡауыл ауылына Себер даруғаһы Мырҙалар башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Атамаһын тәүге төпләнеүсе кеше Монай исеменән алған.

XX быуаттың башынан алып 1950‑се йылдарға тиклем икеһе ике тораҡ пункт — Арҡауыл һәм Монай тип иҫәпләнгән.

XVIII—XIX быуат йәниҫәп материалдарында Монай ауылы:

1795 йылда унда 15 хужалыҡта 101 кеше, 1834 йылда 28 хужалыҡта: 316 кеше йәшәгән. 1816 йылда 27 ғаиләнең 9-ы (33,3 проценты)  булған.
1816, 1834 йылдарҙағы йәниҫәп материалдарында ауылға нигеҙ һалыусы Монайҙың улдары һәм ейәндәре теркәлгән: 1756 йылғы Ҡолош Монаев, есаул Әсүәр (Спар, Аспар) Монаев (1769—1846, уның улдары Абдуләғзәм Бәшир), Мозафар Монаевтар. 1773 йылғы Исмәғил Монаев һәм 24 йәшлек хорунжий Мозафар Монаев .

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт 1757 Мырҙалар улусы  Троицк өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы 1816  -се йорт  8-се Башҡорт кантоны  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы 1834  -се йорт  8-се Башҡорт кантоны Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1847  -се йорт  8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе   Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1859  -се йорт  8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1895  Мырҙалар улусы  Златоуст өйәҙе  Өфө губернаһы  Рәсәй империяһы1920  Дыуан-Ҡошсо улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы 20px РСФСР1926  Мырҙалар улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935  Арҡауыл ауыл Советы  Малаяҙ районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941  Арҡауыл ауыл Советы Салауат районы Башҡорт АССР-ы   СССР1992  Арҡауыл ауыл Советы  Салауат районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы    

 Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше 
Өфө губернаһының статистика комитеты 1895—1896 йылдарҙағы «Өфө губернаһы Өфө өйәҙе буйынса статистик мәғлүмәттәр йыйынтығы»нда Монай (Арҡауыл (Салауат районы)) ауылының урынлашҡан урыны һәм хужалығы тасуирланған. Ул Йүрүҙән йылғаһының уң ярында Өфө ҡалаһынан 150 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан тиелә. Ауыл эсендә Теҙмән йылғаһы аға. 1859 йылғы X рәүиз буйынса этник яҡтан ҡушылған был ауылда аҫаба башҡорттар күпселекте тәшил иткән: 122 хужалыҡта 231 ир-егет теркәлгән.

1842 йылда 361 башҡортҡа 91 сирек ужым һәм 421 сирек яҙғы ашлыҡ сәселгән. Шулай уҡ 4 сирек картуф сәселгән.

1865 йылда 94 йортта — 528 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр.

XIX быуат аҙағында өс баҫыулы сәсеү әйләнешенә күсеүсе ҡатнаш игенселек күҙәтелгән. Арыш, һоло, бойҙай, борай, арпа сәскәндәр. Ауылда өсәр сәскес,  һәм  булған. 216 йылҡы, 192 баш эре мөгөҙлө мал, 102 ҡуй, 60 кәзә булған.

Ағас материалдар һәм эшләнмәләр етештереү маҡсатында, сауҙагәр Лаптев һәм уның компаньондары башҡорттарҙан 6 йыл мөҙҙәт менән 15 мең дисәтинә урман участкаһын ҡуртымға алған. Килемде Тирмәнйылғала ҡоролған 3 һыу тирмәненән, Йүрүҙәнде нан, шулай уҡ йылына 23 һумға ҡуртымға бирелгән балыҡ тотоуҙан алғандар. Шундай уҡ килемде йылына 20 һум түләү менән 12 йылға ҡуртымға бирелгән баҙар майҙанынан да алған. Кәсепселек менән дә шөғөлләнгәндәр: халыҡтың өстән бер өлөшө, айына 6 һум аҡса эшләйем тип, яҡындағы заводтарға урман ҡырҡырға, күмер яндырырға, балта оҫталары һ. б. булып ялланғандар. Ҡыш көнө күрше ҡала һәм ауыл баҙарҙарына утын ташып һатҡандар.

Ауылда мәсет, 2 училище, һыу тирмәне, 10 сауҙа кибете эшләгән, йәрминкәләр үткәрелгән.

1877—1898 йылдар осоронда керҙәшлек килешеүе нигеҙендә Ҡазан губернаһынан, Пермь губернаһының Красноуфимск һәм Уҫы өйәҙҙәренән, Өфө өйәҙенән килгән урыҫ крәҫтиәндәре халыҡтың бер өлөшөн тәшкил иткән. 1898 йылда 37 йортта 202 кеше йәшәгән. 1896 йылда ла Арҡауыл Монай тип билдәләнгән.

Башҡорттарҙан ҡуртымға ер алып эшкәрткәндәр, башҡа төрлө хужалыҡ эштәре менән шөғөлләнгән.

1877 йылда Монайҙа рус-башҡорт мәктәбе асылған.
 
 Ауылдың XX быуаттағы үҫеше 
1906 йылда Арҡауылда сиркәү-мәхәллә мәктәбе, земство һәм башҡорт мәктәптәре, 3 һыу тирмәне, 2 тимерлек, шарап һәм 6 бакалея кибеттәре, запас иген һаҡлай торған мөгәзәй теркәлгән. Улус идаралығы булған. Йәрминкәләр үткәрелгән (шөғөлдәр араһында урман кәсепселеге, тирмән таштары етештереү билдәләнгән. в Мунаево отмечена мечеть.

1908—1909 уҡыу йылында Арҡауыл христиан руханилығы мәктәбендә 13 малай һәм 9 ҡыҙ уҡыған. Яйлап ҡына мәктәптең (башланғыс, артабан совет власы осоронда — ете йыллыҡ, 1937 йылдан — урта) күптәнге һәм данлыҡлы үҙ традициялары барлыҡҡа килгән.

1919 йылдың 20 мартынан алып 1919 йылдың сентябренә тиклем АСБР составында административ үҙәге Арҡауыл ауылында урынлашҡан Дыуан кантоны булдырылған. Кантонға Златоуст өйәҙенең 10 (2-се Әйле, Балаҡатай, Үрге Ҡыйғы, Дыуан-Мәсетле, Ибрай, Ҡалмаҡҡол, Мырҙалар, Нәсибаш, Түбәнге Ҡыйғы һәм Һикеяҙ) улусы ҡараған. Төньяҡта Ҡошсо, көнсығышта — Красноуфимск өйәҙе, көньяҡта — Златоуст өйәҙе һәм Көҙәй кантоны, көнбайышта — Бөрө, Златоуст өйәҙҙәре һәм Көҙәй кантоны менән сиктәш булған. 1919 йылдың сентябрендә, территорияһы Дыуан-Ҡошсо кантонына индерелгән һәм Дыуан кантоны бөтөрөлгән Дыуан кантоны .

1920 йылда Мырҙалар улусы үҙәге Арҡауылдан 1 саҡрымда ятҡан Монайҙа 228 кешеһе менән 44 хужалыҡ булған. Арҡауылда 134 хужалыҡта 710 кешенең күпселеген башҡорттар тәшкил иткән, бер нисә урыҫ та булған. Артабан ике ауыл Арҡауыл исеме менән берләшкән.

Йүрүҙән йылғаһында ташҡындар йыш булыу сәбәпле, Монай ауылы халҡы (Монай — антропоним) XX быуаттың 30-сы йылдарында Арҡауылға күсеп килгән. Монай ауылы урынында хәҙер Бишәүҙәр менән Арҡауыл араһында ятҡан ялан тора, шулай уҡ Йүрүҙән йылғаһы аша ҙур күпер һалынған.

 Халыҡ һаны 
Арҡауылда башҡорттар йәшәй (2002)

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август938 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар845 1959 йыл 15 ғинуар796 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар1279 2002 йыл 9 октябрь1459 2010 йыл 14 октябрь143969474548,251,8

 Билдәле кешеләре 
 Әбүбәкеров Риза Вәхит улы (10.10.1902—10.07.1938), башҡорт совет дәүләт эшмәкәре. (1930—1935 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Мәғариф халыҡ комиссары. Сәйәси золом ҡорбаны.
 Вәхитов Риф Хәйрулла улы (4 сентябрь 1940 йыл — 14 сентябрь 2021 йыл) — комсомол, партия, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1982—1990 йылдарҙа КПСС-тың Салауат район комитетының беренсе секретары, 1995—2000 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Секретариаты етәксеһе. Башҡорт АССР-ының ХII саҡырылыш Юғары Советы депутаты. «Почёт Билдәһе» ордены, «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы кавалеры. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Салауат районының почётлы гражданы.
 Рәми Ғарипов (12.02.1932—20.02.1977), Башҡортостандың халыҡ шағиры (1992), тәржемәсе һәм журналист. 1960 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1988, үлгәндән һуң).
 Головин Алексей Степанович (1.01.1912—5.05.1981), Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, сержант, Советтар Союзы ГеройыГоловин, Алексей Степанович. Сайт «Герои страны»Головин, Алексей Степанович .
 Зәйнетдинов Энгель Әхмәт улы (22.11.1937), СССР һәм Рәсәйҙең нефтсе-геологы, ғалим, топ-менеджер, журналист. Иҡтисад фәндәре кандидаты (1975). Башҡортостан Республикаһының Журналистар союзы ағзаһы (2011). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1982). Башҡортостан Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2018).
 Искәндәрова Хәнифә Сираж ҡыҙы (20.03.1928—4.09.2020), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1968), СССР-ҙың Халыҡ уҡытыусыһы (1982), РСФСР мәктәптәренең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1967), 8-се һәм 9-сы саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты (1970 −1979), КПСС-тың XXIV съезы (1971) һәм Уҡытыусыларҙың беренсе Бөтә Союз съезы (1968) делегаты.
 Йосопов Харис Монасип улы (24.08.19297.06.2009), Силәбе физик культура институты профессоры, дзю-до, самбо, көрәш (1960) буйынса СССР чемпионыЧелябинский рабочий — Башкиры Харис Батыр .
 Ҡаймирасов Низаметдин Нәжметдин улы (1903—1934) — Башҡорт АССР-ының финанс халыҡ комиссары (1930—1934).
 Ағалы-һеңлеле Айһылыу, Таңһылыу һәм Урал Ҡаймирасовтар — геология-минералогия фәндәре кандидаттары, СССР Дәүләт премияһы лауреаттары.
 Сабирйәнова Сәнә Ғәфүр ҡыҙы (3.12.1939), ғилми хеҙмәткәр, башҡорт телсе-диалектологы, тәржемәсе, Салауат районына һәм уның арҙаҡлы шәхестәренә арналған «Земля салаватская, земля батыра» (2010 йыл) тигән китап-белешмәнең автор-төҙөүсеһе, Салауат районының Рәми Ғарипов исемендәге премияһы лауреаты.
 Төхвәтуллин Шакир Динислам улы (1894—1937) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. Башҡортостан автономияһының Дыуан кантоны башҡарма комитеты рәйесе (1918), Башҡорт АССР-ының Игенселек халыҡ комиссары (1926—1929).
 Ханов Һаҙый Йыһанур улы (1895 — ?) — БАССР-ҙың Юғары суды коллегияһы рәйесе.
 Ханов Сыңғыҙ Һаҙый улы (1915 йылдың 30 декабре — 1941 йылда һәләк булған) — совет башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе.
 Шәйхисламов Рафаэль Бәҙретдин улы (27.03.1954), ғалим-социолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы, 2010 йылдан Башҡорт дәүләт университетының кафедра мөдире. Социология фәндәре докторы (2008), профессорБашҡорт энциклопедияһы — Шәйхисламов Рафаэль Бәҙретдин улы.
 Шәйхисламов Рәшит Бәҙретдин улы (5 октябрь 1959) — тарих фәндәре докторы, профессор.

 Иҡтисады 
Ауылдың иҡтисади үҫешенә бюджет барлыҡҡа килтереүсе «Газпром трансгаз Уфа» ААЙ-енең Арҡауыл ЛПУМГ предприятиеһы һиҙелерлек өлөш индерә.
25 көндөҙгө карауатлыҡ участка дауаханаһы эшләй. «Салауат Юлаев»  эшләй. Рәсәй Почтаһы һәм Һаҡлыҡ банкы бүлексәләре бар.

 Ижтимағи хәле 
 Заманса урта мәктәп, башланғыс мәктәп, музыка мәктәбе, ауыл китапханаһы, 60 урынлыҡ балалар баҡсаһы, участка дауаханаһы бар.
 2010 йылдың сентябрь аҙағында «Йүрүҙән» спорт-сәләмәтлек комплексы ҡулланыуға тапшырыла.

 Мәҙәниәте һәм иҫтәлекле урындары 
 Рәми Ғарипов музейы — шағирҙың әйберҙәре, ҡулъяҙмалары, стена гәзиттәре һәм портреттары экспозицияға урынлаштырылған музейМузей Рами ГариповаВ гостях у Рами. На земле Салавата Рами Гарипова. Музей .
 Мәктәптең тарихи-крайҙы өйрәнеү музейы, совет власы өсөн һәләк булған партизандарҙың туғандаш ҡәберҙәре, Советтар Союзы Геройы Ғәйфуллин Абдрахман Зәйнулла улы һәйкәле.
 Йосопов Харис Монасип улы төҙөткән мәсет бар. Харис Йосопов музейы эшләй.
 Ауылдан төньяҡ-көнсығышҡа 3 км алыҫлыҡта тәбиғәт һәйкәле — Ҡыҙҙартау тауы тораКызлартау // УРАЛ. Иллюстрированная краеведческая энциклопедия.

 Урамдары 

 Абдрахман Ғәйфуллин урамы ( Абдрахмана Гайфуллина (улица)
 Дуҫлыҡ урамы ( Дружбы (улица)
 Тыныслыҡ урамы ( Мира (улица)
 Рәми Ғарипов урамы — ( Рами Гарипова (улица)
 Спорт урамы ( Спортивная (улица)
 Харис Йосопов урамы ( Хариса Юсупова (улица)
 Алексей Головин урамы ( Алексея Головина (улица)
 Егор Габов урамы — ( Егора Габова (улица)
 Йәшлек урамы ( Молодёжная (улица)
 Салауат Рәхимов урамы ( Салавата Рахимова (улица)
 Фәрүх Харисов урамы ( Фаруха Харисова (улица)
 Сыңғыҙ Ханов урамы — ( Чингиза Ханова (улица)
 Яр урамы ( Береговая (улица)
 Урман урамы ( Лесная (улица)
 Еңеү урамы ( Победы (улица)
 Салауат Юлаев урамы — ( Салавата Юлаева (улица)
 Хәйрулла Яруллин урамы — ( Хайруллы Яруллина (улица)Карта д. Аркаулово. Улицы

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Монай
 Мырҙалар

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001. — 106—108 с. — ISBN 5—295—02843—7

 Ваҡытлы матбуғатта Арҡауыл тураһында 
 Сабирйәнова С. Ғ. Бер һүрәткә бәйле оло тарих. // «Башҡортостан» гәзите, 2013, 13 март.
 Ғәббәсова Зилә. Рәми тыуып үҫкән төбәк.  // «Башҡортостан» гәзите, 2013, 28 февраль.
 Вәхитов Раян. Данлы ауыл — Арҡауыл.  // «Башҡортостан» гәзите, 2013, 10 ғинуар.

 Һылтанмалар 
 
  510 б
  Дыуан кантоны
 Арҡауыл ауылы «Геналогия и архивы» сайтында
 tv-rb.ru/teleproekty/poznavatelno-razvlekatelnye/bashkorttar/
 - История Аркаула
 - сайт Аркауловской школы
 Латипова Рәйлә. Үткәне — данлы, киләсәге — яҡты.  // «Башҡортостан» гәзите, 2014, 19 март.

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Салауат районы ауылдары
Категория:Йүрүҙән буйындағы тораҡ пункттар
Категория:Проект:Башҡортостан ауылдары