Оҙондар
{{Ук}}
'''Оҙондар''' ({{lang-ru|Узунларово}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Архангел районы]]ндағы ауыл. [[2009 йыл]]дың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 524 кеше<ref name='белешмә китабы'>[http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Башҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}</ref>.
Почта индексы — 453041, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80203850001.
 

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1795 йыл||155||||||||
|-
| 1865 йыл||329||||||||
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1906 йыл||580||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||718||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||938||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||936||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||559||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||525||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||415||||||||
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

{| class='standard' style='text-align: center;'
| colspan=6 | '''Дөйөм халыҡ һаны'''<ref name='белешмә китабы' />
|--- class='bright'
| colspan=2 | Халыҡ һаны || colspan=2 | 2002—2009 халыҡ үҙгәреше
|--- class='shadow'
| 2002 || 2009 || кеше || %
|---
| 525 || 524 || -1 || -0,19
|}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Архангел (Архангель районы)|Архангел]]): 25 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Равтау): 14 км

== Тарихы ==
Оҙондар ауылы 1764 йылда Санъяп Алаҡаев яҙмаһында телгә алына.

Оҙондар ауылы халҡы башлыса эре мөгөҙлө малсылыҡ һәм [[умартасылыҡ]] менән шөғөлләнгән. [[1839 йыл|1839 йылда]] 250 кешегә 253 ат, 50 һыйыр, 400 һарыҡ, 60 кәзә тура килә. 100 умартаһы һәм 32 солоғо булған. [[Игенселек]] үҫешмәгән. [[1843 йыл|1843 йылда]] 56 бот ужым һәм 40 бот яҙғы иген сәселгән. 1896 йылда, уңыш булмаһа тип, ауылда мөгәзәй, бакалея кибете төҙөгәндәр. [[Мәсет]] һәм мәктәп эшләгән.

Реформанан һуңғы осорҙа ер мәсьәләһенең киҫкенләшеүе крәҫтиәндәрҙең үҙ хоҡуҡтары өсөн көрәшен көсәйтеүгә килтерә. [[XIX быуат|XIX быуаттың]] 60 — 70-се йылдарында башҡорттарҙан 2 миллион дисәтинәнән ашыу ер тартып алына. Башҡортостанда киң крәҫтиән хәрәкәте батша хөкүмәтен башҡорт ерҙәрен һатыуҙы сикләргә мәжбүр итә (1878 йылдың 8 майындағы һәм 1882 йылдың 10 июнендәге закондар). Ерҙәрҙе баҫып алыу общиналағы башҡорттарҙа элеккесә киҫкен ҡаршылыҡ тыуҙыра. 1881 йылдың 23 сентябрендә Оҙондар ауыл кешеләре, алпауыт Дашков һәм Софроновтың Ҡумрыҡ-Табын улусы башҡорттарынан 15 мең дисәтинә ерҙе тартып алыуға ҡаршы ризаһыҙлыҡ билдәһе итеп, «һөжүм итеү һәм мылтыҡтан атып» ҡаршылыҡ күрһәтә<ref>{{ИСДБ|страница=116}}</ref>.

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Тау урамы ({{lang-ru|Горная (улица)}})
* Инйәр урамы ({{lang-ru|Инзерская (улица)})}
* Исмәғил Ғәлиәхмәтов урамы ({{lang-ru|Исмагила Галиахметова (улица)}})
* Урман тыҡрығы ({{lang-ru|Лесной (переулок)}})
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодежная (улица)}})
* Йылға урамы ({{lang-ru|Речная (улица)}})
* Салауат Юлаев урамы ({{lang-ru|Салавата Юлаева (улица)}})
* Үҙәк урам ({{lang-ru|Центральная (улица)}})
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная (улица)}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/003/000029.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 30 по Республике Башкортостан]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Ауыл матбуғатта ==
* Жители башкирского села попросили укрепить берег реки, а им изменили русло. Независимая Уральская газета. 24.05.2019<ref>[https://proural.info/society/zhiteli-bashkirskogo-sela-poprosili-ukrepit-bereg-reki-a-im-izmenili-ruslo/?utm_referrer=https%3A%2F%2Fzen.yandex.com Независимая Уральская газета. 24.05.2019]{{Недоступная ссылка|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}{{V|24|05|2019}}</ref>
* [[Йәшлек (гәзит)|Йәшлек]]. 22 ғинуар 2020 йыл. Иғтибар! «Йәшлек» төп приздарҙы уйнатты<ref>[https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2020-01-22/i-tibar-y-shlek-t-p-prizdar-y-uynatty-729112] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220427185101/https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2020-01-22/i-tibar-y-shlek-t-p-prizdar-y-uynatty-729112 |date=2022-04-27 }}</ref>
* [[Башҡортостан (гәзит)|Башҡортостан]]. Йәшәүҙән ниңә туялар? 03 октябрь 2012 йыл<ref>[https://bash.bashgazet.ru/obshestvo/5332-yshn-ni-tuyalar.html]</ref>

== Видеофильмдар ==
* Ҡайтам әле ауылыма. Оҙондар. 2015 йылдың 18 феврале{{YouTube|YUr6YnOXm44|logo=1}}

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Рафиҡов Хәлим Сөнәғәт улы]] (13.08.1934—17.08.2017), ғалим-генетик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Биология фәндәре докторы (1993), профессор (1997)<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/12121-rafi-ov-kh-lim-s-n-t-uly Башҡорт энциклопедияһы — Рафиҡов Хәлим Сөнәғәт улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190812142600/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/12121-rafi-ov-kh-lim-s-n-t-uly |date=2019-08-12 }}{{V|12|08|2019}}</ref>.
* [[Әсәҙуллин Дамир Фәхретдин улы]] (2.01.1953), цирк артисы, акробат. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған (1997) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның халыҡ (1984) артисы.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/9876-o-ondar-arkhangel-r-nynda-y-auyl}}{{V|24|05|2019}}
* [http://ufagen.ru/places/arhangelskiy/uzunlarovo.html Узунларово на портале «Генеалогия и Архивы»]{{ref-ru}} {{V|24|05|2019}}
* [https://www.komandirovka.ru/cities/uzunlarovo_bash._r./ Село Узунларово, Республика Башкортостан. Сайт «Командировка.ру»]{{ref-ru}} {{V|24|05|2019}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}
<references/>

{{Архангел районы ауылдары}}

[[Категория:Архангел районы ауылдары]]
Оҙондар () — Башҡортостан Республикаһының Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 524 кешеБашҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы .
Почта индексы — 453041, ОКАТО коды — 80203850001.
 

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1795 йыл155 1865 йыл329 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1906 йыл580 1920 йыл 26 август718 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар938 1959 йыл 15 ғинуар936 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар559 2002 йыл 9 октябрь525 2010 йыл 14 октябрь415

 Дөйөм халыҡ һаны Халыҡ һаны  2002—2009 халыҡ үҙгәреше 2002  2009  кеше  % 525  524  -1  -0,19

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 25 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Равтау): 14 км

 Тарихы 
Оҙондар ауылы 1764 йылда Санъяп Алаҡаев яҙмаһында телгә алына.

Оҙондар ауылы халҡы башлыса эре мөгөҙлө малсылыҡ һәм умартасылыҡ менән шөғөлләнгән. 1839 йылда 250 кешегә 253 ат, 50 һыйыр, 400 һарыҡ, 60 кәзә тура килә. 100 умартаһы һәм 32 солоғо булған. Игенселек үҫешмәгән. 1843 йылда 56 бот ужым һәм 40 бот яҙғы иген сәселгән. 1896 йылда, уңыш булмаһа тип, ауылда мөгәзәй, бакалея кибете төҙөгәндәр. Мәсет һәм мәктәп эшләгән.

Реформанан һуңғы осорҙа ер мәсьәләһенең киҫкенләшеүе крәҫтиәндәрҙең үҙ хоҡуҡтары өсөн көрәшен көсәйтеүгә килтерә. XIX быуаттың 60 — 70-се йылдарында башҡорттарҙан 2 миллион дисәтинәнән ашыу ер тартып алына. Башҡортостанда киң крәҫтиән хәрәкәте батша хөкүмәтен башҡорт ерҙәрен һатыуҙы сикләргә мәжбүр итә (1878 йылдың 8 майындағы һәм 1882 йылдың 10 июнендәге закондар). Ерҙәрҙе баҫып алыу общиналағы башҡорттарҙа элеккесә киҫкен ҡаршылыҡ тыуҙыра. 1881 йылдың 23 сентябрендә Оҙондар ауыл кешеләре, алпауыт Дашков һәм Софроновтың Ҡумрыҡ-Табын улусы башҡорттарынан 15 мең дисәтинә ерҙе тартып алыуға ҡаршы ризаһыҙлыҡ билдәһе итеп, «һөжүм итеү һәм мылтыҡтан атып» ҡаршылыҡ күрһәтә.

 Урамдары 

 Тау урамы ()
 Инйәр урамы ({{lang-ru|Инзерская (улица)})}
 Исмәғил Ғәлиәхмәтов урамы ()
 Урман тыҡрығы ()
 Йәштәр урамы ()
 Йылға урамы ()
 Салауат Юлаев урамы ()
 Үҙәк урам ()
 Мәктәп урамы ()Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 30 по Республике Башкортостан

 Ауыл матбуғатта 
 Жители башкирского села попросили укрепить берег реки, а им изменили русло. Независимая Уральская газета. 24.05.2019Независимая Уральская газета. 24.05.2019
 Йәшлек. 22 ғинуар 2020 йыл. Иғтибар! «Йәшлек» төп приздарҙы уйнатты 
 Башҡортостан. Йәшәүҙән ниңә туялар? 03 октябрь 2012 йыл

 Видеофильмдар 
 Ҡайтам әле ауылыма. Оҙондар. 2015 йылдың 18 феврале

 Билдәле шәхестәре 
 Рафиҡов Хәлим Сөнәғәт улы (13.08.1934—17.08.2017), ғалим-генетик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Биология фәндәре докторы (1993), профессор (1997)Башҡорт энциклопедияһы — Рафиҡов Хәлим Сөнәғәт улы .
 Әсәҙуллин Дамир Фәхретдин улы (2.01.1953), цирк артисы, акробат. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (1997) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ (1984) артисы.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 
 Узунларово на портале «Генеалогия и Архивы» 
 Село Узунларово, Республика Башкортостан. Сайт «Командировка.ру» 

Категория:Архангел районы ауылдары