Тәтешле районы
{{Ук}}
'''Тәтешле районы''' ({{lang-ru|Татышлинский район}}) — [[Башҡортостан]]дағы муниципаль район. 1935 йылда ойошторолған. Административ үҙәге — [[Үрге Тәтешле]] ауылы. Районда {{formatnum:{{ Население | Татышлинский район | ч }}}} кеше ({{ Население | Татышлинский район | г }}) йәшәй.

== Географияһы ==
Башҡортостан Республикаһының төньяғында урынлашҡан. Төньяҡта — [[Пермь крайы]]ның [[Көйәҙе районы]], көнсығышта — Башҡортостан Республикаһының [[Асҡын районы|Асҡын]], көньяҡ‑көнсығышта — [[Балтас районы|Балтас]], көньяҡта — [[Борай районы|Борай]], көнбайышта [[Яңауыл районы|Яңауыл]] райондары менән сиктәш. [[Өфө]]нән 209 км, ә яҡындағы тимер юл станцияһы Көйәҙенән (Пермь крайы) 25 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

Район [[Ағиҙел буйы убалы тигеҙлеге]]ндә урынлашҡан. Климаты континенталь, дымлылығы етерлек дәрәжәлә. Райондың көнсығыш ситенән [[Йоҡ (Тере Танып ҡушылдығы)|Йоҡ]] ҡушылдығы менән [[Тере Танып]] йылғаһы, ә төньяҡ-көнбайышта — [[Әри (йылға)|Әри]] йылғаһы аға. Аҡһыл һоро урман тупрағында күпселек киң япраҡлы һәм ҡараңғы ылыҫлы урмандар үҫә, улар 51,6 мең га (район территорияһының 37 %) ерҙе биләй. Минераль ресурстарҙан нефть (Тәтешле, Йөгәмеш, Тепляк, Көйәҙе), кирбес балсығы ([[Ураҙгилде]]), балсыҡҡа ҡушыла торған ҡом ([[Уяҙыбаш]]) ятҡылыҡтары билдәле.

== Тарихы ==
Райондың күпселек тораҡ пункттары башҡорт аҫаба ерҙәрендә, башлыса [[Ирәкте]], өлөшләтә [[Гәрәй|Урман-Гәрәй]] һәм [[Танып (ҡәбилә)|Ҡыр-Танып]] улустарында барлыҡҡа килгән<ref>[http://ufagen.ru/places/tatyshlinskiy Татышлинский | Генеалогия и архивы]</ref>.

Тәтешле районы 1935 йылдың 31 ғинуарында [[Башҡорт АССР‑ы]]ның [[Балтас районы|Балтас]] һәм [[Яңауыл районы|Яңауыл]] райондарын бүлеү һөҙөмтәһендә ойошторола. 1963 йылдың 1 февралендә район бөтөрөлә, уның территорияһы Яңауыл районы составына керә. 1966 йылдың 30 декабрендә Тәтешле районы яңынан ойошторола<ref name="Голубченко И. В., Курас С. Ғ.">{{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/14179-t-teshle-rajony|автор=Голубченко И. В., Курас С. Ғ.}}</ref>.

== Билдәле шәхестәр ==
{{Шуҡ|:Категория:Тәтешле районында тыуғандар}}
* [[Әнғәм Атнабаев]] — Башҡортостандың халыҡ шағиры.
* [[Ғәлләмшин Ренат Биктимер улы]] (28.02.1949), ауыл хужалығы һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1981—2009 йылдарҙа «Дэмен» хужалығы рәйесе. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. «Башҡортостан удмурттарының республика милли-мәҙәни үҙәге» төбәк йәмәғәт ойошмаһы рәйесе. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1994). Кузебай Герд исемендәге Бөтә удмурт милли премияһы лауреаты (2004), [[Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)|Халыҡтар дуҫлығы ордены]] кавалеры (2009). Саңғы спорты буйынса СССР спорт мастеры, еңел атлетика буйынса мастерлыҡҡа кандидат. [[Әрибаш]] ауылынан<ref>[http://www.bashinform.ru/news/177017-segodnya-ispolnyaetsya-60-let-glavnomu-udmurtu-bashkortostana-renatu-galyamshinu/ Сегодня исполняется 60 лет главному удмурту Башкортостана Ренату Галямшину. ИА «Башинформ», 28 февраля 2009 года]{{ref-ru}}{{V|25|02|2019}}</ref>.
* [[Кейеков Ғарифулла Мөхәмәтғәли улы]] — мәғрифәтсе-шағир, публицист.
* [[Ғәли Соҡорой]] — мәғрифәтсе-шағир.
* [[Тулвинский Әнәс Шәйхулла улы]] (10.02.1923—20.01.2011), «[[Салаватнефтеоргсинтез]]» асыҡ акционерҙар йәмғиәте ремонт-механика заводының элекке баш инженеры, йәмәғәтсе, II дәрәжә Ватан һуғышы һәм Октябрь революцияһы ордендары кавалеры. (Элекке Түбәнге Тәтешле ауылынан (хәҙер Үрге Тәтешле менән ҡушылған)<ref>http://www.gpns.ru/sites/default/files/11.01.22.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127025411/http://www.gpns.ru/sites/default/files/11.01.22.pdf |date=2020-11-27 }} Память. Анас
Тулвинский. Газета «Салаватский нефтехимик», 22 января 2011, № 2 (4935){{ref-ru}}{{V|8|02|2018}}</ref>.
* [[Фәтхетдинов Салауат Зәки улы]] — йырсы, йырсы, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған (2005), [[Башҡортостан]]дың (2019) һәм [[Татарстан]]дың (1995) халыҡ артисы.
* [[Хәниә Фәрхи]] — йырсы. Рәсәй Федерацияһының, Башҡортостандың һәм Татарстандың (2000) халыҡ артисы.
* [[Хунафина Динә Хәлим ҡыҙы]] (10.11.1938), табип-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһы академигы, медицина фәндәре докторы (1995), профессор (1996). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2004) һәм Башҡортостан Республикаһының (1995) атҡаҙанған табибы, Рәсәйҙең һаулыҡ һаҡлау (2002) һәм Башҡортостандың мәғариф (2006) отличнигы. [[Үрге Ҡоҙаш]] ауылынан<ref>[http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/2-statya/869-khunafina-dina-khalimovna.html Башкирская энциклопедия — Хунафина Дина Халимовна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224141232/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/2-statya/869-khunafina-dina-khalimovna.html |date=2019-12-24 }}{{ref-ru}}{{V|08|11|2018}}</ref>.
* [[Атнабаева Зинира Ҡасим ҡыҙы]] ([[21 декабрь]] [[1934]] — [[23 апрель]] [[2013]]) — [[Башҡорттар|башҡорт]] [[СССР|совет]] театр актёры, драматург һәм сценарийҙар авторы. [[Башҡорт АССР-ы|Башҡорт АССР-ының]] халыҡ ([[1977]]), РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы ([[1980]]).
* [[Вәлиева Финә Мансур ҡыҙы]] ([[8 ғинуар]] [[1969 йыл]]) — театр актёры. 1999 йылдан Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. [[Башҡортостан Республикаһы|Башҡортостан Республикаһының]] халыҡ артисы (2013).
* [[Ибраһимов Байрас Нәҙим улы ]][[19 февраль]] [[1953 йыл]]) — актёр, театр режиссёры. Башҡортостан Республикаһының (2003) һәм Татарстан Республикаһының (2008) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1983).
* [[Пукроков Фёдор (Фәтихйән) Пукрок улы]] (16 ноябрь 1937 — октябрь 1998) — билдәле удмурт шағиры, драматург һәм публицист, Рәсәй Языусылар союзы ағзаһы.
* [[Ғарипов Менсадиҡ Ғариф улы]] (16 февраль 1946 — 12 октябрь 1998) — Удмурт Республикаһының халыҡ рәссамы, Удмуртстандың Дәүләт премияһы лауреаты, СССР Рәссамдар союзы ағзаһы, Удмурт Дәүләт университетынын сәнғәт-графика кафедраһы профессоры.
* [[Ситдиҡова Гөлзәмиә Маҙһар ҡыҙы]] (26 ноябрь 1956) — Башҡорт Дәүләт филармонияһының танылған һүҙ оҫтаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисткаһы.
* [[Әүхәтов  Ҡасим Әүхәт улы|Әүхәтов  Ҡаһим Әүхәт улы]] (2 ғинуар 1932 йыл — 14 октябрь 2014 йыл) — хеҙмәт ветераны, игенсе-шағир, ете китап авторы, Әнғәм Атнабаев премияһы лауреаты.
*[http://www.anrb.ru/blog/article/3589 Кәримов Кави Кәрим улы] (15 ғинуар 1947) - тарихсы, БР- ның атказанган укытыусыһы (1993),  тарих  фәндәре докторы,  (2000), профессор (2001), СССР  мәгариф отличнигы (1990),  БР-зың  мәгариф отличнигы   (1997),  РФ-ның юғары һөнәри белем биреү почетлы хеҙмәткәре (2006). 200  фэнни эштәрзең  авторы.
*Гамилов Надим Гата улы(24  декабрь 19271-11 август 2016)-  республикала  билдәле хужалык   етәксеһе, партия  һәм  йәмәғәт  эшлексеһе ,  КПСС Тәтешле райкомының   элекке беренсе    секретаре

== Халыҡ һаны ==
'''1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):'''
{{Wikidata/Population}}
<!-- 
; Милли составы
2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ һанын иҫәпкә алыу мәғлүмәттәре буйынса: [[башкиры]] — 60,1 %, [[удмурты]] — 21,5 %, [[татары]] — 14,9 %, [[русские]] — 1,9 %, [[марийцы]] — 1,3 %, лица других национальностей — 0,3 %<ref name="ВПН-2010">{{cite web|url=http://www.bashstat.ru/perepis2010/pub_work/Итоги%20Всероссийской%20переписи%20населения%202010%20года%20по%20Республике%20Башкортостан.pdf|title=Итоги Всероссийской переписи населения по Республике Башкортостан|format=pdf|publisher=Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан|accessdate=2013-03-05|archiveurl=http://www.webcitation.org/6EzC0FMGq|archivedate=2013-03-09}}</ref>.

== Территориально-муниципальное устройство ==
В районе 75 населённых пунктов в составе 13 сельских поселений<ref name="RBzak_izm">[http://www.gsrb.ru/MainLeftMenu/ZakonoTvorch/Zakoni/49-2008.php Закон Республики Башкортостан Об изменениях в административно-территориальном устройстве Республики Башкортостан в связи с объединением отдельных сельсоветов и передачей населенных пунктов (Принят Государственным Собранием — Курултаем Республики Башкортостан 18 ноября 2008 года)]</ref>:
{{Автонумерация
  | Оформление = standard sortable
  | Столбцов = 6
  | Заголовок2 = Сельские поселения | Заголовок3 = Административный центр | Заголовок4 = Количество<br />населённых<br />пунктов | Заголовок5 = Население | Заголовок6 = Площадь,<br />км<sup>2</sup>
  | Выравнивание4 = right | Выравнивание5 = right | Выравнивание6 = right
  | Сортировка4 = число | Сортировка5 = число | Сортировка6 = число
| |[[Акбулатовский сельсовет (Татышлинский район)|Акбулатовский сельсовет]] | село [[Староакбулатово (Татышлинский район)|Староакбулатово]] | 3 | {{ Население | Акбулатовский сельсовет (Татышлинский район) | тс }} | 
| |[[Аксаитовский сельсовет (Татышлинский район)|Аксаитовский сельсовет]] | село [[Аксаитово]] | 7 | {{ Население | Аксаитовский сельсовет (Татышлинский район) | тс }} | 
| |[[Бадряшевский сельсовет (Татышлинский район)|Бадряшевский сельсовет]] | деревня [[Бадряшево]] | 7 | {{ Население | Бадряшевский сельсовет (Татышлинский район) | тс }} | 
| |[[Буль-Кайпановский сельсовет (Татышлинский район)|Буль-Кайпановский сельсовет]] | село [[Буль-Кайпаново]] | 6 | {{ Население | Буль-Кайпановский сельсовет (Татышлинский район) | тс }} | 
| |[[Верхнетатышлинский сельсовет (Татышлинский район)|Верхнетатышлинский сельсовет]] | село [[Верхние Татышлы]] | 3 | {{ Население | Верхнетатышлинский сельсовет (Татышлинский район) | тс }} | 
| |[[Кальмияровский сельсовет (Татышлинский район)|Кальмияровский сельсовет]] | село [[Старокальмиярово]] | 5 | {{ Население | Кальмияровский сельсовет (Татышлинский район) | тс }} | 
| |[[Кальтяевский сельсовет (Татышлинский район)|Кальтяевский сельсовет]] | село [[Кальтяево]] | 5 | {{ Население | Кальтяевский сельсовет (Татышлинский район) | тс }} | 
| |[[Кудашевский сельсовет (Татышлинский район)|Кудашевский сельсовет]] | село [[Верхнекудашево]] | 6 | {{ Население | Кудашевский сельсовет (Татышлинский район) | тс }} | 
| |[[Курдымский сельсовет (Татышлинский район)|Курдымский сельсовет]] | село [[Старый Курдым]] | 8 | {{ Население | Курдымский сельсовет (Татышлинский район) | тс }} | 
| |[[Нижнебалтачевский сельсовет (Татышлинский район)|Нижнебалтачевский сельсовет]] | село [[Нижнебалтачево]] | 11 | {{ Население | Нижнебалтачевский сельсовет (Татышлинский район) | тс }} | 
| |[[Новотатышлинский сельсовет (Татышлинский район)|Новотатышлинский сельсовет]] | село [[Новые Татышлы]] | 4 | {{ Население | Новотатышлинский сельсовет (Татышлинский район) | тс }} | 
| |[[Шулгановский сельсовет (Татышлинский район)|Шулгановский сельсовет]] | село [[Шулганово]] | 6 | {{ Население | Шулгановский сельсовет (Татышлинский район) | тс }} | 
| |[[Ялгыз-Наратский сельсовет (Татышлинский район)|Ялгыз-Наратский сельсовет]] | село [[Ялгыз-Нарат]] | 4 | {{ Население | Ялгыз-Наратский сельсовет (Татышлинский район) | тс }} | 
}}
<br />
<div class='NavFrame collapsed'>
  <div class='NavHead'>Список населённых пунктов района</div>
    <div class='NavContent'>
{{Автонумерация
  | Оформление = standard sortable
  | Столбцов = 5
  | Заголовок2 = Населённый пункт | Заголовок3 = Тип | Заголовок4 = Население | Заголовок5 = Муниципальное образование
  | Выравнивание4 = right
  | Сортировка4 = число
| | [[1-й Зиримзибаш]] | деревня | {{ Население | 1-й Зиримзибаш | тс }} | [[Курдымский сельсовет (Татышлинский район)|Курдымский сельсовет]]
| | [[1-й Янаул]] | деревня | {{ Население | 1-й Янаул | тс }} | [[Кудашевский сельсовет (Татышлинский район)|Кудашевский сельсовет]]
| | [[2-й Зиримзибаш]] | деревня | {{ Население | 2-й Зиримзибаш | тс }} | [[Курдымский сельсовет (Татышлинский район)|Курдымский сельсовет]]
| | [[Аксаитово]] | село | {{ Население | Аксаитово | тс }} | [[Аксаитовский сельсовет (Татышлинский район)|Аксаитовский сельсовет]]
| | [[Алга (Татышлинский район)|Алга]] | деревня | {{ Население | Алга (Татышлинский район) | тс }} | [[Нижнебалтачевский сельсовет (Татышлинский район)|Нижнебалтачевский сельсовет]]
| | [[Арибаш]] | деревня | {{ Население | Арибаш | тс }} | [[Кудашевский сельсовет (Татышлинский район)|Кудашевский сельсовет]]
| | [[Арибашево]] | село | {{ Население | Арибашево | тс }} | [[Кудашевский сельсовет (Татышлинский район)|Кудашевский сельсовет]]
| | [[Артаулово]] | деревня | {{ Население | Артаулово | тс }} | [[Аксаитовский сельсовет (Татышлинский район)|Аксаитовский сельсовет]]
| | [[Асавды]] | деревня | {{ Население | Асавды | тс }} | [[Кальмияровский сельсовет (Татышлинский район)|Кальмияровский сельсовет]]
| | [[Аук-Буляк]] | деревня | {{ Население | Аук-Буляк | тс }} | [[Бадряшевский сельсовет (Татышлинский район)|Бадряшевский сельсовет]]
| | [[Ачу-Елга]] | деревня | {{ Население | Ачу-Елга | тс }} | [[Курдымский сельсовет (Татышлинский район)|Курдымский сельсовет]]
| | [[Бадряшево]] | деревня | {{ Население | Бадряшево | тс }} | [[Бадряшевский сельсовет (Татышлинский район)|Бадряшевский сельсовет]]
| | [[Байкибаш]] | деревня | {{ Население | Байкибаш | тс }} | [[Бадряшевский сельсовет (Татышлинский район)|Бадряшевский сельсовет]]
| | [[Башкибаш]] | село | {{ Население | Башкибаш | тс }} | [[Ялгыз-Наратский сельсовет (Татышлинский район)|Ялгыз-Наратский сельсовет]]
| | [[Беляшево]] | село | {{ Население | Беляшево | тс }} | [[Бадряшевский сельсовет (Татышлинский район)|Бадряшевский сельсовет]]
| | [[Бигинеево]] | деревня | {{ Население | Бигинеево | тс }} | [[Нижнебалтачевский сельсовет (Татышлинский район)|Нижнебалтачевский сельсовет]]
| | [[Бизь (Башкортостан)|Бизь]] | деревня | {{ Население | Бизь (Башкортостан) | тс }} | [[Аксаитовский сельсовет (Татышлинский район)|Аксаитовский сельсовет]]
| | [[Буль-Кайпаново]] | село | {{ Население | Буль-Кайпаново | тс }} | [[Буль-Кайпановский сельсовет (Татышлинский район)|Буль-Кайпановский сельсовет]]
| | [[Бургынбаш]] | деревня | {{ Население | Бургынбаш | тс }} | [[Курдымский сельсовет (Татышлинский район)|Курдымский сельсовет]]
| | [[Верхнебалтачево]] | деревня | {{ Население | Верхнебалтачево | тс }} | [[Нижнебалтачевский сельсовет (Татышлинский район)|Нижнебалтачевский сельсовет]]
| | [[Верхнекудашево]] | село | {{ Население | Верхнекудашево | тс }} | [[Кудашевский сельсовет (Татышлинский район)|Кудашевский сельсовет]]
| | [[Верхние Татышлы]] | село | {{ Население | Верхние Татышлы | тс }} | [[Верхнетатышлинский сельсовет (Татышлинский район)|Верхнетатышлинский сельсовет]]
| | [[Верхняя Салаевка]] | деревня | {{ Население | Верхняя Салаевка | тс }} | [[Бадряшевский сельсовет (Татышлинский район)|Бадряшевский сельсовет]]
| | [[Вязовка (Татышлинский район)|Вязовка]] | село | {{ Население | Вязовка (Татышлинский район) | тс }} | [[Кальтяевский сельсовет (Татышлинский район)|Кальтяевский сельсовет]]
| | [[Гарибашево]] | деревня | {{ Население | Гарибашево | тс }} | [[Шулгановский сельсовет (Татышлинский район)|Шулгановский сельсовет]]
| | [[Дубовка (Татышлинский район)|Дубовка]] | деревня | {{ Население | Дубовка (Татышлинский район) | тс }} | [[Нижнебалтачевский сельсовет (Татышлинский район)|Нижнебалтачевский сельсовет]]
| | [[Зиляктау]] | деревня | {{ Население | Зиляктау | тс }} | [[Шулгановский сельсовет (Татышлинский район)|Шулгановский сельсовет]]
| | [[Зиримзи]] | деревня | {{ Население | Зиримзи | тс }} | [[Аксаитовский сельсовет (Татышлинский район)|Аксаитовский сельсовет]]
| | [[Ивановка (Татышлинский район)|Ивановка]] | деревня | {{ Население | Ивановка (Татышлинский район) | тс }} | [[Нижнебалтачевский сельсовет (Татышлинский район)|Нижнебалтачевский сельсовет]]
| | [[Ильметово]] | село | {{ Население | Ильметово | тс }} | [[Аксаитовский сельсовет (Татышлинский район)|Аксаитовский сельсовет]]
| | [[Кальтяево]] | село | {{ Население | Кальтяево | тс }} | [[Кальтяевский сельсовет (Татышлинский район)|Кальтяевский сельсовет]]
| | [[Кардагушево]] | деревня | {{ Население | Кардагушево | тс }} | [[Кудашевский сельсовет (Татышлинский район)|Кудашевский сельсовет]]
| | [[Карманово (Татышлинский район)|Карманово]] | деревня | {{ Население | Карманово (Татышлинский район) | тс }} | [[Буль-Кайпановский сельсовет (Татышлинский район)|Буль-Кайпановский сельсовет]]
| | [[Кашкаково]] | деревня | {{ Население | Кашкаково | тс }} | [[Шулгановский сельсовет (Татышлинский район)|Шулгановский сельсовет]]
| | [[Кустаревка (Башкортостан)|Кустаревка]] | деревня | {{ Население | Кустаревка (Башкортостан) | тс }} | [[Шулгановский сельсовет (Татышлинский район)|Шулгановский сельсовет]]
| | [[Кытки-Елга]] | деревня | {{ Население | Кытки-Елга | тс }} | [[Нижнебалтачевский сельсовет (Татышлинский район)|Нижнебалтачевский сельсовет]]
| | [[Майск (Башкортостан)|Майск]] | деревня | {{ Население | Майск (Башкортостан) | тс }} | [[Новотатышлинский сельсовет (Татышлинский район)|Новотатышлинский сельсовет]]
| | [[Малая Бальзуга]] | деревня | {{ Население | Малая Бальзуга | тс }} | [[Новотатышлинский сельсовет (Татышлинский район)|Новотатышлинский сельсовет]]
| | [[Маматаево]] | деревня | {{ Население | Маматаево | тс }} | [[Буль-Кайпановский сельсовет (Татышлинский район)|Буль-Кайпановский сельсовет]]
| | [[Манагаз]] | деревня | {{ Население | Манагаз | тс }} | [[Кальмияровский сельсовет (Татышлинский район)|Кальмияровский сельсовет]]
| | [[Нижнебалтачево]] | село | {{ Население | Нижнебалтачево | тс }} | [[Нижнебалтачевский сельсовет (Татышлинский район)|Нижнебалтачевский сельсовет]]
| | [[Нижнее Кальтяево]] | деревня | {{ Население | Нижнее Кальтяево | тс }} | [[Кальтяевский сельсовет (Татышлинский район)|Кальтяевский сельсовет]]
| | [[Никольск (Татышлинский район)|Никольск]] | деревня | {{ Население | Никольск (Татышлинский район) | тс }} | [[Верхнетатышлинский сельсовет (Татышлинский район)|Верхнетатышлинский сельсовет]]
| | [[Новокайпаново]] | село | {{ Население | Новокайпаново | тс }} | [[Буль-Кайпановский сельсовет (Татышлинский район)|Буль-Кайпановский сельсовет]]
| | [[Новокудашево (Татышлинский район)|Новокудашево]] | деревня | {{ Население | Новокудашево (Татышлинский район) | тс }} | [[Ялгыз-Наратский сельсовет (Татышлинский район)|Ялгыз-Наратский сельсовет]]
| | [[Новочукурово]] | деревня | {{ Население | Новочукурово | тс }} | [[Аксаитовский сельсовет (Татышлинский район)|Аксаитовский сельсовет]]
| | [[Новые Иракты]] | деревня | {{ Население | Новые Иракты | тс }} | [[Кудашевский сельсовет (Татышлинский район)|Кудашевский сельсовет]]
| | [[Новые Татышлы]] | село | {{ Население | Новые Татышлы | тс }} | [[Новотатышлинский сельсовет (Татышлинский район)|Новотатышлинский сельсовет]]
| | [[Петропавловка (Татышлинский район)|Петропавловка]] | деревня | {{ Население | Петропавловка (Татышлинский район) | тс }} | [[Кальмияровский сельсовет (Татышлинский район)|Кальмияровский сельсовет]]
| | [[Савалеево (Татышлинский район)|Савалеево]] | деревня | {{ Население | Савалеево (Татышлинский район) | тс }} | [[Акбулатовский сельсовет (Татышлинский район)|Акбулатовский сельсовет]]
| | [[Савкияз]] | село | {{ Население | Савкияз | тс }} | [[Кальмияровский сельсовет (Татышлинский район)|Кальмияровский сельсовет]]
| | [[Сараштыбаш]] | село | {{ Население | Сараштыбаш | тс }} | [[Курдымский сельсовет (Татышлинский район)|Курдымский сельсовет]]
| | [[Староакбулатово (Татышлинский район)|Староакбулатово]] | село | {{ Население | Староакбулатово (Татышлинский район) | тс }} | [[Акбулатовский сельсовет (Татышлинский район)|Акбулатовский сельсовет]]
| | [[Старокайпаново]] | село | {{ Население | Старокайпаново | тс }} | [[Буль-Кайпановский сельсовет (Татышлинский район)|Буль-Кайпановский сельсовет]]
| | [[Старокальмиярово]] | село | {{ Население | Старокальмиярово | тс }} | [[Кальмияровский сельсовет (Татышлинский район)|Кальмияровский сельсовет]]
| | [[Старосолдово]] | деревня | {{ Население | Старосолдово | тс }} | [[Бадряшевский сельсовет (Татышлинский район)|Бадряшевский сельсовет]]
| | [[Старочукурово]] | село | {{ Население | Старочукурово | тс }} | [[Буль-Кайпановский сельсовет (Татышлинский район)|Буль-Кайпановский сельсовет]]
| | [[Старый Курдым]] | село | {{ Население | Старый Курдым | тс }} | [[Курдымский сельсовет (Татышлинский район)|Курдымский сельсовет]]
| | [[Старый Кызыл-Яр]] | деревня | {{ Население | Старый Кызыл-Яр | тс }} | [[Нижнебалтачевский сельсовет (Татышлинский район)|Нижнебалтачевский сельсовет]]
| | [[Старый Сикияз]] | деревня | {{ Население | Старый Сикияз | тс }} | [[Ялгыз-Наратский сельсовет (Татышлинский район)|Ялгыз-Наратский сельсовет]]
| | [[Старый Шардак]] | деревня | {{ Население | Старый Шардак | тс }} | [[Кальтяевский сельсовет (Татышлинский район)|Кальтяевский сельсовет]]
| | [[Таныповка]] | деревня | {{ Население | Таныповка | тс }} | [[Нижнебалтачевский сельсовет (Татышлинский район)|Нижнебалтачевский сельсовет]]
| | [[Танып-Чишма]] | деревня | {{ Население | Танып-Чишма | тс }} | [[Нижнебалтачевский сельсовет (Татышлинский район)|Нижнебалтачевский сельсовет]]
| | [[Ташкент (Татышлинский район)|Ташкент]] | деревня | {{ Население | Ташкент (Татышлинский район) | тс }} | [[Курдымский сельсовет (Татышлинский район)|Курдымский сельсовет]]
| | [[Уразгильды]] | село | {{ Население | Уразгильды | тс }} | [[Новотатышлинский сельсовет (Татышлинский район)|Новотатышлинский сельсовет]]
| | [[Утар-Елга]] | деревня | {{ Население | Утар-Елга | тс }} | [[Нижнебалтачевский сельсовет (Татышлинский район)|Нижнебалтачевский сельсовет]]
| | [[Уядыбаш]] | деревня | {{ Население | Уядыбаш | тс }} | [[Верхнетатышлинский сельсовет (Татышлинский район)|Верхнетатышлинский сельсовет]]
| | [[Фанга]] | деревня | {{ Население | Фанга | тс }} | [[Кальтяевский сельсовет (Татышлинский район)|Кальтяевский сельсовет]]
| | [[Чишма (Татышлинский район)|Чишма]] | деревня | {{ Население | Чишма (Татышлинский район) | тс }} | [[Шулгановский сельсовет (Татышлинский район)|Шулгановский сельсовет]]
| | [[Чургулды]] | село | {{ Население | Чургулды | тс }} | [[Акбулатовский сельсовет (Татышлинский район)|Акбулатовский сельсовет]]
| | [[Шулганово]] | село | {{ Население | Шулганово | тс }} | [[Шулгановский сельсовет (Татышлинский район)|Шулгановский сельсовет]]
| | [[Юда (Татышлинский район)|Юда]] | деревня | {{ Население | Юда (Татышлинский район) | тс }} | [[Бадряшевский сельсовет (Татышлинский район)|Бадряшевский сельсовет]]
| | [[Юрмиязбаш]] | деревня | {{ Население | Юрмиязбаш | тс }} | [[Курдымский сельсовет (Татышлинский район)|Курдымский сельсовет]]
| | [[Юсупово (Татышлинский район)|Юсупово]] | деревня | {{ Население | Юсупово (Татышлинский район) | тс }} | [[Аксаитовский сельсовет (Татышлинский район)|Аксаитовский сельсовет]]
| | [[Ялгыз-Нарат]] | село | {{ Население | Ялгыз-Нарат | тс }} | [[Ялгыз-Наратский сельсовет (Татышлинский район)|Ялгыз-Наратский сельсовет]]
}}
   </div>
</div>
 -->

== Иҡтисад ==
Район [[ауыл хужалығы]] йүнәлешле. [[ауыл хужалығы]] ерҙәренең Майҙаны 75,4 мең га (район территорияһының 54,7 %), шул иҫәптән һөрөнтө ерҙәр — 60,9 мең га, сабынлыҡтар — 1,7, көтөүлектәр — 12,6 мең га Территорияһының 44,2 % һөрөлгән. Хужалыҡтарҙың төп йүнәлеше — мөгөҙлө эре мал үрсетеү, игенселек, сусҡасылыҡ һәм картуф үҫтереү. Үрге Тәтешлелә май яҙыу һәм кирбес заводтары, Түбәнге Тәтешлелә РТП бар. Районда урман хужалығының урман пункты, колхоз-ара ПМК эшләй. Нефть ятҡылыҡтарын «Краснохолмскнефть», Көйәҙе ятҡылығының Тәтешлеләге өлөшөн «Чернушканефть» (Пермь крайы) НГДУ-лары үҙләштерә.

Район территорияһынан Сурай—Иҫке Балтас—Көйәҙе автомобиль юлы үтә.

Районда 53 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 16 урта; 26 дөйөм китапхана, 51 клуб учреждениеһы, үҙәк район һәм 2 ауыл участка дауаханалары эшләй. Татар телендә «Тәтешле хәбәрлере», урыҫ телендә «Татышлинский вестник», башҡорт телендә «Аҡ тирмә» һәм удмурт телендә «Ошмес» газеталары сығарыла.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Башкиры Татышлинского района Республики Башкортостан: научный справочник / [[Хәмиҙуллин Салауат Ишмөхәмәт улы|С. И. Хамидуллин]], И. Р. Саитбатталов, Р. Р. Асылгужин, Р. Р. Шайхеев. – Уфа: АНО «ЦИИНБ «Шежере», 2019. – 344 с. 

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/14179-t-teshle-rajony|автор=Голубченко И. В., Курас С. Ғ.}}
* [http://ufagen.ru/places/tatyshlinskiy История сел и деревень Татышлинского района]
* [http://www.bashkortostan.ru/state/municipality/municip/detail.php?ID=2807 На сайте Республики Башкортостан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110130163745/http://bashkortostan.ru/state/municipality/municip/detail.php?ID=2807 |date=2011-01-30 }}

{{Тәтешле районы ауылдары}} 
{{Тәтешле районы муниципаль берәмектәре}}
{{Башҡортостан райондары}}

[[Категория:Башҡортостан райондары]]
[[Категория:Тәтешле районы]]
Тәтешле районы () — Башҡортостандағы муниципаль район. 1935 йылда ойошторолған. Административ үҙәге — Үрге Тәтешле ауылы. Районда  кеше () йәшәй.

 Географияһы 
Башҡортостан Республикаһының төньяғында урынлашҡан. Төньяҡта — Пермь крайының Көйәҙе районы, көнсығышта — Башҡортостан Республикаһының Асҡын, көньяҡ‑көнсығышта — Балтас, көньяҡта — Борай, көнбайышта Яңауыл райондары менән сиктәш. Өфөнән 209 км, ә яҡындағы тимер юл станцияһы Көйәҙенән (Пермь крайы) 25 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

Район Ағиҙел буйы убалы тигеҙлегендә урынлашҡан. Климаты континенталь, дымлылығы етерлек дәрәжәлә. Райондың көнсығыш ситенән Йоҡ ҡушылдығы менән Тере Танып йылғаһы, ә төньяҡ-көнбайышта — Әри йылғаһы аға. Аҡһыл һоро урман тупрағында күпселек киң япраҡлы һәм ҡараңғы ылыҫлы урмандар үҫә, улар 51,6 мең га (район территорияһының 37 %) ерҙе биләй. Минераль ресурстарҙан нефть (Тәтешле, Йөгәмеш, Тепляк, Көйәҙе), кирбес балсығы (Ураҙгилде), балсыҡҡа ҡушыла торған ҡом (Уяҙыбаш) ятҡылыҡтары билдәле.

 Тарихы 
Райондың күпселек тораҡ пункттары башҡорт аҫаба ерҙәрендә, башлыса Ирәкте, өлөшләтә Урман-Гәрәй һәм Ҡыр-Танып улустарында барлыҡҡа килгәнТатышлинский | Генеалогия и архивы.

Тәтешле районы 1935 йылдың 31 ғинуарында Башҡорт АССР‑ының Балтас һәм Яңауыл райондарын бүлеү һөҙөмтәһендә ойошторола. 1963 йылдың 1 февралендә район бөтөрөлә, уның территорияһы Яңауыл районы составына керә. 1966 йылдың 30 декабрендә Тәтешле районы яңынан ойошторола.

 Билдәле шәхестәр 

 Әнғәм Атнабаев — Башҡортостандың халыҡ шағиры.
 Ғәлләмшин Ренат Биктимер улы (28.02.1949), ауыл хужалығы һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1981—2009 йылдарҙа «Дэмен» хужалығы рәйесе. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. «Башҡортостан удмурттарының республика милли-мәҙәни үҙәге» төбәк йәмәғәт ойошмаһы рәйесе. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1994). Кузебай Герд исемендәге Бөтә удмурт милли премияһы лауреаты (2004), Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2009). Саңғы спорты буйынса СССР спорт мастеры, еңел атлетика буйынса мастерлыҡҡа кандидат. Әрибаш ауылынанСегодня исполняется 60 лет главному удмурту Башкортостана Ренату Галямшину. ИА «Башинформ», 28 февраля 2009 года.
 Кейеков Ғарифулла Мөхәмәтғәли улы — мәғрифәтсе-шағир, публицист.
 Ғәли Соҡорой — мәғрифәтсе-шағир.
 Тулвинский Әнәс Шәйхулла улы (10.02.1923—20.01.2011), «Салаватнефтеоргсинтез» асыҡ акционерҙар йәмғиәте ремонт-механика заводының элекке баш инженеры, йәмәғәтсе, II дәрәжә Ватан һуғышы һәм Октябрь революцияһы ордендары кавалеры. (Элекке Түбәнге Тәтешле ауылынан (хәҙер Үрге Тәтешле менән ҡушылған)http://www.gpns.ru/sites/default/files/11.01.22.pdf  Память. Анас
Тулвинский. Газета «Салаватский нефтехимик», 22 января 2011, № 2 (4935).
 Фәтхетдинов Салауат Зәки улы — йырсы, йырсы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2005), Башҡортостандың (2019) һәм Татарстандың (1995) халыҡ артисы.
 Хәниә Фәрхи — йырсы. Рәсәй Федерацияһының, Башҡортостандың һәм Татарстандың (2000) халыҡ артисы.
 Хунафина Динә Хәлим ҡыҙы (10.11.1938), табип-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһы академигы, медицина фәндәре докторы (1995), профессор (1996). Рәсәй Федерацияһының (2004) һәм Башҡортостан Республикаһының (1995) атҡаҙанған табибы, Рәсәйҙең һаулыҡ һаҡлау (2002) һәм Башҡортостандың мәғариф (2006) отличнигы. Үрге Ҡоҙаш ауылынанБашкирская энциклопедия — Хунафина Дина Халимовна .
 Атнабаева Зинира Ҡасим ҡыҙы (21 декабрь 1934 — 23 апрель 2013) — башҡорт совет театр актёры, драматург һәм сценарийҙар авторы. Башҡорт АССР-ының халыҡ (1977), РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1980).
 Вәлиева Финә Мансур ҡыҙы (8 ғинуар 1969 йыл) — театр актёры. 1999 йылдан Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2013).
 Ибраһимов Байрас Нәҙим улы 19 февраль 1953 йыл) — актёр, театр режиссёры. Башҡортостан Республикаһының (2003) һәм Татарстан Республикаһының (2008) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1983).
 Пукроков Фёдор (Фәтихйән) Пукрок улы (16 ноябрь 1937 — октябрь 1998) — билдәле удмурт шағиры, драматург һәм публицист, Рәсәй Языусылар союзы ағзаһы.
 Ғарипов Менсадиҡ Ғариф улы (16 февраль 1946 — 12 октябрь 1998) — Удмурт Республикаһының халыҡ рәссамы, Удмуртстандың Дәүләт премияһы лауреаты, СССР Рәссамдар союзы ағзаһы, Удмурт Дәүләт университетынын сәнғәт-графика кафедраһы профессоры.
 Ситдиҡова Гөлзәмиә Маҙһар ҡыҙы (26 ноябрь 1956) — Башҡорт Дәүләт филармонияһының танылған һүҙ оҫтаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисткаһы.
 Әүхәтов  Ҡаһим Әүхәт улы (2 ғинуар 1932 йыл — 14 октябрь 2014 йыл) — хеҙмәт ветераны, игенсе-шағир, ете китап авторы, Әнғәм Атнабаев премияһы лауреаты.
Кәримов Кави Кәрим улы (15 ғинуар 1947) - тарихсы, БР- ның атказанган укытыусыһы (1993),  тарих  фәндәре докторы,  (2000), профессор (2001), СССР  мәгариф отличнигы (1990),  БР-зың  мәгариф отличнигы   (1997),  РФ-ның юғары һөнәри белем биреү почетлы хеҙмәткәре (2006). 200  фэнни эштәрзең  авторы.
Гамилов Надим Гата улы(24  декабрь 19271-11 август 2016)-  республикала  билдәле хужалык   етәксеһе, партия  һәм  йәмәғәт  эшлексеһе ,  КПСС Тәтешле райкомының   элекке беренсе    секретаре

 Халыҡ һаны 
1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):

 Иҡтисад 
Район ауыл хужалығы йүнәлешле. ауыл хужалығы ерҙәренең Майҙаны 75,4 мең га (район территорияһының 54,7 %), шул иҫәптән һөрөнтө ерҙәр — 60,9 мең га, сабынлыҡтар — 1,7, көтөүлектәр — 12,6 мең га Территорияһының 44,2 % һөрөлгән. Хужалыҡтарҙың төп йүнәлеше — мөгөҙлө эре мал үрсетеү, игенселек, сусҡасылыҡ һәм картуф үҫтереү. Үрге Тәтешлелә май яҙыу һәм кирбес заводтары, Түбәнге Тәтешлелә РТП бар. Районда урман хужалығының урман пункты, колхоз-ара ПМК эшләй. Нефть ятҡылыҡтарын «Краснохолмскнефть», Көйәҙе ятҡылығының Тәтешлеләге өлөшөн «Чернушканефть» (Пермь крайы) НГДУ-лары үҙләштерә.

Район территорияһынан Сурай—Иҫке Балтас—Көйәҙе автомобиль юлы үтә.

Районда 53 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 16 урта; 26 дөйөм китапхана, 51 клуб учреждениеһы, үҙәк район һәм 2 ауыл участка дауаханалары эшләй. Татар телендә «Тәтешле хәбәрлере», урыҫ телендә «Татышлинский вестник», башҡорт телендә «Аҡ тирмә» һәм удмурт телендә «Ошмес» газеталары сығарыла.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Башкиры Татышлинского района Республики Башкортостан: научный справочник / С. И. Хамидуллин, И. Р. Саитбатталов, Р. Р. Асылгужин, Р. Р. Шайхеев. – Уфа: АНО «ЦИИНБ «Шежере», 2019. – 344 с. 

 Һылтанмалар 
 
 История сел и деревень Татышлинского района
 На сайте Республики Башкортостан 

 

Категория:Башҡортостан райондары
Категория:Тәтешле районы