Яңы Мутабаш
{{ТП-Рәсәй|Яңы Мутабаш
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Яңы Мутабаш
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 56 | lat_min = 15 | lat_sec = 3
  |lon_deg = 56 | lon_min = 21 | lon_sec = 40
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Асҡын районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл Советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 45
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 452886
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           =34771 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80204840005
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Яңы Мутабаш''' ({{lang-ru|Новый Мутабаш}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Асҡын районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 45 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452886, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80204840005.

== Тарихы ==
Тыуған яҡты өйрәнеүсе Ғәлимшин Мәлик иҫбатлауынса, Яңы Мотабаш ауылына кешеләр [[1880 йыл|1880]] йылдарҙа [[Ҡаҙансы]] ауылынан вотчина башҡорттары булараҡ күсеп килгәндәр. Яңы Мотабаш ауылына Иҫке Мотабаш ауылынан да күсенеп килгәндәр. Ауыл соҡорҙа булып, тирә-яғын бейек булмаған тауҙар уратып алған, бары тик көньяҡта ғына тирә-яҡта берҙәнбер ҡара тупраҡлы тигеҙ Ыйыҡ яланы йәйелеп ята. Ауылға нигеҙ һалыусылар Мостафа, Хәйерҙаман, Дауыт, Тауаҡай, Шәймәрҙан, Гата, Хәйҙәрша, Вилдан (Уйылдан), Тайуп ҡарттар булған, тип иҫәпләнә. Башта ауыл юғары оста тау башында булған, һуңынан (һыу булмау сәбәпле) түбәнгә Мота йылғаһы буйына төшөп ултыралар.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||45||27||18||60,0||40,0
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
[[1940 йыл|1940]] йылда ауылда 380 кеше, [[1946 йыл|1946]] йылда — 321 кеше, [[1960 йыл|1960]] йылда — 287, ә бөгөнгө көндә 17 йортта 47 кеше йәшәй.
[[Бөйөк Ватан һуғышы]]на 79 кеше китә, 46 кеше яу яландарында баштарын һала.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Асҡын (Асҡын районы)|Асҡын]]): 42 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Иҫке Мутабаш]]): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Чернушка): 60 км

== Урамдары ==
Урам исеме<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/004/000055.html «Налог Белешмәһе» системаһында Яңы Мутабаш ауылы]</ref>

* Шишмә урамы ({{lang-ru|улица Ключевая}})
* Үҙәк урамы ({{lang-ru|улица Центральная}})
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|улица Школьная}})

== Күренекле кешеләре ==
* [[Вилданова Асиә Закиржан ҡыҙы]] — [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт билдәһе» ордены]] кавалеры, оҙаҡ йылдар Бөрө районы Үгеҙ мәктәбендә эшләгән
* [[Мөбәрәкжан Ғәлләмша улы Ғәлләмшин]] — [[Асҡын районы]] башҡарма комитеты сәрҡәтибы булып эшләгән, 6 синыфта уҡығанда «1941 — 1945 йылдарҙағы фиҙаҡар хеҙмәте өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән, [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт билдәһе» ордены]] кавалеры
* [[Рәүиә Хәйрислам ҡыҙы Гатина]] — [[Кушнаренко районы|Кушнаренко]] педагогия училищеһында уҡытыусы булып эшләгән, оҫта йырсы, уны «Кушнаренко һандуғасы» тип йөрөткәндәр, «СССРҙың мәҙәниәт алдынғыһы», «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре»
* [[Флорит Ғәни улы Ғәлин]] — [[Ҡышлауйылға]] мәктәбендә уҡытыусы, «Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифе отличнигы»
* [[Йәрис Рәфҡәт улы Зәйдуллин]] ([[7 апрель]] [[1950 йыл]]) — тыуған яҡты өйрәнеүсе, 16 йыл уҡытыу бүлеге буйынса директор урынбаҫары, 14 йыл мәктәп директоры булып эшләгән, хаҡлы ялда район тыуған яҡты өйрәнеүселәр йәмғиәте етәксеһе булып тора, «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифе хеҙмәткәре»

== Ер — һыу атамалары ==
Күп кенә урын — ер атамалары кеше исемдәре менән бәйле:
* Фәтхи соҡоро
* Ғилемша соҡоро
* Хәйерзаман соҡоро
* Шәймәрҙән тауы
* Шәйхулла болоно
* Мостафа бесәнлеге
* Вәсим күле
* Әзмүк шишмәһе
* Исламғәле соҡоро
* Хөсөн күле
Шулай уҡ, тәбиғи шарттарға бәйле исемдәр күп:
* Йыланлы күл (әйтергә кәрәк, ауыл тирәһендә йыландар күп: туҙбаш, ҡара йылан. баҡыр йылан, ә күлдә улар мыжғып тора)
* Балҡойған соҡор (һөйләүҙәр буйынса бирелә ҡырағай үҫкән агастар бик күп булгған, кешеләр ҡырағай ҡорттарҙан бал алғандар)
* Йәшелсә тау (аҫтында колхоздың йәшелчә баҡсалары булған)
* Өшөрөк тау (тау текә, ком һәм суйырташтан тора, тиҙ емерелә)
* Завод ҡаш (ҡайын туҙын эретеп дегет етештергәндәр)
* Питомник (халыҡҡа йорт алдарына ултыртыу өсөн сәрви агасы үҫтергәндәр)
* Ҡуян арҡа
* Ҙур һәм Бәләкәй Яңы баҫыуҙар
* Аклан шишмә
* Сейә тау һәм башҡалар.

== Ауыл үҙенсәлектәре ==
* Гармунсылар күп булыуы иғтибарға лайыҡ:
Вятский, тальян, хромкала, ә һуңыраҡ баянда уйнаусылар Ғәйнелҗан Ғилманов, Зиннәтҗан Ғәйнелҗанов, Ибраһим Солтанов, Мөбарәкҗан Ғилемшин, Тәбрис Садыков, Хәбибҗан Таюпов, Глимхан Тимерғалиев, Вафый Хәсәнов, Әхнәф Фәтхетдинов, Рәйес Ғатин, Хәнис Хәйдаршин, бертуган Фәсихҗан, Ахунҗан, Ғалимҗан Сафиннар,Ғәлимҗан Ғәлимшин һәм аның улдары Мәлик, Рәлит, Рөстәм һәм башҡалар. Рәйес Ғатин, бертуған Ғәлимшиндар төбәк һәм республика конкурстары дипломанттары булды.
* Ауылдың тағы ла бер үҙенсәлеге бар: ул кешеләрҙең исемдәрен ҡыҫҡартып әйтеү. Мәҫәлән, Рәхимҗан — Рәхи, Ғиндулла — Ғиндул, Җәннәтелҗиһан — Җәннәт, Шәмғыя — Шәмғый, Ҡәтифә — Ҡәти, Ғәфиәтулла — Ғәфиәт, Яҡытылҗиһан — Яҡыт, Мирзалихан — Мирза (Мөрҗәй), Ғәйнелҗан -Ғәйнел, Хәбибҗан — Хәби, Фәхринур — Фәхри һәм башкалар. Шулай уҡ һәр ғаиләнең тейерлек ҡушаматы бар ине. Мәҫәлән, Торна, Сабаҡ (Чабаҡ), Йәбрәй(еврей) һ.б. Әйтергә кәрәк, быға асыуланыусы кеше бик һирәк ине.

== Әҙәбиәт ==
* Ярис Зәйдуллин. «Фидакаръ хезмәте, урнәкле тормышы» «Ышаныч» № 30 16 апрель 2016 ел (Асиә Закирова тураһында).
* Ярис Зәйдуллин. Авыл тарихында якты эз калдырган. № 55 12 май 2015 ел.
* Ярис Зәйдуллин. Яңы Мотабаш авылы батырлары. № 53-54 8 май 2015 ел.
* Рәзидә Вәлитова. Кызыл таң. 12 август 2013 ел (Гатина Рәүиә тураһында)
* Ярис Зәйдуллин. Яңы Мотабаш тарихынан. «Ышаныч» 27 декабрь 2012 ел.

== Сығанаҡтар ==
<references/>
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}
<references/>

{{Асҡын районы ауылдары}}

[[Категория:Асҡын районы ауылдары]]
Яңы Мутабаш () — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 45 кеше.
Почта индексы — 452886, ОКАТО коды — 80204840005.

 Тарихы 
Тыуған яҡты өйрәнеүсе Ғәлимшин Мәлик иҫбатлауынса, Яңы Мотабаш ауылына кешеләр 1880 йылдарҙа Ҡаҙансы ауылынан вотчина башҡорттары булараҡ күсеп килгәндәр. Яңы Мотабаш ауылына Иҫке Мотабаш ауылынан да күсенеп килгәндәр. Ауыл соҡорҙа булып, тирә-яғын бейек булмаған тауҙар уратып алған, бары тик көньяҡта ғына тирә-яҡта берҙәнбер ҡара тупраҡлы тигеҙ Ыйыҡ яланы йәйелеп ята. Ауылға нигеҙ һалыусылар Мостафа, Хәйерҙаман, Дауыт, Тауаҡай, Шәймәрҙан, Гата, Хәйҙәрша, Вилдан (Уйылдан), Тайуп ҡарттар булған, тип иҫәпләнә. Башта ауыл юғары оста тау башында булған, һуңынан (һыу булмау сәбәпле) түбәнгә Мота йылғаһы буйына төшөп ултыралар.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь45271860,040,0

1940 йылда ауылда 380 кеше, 1946 йылда — 321 кеше, 1960 йылда — 287, ә бөгөнгө көндә 17 йортта 47 кеше йәшәй.
Бөйөк Ватан һуғышына 79 кеше китә, 46 кеше яу яландарында баштарын һала.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Асҡын): 42 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Иҫке Мутабаш): 5 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Чернушка): 60 км

 Урамдары 
Урам исеме«Налог Белешмәһе» системаһында Яңы Мутабаш ауылы

 Шишмә урамы ()
 Үҙәк урамы ()
 Мәктәп урамы ()

 Күренекле кешеләре 
 Вилданова Асиә Закиржан ҡыҙы — «Почёт билдәһе» ордены кавалеры, оҙаҡ йылдар Бөрө районы Үгеҙ мәктәбендә эшләгән
 Мөбәрәкжан Ғәлләмша улы Ғәлләмшин — Асҡын районы башҡарма комитеты сәрҡәтибы булып эшләгән, 6 синыфта уҡығанда «1941 — 1945 йылдарҙағы фиҙаҡар хеҙмәте өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән, «Почёт билдәһе» ордены кавалеры
 Рәүиә Хәйрислам ҡыҙы Гатина — Кушнаренко педагогия училищеһында уҡытыусы булып эшләгән, оҫта йырсы, уны «Кушнаренко һандуғасы» тип йөрөткәндәр, «СССРҙың мәҙәниәт алдынғыһы», «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре»
 Флорит Ғәни улы Ғәлин — Ҡышлауйылға мәктәбендә уҡытыусы, «Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифе отличнигы»
 Йәрис Рәфҡәт улы Зәйдуллин (7 апрель 1950 йыл) — тыуған яҡты өйрәнеүсе, 16 йыл уҡытыу бүлеге буйынса директор урынбаҫары, 14 йыл мәктәп директоры булып эшләгән, хаҡлы ялда район тыуған яҡты өйрәнеүселәр йәмғиәте етәксеһе булып тора, «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифе хеҙмәткәре»

 Ер — һыу атамалары 
Күп кенә урын — ер атамалары кеше исемдәре менән бәйле:
 Фәтхи соҡоро
 Ғилемша соҡоро
 Хәйерзаман соҡоро
 Шәймәрҙән тауы
 Шәйхулла болоно
 Мостафа бесәнлеге
 Вәсим күле
 Әзмүк шишмәһе
 Исламғәле соҡоро
 Хөсөн күле
Шулай уҡ, тәбиғи шарттарға бәйле исемдәр күп:
 Йыланлы күл (әйтергә кәрәк, ауыл тирәһендә йыландар күп: туҙбаш, ҡара йылан. баҡыр йылан, ә күлдә улар мыжғып тора)
 Балҡойған соҡор (һөйләүҙәр буйынса бирелә ҡырағай үҫкән агастар бик күп булгған, кешеләр ҡырағай ҡорттарҙан бал алғандар)
 Йәшелсә тау (аҫтында колхоздың йәшелчә баҡсалары булған)
 Өшөрөк тау (тау текә, ком һәм суйырташтан тора, тиҙ емерелә)
 Завод ҡаш (ҡайын туҙын эретеп дегет етештергәндәр)
 Питомник (халыҡҡа йорт алдарына ултыртыу өсөн сәрви агасы үҫтергәндәр)
 Ҡуян арҡа
 Ҙур һәм Бәләкәй Яңы баҫыуҙар
 Аклан шишмә
 Сейә тау һәм башҡалар.

 Ауыл үҙенсәлектәре 
 Гармунсылар күп булыуы иғтибарға лайыҡ:
Вятский, тальян, хромкала, ә һуңыраҡ баянда уйнаусылар Ғәйнелҗан Ғилманов, Зиннәтҗан Ғәйнелҗанов, Ибраһим Солтанов, Мөбарәкҗан Ғилемшин, Тәбрис Садыков, Хәбибҗан Таюпов, Глимхан Тимерғалиев, Вафый Хәсәнов, Әхнәф Фәтхетдинов, Рәйес Ғатин, Хәнис Хәйдаршин, бертуган Фәсихҗан, Ахунҗан, Ғалимҗан Сафиннар,Ғәлимҗан Ғәлимшин һәм аның улдары Мәлик, Рәлит, Рөстәм һәм башҡалар. Рәйес Ғатин, бертуған Ғәлимшиндар төбәк һәм республика конкурстары дипломанттары булды.
 Ауылдың тағы ла бер үҙенсәлеге бар: ул кешеләрҙең исемдәрен ҡыҫҡартып әйтеү. Мәҫәлән, Рәхимҗан — Рәхи, Ғиндулла — Ғиндул, Җәннәтелҗиһан — Җәннәт, Шәмғыя — Шәмғый, Ҡәтифә — Ҡәти, Ғәфиәтулла — Ғәфиәт, Яҡытылҗиһан — Яҡыт, Мирзалихан — Мирза (Мөрҗәй), Ғәйнелҗан -Ғәйнел, Хәбибҗан — Хәби, Фәхринур — Фәхри һәм башкалар. Шулай уҡ һәр ғаиләнең тейерлек ҡушаматы бар ине. Мәҫәлән, Торна, Сабаҡ (Чабаҡ), Йәбрәй(еврей) һ.б. Әйтергә кәрәк, быға асыуланыусы кеше бик һирәк ине.

 Әҙәбиәт 
 Ярис Зәйдуллин. «Фидакаръ хезмәте, урнәкле тормышы» «Ышаныч» № 30 16 апрель 2016 ел (Асиә Закирова тураһында).
 Ярис Зәйдуллин. Авыл тарихында якты эз калдырган. № 55 12 май 2015 ел.
 Ярис Зәйдуллин. Яңы Мотабаш авылы батырлары. № 53-54 8 май 2015 ел.
 Рәзидә Вәлитова. Кызыл таң. 12 август 2013 ел (Гатина Рәүиә тураһында)
 Ярис Зәйдуллин. Яңы Мотабаш тарихынан. «Ышаныч» 27 декабрь 2012 ел.

 Сығанаҡтар 

Категория:Асҡын районы ауылдары