Шишәмбе
'''Шишәмбе''' — [[аҙна]]ның [[дүшәмбе]] менән [[шаршамбы]] араһындағы көнө. [[Фарсы теле]]нән мәғәнәһе — ''шәмбенән һуң өсөнсө көн''.Халыҡ-ара ISO 8601 стандарттарына ярашлы,  шишәмбе [[аҙна]]ның икенсе көнө һанала. [[Мосолман календары]]нда иһә ул аҙнаның дүртенсе  көнө.

== Этимологияһы ==
[[Файл:Ares Ludovisi Altemps Inv8602 n2.jpg|thumb|Күп телдәрҙә был көн атамаһы [[Марс]] (итал. -Арес) менән бәйле. Римдағы Арес статуяһы күсермәһе.]]
[[Әрмән теле]]ндә (Երեքշաբթի — ''ерекшабти́''), [[грузин теле]]ндә (სამშაბათი — ''самшабати''), [[башҡорт теле]]ндә (''шишәмбе''), [[Тажикстан |тажик теле]]ндә (''сешанбе'') һәм [[татар теле]]ндә (''сишәмбе''), барыһы ла   «шәмбенән өсөнсө көн» тигәнде аңлата.

[[Боронғо Рим]]да был көн мифологик [[Марс]]ҡа бағышланған булған ({{lang-fr|Mardi}}, итальянса - Martedì), төньяҡ герман ҡәбиләләрендә — шуға оҡшаш - Тиу (норвег. -Tysdag).

[[Латин теле]]ндә шишәмбе көн  имя вторника ''dies Martis'' («[[Марс]] көнө»), гречксао ἡμέρα Ἄρεως Арес көнө тигәндән алынған<ref>Широкое использование семидневной недели всюду в Эллинистическом мире, представляющем смешанные культуры, привело к унификации названий дней недели и привязки их к названиям планет, данных по именам греческих богов, близких по функциям к вавилонским (http://www.symbols.com/encyclopedia/29/2916.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110810054106/http://www.symbols.com/encyclopedia/29/2916.html |date=2011-08-10 }})</ref>. Латин теленән сыҡҡан күп кенә телдәрҙә  ([[француз теле]], [[испан теле]], итальян теле) был көнгә атама рим һуғыш илаһы Марс хөрмәтенә бирелгән.

[[Инглиз теле]]ндә көн исеме боронғо инглиз''Tiwesdæg'' һәм урта инглиз ''Tewesday'' тигәнде ҡушып яһалған (хәҙергесә ''Tuesday'')<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Tuesday|title=Tuesday|author=|date=|work=|publisher=Online Etymology Dictionary|accessdate=31 August 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/617O6bk0O?url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Tuesday|archivedate=2011-08-22}}</ref>. ''Tiw'' —  протогерман илаһының боронғо инглиз рәүешендә ''*Tîwaz'', йәки ''Týr'' боронғо норвег телендә - һуғыш һәм ҡануниәт илаһы <ref>{{cite web|url=http://www.runemaker.com/futhark/tiwaz.shtml|title=TIWAZ - The Warrior's Rune|author=|date=|work=|publisher=Oswald the Runemaker|accessdate=31 August 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/617O75Kzz?url=http://www.runemaker.com/futhark/tiwaz.shtml|archivedate=2011-08-22}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110806130712/http://www.runemaker.com/futhark/tiwaz.shtml |date=2011-08-06 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.freefolk.org/gods/tiw.html|title=Tiw (Tyr)|author=Stuart Alan|date=|work=|publisher=Anglo-Saxon Heathenism|accessdate=12 July 2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/617O7wMHm?url=http://www.freefolk.org/gods/tiw.html|archivedate=2011-08-22}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402225305/http://www.freefolk.org/gods/tiw.html |date=2012-04-02 }}</ref>.

Һиндостандың классик телдәрендә -пали һәм [[санскрит]]та, [[Таиланд]]та был көн ''Ангарака'' тип атала («ҡыҙыл төҫкә эйә»)<ref>Вторник [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA]</ref>

== Шишәмбегә бәйле хөрәфәттәр ==
Башҡорттарҙың мәжүси инаныстары араһында шишәмбегә бәйле хөрәфәттәр ҙә булған, был көндә әһәмиәтле эштәрҙе башламаҫҡа йә эшләмәҫкә кәңәш ителгән, тырнаҡ ҡырҡыу өнәлмәгән. Исламда  бындай хөрәфәттәр тыйылыуға ҡарамаҫтан, улар беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып килгән.

Шуныһы ҡыҙыҡ, был көн [[Греция|грек]] һәм [[Испания|испан]] мәҙәниәттәрендә лә уңышһыҙ көн һанала.  Гректар өсөн был — [[Константинополь|Константинополде ]] ([[Истанбул]]) юғалтҡан, [[төрөктәр]] яулап алған көн,  испандарҙа иһә «Шишәмбе өйләнмә һәм сәфәргә сыҡма» тигән хөрәфәт йәшәй (исп. En martes, ni te cases ni te embarques). Бынан тыш, испандарҙа айҙың 13-сө көнө шишмбегә тап килеү насар һанала, ә йомаға тура килһә - яҡшы. 

== Башҡорт исемдәрендә - "шишәмбе" == 
Башҡорт халҡында баланың ниндәй көндә донъяға килеүенә ҡарап ҡушылған [[исем]]дәр булған. Шулар араһында шишәмбе лә бар - Сисәмбай, Сисәмбикә <ref>Т. Кусимова, С. Бикҡолова. Башҡорт исемдәре. - Өфө, 2010. - 229 бит</ref>

== Сығанаҡтар ==
*Башҡорт теленең һүҙлеге. 1-се том. - Мәскәү, 1993.
* Иранский календарь [https://www.wikizero.com/ru/%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8C]
* Понедельник [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D0%BA]
* Вторник [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Аҙна}}

[[Категория:Аҙна көндәре]]
Шишәмбе — аҙнаның дүшәмбе менән шаршамбы араһындағы көнө. Фарсы теленән мәғәнәһе — шәмбенән һуң өсөнсө көн.Халыҡ-ара ISO 8601 стандарттарына ярашлы,  шишәмбе аҙнаның икенсе көнө һанала. Мосолман календарында иһә ул аҙнаның дүртенсе  көнө.

 Этимологияһы 
thumb|Күп телдәрҙә был көн атамаһы Марс (итал. -Арес) менән бәйле. Римдағы Арес статуяһы күсермәһе.
Әрмән телендә (Երեքշաբթի — ерекшабти́), грузин телендә (სამშაბათი — самшабати), башҡорт телендә (шишәмбе), тажик телендә (сешанбе) һәм татар телендә (сишәмбе), барыһы ла   «шәмбенән өсөнсө көн» тигәнде аңлата.

Боронғо Римда был көн мифологик Марсҡа бағышланған булған (, итальянса - Martedì), төньяҡ герман ҡәбиләләрендә — шуға оҡшаш - Тиу (норвег. -Tysdag).

Латин телендә шишәмбе көн  имя вторника dies Martis («Марс көнө»), гречксао ἡμέρα Ἄρεως Арес көнө тигәндән алынғанШирокое использование семидневной недели всюду в Эллинистическом мире, представляющем смешанные культуры, привело к унификации названий дней недели и привязки их к названиям планет, данных по именам греческих богов, близких по функциям к вавилонским (http://www.symbols.com/encyclopedia/29/2916.html ). Латин теленән сыҡҡан күп кенә телдәрҙә  (француз теле, испан теле, итальян теле) был көнгә атама рим һуғыш илаһы Марс хөрмәтенә бирелгән.

Инглиз телендә көн исеме боронғо инглизTiwesdæg һәм урта инглиз Tewesday тигәнде ҡушып яһалған (хәҙергесә Tuesday). Tiw —  протогерман илаһының боронғо инглиз рәүешендә *Tîwaz, йәки Týr боронғо норвег телендә - һуғыш һәм ҡануниәт илаһы   .

Һиндостандың классик телдәрендә -пали һәм санскритта, Таиландта был көн Ангарака тип атала («ҡыҙыл төҫкә эйә»)Вторник 

 Шишәмбегә бәйле хөрәфәттәр 
Башҡорттарҙың мәжүси инаныстары араһында шишәмбегә бәйле хөрәфәттәр ҙә булған, был көндә әһәмиәтле эштәрҙе башламаҫҡа йә эшләмәҫкә кәңәш ителгән, тырнаҡ ҡырҡыу өнәлмәгән. Исламда  бындай хөрәфәттәр тыйылыуға ҡарамаҫтан, улар беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып килгән.

Шуныһы ҡыҙыҡ, был көн грек һәм испан мәҙәниәттәрендә лә уңышһыҙ көн һанала.  Гректар өсөн был — Константинополде  (Истанбул) юғалтҡан, төрөктәр яулап алған көн,  испандарҙа иһә «Шишәмбе өйләнмә һәм сәфәргә сыҡма» тигән хөрәфәт йәшәй (исп. En martes, ni te cases ni te embarques). Бынан тыш, испандарҙа айҙың 13-сө көнө шишмбегә тап килеү насар һанала, ә йомаға тура килһә - яҡшы. 

 Башҡорт исемдәрендә - "шишәмбе"  
Башҡорт халҡында баланың ниндәй көндә донъяға килеүенә ҡарап ҡушылған исемдәр булған. Шулар араһында шишәмбе лә бар - Сисәмбай, Сисәмбикә Т. Кусимова, С. Бикҡолова. Башҡорт исемдәре. - Өфө, 2010. - 229 бит

 Сығанаҡтар 
Башҡорт теленең һүҙлеге. 1-се том. - Мәскәү, 1993.
 Иранский календарь 
 Понедельник 
 Вторник 

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Аҙна көндәре