Төрөмбәт
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | башкирское название         = Төрөмбәт
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Турумбет}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 54 |lat_min = 0 |lat_sec = 39
 | lon_deg                  = 55 |lon_min = 31 |lon_sec = 23
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 |размер карты региона     =
 |размер карты района      =
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башкортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Ауырғазы районы{{!}} Ауырғазы
 | район в таблице          = 
 |вид поселения            = ауыл советы
 |поселение                = Төрөмбәт ауыл Советы (Ауырғазы районы){{!}}Төрөмбәт
 |поселение в таблице      =
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | милли состав      = башҡорттар
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Турумбет | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Турумбет | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453497
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80205858001
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
'''Төрөмбәт''' ({{lang-ru|Турумбет}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ауырғазы районы]]ндағы ауыл. [[2009]] йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 620 кеше<ref name='белешмә китабы'>[http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Башҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}</ref>.
Почта индексы — 453497, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80205858001.

== Географик урыны ==
Өршәк йылғаһы буйында урынлашҡан. 
* Район үҙәгенә тиклем ([[Талбазы (Ауырғазы районы)|Талбазы]]): 27 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Дәүләкән (ҡала)|Дәүләкән]]): 40 км
== Тарихы ==
Төрөмбәт ауылы Меркет-Мең улусы сотнигы Төрөмбәт Ырыҫҡоловтың исемен йөрөтә. Сотник [[XVIII быуат]]тың 60-сы йылдарындағы сығанаҡтар буйынса билдәле. [[1811 йыл]]да VI ревизия ауыл халҡын милли ҡатнаш (Биштәк, Көҙәк, Этекәй ауылдарынан килгән 211 аҫаба башҡорт, 48 керҙәш башҡорт, 88 типтәр) күрһәтә. Әммә халыҡ һаны ике ауыл — Иҫке- һәм Яңы Төрөмбәт буйынса бирелә. Һуңғыһы 1784 йылда айырылып сыға. VII ревизия ваҡытында иҫке ауылда 13 йортта йәшәгән 77 кешене иҫәпкә ала, яңы ауылда  38 йортта 211 кеше теркәлә. ХIХ быуат уртаһында  беренсеһендә — 124, икенсеһендә 373 кеше иҫәпләнгән. Яңы Төрөмбәттә ауылға нигеҙ һалыусының улдары йәшәй. Былар балалары менән йорт сотнигы Абдулкәрим, Абдрахман, Яңыбәк Төрөмбәтовтар. 
[[Малсылыҡ]], [[игенселек]], [[умартасылыҡ]], сана яһау менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, училище, һыу тирмәне булған. [[1906 йыл]]да мәсет, бакалея кибете иҫәпкә алынған. 30‑сы йылдарҙан алып 1‑се Төрөмбәт (443 кеше) һәм 2‑се Төрөмбәт (296 кеше) ауылдары булараҡ теркәлгән, һуңынан улар хәҙерге исем менән бергә иҫәпкә алынған<ref>{{ИСДБ|страница=51}}</ref>.

== Хәҙерге осор ==
Төрөмбәт ауылы — административ үҙәк. [[Төрөмбәт урта дөйөм белем биреү мәктәбе|Төп мәктәп]] (Степановка урта мәктәбе филиалы), балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто (“Йыйын” башҡ. халыҡ фольклор ансамбле), китапхана, мәсет бар.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||559||278||281||49,7||50,3
|-
|}
;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - башҡорттар (99  %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>.

{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Ревизия материалдары ==
1850 йылда Төрөмбәт ауылында ла ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана<ref>[https://basharchive.ru/census/reviz/42413/ 1850 йылғы ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.

== Атаманың килеп сығышы ==
Ауылдың исеме антропонимдан. Төрөмбәт ауылы унда төпләнеүсе Меркет-Мең улусы сотнигы Төрөмбәт Ырыҫҡолов исеме менән атала.

== Ер-һыу атамалары ==
''Йылғалар''
* Өршәк йылғаһы
* Бурлығул йылғаһы
* Ослотау<ref>[https://vk.com/doc-73607076_317281216?hash=INwlBoOE7UGfkhhUdkWBBi2QVL8ffS8fggrOoQOLqfT&dl=KiWE8k9GLg0xKmMxk4AxLMhMgRAHAVq69iZ8EmLVYVk Баш3оростан Республикаһының топонимдар һүҙлеге]</ref>

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Тау урамы  ({{lang-ru|Горная улица}})
* Тыныслыҡ урамы  ({{lang-ru|улица Мира}})
* Йәштәр урамы  ({{lang-ru|Молодежная улица}})
* Яр буйы урамы  ({{lang-ru|Набережная улица}})
* Туғай урамы  ({{lang-ru|улица Тугаево}})
* Мәктәп  урамы  ({{lang-ru|Школьная улица}})
* Үҙәк урам  ({{lang-ru|Центральная улица}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/005/000068.html Госсправка сайтында урам исемдәре]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Билдәле шәхестәре ==
* Ибраҡов Миңнулла Шәйәхмәт улы ([[15 август]] [[1943 йыл]]) — инженер-технолог, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы (1994), СССР-ҙың почётлы химигы (1989)
* [[Рәшит Назаров]] ([[1 ноябрь]] [[1944 йыл]]—[[14 октябрь]] [[2006 йыл]]) — шағир. 1993 йылдан [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. [[Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] (2004), Ауырғазы районының Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге премияһы (1996) лауреаты. 
* [[Ғәҙелша Юнысов]] (1783—?) — хәрби эшмәкәр. [[Ватан һуғышы (1812)|1812 йылғы Ватан һуғышында]] һәм [[Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтары]]нда ҡатнашыусы.
* [[Ильясов Вәкил Искәндәр улы]] ([[20 август]] [[1960 йыл]]) — спортсы. Көрәш буйынса РСФСР‑ҙың спорт мастеры (1985). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2009)<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/85066/ Ильясов Вәкил Искәндәр улы]</ref>.

== Видеояҙмаларҙа ==
* {{YouTube|CkeiEBiSITM|logo=1}}Презентация села Турумбет Аургазинского района на Республиканском конкурсе ''Трезвое село''

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://basharchive.ru/census/reviz/56194/ 1834 йылғы ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://basharchive.ru/census/reviz/42413/ 1850 йылғы ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{ИСДБ|страница=51}}
* {{БЭ|85066}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}
<references/>

{{Ауырғазы районы ауылдары}}

[[Категория:Ауырғазы районы ауылдары]]
Төрөмбәт () — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 620 кешеБашҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы .
Почта индексы — 453497, ОКАТО коды — 80205858001.

 Географик урыны 
Өршәк йылғаһы буйында урынлашҡан. 
 Район үҙәгенә тиклем (Талбазы): 27 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Дәүләкән): 40 км
 Тарихы 
Төрөмбәт ауылы Меркет-Мең улусы сотнигы Төрөмбәт Ырыҫҡоловтың исемен йөрөтә. Сотник XVIII быуаттың 60-сы йылдарындағы сығанаҡтар буйынса билдәле. 1811 йылда VI ревизия ауыл халҡын милли ҡатнаш (Биштәк, Көҙәк, Этекәй ауылдарынан килгән 211 аҫаба башҡорт, 48 керҙәш башҡорт, 88 типтәр) күрһәтә. Әммә халыҡ һаны ике ауыл — Иҫке- һәм Яңы Төрөмбәт буйынса бирелә. Һуңғыһы 1784 йылда айырылып сыға. VII ревизия ваҡытында иҫке ауылда 13 йортта йәшәгән 77 кешене иҫәпкә ала, яңы ауылда  38 йортта 211 кеше теркәлә. ХIХ быуат уртаһында  беренсеһендә — 124, икенсеһендә 373 кеше иҫәпләнгән. Яңы Төрөмбәттә ауылға нигеҙ һалыусының улдары йәшәй. Былар балалары менән йорт сотнигы Абдулкәрим, Абдрахман, Яңыбәк Төрөмбәтовтар. 
Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ, сана яһау менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, училище, һыу тирмәне булған. 1906 йылда мәсет, бакалея кибете иҫәпкә алынған. 30‑сы йылдарҙан алып 1‑се Төрөмбәт (443 кеше) һәм 2‑се Төрөмбәт (296 кеше) ауылдары булараҡ теркәлгән, һуңынан улар хәҙерге исем менән бергә иҫәпкә алынған.

 Хәҙерге осор 
Төрөмбәт ауылы — административ үҙәк. Төп мәктәп (Степановка урта мәктәбе филиалы), балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто (“Йыйын” башҡ. халыҡ фольклор ансамбле), китапхана, мәсет бар.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь55927828149,750,3
Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - башҡорттар (99  %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта .

 Ревизия материалдары 
1850 йылда Төрөмбәт ауылында ла ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана1850 йылғы ревизия материалдары.

 Атаманың килеп сығышы 
Ауылдың исеме антропонимдан. Төрөмбәт ауылы унда төпләнеүсе Меркет-Мең улусы сотнигы Төрөмбәт Ырыҫҡолов исеме менән атала.

 Ер-һыу атамалары 
Йылғалар
 Өршәк йылғаһы
 Бурлығул йылғаһы
 ОслотауБаш3оростан Республикаһының топонимдар һүҙлеге

 Урамдары 

 Тау урамы  ()
 Тыныслыҡ урамы  ()
 Йәштәр урамы  ()
 Яр буйы урамы  ()
 Туғай урамы  ()
 Мәктәп  урамы  ()
 Үҙәк урам  ()Госсправка сайтында урам исемдәре

 Билдәле шәхестәре 
 Ибраҡов Миңнулла Шәйәхмәт улы (15 август 1943 йыл) — инженер-технолог, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы (1994), СССР-ҙың почётлы химигы (1989)
 Рәшит Назаров (1 ноябрь 1944 йыл—14 октябрь 2006 йыл) — шағир. 1993 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2004), Ауырғазы районының Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге премияһы (1996) лауреаты. 
 Ғәҙелша Юнысов (1783—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
 Ильясов Вәкил Искәндәр улы (20 август 1960 йыл) — спортсы. Көрәш буйынса РСФСР‑ҙың спорт мастеры (1985). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2009)Ильясов Вәкил Искәндәр улы.

 Видеояҙмаларҙа 
 Презентация села Турумбет Аургазинского района на Республиканском конкурсе Трезвое село

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 1834 йылғы ревизия материалдары
 1850 йылғы ревизия материалдары
 
 

Категория:Ауырғазы районы ауылдары