Шәрәк
{{ТП-Рәсәй|Шәрәк
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Шәрәк
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 55 | lat_min = 14 | lat_sec = 22
  |lon_deg = 58 | lon_min = 29 | lon_sec = 00
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Салауат районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 170
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 452497
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           = 34777 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80247825004
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Шәрәк''' ({{lang-ru|Шаряково}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Салауат районы]]ндағы ауыл. Лағыр ауыл Советына ҡарай. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 170 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452497, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80247825004<ref name="Шәрәк">[http://www.gosspravka.ru/02/040/000025.html Шәрәк ауылы Госсправка сайтында]</ref>.

== Аралар ==
Шәрәк ауылында оҙон бармаҡтар, бикәнәйҙәр, иштуғандар, ҡырғыҙҙар аралары бар. 2012 йылда улар «Шәжәрә байрамы» үткәреп, нәҫел-ырыуын барланы.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Малаяҙ]]): 25 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Лағыр]]): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Мөрсәлим]]): 32 км

Шәрәк ауылы [[Әй (йылға)|Әй]] йылғаһы буйында, район үҙәге [[Малаяҙ]] ауылынан 25 километр һәм [[Мөрсәлим]] тимер юл станцияһынан 32 километр алыҫлыҡта урынлашҡан<ref>{{БЭ2013|74477}}</ref>. 

== Тарихы ==
[[Тырнаҡлы]] ырыуы шәжәрәһенән күренеүенсә, Шәрәк ауылына [[Васҡын]] ауылына нигеҙ һалған [[Васҡын Туҡтаһынов]]тың улы Ғосман нигеҙ һала. Әнүәр Әсфәндиәровтың «Башҡортостан ауылдары тарихы» китабында [[1795 йыл]]да ауылда ни бары 9 ихата-йорт булып, унда 21 ир-ат һәм 31 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән тигән мәғлүмәт бар<ref> {{БЭ2013|74477}}</ref>. 1761 йылда ла шунса йорт һәм кеше иҫәпләнә. 1834 йылда 13 йортта 81 башҡорт һәм бер йортта 3 ҡаҙаҡ теркәлә. 1859 йылда 30 йортта 70 ир-ат һәм 68 ҡатын-ҡыҙ йәшәй. Ҡаҙаҡтарҙың һаны 17 кешегә етә<ref> {{ИСДБ|страницы=524—525}}</ref>.

== Биләмә берәмектәренә инеүе ==
<!-- {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100 %;margin:0;" --><!-- Төрөлөп ҡуйыла торған таблица башы -->
{| class="wikitable"
|-
! Теркәү йылы !! Улус, ауыл советы !! Өйәҙ, кантон, район !! Губерна, Республика !! Дәүләт
|-
| [[1757]] ||  улусы || Троицк өйәҙе || Ырымбур губернаһы || Рәсәй Империяһы
|-
| [[1816]] || -се йорт || 8-се Башҡорт кантоны || Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
| [[1834]] || -се йорт || 8-се Башҡорт кантоны|| Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1847]] || -се йорт || 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе ||  Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1859]] || -се йорт || 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе || Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1895]] ||  улусы || Златоуст өйәҙе || Өфө губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1920]] || Дыуан-Ҡошсо улусы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||[[Файл:Emblem of the Russian SFSR (1978–1991), Emblem of Russia (1991–1992).svg|20px]] РСФСР
|-
|[[1926]] || Ҡалмаҡҡол улусы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1935]] || Лағыр ауыл советы || Малаяҙ районы || Башҡорт АССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1941]] || Лағыр ауыл советы|| Салауат районы|| Башҡорт АССР-ы || {{СССР}} СССР
|-
|[[1990]] || Лағыр ауыл советы || Салауат районы ||[[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] ||{{Россия}} Рәсәй Федерацияһы
|-

|-
| || || || ||
|}

== Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше ==
Ә «[[Өфө губернаһы]]нын [[Өфө өйәҙе]] буйынса [[1895 йыл|1895]]—[[1896 йыл]]дарға статистика мәғлүмәттәре» тупланмаһында ауылға төрлө яҡлы характеристика бирелә: {{цитата|«Шәрәк ауылы — Әй йылғаһының һул яҡ тигеҙ һәм түбәнге ярында урынлашҡан. Уға Шәрәк йылғаһы ҡоя. Өйәҙ ҡалаһынан — 90, Үрге Ҡыйғы ауылынан — 20, Лағыр ауылынан өс саҡрым алыҫлыҡта. Шәрәк йылғаһы тирмән төҙөү өсөн уңайлы. Халҡы - аҫаба башҡорттар. Ерҙәре бер урында ғына. Тирмән урыны (2 дисәтинә) — йылына 10 тин түләү иҫәбенән 12 йылға ҡуртымға бирелгән. Шулай уҡ Биҙеғуш күлендә балыҡ тотоу урындары ла йылына 10 тин түләү иҫәбенән ҡуртымға бирелгән. Ауылда бер йәмәғәт тирмәне бар. Ауылдын бер өлөшөн элекке хәрби дәрәжәләге керҙәш ҡырғыҙҙар алып тора. Улар 4 йортта 6 кеше йәшәй»|}}<ref>{{ИСДБ|страницы=524—525}}</ref>

== Ауылдың XX быуаттағы үҫеше ==
[[1920 йыл]]да 57 йортта 300 башҡорт иҫәпләнә<ref>{{ИСДБ}}</ref>.<br><ref> {{БЭ2013|74477}}</ref>

== Халыҡ һаны ==
Шәрәк ауылында башҡорттар йәшәй (2002).

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||300||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||310||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||260||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||161||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||167||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||170||89||81||52,4||47,6
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Әй урамы ({{lang-ru|}} Айская (улица)
* Күл урамы ({{lang-ru|}} Озёрная (улица)
* Үҙәк урам ({{lang-ru|}} Центральная (улица)<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/salavatskiy-rayon/derevnya-sharyakovo/ Карта д. Шаряково. Улицы ]</ref>{{Колонки|конец}} 

== Тирә-яҡ мөхит ==
; Ер-һыу атамалары
''Тауҙар:'' '''Шәрәк тауы, Һаҡтау, Өфәйғолаҡ тауы.'''

''Йылғалар:'' [[Әй (йылға)|Әй]], '''Шәрәк'''

''Күл'': '''Биҙеғуш,  Иҫке Әй күле,  Түнәрәк күл, Ҡайынлыкүл, Үлекүл.'''

''Шишмәләр:'' '''Ҡараса шишмәһе'''

''Ялан-бесәнлектәр:''

''Таусыҡтар, түбәләр:''

''Башҡа урын-ер атамалары:'' '''Азима, Ат йөҙҙөргән, Биктимер йырыны, Ҡыҙыльяр, Иген төбәк, Ҡарағай төбәк, Арал, Әлмәтҡул, Ҡараяр, Шар, Сыңғырауыҡ.'''

== Билдәле кешеләр ==
* [[Ниғәмәтйәнов Таһир Ниғәмәтйән улы]] (1912 йыл — 1943 йыл) — рядовой. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
* [[Хәйеров Бәрүәз Талип улы]] (1 ғинуар 1923 йыл  - 29 октябрь 2005 йыл) - экономист, финансист<ref>[https://www.moypolk.ru/soldier/hayrov-barvaz-talipovich]</ref>.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Тырнаҡлы]]

== Ҡушаматтар ==

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.{{ref-ru}} ISBN 978-5-87691-038-7.
* {{ИСДБ}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|74477}}
* {{ИСДБ|страницы=524—525}}
* [http://ufagen.ru/places/salavatskiy/sharyakovo.html Шәрәк ауылы «Геналогия и архивы» сайтында]{{ref-ru}}
* [https://bash.news/news/110027-v-bashkirii-blagodarya-initsiativnym-selchanam-poyavilsya-memorial-pavshim-voinam В Башкирии благодаря инициативным сельчанам появился мемориал павшим воинам]{{Недоступная ссылка|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Салауат районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Салауат районы ауылдары]]
[[Категория:Әй буйындағы тораҡ пункттар]]
[[Категория:Проект:Башҡортостан ауылдары]]
Шәрәк () — Башҡортостандың Салауат районындағы ауыл. Лағыр ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 170 кеше.
Почта индексы — 452497, ОКАТО коды — 80247825004Шәрәк ауылы Госсправка сайтында.

 Аралар 
Шәрәк ауылында оҙон бармаҡтар, бикәнәйҙәр, иштуғандар, ҡырғыҙҙар аралары бар. 2012 йылда улар «Шәжәрә байрамы» үткәреп, нәҫел-ырыуын барланы.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Малаяҙ): 25 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Лағыр): 4 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мөрсәлим): 32 км

Шәрәк ауылы Әй йылғаһы буйында, район үҙәге Малаяҙ ауылынан 25 километр һәм Мөрсәлим тимер юл станцияһынан 32 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. 

 Тарихы 
Тырнаҡлы ырыуы шәжәрәһенән күренеүенсә, Шәрәк ауылына Васҡын ауылына нигеҙ һалған Васҡын Туҡтаһыновтың улы Ғосман нигеҙ һала. Әнүәр Әсфәндиәровтың «Башҡортостан ауылдары тарихы» китабында 1795 йылда ауылда ни бары 9 ихата-йорт булып, унда 21 ир-ат һәм 31 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән тигән мәғлүмәт бар . 1761 йылда ла шунса йорт һәм кеше иҫәпләнә. 1834 йылда 13 йортта 81 башҡорт һәм бер йортта 3 ҡаҙаҡ теркәлә. 1859 йылда 30 йортта 70 ир-ат һәм 68 ҡатын-ҡыҙ йәшәй. Ҡаҙаҡтарҙың һаны 17 кешегә етә .

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт 1757   улусы  Троицк өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы 1816  -се йорт  8-се Башҡорт кантоны  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы 1834  -се йорт  8-се Башҡорт кантоны Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1847  -се йорт  8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе   Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1859  -се йорт  8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1895   улусы  Златоуст өйәҙе  Өфө губернаһы  Рәсәй империяһы1920  Дыуан-Ҡошсо улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы 20px РСФСР1926  Ҡалмаҡҡол улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935  Лағыр ауыл советы  Малаяҙ районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941  Лағыр ауыл советы Салауат районы Башҡорт АССР-ы   СССР1990  Лағыр ауыл советы  Салауат районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы    

 Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше 
Ә «Өфө губернаһынын Өфө өйәҙе буйынса 1895—1896 йылдарға статистика мәғлүмәттәре» тупланмаһында ауылға төрлө яҡлы характеристика бирелә: 

 Ауылдың XX быуаттағы үҫеше 
1920 йылда 57 йортта 300 башҡорт иҫәпләнә. 

 Халыҡ һаны 
Шәрәк ауылында башҡорттар йәшәй (2002).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август300 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар310 1959 йыл 15 ғинуар260 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар161 2002 йыл 9 октябрь167 2010 йыл 14 октябрь170898152,447,6

 Урамдары 

 Әй урамы ( Айская (улица)
 Күл урамы ( Озёрная (улица)
 Үҙәк урам ( Центральная (улица)Карта д. Шаряково. Улицы  

 Тирә-яҡ мөхит 
 Ер-һыу атамалары
Тауҙар: Шәрәк тауы, Һаҡтау, Өфәйғолаҡ тауы.

Йылғалар: Әй, Шәрәк

Күл: Биҙеғуш,  Иҫке Әй күле,  Түнәрәк күл, Ҡайынлыкүл, Үлекүл.

Шишмәләр: Ҡараса шишмәһе

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Башҡа урын-ер атамалары: Азима, Ат йөҙҙөргән, Биктимер йырыны, Ҡыҙыльяр, Иген төбәк, Ҡарағай төбәк, Арал, Әлмәтҡул, Ҡараяр, Шар, Сыңғырауыҡ.

 Билдәле кешеләр 
 Ниғәмәтйәнов Таһир Ниғәмәтйән улы (1912 йыл — 1943 йыл) — рядовой. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
 Хәйеров Бәрүәз Талип улы (1 ғинуар 1923 йыл  - 29 октябрь 2005 йыл) - экономист, финансист.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Тырнаҡлы

 Ҡушаматтар 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. ISBN 978-5-87691-038-7.
 

 Һылтанмалар 
 
 
 Шәрәк ауылы «Геналогия и архивы» сайтында
 В Башкирии благодаря инициативным сельчанам появился мемориал павшим воинам

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Салауат районы ауылдары
Категория:Әй буйындағы тораҡ пункттар
Категория:Проект:Башҡортостан ауылдары