Көсөк (Учалы районы)
{{ТП-Рәсәй| Көсөк|ауыл
 |статус =
 |башҡортса исеме = Көсөк
 |төп исеме =
 |ил =
 |герб = 
 |флаг = 
 |герб киңлеге = 
 |флаг киңлеге = 
 |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |lat_dir =
 |lon_dir =
 |CoordAddon  =  |CoordScale = 
 |ЯндексКарта  = 
 |ил картаһы = 
 |регион картаһы = 
 |район картаһы = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө = төбәк
 |регион = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион = 
 |район төрө = район
 |район = Учалы районы
 |теҙмәләге район = 
 |вид поселения = ауыл советы
 |поселение = Илсеғол ауыл Советы (Учалы районы){{!}}Илсеғол
 |теҙмәләге урынлашыу = 
 |эске бүленеү = 
 |милли состав = [[башҡорттар]]
 |башлыҡ = 
 |нигеҙ һалыныу = 
 |беренсе телгә алыу = 
 |элекке исемдәре = 
 |статус (башлап) = 
 |майҙан = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                  = 
 |рәсми тел = 
 |рәсми тел-ref    = 
  |халыҡ = 72
  |иҫәп алыу йылы = 2010
  |тығыҙлыҡ = 
  |агломерация = 
  |конфессия составы = [[ислам|мосолмандар]]
  |этнохороним = 
 |ваҡыт бүлкәте = +5
 |DST                     =
 |почта индексы = 453715
 |почта индекстары = 
 |телефон коды = 34791 
 |автомобиль коды = 02, 102
 |танымлаусы төрө = 
 |һансал танымлаусы = 80253820007
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                    = 
 |сайт теле              = 
 |сайт теле 2            = 
 |сайт теле 3            = 
 |сайт теле 4            = 
 |сайт теле 5            = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}
'''Көсөк''', '''Ай-Көсөк''' {{lang-ru|Кучуково}} — [[Башҡортостан]]дың [[Учалы районы]]ндағы ауыл, Илсеғол ауыл советына ҡарай. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны — 72 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453715, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80253820007.

== Тарихы ==
Көсөк ауылы [[1834 йыл]]да тәүге төпләнеүсе исеменән барлыҡҡа килә, унда 98 кеше йәшәй. Көсөктөң улдары билдәле. Өлкән улы Айҙарәли, кесе улы Айҙәрбәк Көсөков. 25 йылдан һуң ауылда 18 хужалыҡта 202 кеше иҫәпләнә. 
[[1859 йыл]]да Көсөк ауылында 18 хужалыҡ иҫәпләнгән, унда рәүиз 38 ғаилә асыҡлаған. 
103 кешенең 180 аты, 40 һыйыры, 150 һарығы, 15 баш кәзәһе булған. Һандар күсмә хужалыҡтың килемһеҙлеген күрһәтә. Шул уҡ [[1842 йыл]]да 40 бот ужым һәм 392 бот яҙғы иген сәселгән. Айырым кешеләр йөҙ боттан ашыу иген сәскән. 
Былар — Сибай Ғәбделғәзизов, Байморат Аҡкөсөкөов, Әхмәт Байгильдин, Абүбәкер Сәйетов һәм Бикбай Ғәбделғәзизовтар<ref>{{ИСДБ|страница=24}}</ref>.

2008 йылға тиклем Һөйөндөк ауыл Советына ингән.

{{начало цитаты}}"Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль  ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:<br>
43) Учалы районы буйынса:

:<br>б)Илсеғол ауылында административ үҙәге менән «Илсеғол ауыл Советы» атамаһын һаҡлап, Илсеғол һәм Һөйөндөк ауыл советтарын берләштерергә.

Һөйөндөк ауыл советының Көсөк, Һөләймән, Һөйөндөк, Устиновка ауылдарын Илсеғол ауылы Советына индерергә.

<br>Илсеғол ауыл Советының сиктәрен күрһәтелгән схема картаһына ярашлы раҫларға.<br>

Һөйөндөк ауыл Советын мәғлүмәттәр иҫәбенән төшөрөп ҡалдырырға.{{конец цитаты}}

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||72||40||32||55,6||44,4
|-
|}
;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — [[башҡорттар]] (100  %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>.

Ауылда башҡорт теленең көнсығыш һөйләш теле — мейәс һөйләше ныҡ үҫешкән.

{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Ревизия материалдары ==
1816 йылда<ref>[https://basharchive.ru/census/reviz/81753/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>  Көсөк ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.
== Географик урыны ==

* Район үҙәгенә тиклем ([[Учалы (ҡала)|Учалы]]): 92 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Һөйөндөк (Учалы районы)|Һөйөндөк]]): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Устиново): 11 км<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref>.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Таһиров Зияф Саяп улы]] (1909—) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия подполковнигы, ике тапҡыр [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]], ике тапҡыр [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie1532050945/ Память народа]</ref>. 
* [[Исхаҡова Фәниҙә Әғзәм ҡыҙы]] (1965 т.) — яҙыусы. Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы (1997).
* [[Манатов Шәриф Әхмәтйән улы]] (1892—1936) — башҡорт дәүләт эшмәкәре, Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте етәкселәренең береһе, Башҡортостан автономиялы республикаһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Көсөк ауылы зыяратында ерләнгән.
* [[Мортазин Муса Лот улы]] (20.02.1891—27.09.1937) — [[башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте]] эшмәкәре, дәүләт һәм хәрби эшмәкәр. [[Башҡортостан Үҙәк башҡарма комитеты]] рәйесе (1921—1922), [[Айырым башҡорт кавалерия бригадаһы]] командиры (1919—1920). Комбриг (1935). Сәйәси золом ҡорбаны.
* [[Мортазин Дауыт Лот улы]] (1893—1926) — башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. Башҡорт айырым кавалерия бригадаһының эскадрон командиры (1920). Күбәләк-Тиләү улусы башҡарма комитеты рәйесе.
* [[Мортазин Ибраһим Ғаззали улы]] (? — 1920) — башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре, Айырым Башҡорт кавалерия бригадаһының 28-се полкы командиры (1920).

== Урамдары ==
* Манатов урамы  ({{lang-ru|улица Манатова}})
* Мортазин урамы  ({{lang-ru|улица Муртазина}})
* Шишмә урамы  ({{lang-ru|Родниковая улица}})
* Хәбиб Әйүпов урамы  ({{lang-ru|улица Хабиба Аюпова}}) 
* Һандуғас урамы  ({{lang-ru|улица Хандугас}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/046/000015.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 20 по Республике Башкортостан]</ref>

== Тирә-яҡ мөхит ==
* Күк Дүнән тауы
* Күк Дүнән йылғаһы
* Әсеташ ташы

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* 1816 йылғы [https://basharchive.ru/census/reviz/81753/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан. - Справочник. Уфа: ГУП РБ "Издательство "Белая Река", 2007. -416 с. :илл. ISBN 978-5-87691-038-7
* {{ИСДБ|страница=24}}

== Сығанаҡтар ==
<references/>


{{Учалы районы ауылдары}}

[[Категория:Учалы районы ауылдары]]


{{Bashkir-geo-stub}}
Көсөк, Ай-Көсөк  — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл, Илсеғол ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны — 72 кеше.
Почта индексы — 453715, ОКАТО коды — 80253820007.

 Тарихы 
Көсөк ауылы 1834 йылда тәүге төпләнеүсе исеменән барлыҡҡа килә, унда 98 кеше йәшәй. Көсөктөң улдары билдәле. Өлкән улы Айҙарәли, кесе улы Айҙәрбәк Көсөков. 25 йылдан һуң ауылда 18 хужалыҡта 202 кеше иҫәпләнә. 
1859 йылда Көсөк ауылында 18 хужалыҡ иҫәпләнгән, унда рәүиз 38 ғаилә асыҡлаған. 
103 кешенең 180 аты, 40 һыйыры, 150 һарығы, 15 баш кәзәһе булған. Һандар күсмә хужалыҡтың килемһеҙлеген күрһәтә. Шул уҡ 1842 йылда 40 бот ужым һәм 392 бот яҙғы иген сәселгән. Айырым кешеләр йөҙ боттан ашыу иген сәскән. 
Былар — Сибай Ғәбделғәзизов, Байморат Аҡкөсөкөов, Әхмәт Байгильдин, Абүбәкер Сәйетов һәм Бикбай Ғәбделғәзизовтар.

2008 йылға тиклем Һөйөндөк ауыл Советына ингән.

"Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль  ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:
43) Учалы районы буйынса:

б)Илсеғол ауылында административ үҙәге менән «Илсеғол ауыл Советы» атамаһын һаҡлап, Илсеғол һәм Һөйөндөк ауыл советтарын берләштерергә.

Һөйөндөк ауыл советының Көсөк, Һөләймән, Һөйөндөк, Устиновка ауылдарын Илсеғол ауылы Советына индерергә.

Илсеғол ауыл Советының сиктәрен күрһәтелгән схема картаһына ярашлы раҫларға.

Һөйөндөк ауыл Советын мәғлүмәттәр иҫәбенән төшөрөп ҡалдырырға.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь72403255,644,4
Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100  %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта .

Ауылда башҡорт теленең көнсығыш һөйләш теле — мейәс һөйләше ныҡ үҫешкән.

 Ревизия материалдары 
1816 йылдаревизия материалдары  Көсөк ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.
 Географик урыны 

 Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 92 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Һөйөндөк): 7 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Устиново): 11 км.

 Билдәле шәхестәре 
 Таһиров Зияф Саяп улы (1909—) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия подполковнигы, ике тапҡыр Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, ике тапҡыр Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерыПамять народа. 
 Исхаҡова Фәниҙә Әғзәм ҡыҙы (1965 т.) — яҙыусы. Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы (1997).
 Манатов Шәриф Әхмәтйән улы (1892—1936) — башҡорт дәүләт эшмәкәре, Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте етәкселәренең береһе, Башҡортостан автономиялы республикаһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Көсөк ауылы зыяратында ерләнгән.
 Мортазин Муса Лот улы (20.02.1891—27.09.1937) — башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре, дәүләт һәм хәрби эшмәкәр. Башҡортостан Үҙәк башҡарма комитеты рәйесе (1921—1922), Айырым башҡорт кавалерия бригадаһы командиры (1919—1920). Комбриг (1935). Сәйәси золом ҡорбаны.
 Мортазин Дауыт Лот улы (1893—1926) — башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. Башҡорт айырым кавалерия бригадаһының эскадрон командиры (1920). Күбәләк-Тиләү улусы башҡарма комитеты рәйесе.
 Мортазин Ибраһим Ғаззали улы (? — 1920) — башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре, Айырым Башҡорт кавалерия бригадаһының 28-се полкы командиры (1920).

 Урамдары 
 Манатов урамы  ()
 Мортазин урамы  ()
 Шишмә урамы  ()
 Хәбиб Әйүпов урамы  () 
 Һандуғас урамы  ()Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 20 по Республике Башкортостан

 Тирә-яҡ мөхит 
 Күк Дүнән тауы
 Күк Дүнән йылғаһы
 Әсеташ ташы

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 1816 йылғы ревизия материалдары
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан. - Справочник. Уфа: ГУП РБ "Издательство "Белая Река", 2007. -416 с. :илл. ISBN 978-5-87691-038-7
 

 Сығанаҡтар 

Категория:Учалы районы ауылдары