Асы (Белорет районы)
{{ТП-Рәсәй|Асы
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Асы
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 54 | lat_min = 22 | lat_sec = 10
  |lon_deg = 57 | lon_min = 33 | lon_sec = 16
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Белорет районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = {{ Население | Ассы | тс }}
  |иҫәп алыу йылы       = {{ Население | Ассы | г }}
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453562
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           = 34792 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80211810001
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}
[[Файл:Мубаряков, Арслан Котлыахметович (1908—1977), башкирский советский актёр, театральный режиссёр, д - panoramio.jpg|thumb|Асы ауылында Арыҫлан Мөбәрәков бюсы]]
'''Асы''' ({{lang-ru|Ассы}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Белорет районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 818 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Почта индексы — 453562, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80211810001.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||818||408||410||49,9||50,1
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Тарихы ==

[[Файл:Перед музеем А. Мубарякова. Ассы. 1997.jpg|thumb|Асыла А. Мөбәрәков музейы алдында. Бөйөк артистың бюсы асылған көн. Фотола [[Гөлли Мөбәрәкова]], [[Рәғиҙә Янбулатова]], скульптор [[Тамара Нечаева]], яҙыусы [[Рәшит Солтангәрәев]], режиссёр [[Исмәғилев Рәйес Абдрахман улы|Рәйес Исмәғилов]], район етәкселәре, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре, журналистар. Шағирә [[Ситдиҡова Гүзәл Рамаҙан ҡыҙы|Гүзәл Ситдиҡова]] сығыш яһай. 1997. ]]

Ауылдың исеме есеменә тап килгән, тоҙло, йәки асы һыуҙарына бәйле килеп сыҡҡан. Ул тиҫтәләрсә минераль сығанаҡтары булған урында урынлашҡан. Борондан уларҙың шифаһын яҡшы белгәндәр, йыраҡ-йыраҡтарҙан дауаланырға килгәндәр, шишмәләрҙең шифаһы ХVII — ХVIII быуаттарҙа уҡ файҙаланылған. Асы шишмәһенең һыуында магний, кальций, бром, кремний, фтор кеүек төрлө минераль матдәләр бар.

Тәбиғәте таулы-урманлы, ҡарағай, шыршы, ҡайын, имән, йүкә һәм башҡа ағастарҙан торған ҡуйы урмандар ҡаплап алған.

Өфөнән — 180, Магнитогорскиҙан 200 километр алыҫлыҡта ятҡан был ауылда уҙған быуат ахырында, ниһайәт, ил кимәлендә даны арта барған шифахана асыла.

Ауылдан йыраҡ түгел мәрмәр, төҙөлөштә биҙәү өсөн файҙаланылған төҫлө таштар сығарыла<ref>[http://bashgazet.ru/horoshie-vihadnie/5513-asy-yuary-tbit-mzhize.html «Асы» һыуҙары— тәбиғәт мөғжизәһе]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> .

Ауылға дан килтергән шәхес — ул Бөйөк Ватан һуғышына тиклем үк әле Протазанов төшөргән «Салауат Юлаев» фильмында төп ролде башҡарған СССР-ҙың халыҡ артисы [[Арыҫлан Мөбәрәков]]. Ул ошо ауылда донъяға килгән, йыш ҡына ҡайтып йөрөгән. Ауылда уға арналған музей асылған, скульптор [[Тамара Павловна Нечаева]] эшләгән бюст ҡуйылған.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Белорет]]): 115 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (ост. 1 02 км): 0 км

== Билдәле шәхестәр ==
* [[Мөбәрәков Арыҫлан Ҡотләхмәт улы]] (1908—1977) — [[башҡорт]] [[СССР|совет]] актёры, театр режиссёры, драматург. [[СССР]]-ҙың халыҡ артисы (1955).
* [[Йосопов Харрас Ғәлиәкбәр улы]] ([[1 март]] [[1928 йыл]] — [[12 февраль]] [[2006 йыл]]) — башҡорт тел белгесе, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (1956). БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1988), СССР-ҙың мәғариф отличнигы (1980), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1964).

== Һылтанмалар ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}}
* [https://vk.com/@ra_wind-reka-urmash-i-taina-grozovyh-kamnei-v-bashkirii Юрмаш йылғаһы һәм күк күкрәү таштарының сере]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Белорет районы ауылдары}}

[[Категория:Белорет районы ауылдары]]
[[Категория:Инйәр буйындағы тораҡ пункттар]]
Асы () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 818 кеше. Почта индексы — 453562, ОКАТО коды — 80211810001.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь81840841049,950,1

 Тарихы 

thumb|Асыла А. Мөбәрәков музейы алдында. Бөйөк артистың бюсы асылған көн. Фотола Гөлли Мөбәрәкова, Рәғиҙә Янбулатова, скульптор Тамара Нечаева, яҙыусы Рәшит Солтангәрәев, режиссёр Рәйес Исмәғилов, район етәкселәре, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре, журналистар. Шағирә Гүзәл Ситдиҡова сығыш яһай. 1997. 

Ауылдың исеме есеменә тап килгән, тоҙло, йәки асы һыуҙарына бәйле килеп сыҡҡан. Ул тиҫтәләрсә минераль сығанаҡтары булған урында урынлашҡан. Борондан уларҙың шифаһын яҡшы белгәндәр, йыраҡ-йыраҡтарҙан дауаланырға килгәндәр, шишмәләрҙең шифаһы ХVII — ХVIII быуаттарҙа уҡ файҙаланылған. Асы шишмәһенең һыуында магний, кальций, бром, кремний, фтор кеүек төрлө минераль матдәләр бар.

Тәбиғәте таулы-урманлы, ҡарағай, шыршы, ҡайын, имән, йүкә һәм башҡа ағастарҙан торған ҡуйы урмандар ҡаплап алған.

Өфөнән — 180, Магнитогорскиҙан 200 километр алыҫлыҡта ятҡан был ауылда уҙған быуат ахырында, ниһайәт, ил кимәлендә даны арта барған шифахана асыла.

Ауылдан йыраҡ түгел мәрмәр, төҙөлөштә биҙәү өсөн файҙаланылған төҫлө таштар сығарыла«Асы» һыуҙары— тәбиғәт мөғжизәһе .

Ауылға дан килтергән шәхес — ул Бөйөк Ватан һуғышына тиклем үк әле Протазанов төшөргән «Салауат Юлаев» фильмында төп ролде башҡарған СССР-ҙың халыҡ артисы Арыҫлан Мөбәрәков. Ул ошо ауылда донъяға килгән, йыш ҡына ҡайтып йөрөгән. Ауылда уға арналған музей асылған, скульптор Тамара Павловна Нечаева эшләгән бюст ҡуйылған.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 115 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (ост. 1 02 км): 0 км

 Билдәле шәхестәр 
 Мөбәрәков Арыҫлан Ҡотләхмәт улы (1908—1977) — башҡорт совет актёры, театр режиссёры, драматург. СССР-ҙың халыҡ артисы (1955).
 Йосопов Харрас Ғәлиәкбәр улы (1 март 1928 йыл — 12 февраль 2006 йыл) — башҡорт тел белгесе, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (1956). БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1988), СССР-ҙың мәғариф отличнигы (1980), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1964).

 Һылтанмалар 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4
 Юрмаш йылғаһы һәм күк күкрәү таштарының сере

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Белорет районы ауылдары
Категория:Инйәр буйындағы тораҡ пункттар