Абдразаҡов Әмир Ғәбделмән улы
[[Файл:Abdraz.jpg|350px|thumb|right|<small>Әмир Абдразаҡов</small>]]
{{Ук}}
{{фамилиялаш|Абдразаҡов}}
'''Абдразаҡов Әмир Ғәбделмән улы''' ([[15 ғинуар]] [[1934 йыл]] — [[6 март]] [[2008 йыл]]) — башҡорт театр актёры, кинорежиссёр, сценарист. «Башҡортостан» киностудияһын ойоштороусы һәм уның беренсе директоры. 1961 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы, 1997 йылдан Рәсәй Кинематографсылар союзы ағзаһы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1974), [[Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] лауреаты (2006) һәм [[Зәйнәб Биишева исемендәге премия]] (2010, үлгәндән һуң) лауреаты. 

== Биографияһы ==
Әмир Ғәбделмән улы Абдразаҡов 1934 йылдың 15 ғинуарында [[Ырымбур өлкәһе]] [[Александровка районы (Ырымбур өлкәһе)|Александровка районы]] [[Ҡәйепҡол (Ырымбур өлкәһе)|Ҡәйепҡол]] ауылында тыуған.

1959 йылда [[Мәскәү]]ҙәге А. В. Луначарский исемендәге Дәүләт театр сәнғәте институтын (ГИТИС) О. И. Пыжков һәм Б. В. Бибиков класы буйынса тамамлай һәм актёрлыҡ эшен [[Башдрамтеатр|Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында]] башлай. Унда 1962 йылғаса эшләй.

[[1962 йыл]]дан БАССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы Телевидение һәм радио тапшырыуҙары комитетына режиссёрлыҡ эшенә күсерелә. Ф. Биишев менән берлектә [[Яныбай Хамматов]]тың «Бөртөкләп йыйыла алтын» (1979) һәм [[Ғәли Ибраһимов]]тың «Кинйә» романдары буйынса тәүге күп сериялы телевизион нәфис фильмдар төшөрә.

«Башҡортостан» киностудияһын ойоштороуҙа ҡатнаша һәм уның беренсе директоры була.

1994 йылдан [[Өфө сәнғәт училищеһы]]нда уҡыта.

2008 йылдың 6 мартында Өфө ҡалаһында вафат була, Мосолман зыяратында ерләнгән<ref>[http://pomnim.me/famous/?info=d3beff60-3331-11e8-b903-00199984c65f Мосолман зыяратында Әмир Абдразаҡов ҡәбере]</ref>.

== Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре ==
* [[Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] лауреаты (2006).
* Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты (2010).
* [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1974)
 
== Билдәле ролдәре ==
* Степан (И. К. Карпенко-Карый, «Бәхетһеҙ мөхәббәт» — «Бесталанная»).
* Герт (Г. Гейерманс, «Надежданың һәләкәте» — «Гибель „Надежды“»).
* Ведерников (А. Н. Арбузов, «Сәйәхәт йылдары» — «Годы странствий»).
* Тимербулат ([[Атнабаев Әнғәм Ҡасим улы|Ә. Атнабаев]], «Ул ҡайтты»).
* Надир (С. Ямал, «Ҡара сәскәләр» — «Черные розы»).
* Хәйернас ([[Н. Нәжми]], «Егет егетлеген итә»).

== Билдәле телефильмдары ==
Барлығы иллегә яҡын телефильм төшөргән.
* «Халҡым һағышы» — 1969 йыл.
* «Туй» — 1970 йыл.
* Күңел ҡанаттары — 1970 йыл.
* «Заһир Исмәғилев» — 1986 йыл.
* «Халыҡ шағиры» — 1990 йыл.
* «Революционер-дипломат» — 1992 йыл.

== Кинофильмдары ==
* «Әхмәтзәки Вәлиди Туған» — 1990 йыл.
* «Аҡмулла» — 1990 йыл.
* «Ишмулла» — 1991 йыл.

== Хәтер ==
* 2019 йылдың 29-30 апрелендә Өфөлә Әмир Абдразаҡовтың тыуыуына 85 йыл тулыуға бағышланған саралар уҙғарыла<ref>[http://www.bashinform.ru/bash/1303048/ Өфөлә Әмир Абдразаҡовтың Хәтер көндәре уҙғарыла. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2019 йыл, 26 апрель]{{V|26|04|2019}}</ref>.
* 2018 йылдың декабрендә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте «Башҡортостан» киностудияһына Әмир Абдразаҡов исемен биреү тураһында ҡарар ҡабул итте<ref>[http://www.bashinform.ru/bash/1252379/ «Башҡортостан» киностудияһы хәҙер Әмир Абдразаҡовтың исемен йөрөтә. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2018 йыл, 17 декабрь]{{V|17|12|2018}}</ref>.
* 2018 йылдың авгусында республика алдында ҙур ҡаҙаныштары һәм махсус хеҙмәттәре булған кешеләрҙең иҫтәлеген мәңгеләштереү һәм ололау буйынса Башҡортостан Башлығы ҡарамағындағы комиссия ултырышында «Башҡортостан» киностудияһына Әмир Абдразаҡовтың исемен биреү тураһында үтенес хупланды<ref>[http://www.bashinform.ru/bash/1198398/ «Башҡортостан» киностудияһына Әмир Абдразаҡовтың исеме бирелә. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 16 август 2018 йыл]{{V|17|08|2018}}</ref>.

== Сығанаҡтар ==
* Кинорежисссёр Әмир Абдразаҡов. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Бөтә Рәсәй киноакадемияһы академигы. [[Башҡортостан юлдаш телевидениеһы]]ның «Ваҡыт ҡуласаһы» циклындағы тапшырыуы. 2016, 12 ноябрь<ref>[http://tv-rb.ru/on-line/ Башҡортостан юлдаш телевидениеһы. Кинорежисссёр Әмир Абдразаҡов. 2016, 12 ноябрь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161117183727/http://tv-rb.ru/on-line/ |date=2016-11-17 }}</ref>.
* {{мәҡәлә |автор=Владимир Романов. |заглавие=Әмир Абдразаҡов — Башҡортостандың кино сәнғәтенә нигеҙ һалыусы, милли мәҙәниәт йөрөтөүсеһе һәм һаҡлаусыһы |ссылка=http://www.bashinform.ru/bash/600396/ |язык= |издание=ИА Башинформ.рф |тип= |год=15.01.2014  |номер= |страницы=  |issn=}}
* {{мәҡәлә |автор=[[Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы|Л. Абдуллина]]. |заглавие=Режиссерҙың һуңғы эше |ссылка=http://yeshlek-gazeta.ru/2008/03/29/rezhisser1177y1187-1211u11871171y-jeshe.html |язык= |издание=[[Йәшлек (гәзит)|Йәшлек]] |тип=гәзит |год=2008 |номер= |страницы=  |issn=}}
* {{мәҡәлә |автор=Альда Валеева. |заглавие=Абдразаковы |ссылка=http://www.vatandash.ru/index.php?article=1331 |язык=ru |издание=[[Ватандаш (журнал)|Ватандаш]] |тип=журнал |год= |номер= |страницы= |issn=}}
* {{мәҡәлә |автор=Алла Докучаева. |заглавие=В плеяде славных имён |ссылка=http://pdf.agidel.ru/?param1=11857&tab=7 |язык=ru |издание=Республика Башкортостан |тип=гәзит |год=2008  |номер=48 |страницы=  |issn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/read/8-statya/206-abdraza-ov-mir-bdelm-n-uly}}

[[Категория:Башҡортостан режиссёрҙары]]
[[Категория:Ырымбур өлкәһе башҡорттары]]
[[Категория:Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре]]
[[Категория:Шәхестәр:Башҡорт дәүләт академия драма театры]]
[[Категория:Башҡортостан шәхестәре]]
Абдразаҡов Әмир Ғәбделмән улы (15 ғинуар 1934 йыл — 6 март 2008 йыл) — башҡорт театр актёры, кинорежиссёр, сценарист. «Башҡортостан» киностудияһын ойоштороусы һәм уның беренсе директоры. 1961 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы, 1997 йылдан Рәсәй Кинематографсылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1974), Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2006) һәм Зәйнәб Биишева исемендәге премия (2010, үлгәндән һуң) лауреаты. 

 Биографияһы 
Әмир Ғәбделмән улы Абдразаҡов 1934 йылдың 15 ғинуарында Ырымбур өлкәһе Александровка районы Ҡәйепҡол ауылында тыуған.

1959 йылда Мәскәүҙәге А. В. Луначарский исемендәге Дәүләт театр сәнғәте институтын (ГИТИС) О. И. Пыжков һәм Б. В. Бибиков класы буйынса тамамлай һәм актёрлыҡ эшен Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында башлай. Унда 1962 йылғаса эшләй.

1962 йылдан БАССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы Телевидение һәм радио тапшырыуҙары комитетына режиссёрлыҡ эшенә күсерелә. Ф. Биишев менән берлектә Яныбай Хамматовтың «Бөртөкләп йыйыла алтын» (1979) һәм Ғәли Ибраһимовтың «Кинйә» романдары буйынса тәүге күп сериялы телевизион нәфис фильмдар төшөрә.

«Башҡортостан» киностудияһын ойоштороуҙа ҡатнаша һәм уның беренсе директоры була.

1994 йылдан Өфө сәнғәт училищеһында уҡыта.

2008 йылдың 6 мартында Өфө ҡалаһында вафат була, Мосолман зыяратында ерләнгәнМосолман зыяратында Әмир Абдразаҡов ҡәбере.

 Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре 
 Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2006).
 Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты (2010).
 Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1974)
 
 Билдәле ролдәре 
 Степан (И. К. Карпенко-Карый, «Бәхетһеҙ мөхәббәт» — «Бесталанная»).
 Герт (Г. Гейерманс, «Надежданың һәләкәте» — «Гибель „Надежды“»).
 Ведерников (А. Н. Арбузов, «Сәйәхәт йылдары» — «Годы странствий»).
 Тимербулат (Ә. Атнабаев, «Ул ҡайтты»).
 Надир (С. Ямал, «Ҡара сәскәләр» — «Черные розы»).
 Хәйернас (Н. Нәжми, «Егет егетлеген итә»).

 Билдәле телефильмдары 
Барлығы иллегә яҡын телефильм төшөргән.
 «Халҡым һағышы» — 1969 йыл.
 «Туй» — 1970 йыл.
 Күңел ҡанаттары — 1970 йыл.
 «Заһир Исмәғилев» — 1986 йыл.
 «Халыҡ шағиры» — 1990 йыл.
 «Революционер-дипломат» — 1992 йыл.

 Кинофильмдары 
 «Әхмәтзәки Вәлиди Туған» — 1990 йыл.
 «Аҡмулла» — 1990 йыл.
 «Ишмулла» — 1991 йыл.

 Хәтер 
 2019 йылдың 29-30 апрелендә Өфөлә Әмир Абдразаҡовтың тыуыуына 85 йыл тулыуға бағышланған саралар уҙғарылаӨфөлә Әмир Абдразаҡовтың Хәтер көндәре уҙғарыла. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2019 йыл, 26 апрель.
 2018 йылдың декабрендә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте «Башҡортостан» киностудияһына Әмир Абдразаҡов исемен биреү тураһында ҡарар ҡабул итте«Башҡортостан» киностудияһы хәҙер Әмир Абдразаҡовтың исемен йөрөтә. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2018 йыл, 17 декабрь.
 2018 йылдың авгусында республика алдында ҙур ҡаҙаныштары һәм махсус хеҙмәттәре булған кешеләрҙең иҫтәлеген мәңгеләштереү һәм ололау буйынса Башҡортостан Башлығы ҡарамағындағы комиссия ултырышында «Башҡортостан» киностудияһына Әмир Абдразаҡовтың исемен биреү тураһында үтенес хупланды«Башҡортостан» киностудияһына Әмир Абдразаҡовтың исеме бирелә. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 16 август 2018 йыл.

 Сығанаҡтар 
 Кинорежисссёр Әмир Абдразаҡов. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Бөтә Рәсәй киноакадемияһы академигы. Башҡортостан юлдаш телевидениеһының «Ваҡыт ҡуласаһы» циклындағы тапшырыуы. 2016, 12 ноябрьБашҡортостан юлдаш телевидениеһы. Кинорежисссёр Әмир Абдразаҡов. 2016, 12 ноябрь .
 
 
 
 

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 

Категория:Башҡортостан режиссёрҙары
Категория:Ырымбур өлкәһе башҡорттары
Категория:Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре
Категория:Шәхестәр:Башҡорт дәүләт академия драма театры
Категория:Башҡортостан шәхестәре