Гәйнәямаҡ
{{Ук}}
'''Гәйнәямаҡ''' ({{lang-ru|Гайниямак}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Әлшәй районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 897 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452132, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80202816001.
 

== Халыҡ һаны ==
; Милли составы
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәттәре буйынса [[башҡорттар]] (59 %), [[татарҙар]] тәшкил итә(40 %)<ref name="2002F" />.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1906 йыл||1806||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||2212||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||1624||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||1581||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||1102||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||1023||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||897||436||461||48,6||51,4
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Раевка (Әлшәй районы)|Раевка]]): 55 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Аксенов (Әлшәй районы)|Аксенов]]): 20 км

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Аҡбай урамы ({{lang-ru|улица Акбая}})
* Горький урамы ({{lang-ru|улица Горького}})
* Дим урамы ({{lang-ru|улица Демская}})
* Йылға аръяғы урамы ({{lang-ru|улица Заречная}})
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|улица Молодежная}})
* Тау аҫты урамы ({{lang-ru|улица Подгорная}})
* Ялан урамы ({{lang-ru|улица Полевая}})
* Мәктәп яны урамы ({{lang-ru|улица Пришкольная}})
* Баҡса урамы ({{lang-ru|улица Садовая}})
* Сирень урамы ({{lang-ru|улица Сиреневая}}
* Сәскәле урамы ({{lang-ru|улица Цветочная}})
* Үҙәк урам ({{lang-ru|улица Центральная}})
* Шоссе урамы ({{lang-ru|улица Шоссейная}})
* Ямаҡов урамы ({{lang-ru|улица Ямакова}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/002/000108.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 31 по Республике Башкортостан]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Тарихы ==
Ғәйниәмаҡ ауылының исеме этноним — Ғәйнә улусы исеме һәм антропоним — тәүге төпләнеүсе Ямаҡ исеменән барлыҡҡа килә. 1743 йылда уҡ бер нисә ғаилә-ихатанан ғәйнәләр «быйыл яҙ төпләнеп, һөрөнтө ерҙәрҙе һөрә». Был ауылды төҙөүҙең теүәл датаһы, йәғни [[1743 йыл|1743 йылдың]] майы, башҡа башҡорт ғаиләләре бында үрҙә әйтелгән килешеү төҙөлгәндән һуң күсеп килә.

Ғәйнәямаҡ ауылына дәүләт крәҫтиәндәре ҡатламдарынан булған [[татарҙар]] ҙа ҡушыла.

1773 йылда бында [[типтәрҙәр]] ҙә индерелә.

[[Башҡорттар]] 1798—1865 йылдарҙа хәрби казак ҡатламына инә һәм 12-се (1847 йылдан алып 13-сө) башҡорт кантонына инә. Империяның көньяҡ-көнсығышында (Урта Азия) Рәсәй дәүләте үҙенең тышҡы сәйәси бурыстарын үтәгәс, башҡорттарҙы яйлап хәрби ҡатламдан граждандар ҡатламына күсерә башлай һәм уларҙы ябай дәүләт крәҫтиәндәренә әйләндерәләр.

[[1795 йыл]]да Ғәйнәямаҡ ауылында 43 йортта 220 башҡорт теркәлгән. [[1816 йыл]]да 486 башҡорт, 30 яһаҡлы татар, 12 типтәр, 1834 йылда — 658 башҡорт, 80 яһаҡлы татар, 7 типтәр, 1859 йылда — 978 керҙәш, 1870 йылда — 1180 башҡорт, 96 татар, 1920 йылда — 2212 башҡорт була. Күренеүенсә, 1816 йылда типтәрҙәр менән татарҙар халыҡтың 8 процентын, 1834 йылда — 11,7, 1870 йылда 7,5 % тәшкил иткән. Ошонан сығып билдәләп үтергә кәрәк, 1920 йылда ла бында татар халҡының һаны 10-12 проценттан да кәм булмаған
<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/422 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 422.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220413115209/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/422 |date=2022-04-13 }}</ref>.

== Матбуғатта ==

== Видеофильмдар ==
* Ғәйнәямаҡ ауылында «Айыҡ ауыл» байрамы үтте. 29 март 2022 йыл{{YouTube|haS9WJjEob4|logo=1}}
* Ғәйнәямаҡта хакимиәт көнө. 3 июль 2018 йыл{{YouTube|B_Yzh5uze_o|logo=1}}


== Билдәле шәхестәре ==
* [[Сәйетборхан Мағазов]] (1781—?) — хәрби хеҙмәткәр. [[1812 йылғы Ватан һуғышы]]нда һәм [[Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтары]]нда ҡатнашыусы.
* [[Әбдей Абдуллов]] — [[1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы]]нда ҡатнашҡан [[Ғәйнә]] улусы башҡорто. Пугачёв полковнигы. Мулла.
* [[Әйүпов  Хәмит Вәли улы]] (15.01.1914—26.03.1987), ғалим-ветеринар врач, юғары мәктәп эшмәкәре. 1964—1983 йылдарҙа [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]]нда фәнни эштәр буйынса проректор, бер үк ваҡытта 1978—1985 йылдарҙа кафедра мөдире. Башҡорт АССР-ының 8-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. Ветеринария фәндәре докторы (1969), профессор (1970). РСФСР‑ҙың (1974) һәм Башҡорт АССР‑ының (1964) атҡаҙанған фән эшмәкәре. [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1971)<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/17222-j-pov-kh-mit-v-li-uly Башҡорт энциклопедияһы — Әйүпов Хәмит Вәли улы]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{V|7|01|2019}}</ref>.
* [[Тайсинов Марат Ғәли улы]] (10.01.1930), СССР һәм Рәсәй педагогы. Педагогия фәндәре докторы (1986), профессор (1992). Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995), Рәсәйҙең халыҡ мәғарифы отличнигы (1995).
* [[Тайсинов Солтан Нурғәле улы]] (27.11.1906—3.09.1982), [[фән|ғалим]]-[[Агрономия|агроном]], [[тупраҡ]] белгесе. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1948), профессор (1949). [[РСФСР]]‑ҙың (1968) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1951) атҡаҙанған фән эшмәкәре. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1966) һәм ике [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1950, 1973) ордендары кавалеры.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} {{V|10|04|2022}}
* {{ИСДБ}}{{ref-ru}} {{V|10|04|2022}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/3909-g-jn-yama-lsh-j-r-nynda-y-auyl}} {{V|7|01|2019}}
* [http://ufagen.ru/places/alsheevskiy/gayniyamak.html Гайниямак на портале «Генеалогия и Архивы»]{{ref-ru}}{{V|21|11|2020}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Әлшәй районы ауылдары}}

[[Категория:Әлшәй районы ауылдары]]
[[Категория:Дим буйындағы тораҡ пункттар]]
[[Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары]]
Гәйнәямаҡ () — Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 897 кеше булған.
Почта индексы — 452132, ОКАТО коды — 80202816001.
 

 Халыҡ һаны 
 Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса башҡорттар (59 %), татарҙар тәшкил итә(40 %).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1906 йыл1806 1920 йыл 26 август2212 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар1624 1959 йыл 15 ғинуар1581 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар1102 2002 йыл 9 октябрь1023 2010 йыл 14 октябрь89743646148,651,4

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 55 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аксенов): 20 км

 Урамдары 

 Аҡбай урамы ()
 Горький урамы ()
 Дим урамы ()
 Йылға аръяғы урамы ()
 Йәштәр урамы ()
 Тау аҫты урамы ()
 Ялан урамы ()
 Мәктәп яны урамы ()
 Баҡса урамы ()
 Сирень урамы (
 Сәскәле урамы ()
 Үҙәк урам ()
 Шоссе урамы ()
 Ямаҡов урамы ()Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 31 по Республике Башкортостан

 Тарихы 
Ғәйниәмаҡ ауылының исеме этноним — Ғәйнә улусы исеме һәм антропоним — тәүге төпләнеүсе Ямаҡ исеменән барлыҡҡа килә. 1743 йылда уҡ бер нисә ғаилә-ихатанан ғәйнәләр «быйыл яҙ төпләнеп, һөрөнтө ерҙәрҙе һөрә». Был ауылды төҙөүҙең теүәл датаһы, йәғни 1743 йылдың майы, башҡа башҡорт ғаиләләре бында үрҙә әйтелгән килешеү төҙөлгәндән һуң күсеп килә.

Ғәйнәямаҡ ауылына дәүләт крәҫтиәндәре ҡатламдарынан булған татарҙар ҙа ҡушыла.

1773 йылда бында типтәрҙәр ҙә индерелә.

Башҡорттар 1798—1865 йылдарҙа хәрби казак ҡатламына инә һәм 12-се (1847 йылдан алып 13-сө) башҡорт кантонына инә. Империяның көньяҡ-көнсығышында (Урта Азия) Рәсәй дәүләте үҙенең тышҡы сәйәси бурыстарын үтәгәс, башҡорттарҙы яйлап хәрби ҡатламдан граждандар ҡатламына күсерә башлай һәм уларҙы ябай дәүләт крәҫтиәндәренә әйләндерәләр.

1795 йылда Ғәйнәямаҡ ауылында 43 йортта 220 башҡорт теркәлгән. 1816 йылда 486 башҡорт, 30 яһаҡлы татар, 12 типтәр, 1834 йылда — 658 башҡорт, 80 яһаҡлы татар, 7 типтәр, 1859 йылда — 978 керҙәш, 1870 йылда — 1180 башҡорт, 96 татар, 1920 йылда — 2212 башҡорт була. Күренеүенсә, 1816 йылда типтәрҙәр менән татарҙар халыҡтың 8 процентын, 1834 йылда — 11,7, 1870 йылда 7,5 % тәшкил иткән. Ошонан сығып билдәләп үтергә кәрәк, 1920 йылда ла бында татар халҡының һаны 10-12 проценттан да кәм булмаған
Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 422. .

 Матбуғатта 

 Видеофильмдар 
 Ғәйнәямаҡ ауылында «Айыҡ ауыл» байрамы үтте. 29 март 2022 йыл
 Ғәйнәямаҡта хакимиәт көнө. 3 июль 2018 йыл

 Билдәле шәхестәре 
 Сәйетборхан Мағазов (1781—?) — хәрби хеҙмәткәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
 Әбдей Абдуллов — 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашҡан Ғәйнә улусы башҡорто. Пугачёв полковнигы. Мулла.
 Әйүпов  Хәмит Вәли улы (15.01.1914—26.03.1987), ғалим-ветеринар врач, юғары мәктәп эшмәкәре. 1964—1983 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтында фәнни эштәр буйынса проректор, бер үк ваҡытта 1978—1985 йылдарҙа кафедра мөдире. Башҡорт АССР-ының 8-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Ветеринария фәндәре докторы (1969), профессор (1970). РСФСР‑ҙың (1974) һәм Башҡорт АССР‑ының (1964) атҡаҙанған фән эшмәкәре. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1971)Башҡорт энциклопедияһы — Әйүпов Хәмит Вәли улы.
 Тайсинов Марат Ғәли улы (10.01.1930), СССР һәм Рәсәй педагогы. Педагогия фәндәре докторы (1986), профессор (1992). Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995), Рәсәйҙең халыҡ мәғарифы отличнигы (1995).
 Тайсинов Солтан Нурғәле улы (27.11.1906—3.09.1982), ғалим-агроном, тупраҡ белгесе. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1948), профессор (1949). РСФСР‑ҙың (1968) һәм Башҡорт АССР-ының (1951) атҡаҙанған фән эшмәкәре. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1966) һәм ике «Почёт Билдәһе» (1950, 1973) ордендары кавалеры.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7. 
  

 Һылтанмалар 
  
 Гайниямак на портале «Генеалогия и Архивы»

Категория:Әлшәй районы ауылдары
Категория:Дим буйындағы тораҡ пункттар
Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары