Синан
{{Персона
 |имя                  = Мима́р Синан
 |оригинал имени       = Mimar Sinan
 |изображение         = MimarSinan-Detail.jpg
 |ширина               = 
 |описание изображения = 
 |описание             =[[Сөләймән I]] ҡәберенән һул яҡта Синан булыуы ихтимал, 1566
 |имя при рождении     = 
 |род деятельности     = 
 |дата рождения        = 15.4.1489
 |место рождения       = {{ТУ|Төркиә|Төркиәлә}}, Кайсери ҡалаһы
 |гражданство          = 
 |подданство           = 
 |дата смерти          = 7.2.1588
 |место смерти         = {{МестоСмерти|Истанбул}}, [[Төркиә]]
 |отец                 = 
 |мать                 = 
 |супруг               = 
 |супруга              = 
 |дети                 = 
 |награды и премии     = 
 |сайт                 = 
 |викисклад            = 
}}
'''Сина́н''' ({{ДатаРождения|15|4|1489}}, Кайсери (әрм. Мажак) — {{ДатаСмерти|7|2|1588}}, Истанбул) — Ғосман осорондағы иң билдәле төрөк архитекторы һәм инженеры. Тулы исеме '''Абдулмәннән уғлы Синанедди́н Йософ''' ({{lang-tr|Abdülmennan oğlu Sinaneddin Yusuf}}), '''Хужа Мимар Синан Аға''' ({{lang-ru|Ходжа́ Мима́р Сина́н Ага́}}, {{lang-tr|Hoca Mimar Sinan Ağa}} исеме менән билдәле — уҡытыусы архитектор Синан әфәнде) һәм шулай уҡ '''Мима́р Сина́н''' ({{lang-tr|Mimar Sinan}} — архитектор Синан). 1538 йылдан солтан [[Сөләймән I]] төҙөткән [[мәсет]], шулай уҡ нығытмалар, [[күпер]]ҙәр һалыу һәм башҡа төҙөлөш эштәре менән етәкселек итә.

Уның уҡыусыһы cүриә архитекторы Устада Иса Хан, [[Таж Мәхәл]] мавзолей-мәсет проекты авторы.

== Биографияһы ==

Әрмән христиандары ғаиләһендә тыуа.<ref>Alexander Speltz, David O’Conor «Styles of ornament: exhibited in designs and arranged in historical order with descriptive text.» стр 647 Издатель Regan Publications, 1928 Стр. 215</ref><ref>Orhan Pamuk, Maureen Freely «The black book» стр 466 ИздательVintage International/Vintage Books, 2006 г. ISBN 1400078652, ISBN 9781400078653 ''p351 Sinan, Turkey’s greatest-ever architect,' was really an Armenian from Kay- seri'' </ref><ref>Frederick Albert Richardson «The International quarterly»(том 5) Издатель Fox, Duffield &amp; Company, 1902 г. p160 ''The marvelous mosque of Suleiman, the Ottoman Santa Sophia, is the work of the architect Sinan, of Armenian origin'' </ref><ref>{{Книга:Richard G. Hovannisian:The Armenian People from Ancient to Modern Times (1997, Vol. 2)}}</ref><ref>Clark University (Worcester, Mass.)"The Journal of international relations" том 7 Издатель Clark University, 1917 г. p458 ''Armenian architect, Sinan, who designed and built the famous Mosque of Adrianople, and the Mosque of Suley- man in Constantinople.'' </ref><ref name="SI">Herbert Joseph Muller: «The loom of history» стр 495 Издатель New American Library, 1961 г. p439 ''Sinan, the greatest of Ottoman architects, seems to have been an Armenian —though it is almost a criminal offense in Turkey today to mention this probability'' </ref><ref>
John Gloag «Enjoying architecture‎» стр96 Издатель Oriel Press, 1965 г. p32 ''the Magnificent, designed by Sinan, an Armenian architect, and built in five''
years'''' </ref><ref>John Gloag «Architecture» стр197 Издатель Cassell, 1963 p85 the great mosque of suleyman the Magnificent was designed by Sinan, an Armenian architect, and built from 1550 to 1555, with a central dome 86 feet in diameter and 156 feet high'''' </ref><ref>Cecil Stewar «Serbian legacy» стр135 Издатель G. Allen and Unwin, 1959 г.
p98 ''But only one architect is remembered — Mirmar Sinan, the Armenian, who was a contemporary of Michelangelo and whose greatest work was the Suleiman Mosque at Constantinople. '' ''He was also the architect of the Begova Mosque at Sarajevo'' </ref><ref>''Kouymjian, Dickran.'' Armenia from the Fall of the Cilician Kingdom (1375) to the Forced Emigration under Shah Abbas (1604) // {{Книга:Richard G. Hovannisian:The Armenian People from Ancient to Modern Times (1997, Vol. 2)|13}}</ref><ref>''«Although Sinan is usually identified by authors as „an Ottoman architect“ or as „a Christian forced by the Ottomans to serve in the Janissary corps“, or sometimes as a Greek or probably a Greek, he can be identified as an Armenian through a document in the imperial archives and other evidence.»'' — Armenian Constantinople; Architects, Craftsmen, Weavers: Armenians and Ottoman Art. UCLA — (University of California, Los Angeles). — ''«Несмотря на то, что обычно Синана идентифицируют как „османского архитектора“ или как „христианина, вынужденного османами служить в янычарских подразделениях“, иногда греком или „возможно, грека“, он в документе имперского архива, как и в других свидетельствах, определяется армянином.»'' — Армянский Константинополь; Aрхитекторы, ремесленники, ткачи: армяне и османское искусство. УКЛА — Калифорнийский университет в Лос-Анджелесе.</ref>

(икенсе фараз буйынса, грек ғаиләһендә<ref>Byzantium and the Magyars, Gyula Moravcsik, Samuel R. Rosenbaum p. 28</ref><ref>Talbot Hamlin, Architecture Through the Ages, University of Michigan, p 208</ref>) 1489 йылдың 15 апрелдә Кайсери янындағы ауылда (хәҙерге Төркиәнең Анатолия провинцияһы) тыуа.
[[XX быуат]] урталарына тиклем әрмән ғаиләһендә тыуған тигән фараз хупланманы.<ref name="SI"/>

1512 йылда уны ата-әсәһенән рекрутҡа ([[Ғосман империяһы]]нда мосолман булмаған халыҡҡа һалым) алалар, бынан һуң ул [[Истанбул]]ға китә һәм ислам ҡабул итә. Ул ваҡытта уға 23 йәш була һәм йәше быйынса Эндерун юғары мәктәбенә үтмәй, шуға күрә Империя колледженың ярҙамсы мәктәбенә ебәрелә. Өс йыл үткәс мәктәпте тамамлап квалификациялы инженер һәм архитектор була, уҡырға инеп 6 йылдан үткәндән һуң, солтандың үлеме менән тамамланған, Родос утрауындағы Силема Беренсе хәрби компанияһында ҡатнаша.

Бөйөк Сөләймән солтан корпусы менән атлы ғәскәр составында Австрия походында ҡатнаша, был ваҡиғанан һуң капитан дәрәжәһенә тиклем күтәрелә һәм кадет пехота полкы менән командалыҡ итә, һуңынан [[Австрия]]ла урынлашҡан 62-се уҡсылар полкы командиры итеп тәғәйенләнә.<ref>Goodwin Godfrey, «A History of Ottoman Architecture»; Thames &amp; Hudson Ltd., London, reprinted 2003; ISBN 0-500-27429-0</ref> Хәрби хеҙмәт ваҡытында Синан нығытма һәм бинадарға туп ата һәм, архитектор булараҡ, йомшаҡ урындарын өйрәнә.

1535 йылда король һаҡсылары командиры дәрәжәһендә Багдад компанияһында ҡатнаша һәм [[Ван]] күлендә һыу нығытмалары төҙөүҙә етәкселек итә.

1537 йылда солтан хәрби корпусы составында [[Молдавия]]ға походта ҡатнаша, шул ваҡытта [[Прут]] йылғаһы аша бер нисә көндә күпер төҙөп солтандың иғтибарын йәлеп итә.<ref>[http://archnet.org/library/dictionary/entry.jsp?entry_id=DIA0848 Sinan (in Dictionary of Islamic Architecture)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604194826/http://archnet.org/library/dictionary/entry.jsp?entry_id=DIA0848 |date=2011-06-04 }}</ref>

Барлыҡ компаниялар барышында Синан үҙен булдыҡлы инженер һәм яҡшы архитектор итеп күрһәтә. [[1538]] йылда [[Ҡаһирә]] алына, солтан уны солтан һарайындағы баш архитектор итеп тәғәйенләй һәм уға ҡаланың төп планында булмаған теләһә ниндәй бинаны емереү хоҡуғын бирә.

[[1539]] йылда Челеби Луфти Паша баш вәзир булғас, архитектор элек уның ғәскәрендә хеҙмет иткән, Синан [[Истанбул]] солтан һарайының баш архитекторы итеп тәғәйенләнә. Бөтә Осман империяһындағы төҙөлөштө контрольдә тотоу, бөтә төҙөлөш менән идара итеү (юлдар, күперҙәр, һыу үткәргестәр) уның бурысы була. Вазифала булған 50 йыл эсендә Синан үҙен контрольдә тоҡан минстрҙанда мөмкинлектәре киңерәк булған ҡеүәтле ойошма төҙөй. Ул буласаҡ архитекторҙар уҡый торған архитекторҙар үҙәге аса.

Үҙ ғүмерендә Синан 300-гә яҡын бина төҙөй — мәсеттәр, мәктәптәр, хәйриә ашханалары, дауаханалар, һыу үткәргестәр, күперҙәр, ҡауанһарайҙар, һарайҙар, мунсалар, кәшәнәләр, фонтандар төҙөй, күбеһе Истанбулда төҙөлә. Уның иң билдәле төҙөлөштәре — Шехзада мәсете, Сөләймән мәсете, Эдирндә Сәлимиә мәсете.

Уның ижадына Изге София Соборы архитекторы ҙур йоғонто яһай, һәм Синан хыялын тормошҡа ашыра — көмбәҙе Изге Софиянын бейегерәк булған мәсет төҙөй.

[[1588]] йылдың [[7 февраль|7 февралендә]] вафат була, Сөләймән мәсете янында үҙе эшләгән төрбәлә ерләнә.

Меркурийҙа Синан исеме менән [[кратер]]ҙы атағандар..

== Галерея ==
<center>
<gallery>
File:016 Istanbul.11.2006 resize.JPG|[[Сөләймәниә мәсете|Сөләймән мәсете]], һулда алғы планда [[Рөстәм Паша мәсете]].
File:Istanbul - Süleymaniye camii - Foto G. Dall'Orto 26-5-2006 - 25.jpg|Сөләймән мәсете, эске күренеше
File:Mimar Sinan Türbesi.jpg|Синан төрбәһе
File:Edirne 7333 Nevit.JPG|Синан 1575 йылда төҙөгән [[Сәлимиә мәсете]] ([[Әдирнә (ил)|Әдирнә]]), Төркиә
File:Selimiye Mosque, Dome.jpg|[[Сәлимиә мәсете]] көмбәҙе
File:Istanbul - Mesquita de Mihrimah.JPG|[[Михримах Солтан мәсете]]
File:DSC04157 Istanbul - Rüstem Pasha camii - Foto G. Dall'Orto 26-5-2006.jpg|Рөстәм Паша мәсетенең беренсе стенаһындағы галерея
File:Bath of Roxelane Istanbul 2007.jpg|Хаммам Хасеки-Хуррем
File:Mimar Sinan - Mosquée Şehzade Mehmet, Istanbul (02).jpg|Шехзаде мәсете
File:Istanbul asv2020-02 img49 Süleymaniye Mosque.jpg
File:DSC04130 Istanbul - Mehmut Pasha Camii - Foto G. Dall'Orto 25-5-2006.jpg|[[Сокулла Мәхмед Паша мәсете]]
File:Visegrad Drina Bridge 1.jpg|Вишеград күпере
</gallery>
</center>

== Иҫкәрмәләр ==
{{примечания}}

== Һылтанмалар ==

[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Алфавит буйынса архитекторҙар]]
[[Категория:Синан]]
[[Категория:Төркиә архитекторҙары]]
Сина́н (, Кайсери (әрм. Мажак) — , Истанбул) — Ғосман осорондағы иң билдәле төрөк архитекторы һәм инженеры. Тулы исеме Абдулмәннән уғлы Синанедди́н Йософ (), Хужа Мимар Синан Аға (,  исеме менән билдәле — уҡытыусы архитектор Синан әфәнде) һәм шулай уҡ Мима́р Сина́н ( — архитектор Синан). 1538 йылдан солтан Сөләймән I төҙөткән мәсет, шулай уҡ нығытмалар, күперҙәр һалыу һәм башҡа төҙөлөш эштәре менән етәкселек итә.

Уның уҡыусыһы cүриә архитекторы Устада Иса Хан, Таж Мәхәл мавзолей-мәсет проекты авторы.

 Биографияһы 

Әрмән христиандары ғаиләһендә тыуа.Alexander Speltz, David O’Conor «Styles of ornament: exhibited in designs and arranged in historical order with descriptive text.» стр 647 Издатель Regan Publications, 1928 Стр. 215Orhan Pamuk, Maureen Freely «The black book» стр 466 ИздательVintage International/Vintage Books, 2006 г. ISBN 1400078652, ISBN 9781400078653 p351 Sinan, Turkey’s greatest-ever architect,' was really an Armenian from Kay- seri Frederick Albert Richardson «The International quarterly»(том 5) Издатель Fox, Duffield & Company, 1902 г. p160 The marvelous mosque of Suleiman, the Ottoman Santa Sophia, is the work of the architect Sinan, of Armenian origin Clark University (Worcester, Mass.)"The Journal of international relations" том 7 Издатель Clark University, 1917 г. p458 Armenian architect, Sinan, who designed and built the famous Mosque of Adrianople, and the Mosque of Suley- man in Constantinople. Herbert Joseph Muller: «The loom of history» стр 495 Издатель New American Library, 1961 г. p439 Sinan, the greatest of Ottoman architects, seems to have been an Armenian —though it is almost a criminal offense in Turkey today to mention this probability John Gloag «Enjoying architecture‎» стр96 Издатель Oriel Press, 1965 г. p32 the Magnificent, designed by Sinan, an Armenian architect, and built in five
years'''' John Gloag «Architecture» стр197 Издатель Cassell, 1963 p85 the great mosque of suleyman the Magnificent was designed by Sinan, an Armenian architect, and built from 1550 to 1555, with a central dome 86 feet in diameter and 156 feet high'''' Cecil Stewar «Serbian legacy» стр135 Издатель G. Allen and Unwin, 1959 г.
p98 But only one architect is remembered — Mirmar Sinan, the Armenian, who was a contemporary of Michelangelo and whose greatest work was the Suleiman Mosque at Constantinople.  He was also the architect of the Begova Mosque at Sarajevo Kouymjian, Dickran. Armenia from the Fall of the Cilician Kingdom (1375) to the Forced Emigration under Shah Abbas (1604) // «Although Sinan is usually identified by authors as „an Ottoman architect“ or as „a Christian forced by the Ottomans to serve in the Janissary corps“, or sometimes as a Greek or probably a Greek, he can be identified as an Armenian through a document in the imperial archives and other evidence.» — Armenian Constantinople; Architects, Craftsmen, Weavers: Armenians and Ottoman Art. UCLA — (University of California, Los Angeles). — «Несмотря на то, что обычно Синана идентифицируют как „османского архитектора“ или как „христианина, вынужденного османами служить в янычарских подразделениях“, иногда греком или „возможно, грека“, он в документе имперского архива, как и в других свидетельствах, определяется армянином.» — Армянский Константинополь; Aрхитекторы, ремесленники, ткачи: армяне и османское искусство. УКЛА — Калифорнийский университет в Лос-Анджелесе.

(икенсе фараз буйынса, грек ғаиләһендәByzantium and the Magyars, Gyula Moravcsik, Samuel R. Rosenbaum p. 28Talbot Hamlin, Architecture Through the Ages, University of Michigan, p 208) 1489 йылдың 15 апрелдә Кайсери янындағы ауылда (хәҙерге Төркиәнең Анатолия провинцияһы) тыуа.
XX быуат урталарына тиклем әрмән ғаиләһендә тыуған тигән фараз хупланманы.

1512 йылда уны ата-әсәһенән рекрутҡа (Ғосман империяһында мосолман булмаған халыҡҡа һалым) алалар, бынан һуң ул Истанбулға китә һәм ислам ҡабул итә. Ул ваҡытта уға 23 йәш була һәм йәше быйынса Эндерун юғары мәктәбенә үтмәй, шуға күрә Империя колледженың ярҙамсы мәктәбенә ебәрелә. Өс йыл үткәс мәктәпте тамамлап квалификациялы инженер һәм архитектор була, уҡырға инеп 6 йылдан үткәндән һуң, солтандың үлеме менән тамамланған, Родос утрауындағы Силема Беренсе хәрби компанияһында ҡатнаша.

Бөйөк Сөләймән солтан корпусы менән атлы ғәскәр составында Австрия походында ҡатнаша, был ваҡиғанан һуң капитан дәрәжәһенә тиклем күтәрелә һәм кадет пехота полкы менән командалыҡ итә, һуңынан Австрияла урынлашҡан 62-се уҡсылар полкы командиры итеп тәғәйенләнә.Goodwin Godfrey, «A History of Ottoman Architecture»; Thames & Hudson Ltd., London, reprinted 2003; ISBN 0-500-27429-0 Хәрби хеҙмәт ваҡытында Синан нығытма һәм бинадарға туп ата һәм, архитектор булараҡ, йомшаҡ урындарын өйрәнә.

1535 йылда король һаҡсылары командиры дәрәжәһендә Багдад компанияһында ҡатнаша һәм Ван күлендә һыу нығытмалары төҙөүҙә етәкселек итә.

1537 йылда солтан хәрби корпусы составында Молдавияға походта ҡатнаша, шул ваҡытта Прут йылғаһы аша бер нисә көндә күпер төҙөп солтандың иғтибарын йәлеп итә.Sinan (in Dictionary of Islamic Architecture) 

Барлыҡ компаниялар барышында Синан үҙен булдыҡлы инженер һәм яҡшы архитектор итеп күрһәтә. 1538 йылда Ҡаһирә алына, солтан уны солтан һарайындағы баш архитектор итеп тәғәйенләй һәм уға ҡаланың төп планында булмаған теләһә ниндәй бинаны емереү хоҡуғын бирә.

1539 йылда Челеби Луфти Паша баш вәзир булғас, архитектор элек уның ғәскәрендә хеҙмет иткән, Синан Истанбул солтан һарайының баш архитекторы итеп тәғәйенләнә. Бөтә Осман империяһындағы төҙөлөштө контрольдә тотоу, бөтә төҙөлөш менән идара итеү (юлдар, күперҙәр, һыу үткәргестәр) уның бурысы була. Вазифала булған 50 йыл эсендә Синан үҙен контрольдә тоҡан минстрҙанда мөмкинлектәре киңерәк булған ҡеүәтле ойошма төҙөй. Ул буласаҡ архитекторҙар уҡый торған архитекторҙар үҙәге аса.

Үҙ ғүмерендә Синан 300-гә яҡын бина төҙөй — мәсеттәр, мәктәптәр, хәйриә ашханалары, дауаханалар, һыу үткәргестәр, күперҙәр, ҡауанһарайҙар, һарайҙар, мунсалар, кәшәнәләр, фонтандар төҙөй, күбеһе Истанбулда төҙөлә. Уның иң билдәле төҙөлөштәре — Шехзада мәсете, Сөләймән мәсете, Эдирндә Сәлимиә мәсете.

Уның ижадына Изге София Соборы архитекторы ҙур йоғонто яһай, һәм Синан хыялын тормошҡа ашыра — көмбәҙе Изге Софиянын бейегерәк булған мәсет төҙөй.

1588 йылдың 7 февралендә вафат була, Сөләймән мәсете янында үҙе эшләгән төрбәлә ерләнә.

Меркурийҙа Синан исеме менән кратерҙы атағандар..

 Галерея 

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

Категория:Алфавит буйынса шәхестәр
Категория:Алфавит буйынса архитекторҙар
Категория:Синан
Категория:Төркиә архитекторҙары