Әл-Аҡса мәсете
{{Мечеть
 |Русское название        = Әл-Аҡса
 |Оригинальное название   = {{lang-ar|المسجد الاقصى}}
 |Изображение             = Palestine-2007-Jerusalem-Al-Aqsa Mosque 01.jpg
 |Подпись изображения     = Әл-Аҡса мәсете күренеше
 |Ширина изображения      = 
 |Страна                  = Палестина
 |Регион                  = Иордан йылғаһының көнбайыш яры
 |Название местоположения = ҡала
 |Местоположение          = Иерусалим
 |Адрес                   = [[Иҫке ҡала (Иерусалим)|Иҫке ҡала]]
  |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 46|lat_sec = 35
  |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 14|lon_sec = 8
  |region        = 
  |CoordScale    = 
 |Статус                  = исламдың өсөнсө изге урыны
 |Течение, школа          = 
 |ДУМ                     = 
 |Тип мечети              = [[таш]]
 |Архитектурный стиль     = Ислам архитектураһы
 |Автор проекта           = 
 |Архитектор              = 
 |Строитель               = 
 |Основатель              = 
 |Инициатор строительства = [[Ғүмәр ибн Хаттаб]] 
 |Благотворители          = 
 |Первое упоминание       = 
 |Строительство           = 705
 |Основные даты           = {{Достопримечательность/Даты|619 йыл|[[Исра һәм Мирадж]]|754 йыл|хәлиф әл-Мансур яңыртып төҙөй|780 йыл|хәлиф әл-Махди яңыртып төҙөй |1033 йыл|Али аз-Зиһир яңыртып төҙөй|1969 йыл|мәсет яндырыла}}
 |Упразднён               = 
 |Начало строительства    = 
 |Окончание строительства = 
 |Реликвии                = 
 |Имам                    = 
 |Состояние               = ғәмәлдә 
 |Общая площадь           = 
 |Размеры                 = 
 |Площадь помещений       = 
 |Вместимость             = 5&nbsp;000 артығыраҡ
 |Количество куполов      = 1
 |Высота                  = 
 |Высота купола           = 
 |Количество минаретов    = 1
 |Высота минарета         = 
 |Материал                = Эзбизташ (тышҡы стеналары, манараһы, фасады) сталактит (манараһы), алтын, ак ҡурғаш һәм таш (көмбәҙ), аҡ мәрмәр (эске колонналары) һәм мозаика
 |Таравих                 = 
 |Ифтар, сухур            = 
 |Библиотека              = 
 |Мактаб                  = 
 |Сайт                    = 
 |Commons = Al-Aqsa Mosque
<!-- 12.12-->
}}
'''Әл-Аҡса мәсете'''  — ''алыҫтағы мәсет'') — [[Иерусалим]]да, ''әл-Харам әл-Ҡудс әш-Шәриф''  ({{lang-ar|الحرم القدسي الشريف}}) тауында   урынлашҡан мәсет.. 

[[Мәккә]]ләге [[Мәсджид әл-Харам мәсете]]нән һәм [[Мәҙинә]]ләге [[Мәсжид ән-Нәбәүи мәсете]]нән ҡала, Исламдың өсөнсө иң изге урыны. Мәсеттә бер юлы 5000 кеше ғибәҙәт ҡыла ала.

[[Файл:Al-Aqsa Mosque by David Shankbone.jpg|слева|290px|мини|Әл-Аҡса мәсете]]

=== [[Миғраж кисе]] ===
{{main|Миғраж кисе}}
[[Ислам]]да был урын [[Мөхәммәт (Пәйғәмбәр) |Мөхәммәт Пәйғәмбәр]]ҙең  [[Иерусалим|әл-Ҡудсиҙа]] булып, күккә ашыуы, төнгө сәйәхәте менән бәйле. Был Уның [[Мәккә]]ләге осоронда миләди 619 йыл тирәһендә булған.
[[Файл:Israel-2013-Jerusalem-Temple Mount-Dome of the Ascension 04.jpg|thumb|250px|слева |Миғраж көмбәҙе, Әл-Ҡудс ([[Иерусалим]]).]]
<!-- [[Файл:Muhammad 20.jpg|thumb|250px|Исра]]-->
Бер төндә [[Мөхәммәт (Пәйғәмбәр)|Мөхәмәт ғәләйһис-сәләмгә]] Ябраил фәрештә килә һәм Бураҡ тигән атта Әл-Ҡудсиға (Иерусалимға) барырға ҡуша. Бураҡ Пәйғәмбәрҙе Фәләстингә Әл-Ҡудсиға килтерә. Бында [[Мөхәммәт (Пәйғәмбәр)|Мөхәмәт ғәләйһис-сәләм]] [[Ибраһим пәйғәмбәр|Ибраһим]], [[Муса (пәйғәмбәр)|Муса]] һәм [[Ғайса (пәйғәмбәр)|Ғайса]] пәйғәмбәрҙәр менән осраша һәм уларҙ менән йәмәғәт [[намаҙ]]ы уҡый, шунда имам була.  Ҡөрьәндә әйтелгән кәрәмәт ошо хаҡта тип фараз итәләр  (17:60)<ref>https:Ҡөрьән. Әл-Исра[https://wikisource.org/wiki/%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D3%99%D2%BB%D0%B5]</ref> әйтеүҙәренсә, [[Мөхәммәт (Пәйғәмбәр)|Мөхәмәт ғәләйһис-сәләмгә]] Ҡәғбәтулла янында Уға Аллаһ Әл-Ҡудсины күрһәткән<ref>[[Пиотровский, Михаил Борисович|Пиотровский М. Б.]] [http://www.mifinarodov.com/i/isra.html Исра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130322105939/http://www.mifinarodov.com/i/isra.html |date=2013-03-22 }} // ''[[Мифы народов мира (энциклопедия)|Мифы народов мира]]''. М.: [[Советская энциклопедия]], 1980</ref>. Был ваҡиғаны Ҡөрьәндәге сүрә лә раҫлай. 

[[әл-Исра]] сүрәһе:

{{Коран/Цитата| Үҙ ҡолон төндә «Харам мәсет»тән Беҙ аяттарыбыҙҙы күрһәтеү өсөн тирә-яғын бәрәкәтле иткән «Йыраҡ мәсет»кә күсергән затҡа дан! Ул, ысынлап та, ишетеүсе, күреүсе!|17|1|тәржемә=Кулиев}}

Тәфсирҙәрҙә аңлатылыуынса, бында һүҙ Мәккәләге Харам-Мәсет — [[Әл-Харам мәсете]], ә «Йыраҡ мәсет» тигәне Иерусалимдағы [[Әл-Аҡса мәсете]] тураһында бара.
{{main|Намаҙ}}
Ошо төнгө сәфәренән [[Мөхәммәт (Пәйғәмбәр) |Мөхәммәт Пәйғәмбәр]] [[намаҙ]] тураһында үәхи алып ҡайта{{sfn|Grabar, O.|1991}}

=== Тәре һуғыштары ===
Тәре йөрөтөүселәр  [[Иерусалим]]ды 1099 йылда баҫып алғас, мәсетте сиркәү һәм һарай итеп файҙаланғандар, әммә  [[Сәләх әд-Дин]] уны азат иткәндән һуң мәсет яңынан эшләй башлаған.Тамплиер ордены тәре йөрөтөүселәренең   штаб-квартираһы та ошонда урынлашҡан булған.  .

=== Мәсет тарихынан ===
[[Ғүмәр ибн әл-Хәттаб]] төҙөткән ғибәҙәтхана башта бәләкәй генә булған. Яйлап ҙурайтыла барған.  746, 1033  йылдарҙа мәсет ер тетрәү арҡаһында тулыһынса емерелгән, мәгәр яңынан аяҡҡа баҫтырылған. 1035 йылда Али әз-Зиһир икенсе мәсет төҙөткән, һәм әле лә шул мәсет һаҡлана, ваҡыт-ваҡыт реконструкция кисерә тора.

Бөгөн  [[Иерусалим]]дың боронғо өлөшө   [[Израиль| Израилгә]] инә, әммә 1994 йылда Израиль менән [[Иордания]] араһында  мәсет (бары тик мәсет кенә, ер аҫты коммуникациялары һәм ҡоролмалары инмәй) Иордания ҡарамағында һәм ҡурсыуында ҡала тип килешеү төҙөлгән.

Мәсет менән бәйле  даими рәүештә [[йәһүдтәр]] менән [[фәләстин]]дәр араһында һуңғы ваҡыттарға тиклем низағтар сығып тора.

;1969 йылғы янғын 
[[1969 йыл]]дың 21 авгусында [[Австралия]]ның бер протестант сектанты  Майкл Деннис Рохэн әл-Аҡса мәсетенә күп итеп яғыулыҡ индереп, янғын сығара һәм ҡаса.  [[Израиль]] янғын һүндереүселәре килеп етһә лә, мәсеткә ныҡ зыян килә.  [[Сәләх әд-Дин]]дең 800 йыллыҡ мөнбәре юҡҡа сыға, бинаның башҡа урындарында ла етди емереклектәр хасил була.   М. Рохэнды тоталар һәм Израиль медиктары уны психик ауырыу тип таба <ref name="autogenerated20130803-2">[http://www.newsru.com/religy/21Aug2000/hamasalaq.html Движение ХАМАС отметило годовщину поджога мечети Аль-Акса] — [[Newsru.com]]</ref><ref name="Pipes2004" /> 1974 йылда ул  « гуманитар сәбәптәр» арҡаһында  Австралияға оҙатыла, ул шунда психиатрик хастаханала үлә<ref name="autogenerated20130803-1">{{cite web|url=http://www.i-r-p.ru/page/stream-event/index-10643.html|title=Кафедра мечети Аль-Акса беспокоит ШАБАК|date=22.01.2007|publisher=[[Институт религии и политики]]|accessdate=2012-08-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BUtpAXx6|archivedate=2012-10-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602050953/http://www.i-r-p.ru/page/stream-event/index-10643.html |date=2013-06-02 }}</ref>. 

Мосолман донъяһында шау-шыу китә, быны йәһүдтәр ойошторған тип һанаусылар күп була, бәрелештәр, ҡан ҡойоштар булып ала. 

[[Сәғүд Ғәрәбстаны]] короле Фейсал был ваҡиға менән файҙаланып 25 мосолман иленең башлыҡтарын  Рабатта ([[Марокко]]) кәңәшмәгә йыя<ref name="Pipes2004">{{cite web|url= http://www.danielpipes.org/blog/2004/08/who-set-fire-to-al-aqsa-mosque-in-1969|title=Who Set Fire to Al-Aqsa Mosque in 1969? |author=Daniel Pipes|date=August 21, 2004|lang=en|accessdate=2013-01-31}}</ref>
[[1980 йыл]]дың майында һәм [[1981 йыл]]дың апрелендә лә экстермистик төркөмдәр мәсетте яндырырға маташып ҡарай.

=== Буталсыҡ ===
Йыш ҡына туристар алтын көмбәҙле Ҡая көмбәҙе мәсетен  (Куббат әс-Сәхрә) мәсетен әл-Аҡса менән бутап яҙып ҡуялар.Мәгәр тап ябай күренешле әл-Аҡса мәсете әһәмиәте буйынса Ислам донъяһында өсөнсө урында тора.

[[File:Jerusalem-2013(2)-Temple Mount-Al-Aqsa Mosque (east exposure).jpg|980px|align-cap=center|<center>[[Әл-Аҡса мәсете]]. [[Иерусалим]] (әл-Ҡудс). [[Израиль]]</center>]]

* '''[[Әл-Аҡса мәсете]]. [[Иерусалим]] (әл-Ҡудс). [[Израиль]]'''

== Иҫкәрмәләр ==
{{примечания|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Исра и Мирадж |[http://slovar-islam.ru/books/i.html#IsraiMiradzh73] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001002841/http://slovar-islam.ru/books/i.html#IsraiMiradzh73 |date=2011-10-01 }}
* Пиотровский М. Б. Ал-Исра ва-л-Мирадж
* Schrieke B.Isrāʾ|brillonline=isra-SIM_3251
* Grabar O.al-Masd̲j̲id al-Ạkṣā.том=6

{{Намаҙ}}
[[Категория:Израиль мәсеттәре]]
Әл-Аҡса мәсете  — алыҫтағы мәсет) — Иерусалимда, әл-Харам әл-Ҡудс әш-Шәриф  () тауында   урынлашҡан мәсет.. 

Мәккәләге Мәсджид әл-Харам мәсетенән һәм Мәҙинәләге Мәсжид ән-Нәбәүи мәсетенән ҡала, Исламдың өсөнсө иң изге урыны. Мәсеттә бер юлы 5000 кеше ғибәҙәт ҡыла ала.

слева|290px|мини|Әл-Аҡса мәсете

 Миғраж кисе 

Исламда был урын Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең  әл-Ҡудсиҙа булып, күккә ашыуы, төнгө сәйәхәте менән бәйле. Был Уның Мәккәләге осоронда миләди 619 йыл тирәһендә булған.
thumb|250px|слева |Миғраж көмбәҙе, Әл-Ҡудс (Иерусалим).

Бер төндә Мөхәмәт ғәләйһис-сәләмгә Ябраил фәрештә килә һәм Бураҡ тигән атта Әл-Ҡудсиға (Иерусалимға) барырға ҡуша. Бураҡ Пәйғәмбәрҙе Фәләстингә Әл-Ҡудсиға килтерә. Бында Мөхәмәт ғәләйһис-сәләм Ибраһим, Муса һәм Ғайса пәйғәмбәрҙәр менән осраша һәм уларҙ менән йәмәғәт намаҙы уҡый, шунда имам була.  Ҡөрьәндә әйтелгән кәрәмәт ошо хаҡта тип фараз итәләр  (17:60)https:Ҡөрьән. Әл-Исра әйтеүҙәренсә, Мөхәмәт ғәләйһис-сәләмгә Ҡәғбәтулла янында Уға Аллаһ Әл-Ҡудсины күрһәткәнПиотровский М. Б. Исра  // Мифы народов мира. М.: Советская энциклопедия, 1980. Был ваҡиғаны Ҡөрьәндәге сүрә лә раҫлай. 

әл-Исра сүрәһе:

Тәфсирҙәрҙә аңлатылыуынса, бында һүҙ Мәккәләге Харам-Мәсет — Әл-Харам мәсете, ә «Йыраҡ мәсет» тигәне Иерусалимдағы Әл-Аҡса мәсете тураһында бара.

Ошо төнгө сәфәренән Мөхәммәт Пәйғәмбәр намаҙ тураһында үәхи алып ҡайта

 Тәре һуғыштары 
Тәре йөрөтөүселәр  Иерусалимды 1099 йылда баҫып алғас, мәсетте сиркәү һәм һарай итеп файҙаланғандар, әммә  Сәләх әд-Дин уны азат иткәндән һуң мәсет яңынан эшләй башлаған.Тамплиер ордены тәре йөрөтөүселәренең   штаб-квартираһы та ошонда урынлашҡан булған.  .

 Мәсет тарихынан 
Ғүмәр ибн әл-Хәттаб төҙөткән ғибәҙәтхана башта бәләкәй генә булған. Яйлап ҙурайтыла барған.  746, 1033  йылдарҙа мәсет ер тетрәү арҡаһында тулыһынса емерелгән, мәгәр яңынан аяҡҡа баҫтырылған. 1035 йылда Али әз-Зиһир икенсе мәсет төҙөткән, һәм әле лә шул мәсет һаҡлана, ваҡыт-ваҡыт реконструкция кисерә тора.

Бөгөн  Иерусалимдың боронғо өлөшө    Израилгә инә, әммә 1994 йылда Израиль менән Иордания араһында  мәсет (бары тик мәсет кенә, ер аҫты коммуникациялары һәм ҡоролмалары инмәй) Иордания ҡарамағында һәм ҡурсыуында ҡала тип килешеү төҙөлгән.

Мәсет менән бәйле  даими рәүештә йәһүдтәр менән фәләстиндәр араһында һуңғы ваҡыттарға тиклем низағтар сығып тора.

1969 йылғы янғын 
1969 йылдың 21 авгусында Австралияның бер протестант сектанты  Майкл Деннис Рохэн әл-Аҡса мәсетенә күп итеп яғыулыҡ индереп, янғын сығара һәм ҡаса.  Израиль янғын һүндереүселәре килеп етһә лә, мәсеткә ныҡ зыян килә.  Сәләх әд-Диндең 800 йыллыҡ мөнбәре юҡҡа сыға, бинаның башҡа урындарында ла етди емереклектәр хасил була.   М. Рохэнды тоталар һәм Израиль медиктары уны психик ауырыу тип таба Движение ХАМАС отметило годовщину поджога мечети Аль-Акса — Newsru.com 1974 йылда ул  « гуманитар сәбәптәр» арҡаһында  Австралияға оҙатыла, ул шунда психиатрик хастаханала үлә . 

Мосолман донъяһында шау-шыу китә, быны йәһүдтәр ойошторған тип һанаусылар күп була, бәрелештәр, ҡан ҡойоштар булып ала. 

Сәғүд Ғәрәбстаны короле Фейсал был ваҡиға менән файҙаланып 25 мосолман иленең башлыҡтарын  Рабатта (Марокко) кәңәшмәгә йыя
1980 йылдың майында һәм 1981 йылдың апрелендә лә экстермистик төркөмдәр мәсетте яндырырға маташып ҡарай.

 Буталсыҡ 
Йыш ҡына туристар алтын көмбәҙле Ҡая көмбәҙе мәсетен  (Куббат әс-Сәхрә) мәсетен әл-Аҡса менән бутап яҙып ҡуялар.Мәгәр тап ябай күренешле әл-Аҡса мәсете әһәмиәте буйынса Ислам донъяһында өсөнсө урында тора.

980px|align-cap=center|Әл-Аҡса мәсете. Иерусалим (әл-Ҡудс). Израиль

 Әл-Аҡса мәсете. Иерусалим (әл-Ҡудс). Израиль

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Исра и Мирадж | 
 Пиотровский М. Б. Ал-Исра ва-л-Мирадж
 Schrieke B.Isrāʾ|brillonline=isra-SIM_3251
 Grabar O.al-Masd̲j̲id al-Ạkṣā.том=6

Категория:Израиль мәсеттәре