Яҡуп (Көйөргәҙе районы)
Координаттары: 52°37′39″ с. ш. 55°33′08″ в. д. (G) (O) (Я

{{ТП-Рәсәй|'''Яҡуп'''|ауыл
 |статус =
 |башҡортса исеме = '''Яҡуп'''
 |төп исеме =
 |ил =
 |герб = 
 |флаг = 
 |герб киңлеге = 
 |флаг киңлеге = 
|lat_deg = 52 |lat_min = 37 |lat_sec = 39 
|lon_deg = 55 |lon_min = 33 |lon_sec = 8 
 |lon_dir =
 |CoordAddon  =  |CoordScale = 
 |ЯндексКарта  = 
 |ил картаһы = 
 |регион картаһы = 
 |район картаһы = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө = Төбәк
 |регион = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион = 
 |район төрө = район
 |район = Көйөргәҙе районы
 |теҙмәләге район = 
 |урынлашыу төрө = Ауыл советы
 |урынлашыу = Яҡшымбәт
 |теҙмәләге урынлашыу = 
 |эске бүленеү = 
 |башлыҡ төрө =  Ауыл советы рәйесе 
 |башлыҡ = Сынбулатов 
 |нигеҙ һалыныу = 1600 йылдар башы
 |беренсе телгә алыу = 1770
 |элекке исемдәре = 
 |статус (башлап) = 
 |майҙан = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                  = континенталь
 |рәсми тел = 
 |рәсми тел-ref    = башҡорт, урыҫ
  |халыҡ = 424
  |иҫәп алыу йылы = 2009
  |тығыҙлыҡ = 
  |агломерация = 
  |конфессия составы = [[Ислам]], сөнни-[[мосолмандар]]
  |этнохороним = 
 |ваҡыт бүлкәте = +5
 |DST                     =
 |почта индексы = 453352
 |почта индекстары = 
 |телефон коды =  34757
 |автомобиль коды = 02, 102
 |танымлаусы төрө = 
 |һансал танымлаусы = 80239805004
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                    = 
 |сайт теле              = 
 |сайт теле 2            = 
 |сайт теле 3            = 
 |сайт теле 4            = 
 |сайт теле 5            = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}

'''Яҡуп''' — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Көйөргәҙе районы]]ндағы ауыл, Яҡшымбәт ауыл советына ҡарай. [[2009 йыл]]дың [[1 ғинуар]]ына халыҡ һаны — 424 кеше булған<ref name='белешмә китабы'>[http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Башҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}</ref>.
Почта индексы — 453352, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80239805004.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Ермолаево (Көйөргәҙе районы)|Ермолаево]]): 22 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яҡшымбәт): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Ермолаево (Көйөргәҙе районы)|Ермолаево]]): 22 км
* [[Шайтан (йылға)|Шайтан (Уяҙы)]] һәм  Оло Көйргәҙе йылғалары араһында (буйында) урынлашҡан.
* Ауыл янында Оло Көйөргәҙе, Кесе Көйөргәҙе, [[Шайтан (йылға)|Шайтан-(Уяҙы)]], Санйын (Ерекле ҡаран) йылғалары ҡушыла.
* [[Көйөргәҙе районы]]ның көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан. Ауылдың түбәнге осонан тау армыттары башлана. Улар яйлап ҡына бейегәйә бара.

== Халҡы ==

=== Милли состав ===
Ауылда йәшәүселәрҙең күпселеген [[башҡорттар]] тәшкил итә, шулай уҡ килен булып төшкән бер нисә [[татарҙар|татар]] ҡатыны, 1928 йылда күсеп килеп ултырған [[сыуаштар]], бер ҡасаҡ [[урыҫтар|урыҫ]] йәшәй, 18-19 быуатта ауыл халҡы башҡорт-вотчинник булып һаналған.

=== Халыҡ һаны ===
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август|||590|||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||-||-||-||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||400||181||219||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||386||185||201||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||322||153||169||47,5||52,5
|-
|}
…
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Иҫкәрмәләр ==
<references/>

* 1816 −223
* 1842—536
* 1859—690
* 1920—551+ новая деревня 38

== Иҡтисад ==
Халыҡ [[малсылыҡ]], [[баҡсасылыҡ]], [[умартасылыҡ]] менән шөғөлләнә, күпләп ҡош-ҡорт аҫырай. 2000 йылдан Яҡуп ауылы Яҡшымбәт ауылына ҡараған «Искра» ауыл хужалығы коперативына инә.

== Тарих ==
1770 йылда ауылда академик [[Лепёхин Иван Иванович|И. И. Лепёхин]] булып үтә, ул урындағы [[мәҙрәсә]]лә күренекле [[абыҙ]]ҙың күп шәкерттәре булыуы тураһында яҙа<ref name="Асфандияров">{{ИСДБ|страницы=78}}</ref>.

Ауыл 18 быуаттарҙа Бөрйән улусы үҙәге булып торған.
[[1920 йыл]]ға хәтле ауыл [[Ырымбур]] губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙенең Етеырыу улусына керә. [[1920 йыл]]дан [[БАССР|БАССР-ҙың]] Йылайыр кантонында, [[1930 йыл]]дан Көйөргәҙе районында. [[1955 йыл]]да Күмертау районына кертелә(үҙәге Күмертау ҡалаһы), 1962 йылда Мәләүез районына инә, ләкин ул 1964 йылда Күмертауға кире ҡушыла. 1990 йылда тарихи исеме кире ҡайтарыла, район үҙәге лә кире Ермолаево ауылына күсерелә.
Революциянан һуң, ауылдың халҡы ныҡ кәмей. Быға [[Граждандар һуғышы]], 21-се йылғы аслыҡ ныҡ тәьҫир итә. Ауыл халҡы 1928 йыл Бишбүләк ауылынан килгән күскенселәрҙе ҡабул итә. 1927-28 йылдарҙа Ҡыҙыл Бөрйән колхозы төҙөлә. 1935 йылда 1-се Кинйәабыҙ менән берләштерелеп, «Каганович» исемен ала. 1957 йылдан 2000 йылғаса «Мораптал» тоҡомсолоҡ совхозының 4-се бүлексәһе була.

== Урамдар ==
* Үҙәк урам ({{lang-ru|Центральная (улица)}}) — иң оҙон урам — 101 хужалыҡ
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодежная (улица)}}) — 11 хужалыҡ
* Көйөргәҙе урамы ({{lang-ru|Куюргазинская (улица)}}) — 9 хужалыҡ
* Сиражетдинов урамы ({{lang-ru|Р.Сиразетдинова (улица)}}) — 10 хужалыҡ
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная (улица)}}) — 5 хужалыҡ һәм ауыл фермаһы<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/033/000056.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан]</ref>

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Кинйәкәев Сабир Мөьмин улы]], Көйөргәҙе районы гәзите мөхәррире, шағир, поэмалар авторы
* [[Диҡҡәт Бураҡаев]] — геолог
* [[Абдуллин Кинйәғәли Әбүбәкир улы]] (16.09.1941—14.01.2020), [[Агрономия|агроном]], [[Журналистика|журналист]], шағир, йәмәғәтсе. 2010 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союздары ағзаһы. 1988—2001 йылдарҙа [[Көйөргәҙе районы|Көйөргәҙе район]] гәзитенең мөхәррир урынбаҫары. 2001 йылдан [[Күмертау]] яҙыусылар ойошмаһы етәксеһе. Көйөргәҙе районының [[Баязит Бикбай]] исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (2011), райондың почётлы гражданы (2018).

== Топонимикаһы ==
* Хитрау туғайы — был туғайлыҡ ауылдан ике км самаһы алыҫлыҡта ята. Урыҫ күскенселәре килгәс, [[Абдул (Көйөргәҙе районы)|Абдул]] халҡына бирелгән булған. Аҙаҡ кире алғандар. Әле ул бесәнлек булараҡ файҙаланыла.
* Тигеҙ уй — ауылдан уны Ғәфәр тауы айырып тора. Ул тип тигеҙ булып ята. Элек электән ауыл халҡы иген сәскән. Әле лә игенлек ролен башҡара. Яҙ көнөндә бик ажғырып ирегән һыу аға һәм [[Оло Көйөргәҙе|Оло Көйөргәҙегә]] ҡушыла.
* Палата (плато һүҙенән үҙләштерелгән)- [[Туғай Кинйәһе (Көйөргәҙе районы)|Туғай Кинйәһе]] ауылына барған юл ошо Палата аша уҙа. Тау башы тип-тигеҙ, унда Кинйә ауылы халҡы иген сәскән булған.
* Ғәфәр тауы — ауылдың йәме булған тау. Ауыл ошо тау итәгендә урынлашҡан. Ул ауылды ыжғыр бурандарҙан һаҡлаған. Иртә яҙ мал көтөүгә уңайлы. Легендаһы былай. Ауылда оҫта гармунсы йәшәгән. Ул ошо тау итәгенә сығып гармун тарта башлаһа, йәштәр уйынға йыйылған. Был нисәнсе йылдар икәне билдәһеҙ. Моғайын [[Октябрь инҡилабы|октябрь түңкәрелешенән]] һуңдыр инде. Ошо тауҙа һәр саҡ гармунда уйнар булған. Йәштәр уйынға йыйылған. Тик Ғәфәр бик йәшләй генә вафат булған. Бәлки аслыҡтандыр. Миңә быны Имелов Сәмирхан ағай һөйләгән ине.

{{Колонки|4}}
* Хәйҙар төбәге
* Иҫке ырма(Иҫке ыҙма)
* Ҡараҡбаҫҡан
* Йәшен атҡан
* Ҡалмыҡҡырған
* Һәлтәш
* Оло туғай
* Сатыра
* Тышҡы сатыра
* Әсе
* Үле Шайтан
* Дамба
* Тирмән төбәге
* Татар туғайы
{{Колонки|конец}}

== Айгөл балалар баҡсаһы ==

== Яҡуп мәктәбе ==
Яҡуп мәктәбе тураһында 1770 йылда [[Иван Лепёхин]] яҙмаларында телгә алына.

1917 йылда ла мәктәп барлығы әйтелгән архив һаҡлағыстарҙа. 1918 йылдан ул ШКМ тип үҙгәртелә һәм, элекке волос бинаһы бирелә. Ете йыллыҡ мәктәп булған. Тик ауылдың киләсәген уйламаған ауылдаштарыбыҙ уны һатҡан. Аҙаҡ бер ҡатлы бина булараҡ башланғыс мәктәп төҙөлә. 1970 йылда совхоз эшселәре өсн төҙөлгән ике ҡатлы күп фатирлы йорт, мәктәп итеп үҙгәртеп ҡорола. 2007 йылда тәүге Президентыбыҙ Мортаза Рәхимов ваҡытында ике ҡатлы заманса мәктәп төҙөлдө.

== Мәсет ==
2008 йылда ауылдан сыҡҡан эшҡыуар Зиннур Исхаков төҙөттө. Әсәһенең иҫтәлегенә «Зөлхиә» исемен бирҙе.

== Фотогалерея ==
<gallery>
Рәсем:DSCF0508.JPG|
Рәсем:Якуп2.jpg| 
Рәсем:|
Рәсем:|
Рәсем:|
Рәсем:|
Рәсем:|
Рәсем:
</gallery>

== Сығанаҡтар ==
<references/>

== Һылтанмалар ==
* [http://ufagen.ru/places/kuyurgazinskiy/yakupovo_kuyurgazinskiy.html Ауыл тураһында «Уфаген» сайтында]

== Әҙәбиәт ==
* Ә. Әсфәндиәров Башҡорт ауылдары тарихы
* М. Усманова. Имя отчизны моей

{{Көйөргәҙе районы ауылдары}}

[[Категория:Көйөргәҙе районы ауылдары]]
Координаттары: 52°37′39″ с. ш. 55°33′08″ в. д. (G) (O) (Я

Яҡуп — Башҡортостан Республикаһының Көйөргәҙе районындағы ауыл, Яҡшымбәт ауыл советына ҡарай. 2009 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны — 424 кеше булғанБашҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы .
Почта индексы — 453352, ОКАТО коды — 80239805004.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Ермолаево): 22 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яҡшымбәт): 7 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ермолаево): 22 км
 Шайтан (Уяҙы) һәм  Оло Көйргәҙе йылғалары араһында (буйында) урынлашҡан.
 Ауыл янында Оло Көйөргәҙе, Кесе Көйөргәҙе, Шайтан-(Уяҙы), Санйын (Ерекле ҡаран) йылғалары ҡушыла.
 Көйөргәҙе районының көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан. Ауылдың түбәнге осонан тау армыттары башлана. Улар яйлап ҡына бейегәйә бара.

 Халҡы 

 Милли состав 
Ауылда йәшәүселәрҙең күпселеген башҡорттар тәшкил итә, шулай уҡ килен булып төшкән бер нисә татар ҡатыны, 1928 йылда күсеп килеп ултырған сыуаштар, бер ҡасаҡ урыҫ йәшәй, 18-19 быуатта ауыл халҡы башҡорт-вотчинник булып һаналған.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август590 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар--- 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар400181219 2002 йыл 9 октябрь386185201 2010 йыл 14 октябрь32215316947,552,5
…

 Иҫкәрмәләр 

 1816 −223
 1842—536
 1859—690
 1920—551+ новая деревня 38

 Иҡтисад 
Халыҡ малсылыҡ, баҡсасылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнә, күпләп ҡош-ҡорт аҫырай. 2000 йылдан Яҡуп ауылы Яҡшымбәт ауылына ҡараған «Искра» ауыл хужалығы коперативына инә.

 Тарих 
1770 йылда ауылда академик И. И. Лепёхин булып үтә, ул урындағы мәҙрәсәлә күренекле абыҙҙың күп шәкерттәре булыуы тураһында яҙа.

Ауыл 18 быуаттарҙа Бөрйән улусы үҙәге булып торған.
1920 йылға хәтле ауыл Ырымбур губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙенең Етеырыу улусына керә. 1920 йылдан БАССР-ҙың Йылайыр кантонында, 1930 йылдан Көйөргәҙе районында. 1955 йылда Күмертау районына кертелә(үҙәге Күмертау ҡалаһы), 1962 йылда Мәләүез районына инә, ләкин ул 1964 йылда Күмертауға кире ҡушыла. 1990 йылда тарихи исеме кире ҡайтарыла, район үҙәге лә кире Ермолаево ауылына күсерелә.
Революциянан һуң, ауылдың халҡы ныҡ кәмей. Быға Граждандар һуғышы, 21-се йылғы аслыҡ ныҡ тәьҫир итә. Ауыл халҡы 1928 йыл Бишбүләк ауылынан килгән күскенселәрҙе ҡабул итә. 1927-28 йылдарҙа Ҡыҙыл Бөрйән колхозы төҙөлә. 1935 йылда 1-се Кинйәабыҙ менән берләштерелеп, «Каганович» исемен ала. 1957 йылдан 2000 йылғаса «Мораптал» тоҡомсолоҡ совхозының 4-се бүлексәһе була.

 Урамдар 
 Үҙәк урам () — иң оҙон урам — 101 хужалыҡ
 Йәштәр урамы () — 11 хужалыҡ
 Көйөргәҙе урамы () — 9 хужалыҡ
 Сиражетдинов урамы () — 10 хужалыҡ
 Мәктәп урамы () — 5 хужалыҡ һәм ауыл фермаһыМежрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан

 Билдәле шәхестәре 
 Кинйәкәев Сабир Мөьмин улы, Көйөргәҙе районы гәзите мөхәррире, шағир, поэмалар авторы
 Диҡҡәт Бураҡаев — геолог
 Абдуллин Кинйәғәли Әбүбәкир улы (16.09.1941—14.01.2020), агроном, журналист, шағир, йәмәғәтсе. 2010 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союздары ағзаһы. 1988—2001 йылдарҙа Көйөргәҙе район гәзитенең мөхәррир урынбаҫары. 2001 йылдан Күмертау яҙыусылар ойошмаһы етәксеһе. Көйөргәҙе районының Баязит Бикбай исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (2011), райондың почётлы гражданы (2018).

 Топонимикаһы 
 Хитрау туғайы — был туғайлыҡ ауылдан ике км самаһы алыҫлыҡта ята. Урыҫ күскенселәре килгәс, Абдул халҡына бирелгән булған. Аҙаҡ кире алғандар. Әле ул бесәнлек булараҡ файҙаланыла.
 Тигеҙ уй — ауылдан уны Ғәфәр тауы айырып тора. Ул тип тигеҙ булып ята. Элек электән ауыл халҡы иген сәскән. Әле лә игенлек ролен башҡара. Яҙ көнөндә бик ажғырып ирегән һыу аға һәм Оло Көйөргәҙегә ҡушыла.
 Палата (плато һүҙенән үҙләштерелгән)- Туғай Кинйәһе ауылына барған юл ошо Палата аша уҙа. Тау башы тип-тигеҙ, унда Кинйә ауылы халҡы иген сәскән булған.
 Ғәфәр тауы — ауылдың йәме булған тау. Ауыл ошо тау итәгендә урынлашҡан. Ул ауылды ыжғыр бурандарҙан һаҡлаған. Иртә яҙ мал көтөүгә уңайлы. Легендаһы былай. Ауылда оҫта гармунсы йәшәгән. Ул ошо тау итәгенә сығып гармун тарта башлаһа, йәштәр уйынға йыйылған. Был нисәнсе йылдар икәне билдәһеҙ. Моғайын октябрь түңкәрелешенән һуңдыр инде. Ошо тауҙа һәр саҡ гармунда уйнар булған. Йәштәр уйынға йыйылған. Тик Ғәфәр бик йәшләй генә вафат булған. Бәлки аслыҡтандыр. Миңә быны Имелов Сәмирхан ағай һөйләгән ине.

 Хәйҙар төбәге
 Иҫке ырма(Иҫке ыҙма)
 Ҡараҡбаҫҡан
 Йәшен атҡан
 Ҡалмыҡҡырған
 Һәлтәш
 Оло туғай
 Сатыра
 Тышҡы сатыра
 Әсе
 Үле Шайтан
 Дамба
 Тирмән төбәге
 Татар туғайы

 Айгөл балалар баҡсаһы 

 Яҡуп мәктәбе 
Яҡуп мәктәбе тураһында 1770 йылда Иван Лепёхин яҙмаларында телгә алына.

1917 йылда ла мәктәп барлығы әйтелгән архив һаҡлағыстарҙа. 1918 йылдан ул ШКМ тип үҙгәртелә һәм, элекке волос бинаһы бирелә. Ете йыллыҡ мәктәп булған. Тик ауылдың киләсәген уйламаған ауылдаштарыбыҙ уны һатҡан. Аҙаҡ бер ҡатлы бина булараҡ башланғыс мәктәп төҙөлә. 1970 йылда совхоз эшселәре өсн төҙөлгән ике ҡатлы күп фатирлы йорт, мәктәп итеп үҙгәртеп ҡорола. 2007 йылда тәүге Президентыбыҙ Мортаза Рәхимов ваҡытында ике ҡатлы заманса мәктәп төҙөлдө.

 Мәсет 
2008 йылда ауылдан сыҡҡан эшҡыуар Зиннур Исхаков төҙөттө. Әсәһенең иҫтәлегенә «Зөлхиә» исемен бирҙе.

 Фотогалерея 

 Сығанаҡтар 

 Һылтанмалар 
 Ауыл тураһында «Уфаген» сайтында

 Әҙәбиәт 
 Ә. Әсфәндиәров Башҡорт ауылдары тарихы
 М. Усманова. Имя отчизны моей

Категория:Көйөргәҙе районы ауылдары