Үрге Туғыҙаҡ
{{Река
 |Название        = Үрге Туғыҙаҡ
 |исеме         = 
 |Изображение       = 
 |рәсем киңлеге     = 
 |Подпись        = 
 |Карта          = 
 |карта киңлеге     = 
 |Подпись карты     = 
 |Длина          = 98 
 |Площадь бассейна    = 2590 
 |Бассейн         = [[Тубыл (йылға)|Тубыл]] йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, [[Уйылға]] йылғаһын индермәйенсә 
 |Бассейн рек       = Иртыш 
 |Расход воды       = 
 |Место измерения    = 
 |Исток          = 
 |Местоположение истока = 
 |Высота истока     = 
 |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
 |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |Устье          = Туғыҙаҡ 
 |Местоположение устья  = һул ярына тамағынан 131 км өҫтәрәк 
 |Высота устья      = 
 |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
 |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |Уклон реки       = 
 |Страна         = {{Флагификация|Рәсәй}} 
 |Регион         = [[Силәбе өлкәһе]]
 |Категория на Викискладе = 
}}

'''Үрге Туғыҙаҡ''' — [[Рәсәй]] йылғаһы. [[Силәбе өлкәһе]]<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Гидротехник ҡоролмалар һәм дәүләт һыу кадастрының Рәсәй Үҙәк реестры}}</ref> биләмәләрендә аға. Йылға Туғыҙаҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 131 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 98 км.

== Тасуирламаһы ==
Үрге Туғыҙаҡ йылғаһы — далаларға хас йылға. Уның үҙәне бормаланып ята, ҡайһы берҙә ҡамыштар араһынан күренмәй ҙә ята.

Ярҙары ишелеүсән тоҡомдарҙан тора: балсыҡ, балсыҡлы-ҡомло тупраҡ. Урмандар юҡ, һирәк кенә талдар осрай. Йылғала быуалар һәм ятыуҙар күп.

Төбө ләмле. Йәй тәлмәрйен тәңкәһе баҫа, сөнки Үрге Туғыҙаҡ — яй, ағым тиҙлеге секундына 0,2–0,3 м.

Йылға киңлеге 3,5–4 метрға етә.

[[Варна районы]] биләмәһендә Үрге Туғыҙаҡ ҡеүәтләнә, киңәйә, сөнки ваҡ йылғалар һәм шишмәләр күпләп ҡоя<ref name="Река Верхний Тогузак">[http://www.xn--74-6kca2cwbo.xn--p1ai/nature/rivers/verhniy_toguzak_reka/ Река Верхний Тогузак] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190402230455/http://www.xn--74-6kca2cwbo.xn--p1ai/nature/rivers/verhniy_toguzak_reka/ |date=2019-04-02 }}</ref>..

== Һыу реестры мәғлүмәттәре ==
[[Рәсәй дәүләт һыу реестры]] мәғлүмәте буйынса йылға [[Иртыш һыу бассейны округы]]нда урынлашҡан, [[һыу хужалығы участкаһы]] — [[Тубыл (йылға)|Тубыл]] йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, [[Уйылға]] йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш<ref name='Рәсәй МСР'/>.

[[Һыу ресурстарының федераль агентлығы]] мәғлүмәте буйынса <ref name='Рәсәй МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=195289|title=РФ һыу реестры: Үрге Тогызак}}</ref>:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200001246
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200124
* Бассейн коды — 14.01.05.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

== Этимологияһы ==
Күлдең атамаһы килеп сығышын Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, [[Башҡорттар|башҡорт халҡының]] фольклорын өйрәнгән географ, топонимист [[Шувалов Николай Иванович]] үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә былай тип аңлата: <blockquote>По именованию кочевавшей по этим рекам родовой группы тогузак, или тугызак, известной как у башкир, так и казахов в составе табынцев. Тугызак — тюркское мужское имя (тугыз — «десять», -ак — именной аффикс) давалось родившемуся в семье девятым.</blockquote> <ref>Шувалов Н.И. Тогузак// От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7</ref><ref>[http://old.toposural.ru/html/a.htm От Парижа до Берлина по карте Челябинской области]</ref>.

== Фаунаһы ==

Үрге Туғыҙаҡ йылғаһы балыҡҡа бай: [[шамбы]], [[суртан]], [[сабаҡ]], карп, [[ташбаш]], [[ҡорман]] тереклек итә. Бигерәк тә утыпшы (батҡан ағас), соҡор, плотиналар булған урындарҙа балыҡ мул.

Һыу ҡоштарынан: [[өйрәктәр]], [[ҡаҙ]]ҙар, [[торналар]], [[селән]]дәр йәшәй.

Яр буйындағы [[әрәмә]]лектәрҙә [[ондатра]], [[үрғуян]], [[ҡарһаҡ|ҡарһаҡ төлкө]], янут кеүек эт көн итә<ref name="Река Верхний Тогузак"/>.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}
* От Парижа до Берлина по карте Челябинской области. [http://old.toposural.ru/html/a.htm]
* Река Верхний Тогузак [http://www.xn--74-6kca2cwbo.xn--p1ai/nature/rivers/verhniy_toguzak_reka/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190402230455/http://www.xn--74-6kca2cwbo.xn--p1ai/nature/rivers/verhniy_toguzak_reka/ |date=2019-04-02 }}

== Сығанаҡтар ==
* Шувалов Н.И. Тогузак// От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7
{{Тубыл йылғаһы башынан алып Уй йылғаһы тамағына тиклем}}

[[Категория:Силәбе өлкәһе йылғалары]]
[[Категория:Ырымбур өлкәһе йылғалары]]
[[Категория:Ҡурған өлкәһе йылғалары]]
[[Категория:Башҡортостан йылғалары]]
[[Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы]]
Үрге Туғыҙаҡ — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Туғыҙаҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 131 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 98 км.

 Тасуирламаһы 
Үрге Туғыҙаҡ йылғаһы — далаларға хас йылға. Уның үҙәне бормаланып ята, ҡайһы берҙә ҡамыштар араһынан күренмәй ҙә ята.

Ярҙары ишелеүсән тоҡомдарҙан тора: балсыҡ, балсыҡлы-ҡомло тупраҡ. Урмандар юҡ, һирәк кенә талдар осрай. Йылғала быуалар һәм ятыуҙар күп.

Төбө ләмле. Йәй тәлмәрйен тәңкәһе баҫа, сөнки Үрге Туғыҙаҡ — яй, ағым тиҙлеге секундына 0,2–0,3 м.

Йылға киңлеге 3,5–4 метрға етә.

Варна районы биләмәһендә Үрге Туғыҙаҡ ҡеүәтләнә, киңәйә, сөнки ваҡ йылғалар һәм шишмәләр күпләп ҡояРека Верхний Тогузак ..

 Һыу реестры мәғлүмәттәре 
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Уйылға йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
 Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200001246
 Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200124
 Бассейн коды — 14.01.05.002
 ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
 ГӨ буйынса сығарылыш — 2

 Этимологияһы 
Күлдең атамаһы килеп сығышын Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә былай тип аңлата: По именованию кочевавшей по этим рекам родовой группы тогузак, или тугызак, известной как у башкир, так и казахов в составе табынцев. Тугызак — тюркское мужское имя (тугыз — «десять», -ак — именной аффикс) давалось родившемуся в семье девятым. Шувалов Н.И. Тогузак// От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7От Парижа до Берлина по карте Челябинской области.

 Фаунаһы 

Үрге Туғыҙаҡ йылғаһы балыҡҡа бай: шамбы, суртан, сабаҡ, карп, ташбаш, ҡорман тереклек итә. Бигерәк тә утыпшы (батҡан ағас), соҡор, плотиналар булған урындарҙа балыҡ мул.

Һыу ҡоштарынан: өйрәктәр, ҡаҙҙар, торналар, селәндәр йәшәй.

Яр буйындағы әрәмәлектәрҙә ондатра, үрғуян, ҡарһаҡ төлкө, янут кеүек эт көн итә.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы 
 От Парижа до Берлина по карте Челябинской области. 
 Река Верхний Тогузак  

 Сығанаҡтар 
 Шувалов Н.И. Тогузак// От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7

Категория:Силәбе өлкәһе йылғалары
Категория:Ырымбур өлкәһе йылғалары
Категория:Ҡурған өлкәһе йылғалары
Категория:Башҡортостан йылғалары
Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы