Өргөн (Учалы районы)
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | башкирское название         = Өргөн
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Ургуново}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 54
|lat_min = 23
|lat_sec = 51
 | lon_deg                  = 59
|lon_min = 23
|lon_sec = 25
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башкортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Учалы районы{{!}}Учалы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = ауыл советы
 | поселение                = Учалы ауыл Советы (Учалы районы){{!}}Учалы
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = Мулдаш
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Ургуново | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Ургуново | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | милли состав      =  [[башҡорттар]]
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | телефонный код           = 
 | почтовый индекс          = ?
 | почтовые индексы         = 
 | цифровой идентификатор   = 80253896003
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''Өргөн, Мулдаш''' ({{lang-ru|Ургуново}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Учалы районы]]ндағы ауыл. [[Учалы ауыл Советы (Учалы районы)|Учалы ауыл Советына]] ҡарай. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 569 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453731, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80253896003.

== Географик урыны ==
Район үҙәгенән төньяҡҡа табан 16 км һәм Учалы тимер юлы станцияһына 8 км алыҫлыҡта [[Өргөн (күл)|Өргөн]] күле буйында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем ([[Учалы (ҡала)|Учалы]]): 16 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Учалы (ауыл)|Учалы]]): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Учалы (станция)|Учалы]]): 8 км<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref><ref>{{БЭ2013|90694}}</ref>

== Тарихы ==
[[Верхнеурал өйәҙе]] биләмәһендә Ҡаратабын улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә [[1790 йыл]]да Өргөн күле янында шул уҡ атамалы, Мулдаш булараҡ билдәле ауыл барлыҡҡа килә. Бында Әмин ауылы (хәҙер — [[Силәбе өлкәһе]] [[Уй районы (Силәбе өлкәһе)|Уй районы]]) типтәрҙәре күсеп килә. Тәүге төпләнеүсеһе Көсөк Мулдашев (1756—1816), уның балалары Абдулвәли, Абдулғәлим, Абдулйәмил, Караматкәрим билдәле. Биш йылдан һуң ауылдағы 30 йортта 268 кеше иҫәпләнә. X рәүиз 122 йортта йәшәгән 824 кешене асыҡлай.

[[1920 йыл]]да ауылда 1190 кеше иҫәпләнгән. Барлығы 230 йорт була<ref>{{ИСДБ|страница=28}}</ref>.
[[Игенселек]], [[малсылыҡ]] менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған.

== Хәҙерге осор ==
[[2010 йыл]]дан алып ауыл хәҙерге исемен йөрөтә. Өргөн ауылында төп мәктәп (элекке мәсет бинаһы, таштан, [[XX быуат]] башы архитектура ҡомартҡыһы), балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар<ref>{{БЭ2013|90694}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||1191||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||644||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||647||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||581||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||613||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||569||279||290||49,0||51,0
|-
|}
;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — [[башҡорттар]] (97 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}</ref>.

{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Урамдары ==
{{Колонки|3}}
* Яр урамы ({{lang-ru|Береговая улица}})
* Тау урамы ({{lang-ru|Горная улица}})
* Тау тыҡрығы ({{lang-ru|Горный переулок}})
* Урман урамы ({{lang-ru|Лесная улица}})
* Яңы урам ({{lang-ru|Новая улица}})
* Күл урамы ({{lang-ru|Озерная улица}})
* Тау аҫты урамы ({{lang-ru|Подгорная улица}})
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная улица}})
* Мәктәп тыҡрығы ({{lang-ru|Школьный переулок}})
* Үҙәк урам ({{lang-ru|Центральная улица}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/046/000083.html Госсправка сайтында урамдар исеме]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Ҡаһиров Рамай Рәйес улы]] (Рамай Ҡаһир) (19.01.1962) — шағир, яҙыусы. 2005 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы. Учалы районының Рәмзилә Хисаметдинова исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (2013)
* [[Хәйҙәров Мөхәммәт Аллаяр улы]] (7.03.1915— 17.07.1999) — башҡорт журналисы, прозаик һәм драматург. 1957 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны. I дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры. Муса Мортазин исемендәге премия лауреаты (1994)
* [[Моратшин Риф Вәли улы]] (10.01.1943) — баянсы, композитор, БР халыҡ бейеүҙәре ансамбленең музыкаль етәксеһе (1970 йылдан). Күпселек бейеүҙәрҙе эшкәртеүсе һәм аранжировкалаусы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған эшмәкәре (1977).<ref>[https://gaant-rb.ru/ensemble-mobile/veterans/315-muratshin-rif-valeevich Муратшин Риф Валеевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220629163937/https://gaant-rb.ru/ensemble-mobile/veterans/315-muratshin-rif-valeevich |date=2022-06-29 }}</ref>

== Тирә-яҡ мөхит ==
; Ер-һыу атамалары:

* '''Өргөн''' күле
* Усмантал мороно

== Тәбиғәт ҡомартҡыһы ==
* Өргөн күле — тәбиғәт ҡомартҡыһы. Шифалы сапропель ләмгә бай.
* Ауыл артында тәбиғәт ҡомартҡыһы Өргөн урманы урынлашҡан<ref>[https://nature-tour.livejournal.com/ Ургун, Калкан и Ахун]</ref>

== Архитектура ҡомартҡыһы ==
* Элекке мәсет бинаһы, таштан һалынған, XX быуат башы архитектура ҡомартҡыһы (Өргөн төп мәктәбе бинаһы)

== Видеояҙмаларҙа ==
* [https://yandex.ru/video/preview/?text=история%20деревни%20Урал%20учалинского%20района&path=yandex_search&parent-reqid=1648916035100667-11717182994828022538-sas6-5263-487-sas-l7-balancer-8080-BAL-2041&from_type=vast&filmId=403297665460461113 Озеро Ургун до экологической катастрофы. Учалинский район.]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|90694}}
* {{ИСДБ|страница=28}}

{{Учалы районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Учалы районы ауылдары]]
Өргөн, Мулдаш () — Башҡортостан Республикаһының Учалы районындағы ауыл. Учалы ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 569 кеше.
Почта индексы — 453731, ОКАТО коды — 80253896003.

 Географик урыны 
Район үҙәгенән төньяҡҡа табан 16 км һәм Учалы тимер юлы станцияһына 8 км алыҫлыҡта Өргөн күле буйында урынлашҡан.
 Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 16 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Учалы): 8 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Учалы): 8 км

 Тарихы 
Верхнеурал өйәҙе биләмәһендә Ҡаратабын улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә 1790 йылда Өргөн күле янында шул уҡ атамалы, Мулдаш булараҡ билдәле ауыл барлыҡҡа килә. Бында Әмин ауылы (хәҙер — Силәбе өлкәһе Уй районы) типтәрҙәре күсеп килә. Тәүге төпләнеүсеһе Көсөк Мулдашев (1756—1816), уның балалары Абдулвәли, Абдулғәлим, Абдулйәмил, Караматкәрим билдәле. Биш йылдан һуң ауылдағы 30 йортта 268 кеше иҫәпләнә. X рәүиз 122 йортта йәшәгән 824 кешене асыҡлай.

1920 йылда ауылда 1190 кеше иҫәпләнгән. Барлығы 230 йорт була.
Игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған.

 Хәҙерге осор 
2010 йылдан алып ауыл хәҙерге исемен йөрөтә. Өргөн ауылында төп мәктәп (элекке мәсет бинаһы, таштан, XX быуат башы архитектура ҡомартҡыһы), балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август1191 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар644 1959 йыл 15 ғинуар647 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар581 2002 йыл 9 октябрь613 2010 йыл 14 октябрь56927929049,051,0
Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (97 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта.

 Урамдары 

 Яр урамы ()
 Тау урамы ()
 Тау тыҡрығы ()
 Урман урамы ()
 Яңы урам ()
 Күл урамы ()
 Тау аҫты урамы ()
 Мәктәп урамы ()
 Мәктәп тыҡрығы ()
 Үҙәк урам ()Госсправка сайтында урамдар исеме

 Билдәле шәхестәре 
 Ҡаһиров Рамай Рәйес улы (Рамай Ҡаһир) (19.01.1962) — шағир, яҙыусы. 2005 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы. Учалы районының Рәмзилә Хисаметдинова исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (2013)
 Хәйҙәров Мөхәммәт Аллаяр улы (7.03.1915— 17.07.1999) — башҡорт журналисы, прозаик һәм драматург. 1957 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны. I дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры. Муса Мортазин исемендәге премия лауреаты (1994)
 Моратшин Риф Вәли улы (10.01.1943) — баянсы, композитор, БР халыҡ бейеүҙәре ансамбленең музыкаль етәксеһе (1970 йылдан). Күпселек бейеүҙәрҙе эшкәртеүсе һәм аранжировкалаусы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған эшмәкәре (1977).Муратшин Риф Валеевич 

 Тирә-яҡ мөхит 
 Ер-һыу атамалары

 Өргөн күле
 Усмантал мороно

 Тәбиғәт ҡомартҡыһы 
 Өргөн күле — тәбиғәт ҡомартҡыһы. Шифалы сапропель ләмгә бай.
 Ауыл артында тәбиғәт ҡомартҡыһы Өргөн урманы урынлашҡанУргун, Калкан и Ахун

 Архитектура ҡомартҡыһы 
 Элекке мәсет бинаһы, таштан һалынған, XX быуат башы архитектура ҡомартҡыһы (Өргөн төп мәктәбе бинаһы)

 Видеояҙмаларҙа 
 Озеро Ургун до экологической катастрофы. Учалинский район.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 

Категория:Учалы районы ауылдары