Алға (Алға ауыл советы, Дәүләкән районы)
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Алға
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Алга}}
 | изображение               = Алға ауылы быуаһы.jpg
 | описание изображения      = Алға ауылы быуаһы 
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 54.278609 |lat_min = |lat_sec =
 | lon_deg                  = 54.634582 |lon_min = |lon_sec =
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Дәүләкән районы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = Ауыл биләмәһе
 | поселение                = Алға ауыл Cоветы (Дәүләкән районы)
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 1926
 | первое упоминание        = 1939
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Алга (Алгинский сельсовет) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Алга (Алгинский сельсовет) | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | милли состав  = башҡорттар
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453417
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80222804001
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''Алға''' ({{lang-ru|Алга}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Дәүләкән районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 295 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453417, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80222804001.
 

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||295||144||151||48,8||51,2
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Тарихы ==
[[Алға ауыл советы (Дәүләкән районы)|Алға ауыл советы]] үҙәге. Район үҙәгенән һәм [[Дәүләкән]] тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 33 км алыҫлыҡта Асылыкүл тәбиғи паркы территорияһында урынлашҡан. Ауыл 1926—1930 йылдар арауығында барлыҡҡа килә. [[Ҡоръятмаҫ]]тан һәм Яҡты йоноҙ ҡасабаһынан күсеп килгән башҡорттар нигеҙ һала. Коллективлаштырыу осоронда ауылдың ер майҙаны 1533,2 га (1929). Ауыл халҡы 1932—1950 йылдарҙа «Алға», 1950—1953 йылдарҙа «1-се Май», 1958—1985 йылдарҙа «Россия», 1985—2008 йылдарҙа «Дружба» колхозында эшләй. 1939 йылда Берҡаҙан торфын сығарыу һәм эшкәртеү башлана, бының өсөн Алға колхозынан 221,74 га ер бирелә. 1944 йылда йәшелсә орлоҡтары, баҡса культуралары, тамыр аҙыҡтар әҙерләү буйынса ғаилә хужалыҡтары ойошторола.

Халҡы: 1939 йылда — 219 кеше; 1959 йылда — 276; 1989 йылда — 274; 2002 йылда — 293; 2010 йылда — 295 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар, почта бүлексәһе бар. 2014 йылда башланғыс мәктәп (Ҡоръятмаҫ урта мәктәбе филиалы) ябыла<ref>{{китап |автор= А.Казанцев |заглавие=«История населённых пунктов Давлекановского района» |место=Өфө  |издательство= «Издательские решения. По лицензии Ridero»|год=2021 й |страницы=9—10-сы б.б. }}</ref><ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/476 Асфандияров А.З «История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр.476] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403073149/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/476 |date=2022-04-03 }}</ref>.

== Урамдары ==
Урам исемдәре<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/059/000002.html Налог «Белешмәһе системаһында» Алға ауылы]</ref>:

* Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодёжная (улица)}})
* Үҙәк урамы ({{lang-ru|Центральная (улица)}})

== Тәбиғәт ҡомартҡылары ==
Ауыл эргәһендәге быуа, [[Асылыкүл]] һәм [[Алға (шишмә)|Алға]] шишмәһе (Гөлбикә шишмәһе) — тәбиғәт ҡомартҡылары. Ауылдың төньяғынан, Асылыкүлдең яр буйынан 500 м, ҡурғандар урынлашҡан<ref>{{китап |автор= А.Казанцев |заглавие=«История населённых пунктов Давлекановского района» |место=Өфө  |издательство= «Издательские решения. По лицензии Ridero»|год=2021 й |страницы=9—10-сы б.б. }}</ref>.

== Халыҡ ижады информаторҙары ==
* «Бала йыуындырыу», «Сәфәр сыҡҡан кешегә теләктәр», «Кәләш кейәүләгәндә һамаҡтар» Алға ауылында йәшәүсе Фәйзуллинә Сәлимә Фәйзулла ҡыҙынан (1912 йылғы) яҙып алынған һәм «Дәүләкән ынйылары» китабына № 281 менән ингән<ref name="Д.">[https://kitaptar.bashkort.org/files/Дәүләкән%20ынйылары.pdf «Дәүләкән ынйылары» ]</ref>
* «Әлшәй—Дәүләкән» таҡмағын, Ҡоръятмаҫ ауылы тарихын, Берҡаҙан күл-һаҙлығы, Әкеш тауы легендаларын Алға ауылында йәшәүсе Мөхәррәмов Зыяйетдин Мөхәррәм улынан (1885 йылғы) яҙып алынған һәм «Дәүләкән ынйылары» китабына (№ 279) менән ингән<ref name="Д." />.
* «Мәйетте кейендереү» йолаһы Мөхәмәткирева Тимербикә ҡыҙынан (1916 йылғы) [[Солтангәрәева Розалиә Әсфәндиәр ҡыҙы|Р.Солтангәрәева]] 1988 йылда яҙып алған."Башҡорт халыҡ ижады Йола фольклоры" I томға № 353 һәм «Дәүләкән ынйылары» китабына № 278 менән ингән<ref>{{китап |автор= Әхмәт Сөләймәнов, Розалия Солтәнгәрәеева  |заглавие=«Башҡорт халыҡ ижады» Йола фольклоры I том |место=Өфө |издательство=«Китап» |год=1995 й |страницы=351—352-се б.б. }}</ref><ref name="Д." />.

== Билдәле кешеләре ==
* Әхмәтзәкиев Әхмәтсафа Әхмәтзәкиевич (1910 йыл —?) — 1950—1970 йылдарҙа «1-се Май», «Россия» колзозы рәйесе.
* Ғилманов Нуретдин Сәғит улы () — педагогик хеҙмәт ветераны, [[«Хеҙмәт ветераны» миҙалы]] менән бүләкләнгән.
* Мәүлийәров Иршат Ҡотлояр улы (22 август 1949 йыл— 1912 йыл) — 1989-? йылдарҙа Дружба колхозы рәйесе, [[«Хеҙмәт ветераны» миҙалы|Хеһмәт ветераны миҙалы]] менән бүләкләнгән.
* Мәүлийәрова Фәриҙә Авзал ҡыҙы (16 ноябрь 1951 йыл) — педагогик хеҙмәт ветераны, [[«Хеҙмәт ветераны» миҙалы]] һәм Рәсәй Федерацияһының мәғариф министрлығының Почёт грамотаһы менән бүләкләнгән.
* Фазылов Сани Малиҡ улы ([[1 март]] [[1947 йыл]] —[[18 август]] [[2020 йыл]]) — ауыл хужалығы хеҙмәт ветераны, 1980—1990 йылдарҙа партия эшендә, бригада етәксеһе булып эшләгән.
* Хәсәншин Миниғужа Ғәбиҙулла улы ([[1904 йыл]] — [[29 июнь]] [[1904 йыл]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] яугиры.
* Яҡшығолов Нурғәли Минеғәле улы () — механизатор, [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры
* Ҡөнәфин Тимерғәзим () — комбайнёр, [[Ленин ордены]] кавалеры.
* Дәүләтбаева Миневәрисә Авзал ҡыҙы ([[15 сентябрь]] [[1939 йыл]]) — [[«Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы]] менән бүләкләнгән,
* Хәбиров Дамир Авзал улы ([[1 август]] [[1946 йыл]]) — ауыл хужалығы ветераны, [[«Хеҙмәт ветераны» миҙалы]] менән бүләкләнгән.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|80978}}{{V|18|03|2022}}
* [https://www.gosspravka.ru/02/059/000002.html Налог «Белешмәһе системаһында» Алға ауылы]
* {{китап |автор= Әхмәт Сөләймәнов, Розалия Солтәнгәрәеева  |заглавие=«Башҡорт халыҡ ижады» Йола фольклоры I том |место=Өфө |издательство=«Китап» |год=1995 й |страницы=351—352-се б.б. }}
* [http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/476 Асфандияров А.З «История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр.476] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403073149/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/476 |date=2022-04-03 }}
* [https://kitaptar.bashkort.org/files/Дәүләкән%20ынйылары.pdf «Дәүләкән ынйылары» ]
* [https://vk.com/video/@1davlekanovotv?z=video-132282709_456239247%2Fclub132282709%2Fpl_-132282709_-2 «Давлеканово ТV» Телевидение. Видео]
* {{китап |автор= А.Казанцев |заглавие=«История населённых пунктов Давлекановского района» |место=Өфө  |издательство= «Издательские решения. По лицензии Ridero»|год=2021 й |страницы=9—10-сы б.б. }}
{{Дәүләкән районы ауылдары}}
[[Категория:Дәүләкән районы ауылдары]]
Алға () — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 295 кеше.
Почта индексы — 453417, ОКАТО коды — 80222804001.
 

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь29514415148,851,2

 Тарихы 
Алға ауыл советы үҙәге. Район үҙәгенән һәм Дәүләкән тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 33 км алыҫлыҡта Асылыкүл тәбиғи паркы территорияһында урынлашҡан. Ауыл 1926—1930 йылдар арауығында барлыҡҡа килә. Ҡоръятмаҫтан һәм Яҡты йоноҙ ҡасабаһынан күсеп килгән башҡорттар нигеҙ һала. Коллективлаштырыу осоронда ауылдың ер майҙаны 1533,2 га (1929). Ауыл халҡы 1932—1950 йылдарҙа «Алға», 1950—1953 йылдарҙа «1-се Май», 1958—1985 йылдарҙа «Россия», 1985—2008 йылдарҙа «Дружба» колхозында эшләй. 1939 йылда Берҡаҙан торфын сығарыу һәм эшкәртеү башлана, бының өсөн Алға колхозынан 221,74 га ер бирелә. 1944 йылда йәшелсә орлоҡтары, баҡса культуралары, тамыр аҙыҡтар әҙерләү буйынса ғаилә хужалыҡтары ойошторола.

Халҡы: 1939 йылда — 219 кеше; 1959 йылда — 276; 1989 йылда — 274; 2002 йылда — 293; 2010 йылда — 295 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар, почта бүлексәһе бар. 2014 йылда башланғыс мәктәп (Ҡоръятмаҫ урта мәктәбе филиалы) ябылаАсфандияров А.З «История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр.476 .

 Урамдары 
Урам исемдәреНалог «Белешмәһе системаһында» Алға ауылы:

 Йәштәр урамы ()
 Үҙәк урамы ()

 Тәбиғәт ҡомартҡылары 
Ауыл эргәһендәге быуа, Асылыкүл һәм Алға шишмәһе (Гөлбикә шишмәһе) — тәбиғәт ҡомартҡылары. Ауылдың төньяғынан, Асылыкүлдең яр буйынан 500 м, ҡурғандар урынлашҡан.

 Халыҡ ижады информаторҙары 
 «Бала йыуындырыу», «Сәфәр сыҡҡан кешегә теләктәр», «Кәләш кейәүләгәндә һамаҡтар» Алға ауылында йәшәүсе Фәйзуллинә Сәлимә Фәйзулла ҡыҙынан (1912 йылғы) яҙып алынған һәм «Дәүләкән ынйылары» китабына № 281 менән ингән«Дәүләкән ынйылары» 
 «Әлшәй—Дәүләкән» таҡмағын, Ҡоръятмаҫ ауылы тарихын, Берҡаҙан күл-һаҙлығы, Әкеш тауы легендаларын Алға ауылында йәшәүсе Мөхәррәмов Зыяйетдин Мөхәррәм улынан (1885 йылғы) яҙып алынған һәм «Дәүләкән ынйылары» китабына (№ 279) менән ингән.
 «Мәйетте кейендереү» йолаһы Мөхәмәткирева Тимербикә ҡыҙынан (1916 йылғы) Р.Солтангәрәева 1988 йылда яҙып алған."Башҡорт халыҡ ижады Йола фольклоры" I томға № 353 һәм «Дәүләкән ынйылары» китабына № 278 менән ингән.

 Билдәле кешеләре 
 Әхмәтзәкиев Әхмәтсафа Әхмәтзәкиевич (1910 йыл —?) — 1950—1970 йылдарҙа «1-се Май», «Россия» колзозы рәйесе.
 Ғилманов Нуретдин Сәғит улы () — педагогик хеҙмәт ветераны, «Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән бүләкләнгән.
 Мәүлийәров Иршат Ҡотлояр улы (22 август 1949 йыл— 1912 йыл) — 1989-? йылдарҙа Дружба колхозы рәйесе, Хеһмәт ветераны миҙалы менән бүләкләнгән.
 Мәүлийәрова Фәриҙә Авзал ҡыҙы (16 ноябрь 1951 йыл) — педагогик хеҙмәт ветераны, «Хеҙмәт ветераны» миҙалы һәм Рәсәй Федерацияһының мәғариф министрлығының Почёт грамотаһы менән бүләкләнгән.
 Фазылов Сани Малиҡ улы (1 март 1947 йыл —18 август 2020 йыл) — ауыл хужалығы хеҙмәт ветераны, 1980—1990 йылдарҙа партия эшендә, бригада етәксеһе булып эшләгән.
 Хәсәншин Миниғужа Ғәбиҙулла улы (1904 йыл — 29 июнь 1904 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.
 Яҡшығолов Нурғәли Минеғәле улы () — механизатор, Салауат Юлаев ордены кавалеры
 Ҡөнәфин Тимерғәзим () — комбайнёр, Ленин ордены кавалеры.
 Дәүләтбаева Миневәрисә Авзал ҡыҙы (15 сентябрь 1939 йыл) — «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән,
 Хәбиров Дамир Авзал улы (1 август 1946 йыл) — ауыл хужалығы ветераны, «Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән бүләкләнгән.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 Налог «Белешмәһе системаһында» Алға ауылы
 
 Асфандияров А.З «История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр.476 
 «Дәүләкән ынйылары» 
 «Давлеканово ТV» Телевидение. Видео
 

Категория:Дәүләкән районы ауылдары