Мәскәү йәмиғ мәсете
{{Мечеть
 |Русское название        = Мәскәү йәмиғ мәсете
 |Оригинальное название   = 
 |Изображение             = Moscow Cathedral Mosque 01-2016.jpg
 |Подпись изображения     =  
 |Ширина изображения      = 
 |Страна                  = Рәсәй
 |Регион                  = 
 |Название местоположения = ҡала
 |Местоположение          = Мәскәү
 |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 46|lat_sec = 45
 |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 37|lon_sec = 37
 |region        = RU
 |CoordScale    = 2000 
 |Статус                  = 
 |Течение, школа          = [[Сөнниселек]], Әбү Хәнифә  мәҙһәбе
 |ДУМ                     = [[ДУМЕР]], Мәскәү ҡала мөхтәсибәте
 |Тип мечети              = [[Йәмиғ мәсете]]
 |Архитектурный стиль     = византия
 |Автор проекта           = Н. А. Жуков
 |Архитектор              = 
 |Строитель               = [[Ерзин, Салих Юсупович|С. Ю. Ерзин]]
 |Основатель              = 
 |Первое упоминание       = 
 |Основание               = 
 |Основные даты           = {{Достопримечательность/Даты|11.9.2011| 1904 йылғы бинаны емереү ||||}}
 |Упразднён               = 
 |Начало строительства    = 1904
 |Окончание строительства = 1904
 |Здания                  = 
 |Реликвии                = 
 |Имам                    = 
 |Состояние               = Хеҙмәтләндерә
 |Количество минаретов    = 2
 |Высота минарета         = 
 |Высота купола           = 
 |Вместимость             = 
 |Площадь                 = 
 |Материал                = 
 |Таравих                 = 
 |Ифтар, сухур            = 
 |Библиотека              = 
 |Мактаб                  = 
 |Сайт                    = http://www.mihrab.ru 
 |Commons = 
}}
{{ external media
| align = right
| width = 300px
| topic =Мәскәү йәмиғ мәсете
| video1 = [http://www.youtube.com/watch?v=v0KuOtx9Bqs Тыныслыҡ проспектында Мәскәү Йәмиғ мәсете]
}}
'''Мәскәү йәмиғ мәсете''' — [[Мәскәү]]ҙә иң ҙур һәм боронғо мәсеттәрҙең береһе. Мәскәү мосолмандары ойошмаһы символы булып тора һәм Рәсәйҙәге иң билдәле мәсеттәрҙең береһе.<ref>{{cite web
 | url = https://moschange.ru/objects/mosmechet
 | title = Московская соборная мечеть
 | date = 2016-05-12
 | publisher = Живая Москва
 | accessdate = 2018-03-21
 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160624003010/http://moschange.ru/objects/mosmechet
 | archivedate = 2016-06-24
 | deadlink = yes
 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160624003010/http://moschange.ru/objects/mosmechet |date=2016-06-24 }}</ref>.
Мәсеттең тәүге бинаһы 1904 йылда төҙөлгән. 2011 йылда ул яңынан төҙөү өсөн емертелгән. Өр-яңы мәсетте асыу тантанаһы 2015 йылдың 23 сентябрендә була. Мәсет Мещан районының Выполозов тыҡырығында, Дуров урамы һәм Олимпия проспекты ҡаршыһында, «Олимпийский» спорт комплексына яҡын ғына урынлашҡан. Янында «Тыныслыҡ проспекты» метро станцияһы.
<ref>{{cite web
 | url = https://um.mos.ru/contests/umevents/works/84448/
 | title = Открытие Московской Соборной мечети - событие исторического масштаба
 | date = 
 | publisher = Узнай Москву
 | accessdate = 2018-03-21
 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180328165500/https://um.mos.ru/contests/umevents/works/84448/ |date=2018-03-28 }}</ref>.

1996 йылдан алып Мәскәү йәмиғ мәсете биләмәһендә, айырым бинала Рәсәй мөфтийҙәр шураһы һәм резиденцияһы урынлашҡан. Мөфтөй — [[Ғәйнетдинов Рауил Исмәғил улы|Рауил Ғәйнетдин]]<ref name=dum />.


== Тарихы ==

=== Тәүге мәсет ===
1902 йылдың декабрендә сауҙагәр Хәбибулла Аҡбулатов һәм мещан Сабирйән Бакиров Выползов тыҡырығындағы уларға ҡараған ерҙәрен [[Ырымбур мосолман Диниә назараты|Ырымбур мосолмандар назараты]] файҙаһына бирәләр.
<ref name=dum>{{cite web
 | url = http://dumrf.ru/msm/history/9837
 | title = История Московской Соборной мечети
 | date = 2015-10-09
 | publisher = Духовное управление мусульман Российской Федерации 
 | accessdate = 2018-03-21
}}</ref><ref name=avay>{{книга
| автор = Авайылдаев Э.
| заглавие = Ислам. Книга стремящихся
| ссылка = https://books.google.bg/books?id=c8s8DgAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false
| место = Москва
| издательство = Litres
| год = 2017
}}</ref>.
1904 йылдың майында Ырымбур мосоламндар назараты тарафынан мосолмандар өсөн намаҙ йорто төҙөү тураһында үтенес яҙмаһы бирелә. Ошо уҡ йылдың июнендә
[[архитектор]] [[Жуков Николай Алексеевич|Николай Жуковтың]] проекты раҫлана. Төҙөлөш үҙе татар сауҙагәре [[Ерзин Сәлих Йософ улы|Сәлих Ерзин]] тарафынан бағымсылыҡ ителә. Уның бихисап ярҙамы менән 1904 йылдың аҙағында инде әҙер ҙә була.1999 йылда меценат иҫтәлегенә мәсет фасадында уға арналған мемориаль таҡтаташ ҡуйыла
<ref name=icentre>{{cite web
 | url = http://islamcenter.ru/?item=294
 | title = Московская Соборная мечеть
 | date = 
 | publisher = ИсламЦентр 
 | accessdate = 2018-03-21
}}</ref><ref>{{cite web
 | url = http://www.okipr.ru/encyk/view/98
 | title = Ерзин Салих Юсупович
 | date = 
 | publisher = Общество купцов и ремесленников
 | accessdate = 2018-03-21
 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180322054603/http://www.okipr.ru/encyk/view/98 |date=2018-03-22 }}</ref><ref name=muslim>{{cite web
 | url = https://muslim.ru/articles/282/14465/
 | title = Московская Cоборная мечеть: возникновение и первые годы деятельности
 | date = 2016-01-19
 | publisher = Официальный сайт Совета муфтиев России 
 | accessdate = 2018-03-21
}}</ref><ref name=regnum>{{cite web
 | url = https://regnum.ru/news/1444327.html
 | title = Эксперт: Снос московской Соборной мечети - крупнейший политический провал Собянина
 | date = 2011-09-11
 | publisher = REGNUM 
 | accessdate = 2018-03-21
}}</ref>.
1913 йылда мәхәллә мәсет биләмәһендә йәшәргә йорт төҙөү өсөн рәхсәт ала. Был йортта йәшәү өсөн фатирҙан тыш дини мәҙрәсә асыла. Был мәҙрәсә революциянан һуң, 1917 йылдан донъяуи татар мәктәбенә әүерелә<ref name=dum /><ref name=muslim />.
[[Совет Социалистик Республикалар Союзы|Совет]] осоронда мәсет ябылмай. 1936 йылдан һуң был мәсет Үҙәк Рәсәй биләмәһендә берҙән-бер мәсет булып ҡала. Был ваҡытта Мәскәү беренсе йәмиғ мәсете ябыла.{{sfn|История становления|2005|c=401}}
<ref>{{cite web
 | url = https://www.muslim.ru/articles/294/14126/
 | title = Московская Cоборная мечеть: грозовые годы
 | date = 2015-11-07
 | publisher = Официальный сайт Совета муфтиев России 
 | accessdate = 2018-03-21
}}</ref>. Ошо уҡ йылда ул йәмиғ мәсете исемен ала.<ref>{{книга
| автор = Авайылдаев Э.
| заглавие = Ислам. Культура, история, вера
| ссылка = https://books.google.bg/books?id=MOY8DgAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false
| место = Москва
| издательство = Litres
| год = 2017
}}</ref>.
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда мәскәү мосолмандары тарафынан [[Совет Армияһы|Ҡыҙыл Армияның]] танк колоннаһы өсөн аҡса йыйыла. Бының өсөн 1944 йылда мәсет имамы Хәлил Насретдин исеменә СССР Оборона Халыҡ комиссары [[Сталин Иосиф Виссарионович|Сталиндан]] Рәхмәт хаты килә.
<ref name=dum /><ref name=icentre />.
1950—1970 йылдарҙа мәсеттә Африка һәм Азия дәүләттәре етәкселәре, милли — азатлыҡ хәрәкәте лидерҙары һәм парламент делегаттары килә.
<ref name=icentre /><ref>{{cite web
 | url = https://muslim.ru/articles/282/13777/
 | title =  Мечеть особого значения. Как геостратегическое и внутриполитическое сплелось воедино
 | date = 2015-08-21
 | publisher = Официальный сайт Совета муфтиев России 
 | accessdate = 2018-03-21
}}</ref><ref name=idmedina>{{cite web
 | url = http://www.idmedina.ru/medina/?6540
 | title =  Минбар Ислама № 239 Спецвыпуск / Сентябрь 2015 История Московской Соборной мечети
 | date = 2015-09-25
 | publisher = Медина 
 | accessdate = 2018-03-21
}}</ref>.

1980 йылда Мәскәү ҡалаһында үткәрелгән Йәйге олимпиадалар алдынан мәсеткә ҡурҡыныс янай. Төҙөләсәк Олимпия спорт комплексы янында булғанға, уны емерергә ҡарар сығарыла. Мәсетте мәскәү дин әһелдәре һәм ғәрәп илселектәре вәкилдәре ҡотҡарып ҡала.
<ref name=idmedina /><ref name=irf>{{cite web
 | url = http://islamrf.ru/news/culture/history/37170/
 | title =  История Московской Соборной мечети и мусульманской общины города
 | date = 2015-07-23
 | publisher = Медина
 | accessdate = 2018-03-21
}}</ref>.
1994 йылда мөфтөй Рауил Ғәйнетдин башланғысы менән мәсет биләмәһендә Мәскәү юғары ислам дини колледжы асыла, ә 1995 йылда Мәскәү ислам университеты барлыҡҡа килә.<ref name=idmedina /><ref name=irf />.

=== Глобаль үҙгәртеп ҡороуҙар ===
[[Файл:Moscow Cathedral Mosque 2009.jpg|мини|270px|Мәсеттең яңы бинаһын төҙөү барышы, 2009 йыл]]
2005 йылда [[Рәсәй Федерацияһы мосолмандары диниә назараты|РФ мосолмандары диниә назараты]] мәсеттә ҙур масштабтағы төҙөкләндереү башарға ниәт ҡылына. Ошо йылдың 7 сентәбрендә Рауил Ғәйнетдин: ''1904 йылғы мәсет бинаһы һүтелмәйәсәк, ә реконструкция ғына үткәреләсәк,'' — тип белдерә.<ref name=iz>{{cite web
 | url = https://iz.ru/news/500297
 | title = Реконструкция Соборной мечети дошла до полного сноса
 | date = 2011-09-12
 | publisher =  Известия
 | accessdate = 2018-03-21
}}</ref>.Әммә был ваҡытта яңы Йәмиғ мәсете комплексына тәүге нигеҙ ташын һалыу булғандыр моғайын<ref>{{cite web
 | url = http://www.blagovest-info.ru/index.php?ss=2&s=3&id=1684
 | title = Строительство нового комплекса московской Соборной мечети начнется уже в сентябре
 | date = 2005-09-09
 | publisher =  Благовест-Инфо
 | accessdate = 2018-03-21
}}</ref>. Реконструкция планы Мәскәү ҡалаһы хөкүмәте тарафынан хуаланыу таба<ref name=dumrf>{{cite web
 | url = http://www.dumrf.ru/common/event/8129
 | title = Новая жизнь Соборной мечети
 | date = 2014-03-11
 | publisher = Духовное управление мусульман Российской Федерации 
 | accessdate = 2018-03-21
}}</ref>.
Проект авторы булып архитектор Ильяс Тажиев тора.{{sfn|Гильманов|2010|с=116}}{{sfn|Червонная|2008|с=219}}. Мәсеттең баш рәссамы вазифаһын Рәсәй художество академияһы корреспондент ағзаһы Фиринат Халиков үҙ өҫтөнә ала.
 
<ref>{{cite web
 | url = https://mir24.tv/news/13304039/unikalnaya-i-nepovtorimaya-moskovskaya-sobornaya-mechet
 | title = Уникальная и неповторимая Московская соборная мечеть
 | date = 2015-09-27
 | publisher = МИР24 
 | accessdate = 2018-03-21
}}</ref><ref>{{cite web
 | url = http://www.evening-kazan.ru/articles/firinat-halikov-glavnyy-hudozhnik-moskovskoy-sobornoy-mecheti-mozhno-schitat-ya-besplatno-vse-sdelal.html
 | title = Фиринат Халиков, главный художник московской Соборной мечети: «Можно считать, я бесплатно все сделал»
 | date = 2015-08-21
 | publisher = Вечерняя Казань 
 | accessdate = 2018-03-21
}}</ref>. Проектлауҙы һәм төҙөлөш эштәрен финанслау РФ Мосолмандары диниә назаратына йөкмәтәләр{{sfn|Червонная|2008|с=220}};реконструкциялауҙың спонсорҙары булып эшҡыуар [[Керимов, Сөләймән Абусаид улы|Сөләймән Керимов]], [[Төркиә]] хөкүмәте һәм [[Ҡаҙағстан]] дәүләте тора<ref name=business>{{cite web
 | url = https://www.business-gazeta.ru/article/141087
 | title = Как Соборная мечеть в Москве скрестила Спасскую башню с башней Сююмбике
 | date = 2015-09-16
 | publisher =  Бизнес Online
 | accessdate = 2018-03-21
}}</ref>.
2008 йылдың 30 июнендә Мәскәү комнаследиеһының Тарихи-мәҙәни экспорт советы президиумы уны Рәсәй мираҫ мәҙәни объекты тип иҫәпләргә ҡарар сығара. Әммә 2009 йылда был ҡарар юҡҡа сығарыла. Ә мәсетте һүтергә планлаштыралар<ref name=iz /><ref>{{cite web
 | url = http://www.rus-obr.ru/days/4781
 | title = Московскую Соборную мечеть уличили в нетрадиционной ориентации
 | date = 2009-11-23
 | publisher =  Русский Обозреватель
 | accessdate = 2018-03-21
}}</ref>.
Ҡарарҙың юҡҡа сығарылыуының сәбәбе мәсеттең төҙөлөш йүнәлеше буйынса була. Ул Мәккә ҡалаһына табан ҡарап тормаған. Бөтә мәсеттәрҙең дә михраб яғы менән Мәккә ҡалаһына ҡарап тороуы мотлаҡ һанала. Рәсәй Федерацияһының үҙәкләштерелгән мосолман ойошмалары мәсетте һүтеүгә риза булмай. Улар Асыҡ хат менән Мәскәү ҡалаһы меры Сергей Собянинға мөрәжәғәт итәләр. Хатҡа Рәсәй Үҙәк диниә назараты мөфтөйө Тәлғәт Тажетдин, Рәсәй Үҙәк диниә назаратының беренсе урынбаҫары, Мәскәү ҡалаһы һәм Рәсәйҙең үҙәк төбәктәре мөфтөйө Албир Ҡрғанов, Рәсәй ислам ойошмалары берлеге үҙәге рәйесе Шәфҡәт Әүәсов, Рәсәй ислам ассоциялары Килешеүе лидерҙары ҡул ҡуя.<ref name=regnum /><ref>{{cite web
 | url = https://ria.ru/moscow/20110905/430748485.html
 | title = Исламские деятели РФ просят не допустить сноса Соборной мечети Москвы
 | date = 2011-09-05
 | publisher = Россия сегодня 
 | accessdate = 2018-03-21
}}</ref><ref name=vesti>{{cite web
 | url = https://www.vesti.ru/doc.html?id=567251
 | title = В Москве снесли Соборную мечеть
 | date = 2011-09-11
 | publisher =  Вести
 | accessdate = 2018-03-21
}}</ref><ref name=gazeta>{{cite web
 | url = https://www.gazeta.ru/social/2011/09/20/3775297.shtml
 | title = Мечеть без ордера на снос
 | date = 2011-09-20
 | publisher = Газета.Ру 
 | accessdate = 2018-03-21
}}</ref>. Среди несогласных со сносом здания был также Ильяс Тажиев<ref name=business /><ref>{{cite web
 | url = https://www.vesti.ru/doc.html?id=404354
 | title = Вокруг проекта Соборной мечети опять вспыхнули споры
 | date = 2010-11-03
 | publisher = Вести
 | accessdate = 2018-03-21
}}</ref>.
2010 йылдың апрелендә Мәскәү йәмиғ мәсетен төҙөү һәм реконструкциялау буйынса проект авторҙары Ильяс Тажыев һәм Алексей Колонтеев адвокат ярҙамы һорап мөрәжәғәт итә. Улар заказсы менән инвестор һәм ошо объекттың хужаһы РФ Үҙәк диниә назараты араһында килешеүҙең боҙолоуын ғәйепләй.<ref name=regnum /><ref>{{cite web
 | url = https://www.novayagazeta.ru/articles/2011/11/13/46761-171-zolotaya-187-mechet
 | title = «Золотая» мечеть
 | date = 2011-11-13
 | publisher =  Новая газета
 | accessdate = 2018-03-21
}}</ref>.
2011 йылдың 11 сентябрендә мәсеттең иҫке бинаһы һүтеләо<ref name=iz /><ref name=vesti />.Рәсәй мөфтфөҙәр шураһы мәсет бинаһының тиҙ рәүештә һүтелеүенең сәбәбе итеп бер яҡ стенаһының емерелеүен күрһәтә<ref name=dumrf /><ref>{{cite web
 | url = https://www.kommersant.ru/doc-y/1771919
 | title = Соборная мечеть сама себя снесла
 | date = 2011-09-13
 | publisher = Коммерсантъ
 | accessdate = 2018-03-21
}}</ref>.

Яңы төҙөлгән мәсет 2015 йылдың 23 сентябрендә асыла. Асылыу тантанаһнда Рәсәй Федерацияһы президенты
[[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]], Төркиә президенты [[Рәжәп Тайип Эрдоған|Рәжәп Эрдоған]], [[Палестина]] дәүләте башлығы [[Махмуд Аббас]],
шулай уҡ төрлө илдәрҙән делегаттар: [[Әзербайжан]]дан, [[Иордания]]нан, [[Иран]]дан, Ҡаҙағстандан, [[Катар]]ҙан, [[Кувейт]]тан, [[Ҡырғыҙстан]]дан, [[Сәғүд Ғәрәбстаны]]нан, [[Тажикстан]]дан, [[Төрөкмәнстан]]дан, [[Үзбәкстан]]дан булалар. Шулай уҡ Рәсәй Федерацияһының мсолман төбәктәренең башлыҡтарынан [[Миңлеханов Рөстәм Нурғәли улы|Рөстәм Миңлеханов]], [[Ҡадиров Рамзан Әхмәт улы|Рамзан Ҡадиров]], [[Абдулатипов Рамазан Гаджимурад улы|Рамазан Абдулатипов]], Юнысбәк Евкуровтар ҡатнаша. Шулай уҡ башҡа дини берекмәләрҙән дә ҡунаҡтар саҡырыла.<ref>{{cite web
 | url = http://ria.ru/religion/20150923/1275262194.html
 | title = В Москве торжественно открывается крупнейшая мечеть в Европе
 | date = 2015-09-23
 | publisher = РИА Новости 
 | accessdate = 2018-03-21
}}</ref>. В память о торжественном событии на мечети установлена мемориальная доска<ref>{{cite web
 | url = http://islamdumspb.ru/blog/godovschina-sobornoj-mecheti-v-moskve--a-ved-proletela-epoha
 | title = Годовщина Соборной мечети в Москве
 | date = 2016-09-26
 | publisher = Духовное управление мусульман Санкт-Петербурга и Ленинградской Области (Санкт-Петербургский Мухтасибат)
 | accessdate = 2018-03-21
 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170824175217/http://islamdumspb.ru/blog/godovschina-sobornoj-mecheti-v-moskve--a-ved-proletela-epoha |date=2017-08-24 }}</ref>.

== Галерея ==
<gallery caption="Мәсетте асыу тантанаһы" mode="packed">
File:The opening of the Moscow Cathedral Mosque (2015-09-23) 07.jpg|мини|Владимир Путин мәсет асыу тантанаһында, 2015 йыл
File:The opening of the Moscow Cathedral Mosque (2015-09-23) 03.jpg|мини|Реконструкциянан һуң Мәскәү йәмиғ мәсетен асҡан ваҡыт. 
File:The opening of the Moscow Cathedral Mosque (2015-09-23) 12.jpg|мини|Мәсетте байҡау ваҡыты, 2015 год
File:The opening of the Moscow Cathedral Mosque (2015-09-23) 04.JPG|мини|Мәсетте асыу, 2015 йыл
</gallery>

== Имам-хатиптар ==
* Әлимов Бәҙретдин Әли улы (1904—1910) — [[Ҡуй һыуы]] ауылы муллалар нәҫеленән.
* Әлимов Сафа (Мөхәммәд-Сафа) Бәҙретдин улы (1911-22 хәтле)<ref>[[Мишәр донъяһы]], № 2 (июль 2007 г.)[http://www.nizgar.ru/modules.php?name=News&file=print&sid=1889 Суфия апа — Алимовлар нәселенең сакчысы]</ref>
* Абдулвадуд Фәттәхетдинов ([[1928 йыл]]ға тиклем)
* Исмәғил Мөштәри
* Әхмәтйән Мостафин,
* Ризаитдин Басиров,
* [[Рауил Ғәйнетдин]] ([[1988 йыл]]дан)

== Шулай уҡ ҡарарға мөмкин ==
* [[Рәсәйҙең эре мәсеттәре теҙмәһе]]
* [[Европаның эре мәсеттәре теҙмәһе]]
* [[ Рәсәй йәмиғ мәсеттәре ]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{примечания|3}}

<references/>

== Әҙәбиәт ==
{{Mosque-stub}}

[[Категория:Мәскәү мәсеттәре]]
Мәскәү йәмиғ мәсете — Мәскәүҙә иң ҙур һәм боронғо мәсеттәрҙең береһе. Мәскәү мосолмандары ойошмаһы символы булып тора һәм Рәсәйҙәге иң билдәле мәсеттәрҙең береһе. .
Мәсеттең тәүге бинаһы 1904 йылда төҙөлгән. 2011 йылда ул яңынан төҙөү өсөн емертелгән. Өр-яңы мәсетте асыу тантанаһы 2015 йылдың 23 сентябрендә була. Мәсет Мещан районының Выполозов тыҡырығында, Дуров урамы һәм Олимпия проспекты ҡаршыһында, «Олимпийский» спорт комплексына яҡын ғына урынлашҡан. Янында «Тыныслыҡ проспекты» метро станцияһы.
 .

1996 йылдан алып Мәскәү йәмиғ мәсете биләмәһендә, айырым бинала Рәсәй мөфтийҙәр шураһы һәм резиденцияһы урынлашҡан. Мөфтөй — Рауил Ғәйнетдин.

 Тарихы 

 Тәүге мәсет 
1902 йылдың декабрендә сауҙагәр Хәбибулла Аҡбулатов һәм мещан Сабирйән Бакиров Выползов тыҡырығындағы уларға ҡараған ерҙәрен Ырымбур мосолмандар назараты файҙаһына бирәләр.
.
1904 йылдың майында Ырымбур мосоламндар назараты тарафынан мосолмандар өсөн намаҙ йорто төҙөү тураһында үтенес яҙмаһы бирелә. Ошо уҡ йылдың июнендә
архитектор Николай Жуковтың проекты раҫлана. Төҙөлөш үҙе татар сауҙагәре Сәлих Ерзин тарафынан бағымсылыҡ ителә. Уның бихисап ярҙамы менән 1904 йылдың аҙағында инде әҙер ҙә була.1999 йылда меценат иҫтәлегенә мәсет фасадында уға арналған мемориаль таҡтаташ ҡуйыла
 .
1913 йылда мәхәллә мәсет биләмәһендә йәшәргә йорт төҙөү өсөн рәхсәт ала. Был йортта йәшәү өсөн фатирҙан тыш дини мәҙрәсә асыла. Был мәҙрәсә революциянан һуң, 1917 йылдан донъяуи татар мәктәбенә әүерелә.
Совет осоронда мәсет ябылмай. 1936 йылдан һуң был мәсет Үҙәк Рәсәй биләмәһендә берҙән-бер мәсет булып ҡала. Был ваҡытта Мәскәү беренсе йәмиғ мәсете ябыла.
. Ошо уҡ йылда ул йәмиғ мәсете исемен ала..
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда мәскәү мосолмандары тарафынан Ҡыҙыл Армияның танк колоннаһы өсөн аҡса йыйыла. Бының өсөн 1944 йылда мәсет имамы Хәлил Насретдин исеменә СССР Оборона Халыҡ комиссары Сталиндан Рәхмәт хаты килә.
.
1950—1970 йылдарҙа мәсеттә Африка һәм Азия дәүләттәре етәкселәре, милли — азатлыҡ хәрәкәте лидерҙары һәм парламент делегаттары килә.
.

1980 йылда Мәскәү ҡалаһында үткәрелгән Йәйге олимпиадалар алдынан мәсеткә ҡурҡыныс янай. Төҙөләсәк Олимпия спорт комплексы янында булғанға, уны емерергә ҡарар сығарыла. Мәсетте мәскәү дин әһелдәре һәм ғәрәп илселектәре вәкилдәре ҡотҡарып ҡала.
.
1994 йылда мөфтөй Рауил Ғәйнетдин башланғысы менән мәсет биләмәһендә Мәскәү юғары ислам дини колледжы асыла, ә 1995 йылда Мәскәү ислам университеты барлыҡҡа килә..

 Глобаль үҙгәртеп ҡороуҙар 
мини|270px|Мәсеттең яңы бинаһын төҙөү барышы, 2009 йыл
2005 йылда РФ мосолмандары диниә назараты мәсеттә ҙур масштабтағы төҙөкләндереү башарға ниәт ҡылына. Ошо йылдың 7 сентәбрендә Рауил Ғәйнетдин: 1904 йылғы мәсет бинаһы һүтелмәйәсәк, ә реконструкция ғына үткәреләсәк, — тип белдерә..Әммә был ваҡытта яңы Йәмиғ мәсете комплексына тәүге нигеҙ ташын һалыу булғандыр моғайын. Реконструкция планы Мәскәү ҡалаһы хөкүмәте тарафынан хуаланыу таба.
Проект авторы булып архитектор Ильяс Тажиев тора.. Мәсеттең баш рәссамы вазифаһын Рәсәй художество академияһы корреспондент ағзаһы Фиринат Халиков үҙ өҫтөнә ала.
 
. Проектлауҙы һәм төҙөлөш эштәрен финанслау РФ Мосолмандары диниә назаратына йөкмәтәләр;реконструкциялауҙың спонсорҙары булып эшҡыуар Сөләймән Керимов, Төркиә хөкүмәте һәм Ҡаҙағстан дәүләте тора.
2008 йылдың 30 июнендә Мәскәү комнаследиеһының Тарихи-мәҙәни экспорт советы президиумы уны Рәсәй мираҫ мәҙәни объекты тип иҫәпләргә ҡарар сығара. Әммә 2009 йылда был ҡарар юҡҡа сығарыла. Ә мәсетте һүтергә планлаштыралар.
Ҡарарҙың юҡҡа сығарылыуының сәбәбе мәсеттең төҙөлөш йүнәлеше буйынса була. Ул Мәккә ҡалаһына табан ҡарап тормаған. Бөтә мәсеттәрҙең дә михраб яғы менән Мәккә ҡалаһына ҡарап тороуы мотлаҡ һанала. Рәсәй Федерацияһының үҙәкләштерелгән мосолман ойошмалары мәсетте һүтеүгә риза булмай. Улар Асыҡ хат менән Мәскәү ҡалаһы меры Сергей Собянинға мөрәжәғәт итәләр. Хатҡа Рәсәй Үҙәк диниә назараты мөфтөйө Тәлғәт Тажетдин, Рәсәй Үҙәк диниә назаратының беренсе урынбаҫары, Мәскәү ҡалаһы һәм Рәсәйҙең үҙәк төбәктәре мөфтөйө Албир Ҡрғанов, Рәсәй ислам ойошмалары берлеге үҙәге рәйесе Шәфҡәт Әүәсов, Рәсәй ислам ассоциялары Килешеүе лидерҙары ҡул ҡуя.. Среди несогласных со сносом здания был также Ильяс Тажиев.
2010 йылдың апрелендә Мәскәү йәмиғ мәсетен төҙөү һәм реконструкциялау буйынса проект авторҙары Ильяс Тажыев һәм Алексей Колонтеев адвокат ярҙамы һорап мөрәжәғәт итә. Улар заказсы менән инвестор һәм ошо объекттың хужаһы РФ Үҙәк диниә назараты араһында килешеүҙең боҙолоуын ғәйепләй..
2011 йылдың 11 сентябрендә мәсеттең иҫке бинаһы һүтеләо.Рәсәй мөфтфөҙәр шураһы мәсет бинаһының тиҙ рәүештә һүтелеүенең сәбәбе итеп бер яҡ стенаһының емерелеүен күрһәтә.

Яңы төҙөлгән мәсет 2015 йылдың 23 сентябрендә асыла. Асылыу тантанаһнда Рәсәй Федерацияһы президенты
Владимир Путин, Төркиә президенты Рәжәп Эрдоған, Палестина дәүләте башлығы Махмуд Аббас,
шулай уҡ төрлө илдәрҙән делегаттар: Әзербайжандан, Иорданиянан, Ирандан, Ҡаҙағстандан, Катарҙан, Кувейттан, Ҡырғыҙстандан, Сәғүд Ғәрәбстанынан, Тажикстандан, Төрөкмәнстандан, Үзбәкстандан булалар. Шулай уҡ Рәсәй Федерацияһының мсолман төбәктәренең башлыҡтарынан Рөстәм Миңлеханов, Рамзан Ҡадиров, Рамазан Абдулатипов, Юнысбәк Евкуровтар ҡатнаша. Шулай уҡ башҡа дини берекмәләрҙән дә ҡунаҡтар саҡырыла.. В память о торжественном событии на мечети установлена мемориальная доска .

 Галерея 

 Имам-хатиптар 
 Әлимов Бәҙретдин Әли улы (1904—1910) — Ҡуй һыуы ауылы муллалар нәҫеленән.
 Әлимов Сафа (Мөхәммәд-Сафа) Бәҙретдин улы (1911-22 хәтле)Мишәр донъяһы, № 2 (июль 2007 г.)Суфия апа — Алимовлар нәселенең сакчысы
 Абдулвадуд Фәттәхетдинов (1928 йылға тиклем)
 Исмәғил Мөштәри
 Әхмәтйән Мостафин,
 Ризаитдин Басиров,
 Рауил Ғәйнетдин (1988 йылдан)

 Шулай уҡ ҡарарға мөмкин 
 Рәсәйҙең эре мәсеттәре теҙмәһе
 Европаның эре мәсеттәре теҙмәһе
  Рәсәй йәмиғ мәсеттәре 

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 

Категория:Мәскәү мәсеттәре