Күсәрбай
{{Айыҡ ауыл}}
{{ТП-Рәсәй|Күсәрбай
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Күсәрбай
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 53 | lat_min = 40 | lat_sec = 50
  |lon_deg = 55 | lon_min = 40 | lon_sec = 20
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Стәрлетамаҡ районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 341
  |иҫәп алыу йылы       = 2009
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453162
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           = 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80249880003
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Күсәрбай''' ({{lang-ru|Кучербаево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Стәрлетамаҡ районы]]ндағы ауыл. [[2009]] йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 341 кеше<ref name='белешмә китабы'>[http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Башҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}</ref>.
Почта индексы — 453162, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80249880003.

== Тарихы ==
Күсәрбай ауылы [[Юрматы|Тәлтем-Юрматы]] улусының Аҡсулпан түбәһенә ҡарай. Ауылға нигеҙ һалғандарҙың береһенең вариҫы Юлай Аҡсулпанов һөйләүенсә, [[XVIII быуат]]та был ауыл Аҡсулпан тип аталған була. Аҡсулпандың ейәне [[Аҡсулпанов Күсәрбай Өмөтбай улы|Күсәрбай Өмөтбай улы]] батша армияһында капитан дәрәжәһендә хеҙмәт итә. [[1793 йыл]]да башҡорттарҙан беренсе булып [[Башҡорт дворянлығы|дворянлыҡ титулы]]на лайыҡ була<ref name="Күсәрбай">{{китап |автор=Коллектив авторов |заглавие=История башкирских родов. Юрматы. |ответственный=Хамидуллин С. И. |ссылка=http://ihtika.ru/index.php/book/istoriya-bashkirskih-rodov-yurmaty-tom-30-ch-1--ufa-2018/page/182 |место=Уфа |издательство=Китап |год=2018 |том=30, часть 1 |страниц=840 |страницы=180 |тираж = 2 000 |isbn= 978-5-295-06968-0|ref= }}</ref>.

Билдәле булыуынса, [[1798 йыл]]да башҡорт еренә кантон идаралығы индерелә, һәм Күсәрбай Аҡсулпанов [[VII башҡорт кантоны]]ның башлығы итеп ҡуйыла. Ауыл уның исеме менән атала башлай. Күсәрбайҙың беренсе ҡатыны Айытбикә Юлдашеванан (1760 йылғы) Аралбай, икенсе ҡатыны Ҡотлобикә Хәләтованан (1769) Тайып тыуа. 1801 йылда Күсәрбай 2 350 дисәтинә ер һатып ала, ләкин 43 йылдан һуң уның улдары һәм ейәндәре был ерҙәрҙе крәҫтиәндәргә һата. Ҡарайған, Ишәй һәм Күсәрбай ауылдары [[Аҡсулпан түбәһе]]н хасил итә һәм Яланғас-Тәлтем түбәһе тип атала<ref name="Күсәрбай" />.

[[Аҡсулпанов Аралбай Күсәрбай улы|Күсәрбайҙың улы Аралбайҙың]] [[1812 йылғы Ватан һуғышы]]нда ҡатнаша һәм, Колбин ҡалаһы янында барған һуғышта батырлыҡ күрһәтеп, IV дәрәжә [[Изге Анна ордены]] менән бүләкләнә. V рәүиз материалдарында Аҡсулпан (Күсәрбай) ауылындағы 21 ихатала 124 кеше йәшәүе теркәлә. Ә X Бөтә Рәсәй халыҡ иҫбен алыу мәлендә ауылдағы 36 ихатала 224 кеше йәшәгән була. Өҫтәүенә 82 керҙәш-ерһеҙ башҡорттар булыуы ла теркәлә<ref name="Күсәрбай" />.

[[1920 йыл]]ғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәлендә ауыл Аккүҙ тип теркәлә, һәм 105 ихатала 510 кеше йәшәгән була. [[1786 йыл]]да Өфө наместниклығы картаһында ла ауыл шул атама менән инеп ҡалған була<ref name="Күсәрбай" />.

== Халыҡ һаны ==

{| class='standard' style='text-align: center;'
| colspan=6 | '''Дөйөм халыҡ һаны'''<ref name='белешмә китабы' />
|--- class='bright'
| colspan=2 | Халыҡ һаны || colspan=2 | 2002—2009 халыҡ үҙгәреше
|--- class='shadow'
| 2002 || 2009 || кеше || % 
|---
| 278 || 341 || +63 || +22,66 
|}
== Географик урыны ==

* Район үҙәгенә тиклем ([[Стәрлетамаҡ (ҡала)|Стәрлетамаҡ]]): 19 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Рязановка (Башҡортостан)|Рязановка]]): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Стәрлетамаҡ (ҡала)|Стәрлетамаҡ]]): 19 км
== Билдәле шәхестәре ==
* [[Аҡсулпанов Аралбай Күсәрбай улы]] (1783—1835) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында 2-се Башҡорт атлы полкының ғәскәр старшинаһы, подпоручик (1812).
* [[Аҡсулпанов Күсәрбай Өмөтбай улы]] (1760—?) — хәрби эшмәкәр. 1788–1790 йылдарҙағы рус-швед һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорттар араһынан тәүгеләрҙән булып нәҫелдән күсеп килгән дворянлыҡ титулына лайыҡ була.
* [[Аҡсулпанов Шаһихәйҙәр Шаһингәрәй улы]] (1868—?) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтендә ҡатнашҡан офицерҙарҙың береһе, башҡорт дворяндары Аҡсулпановтар нәҫеленән, батша армияһының подполковнигы.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}{{V|6|09|2019}} 
* {{ИСДБ|страницы =61 }} {{ref-ru}}{{V|18|03|2022}}
* {{китап |автор=Коллектив авторов |заглавие=История башкирских родов. Юрматы. |ответственный=Хамидуллин С. И. |ссылка=http://ihtika.ru/index.php/book/istoriya-bashkirskih-rodov-yurmaty-tom-30-ch-1--ufa-2018/page/180 |место=Уфа |издательство=Китап |год=2018 |том=30, часть 1 |страниц=840 |страницы=180 |тираж = 2 000 |isbn= 978-5-295-06968-0|ref= }}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/560-ajyusy-st-rletama-r-nynda-y-auyl}}{{V|6|09|2019}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Стәрлетамаҡ районы ауылдары}}


{{Стәрлетамаҡ районы ауылдары}}

{{Стәрлетамаҡ районы ауылдары}}

[[Категория:Стәрлетамаҡ районы ауылдары]]
Күсәрбай () — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 341 кешеБашҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы .
Почта индексы — 453162, ОКАТО коды — 80249880003.

 Тарихы 
Күсәрбай ауылы Тәлтем-Юрматы улусының Аҡсулпан түбәһенә ҡарай. Ауылға нигеҙ һалғандарҙың береһенең вариҫы Юлай Аҡсулпанов һөйләүенсә, XVIII быуатта был ауыл Аҡсулпан тип аталған була. Аҡсулпандың ейәне Күсәрбай Өмөтбай улы батша армияһында капитан дәрәжәһендә хеҙмәт итә. 1793 йылда башҡорттарҙан беренсе булып дворянлыҡ титулына лайыҡ була.

Билдәле булыуынса, 1798 йылда башҡорт еренә кантон идаралығы индерелә, һәм Күсәрбай Аҡсулпанов VII башҡорт кантонының башлығы итеп ҡуйыла. Ауыл уның исеме менән атала башлай. Күсәрбайҙың беренсе ҡатыны Айытбикә Юлдашеванан (1760 йылғы) Аралбай, икенсе ҡатыны Ҡотлобикә Хәләтованан (1769) Тайып тыуа. 1801 йылда Күсәрбай 2 350 дисәтинә ер һатып ала, ләкин 43 йылдан һуң уның улдары һәм ейәндәре был ерҙәрҙе крәҫтиәндәргә һата. Ҡарайған, Ишәй һәм Күсәрбай ауылдары Аҡсулпан түбәһен хасил итә һәм Яланғас-Тәлтем түбәһе тип атала.

Күсәрбайҙың улы Аралбайҙың 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнаша һәм, Колбин ҡалаһы янында барған һуғышта батырлыҡ күрһәтеп, IV дәрәжә Изге Анна ордены менән бүләкләнә. V рәүиз материалдарында Аҡсулпан (Күсәрбай) ауылындағы 21 ихатала 124 кеше йәшәүе теркәлә. Ә X Бөтә Рәсәй халыҡ иҫбен алыу мәлендә ауылдағы 36 ихатала 224 кеше йәшәгән була. Өҫтәүенә 82 керҙәш-ерһеҙ башҡорттар булыуы ла теркәлә.

1920 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәлендә ауыл Аккүҙ тип теркәлә, һәм 105 ихатала 510 кеше йәшәгән була. 1786 йылда Өфө наместниклығы картаһында ла ауыл шул атама менән инеп ҡалған була.

 Халыҡ һаны 

 Дөйөм халыҡ һаны Халыҡ һаны  2002—2009 халыҡ үҙгәреше 2002  2009  кеше  %  278  341  +63  +22,66 
 Географик урыны 

 Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 19 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Рязановка): 7 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 19 км
 Билдәле шәхестәре 
 Аҡсулпанов Аралбай Күсәрбай улы (1783—1835) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында 2-се Башҡорт атлы полкының ғәскәр старшинаһы, подпоручик (1812).
 Аҡсулпанов Күсәрбай Өмөтбай улы (1760—?) — хәрби эшмәкәр. 1788–1790 йылдарҙағы рус-швед һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорттар араһынан тәүгеләрҙән булып нәҫелдән күсеп килгән дворянлыҡ титулына лайыҡ була.
 Аҡсулпанов Шаһихәйҙәр Шаһингәрәй улы (1868—?) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтендә ҡатнашҡан офицерҙарҙың береһе, башҡорт дворяндары Аҡсулпановтар нәҫеленән, батша армияһының подполковнигы.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
  
 

 Һылтанмалар 
 

Категория:Стәрлетамаҡ районы ауылдары