Яңы Ҡалмаш
{{НП-Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Яңы Ҡалмаш
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Новокалмашево}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 55 |lat_min = 7 |lat_sec = 25
 | lon_deg                  = 55 |lon_min = 3 |lon_sec = 10
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = 
 | район                    = Саҡмағош районы{{!}}Саҡмағош
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = Ауыл советы
 | поселение                = Бәшир ауыл Советы (Саҡмағош районы){{!}}Бәшир
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Новокалмашево | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Новокалмашево | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = татарҙар, башҡорттар
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 452207
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80256810004
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
'''Яңы Ҡалмаш''' ({{lang-ru|Новокалмашево}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Саҡмағош районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 143 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
[[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80256810004.
 
== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||143||67||76||46,9||53,1
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса — күпселек [[татарҙар]] (56 %) һәм [[башҡорттар]] (42 %) йәшәй.<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>.
== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Саҡмағош]]): 25 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Иҫке Бәшир]]): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Өфө]]): 85 км

== Ауыл тарихы ==
Яңы Ҡалмаш ауылында [[1795 йыл]]да 63 башҡорт (13 йорт) һәм 45 яһаҡлы татар (6 йорт) йәшәгән. Һуңғыларының керҙәшлек ваҡыты билдәһеҙ. 1816 йылда 60 башҡорт, 30 типтәр, 70 яһаҡлы (дәүләт) крәҫтиән була. Күренеүенсә, яһаҡлы татарҙар типтәр ҡатламына ингән. 1800 йылда үҙҙәренең ҡатламын дәүләт крәҫтиәндәре ҡатламына алмаштырған хеҙмәтле (служидые) татарҙар ҡабул ителә. [[1834 йыл]]да 91 башҡорт, 52 типтәр, 120 дәүләт крәҫтиәне иҫәпкә алына. [[1859 йыл]]да 199 кеше теркәлә. 21 йылдан һуң 50 йортта 245 кеше йәшәй. Ауылда мәсет, уның эргәһендә мәктәп, 3 тирмән булған. [[1920 йыл]]да Өфө кантонының Топорнин улусы составында була, ундағы 160 йортта 815 башҡорт иҫәпкә алына.  [[1834 йыл]]да башҡорттар Ҡалмаш халҡының 34,6 процентын тәшкил иткән. [[1920 йыл]]да ла улар шул сама булырға тейеш.

[[1843 йыл]]да 91 башҡорт 312 бот ужым һәм 680 бот яҙғы иген сәскән, 24 бот картуф ултыртҡан. Тирмән тотҡандар. Ауылда 150 умарта булған. Мәсет булған.<ref name="асф">{{Китап:История сёл и деревень Башкортостана}} стр.391</ref>

Башҡорт энциклопедияһы мәғлүмәте буйынса, 2002 йылда ауылда фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар.<ref>{{БЭ|95063}}</ref>

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Ғәлиев Мансаф Нурый улы]] (1925), [[СССР]]-ҙың хәрби эшмәкәре, генерал-майор (1977). [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. I дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]], [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]], III дәрәжә  «Ҡораллы Көстәрҙә Ватанға хеҙмәт иткән өсөн» ордендары кавалеры<ref>[https://www.bashinform.ru/news/799112-on-posvyatil-svoyu-zhizn-sluzheniyu-otechestvu-k-90-letiyu-generala-mansafa-galieva/ Он посвятил свою жизнь служению Отечеству (К 90-летию генерала Мансафа Галиева). ИА «Башинформ», 22 декабря 2015 года]{{V|20|12|2020}}</ref>. 
* [[Ҡарамышева Нурия Миңлеғәли ҡыҙы]] (3.12.1948), [[фән|ғалим]]-социолог. [[Социология]] фәндәре докторы (1988), профессор. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2009).
* [[Моратов Зиннәт Һибәт улы]] (9.01.1906—31.05.1988), [[СССР]]-ҙың [[КПСС|партия]] эшмәкәре. 1943—1944 йылдарҙа ВКП (б)-ның Татарстан өлкә комитетының өсөнсө һәм икенсе секретары, 1944—1957 йылдарҙа — беренсе секретары; бер үк ваҡытта 1944—1950 йылдарҙа ВКП (б)-ның Ҡазан ҡала комитеты секретары. Өс [[Ленин ордены|Ленин]] (1945, 1950, 1955), [[Октябрь Революцияһы ордены|Октябрь Революцияһы]] (1975), [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены|Халыҡтар Дуҫлығы]] (1985) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1966) ордендары кавалеры.<ref>[http://www.tassr90.ru/leaders/muratov/ Муратов Зиннат Ибятович Сайт 90-летие ТАССР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110302111248/http://www.tassr90.ru/leaders/muratov/ |date=2011-03-02 }}{{ref-ru}}{{V|10|02|2019}}</ref>.
* [[Моратов Йәүҙәт Әхнәф улы]] (8.01.1951—13.02.2021), [[музыка]]нт-баянсы. 1970 йылдан (өҙөклөктәр менән) хәҙерге [[Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле]]ның баянсы-концертмейстеры, шул иҫәптән 1994—1995 йылдарҙа музыкаль етәксеһе. [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (1995)<ref>[http://bash.bashenc.ru/index.php/component/content/article/8-statya/10652-moratov-j-t-khn-f-uly Башҡортостан энциклопедияһы — Моратов Йәүҙәт Әхнәф улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109150453/http://bash.bashenc.ru/index.php/component/content/article/8-statya/10652-moratov-j-t-khn-f-uly |date=2021-01-09 }}{{V|7|01|2021}}</ref>. 
* [[Иғтисам Әмирханов]] (1786—?), [[Рәсәй империяһы]]ның хәрби эшмәкәре. [[1812 йылғы Ватан һуғышы]]нда һәм [[Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтары]]нда ҡатнашыусы.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} 
* [https://pomnirod.ru/materialy-k-statyam/administrativno-territorialnoe-delenie-rossijskoj-imperii/gubernii-rossii/ufimskaya-guberniya/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8-%D0%BE%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B8-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8C%D0%B8-%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B837/%D0%B0.-3.-%D0%B0%D1%81%D1%84%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D0%BE%D0%B2.-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%81%D1%91%D0%BB-%D0%B8-%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%B1%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%B8-%D1%81%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D1%85-%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B9.html А. 3. АСФАНДИЯРОВ. ИСТОРИЯ СЕЛ И ДЕРЕВЕНЬ БАШКОРТОСТАНА И СОПРЕДЕЛЬНЫХ ТЕРРИТОРИЙ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191020203348/https://pomnirod.ru/materialy-k-statyam/administrativno-territorialnoe-delenie-rossijskoj-imperii/gubernii-rossii/ufimskaya-guberniya/%25D0%25BA%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25B3%25D0%25B8-%25D0%25BE%25D1%2587%25D0%25B5%25D1%2580%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D1%2582%25D1%258C%25D0%25B8-%25D0%25BF%25D1%2583%25D0%25B1%25D0%25BB%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B0%25D1%2586%25D0%25B8%25D0%25B837/%25D0%25B0.-3.-%25D0%25B0%25D1%2581%25D1%2584%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B4%25D0%25B8%25D1%258F%25D1%2580%25D0%25BE%25D0%25B2.-%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D1%258F-%25D1%2581%25D1%2591%25D0%25BB-%25D0%25B8-%25D0%25B4%25D0%25B5%25D1%2580%25D0%25B5%25D0%25B2%25D0%25B5%25D0%25BD%25D1%258C-%25D0%25B1%25D0%25B0%25D1%2588%25D0%25BA%25D0%25BE%25D1%2580%25D1%2582%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B0-%25D0%25B8-%25D1%2581%25D0%25BE%25D0%25BF%25D1%2580%25D0%25B5%25D0%25B4%25D0%25B5%25D0%25BB%25D1%258C%25D0%25BD%25D1%258B%25D1%2585-%25D1%2582%25D0%25B5%25D1%2580%25D1%2580%25D0%25B8%25D1%2582%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D0%25B9.html |date=2019-10-20 }}{{V|20|12|2020}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/15943-ya-y-almash-sa-ma-osh-r-nynda-y-auyl}} {V|10|02|2019}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Саҡмағош районы ауылдары}}

[[Категория:Саҡмағош районы ауылдары]]
Яңы Ҡалмаш () — Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 143 кеше булған.
ОКАТО коды — 80256810004.
 
 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь143677646,953,1

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек татарҙар (56 %) һәм башҡорттар (42 %) йәшәй.Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта .
 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Саҡмағош): 25 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Иҫке Бәшир): 4 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 85 км

 Ауыл тарихы 
Яңы Ҡалмаш ауылында 1795 йылда 63 башҡорт (13 йорт) һәм 45 яһаҡлы татар (6 йорт) йәшәгән. Һуңғыларының керҙәшлек ваҡыты билдәһеҙ. 1816 йылда 60 башҡорт, 30 типтәр, 70 яһаҡлы (дәүләт) крәҫтиән була. Күренеүенсә, яһаҡлы татарҙар типтәр ҡатламына ингән. 1800 йылда үҙҙәренең ҡатламын дәүләт крәҫтиәндәре ҡатламына алмаштырған хеҙмәтле (служидые) татарҙар ҡабул ителә. 1834 йылда 91 башҡорт, 52 типтәр, 120 дәүләт крәҫтиәне иҫәпкә алына. 1859 йылда 199 кеше теркәлә. 21 йылдан һуң 50 йортта 245 кеше йәшәй. Ауылда мәсет, уның эргәһендә мәктәп, 3 тирмән булған. 1920 йылда Өфө кантонының Топорнин улусы составында була, ундағы 160 йортта 815 башҡорт иҫәпкә алына.  1834 йылда башҡорттар Ҡалмаш халҡының 34,6 процентын тәшкил иткән. 1920 йылда ла улар шул сама булырға тейеш.

1843 йылда 91 башҡорт 312 бот ужым һәм 680 бот яҙғы иген сәскән, 24 бот картуф ултыртҡан. Тирмән тотҡандар. Ауылда 150 умарта булған. Мәсет булған. стр.391

Башҡорт энциклопедияһы мәғлүмәте буйынса, 2002 йылда ауылда фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар.

 Билдәле шәхестәре 
 Ғәлиев Мансаф Нурый улы (1925), СССР-ҙың хәрби эшмәкәре, генерал-майор (1977). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. I дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ, III дәрәжә  «Ҡораллы Көстәрҙә Ватанға хеҙмәт иткән өсөн» ордендары кавалерыОн посвятил свою жизнь служению Отечеству (К 90-летию генерала Мансафа Галиева). ИА «Башинформ», 22 декабря 2015 года. 
 Ҡарамышева Нурия Миңлеғәли ҡыҙы (3.12.1948), ғалим-социолог. Социология фәндәре докторы (1988), профессор. Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2009).
 Моратов Зиннәт Һибәт улы (9.01.1906—31.05.1988), СССР-ҙың партия эшмәкәре. 1943—1944 йылдарҙа ВКП (б)-ның Татарстан өлкә комитетының өсөнсө һәм икенсе секретары, 1944—1957 йылдарҙа — беренсе секретары; бер үк ваҡытта 1944—1950 йылдарҙа ВКП (б)-ның Ҡазан ҡала комитеты секретары. Өс Ленин (1945, 1950, 1955), Октябрь Революцияһы (1975), Халыҡтар Дуҫлығы (1985) һәм «Почёт Билдәһе» (1966) ордендары кавалеры.Муратов Зиннат Ибятович Сайт 90-летие ТАССР .
 Моратов Йәүҙәт Әхнәф улы (8.01.1951—13.02.2021), музыкант-баянсы. 1970 йылдан (өҙөклөктәр менән) хәҙерге Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбленың баянсы-концертмейстеры, шул иҫәптән 1994—1995 йылдарҙа музыкаль етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1995)Башҡортостан энциклопедияһы — Моратов Йәүҙәт Әхнәф улы . 
 Иғтисам Әмирханов (1786—?), Рәсәй империяһының хәрби эшмәкәре. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
 А. 3. АСФАНДИЯРОВ. ИСТОРИЯ СЕЛ И ДЕРЕВЕНЬ БАШКОРТОСТАНА И СОПРЕДЕЛЬНЫХ ТЕРРИТОРИЙ 

 Һылтанмалар 
  {V|10|02|2019}}

Категория:Саҡмағош районы ауылдары