Аблай (Саҡмағош районы)
{{Башҡа мәғәнәләре|Аблай}}
{{НП+Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Аблай
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Аблаево}}
 | герб                     =
 | флаг                     =
 | lat_deg                  = 54 | lat_min = 58 | lat_sec = 28.2
 | lon_deg                  = 54 | lon_min = 50 | lon_sec = 13.2
 | CoordScale               =
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               =
 | район                    = Саҡмағош районы{{!}}Саҡмағош
 | район в таблице          =
 | вид поселения            = ауыл советы
 | поселение                = Үрнәк ауыл Советы (Саҡмағош районы){{!}}Үрнәк
 | поселение в таблице      =
 | внутреннее деление       =
 | глава                    =
 | дата основания           =
 | первое упоминание        =
 | прежние имена            =
 | статус с                 =
 | площадь                  =
 | высота центра НП         =
 | население                = {{ Население | Аблаево (Чекмагушевский район) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Аблаево (Чекмагушевский район) | г }}
 | плотность                =
 | агломерация              =
 | национальный состав      = башҡорттар, татарҙар
 | конфессиональный состав  =
 | этнохороним              =
 | почтовый индекс          = 452208
 | почтовые индексы         =
 | телефонный код           =
 | цифровой идентификатор   = 80256865007
 | категория в Commons      =
 | сайт                     = 
}}
'''Аблай''' ({{lang-ru|Аблаево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Саҡмағош районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1067 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452208, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80256865007.

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Саҡмағош]]): 25 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Бүздәк]]): 92 км

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||1067||496||571||46,5||53,5
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса — [[башҡорттар]] (54 %) һәм [[татарҙар]] (44 %) йәшәй<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>.

== Тарихы ==
[[XVI быуат]] уртаһынан [[Дыуанай]] улусы биләмәһендә башҡорттар йәшәгән Аблай, Иҡсан, Рапат, Ҡалманбаш, Иҫке һәм Яңы Ҡалмаш ауылдары булыуы билдәле. Аблай ауылына [[Ҡазан даруғаһы]] Дыуанай улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала, [[XVII быуат]] аҙағынан билдәле.<ref>{{БЭ|81781}}</ref>
[[1716 йыл]]да һәм [[1801 йыл]]да керҙәшлек килешеүҙәре буйынсаса бында [[мишәрҙәр]], [[XVII быуат]] аҙағанда, V ревизия алдынан 1795 йылда,  [[яһаҡлы татарҙар]] килеп урынлаша. Аҫаба башҡорттарҙан тыш бында керҙәш башҡорттар ҙа йәшәгән<ref name="Аблай (Саҡмағош районы)">{{Китап:История сёл и деревень Башкортостана|страница=389}}</ref>.

[[1870]] һәм [[1920 йыл]]ғы рәүиздәр документтарында ауылдағы йәшәгәндәрҙең бөтәһе лә башҡорт тип теркәлә. [[1843 йыл]]да бында ике мәсет эшләй һәм уларҙа дини мәктәптәр ҙә була. 170 башҡортҡа ул йылда 160 бот ужым һәм 856 бот яҙғы иген сәселә. Ауылда 250 умарта тотола<ref name="Аблай (Саҡмағош районы)" />.

== Күренекле шәхестәре ==
* [[Мөхәммәтлатиф Исхаҡов]] (1848—1906) — башҡорт дин әһеле.
* [[Әкрәм Вәли]] — башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе.
* [[Иҫәнбирҙин Әхкәметдин Сабит улы]] — башҡорт яҙыусыһы.
* [[Ҡоҙаяров Ғабдулла Хәбир улы]] (7.06.1899—14.09.1984), офтальмолог-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. Медицина фәндәре докторы (1962), профессор (1962). [[РСФСР]]-ҙың (1973) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның ([[1967]]) атҡаҙанған фән эшмәкәре, РСФСР‑ҙың (1957) һәм Башҡорт АССР-ының (1940) атҡаҙанған табибы. [[Ленин ордены|Ленин]] (1961) һәм [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1949) ордендары кавалеры. [[Өфө ҡалаһы]]ның почётлы гражданы (1969).
* [[Моратов Ғәйнетдин Ғабдрахман улы]] (20.11.1913—6.06.1986), [[Инженерлыҡ эше|инженер]]. 1939—1964 йылдарҙа [[Өфө нефть эшкәртеү заводы|Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводы]] операторы һәм өлкән операторы. [[КПСС]]-тың 22-се съезы делегаты (1961). [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1959).
* [[Хоҙаяров Ғәләүетдин Ғәйнетдин улы]] (20.09.1891—9.03.1966), уҡытыусы, шағир. Сәйәси золом ҡорбаны.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} {{V|3|06|2019}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.] {{ref-ru}} {{V|3|06|2019}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/268-ablaj-sa-ma-osh-r-nynda-y-auyl}}{{V|3|06|2019}}
* [http://ufagen.ru/places/chekmagushevskiy/ablaevo.htm Аблаево на портале «Генеалогия и Архивы»] {{ref-ru}} {{V|3|06|2019}}
* [https://www.komandirovka.ru/cities/ablaevo_bash._r./ Село Аблаево Чекмагушевского района Республики Башкортостан Сайт «Командировка.ру»] {{ref-ru}} {{V|3|06|2019}}

{{Саҡмағош районы ауылдары}}

[[Категория:Саҡмағош районы ауылдары]]
Аблай () — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1067 кеше.
Почта индексы — 452208, ОКАТО коды — 80256865007.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Саҡмағош): 25 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 92 км

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь106749657146,553,5

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — башҡорттар (54 %) һәм татарҙар (44 %) йәшәйЕдиный электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта .

 Тарихы 
XVI быуат уртаһынан Дыуанай улусы биләмәһендә башҡорттар йәшәгән Аблай, Иҡсан, Рапат, Ҡалманбаш, Иҫке һәм Яңы Ҡалмаш ауылдары булыуы билдәле. Аблай ауылына Ҡазан даруғаһы Дыуанай улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала, XVII быуат аҙағынан билдәле.
1716 йылда һәм 1801 йылда керҙәшлек килешеүҙәре буйынсаса бында мишәрҙәр, XVII быуат аҙағанда, V ревизия алдынан 1795 йылда,  яһаҡлы татарҙар килеп урынлаша. Аҫаба башҡорттарҙан тыш бында керҙәш башҡорттар ҙа йәшәгән.

1870 һәм 1920 йылғы рәүиздәр документтарында ауылдағы йәшәгәндәрҙең бөтәһе лә башҡорт тип теркәлә. 1843 йылда бында ике мәсет эшләй һәм уларҙа дини мәктәптәр ҙә була. 170 башҡортҡа ул йылда 160 бот ужым һәм 856 бот яҙғы иген сәселә. Ауылда 250 умарта тотола.

 Күренекле шәхестәре 
 Мөхәммәтлатиф Исхаҡов (1848—1906) — башҡорт дин әһеле.
 Әкрәм Вәли — башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе.
 Иҫәнбирҙин Әхкәметдин Сабит улы — башҡорт яҙыусыһы.
 Ҡоҙаяров Ғабдулла Хәбир улы (7.06.1899—14.09.1984), офтальмолог-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Медицина фәндәре докторы (1962), профессор (1962). РСФСР-ҙың (1973) һәм Башҡорт АССР-ының (1967) атҡаҙанған фән эшмәкәре, РСФСР‑ҙың (1957) һәм Башҡорт АССР-ының (1940) атҡаҙанған табибы. Ленин (1961) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1949) ордендары кавалеры. Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (1969).
 Моратов Ғәйнетдин Ғабдрахман улы (20.11.1913—6.06.1986), инженер. 1939—1964 йылдарҙа Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводы операторы һәм өлкән операторы. КПСС-тың 22-се съезы делегаты (1961). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1959).
 Хоҙаяров Ғәләүетдин Ғәйнетдин улы (20.09.1891—9.03.1966), уҡытыусы, шағир. Сәйәси золом ҡорбаны.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.  

 Һылтанмалар 
 
 Аблаево на портале «Генеалогия и Архивы»  
 Село Аблаево Чекмагушевского района Республики Башкортостан Сайт «Командировка.ру»  

Категория:Саҡмағош районы ауылдары