Хлор
{{Карточка химического элемента
| имя = Хлор / Chlorum (Cl)
| символ = Cl
| номер = 17
| внешний вид = [[Рәсем:Chlorine liquid in an ampoule.jpg|200px]] <br />Шыйыҡ хлор
| атомная масса = 35,4527
| радиус атома = 100
| энергия ионизации 1 = 1254,9(13,01)
| конфигурация = [Ne] 3s<sup><nowiki>2</nowiki></sup> 3p<sup>5</sup>
| ковалентный радиус = 99
| радиус иона = (+7e)27 (-1e)181
| электроотрицательность = 3,16
| электродный потенциал = 0
| степени окисления = 7, 6, 5, 4, 3, 1, −1
| плотность = 3,214 г/л;  <br />( −35&nbsp;°C шыйыҡ хәлдә) 1,557;  <br />( −105&nbsp;°C ҡаты хәлдә) 1,9
| теплоёмкость = 21,838<ref name="ХЭ">{{книга
|автор          = Редкол.:Зефиров Н. С. (гл. ред.)
|часть          = 
|заглавие       = Химическая энциклопедия: в 5 т
|оригинал       = 
|ссылка         = 
|ответственный  = 
|издание        = 
|место          = Москва
|издательство   = Большая Российская энциклопедия
|год            = 1999
|том            = 5
|страницы       = 280
|страниц        = 
|серия          = 
|isbn           = 
|тираж          = 
}}
</ref>
| теплопроводность = 0,009
| температура плавления = 172,2
| теплота плавления = 6,41
| температура кипения = 238,6
| теплота испарения = 20,41
| молярный объём = 18,7
| структура решётки = орторомбик
| параметры решётки = a=6,29 b=4,50 c=8,21
| отношение c/a =
| температура Дебая =
}}

{{Элемент периодической системы|align=center|fontsize=100%|number=17}}
'''Хлор''' (от {{lang-el|χλωρός}} — «йәшел») — [[химик элементтарҙың периодик системаһы]]нда 7-се төркөмдөң төп төркөмсәһе өсөнсө периодындағы химик элемент.

[[Атом массаһы]] 17<ref>[http://www.iupac.org/reports/periodic_table Таблица Менделеева] на сайте ИЮПАК</ref>. '''Cl''' ({{lang-la|Chlorum}}) символы менән билдәләнә. Химик актив неметалл. [[Галогендар]] төркөмөнә инә (беренсе тапҡыр «галоген» һүҙен немец химигы Швейгер хлор өсөн ҡуллана («галоген» тоҙ барлыҡҡа килтереүсе тигәнде аңлата, һүңыраҡ был һүҙ хлор кергән VII төркөм элементтары өсөн ҡулланыла<ref name="ПБ">{{книга|автор= Петрянов-Соколов И. В. (отв. ред.), Станцо В. В., Черненко М. Б. (составители)|часть=|заглавие= Популярная библиотека химических элементов. Книга первая. Водород — палладий|оригинал=|ссылка=|ответственный =|издание=3 изд|место= Москва|издательство= Издательство «Наука»|год= 1983|том=|страницы= 238-247|страниц=575|серия=|isbn=|тираж=}}</ref>).

[[Ябай матдә]] '''хлор''' ([[CAS-теркәү номеры]]: 7782-50-5) нормаль шарттарҙа һауанан ауырыраҡ йәшел-һары төҫтәге әсе еҫле ағыулы газ. Хлор молекулаһы ике атомлы (формулаһы Cl<sub>2</sub>).

== Хлорҙы асыу тарихы ==
1772 йылда [[Пристли Джозеф|Джозеф Пристли]] хлор менән водород ҡушылмаһы хлороводород ала. [[1774]] йылда швед химигы [[Шееле Карл Вильгельм]], үҙенең ғилми хеҙмәтендә, [[пиролюзит]] менән [[тоҙ кислотаһы]] тәҫир итешкәндә хлор бүленеп сығыуы тураһында яҙа:
: 4HCl + MnO<sub>2</sub> = Cl<sub>2</sub> + MnCl<sub>2</sub> + 2H<sub>2</sub>O
Шееле хлорҙың еҫе [[батша араҡыһы]]на оҡшаш булыуын билдәләй, [[алтын]] һәм [[киноварь]] менән тәҫир ителешеүен һәм ағартыу үҙәнсәлеген билдәләй.
Тик Шееле ул заманда өҫтөнлөк иткән [[флогистон]] тәғлимәтенә ярашлы хлор флогистоны алынған тоҙ килотаһы тип билдәләй.

[[Бертолле Клод Луи|Бертолле]] һәм [[Лавуазье Антуан Лоран|Лавуазье]] кислород теорияһына ярашлы яңы матденең оксиды тип билдәләй. Әммә хлорҙы тарҡатыу уңышһыҙ була. [[Дэви Гемфри|Дэви]] [[электролиз]] ярҙамында [[натрий хлориды|аш тоҙон]] тарҡатып хлорҙын айырым элемент булыуын иҫбатлай.

== Тәбиғәттә таралыуы ==

Хлор тәбиғәттә ҡушылмаларҙа ғына осрай. Ер ҡабығында ул масса буйынса 1,7 * 10<sup>−2</sup>%, вулкан тоҡомдарында — гранитта 2,4 *10<sup>−2</sup>%. Ион хәлендә хлор донъя океанында ла бар (1,93 %). Сотавында хлор булған 97 минерал булыуы билдәле.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{chem-stub}}
{{Периодик таблица}}
[[Категория:Хлор]]
[[Категория:Галогендар]]
[[Категория:Ағыулы матдәләр]]
[[Категория:Аҙыҡ ҡушылмалары]]
[[Категория:Металл булмаған элементтар]]
[[Категория:Газдар]]
Хлор (от  — «йәшел») — химик элементтарҙың периодик системаһында 7-се төркөмдөң төп төркөмсәһе өсөнсө периодындағы химик элемент.

Атом массаһы 17Таблица Менделеева на сайте ИЮПАК. Cl () символы менән билдәләнә. Химик актив неметалл. Галогендар төркөмөнә инә (беренсе тапҡыр «галоген» һүҙен немец химигы Швейгер хлор өсөн ҡуллана («галоген» тоҙ барлыҡҡа килтереүсе тигәнде аңлата, һүңыраҡ был һүҙ хлор кергән VII төркөм элементтары өсөн ҡулланыла).

Ябай матдә хлор (CAS-теркәү номеры: 7782-50-5) нормаль шарттарҙа һауанан ауырыраҡ йәшел-һары төҫтәге әсе еҫле ағыулы газ. Хлор молекулаһы ике атомлы (формулаһы Cl2).

 Хлорҙы асыу тарихы 
1772 йылда Джозеф Пристли хлор менән водород ҡушылмаһы хлороводород ала. 1774 йылда швед химигы Шееле Карл Вильгельм, үҙенең ғилми хеҙмәтендә, пиролюзит менән тоҙ кислотаһы тәҫир итешкәндә хлор бүленеп сығыуы тураһында яҙа:
 4HCl + MnO2 = Cl2 + MnCl2 + 2H2O
Шееле хлорҙың еҫе батша араҡыһына оҡшаш булыуын билдәләй, алтын һәм киноварь менән тәҫир ителешеүен һәм ағартыу үҙәнсәлеген билдәләй.
Тик Шееле ул заманда өҫтөнлөк иткән флогистон тәғлимәтенә ярашлы хлор флогистоны алынған тоҙ килотаһы тип билдәләй.

Бертолле һәм Лавуазье кислород теорияһына ярашлы яңы матденең оксиды тип билдәләй. Әммә хлорҙы тарҡатыу уңышһыҙ була. Дэви электролиз ярҙамында аш тоҙон тарҡатып хлорҙын айырым элемент булыуын иҫбатлай.

 Тәбиғәттә таралыуы 

Хлор тәбиғәттә ҡушылмаларҙа ғына осрай. Ер ҡабығында ул масса буйынса 1,7 * 10−2%, вулкан тоҡомдарында — гранитта 2,4 *10−2%. Ион хәлендә хлор донъя океанында ла бар (1,93 %). Сотавында хлор булған 97 минерал булыуы билдәле.

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Хлор
Категория:Галогендар
Категория:Ағыулы матдәләр
Категория:Аҙыҡ ҡушылмалары
Категория:Металл булмаған элементтар
Категория:Газдар