Бөгөлсән
{{Ук}}
'''Бөгөлсән''' ({{lang-ru|Бугульчан}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Көйөргәҙе районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 582 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453351, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80239825001.
 

== Халыҡ һаны ==
; Милли составы
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса [[рустар]] 81 % тәшкил итә<ref name='2002F' />.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1906 йыл(26 ғинуар)|1297|||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||1518||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||1009||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||628||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||511||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||581||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||582||297||285||51,0||49,0
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Ермолаевка (Көйөргәҙе районы)|Ермолаевка]]): 24 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Кумертау): 18 км

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Еңеүҙең 70 йыллығы (урамы {{lang-ru|70 лет Победы (улица)}})
* Ағиҙел урамы ({{lang-ru|Бельская (улица)}})
* Тыныслыҡ урамы ({{lang-ru|Мира (улица)}})
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодежная (улица)}})
* Беренсе Май урамы ({{lang-ru|Первомайская (улица)}})
* Совет урамы ({{lang-ru|Советская (улица)}})
* Федотовтар урамы ({{lang-ru|Федотовых (улица)}})
* Үҙәк урам ({{lang-ru|Центральная (улица)}})
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная (улица)}})
* Мәктәп тыҡрығы ({{lang-ru|Школьный (переулок)}})
* Шоссе урамы ({{lang-ru|Шоссейная (улица)}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/033/000090.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Тарихы ==
Бөгөлсән ауылы [[Ленин ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)|Ленин ауыл Советына]] инә. Район үҙәгенән 24 км төньяҡ-көнсығышта һәм Күмертау тимер юлы станцияһынан 18 км төньяҡ-көнсығышта урынлашҡан. Халҡы 1906 йылда 1297 кеше; 1920—1518; 1939—1009; 1959—628; 1989—511; 2002 йылда 581 кеше тәшкил иткән. [[Урыҫтар]] йәшәй (1989). Төп дөйөм урта белем биреү мәктәбе, балалар баҡсаһы, дауалау амбулаторияһы, мәҙәниәт йорто, китапхана эшләй.

Ауылға яңы суҡындырылған [[сыуаштар]], суҡындырылған һәм суҡындырылмаған татарҙар Тамъян олоҫо башҡорттарының аҫаба ерендә нигеҙ һала. Ул Ағиҙелдең бөгөлөп аҡҡан еренә һалына, шуға ла исеме Бөгөлсән тип атала. Сыуаш һәм татар килмешәктәренә ерҙе 1764 йылда Тамъян волосы башҡорттары [[Ҡасҡын Һамаров]], Моҡас Теләүкәев һәм башҡа аҫабалар 20 йылға ҡуртымға бирә.

Пугачев етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышы ваҡытында баш күтәреүселәр Ағиҙелде ошо тирәнән кискән. 270 башҡорт һәм мишәр, [[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙелде]] кисеп, Воскресен заводында торған [[1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы|Пугачев ғәскәрҙәренә]] барып ҡушылған. Полковник Ҡасҡын Һамаров, [[Кинйә Арыҫланов|Кинйә Арыҫлановтың]] улы Һеләүһен Кинйин, ҡустыһы Ҡотлогилде Абдрахмановтар ҙа үҙ ғәскәрҙәре менән ошо тирәлә батша ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыш алып барған. 1774 йылдың майында Бөгөлсәндән 7 км түбәнерәк полковник Овчинников ғәскәре үтә. Билдәле, бында язалаусы отрядтар ҙа күп йөрөй.

[[XVIII быуат]] аҙағында Бөгөлсәндә 116 кеше була. 1838 йылда инде 30 йортта 220 кеше йәшәй. Ә 1920 йылда ауылда 267 өй була. Халҡы мең ярымдан ашып китә<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/81 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 81.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220406104158/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/81 |date=2022-04-06 }}</ref>.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Зенкин Фёдор Григорьевич]] (13.09.1929—2010), хужалыҡ эшмәкәре. 1968—1978 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ районы|Стәрлетамаҡ район]] Советы башҡарма комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары — ауыл хужалығы идаралығы начальнигы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1974) һәм ике [[«Почёт Билдәһе» ордены]] (1971, 1976) кавалеры<ref>[http://www.str-raion.ru/our_district/history_destiny_identity/ Энциклопедия Стерлитамакского района. ЗЕНКИН Федор Григорьевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171028105545/http://www.str-raion.ru/our_district/history_destiny_identity/ |date=2017-10-28 }}{{ref-ru}}{{V|31|08|2019}}</ref>.

== Сайтта ==
Күмертау ҡалаһы һәм Көйргәҙе районында етештереү ҡеүәттәрен һәм торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереү мотлаҡ. 14 сентябрь 2016.<ref>[https://kuyurgaza.bashkortostan.ru/presscenter/news/42839/ Муниципальный район Куюргазинский район Республики Башкортостан]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

== Матбуғатта ==
* [[Юшатыр (гәзит)|Юшатыр]]. 15 май 2018.[https://youshatir.ru/articles/sotsial-m-khit/2018-05-15/et-e-e-de-290868 Етәүһе еңде]

== Видеояҙмалар ==
* {{YouTube|DimDoDz2pVw|logo=1}} Богородица Покровы ғибәҙәтханаһы. Көйөргәҙе районының Бөгөлсән ауылы
* {{YouTube|pUgL83IlRk|logo=1}} 2016 йылдың 9 майында Бөгөлсән
* {{YouTube|DY0MELXxtQc|logo=1}} Радий Хабиров. Республика LIVE #дома. Көйөргәҙе районы. Бөгөлсән ауылы урта мәктәбе

== Сығанаҡтар ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/2546-b-g-ls-n-k-j-rg-e-r-nynda-y-auyl}}{{V|31|08|2019}}

{{Көйөргәҙе районы ауылдары}}

[[Категория:Көйөргәҙе районы ауылдары]]
Бөгөлсән () — Башҡортостандың Көйөргәҙе районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 582 кеше.
Почта индексы — 453351, ОКАТО коды — 80239825001.
 

 Халыҡ һаны 
 Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса рустар 81 % тәшкил итә.

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)1297 1920 йыл 26 август1518 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар1009 1959 йыл 15 ғинуар628 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар511 2002 йыл 9 октябрь581 2010 йыл 14 октябрь58229728551,049,0

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Ермолаевка): 24 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Кумертау): 18 км

 Урамдары 

 Еңеүҙең 70 йыллығы (урамы )
 Ағиҙел урамы ()
 Тыныслыҡ урамы ()
 Йәштәр урамы ()
 Беренсе Май урамы ()
 Совет урамы ()
 Федотовтар урамы ()
 Үҙәк урам ()
 Мәктәп урамы ()
 Мәктәп тыҡрығы ()
 Шоссе урамы ()Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан

 Тарихы 
Бөгөлсән ауылы Ленин ауыл Советына инә. Район үҙәгенән 24 км төньяҡ-көнсығышта һәм Күмертау тимер юлы станцияһынан 18 км төньяҡ-көнсығышта урынлашҡан. Халҡы 1906 йылда 1297 кеше; 1920—1518; 1939—1009; 1959—628; 1989—511; 2002 йылда 581 кеше тәшкил иткән. Урыҫтар йәшәй (1989). Төп дөйөм урта белем биреү мәктәбе, балалар баҡсаһы, дауалау амбулаторияһы, мәҙәниәт йорто, китапхана эшләй.

Ауылға яңы суҡындырылған сыуаштар, суҡындырылған һәм суҡындырылмаған татарҙар Тамъян олоҫо башҡорттарының аҫаба ерендә нигеҙ һала. Ул Ағиҙелдең бөгөлөп аҡҡан еренә һалына, шуға ла исеме Бөгөлсән тип атала. Сыуаш һәм татар килмешәктәренә ерҙе 1764 йылда Тамъян волосы башҡорттары Ҡасҡын Һамаров, Моҡас Теләүкәев һәм башҡа аҫабалар 20 йылға ҡуртымға бирә.

Пугачев етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышы ваҡытында баш күтәреүселәр Ағиҙелде ошо тирәнән кискән. 270 башҡорт һәм мишәр, Ағиҙелде кисеп, Воскресен заводында торған Пугачев ғәскәрҙәренә барып ҡушылған. Полковник Ҡасҡын Һамаров, Кинйә Арыҫлановтың улы Һеләүһен Кинйин, ҡустыһы Ҡотлогилде Абдрахмановтар ҙа үҙ ғәскәрҙәре менән ошо тирәлә батша ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыш алып барған. 1774 йылдың майында Бөгөлсәндән 7 км түбәнерәк полковник Овчинников ғәскәре үтә. Билдәле, бында язалаусы отрядтар ҙа күп йөрөй.

XVIII быуат аҙағында Бөгөлсәндә 116 кеше була. 1838 йылда инде 30 йортта 220 кеше йәшәй. Ә 1920 йылда ауылда 267 өй була. Халҡы мең ярымдан ашып китәАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 81. .

 Билдәле шәхестәре 
 Зенкин Фёдор Григорьевич (13.09.1929—2010), хужалыҡ эшмәкәре. 1968—1978 йылдарҙа Стәрлетамаҡ район Советы башҡарма комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары — ауыл хужалығы идаралығы начальнигы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1974) һәм ике «Почёт Билдәһе» ордены (1971, 1976) кавалерыЭнциклопедия Стерлитамакского района. ЗЕНКИН Федор Григорьевич .

 Сайтта 
Күмертау ҡалаһы һәм Көйргәҙе районында етештереү ҡеүәттәрен һәм торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереү мотлаҡ. 14 сентябрь 2016.Муниципальный район Куюргазинский район Республики Башкортостан

 Матбуғатта 
 Юшатыр. 15 май 2018.Етәүһе еңде

 Видеояҙмалар 
  Богородица Покровы ғибәҙәтханаһы. Көйөргәҙе районының Бөгөлсән ауылы
  2016 йылдың 9 майында Бөгөлсән
  Радий Хабиров. Республика LIVE #дома. Көйөргәҙе районы. Бөгөлсән ауылы урта мәктәбе

 Сығанаҡтар 

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 

Категория:Көйөргәҙе районы ауылдары