Еркәүек
{{Taxobox
 | name         = Еркәүек
 | regnum       = Үҫемлектәр
 | image file   = FilipendulaUlmaria.jpg
 | image title  = Еркәүек
 | image descr  = Сәскә атыусы үҫемлектең дөйөм күренеше, [[Германия]]
 | divisio      =  [[Ябыҡ орлоҡлолар]]
 | classis      =  [[Ике өлөшлөләр]]
 | ordo         =  [[Рауза сәскәлеләр]]
 | familia      =  [[Рауза һымаҡтар]]
 | genus        = Еркәүек
 | species = ''' Еркәүек '''
 | latin        = {{btname|Filipendula ulmaria|([[L.]]) [[Maxim.]]}}
 | section name = 
 | section text =
| wikispecies  = Filipendula ulmaria
| commons = Category:Filipendula ulmaria
 | itis         = 25171
 | ncbi         = 57917
}}

'''Еркәүек, ерек ҡураһы, ерегүлән''' ({{lang-ru|Лабазник}}, {{lang-la|Filipéndula}}) —{{bt-ruslat|рауза һымаҡтар|}} ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек [[Ырыу (биология)|ырыуы], бейеклеге 2 м-ға етергә мөмкин. Июнь-июль айҙарында сәскә ата.  Кәм тигәндә 16 төрө бар, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса зонаһында үҫә

== Исеме ==
{{Биофото|Filipendula ulmaria Sturm12.jpg|left|{{Бот.илл.|2}}|color=lightgreen}}
Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа (мәҫәлән, «Флора СССР» баҫмаһында, 1934—1964) ''Filipendula'' ырыуы өсөн берҙән-бер урыҫса атамаһы — ''Лабазник'' килтерелә{{Sfn|Юзепчук|1941}}, ә таволга атамаһы ''Spiraea'' атамаһы өсөн ҡулланыла {{Sfn|Пояркова|1939}}. Шул уҡ ваҡытта, башҡа күп кенә баҫмаларҙа ''Filipendula'' ырыуы өсөн урыҫ атамаһы булараҡ Таволга ла, Лабазник та күрһәтелгән, ҡайһы берҙә беренсе урында Лабазник тора, ә икенсе ерҙә — Таволга.<ref>Таволга и Лабазник в [[Толковый словарь живого великорусского языка|Толковом словаре живого великорусского языка]] В. И. Даля:
{{Цитата башы}}ТАВОЛГА

ж. куст Spirea; S. chamaedrifolia, тавольник сиб. таволга, таволожник, волжанка; S. crenata, таволга, таволожник, степная березка, степной лабазник; S. hipericifolia, каменная таволга, пужный таволжник; Spirea ulmaria, см. батер; но более известна под именем таволги S. crenata, коей тонкие и крепкие прутья идут у нас на шомпола и на кнутовища. Таволожка, таволжанка, сокращ. волжанка, таволжаная тросточка, посошок. Таволожный, таволжаный, к таволге относящ.

Лабазник м., лабазка, кустарник Spirea ulmaria, таволга, иванов цвет, живокост, шламда (ошибочно донники), см. батер; она идёт на подожки, кнутовища, почему лабазина ж. хворостина, и посох, палка.{{Цитата аҙағы}}</ref>

== Ботаник тасуирламаһы ==
[[Файл:Filipendula_floral_diagram.svg|слева|мини|150x150пкс|Таволга. Сәскә диаграммаһы]]
Төҙ һабаҡлы һәм ҡыйғас, һирәгерәк бармаҡ һымаҡ [[япраҡ]]<nowiki/>лы күп йыллыҡ эре [[тамырһабаҡ]]лы үләндәр.

[[Сәскә|Сәскәһе]] күп һанлы, ваҡ аҡ йәки алһыу төҫтә, һепертке башлы, йәйҙең беренсе яртыһында сәскә ата. Сәскә касаһы биш йәки алты телле, аҫҡы өлөшө юҡ. [[Сәскә|Сәскә эргәлеге]] ике ҡатлы.

[[Емеш]]е — ваҡ ҡына күп төймәкәй.

Башлыса дым яратыусы үҫемлек. Бөтә төрҙәре лә һыуыҡҡа сыҙамлы.

== Таралыуы ==
Болондарҙа, һаҙлыҡтарҙа, йылға, күл буйҙарында үҫә. Европа һәм Көнбатын Азияла үҫә. Төняҡ Америкаға күсереп ултыртылған.

== Ҡулланылышы ==

=== Дауала ҡулланыу ===
Тубылғыны дарыу итеп ҡулланыу аскорбин кислотаһының юғары (яҡынса 300 мг%) миҡдарҙа, дуплаусы матдәләр, салицил кислотаһы һәм уның сығарылмалары булыуы менән бәйле,.

Тубылғы төрлө характерҙағы баш һәм быуындар ауыртыуҙы баҫа. ОРЗ, грипп, герпес ваҡытында ҡулланыу бактерияларға һәм вирусҡа ҡаршы көслө тәьҫир бирә. Шулай уҡ шешеүгә һәм диабетҡа ҡаршы файҙаһы күҙәтелә.

Тубылғы халыҡ медицинаһында киң ҡулланыла. Сәскә төнәтмәһе йөрәк, бәүел ҡыуығы һәм бөйөр ауырыуҙары, тын ҡыҫылыу, дизентерия ваҡытында, бабасырға ҡаршы, тир һәм бәүел ҡыуыу сараһы булараҡ ҡулланыла. Көслөрәк төнәтмә ағыуланыуға ҡаршы препарат булараҡ ҡулланыла, мәҫәлән, алкоголь менән ағыуланғанда, хатта йылан саҡҡанда. Үлән ҡайнатмаһын антисептик булараҡ, яраларҙы, язва, бетсә, шешектәрҙе йыуыу өсөн, тире ауырыуҙары ваҡытында ҡулланалар. Шулай уҡ тубылғы косметикала ҡулланыла, атап әйткәндә, төнәтмәне сәс үҫеүен көсәйтеү маҡсатында файҙаланалар.

=== Аҙыҡ-түлектә ҡулланыу ===
Тубылғыны (сәскәлекте) сәй итеп эсергә йә уға ҡушып мөмкин, ул тәмле һәм бал кеүек хуш еҫле. Скандинавияла тубылғы сәскәләрен хуш еҫ биреү өсөн һыраға һәм шарапҡа ҡушалар. Йәш үҫентеләрҙе һәм тамырҙарын ашарға мөмкин.

=== Баҡсала ҡулланыу ===
Себен-серәкәйҙәрҙе, ләпәкте бик яҡшы ҡурҡыта.

{{Фоторяд|Filipendula ulmaria 07 ies.jpg|Filipendula ulmaria ies.jpg|Filipendula ulmaria 09 ies.jpg|Filipendula ulmaria 04 ies.jpg|Filipendula ulmaria3 ies.jpg|Filipendula ulmaria 12 ies.jpg|текст=|color=lightgreen}}

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
*[[Тубылғы]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н. 732. Filipendula ulmaria (L.) Maxim. s.l. [incl. F. denudata (J. et C.Presl) Fritsch, F. stepposa Juz.] — Таволга вязолистная, или Лабазник вязолистный, ил Таволожник // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах — М.: Т-во науч. изд. КМК, Ин-т технолог. иссл, 2003. — Т. 2. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 368. — ISBN 9-87317-128-9.
* Ғүмәров В. З. Тыуған яҡтың шифалы үҫәмлектәре. —Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1996. −160 б. ISBN 5-295-01499-1
* {{ФлораСССР|автор=[[Юзепчук, Сергей Васильевич|Юзепчук С. В.]]|часть=Род 754. Лабазник — Filipendula Adans.|том=10|стр=279—289|ref=Юзепчук}}
* {{ФлораСССР|автор=[[Пояркова, Антонина Ивановна|Пояркова А. И.]]|часть=Род 718. Таволга — Spiraea L.|том=9|стр=283—305|ref=Пояркова}}
* {{книга|автор=Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н.|заглавие=Иллюстрированный определитель растений Средней России|ссылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/gubanov2003_illustr_opred_rast_sred_rossii_2.djvu|место=М.|издательство=Т-во научных изданий КМК, Ин-т технологических исследований|год=2003|том=2. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные)|страницы=336, 368, 369|isbn=9-87317-128-9}}
* {{статья|автор=Дадыкин В.|заглавие=Чай из трав на каждый день|ссылка=http://www.nkj.ru/archive/articles/18151/|издание=[[Наука и жизнь]]|тип=журнал|год=2010|номер=6|страницы=132—134|issn=0028-1264}}

== Һылтанмалар ==
* [http://flower.onego.ru/other/filipe_v.html Лабазник] в [http://flower.onego.ru Декоратив баҡса үҫемлектәре энциклопедиялары] {{Тикшерелгән|19|1|2010}}
* [http://www.efloras.org/browse.aspx?flora_id=0&name_str=Filipendula Род ''Filipendula'' eFloras сайтында]{{Ref-en}}
* [http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Filipendula&SPECIES_XREF=&TAXON_NAME_XREF=&RANK= Рода төрҙәре исемлеге ''Filipendula'' Эдинбург король ботаника баҡсаһы сайтында]
* [https://naked-science.ru/article/sci/uchenye-nashli-sposob-zashchititsya-ot Тикшеренеүселәр таволга төнәтмәһе баш һәм арҡа мейеһе яман шешенән яҡшы һаҡлай тигән һығымтаға килә]

{{Тышҡы һытанмалар}}
[[Төркөм:Раузалар]]
[[Төркөм:Евразия флораһы]]
[[Төркөм:Дарыу үҫемлектәре]]
[[Төркөм:Буяу үҫемлектәре]]
[[Төркөм:Баллы үҫемлектәр]]
Исеме 

Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа (мәҫәлән, «Флора СССР» баҫмаһында, 1934—1964) Filipendula ырыуы өсөн берҙән-бер урыҫса атамаһы — Лабазник килтерелә, ә таволга атамаһы Spiraea атамаһы өсөн ҡулланыла . Шул уҡ ваҡытта, башҡа күп кенә баҫмаларҙа Filipendula ырыуы өсөн урыҫ атамаһы булараҡ Таволга ла, Лабазник та күрһәтелгән, ҡайһы берҙә беренсе урында Лабазник тора, ә икенсе ерҙә — Таволга.Таволга и Лабазник в Толковом словаре живого великорусского языка В. И. Даля:
ТАВОЛГА

ж. куст Spirea; S. chamaedrifolia, тавольник сиб. таволга, таволожник, волжанка; S. crenata, таволга, таволожник, степная березка, степной лабазник; S. hipericifolia, каменная таволга, пужный таволжник; Spirea ulmaria, см. батер; но более известна под именем таволги S. crenata, коей тонкие и крепкие прутья идут у нас на шомпола и на кнутовища. Таволожка, таволжанка, сокращ. волжанка, таволжаная тросточка, посошок. Таволожный, таволжаный, к таволге относящ.

Лабазник м., лабазка, кустарник Spirea ulmaria, таволга, иванов цвет, живокост, шламда (ошибочно донники), см. батер; она идёт на подожки, кнутовища, почему лабазина ж. хворостина, и посох, палка.

 Ботаник тасуирламаһы 
слева|мини|150x150пкс|Таволга. Сәскә диаграммаһы
Төҙ һабаҡлы һәм ҡыйғас, һирәгерәк бармаҡ һымаҡ япраҡлы күп йыллыҡ эре тамырһабаҡлы үләндәр.

Сәскәһе күп һанлы, ваҡ аҡ йәки алһыу төҫтә, һепертке башлы, йәйҙең беренсе яртыһында сәскә ата. Сәскә касаһы биш йәки алты телле, аҫҡы өлөшө юҡ. Сәскә эргәлеге ике ҡатлы.

Емеше — ваҡ ҡына күп төймәкәй.

Башлыса дым яратыусы үҫемлек. Бөтә төрҙәре лә һыуыҡҡа сыҙамлы.

 Таралыуы 
Болондарҙа, һаҙлыҡтарҙа, йылға, күл буйҙарында үҫә. Европа һәм Көнбатын Азияла үҫә. Төняҡ Америкаға күсереп ултыртылған.

 Ҡулланылышы 

 Дауала ҡулланыу 
Тубылғыны дарыу итеп ҡулланыу аскорбин кислотаһының юғары (яҡынса 300 мг%) миҡдарҙа, дуплаусы матдәләр, салицил кислотаһы һәм уның сығарылмалары булыуы менән бәйле,.

Тубылғы төрлө характерҙағы баш һәм быуындар ауыртыуҙы баҫа. ОРЗ, грипп, герпес ваҡытында ҡулланыу бактерияларға һәм вирусҡа ҡаршы көслө тәьҫир бирә. Шулай уҡ шешеүгә һәм диабетҡа ҡаршы файҙаһы күҙәтелә.

Тубылғы халыҡ медицинаһында киң ҡулланыла. Сәскә төнәтмәһе йөрәк, бәүел ҡыуығы һәм бөйөр ауырыуҙары, тын ҡыҫылыу, дизентерия ваҡытында, бабасырға ҡаршы, тир һәм бәүел ҡыуыу сараһы булараҡ ҡулланыла. Көслөрәк төнәтмә ағыуланыуға ҡаршы препарат булараҡ ҡулланыла, мәҫәлән, алкоголь менән ағыуланғанда, хатта йылан саҡҡанда. Үлән ҡайнатмаһын антисептик булараҡ, яраларҙы, язва, бетсә, шешектәрҙе йыуыу өсөн, тире ауырыуҙары ваҡытында ҡулланалар. Шулай уҡ тубылғы косметикала ҡулланыла, атап әйткәндә, төнәтмәне сәс үҫеүен көсәйтеү маҡсатында файҙаланалар.

 Аҙыҡ-түлектә ҡулланыу 
Тубылғыны (сәскәлекте) сәй итеп эсергә йә уға ҡушып мөмкин, ул тәмле һәм бал кеүек хуш еҫле. Скандинавияла тубылғы сәскәләрен хуш еҫ биреү өсөн һыраға һәм шарапҡа ҡушалар. Йәш үҫентеләрҙе һәм тамырҙарын ашарға мөмкин.

 Баҡсала ҡулланыу 
Себен-серәкәйҙәрҙе, ләпәкте бик яҡшы ҡурҡыта.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
Тубылғы

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н. 732. Filipendula ulmaria (L.) Maxim. s.l. [incl. F. denudata (J. et C.Presl) Fritsch, F. stepposa Juz.] — Таволга вязолистная, или Лабазник вязолистный, ил Таволожник // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах — М.: Т-во науч. изд. КМК, Ин-т технолог. иссл, 2003. — Т. 2. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 368. — ISBN 9-87317-128-9.
 Ғүмәров В. З. Тыуған яҡтың шифалы үҫәмлектәре. —Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1996. −160 б. ISBN 5-295-01499-1
 
 
 
 

 Һылтанмалар 
 Лабазник в Декоратив баҡса үҫемлектәре энциклопедиялары 
 Род Filipendula eFloras сайтында
 Рода төрҙәре исемлеге Filipendula Эдинбург король ботаника баҡсаһы сайтында
 Тикшеренеүселәр таволга төнәтмәһе баш һәм арҡа мейеһе яман шешенән яҡшы һаҡлай тигән һығымтаға килә

Төркөм:Раузалар
Төркөм:Евразия флораһы
Төркөм:Дарыу үҫемлектәре
Төркөм:Буяу үҫемлектәре
Төркөм:Баллы үҫемлектәр