Ырныҡшы
{{ТП-Рәсәй|Ырныҡшы
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Ырныҡшы
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 54 | lat_min = 25 | lat_sec = 42
  |lon_deg = 56 | lon_min = 34 | lon_sec = 8
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Архангел районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 513
  |иҫәп алыу йылы       = 2009
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453034
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           = 34774 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80203822001
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Ырныҡшы''' ({{lang-ru|Ирныкши}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Архангел районы]]ндағы ауыл. [[2009]] йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 513 кеше<ref name='белешмә китабы'>[http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Башҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}</ref>.
Почта индексы — 453034, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80203822001.
 

== Халыҡ һаны ==
1906 йылда — 2014 кеше; 1920—2340 (Ирныҡшы утарҙары менән бергә иҫәпкә алынған); 1939—2051; 1959—1382; 1989—521; 2002—498; 2010—447 кеше йәшәгән<ref>[http://bashenc.online/ru/articles/86778/ Региональный интерактивный энциклопедический портал «Башкортостан»]</ref>.
{{ Население | Ирныкши }}

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, милләттең күпселеге [[урыҫтар]] (85 процент) (85 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.</ref>

{| class='standard' style='text-align: center;'
| colspan=6 | '''Дөйөм халыҡ һаны'''<ref name='белешмә китабы' />
|--- class='bright'
| colspan=2 | Халыҡ һаны || colspan=2 | 2002—2009 халыҡ үҙгәреше
|--- class='shadow'
| 2002 || 2009 || кеше || %
|---
| 498 || 513 || +15 || +3,01
|}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Архангел (Архангель районы)|Архангел]]): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 21 км

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Йылға аръяғы урамы ({{lang-ru|Заречная (улица)}}№
* Киров урамы ({{lang-ru|Кирова (улица)}})
* Колхоз урамы ({{lang-ru|Колхозная (улица)}})
* Пролетар урамы ({{lang-ru|Пролетарская (улица)}})
* Совет урамы ({{lang-ru|Советская (улица)}})
* Урал урамы ({{lang-ru|Уральская (улица)}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/003/000087.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 30 по Республике Башкортостан]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Тарихы ==
Ырныҡшы ауылы шул уҡ исемдәге йылға ярында урынлашҡан. Ауыл Архангел заводына нигеҙ һалынғас та барлыҡҡа килмәгән. Һатып алынған крепостной крәҫтиәндәрҙе урынлаштырыу өсөн ерҙәр кәрәк була. Ләкин улар тәүге йылдарҙа уҡ етерлек кимәлдә булмай. Шуға күрә 1769 йылдың 15 сентябрендә И. Н. Бекетова Ырныҡшы йылғаһынан Дыуан һәм Бишауыл-Табын улустары һәм [[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙел]] йылғаһы сиктәренә тиклем Ҡумрыҡ-Табын улусы ерҙәрен башҡорттарҙан 440 һумға һатып алған. Шулай итеп, Ырныҡшы йылғаһы буйындағы ауыл ошо килешеү төҙөлгән йылда йәки уға ҡул ҡуйғандан һуң бер йыл үткәс кенә барлыҡҡа килеүе ихтимал. Ләкин Күрпәс-Табын улусы башҡорттарының 1755 йылғы купчийында завод хужалары Твердышев менән Мясников һатып алған ер сиктәренең ориентирҙары килтерелә. Һәм улар араһында Баҡрыл ауылы бар. Ырныҡшы ауылы Баҡрыл йылғаһы (Ырныҡшы йылғаһының ҡушылдығы) буйында урынлашҡан. Баҡрыл исемле ауыл Ырныҡшы тип атала башлаған, тип фараз итергә мөмкин. Шулай итеп, ауыл заводҡа нигеҙ һалынғандан һуң барлыҡҡа килгән.

[[1795 йыл|1795 йылда]] Ырныҡшы ауылында 409 ир-ат һәм 431 ҡатын-ҡыҙ була. 1834 йылда 223 йорт хужалығында 627 ир-ат һәм 704 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. 1896 йылда 936 ир-ат һәм 1047 ҡатын-ҡыҙ, 362 йорт хужалығы була.

Ауылда сиркәү, ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар мәктәбе, 4 аҙыҡ-түлек магазины, ҡаҙна шарап магазины, икмәк магазины булған<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/119 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 119.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220429180246/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/119 |date=2022-04-29 }}</ref>.

== Матбуғатта ==
* [[Йәшлек (гәзит)|Йәшлек]]. 7 февраль 2014, Ә беҙҙең ауылда…<ref>[https://ye102.ru/articles/2014-02-07/be-e-auylda-531635] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220429180251/https://ye102.ru/articles/2014-02-07/be-e-auylda-531635 |date=2022-04-29 }}</ref>

== Видеофильмдар ==
* Ырныҡшы тирәләй. 7 март 2021 йыл{{YouTube|R0alpstUa1Y|logo=1}}
* Сиркәү{{YouTube|CPYVEaTRkHM|logo=1}}

== Билдәле шәхестәр ==
* [[Анохин Виктор Фёдорович]] (18.07.1951), [[СССР|совет]] спортсыһы. 1976 йылғы [[Йәйге Олимпия уйындары]]нда ҡатнашыусы. СССР йыйылма командаһы ағзаһы (1974—79). [[Еңел атлетика]] буйынса СССР‑ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1991). Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/952-anokhin-viktor-fjodorovich Башҡорт энциклопедияһы — Анохин Виктор Фёдорович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406003610/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/952-anokhin-viktor-fjodorovich |date=2016-04-06 }}{{V|04|07|2018}}</ref>.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Сығанаҡтар ==
<references/>

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}
<references/>

{{Архангел районы ауылдары}}

[[Категория:Архангел районы ауылдары]]
Ырныҡшы () — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 513 кешеБашҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы .
Почта индексы — 453034, ОКАТО коды — 80203822001.
 

 Халыҡ һаны 
1906 йылда — 2014 кеше; 1920—2340 (Ирныҡшы утарҙары менән бергә иҫәпкә алынған); 1939—2051; 1959—1382; 1989—521; 2002—498; 2010—447 кеше йәшәгәнРегиональный интерактивный энциклопедический портал «Башкортостан».

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, милләттең күпселеге урыҫтар (85 процент) (85 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — приложение в формате Excel .

 Дөйөм халыҡ һаны Халыҡ һаны  2002—2009 халыҡ үҙгәреше 2002  2009  кеше  % 498  513  +15  +3,01

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 15 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 21 км

 Урамдары 

 Йылға аръяғы урамы (№
 Киров урамы ()
 Колхоз урамы ()
 Пролетар урамы ()
 Совет урамы ()
 Урал урамы ()Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 30 по Республике Башкортостан

 Тарихы 
Ырныҡшы ауылы шул уҡ исемдәге йылға ярында урынлашҡан. Ауыл Архангел заводына нигеҙ һалынғас та барлыҡҡа килмәгән. Һатып алынған крепостной крәҫтиәндәрҙе урынлаштырыу өсөн ерҙәр кәрәк була. Ләкин улар тәүге йылдарҙа уҡ етерлек кимәлдә булмай. Шуға күрә 1769 йылдың 15 сентябрендә И. Н. Бекетова Ырныҡшы йылғаһынан Дыуан һәм Бишауыл-Табын улустары һәм Ағиҙел йылғаһы сиктәренә тиклем Ҡумрыҡ-Табын улусы ерҙәрен башҡорттарҙан 440 һумға һатып алған. Шулай итеп, Ырныҡшы йылғаһы буйындағы ауыл ошо килешеү төҙөлгән йылда йәки уға ҡул ҡуйғандан һуң бер йыл үткәс кенә барлыҡҡа килеүе ихтимал. Ләкин Күрпәс-Табын улусы башҡорттарының 1755 йылғы купчийында завод хужалары Твердышев менән Мясников һатып алған ер сиктәренең ориентирҙары килтерелә. Һәм улар араһында Баҡрыл ауылы бар. Ырныҡшы ауылы Баҡрыл йылғаһы (Ырныҡшы йылғаһының ҡушылдығы) буйында урынлашҡан. Баҡрыл исемле ауыл Ырныҡшы тип атала башлаған, тип фараз итергә мөмкин. Шулай итеп, ауыл заводҡа нигеҙ һалынғандан һуң барлыҡҡа килгән.

1795 йылда Ырныҡшы ауылында 409 ир-ат һәм 431 ҡатын-ҡыҙ була. 1834 йылда 223 йорт хужалығында 627 ир-ат һәм 704 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. 1896 йылда 936 ир-ат һәм 1047 ҡатын-ҡыҙ, 362 йорт хужалығы була.

Ауылда сиркәү, ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар мәктәбе, 4 аҙыҡ-түлек магазины, ҡаҙна шарап магазины, икмәк магазины булғанАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 119. .

 Матбуғатта 
 Йәшлек. 7 февраль 2014, Ә беҙҙең ауылда… 

 Видеофильмдар 
 Ырныҡшы тирәләй. 7 март 2021 йыл
 Сиркәү

 Билдәле шәхестәр 
 Анохин Виктор Фёдорович (18.07.1951), совет спортсыһы. 1976 йылғы Йәйге Олимпия уйындарында ҡатнашыусы. СССР йыйылма командаһы ағзаһы (1974—79). Еңел атлетика буйынса СССР‑ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1991). Рәсәйҙең атҡаҙанған тренерыБашҡорт энциклопедияһы — Анохин Виктор Фёдорович .

 Иҫкәрмәләр 

 Сығанаҡтар 

Категория:Архангел районы ауылдары