Һөйөндөк (Учалы районы)
{{ТП-Рәсәй| Һөйөндөк|ауыл
 |статус =
 |башҡортса исеме = Һөйөндөк
 |төп исеме =
 |ил =
 |герб = 
 |флаг = 
 |герб киңлеге = 
 |флаг киңлеге = 
 |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |lat_dir =
 |lon_dir =
 |CoordAddon  =  |CoordScale = 
 |ЯндексКарта  = 
 |ил картаһы = 
 |регион картаһы = 
 |район картаһы = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө = төбәк
 |регион = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион = 
 |район төрө = район
 |район = Учалы районы
 |теҙмәләге район = 
 |вид поселения = ауыл советы
 |поселение = Илсеғол ауыл Советы (Учалы районы){{!}}Илсеғол
 |теҙмәләге урынлашыу = 
 |эске бүленеү = 
 |милли состав = [[башҡорттар]]
 |башлыҡ = 
 |нигеҙ һалыныу = 
 |беренсе телгә алыу = 
 |элекке исемдәре = 
 |статус (башлап) = 
 |майҙан = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                  = 
 |рәсми тел = 
 |рәсми тел-ref    = 
  |халыҡ = 117
  |иҫәп алыу йылы = 2010
  |тығыҙлыҡ = 
  |агломерация = 
  |конфессия составы = [[ислам|мосолмандар]]
  |этнохороним = 
 |ваҡыт бүлкәте = +5
 |DST                     =
 |почта индексы = 453715
 |почта индекстары = 
 |телефон коды = 34791 
 |автомобиль коды = 02, 102
 |танымлаусы төрө = 
 |һансал танымлаусы = 80253820009
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                    = 
 |сайт теле              = 
 |сайт теле 2            = 
 |сайт теле 3            = 
 |сайт теле 4            = 
 |сайт теле 5            = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}
{{бм|Һөйөндөк}}
'''Һөйөндөк''' — [[Башҡортостан]]дың [[Учалы районы]]ндағы ауыл, [[Илсеғол ауыл Советы (Учалы районы)|Илсеғол ауыл Советы]]на ҡарай. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны — 117 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453715, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80253820009.

== Географик урыны ==
Район үҙәгенән төньяҡ-көнсығышҡа табан 86 км һәм Устиново тимер юл станцияһынан (Силәбе өлкәһе) көньяҡ-көнбайышҡа табан 6 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем ([[Учалы (ҡала)|Учалы]]): 86 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Устинов): 6 км<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref>
==Тарихы ==
Һөйөндөк ауылына [[XIX быуат]]тың 1-се яртыһында [[Троицк өйәҙе]] Ҡаратабын улусы [[башҡорттар]]ы үҙҙәренең [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] ерҙәрендә нигеҙ һалған. Һөйөндөк [[Көсөк (Учалы районы)|Көсөк]] ауылына яҡын, [[Ҡарабалыҡ (күл, Силәбе өлкәһе)|Ҡарабалыҡ]] күле буйында урынлашҡан. Нигеҙ һалыныу ваҡыты аныҡ билдәләнмәгән. [[XVIII быуат]] аҙағында был ауыл әле булмай. [[1834 йыл]]да 35 йорт иҫәпләнгән, уларҙың һәр береһендә уртаса 5,5 кеше йәшәгән. X рәүиз буйынса 39 йортта 238 аҫаба, шулай уҡ 5 йортта [[Керҙәштәр|керҙәштәр]] иҫәпләнгән. [[Малсылыҡ]], [[игенселек]] менән шөғөлләнгәндәр. [[1841 йыл]]да 200 кеше йәшәгән 36 йорт-хужалыҡҡа 200 [[ат]], 40 [[һыйыр]], 200 [[һарыҡ]] һәм 10 [[кәзә]] тура килгән. 200 [[кеше]]гә 400 бот яҙғы [[Иген культуралары|иген]] сәселгән<ref>{{ИСДБ|страница=15}}</ref>.

[[1866 йыл]]да 46 йорт-хужалыҡта 260 кеше йәшәгән. 1900 йылда мәсет теркәлгән<ref>{{БЭ2013|77146}}</ref>.

== Хәҙерге осор ==
Һөйөндөк ауылында фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар<ref>{{БЭ2013|77146}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||441||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||283||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||292||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||152||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||157||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||117||53||64||45,3||54,7
|-
|}
;Милли составы
[[2002 йыл]]ғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, халыҡтың күпселеге — [[башҡорттар]] (95 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>.

{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Ревизия материалдары ==
1859 йылда<ref>[https://basharchive.ru/census/reviz/73929/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>  Һөйөндөк ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

== Урамдары ==
* Ҡыйҙыш урамы ({{lang-ru|улица Кыйдыш}})
* Таулы урамы ({{lang-ru|улица Таулы}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/046/000089.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 20 по Республике Башкортостан]</ref>

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Вәлиева Гөлназ Даурат ҡыҙы]] (27.08.1972) — филология фәндәре кандидаты, [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның шәрҡиәт һәм башҡорт тел ғилеме кафедраһы доценты.
* [[Ишмөхәмәтов Әхтәм]] (1880—1946) — Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында, Францияла Ҡаршылыҡ хәрәкәтендә ҡатнашыусы.

== Тирә-яҡ мөхит ==
; Ер-һыу атамалары:
''Тау-таштар''
* '''Ҡаҡсырҙы''' тауы
* '''Ҡасҡын ташы'''
''Йылға-күлдәр''
* '''Ҡорбан күле'''
* '''Убалы күле'''
* '''Һөйөндөк күле'''
* '''Шарҙатма йылғаһы'''<ref>[https://vk.com/doc-73607076_317281216?hash=INwlBoOE7UGfkhhUdkWBBi2QVL8ffS8fggrOoQOLqfT&dl=KiWE8k9GLg0xKmMxk4AxLMhMgRAHAVq69iZ8EmLVYVk Башҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге]</ref>

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|77146}}
* 1859 йылғы [https://basharchive.ru/census/reviz/73929/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://vk.com/doc-73607076_317281216?hash=3a3dc19730813ca9a8&dl=0c923caefb6bc60428  Башҡортостан Республикаһы топонимдар һүҙлеге]

== Сығанаҡтар ==
<references/>
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан. — Справочник. Уфа: ГУП РБ "Издательство «Белая Река», 2007. −416 с. :илл. ISBN 978-5-87691-038-7
* {{ИСДБ|страница=15}}
{{Учалы районы ауылдары}}

[[Категория:Учалы районы ауылдары]]
{{Тышҡы һылтанмалар}}

{{Bashkir-geo-stub}}
Һөйөндөк — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл, Илсеғол ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны — 117 кеше.
Почта индексы — 453715, ОКАТО коды — 80253820009.

 Географик урыны 
Район үҙәгенән төньяҡ-көнсығышҡа табан 86 км һәм Устиново тимер юл станцияһынан (Силәбе өлкәһе) көньяҡ-көнбайышҡа табан 6 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
 Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 86 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Устинов): 6 км
Тарихы 
Һөйөндөк ауылына XIX быуаттың 1-се яртыһында Троицк өйәҙе Ҡаратабын улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Һөйөндөк Көсөк ауылына яҡын, Ҡарабалыҡ күле буйында урынлашҡан. Нигеҙ һалыныу ваҡыты аныҡ билдәләнмәгән. XVIII быуат аҙағында был ауыл әле булмай. 1834 йылда 35 йорт иҫәпләнгән, уларҙың һәр береһендә уртаса 5,5 кеше йәшәгән. X рәүиз буйынса 39 йортта 238 аҫаба, шулай уҡ 5 йортта керҙәштәр иҫәпләнгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. 1841 йылда 200 кеше йәшәгән 36 йорт-хужалыҡҡа 200 ат, 40 һыйыр, 200 һарыҡ һәм 10 кәзә тура килгән. 200 кешегә 400 бот яҙғы иген сәселгән.

1866 йылда 46 йорт-хужалыҡта 260 кеше йәшәгән. 1900 йылда мәсет теркәлгән.

 Хәҙерге осор 
Һөйөндөк ауылында фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август441 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар283 1959 йыл 15 ғинуар292 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар152 2002 йыл 9 октябрь157 2010 йыл 14 октябрь117536445,354,7
Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, халыҡтың күпселеге — башҡорттар (95 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта .

 Ревизия материалдары 
1859 йылдаревизия материалдары  Һөйөндөк ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

 Урамдары 
 Ҡыйҙыш урамы ()
 Таулы урамы ()Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 20 по Республике Башкортостан

 Билдәле шәхестәре 
 Вәлиева Гөлназ Даурат ҡыҙы (27.08.1972) — филология фәндәре кандидаты, Башҡорт дәүләт университетының шәрҡиәт һәм башҡорт тел ғилеме кафедраһы доценты.
 Ишмөхәмәтов Әхтәм (1880—1946) — Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында, Францияла Ҡаршылыҡ хәрәкәтендә ҡатнашыусы.

 Тирә-яҡ мөхит 
 Ер-һыу атамалары
Тау-таштар
 Ҡаҡсырҙы тауы
 Ҡасҡын ташы
Йылға-күлдәр
 Ҡорбан күле
 Убалы күле
 Һөйөндөк күле
 Шарҙатма йылғаһыБашҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 1859 йылғы ревизия материалдары
  Башҡортостан Республикаһы топонимдар һүҙлеге

 Сығанаҡтар 

 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан. — Справочник. Уфа: ГУП РБ "Издательство «Белая Река», 2007. −416 с. :илл. ISBN 978-5-87691-038-7
 

Категория:Учалы районы ауылдары