9 апрель
{{Ук}}
'''9 апрель''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 99-сы ([[кәбисә йыл]]ында 100-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 266 көн ҡала.
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-04-01}}
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || 
== {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == 
;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара 
* {{Ер}} [[Ер]]: Конкани теле көнө.
;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли 
* {{Флагификация|АҠШ}}: Балалар массажы көнө.
* {{Флагификация|Боливия}}: Конституция көнө.
* {{Флагификация|Грузия}}: Милли берҙәмлек көнө.
* {{Флагификация|Филиппины}}: Ҡаһарманлыҡ көнө.
* {{Флагификация|Финляндия}}: Фин теле көнө.
;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри
* {{Флагификация|Индонезия}}: Хәрби-һауа көстәре көнө.
* {{Флагификация|Рәсәй}}: Клининг (таҙартыу-йыйыштырыу) тармағы хеҙмәткәрҙәре көнө.
}}</onlyinclude> 
== {{Ваҡиғалар}} ==
* [[1860]]: [[Франция]] уйлап табыусыһы Эдуар де Мартенвиль фоноавтограф ярҙамында тәүге тапҡыр тауыш яҙҙыра.
* [[1937]]: [[Ауыл хужалығы]] культуралары сортын һынау дәүләт комиссияһының [[Башҡорт АССР-ы]] буйынса инспектураһы (хәҙерге  «Госсорткомиссия» федераль дәүләт учреждениеһының Башҡортостан филиалы) ойошторола.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1973]]: Башҡорт АССР-ының йәштәр гәзите [[Ленинсы (гәзит)|«Ленинсе»]] — [[Молодёжная газета|«Ленинец»]] [[РСФСР]] Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнә.  }}

== {{Тыуым}} ==
=== Башҡортостан менән бәйле шәхестәр ===
==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || 
* [[Трошин Алексей Васильевич]] (1925—3.04.2008), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, танкист, полковник. [[Советтар Союзы Геройы]] (1943).
* [[Маркова Зоя Павловна]] (1940), хеҙмәт ветераны, малсы. 1959—1990 йылдарҙа [[Баҡалы районы]] «Новая жизнь» колхозының һөт-тауар фермаһы һауынсыһы. [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1976). Сығышы менән ошо райондың [[Үмәр]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Сорокина Валентина Мефодьевна]] (1940), [[СССР]] һәм [[Рәсәй]]ҙең сәнғәт белгесе. 1989 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. 1968—2010  йылдарҙа [[М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы]] фондтарының баш һаҡлаусыһы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2012) һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның (1995) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, П. М. Третьяков исемендәге премия лауреаты. 
* [[Тужилова-Орданская Елена Марковна]] (1960), ғалим-хоҡуҡ белгесе. 1991 йылдан [[Башҡорт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2003 йылдан гражданлыҡ хоҡуғы кафедраһы мөдире. Юридик фәндәр докторы (2008), профессор (2009). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре. Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.  }}
}}</onlyinclude>

==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || 
* [[Лоҡманов Сабир Закирйән улы]] (1906—27.10.1967), [[фән|ғалим]]-[[Анатомия|анатом]], юғары мәктәп уҡытыусыһы һәм [[дәүләт]] эшмәкәре. 1932 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] уҡытыусыһы, киске бүлек мөдире, 1934 йылдан — декан, 1935—1939 йылдарҙа институт директорының фәнни һәм уҡыу уҡытыу эштәре буйынса  урынбаҫары, 1937 йылдан — анатомия кафедраһы мөдире; бер үк ваҡытта 1939 йылдан Республика ҡан биреү станцияһы директоры, 1940—1950 һәм 1954—1960 йылдарҙа [[Башҡорт АССР-ы]] һаулыҡ һаҡлау министры. Башҡорт АССР-ының 2 се, 4-се һәм 5-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. Медицина фәндәре докторы (1943), профессор (1943). Медицина хеҙмәте подполковнигы (1950). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1956), [[РСФСР]]-ҙың атҡаҙанған табибы (1957), [[СССР]]-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1943). [[Ленин ордены|Ленин]] (1949), ике [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1942, 1954) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1944) ордендары кавалеры. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Бунаков Павел Павлович]] (1921—10.08.2008), [[Педагогика|педагог]], тыуған яҡты өйрәнеүсе, [[Шиғриәт|шағир]] һәм йәмәғәтсе. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1946—1977 йылдарҙа (өҙөклөк менән) [[Балаҡатай районы]] мәктәптәре уҡытыусыһы, директоры. 1985—1991 йылдарҙа Һуғыш һәм хеҙмәт ветерандарының район советы рәйесе. Төбәк тарихы тураһында китаптар һәм шиғри йыйынтыҡтар авторы. 2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры. Сығышы менән ошо райондың [[Ҡарлыхан]] ауылынан. 
* [[Шинкова Матрёна Васильевна]] (1921—2014), [[малсылыҡ]] алдынғыһы. 1932 йылдан хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Бәләбәй районы]] М. Горький исемендәге тоҡомсолоҡ заводы эшсеһе, 1936—1981 йылдарҙа — [[сусҡа]] ҡараусы. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1966). [[Бәләбәй]] ҡалаһы һәм Бәләбәй районының почётлы гражданы (2000). Сығышы менән хәҙерге [[Татарстан Республикаһы]]ның [[Баулы районы]] Һалдат Ҡондоҙо ауылынан.
* [[Ғәлим Дәүләди]] (1936—15.04.2016), шағир һәм яҙыусы, [[тәржемә]]се. 1968 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. 1960—1979 йылдарҙа (өҙөөклөктәр менән) [[Башҡортостан китап нәшриәте]], артабан [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы|Башҡорт АССР-ы Яҙыусылар союзы]]ның әҙәби консультанты һәм [[нәфис әҙәбиәт]]те пропагандалау бюроһы директоры. [[Сергей Чекмарёв]] (1987) һәм [[Булат Рафиҡов]] (2005) исемендәге премиялар лауреаты.
* [[Рафиҡов Биктимер Ҡорбанғәли улы]] (1936), [[КПСС|партия]] органдары һәм муниципаль хеҙмәт ветераны. 1956—1990 йылдарҙа [[КПСС]]-тың [[Стәрлетамаҡ районы|Стәрлетамаҡ район]] комитеты инструкторы, Салауат исемендәге колхоздың партком секретары; 1990 йылдан [[Уҫылы ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)|Уҫылы ауыл Советы]] рәйесе урынбаҫары, 1992—2006 йылдарҙа Уҫалы ауыл хакимиәтенең эштәр идарасыһы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, райондың почётлы гражданы (2013). Сығышы менән [[Үрге Уҫылы]] ауылынан.
* [[Павлова Алла Анатольевна]] (1961), педагогик хеҙмәт ветераны, [[Өфө]]ләге 31-се мәктәптең [[рус теле]] һәм [[Рус әҙәбиәте|әҙәбиәте]] уҡытыусыһы. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре. Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.  }}
}}</onlyinclude>

==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || 
* [[Глезденёв Павел Петрович]] (суҡынғанға тиклем Миндияров Исламгәрәй Яковлевич, 1867—28.05.1923), [[Мариҙар|мари]] мәғрифәтсеһе, [[әҙәбиәт|әҙип]] һәм этнограф. Мари [[нәфис әҙәбиәт]]енә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Сығышы менән бөгөнгө [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Шаран районы]] [[Иҫке Томбағош]] ауылынан.
* [[Төхвәтуллин Мөнир Барый улы]] (1947), хеҙмәт ветераны. 1965—2007 йылдарҙа [[Салауат нефть химияһы комбинаты]] һәм [[«Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһе]] аппаратсыһы, инженеры, цех начальнигы. [[РСФСР]]-ҙың атҡаҙанған химигы (1981). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Мәләүез районы]] [[Ергән]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Богомолов Анатолий Николаевич]] (1952), музыкант-саксофонсы. [[Өфө сәнғәт училищеһы]] уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. 
* [[Тузов Николай Фёдорович]] (1957), [[транспорт]] тармағы ветераны. 1982 йылдан [[«Башавтотранс» берекмәһе]]нең [[Туймазы]]лағы 1830-сы автоколоннаһы инженеры, 1987 йылдан — баш инженеры; 1994 йылдан [[Баҡалы (Баҡалы районы)|Баҡалы]] автотранспорт предприятияһы етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Дыуан районы]] Кисетевка ауылынан.
* [[Ғайсин Айрат Рәшит улы]] (1962), композитор, йәмәғәт эшмәкәре. Өфө ҡалаһының 7-се музыка мәктәбе директоры. 2009-2013 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Композиторҙар союзы рәйесе.
* [[Чумаков Игорь Николаевич]] (1977—20.01.2000), [[Чечен Республикаһы]]ндағы террорға ҡаршы операцияла һәләк булған хәрби хеҙмәткәр. [[Батырлыҡ ордены]] кавалеры (2000, үлгәндән һуң). Сығышы менән [[Салауат (ҡала)|Салауат]] ҡалаһынан.  }}
}}</onlyinclude>

==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || 
* [[Васёв Николай Александрович]] (1953), [[Инженерлыҡ эше|инженер]]-[[Металлургия|металлург]], [[төҙөлөш]] тармағы, урындағы башҡарма һәм [[Муниципаль район|муниципаль]] органдар хеҙмәткәре. 1984 йылдан [[Белорет районы|Белорет район]] советы башҡарма комитетының рәйес урынбаҫары, 1992 йылдан [[Белорет]] ҡалаһы һәм Белорет районы хакимиәте башлығы урынбаҫары, 2006 йылдан — Белорет районы хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған төҙөүсеһе. Сығышы менән Белорет ҡаланан. 
* [[Таһиров Мөҡәтдис Мөхәмәтзыя улы]] (1953), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Балтас районы]] «Уңыш» кооперативының элекке рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2002). Сығышы менән ошо райондың [[Уразай (Балтас районы)|Уразай]] ауылынан. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Сокольников Михаил Васильевич]] (1958—11.11.2017), [[фән|ғалим]]-[[тарих]]сы, [[сауҙа]] хеҙмәткәре, хәйриәтсе һәм йәмәғәтсе. 1991 йылдан [[Салауат (ҡала)|Салауат]] ҡалаһындағы «Ортикон» сауҙа йортоноң генераль директоры. Биш саҡырылыш ҡала советы депутаты. Тарих фәндәре кандидаты (2007), Халыҡ-ара ижтимағи фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (20007). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре. [[Рәсәй]]ҙең иң яҡшы менеджеры. Сығышы менән [[Дәүләкән]] ҡалаһынан.
* [[Григоренко Игорь Владимирович]] (1983), [[шайбалы хоккей|хоккейсы]], һөжүмсе. 2002—2005, 2007—2012 һәм 2015—2017 йылдарҙа [[Өфө]]нөң [[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|«Салауат Юлаев»]] командаһы уйынсыһы. Өс тапҡыр [[Рәсәй]] чемпионы. Гагарин кубогын яулаусы (2011). }}
}}</onlyinclude>

==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
<onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || 
* [[Латипова Минира Фәтҡулла ҡыҙы]] (1939), [[китапхана]]сы. 1979—1997 йылдарҙа хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһы]]ның бүлек мөдире. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған [[мәҙәниәт]] хеҙмәткәре. 
* [[Касьянов Геннадий Михайлович]] (1949), [[Инженерлыҡ эше|инженер]], [[сәнәғәт]] һәм [[төҙөлөш]] тармаҡтары, [[КПСС|партия]] һәм [[Муниципаль район|урындағы башҡарма]] органдар хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 1996—2016 йылдарҙа Мәләүез кирбес заводының генераль директоры. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның 2-се саҡырылыш (1999—2003) [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]]ҙың Вәкилдәр Палатаһы депутаты. [[Рәсәй]]ҙең һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе. [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. [[Рәсәй Президенты]]ның һәм Башҡортостан Республикаһының Почёт грамоталары менән бүләкләнеүсе. [[Мәләүез районы]] һәм [[Мәләүез]] [[ҡала]]һының почётлы гражданы (2010). Сығышы менән ошо ҡаланан. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Хафизов Рафаил Әхмәтғәли улы]] (1949—8.11.2023), [[Журналистика|журналист]], [[нефть|нефтсе]], [[Шиғриәт|шағир]]. 1984—2008 йылдарҙа «Саҡмағошнефть» [[нефть]] һәм [[газ]] сығарыу идаралығы операторы. 1993 йылдан [[Дүртөйлө районы]]ның «Тулҡын» [[Әҙәбиәт|әҙәби]]-ижад берекмәһе етәксеһе. 1990 йылдан [[СССР]] Журналистар союзы, 1996 йылдан [[Рәсәй]] һәм [[Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы|Башҡортостан]] Яҙыусылар союздары ағзаһы. [[Әкиәт]] ижад итеүселәрҙең П. Ершов исемендәге Бөтә Рәсәй конкурсы (2008), «Илһам шишмәләре» төбәк-ара [[шиғриәт]] фестивале ([[Бәләбәй]], 2009) лауреаты. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Илеш районы]] [[Лена (Илеш районы)|Лена]] [[ауыл]]ынан.
* [[Биккинов Йәүҙәт Усман улы]] (1954), инженер, йәмәғәтсе. 2004 йылдан [[Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты|Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты Сибай филиалының]] баш инженеры, директор урынбаҫары, директоры, 2019 йылдан — директор кәңәшсеһе. Башҡортостан Республикаһының 6-сы саҡырылыш (2018—2023) [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Рәсәйҙең почётлы таусыһы. [[Сибай]] ҡалаһының почётлы гражданы. Сығышы менән ошо ҡаланан.  }}
}}</onlyinclude>

=== Дөйөм исемлек ===
''<categorytree depth="0">Категория:9 апрелдә тыуғандар</categorytree>''
* [[1770]]: Томас Иоганн Зеебек, [[Германия]] [[Физика|физигы]].
* [[1830]]: Эдвард Мейбридж, [[Бөйөк Британия]] [[Фотография|фотографы]], «Zoopraxiscope» кино күрһәтеү ҡоролмаһын уйлап сығарыусы.  
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1835]]: Леопольд II, 1865—1909 йылдарҙа [[Бельгия]] короле.
* [[1865]]: Чарлз Протеус Штейнмец, [[АҠШ]] электротехнигы.
* [[1865]]: Эрих Людендорф, [[Германия]]ның хәрби һәм сәйәси эшмәкәре, генерал.
* [[1895]]: Мишель Симон, [[Швейцария]] һәм [[Франция]]ның театр һәм кино актёры, гротеск авторы.
* [[1905]]: Джеймс Уильям Фулбрайт, АҠШ сенаторы, һуңынан уның исемен алған мәғариф программаһы авторы.
* [[1920]]: Василий Карцев, [[СССР]] [[футбол]]сыһы, тренер.
* [[1925]]: Эрнст Неизвестный, СССР һәм АҠШ скульпторы, график.
* [[1938]]: [[Виктор Черномырдин]], СССР-ҙың һәм [[Рәсәй]]ҙең хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, 1993—1998 йылдарҙа Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе.
* [[1965]]: Полина Поризкова, АҠШ актрисаһы, фотомодель, сығышы менән [[Чехословакия]]нан.
* [[1965]]: Марк Пеллегрино, АҠШ кино актёры.
* [[1985]]: [[Анна Ҡунаева]], [[Рәсәй]] [[биатлон]]сыһы, XXIV Бөтә донъя ҡышҡы универсиаданың өс тапҡыр чемпионы (2009), Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2010).  }}

== {{Үлем}} == 
''<categorytree depth="0">Категория:9 апрелдә вафат булғандар</categorytree>''

== {{Йыл көндәре}} ==
{{Календарь}}
{{Айҙар}}

[[Категория:Йыл көндәре|Г09]]
[[Категория:9 апрель]]
9 апрель — григориан стиле буйынса йылдың 99-сы (кәбисә йылында 100-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 266 көн ҡала.

 
  
 1860: Франция уйлап табыусыһы Эдуар де Мартенвиль фоноавтограф ярҙамында тәүге тапҡыр тауыш яҙҙыра.
 1937: Ауыл хужалығы культуралары сортын һынау дәүләт комиссияһының Башҡорт АССР-ы буйынса инспектураһы (хәҙерге  «Госсорткомиссия» федераль дәүләт учреждениеһының Башҡортостан филиалы) ойошторола.

  
 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр 
 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар 

 Дөйөм исемлек 

 1770: Томас Иоганн Зеебек, Германия физигы.
 1830: Эдвард Мейбридж, Бөйөк Британия фотографы, «Zoopraxiscope» кино күрһәтеү ҡоролмаһын уйлап сығарыусы.  

   

  

Г09
Категория:9 апрель