Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы
{{Ук}}
{{Башҡа мәғәнәләре|Ҡоролтай (мәғәнәләр)}}
'''Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресс)''' — йәмәғәт ойошмаларының Халыҡ-ара берлеге. Төп маҡсаты — [[башҡорттар]]ҙың һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]нан ситтә йәшәүсе милләтәштәребеҙҙең берләшеүенә ярҙам итеү, [[башҡорт теле]]н һаҡлап ҡалыу һәм артабан үҫтереү, башҡорттарҙың социаль-иҡтисади хәлен, рухи-мәҙәни тормошон яҡшыртыу, дуҫлыҡты һәм милләт-ара татыулыҡты нығытыу.

Юғары ҡарарҙар ҡабул итеү хоҡуғына бөтә халыҡ вәкилдәре йыйыны — ''Ҡоролтай'' эйә. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы 1995 йылдан эшләп килә. Ҡоролтайҙар араһында берлек эшмәкәрлеге менән ''башҡарма комитет''  идара итһә, 2019 йылдан был вазифа ''Ҡоролтай президумы''на бирелде.

Рәсәйҙең башҡорттар күпләп йәшәгән төбәктәрендә, йыраҡ һәм яҡын сит илдәрҙә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының (конгресс) бүлексәләре бар.
= Тарих =
Борон-борондан [[башҡорттар]] тормоштарындағы иң мөһим мәсьәләләрен хәл итергә ''ҡоролтайға'' йыйылған.

== [[Бөтә башҡорт ҡоролтайҙары]] ==
* I Бөтә башҡорт ҡоролтайы [[1917]] йылдың 20—27 июлендә [[Ырымбур]] ҡалаһында үтә.
* II Бөтә башҡорт ҡоролтайы 1917 йылдың 25—29 авгусында [[Өфө]] ҡалаһында үтә.
* III Бөтә башҡорт ҡоролтайы 1917 йылдың 8—20 декабрендә Ырымбур ҡалаһында үтә.
I һәм II Бөтә башҡорт ҡоролтайы Башҡорт өлкә (үҙәк) шураһын (советын) төҙөү һәм [[Башҡорт (гәзит)|«Башҡорт» гәзитен]] сығарыу тураһында ҡарар ҡабул итә
<ref>[http://encycl.bash-portal.ru/b_shuro.htm Башҡортостан энциклопедияһында Башҡорт шураһы]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> .

III Бөтә башҡорт ҡоролтайында [[Башҡортостан автономияһы]]ның иғлан ителеүе раҫлана.
== Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайҙары ==

=== I Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ===
I Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы 1995 йылдың 1—2 июнендә [[Өфө]] ҡалаһында үтә<ref name="БДБҠ Үткәр">[http://kurultay-ufa.ru/2011/08/28/provedenie-kurultaev.html Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайҙарын үткәреү тураһында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130727224725/http://kurultay-ufa.ru/2011/08/28/provedenie-kurultaev.html |date=2013-07-27 }}</ref>. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның һәр ҡала һәм районынан, [[Рәсәй]]ҙең 10 республикаһы һәм 18 өлкәһенән, 7 яҡын сит ил дәүләтенән, шулай уҡ [[Венгрия]], [[Германия]], [[Ҡытай]], [[Перу]], [[Польша]], [[АҠШ]], [[Төркиә]], [[Финляндия]], [[Швейцария]] һәм Көньяҡ Африка Республикаһынан бөтәһе 806 вәкил ҡатнаша. Ҡоролтай барышында 10 йүнәлеш буйынса кесе ҡорҙар үтә. [[Башҡорттар]]ға, Башҡортостан Республикаһы халҡына, Башҡортостан Республикаһы дәүләт йыйылышы — Ҡоролтайға, донъя дәүләттәренә, [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы]]на мөрәжәғәттәр ҡабул ителә. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты һайлана. Башҡарма комитеттың эш урыны итеп [[Өфө]] ҡалаһы билдәләнә.

=== II Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ===
II Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы 2002 йылдың июнендә [[Өфө]] ҡалаһында үтте<ref name="БДБҠ Үткәр" />. Башҡортостан Республикаһынан, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның 33 төбәгенән, 19 сит илдән, шул иҫәптән Израил, [[Италия]], [[Канада]], [[АҠШ]], [[Төркиә]] һәм [[Япония]]нан 800-ҙән ашыу вәкил ҡатнашты. Ҡоролтай барышында 12 юнәлеш буйынса кесе ҡорҙар үткәрелде. Рәсәй Федерацияһы Һәм Башҡортостан Республикаһы дәүләт органдарына милли сәйәсәт, милләт-ара мөнәсәбәт, милли мәҙәниәт һәм республика халыҡтары телдәрен артабан камиллаштырыу буйынса тәҡдимдәр индерелде. Башҡорт халҡына, Башҡортостан халыҡтарына, [[Рәсәй Президенты|Рәсәй Федерацияһы Президенты]] [[Путин Владимир Владимирович|В. В. Путинға]] мөрәжәғәттәр ҡабул ителде.

=== III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ===
III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы [[2010]] йылдың 10-11 июнендә [[Өфө]] ҡалаһында булды.<ref name="БДБҠ Үткәр" />. Унда Башҡортостан Республикаһынан, Рәсәй Федерацияһының 33 төбәгенән, 19 сит илдән, шул иҫәптән [[АҠШ]], [[Бразилия]], [[Германия]], Израил, [[Италия]], [[Канада]], [[Португалия]], [[Төркиә]], [[Япония]], Балтия һәм БДБ илдәренән 800-ҙән ашыу вәкил ҡатнашты. Беренсе тапҡыр I йәштәр ҡоролтайы ойошторолоп, уның эшенә 1 000 ашыу вәкил йәлеп ителде. Ҡоролтай 12 йүнәлеш буйынса кесе ҡорҙар үткәрелде. Милли сәйәсәт һәм милләт—ара мөнәсәбәт буйынса мөһим ҡарарҙар, башҡорт халҡына, Башҡортостан халыҡтарына, [[Рәсәй Президенты]] [[Медведев Дмитрий Анатольевич|Д. А. Медведевҡа]] мөрәжәғәттәр ҡабул ителде.
<gallery>
III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы.jpg
</gallery>

=== IV Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ===
* 2015 йылдың ноябрендә Өфөлә IV Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы уҙғарыла<ref>[http://www.bashinform.ru/bash/775248/ Баш ҡалала IV Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы уҙғарыла — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 20 октябрь]</ref><ref>[http://npa.bashkortostan.ru/?show=1&seed=11845 Постановление Правительства Республики Башкортостан от 19 октября 2015 года № 449 «О подготовке и проведении IV Всемирного курултая башкир» — Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305015840/http://npa.bashkortostan.ru/?show=1&seed=11845 |date=2016-03-05 }}{{ref-ru}}</ref><ref>{{ref-ru}} [[n:ru:IV Всемирный Курултай (Конгресс) башкир отметил популярность Башкирской Википедии]] — Викиновости, 22.11.2015</ref>.
=== V Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ===
* 2019 йылдың 27-29 июнендә Өфөлә V Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы уҙғарыла. Беренсе тапҡыр Ҡоролтай президумы индерелә һәм уның 6 ағзаһы һайлана.

== Президум рәйестәре ==
# [[Айытҡолова Эльвира Ринат ҡыҙы]] — 2019 йылдың 28 июненән<ref>[http://www.bashinform.ru/news/1325123-predsedatelem-ispolkoma-vsemirnogo-kurultaya-bashkir-stala-elvira-aitkulova-/ Председателем президума Всемирного курултая башкир стала Эльвира Аиткулова. ИА «Башинформ», 2019, 28 июнь]{{ref-ru}}{{V|28|06|2019}}</ref>

== Башҡарма комитет рәйестәре ==
# [[Мәжитов Нияз Абдулхаҡ улы]] (1995—2002)
# [[Сөләймәнов Әхмәт Мөхәмәтвәли улы]] (2002—2006)
# [[Аҙнабаев Румил Тәлғәт улы]] (2006—2009)
# [[Ғәлин Азамат Зәки улы]] (2009—2010)
# [[Солтанморатов Илгиз Замфир улы]] (2010—2011)
# [[Йосопов Марсель Харис улы]] (2011—2012)
# [[Аҙнабаев Румил Тәлғәт улы]] (2012—2015)
# [[Ишемғолов Әмир Миңләхмәт улы]] (11.2015—11.2018)
# [[Ғәйнуллин Данир Әхмәҙи улы]] (28.11.2018—28.06.2019)
# [[Юлдашев Искәндәр Хисмәтулла улы]] (29.06.2019—4.03.2020)<ref>[https://proufu.ru/news/novosti/81843-predsedatelem_ispolkoma_vsemirnogo_kurultaya_bashkir_naznachen_iskander_yuldashev/ Председателем исполкома Всемирного курултая башкир избран Искандер Юлдашев. PROUFU.ru. 2019, 30 июнь]</ref>
# [[Яҡупов Ғәлим Миңлеғәле улы]] — 2020 йылдың 4 мартынан<ref>[http://www.bashinform.ru/bash/1421265/ Ғәлим Яҡупов — Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты етәксеһе. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2020, 4 март]{{V|4|03|2020}}</ref>
# [[Йосопов Юлдаш Мөхәммәт улы]]

== Тормошҡа ашырылған проекттары ==
* [[Айыҡ ауыл]]<ref>[https://kurultai.ru/ru/content/3300-opredelilis-pobediteli-respublikanskogo-konkursa-trezvoe-selo-2021-goda/?tag%5B7%5D=trezvoe-selo_7 Трезвое село]</ref>
* [[Портал:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы|Шайморатовсылар]]<ref>[https://kurultai.ru/ru/content/3223-pamyatnik-shajmuratovu-poyavitsya-i-na-luganskoj-zemle/?tag%5B14%5D=shaymuratovcy_14&tag%5B1%5D=news Шаймуратовцы]</ref>
* [[Башҡорт ырыуҙары]]<ref>[https://kurultai.ru/ru/content/3232-v-dyurtyulinskom-rajone-proshyol-moskovskij-vecher/?tag%5B48%5D=bashkirskie-roda_48 Башкирские рода]</ref>
* [[Проект:«Төньяҡ амурҙары»|Төньяҡ амурҙары]]<ref>[https://kurultai.ru/ru/content/2676-v-bashkortostane-startuet-v-genealogicheskij-konkurs-moi-predki---severnye-amury-/?tag%5B58%5D=severnye-amury_58 Северные амуры]</ref>
* [[Проект:Башҡорт тарихы йылы|Башҡорт тарихы йылы]]

== Ҡоролтай тураһында ваҡытлы матбуғат ==
:: [http://www.bashinform.ru/search/?q=%D0%91%D3%A9%D1%82%D3%99+%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8F+%D0%B1%D0%B0%D1%88%D2%A1%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B+%D2%A1%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B&how=tm «Башинформ» мәғлүмәт агентлығында яңылыҡтар теҙмәһе]
* Рәхимҡолова А. Әмир Ишемғолов: «Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы халыҡ өсөн абруйлы ойошма булырға тейеш». «[[Башинформ]]» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 29 февраль<ref>[http://www.bashinform.ru/bash/821511/ Әмир Ишемғолов: «Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы халыҡ өсөн абруйлы ойошма булырға тейеш» «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 29 февраль]{{V|29|02|2016}}</ref>.
* Рахимкулова А. Амир Ишемгулов: «Всемирный курултай башкир должен стать авторитетной организацией для народа».«Башинфор]» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 29 февраль<ref>[http://www.bashinform.ru/detalno/821165/ Амир Ишемгулов: «Всемирный курултай башкир должен стать авторитетной организацией для народа» ИА «Башинформ», 2016, 29 февраль]{{V|29|02|2016}}{{ref-ru}}</ref>.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] — дәүләт органы.
* [[Башҡорт йәмәғәт берекмәләре исемлеге]]
* [[Силәбе өлкәһе башҡорттары ҡоролтайы]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* [http://kurultay-ufa.ru/ Бөтә донъя башҡорттарының рәсми порталы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160110190053/http://kurultay-ufa.ru/ |date=2016-01-10 }}
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/2619-b-t-don-ya-bash-orttary-oroltajy-kongresy|Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгрессы)}}

{{Дөйөм мираҫ}}

[[Категория:Башҡортостан йәмәғәт ойошмалары]]
[[Категория:Башҡорт йәмәғәт ойошмалары]]
[[Категория:Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы]]
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресс) — йәмәғәт ойошмаларының Халыҡ-ара берлеге. Төп маҡсаты — башҡорттарҙың һәм Башҡортостан Республикаһынан ситтә йәшәүсе милләтәштәребеҙҙең берләшеүенә ярҙам итеү, башҡорт телен һаҡлап ҡалыу һәм артабан үҫтереү, башҡорттарҙың социаль-иҡтисади хәлен, рухи-мәҙәни тормошон яҡшыртыу, дуҫлыҡты һәм милләт-ара татыулыҡты нығытыу.

Юғары ҡарарҙар ҡабул итеү хоҡуғына бөтә халыҡ вәкилдәре йыйыны — Ҡоролтай эйә. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы 1995 йылдан эшләп килә. Ҡоролтайҙар араһында берлек эшмәкәрлеге менән башҡарма комитет  идара итһә, 2019 йылдан был вазифа Ҡоролтай президумына бирелде.

Рәсәйҙең башҡорттар күпләп йәшәгән төбәктәрендә, йыраҡ һәм яҡын сит илдәрҙә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының (конгресс) бүлексәләре бар.
 Тарих 
Борон-борондан башҡорттар тормоштарындағы иң мөһим мәсьәләләрен хәл итергә ҡоролтайға йыйылған.

 Бөтә башҡорт ҡоролтайҙары 
 I Бөтә башҡорт ҡоролтайы 1917 йылдың 20—27 июлендә Ырымбур ҡалаһында үтә.
 II Бөтә башҡорт ҡоролтайы 1917 йылдың 25—29 авгусында Өфө ҡалаһында үтә.
 III Бөтә башҡорт ҡоролтайы 1917 йылдың 8—20 декабрендә Ырымбур ҡалаһында үтә.
I һәм II Бөтә башҡорт ҡоролтайы Башҡорт өлкә (үҙәк) шураһын (советын) төҙөү һәм «Башҡорт» гәзитен сығарыу тураһында ҡарар ҡабул итә
Башҡортостан энциклопедияһында Башҡорт шураһы .

III Бөтә башҡорт ҡоролтайында Башҡортостан автономияһының иғлан ителеүе раҫлана.
 Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайҙары 

 I Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы 
I Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы 1995 йылдың 1—2 июнендә Өфө ҡалаһында үтәБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайҙарын үткәреү тураһында . Башҡортостан Республикаһының һәр ҡала һәм районынан, Рәсәйҙең 10 республикаһы һәм 18 өлкәһенән, 7 яҡын сит ил дәүләтенән, шулай уҡ Венгрия, Германия, Ҡытай, Перу, Польша, АҠШ, Төркиә, Финляндия, Швейцария һәм Көньяҡ Африка Республикаһынан бөтәһе 806 вәкил ҡатнаша. Ҡоролтай барышында 10 йүнәлеш буйынса кесе ҡорҙар үтә. Башҡорттарға, Башҡортостан Республикаһы халҡына, Башҡортостан Республикаһы дәүләт йыйылышы — Ҡоролтайға, донъя дәүләттәренә, Берләшкән Милләттәр Ойошмаһына мөрәжәғәттәр ҡабул ителә. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты һайлана. Башҡарма комитеттың эш урыны итеп Өфө ҡалаһы билдәләнә.

 II Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы 
II Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы 2002 йылдың июнендә Өфө ҡалаһында үтте. Башҡортостан Республикаһынан, Рәсәй Федерацияһының 33 төбәгенән, 19 сит илдән, шул иҫәптән Израил, Италия, Канада, АҠШ, Төркиә һәм Япониянан 800-ҙән ашыу вәкил ҡатнашты. Ҡоролтай барышында 12 юнәлеш буйынса кесе ҡорҙар үткәрелде. Рәсәй Федерацияһы Һәм Башҡортостан Республикаһы дәүләт органдарына милли сәйәсәт, милләт-ара мөнәсәбәт, милли мәҙәниәт һәм республика халыҡтары телдәрен артабан камиллаштырыу буйынса тәҡдимдәр индерелде. Башҡорт халҡына, Башҡортостан халыҡтарына, Рәсәй Федерацияһы Президенты В. В. Путинға мөрәжәғәттәр ҡабул ителде.

 III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы 
III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы 2010 йылдың 10-11 июнендә Өфө ҡалаһында булды.. Унда Башҡортостан Республикаһынан, Рәсәй Федерацияһының 33 төбәгенән, 19 сит илдән, шул иҫәптән АҠШ, Бразилия, Германия, Израил, Италия, Канада, Португалия, Төркиә, Япония, Балтия һәм БДБ илдәренән 800-ҙән ашыу вәкил ҡатнашты. Беренсе тапҡыр I йәштәр ҡоролтайы ойошторолоп, уның эшенә 1 000 ашыу вәкил йәлеп ителде. Ҡоролтай 12 йүнәлеш буйынса кесе ҡорҙар үткәрелде. Милли сәйәсәт һәм милләт—ара мөнәсәбәт буйынса мөһим ҡарарҙар, башҡорт халҡына, Башҡортостан халыҡтарына, Рәсәй Президенты Д. А. Медведевҡа мөрәжәғәттәр ҡабул ителде.

 IV Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы 
 2015 йылдың ноябрендә Өфөлә IV Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы уҙғарылаБаш ҡалала IV Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы уҙғарыла — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 20 октябрьПостановление Правительства Республики Башкортостан от 19 октября 2015 года № 449 «О подготовке и проведении IV Всемирного курултая башкир» — Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан  n:ru:IV Всемирный Курултай (Конгресс) башкир отметил популярность Башкирской Википедии — Викиновости, 22.11.2015.
 V Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы 
 2019 йылдың 27-29 июнендә Өфөлә V Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы уҙғарыла. Беренсе тапҡыр Ҡоролтай президумы индерелә һәм уның 6 ағзаһы һайлана.

 Президум рәйестәре 
 Айытҡолова Эльвира Ринат ҡыҙы — 2019 йылдың 28 июненәнПредседателем президума Всемирного курултая башкир стала Эльвира Аиткулова. ИА «Башинформ», 2019, 28 июнь

 Башҡарма комитет рәйестәре 
 Мәжитов Нияз Абдулхаҡ улы (1995—2002)
 Сөләймәнов Әхмәт Мөхәмәтвәли улы (2002—2006)
 Аҙнабаев Румил Тәлғәт улы (2006—2009)
 Ғәлин Азамат Зәки улы (2009—2010)
 Солтанморатов Илгиз Замфир улы (2010—2011)
 Йосопов Марсель Харис улы (2011—2012)
 Аҙнабаев Румил Тәлғәт улы (2012—2015)
 Ишемғолов Әмир Миңләхмәт улы (11.2015—11.2018)
 Ғәйнуллин Данир Әхмәҙи улы (28.11.2018—28.06.2019)
 Юлдашев Искәндәр Хисмәтулла улы (29.06.2019—4.03.2020)Председателем исполкома Всемирного курултая башкир избран Искандер Юлдашев. PROUFU.ru. 2019, 30 июнь
 Яҡупов Ғәлим Миңлеғәле улы — 2020 йылдың 4 мартынанҒәлим Яҡупов — Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты етәксеһе. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2020, 4 март
 Йосопов Юлдаш Мөхәммәт улы

 Тормошҡа ашырылған проекттары 
 Айыҡ ауылТрезвое село
 ШайморатовсыларШаймуратовцы
 Башҡорт ырыуҙарыБашкирские рода
 Төньяҡ амурҙарыСеверные амуры
 Башҡорт тарихы йылы

 Ҡоролтай тураһында ваҡытлы матбуғат 
 «Башинформ» мәғлүмәт агентлығында яңылыҡтар теҙмәһе
 Рәхимҡолова А. Әмир Ишемғолов: «Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы халыҡ өсөн абруйлы ойошма булырға тейеш». «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 29 февральӘмир Ишемғолов: «Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы халыҡ өсөн абруйлы ойошма булырға тейеш» «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 29 февраль.
 Рахимкулова А. Амир Ишемгулов: «Всемирный курултай башкир должен стать авторитетной организацией для народа».«Башинфор]» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 29 февральАмир Ишемгулов: «Всемирный курултай башкир должен стать авторитетной организацией для народа» ИА «Башинформ», 2016, 29 февраль.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай — дәүләт органы.
 Башҡорт йәмәғәт берекмәләре исемлеге
 Силәбе өлкәһе башҡорттары ҡоролтайы

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Бөтә донъя башҡорттарының рәсми порталы 
 

Категория:Башҡортостан йәмәғәт ойошмалары
Категория:Башҡорт йәмәғәт ойошмалары
Категория:Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы