Сыуаштар
{{Халыҡ
| название      = '''Сыуаштар'''<br />Чăвашсем
| изображение   = <div>
[[Файл:Vera Kuzmina.jpg|80px]] [[Файл:K.Ivanov.jpg|80px]]
[[Файл:I Y Yakovlev.jpg|80px]]<br />
<small>[[Кузьмина Вера Кузьминична|Вера Кузьмина]]{{•}} [[Иванов Константин Васильевич (поэт)|Константин Иванов]]{{•}} [[Яковлев Иван Яковлевич|Иван Яковлев]]</small>
[[Файл:Nikolyskiy Nikolay Vasilyevich.jpg|80px]] [[Файл:NikolaevAG.jpg|80px]] [[Файл:Геннадий Николаевич Айги.jpg|80px]]
<small>
[[Никольский Николай Васильевич|Николай Никольский]]{{•}} [[Николаев Андриян Григорьевич|Андриян Николаев]]{{•}} [[Айги Геннадий Николаевич|Геннадий Айги]]
</div>
| ширина =
| подпись =
| самоназвание = чӑваш (ед. ч.), чӑвашсем
| численность = ~ 1,5 млн
| расселение = {{флагификация|Россия}}: <br /> &nbsp;1&nbsp;435&nbsp;872 (пер. 2010)<ref name="пер.2010">[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 года. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160605223320/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |date=2016-06-05 }}</ref>, 1&nbsp;637&nbsp;094 (пер. 2002)<ref name="perepis">{{cite web|author=|datepublished=|url=http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11&docid=10715289081463|title=Всероссийская перепись населения 2002 года|lang=|publisher=|accessdate=2009-12-24|archiveurl=http://www.webcitation.org/616BvJEEv|archivedate=2011-08-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080202152038/http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11&docid=10715289081463 |date=2008-02-02 }}</ref><ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php Всероссийская перепись населения 2002 года. Национальный состав населения по регионам России]</ref><br />
* {{флагификация|Чувашия}}:<br /> &nbsp;814&nbsp;750 (2010)<ref name="пер.2010"/>, 889 268 (2002)<ref name="perepis" />
* {{флагификация|Татарстан}}:<br /> &nbsp;116&nbsp;252 (2010)<ref name="пер.2010"/>, 126 532 (2002)<ref name="perepis" />
* {{флагификация|Башҡортостан}}:<br /> &nbsp;107&nbsp;450 (2010)<ref name="пер.2010"/>, 117 317 (2002)<ref name="perepis" />
* {{флагификация|Ульяновская область}}:<br /> &nbsp;94&nbsp;970 (2010)<ref name="пер.2010"/>, 111 316 (2002)<ref name="perepis" />
* {{флагификация|Самарская область}}:<br /> &nbsp;84&nbsp;105 (2010)<ref name="пер.2010"/>, 101 358 (2002)<ref name="perepis" />
* {{флагификация|Москва}}:<br /> &nbsp;14&nbsp;313 (2010)<ref name="пер.2010"/>, 16 011 (2002)<ref name="perepis" />
* {{флагификация|Ханты-Мансийский автономный округ}}:<br /> &nbsp;13&nbsp;596 (2010)<ref name="пер.2010"/>, 15 261 (2002)<ref name="perepis" />
* {{флагификация|Оренбургская область}}:<br /> &nbsp;12&nbsp;492 (2010)<ref name="пер.2010"/>, 17 211 (2002)<ref name="perepis" />
* {{флагификация|Московская область}}:<br /> &nbsp;12&nbsp;466 (2010)<ref name="пер.2010"/>, 12 530 (2002)<ref name="perepis" />
* {{флагификация|Саратовская область}}:<br /> &nbsp;12&nbsp;261 (2010)<ref name="пер.2010"/>, 15 956 (2002)<ref name="perepis" />
* {{флагификация|Красноярский край}}:<br /> &nbsp;11&nbsp;036 (2010)<ref name="пер.2010"/>, 16 859 (2002)<ref name="perepis" />
* [[Файл:Flag of Crimea.svg|22px]] [[Ҡырым Республикаһы]]: 2 171 (2001 й.)
* [[Файл:Flag of Sevastopol.svg|22px]] [[Севастополь]]:  508 (2001 й.)
{{флагификация|Казахстан}}: 7 301 (перепись 2009)<ref name="Каз2009">[http://www.stat.kz/p_perepis/Pages/default.aspx Агентство Республики Казахстан по статистике. Перепись 2009.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120501091537/http://www.stat.kz/p_perepis/Pages/default.aspx |date=2012-05-01 }} ([http://www.stat.kz/p_perepis/Documents/%D0%9D%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.rar Национальный состав населения] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130914220455/http://www.stat.kz/p_perepis/Documents/%D0%9D%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.rar |date=2013-09-14 }}.rar)</ref><ref>В 1989 году — 22 305 чувашей в Казахской ССР: [http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=5 Демоскоп. Каз. ССР 1989]</ref><br />
* [[Ҡарағанды өлкәһе]]: 2 377 (2010)<ref name="Kz2010">[http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/Bull_Hsany2010.rar Численность населения по областям, городам и районам, полу и отдельным возрастным группам, отдельным этносам на 1 января 2010 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117233602/http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/Bull_Hsany2010.rar |date=2013-01-17 }}</ref>
* [[Ҡостанай өлкәһе]]: 1 437 (2010)<ref name="Kz2010"/>
* [[Төньяҡ Ҡаҙағстан өлкәһе]]: 1 037 (2010)<ref name="Kz2010"/>
* [[Павлодар өлкәһе]]: 909 (2010)<ref name="Kz2010"/>
* [[Аҡтүбә өлкәһе]]:345 (2010)<ref name="Kz2010"/>
{{флагификация|Украина}}: 10 593 (2001)<ref>[http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/ Всеукраїнський перепис населення 2001. Русская версия. Результаты. Национальность и родной язык.]</ref><ref name=joshua /><br />
* [[Файл:Flag of Donetsk Oblast.svg|22px]] [[Донецк өлкәһе]]: 1 293 (2001 й.)
* [[Файл:Flag of Luhansk Oblast.png|22px]] [[Луганск өлкәһе]]: 1 060 (2001 й.)
* [[Файл:Flag of Dnipropetrovsk Oblast.svg|22px]] [[Днепропетровск өлкәһе]]: 781 (2001 й.)
* [[Файл:Flag of Zaporizhia Oblast.svg|22px]] [[Запорожье өлкәһе]]:  600 (2001 й.)
* [[Файл:Flag of Kharkiv Oblast.svg|22px]] [[Харьков өлкәһе]]:  560 (2001 й.)
* [[Файл:Flag of Odesa Oblast.svg|22px]] [[Одесса өлкәһе]]: 535 (2001 й.)
{{флагификация|Узбекистан}}: 10 074 (1989 й.)<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=4 Демоскоп. Уз. ССР. 1989]</ref> или 14000<ref name=joshua>[http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=11382 Chuvash Ethnic People in all Countries]</ref><br />
{{Флагификация|Белоруссия}}: &nbsp;&nbsp;1&nbsp;277 (перепись 2009)<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic2009.htm Национальный состав населения Белоруссии, её областей и районов. Перепись 2009]</ref> <br />
{{флагификация|Киргизия}}: 848 (1999)<ref name=joshua /><ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0197/analit04.php/ Демографические тенденции, формирование наций и межэтнические отношения в Киргизии в 1926—2000 г. Демоскоп]</ref><br />
{{флагификация|Туркмения}}: 2 281 (1989)<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=14 Демоскоп. Туркмен. ССР. 1989]</ref> или 3600<ref name=joshua /><br />
{{флагификация|Молдавия}}: 1 204 (1989)<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=9 Демоскоп. МССР. 1989]</ref> или 1 000<ref name=joshua /><br />
{{флагификация|Литва}}: 687 (1989)<ref name=joshua /><ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=8 Демоскоп. Лит. ССР. 1989]</ref><br />
{{флагификация|Эстония}}: 495 (2000)<ref>[http://pub.stat.ee/px-web.2001/I_Databas/Population_census/08Ethnic_nationality._Mother_tongue._Command_of_foreign_languages/08Ethnic_nationality._Mother_tongue._Command_of_foreign_languages.asp Статкомитет Эстонии Национальный состав населения Перепись 2000 г.] ([http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=PC225&ti=POPULATION+BY+ETHNIC+NATIONALITY%2C+MOTHER+TONGUE+AND+CITIZENSHIP&path=../I_Databas/Population_census/08Ethnic_nationality._Mother_tongue._Command_of_foreign_languages/&lang=1])</ref><br />
{{флагификация|Грузия}}: 542 (перепись 1989)<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=6 Демоскоп. Груз. ССР 1989]</ref><br />
{{флагификация|Латвия}}: 534 (оценка 2011)<ref name="LV.01,07,11">[https://archive.is/20120707165953/data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=TSK11-03&ti=TSK11-03.+IEDZ%CEVOT%C2JU+NACION%C2LAIS+SAST%C2VS&path=../DATABASE/tautassk_11/2011.gada%20tautas%20skait%EE%F0anas%20provizoriskie%20rezult%E2ti/&lang=16 Tabula: TSK11-03. IEDZĪVOTĀJU NACIONĀLAIS SASTĀVS<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{ref-lv}}</ref><br />
{{флагификация|Азербайджан}}: 489 (1989)<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=7 Демоскоп. Аз. ССР 1989]</ref><br />
{{флагификация|Таджикистан}}: 200 (2000)<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0191/analit05.php Итоги переписи населения Таджикистана 2000 года: национальный, возрастной, половой, семейный и образовательный составы]</ref> или 3 400<ref name=joshua />
| вымер =
| архкультура =
| язык = [[Сыуаш теле]], [[урыҫ тиеле]]
| раса = [[Субурал тибы]], [[понтий тибы]], [[сублапоноид тибы]]
| религия = Күпселеге [[православие]] динендә<ref name=autogenerated2>[http://www.alabin.ru/alabina/exposure/exhibitions/religion Музей им. П. В. Алабина / Музей Алабина / Экспозиция и выставки / Выставки / Конфессии<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100216073451/http://www.alabin.ru/alabina/exposure/exhibitions/religion/ |date=2010-02-16 }}</ref>.,
| родственные = [[савир]], [[болғарҙар]], [[хазарҙар]]
| входит = [[төрки]]
| включает = [[Вирьял]], [[анатри]], [[анат енчи]]
| происхождение = [[Болғарҙар]]
}}

'''Сыуаштар''' ({{lang-cv|чӑвашсем}}) — [[Рәсәй Федерацияһы]]ның күп һанлы [[төрки халыҡтар]]ының һәм илдең иң ҙур этностарының береһе. 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, сыуаштарҙың дөйөм һаны 1 миллион 637 мең самаһы. 

[[Сыуашстан]]да йәшәүселәрҙең 49,2 проценты ошо милләт вәкилдәре. Сыуаш [[диаспора]]лары, йыйнаҡ төркөмдәр булып, Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендә лә көн итә. Ситтә йәшәүселәрҙең 30 процент самаһы Урал-Волга республиалары һәм өлкәләрендә: [[Башҡортостан]], [[Татарстан]],   [[Ульяновск өлкәһе|Ульяновск]], [[Һамар өлкәһе|Һамар]] һәм [[Һарытау өлкәһе|Һарытау]] өлкәләрендә тупланған.

Бынан тыш сыуаштар [[Ҡаҙағстан]], [[Украина]] һәм [[Беларусь|Беларусь Республикаһында]] йәшәй.

[[Файл:Chuvash diaspora in Volga Federal District.png|thumb|right|300px|Сыуаштар йәшәгән урындар]]
Сыуаштар [[Көньяҡ Урал]] буйына [[XVII быуат]] башында күсенә башлай.

Башҡортостанда сыуаштар халыҡ һаны буйынса [[урыҫтар]]ҙан, [[башҡорттар]]ҙан, [[татарҙар]]ҙан ҡалышып 4-се урында. Улар башлыса [[Ауырғазы районы]]нда — 12,5 мең, [[Бишбүләк районы]]нда — 10, 4 мең, [[Стәрлетамаҡ (ҡала)|Стәрлетамаҡ]]та — 4,9 мең, [[Ҡырмыҫҡалы районы]]нда — 4,8 мең йәшәй.

Сыуаш шағирҙары [[Иванов Константин Василий улы|К. В. Иванов]], [[Ухсай Яков Гаврил улы|Я. Г. Ухсай]] [[Башҡортостан]]дың [[Бәләбәй районы]] [[Ыҫлаҡбаш (Бәләбәй районы)|Ыҫлыҡбаш]] ауылында тыуған.

Космонавт [[Андриян Николаев]] та сыуаш милләтенән.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар == 
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/12377-syuashtar}} {{V|18|01|2019}}
* [https://cyrillitsa.ru/past/81256-chuvashi-glavnye-tayny-naroda.html Чуваши: главные тайны народа]{{ref-ru}} {{V|18|01|2019}}

{{Төрки халыҡтар}}

[[Категория:Төрки халыҡтар]]
[[Категория:Рәсәй халыҡтары]]
Сыуаштар () — Рәсәй Федерацияһының күп һанлы төрки халыҡтарының һәм илдең иң ҙур этностарының береһе. 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, сыуаштарҙың дөйөм һаны 1 миллион 637 мең самаһы. 

Сыуашстанда йәшәүселәрҙең 49,2 проценты ошо милләт вәкилдәре. Сыуаш диаспоралары, йыйнаҡ төркөмдәр булып, Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендә лә көн итә. Ситтә йәшәүселәрҙең 30 процент самаһы Урал-Волга республиалары һәм өлкәләрендә: Башҡортостан, Татарстан,   Ульяновск, Һамар һәм Һарытау өлкәләрендә тупланған.

Бынан тыш сыуаштар Ҡаҙағстан, Украина һәм Беларусь Республикаһында йәшәй.

thumb|right|300px|Сыуаштар йәшәгән урындар
Сыуаштар Көньяҡ Урал буйына XVII быуат башында күсенә башлай.

Башҡортостанда сыуаштар халыҡ һаны буйынса урыҫтарҙан, башҡорттарҙан, татарҙарҙан ҡалышып 4-се урында. Улар башлыса Ауырғазы районында — 12,5 мең, Бишбүләк районында — 10, 4 мең, Стәрлетамаҡта — 4,9 мең, Ҡырмыҫҡалы районында — 4,8 мең йәшәй.

Сыуаш шағирҙары К. В. Иванов, Я. Г. Ухсай Башҡортостандың Бәләбәй районы Ыҫлыҡбаш ауылында тыуған.

Космонавт Андриян Николаев та сыуаш милләтенән.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар  
  
 Чуваши: главные тайны народа 

Категория:Төрки халыҡтар
Категория:Рәсәй халыҡтары