Рсай
{{Ук}}
{{Шуҡ|Рысай}}
'''Рсай''' ({{lang-ru|Рсаево}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Илеш районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 926 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452263, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80230860001.

== Тарихы ==
[[Йылан|Ҡыр-Йылан улусы]]ның Лаяшты түбәһенә ҡараған Рсай ауылы [[Баҙы]] йылғаһы үҙәнендә урышлашҡан. Ауылға нигеҙҙе [[Йылан]] улусы общинаһының әүҙем ағзаһы Ырыҫ Тәмәйев һалған, тип фаразлана. Ул йыш ҡына милек буйынса бәхәсле эштәрҙе тикшергән ваҡытта үтескә аҡса биреп тороусы ла һәм аралашсы булараҡ та сығыш яһай. [[1782 йыл]]да аҫаба башҡорттар 50 йылға, йылына һәр ихатанан 10-ар тин түләү шарты менән, дәүләт крәҫтиәндәре сословиеһына ҡараған, яңыраҡ суҡындырылған сыуаштарҙы үҙ ерҙәренә индерә<ref name="Рсай">[https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.] {{ref-ru}} {{V|11|12|2019}}</ref>. 

Бөтә Рәсәй рәүиздәре мәғлүмәттәре: [[1795 йыл]]да ауылда 170 кеше, 1816 й. - 250, 1834 й. - 380, 1858 й. - 595, 1870 й. - 692, [[1917 йыл]]да 1905 кешенең йәшәүе теркәлә<ref name="Рсай" />. 

[[1843 йыл]]да 328 башҡортҡа 720 бот ужым һәм 1664 бот яҙғы иген сәселә. Берәү 8 бот катуф сәсә. Ауылда 4 тирмән була (1870 г.)<ref name="Рсай" />.

Мәсет янында балаларҙы уҡытыу өсөн «училище» эшләй.

Рядовой Мәғәҙән Әбделлкәримов (1787 йылда тыуған) 1812 йылғы Ватан һуғышында 5-се Башҡорт полкы составында һуғышҡаны өсөн көмөш миҙал менән бүләкләнә. Уның улдары: Мөхәмәтлатиф, Мөхәмәтвәли<ref name="Рсай" />.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||1856||847||1009||45,6||54,4
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||1282||555||727||43,3||56,7
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||1241||580||661||46,7||53,3
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||1099||501||598||45,6||54,4
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||918||418||500||45,5||54,5
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||928||452||476||48,7||51,3
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||926||435||491||47,0||53,0
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Үрге Йәркәй]]): 11 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Бүздәк]]): 97 км

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Зарипов Салауат Закир улы]] (1947—16.06.2019), [[урман|урман хужалығы]] [[Инженерлыҡ эше|инженеры]]. 1974 йылдан [[Дүртөйлө]] урман хужалығының яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1997—2008 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының «Лесцентр» дәүләт унитар предприятиеһының Дүртөйлө филиалы директоры. Урмансыларҙың 5-се Бөтә Рәсәй съезы делегаты (2003). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған урмансыһы (2005). 
* [[Нуретдинов Наил Әбүзәр улы]] (11.03.1963–01.02.1982) — [[Афған һуғышында һәләк булған башҡорттар исемлеге|Афған һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир]].
* [[Саҡаев Йәлил Хәнәфи улы]] (1.12.1958), спортсы, тренер, шашка буйынса [[Ишембай олимпия резервы мәктәбе]] директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (1996) һәм иң яҡшы тренеры (2000).
* [[Харрасов Рәшит Мирхәҙи улы]] (1949) — [[КПСС|партия]] органдары хеҙмәткәре.
* [[Мәғдән Әбделкәримов]] (1787—?) — хәрби хеҙмәткәр. [[1812 йылғы Ватан һуғышы]]нда һәм [[Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтары]]нда ҡатнашыусы.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}{{V|2|04|2022}}
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. {{ref-ru}}{{V|2|04|2022}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ|92249}}{{V|2|04|2022}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Илеш районы ауылдары}}

[[Категория:Илеш районы ауылдары]]
Рсай () — Башҡортостан Республикаһының Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 926 кеше булған.
Почта индексы — 452263, ОКАТО коды — 80230860001.

 Тарихы 
Ҡыр-Йылан улусының Лаяшты түбәһенә ҡараған Рсай ауылы Баҙы йылғаһы үҙәнендә урышлашҡан. Ауылға нигеҙҙе Йылан улусы общинаһының әүҙем ағзаһы Ырыҫ Тәмәйев һалған, тип фаразлана. Ул йыш ҡына милек буйынса бәхәсле эштәрҙе тикшергән ваҡытта үтескә аҡса биреп тороусы ла һәм аралашсы булараҡ та сығыш яһай. 1782 йылда аҫаба башҡорттар 50 йылға, йылына һәр ихатанан 10-ар тин түләү шарты менән, дәүләт крәҫтиәндәре сословиеһына ҡараған, яңыраҡ суҡындырылған сыуаштарҙы үҙ ерҙәренә индерәАсфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.  . 

Бөтә Рәсәй рәүиздәре мәғлүмәттәре: 1795 йылда ауылда 170 кеше, 1816 й. - 250, 1834 й. - 380, 1858 й. - 595, 1870 й. - 692, 1917 йылда 1905 кешенең йәшәүе теркәлә. 

1843 йылда 328 башҡортҡа 720 бот ужым һәм 1664 бот яҙғы иген сәселә. Берәү 8 бот катуф сәсә. Ауылда 4 тирмән була (1870 г.).

Мәсет янында балаларҙы уҡытыу өсөн «училище» эшләй.

Рядовой Мәғәҙән Әбделлкәримов (1787 йылда тыуған) 1812 йылғы Ватан һуғышында 5-се Башҡорт полкы составында һуғышҡаны өсөн көмөш миҙал менән бүләкләнә. Уның улдары: Мөхәмәтлатиф, Мөхәмәтвәли.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар1856847100945,654,4 1959 йыл 15 ғинуар128255572743,356,7 1970 йыл 15 ғинуар124158066146,753,3 1979 йыл 17 ғинуар109950159845,654,4 1989 йыл 12 ғинуар91841850045,554,5 2002 йыл 9 октябрь92845247648,751,3 2010 йыл 14 октябрь92643549147,053,0

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Үрге Йәркәй): 11 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 97 км

 Билдәле шәхестәре 
 Зарипов Салауат Закир улы (1947—16.06.2019), урман хужалығы инженеры. 1974 йылдан Дүртөйлө урман хужалығының яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1997—2008 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының «Лесцентр» дәүләт унитар предприятиеһының Дүртөйлө филиалы директоры. Урмансыларҙың 5-се Бөтә Рәсәй съезы делегаты (2003). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған урмансыһы (2005). 
 Нуретдинов Наил Әбүзәр улы (11.03.1963–01.02.1982) — Афған һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир.
 Саҡаев Йәлил Хәнәфи улы (1.12.1958), спортсы, тренер, шашка буйынса Ишембай олимпия резервы мәктәбе директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (1996) һәм иң яҡшы тренеры (2000).
 Харрасов Рәшит Мирхәҙи улы (1949) — партия органдары хеҙмәткәре.
 Мәғдән Әбделкәримов (1787—?) — хәрби хеҙмәткәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

 Һылтанмалар 
 

Категория:Илеш районы ауылдары