Баҡы
{{НП
 |статус                  = Ҡала
 |русское название        = Баҡы
 |оригинальное название   = {{lang-az|Bakı}}
 |изображение              = Baku Montage.jpg
 |страна                  = Әзербайжан
 |файл                    = Baku Montage 1.jpg
 |герб                    = Coat of arms of Baku.svg
 |флаг                    = 
 |описание герба = Баҡы гербы
 |ширина герба            =
 |ширина флага            =
 |lat_deg= 40|lat_min=21 |lat_sec=59.96
 |lon_deg= 49|lon_min=50 |lon_sec=06.66
 |CoordAddon              = type:city(2070000)
 |CoordScale              =
 |размер карты страны     = 300
 |размер карты региона    = 0
 |размер карты района     =
 |вид региона             =
 |регион                  = Баҡы
 |регион в таблице        =
 |вид района              =
 |район                   =
 |район в таблице         =
 |вид общины              =
 |община                  =
 |община в таблице        =
 |внутреннее деление      = 12 район<ref name="DENSITY"/><ref name="autogenerated3">[http://www.bakucity.az/main/index_ru.html# ИСТОРИЯ ГОРОДА БАКУ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331143721/http://bakucity.az/main/index_ru.html |date=2012-03-31 }}</ref><ref>[http://www.azerbaijan.az/_GeneralInfo/_Capital/_capital_r.html ИНФОРМАЦИЯ О БАКУ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923181242/http://www.azerbaijan.az/_GeneralInfo/_Capital/_capital_r.html |date=2015-09-23 }}</ref>
 |вид главы               = мэр
 |глава                   = Гаджибала Абуталыбов<ref>[http://news.yandex.ru/people/abutalybov_gadzhibala.html Гаджибала Абуталыбов: Пресс-Портрет<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110818055307/http://news.yandex.ru/people/abutalybov_gadzhibala.html |date=2011-08-18 }}</ref>
 |дата основания          =
 |первое упоминание       = V быуат
 |прежние имена           =
 |статус с                =
 |площадь                 = 2 150<ref name="DENSITY">[http://www.stat.gov.az/source/demoqraphy/ap/en/2_4.xls Государственный статистический комитет Азербайджана. Территория, численность населения регионов страны на начало 2013 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222010546/http://www.stat.gov.az/source/demoqraphy/ap/en/2_4.xls |date=2014-02-22 }}</ref>
 |вид высоты              =
 |высота центра НП        = -28
 |климат                  = субтропик, ярым ҡоро
 |официальный язык        =
 |официальный язык-ref    =
 |население               = 2 181 800
 |год переписи            = 2014
 |плотность               = 1015
 |агломерация             = 2 673 700<ref>Агломерация в составе г.Баку, г.Сумгаит и Апшеронский район (данные на 2013)[http://www.stat.gov.az/source/demoqraphy/ap/en/2_4.xls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222010546/http://www.stat.gov.az/source/demoqraphy/ap/en/2_4.xls |date=2014-02-22 }}</ref>
 |национальный состав     = [[әзербайжандар]], [[урыҫтар]], [[лезгиндар]] һ.б.
 |конфессиональный состав =
 |этнохороним             = 
 |часовой пояс            = +4
 |DST                     = есть
 |телефонный код          = +994 12
 |почтовый индекс         = AZ1000 <br>AZ1002 <br>AZ1006 <br>AZ1044 <br>AZ1063 <br>AZ1072<ref>[http://www.azerpost.az/?options=content&id=188 [[Азерпочта]], Индексы]</ref>
 |почтовые индексы        =
 |автомобильный код       = 10 AZ 90 AZ
 |вид идентификатора      =
 |цифровой идентификатор  =
 |категория в Commons     =
 |сайт                    = http://www.baku-ih.gov.az
 |язык сайта              = az
 |язык сайта 2            = 
 |язык сайта 3            = 
 |язык сайта 4            =
 |язык сайта 5            =
 |add1n                   = Ҡушаматы
 |add1                    = Елдәр ҡалаһы
 |add2n                   = Бүләктәре
 |add2                    = {{Орден Ленина|тип=город}}
}}
'''Баҡы''' ({{lang-az|Bakı}}) — [[Әзербайжан Республикаһы]]ның баш ҡалаһы, илдең фәнни-техник һәм иҡтисади үҙәге, [[Каспий диңгеҙе]]нең эре порты һәм [[Кавказ]]дағы иң ҙур ҡала<ref>[http://www.vesti.ru/doc.html?id=389696 Визит Дмитрия Медведев в Азербайджан. Кстати, столица Азербайджана Баку — самый большой город на Кавказе и крупнейший порт на Каспийском море] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714142508/http://www.vesti.ru/doc.html?id=389696 |date=2014-07-14 }}</ref><ref>[http://ru.poezdka.de/113/Kavkaz/azerbaydjan.html] Азербайджан</ref>.

Баҡыла [[:tt:Төрки шура|Төрки шураһы]] — [[Төрки халыҡтар|төрки телле]] дәүләттәрҙе берләштереүсе халыҡ-ара ойошманың Парламент ассамблеяһы урынлашҡан.

Ҡала [[Апшерон ярымутрауы]]ның көньяҡ ярында урынлашҡан, 2430 км² ер биләй. Тарихы, майҙаны һәм халыҡ иҫәбе буйынса Көнсығыштың иң боронғо һәм эре ҡалаһы.

Апшерон ярымутрауында йәшәгән халыҡ менән агломерацияла 2 545,6 мең кеше йәшәй. 2009 йылда Баҡы [[БДБ]] илдәре араһында сәйәхәтсе эшҡыуарҙар өсөн иң ҡиммәт ҡала тип танылған<ref>[http://aksakal.info/index.php?name=news&op=view&id=9191] Главные новости дня | Новости НИРА «Аксакал»</ref>.

== Этимологияһы ==
«Баҡы» ойконимы борондан килгән һүҙ һәм тарихи рәүештә үҙгәрештәр кисергән. Хәҙер уны [[нефть]] һәм тәбиғи [[газ]] мул булыу менән бәйле «Аллаһ төбәге» тип аңлаталар<ref name="ashurbeyli" />. Фарсы теленән''бад күбе'' — «елдәр иҫеп торған» тигән мәғәнә лә телгә алына<ref>{{статья|заглавие=Баку|издание=Большая Советская Энциклопедия. 3-е изд.|ответственный=Гл. ред. Александр Михайлович Прохоров]]|том=2. Ангола — Барзас|издательство=Советская Энциклопедия|место=М.|год=1970|страницы=550—552|ссылка=http://bse.sci-lib.com/article091166.html}}</ref>. Әммә бындай аңлатмалар халыҡ этимологияһы булараҡ ысынбарлыҡты боҙа тип һанай тел белгестәре<ref name="ashurbeyli" >{{книга
 |автор         = Ашурбейли С.А.
 |заглавие      = История города Баку
 |место         = Б.
 |издательство  = Азернешр
 |год           = 1992
 |isbn          = 5-552-00479-5
 |страницы      = 48—50
}}
</ref>.

Баҡы тәүге тапҡыр V быуат сығанаҡтарында телгә алына. Византия авторы [[Скифия]]нан Мидиға китеп барғанда Баҡы янында «диңгеҙ ташынан ҡайнап сығып торған ут» тураһында яҙа. Әрмән тарихсыһы Гевонд (VIII быуат) хазарҙар һөжүме тураһында яҙып, улар емергән Атши-Багуан тураһында бәйән итә<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus11/Gewond/frametext2.htm Гевонд. «История халифов».]</ref>. Ашурбейли Сара Балабек ҡыҙы «Атши-Багуан» « Багуан уттары» тигәнде аңлата һәм һүҙ Баҡы тураһында бара тип һанай.<ref>С. Ашурбейли. «История города Баку: период средневековья». Изд. Абилов, Зейналов и братья, 2006.</ref>.

Ғәрәптәр яулап алғас, VIII быуатта «Багу» һүҙе «''Баҡы''» тип үҙгәртелгән тип һанай С. Ашурбейли<ref name="Iranica, Baku">[http://www.iranica.com/articles/baku-pers Iranica, ''Baku''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100523050207/http://www.iranica.com/articles/baku-pers |date=2010-05-23 }}</ref>. Әхмәд Кесреви Тебризи Атеши-Багуан «Бог урыны» тигәндән килеп сыҡҡан тип һанай һәм утҡа табыныусылар менән бәйләй.

IX быуаттан ғәрәп сығанаҡтарында «Баҡу», «Баҡуһ», «Баҡуа», «Баҡуйа» тигән атмалар осрай. Һуңғараҡ европа сығанаҡтарында Бага, Баки, Бакхи, урыҫса — Бака тигән атамалар күренә. Әл-Мәсудиҙың «Китаб әт-тәнбиһ үәл-Ишраһ» китабында ғәрәпсә «Баҡуһ» тигән атама бар.

Аташгяһ ҡорамындағы берҙән-бер фарсыса яҙмала «Бадак» телгә алына — был ҡыҫҡартылған Бад-ә ҡубә тигәндән килеп сыҡҡан.

Яҙма шиғыр рәүешендә эшләнгән һәм дүрт юлдан тора :

{| class="wikitable"
!width="150"|Оригинал
!width="170"|Транслитерация
!width="170"|Перевод
|-
|آتشی صف کشیده همچون دک<br>جیی بِوانی رسیده تا بادک<br>سال نو نُزل مبارک باد گفت<br>خانۀ شد رو سنامد (؟) سنة ۱۱۵٨
|ātaši saf kešide hamčon dak<br>jeyi bavāni reside tā '''''bādak'''''<br>sāl-e nav-e nozl mobārak bād goft<br>xāne šod ru *sombole sane-ye hazār-o-sad-o-panjāh-o-haštom
|тоташ рәт булып ут яна<br>Исфаханлы Бавандан '''''Бадаҡҡа''''' килгән<br>«Етеп килгән Яңы йыл бәрәкәтле булһын», — тигән ул.<br>Йорт сөмбөлә айында 1158 йылда төҙөлгән
|}

Ташта — 1158 йыл күрһәтелгән, был миләди 1745 йылға тура килә.

[[Файл:Персидская надпись в храме огня Атешгях.jpg|thumb|слева| Атешгяһта заратуштра яҙмаһы]]

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Дмитриенко Анатолий Сергеевич]] (15.02.1931—9.06.2006), [[Архитектура|архитектор]]. 1957 йылдан Башҡортостан Халыҡ Хужалығы Советы Төҙөлөш идаралығының проект бюроһы архитекторы, 1959—2001 йылдарҙа «Башҡортостан Промстройпроекты» институтының баш архитекторы, бер үк ваҡытта 1974—1983 йылдарҙа [[Өфө нефть институты]] уҡытыусыһы. 1970 йылдан СССР Архитекторҙар союзы ағзаһы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған төҙөүсеһе (1979)<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/84925/ Башҡорт энциклопедияһы — Дмитриенко Анатолий Сергеевич]{{V|14|02|2021}}</ref>.
* [[Ҡараев Ҡара Әбелфәз улы]], [[Әзербайжан]] композиторы, өс опера, өс балет, өс симфония һәм башҡа музыкаль әҫәрҙәр авторы. СССР-ҙың халыҡ артисы. Социалистик Хеҙмәт Геройы.
* [[Кучин Александр Васильевич]] (31.05.1949), ғалим-химик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1971—1995 йылдарҙа хәҙерге [[Башҡортостан Фәндәр академияһы]]ның Химия институты ғилми хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1990 йылдан — химия бүлеге мөдире. Рәсәй Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2000), химия фәндәре докторы (1989), профессор (1997). А. Н. Несмеянов исемендәге (1999), [[Коми Республикаһы]] Хөкүмәтенең П. А. Сорокин исемендәге (2006) премиялар лауреаты. 2‑се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (1999) һәм [[Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй)|Дуҫлыҡ]] (2010) ордендары кавалеры<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/87720/ Башҡорт энциклопедияһы — Кучин Александр Васильевич]{{V|14|02|2021}}</ref>.
* [[Мархасин Виктор Ильич]] (24.05.1944-28.11.1987), ғалим-тау инженеры, геофизик. 1971—1987 йылдарҙа [[Өфө нефть институты]] уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1987)<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/89020/ Башҡорт энциклопедияһы — Мархасин Виктор Ильич]{{V|14|02|2021}}</ref>.
* Нисанов Год Семёнович — Рәсәй бизнесмены, «Европейский» СҮ, «Рәддиссон рой-ял» ҡунаҡханаһы хужаһы. Баҡыла уҡыған.
* Агаларов Араз Искендер оглы — Рәсәй бизнесмены, Crocus Group хужаһы.

== Халҡы ==
2009 йылда Баҡыла [[әзербайжан]]дар (90,3 %), [[урыҫтар]] (5,3 %), [[украиндар]], [[курдтар]], лезгиндар, [[йәһүдтәр]], грузиндар, [[төрөктәр]] йәшәгән<ref>[http://www.migrocenter.ru/publ/konfer/kavkaz/m_kavkaz067.php Центр Миграционных Исследований] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220165631/http://www.migrocenter.ru/publ/konfer/kavkaz/m_kavkaz067.php |date=2009-02-20 }}</ref>.

{|class="wikitable" style="float:center;"
! Йыл
! Әзербайжандар
! %
! Урыҫтар
! %
! Әрмәндәр
! %
! Йәһүдтәр
! %
! Башҡалар
! %
! Халыҡ
|-
|1886<ref>{{ru icon}} Свод статистических данных о населении Закавказского края, извлечённых из посемейных списков 1886 года, г. Тифлис, 1893</ref>
|37 530
|43,3
|21 390
|24,7
|24 490
|28,3
|391
|0,5
|2 810
|3,2
|86 611
|-
|1897<ref>{{ru icon}} [http://demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_uezd.php?reg=323 Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. — г. Баку]</ref>
|40 341
|36,0
|37 399
|33,4
|19 099
|17,1
|3 369
|3,0
|11 696
|10,5
|111 904
|-
|1926<ref>{{ru icon}} Всесоюзная перепись населения 1926 года, т. 14, Закавказская СФСР, г. Москва, 1929</ref>
|118 737
|26,2
|167 373
|36,9
|76 656
|16,9
|19 589
|4,3
|70 978
|15,7
|453 333
|-
|1939<ref>Soviet 1939 census</ref>
|215 482
|27,4
|343 064
|43,6
|118 650
|15,1
|31 050
|3,9
|79 377
|10,1
|787 623
|-
|1959<ref>Soviet 1959 census</ref>
|211 372
|32,9
|223 242
|34,7
|137 111
|21,3
|24 057
|3,7
|56 725
|8,7
|652 507
|-
|1970<ref>Soviet 1970 census</ref>
|586 052
|46,3
|351 090
|27,7
|207 464
|16,4
|29 716
|2,3
|88 193
|6,9
|1 262 515
|-
|1979<ref>Soviet 1979 census</ref>
|530 556
|52,4
|229 873
|22,7
|167 226
|16,5
|22 916
|2,3
|62 865
|6,2
|1 013 436
|-
|1999<ref>[http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm Ethnic composition of Azerbaijan 1999]</ref>
|1 574 252
|88,0
|119 371
|6,7
|378
|0,02
|5 164
|0,3
|89 689
|5,0
|1 788 854
|-
|2009<ref>[http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm Ethnic composition of Azerbaijan 2009]</ref>
|1 848 107
|90,3
|108 525
|5,3
|104
|0,005
|6 056
|0,6
|83 023
|4,1
|2 045 815
|-
|}

== Географияһы ==

=== Урынлашыуы ===
Ҡала Апшерон ярымутрауының көньяҡ өлөшөндә, на берегу Каспий диңгеҙе буйында урынлашҡан<ref>{{ВТ-ВЭС|Баку}}</ref>.

{{Күрше ҡалалар
| заголовок     = Баҡынан ҙур ҡалаларға туранан аралыҡ <ref name="yabdex_karty">{{cite web
|url=http://maps.yandex.ru/
|title=Яндекс.Карты
|publisher=Яндекс.Карты
|author=
|date=
|accessdate=2011-07-27}}</ref>
| источник =
| северо-запад = {{Флаг|Грузия}} [[Тбилиси]] ~ 452 км<br>[[Гәнжә]] ~ 297 км<br>{{Флаг|Украина}} [[Киев]] ~ 1870 км<br>{{Флаг|Германия}} [[Берлин]] ~ 3070 км<br>{{Флаг|Франция}} [[Париж]] ~ 3820 км<br>{{Флаг|Великобритания}} [[Лондон]] ~ 3980 км
| север ={{Флаг|Россия}} [[Самара]] ~ 1417 км <br>{{Флаг|Россия}} [[Астрахань]] ~ 676 км<br>{{Флаг|Россия}} [[Махачкала]] ~ 387 км<br>{{Флаг|Россия}} [[Москва]] ~ 1910 км
| северо-восток = {{Флаг|Казахстан}} [[Астана]] ~ 2042 км<br>{{Флаг|Казахстан}} [[Атырау]] ~ 763 км
| запад = {{Флаг|Азербайджан}}Евлах ~ 283 км<br>{{Флаг|Армения}} [[Ереван]] ~ 455 км<br>{{Флаг|Турция}} [[Карс]] ~ 584 км
| восток = {{Флаг|Туркменистан}} [[Туркменбашы (город)|Туркменбаши]] ~ 261 км <br>{{Флаг|Узбекистан}} [[Ташкент]] ~ 1626 км
| юго-запад = {{Флаг|Азербайджан}}[[Нахичевань]] ~ 413 км<br>{{Флаг|Ирак}} [[Бағдад]] ~ 930 км<br>{{Флаг|Израиль}} [[Иерусалим]] ~ 1620 км
| юг = {{Флаг|Иран}} [[Тегеран]] ~ 545 км<br>{{Флаг|Бахрейн}} [[Манама]] ~ 1590 км<br>{{Флаг|Саудовская Аравия}} [[Мәккә]] ~ 2310 км
| юго-восток = {{Флаг|Афганистан}} [[Кандагар]] ~ 1735 км<br>{{Флаг|Пакистан}} [[Карачи]] ~ 2362 км
}}

<center>
{| class="wikitable" border="1" width ="50%" border = 2 align="center"
!colspan="3"|Бер оҙонлоҡта һәм киңлектә урынлашҡан иң ҙур ҡалалар
|-----
| width ="25 %" align="center" |
| width ="50 %" align="center" | ''Север:'' [[Һамар]] [[Ҡазан]] [[Сыктывкар]] [[Киров]]
| width ="25 %" align="center" |
|-----
| width ="25 %" align="center" | ''Запад:''<br>[[Нью-Йорк]]<br>[[Мадрид]]<br>[[Неаполь]]<br>[[Анкара]]<br>Салоники
| width ="50 %" align="center" | [[Файл:Brosen windrose.svg|50px]]
| width ="25 %" align="center" | ''Восток:''<br>[[Ташкент]]<br>[[Пекин]]<br>[[Аомори]]
|-----
| width ="25 %" align="center" |
| width ="50 %" align="center" | ''Юг:'' Манама, Туамасина
| width ="25 %" align="center" |
|}</center>

=== Климаты ===
Климаты йомшаҡ — континенталь һәм ярымсүллек: эҫе ҡоро йәй, яуым-төшөмө һирәк һалҡынса ҡыш. Ҡайһы бер йылдары ҡар күп яуа, ә былай һәр ҡыш ә-мәҙ ҡар яуып тора. Йәйгеһен ямғыр һирәк яуа. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 239 мм.

{{Климат города
|Ширина=80%
|Город_род=Баку
|Источник=[http://www.climate-charts.com/Locations/a/AJ37850.php World Climate]
| Янв_ср=4.2         | Янв_ср_осад=21
| Фев_ср=4.0          | Фев_ср_осад=20
| Мар_ср=6.3           | Мар_ср_осад=21
| Апр_ср=12.3            | Апр_ср_осад=18
| Май_ср=18.0            | Май_ср_осад=18
| Июн_ср=22.8            | Июн_ср_осад=8
| Июл_ср=26.4           | Июл_ср_осад=2
| Авг_ср=25.6          | Авг_ср_осад=6
| Сен_ср=21.8           | Сен_ср_осад=15
| Окт_ср=16.0           | Окт_ср_осад=25
| Ноя_ср=10.8           | Ноя_ср_осад=30
| Дек_ср=6.6         | Дек_ср_осад=26
| Год_ср=14.5            | Год_ср_осад=210
| Янв_ср_мин=2.1      | Янв_ср_макс=6.6
| Фев_ср_мин=2.0      | Фев_ср_макс=6.3
| Мар_ср_мин=4.2     | Мар_ср_макс=9.8
| Апр_ср_мин=9.4     | Апр_ср_макс=16.4
| Май_ср_мин=14.9      | Май_ср_макс=22.1
| Июн_ср_мин=19.7       | Июн_ср_макс=27.3
| Июл_ср_мин=22.2      | Июл_ср_макс=30.6
| Авг_ср_мин=22.9      | Авг_ср_макс=29.7
| Сен_ср_мин=19.4     | Сен_ср_макс=25.6
| Окт_ср_мин=13.6        | Окт_ср_макс=19.6
| Ноя_ср_мин=8.8     | Ноя_ср_макс=13.5
| Дек_ср_мин=4.8      | Дек_ср_макс=9.7
| Год_ср_мин=12.0      | Год_ср_макс=18.9
|}}
{{Температура водоёма
| Место_род =(данные за 1977-1991 года)
| Источник  =[http://data.oceaninfo.info/atlas/Kasp/2_watertemp_station_97012_1.html ЕСИМО]
| Янв_а_макс =10.9      | Янв_ср =6.3
| Фев_а_макс =10.6      | Фев_ср =6.1
| Мар_а_макс =16.0      | Мар_ср =8.2
| Апр_а_макс =21.4      | Апр_ср =13.4
| Май_а_макс =26.5      | Май_ср =18.7
| Июн_а_макс =29.5      | Июн_ср =23.4
| Июл_а_макс =32.7      | Июл_ср =26.1
| Авг_а_макс =31.9      | Авг_ср =26.3
| Сен_а_макс =29.5      | Сен_ср =23.7
| Окт_а_макс =25.3      | Окт_ср =18.4
| Ноя_а_макс =19.0      | Ноя_ср =13.0
| Дек_а_макс =14.5      | Дек_ср =8.6
| Год_а_макс =32.7      | Год_ср =16.0
| Янв_а_мин =1.2
| Фев_а_мин =1.0
| Мар_а_мин =2.8
| Апр_а_мин =7.5
| Май_а_мин =12.8
| Июн_а_мин =17.2
| Июл_а_мин =21.4
| Авг_а_мин =18.0
| Сен_а_мин =17.7
| Окт_а_мин =11.1
| Ноя_а_мин =8.0
| Дек_а_мин =4.7
| Год_а_мин =1.0
|}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|3}}

[[Файл:Baku panorama 01.JPG|thumb|980px|align-cap=center|<center>Баҡы күренеше</center>]]
{{Азия башҡалалары}}
{{Европа баш ҡалалары}}

[[Категория:Баҡы| ]]
Баҡы () — Әзербайжан Республикаһының баш ҡалаһы, илдең фәнни-техник һәм иҡтисади үҙәге, Каспий диңгеҙенең эре порты һәм Кавказдағы иң ҙур ҡалаВизит Дмитрия Медведев в Азербайджан. Кстати, столица Азербайджана Баку — самый большой город на Кавказе и крупнейший порт на Каспийском море  Азербайджан.

Баҡыла Төрки шураһы — төрки телле дәүләттәрҙе берләштереүсе халыҡ-ара ойошманың Парламент ассамблеяһы урынлашҡан.

Ҡала Апшерон ярымутрауының көньяҡ ярында урынлашҡан, 2430 км² ер биләй. Тарихы, майҙаны һәм халыҡ иҫәбе буйынса Көнсығыштың иң боронғо һәм эре ҡалаһы.

Апшерон ярымутрауында йәшәгән халыҡ менән агломерацияла 2 545,6 мең кеше йәшәй. 2009 йылда Баҡы БДБ илдәре араһында сәйәхәтсе эшҡыуарҙар өсөн иң ҡиммәт ҡала тип танылған Главные новости дня | Новости НИРА «Аксакал».

 Этимологияһы 
«Баҡы» ойконимы борондан килгән һүҙ һәм тарихи рәүештә үҙгәрештәр кисергән. Хәҙер уны нефть һәм тәбиғи газ мул булыу менән бәйле «Аллаһ төбәге» тип аңлаталар. Фарсы теленәнбад күбе — «елдәр иҫеп торған» тигән мәғәнә лә телгә алына. Әммә бындай аңлатмалар халыҡ этимологияһы булараҡ ысынбарлыҡты боҙа тип һанай тел белгестәре.

Баҡы тәүге тапҡыр V быуат сығанаҡтарында телгә алына. Византия авторы Скифиянан Мидиға китеп барғанда Баҡы янында «диңгеҙ ташынан ҡайнап сығып торған ут» тураһында яҙа. Әрмән тарихсыһы Гевонд (VIII быуат) хазарҙар һөжүме тураһында яҙып, улар емергән Атши-Багуан тураһында бәйән итәГевонд. «История халифов».. Ашурбейли Сара Балабек ҡыҙы «Атши-Багуан» « Багуан уттары» тигәнде аңлата һәм һүҙ Баҡы тураһында бара тип һанай.С. Ашурбейли. «История города Баку: период средневековья». Изд. Абилов, Зейналов и братья, 2006..

Ғәрәптәр яулап алғас, VIII быуатта «Багу» һүҙе «Баҡы» тип үҙгәртелгән тип һанай С. АшурбейлиIranica, Baku . Әхмәд Кесреви Тебризи Атеши-Багуан «Бог урыны» тигәндән килеп сыҡҡан тип һанай һәм утҡа табыныусылар менән бәйләй.

IX быуаттан ғәрәп сығанаҡтарында «Баҡу», «Баҡуһ», «Баҡуа», «Баҡуйа» тигән атмалар осрай. Һуңғараҡ европа сығанаҡтарында Бага, Баки, Бакхи, урыҫса — Бака тигән атамалар күренә. Әл-Мәсудиҙың «Китаб әт-тәнбиһ үәл-Ишраһ» китабында ғәрәпсә «Баҡуһ» тигән атама бар.

Аташгяһ ҡорамындағы берҙән-бер фарсыса яҙмала «Бадак» телгә алына — был ҡыҫҡартылған Бад-ә ҡубә тигәндән килеп сыҡҡан.

Яҙма шиғыр рәүешендә эшләнгән һәм дүрт юлдан тора :

ОригиналТранслитерацияПереводآتشی صف کشیده همچون دکجیی بِوانی رسیده تا بادکسال نو نُزل مبارک باد گفتخانۀ شد رو سنامد (؟) سنة ۱۱۵٨ātaši saf kešide hamčon dakjeyi bavāni reside tā bādaksāl-e nav-e nozl mobārak bād goftxāne šod ru *sombole sane-ye hazār-o-sad-o-panjāh-o-haštomтоташ рәт булып ут янаИсфаханлы Бавандан Бадаҡҡа килгән«Етеп килгән Яңы йыл бәрәкәтле булһын», — тигән ул.Йорт сөмбөлә айында 1158 йылда төҙөлгән

Ташта — 1158 йыл күрһәтелгән, был миләди 1745 йылға тура килә.

thumb|слева| Атешгяһта заратуштра яҙмаһы

 Билдәле шәхестәре 
 Дмитриенко Анатолий Сергеевич (15.02.1931—9.06.2006), архитектор. 1957 йылдан Башҡортостан Халыҡ Хужалығы Советы Төҙөлөш идаралығының проект бюроһы архитекторы, 1959—2001 йылдарҙа «Башҡортостан Промстройпроекты» институтының баш архитекторы, бер үк ваҡытта 1974—1983 йылдарҙа Өфө нефть институты уҡытыусыһы. 1970 йылдан СССР Архитекторҙар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1979)Башҡорт энциклопедияһы — Дмитриенко Анатолий Сергеевич.
 Ҡараев Ҡара Әбелфәз улы, Әзербайжан композиторы, өс опера, өс балет, өс симфония һәм башҡа музыкаль әҫәрҙәр авторы. СССР-ҙың халыҡ артисы. Социалистик Хеҙмәт Геройы.
 Кучин Александр Васильевич (31.05.1949), ғалим-химик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1971—1995 йылдарҙа хәҙерге Башҡортостан Фәндәр академияһының Химия институты ғилми хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1990 йылдан — химия бүлеге мөдире. Рәсәй Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2000), химия фәндәре докторы (1989), профессор (1997). А. Н. Несмеянов исемендәге (1999), Коми Республикаһы Хөкүмәтенең П. А. Сорокин исемендәге (2006) премиялар лауреаты. 2‑се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (1999) һәм Дуҫлыҡ (2010) ордендары кавалерыБашҡорт энциклопедияһы — Кучин Александр Васильевич.
 Мархасин Виктор Ильич (24.05.1944-28.11.1987), ғалим-тау инженеры, геофизик. 1971—1987 йылдарҙа Өфө нефть институты уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1987)Башҡорт энциклопедияһы — Мархасин Виктор Ильич.
 Нисанов Год Семёнович — Рәсәй бизнесмены, «Европейский» СҮ, «Рәддиссон рой-ял» ҡунаҡханаһы хужаһы. Баҡыла уҡыған.
 Агаларов Араз Искендер оглы — Рәсәй бизнесмены, Crocus Group хужаһы.

 Халҡы 
2009 йылда Баҡыла әзербайжандар (90,3 %), урыҫтар (5,3 %), украиндар, курдтар, лезгиндар, йәһүдтәр, грузиндар, төрөктәр йәшәгәнЦентр Миграционных Исследований .

 Йыл Әзербайжандар % Урыҫтар % Әрмәндәр % Йәһүдтәр % Башҡалар % Халыҡ1886 Свод статистических данных о населении Закавказского края, извлечённых из посемейных списков 1886 года, г. Тифлис, 189337 53043,321 39024,724 49028,33910,52 8103,286 6111897 Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. — г. Баку40 34136,037 39933,419 09917,13 3693,011 69610,5111 9041926 Всесоюзная перепись населения 1926 года, т. 14, Закавказская СФСР, г. Москва, 1929118 73726,2167 37336,976 65616,919 5894,370 97815,7453 3331939Soviet 1939 census215 48227,4343 06443,6118 65015,131 0503,979 37710,1787 6231959Soviet 1959 census211 37232,9223 24234,7137 11121,324 0573,756 7258,7652 5071970Soviet 1970 census586 05246,3351 09027,7207 46416,429 7162,388 1936,91 262 5151979Soviet 1979 census530 55652,4229 87322,7167 22616,522 9162,362 8656,21 013 4361999Ethnic composition of Azerbaijan 19991 574 25288,0119 3716,73780,025 1640,389 6895,01 788 8542009Ethnic composition of Azerbaijan 20091 848 10790,3108 5255,31040,0056 0560,683 0234,12 045 815

 Географияһы 

 Урынлашыуы 
Ҡала Апшерон ярымутрауының көньяҡ өлөшөндә, на берегу Каспий диңгеҙе буйында урынлашҡан.

Бер оҙонлоҡта һәм киңлектә урынлашҡан иң ҙур ҡалалар Север: Һамар Ҡазан Сыктывкар Киров Запад:Нью-ЙоркМадридНеапольАнкараСалоники 50px Восток:ТашкентПекинАомори Юг: Манама, Туамасина

 Климаты 
Климаты йомшаҡ — континенталь һәм ярымсүллек: эҫе ҡоро йәй, яуым-төшөмө һирәк һалҡынса ҡыш. Ҡайһы бер йылдары ҡар күп яуа, ә былай һәр ҡыш ә-мәҙ ҡар яуып тора. Йәйгеһен ямғыр һирәк яуа. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 239 мм.

 Иҫкәрмәләр 

thumb|980px|align-cap=center|Баҡы күренеше