Красноусол
{{НП+Россия
| статус = Ауыл
| статус 1 = эшселәр ҡасабаһы
| русское название = Красноусол
| оригинальное название = {{lang-ru|Красноусо́льский}}
| изображение = Курорт Красноусольский.JPG
| герб = 
| флаг = 
| lat_deg = 53.894668
| lon_deg = 56.468612
| регион = Башҡортостан
| регион в таблице = Башҡортостан
| вид района = Муниципаль район
| район = Ғафури районы
| район в таблице = Ғафури  районы
| вид поселения = Ауыл биләмәһе
| Город = Красноусоль ҡала округы (Ғафури районы)
| поселение в таблице = Красноусол ауыл Советы (Ғафури районы)
| внутреннее деление = 
| дата основания = 1752 год
| первое упоминание = 
| прежние имена = Богоявленск завод, {{НП-ПН|1924|Богоявленское}}, Красноусол заводы
| статус с = 2002
| статус 1 с = 1928
| площадь = 
| высота центра НП = 
| население = {{ Население | Красноусольский | тс }}
| год переписи = {{ Население | Красноусольский | г }}
| плотность = 
| агломерация = 
| национальный состав = башҡорттар, урыҫтар, татарҙар
| конфессиональный состав = [[Мосолмандар|мосолман]]дар, [[Православие дине|православный]]ҙар 
| этнохороним = 
| почтовый индекс = 453050
| телефонный код = 34740
| цифровой идентификатор = 
| категория в Commons = 
| сайт = 
}}
'''Красноусол''', '''Усолка''' ({{lang-ru|Красноусольский}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ғафури районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 11991 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453050, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80221823001.
== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||11991||5646||6345||47,1||52,9
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

<gallery>
Красноусол Усолка йылғаһы.jpg| [[Көгөш]] йылғаһы
Красноусол.jpg|Красноусол
Красноусол Тоҙйылға.jpg|[[Көгөш]]
File:Санаторий Красноусольский - panoramio.jpg|Красноусол шифаханаһы
</gallery>

== Тарихы ==
Красноусол (Усолка) ауылы 1930—1963 йылдарҙа Ғафури районының административ һәм 1965 йылдан Красноусол ауыл Советы үҙәге. Өфөнән көньяҡ‑көнсығышҡа табан 130 саҡрым һәм [[Аҡкүл (станция)|Аҡкүл]] тимер юл станцияһынан 26 саҡрым алыҫлыҡта [[Көгөш]] йылғаһы буйында, Талбазы—Красноусол, Архангел—Красноусол, Стәрлетамаҡ—Красноусол, Ишембай—Красноусол автомобиль юлдары буйында урынлашҡан.

Ауылға XVIII быуат уртаһында Богоявленск заводы торамаһы булараҡ нигеҙ һалына. 1770 йылда ауылда [[Лепёхин Иван Иванович]] була. 1772 йылда 788 ир-ат иҫәпкә алынған, 1865 йылда 371 йортта — 2773 кеше теркәлгән. Ауыл халҡы игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгән, заводта эшләгән.1810 йылда сиркәү төҙөлгән, 1870 йылда училище, 3 һыу тирмәне, 2 сауҙа кибете булған. 1896 йылдағы сығанаҡтарҙа ауыл Богоявленск (Усолка) исеме менән теркәлгән. 1906 йылда сиркәү, ир һәм ҡыҙ балалар земство мәктәптәре, уҡыу бүлмәһе, Пашковтың быяла заводы<ref>хәҙер Красноусол быяла заводы</ref>, завод дауаханаһы, почта-телеграф бүлексәһе, шарап, 3 һыра һәм 13 бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән, ауылда улус идараһы урынлашҡан. 

1920 йылда Красноусол заводы документтарға «Усолка» исеме менән ингән. 1928 йылдан хәҙерге исемендә һәм ҡала тибындағы ҡасаба статусында, 2005 йылда хәҙерге статусын ала. Ауылдан төньяҡ‑көнсығышта, 5 саҡрым алыҫлыҡта, [[Красноусол минераль сығанаҡтары]] бар. Халҡы (мең кеше): 1906 йылдан — 2,8; 1920 йылда — 5,5; 1939 йылда — 9,7; 1959 йылда— 9,7; 1989 йылда — 10,3; 2002 йылда — 11,8; 2010 йылда— 12,9. Урыҫтар, башҡорттар, татарҙар йәшәй (2002). ПУ, башҡ. интернат-гимназияһы, 3 урта мәктәп, Красноусол урта мәктәбе № 1, 3 балалар баҡсаһы, үҙәк район дауаханаһы һәм китапханаһы, балалар китапханаһы, мәҙәниәт йорто, 4 үҙешмәкәр сәнғәт халыҡ коллективы, тарих- тыуған яҡты өйрәнеү музейы, мәсет, сиркәү бар<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/169  А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 169-сы б.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220425125114/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/169 |date=2022-04-25 }}</ref><ref>[http://bashenc.online/ba/articles/86025/ Башҡорт энциклопедияһы. Красноусол ауылы]</ref>.

== Урамдары ==
Исемдәре:<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/019/000001.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Красноусол ауылы]</ref>
{{колонки|3}}

А.Чушкин урамы ({{lang-ru|А.Чушкина (улица)}})

Аксаков урамы ({{lang-ru|Аксакова ( улица)}})

Аксаков тыҡрығы ({{lang-ru|Аксакова (переулок)}})

Әсфәндиәров урамы ({{lang-ru|Асфандиярова (улица)}})

Афган урамы ({{lang-ru|Афганская (улица)}})

Аэродром урамы ({{lang-ru|Аэродромная (улица)}})

Баязит Бикбай урамы ({{lang-ru|Баязита Бикбая (улица)}})

Яр буйы урамы ({{lang-ru|Береговая (улица)}})

Блюхер урамы ({{lang-ru|Блюхера ( улица)}})

Дауахана тыҡрығы ({{lang-ru|Больничный (переулок)}})

Вәхитов урамы ({{lang-ru|Вахитова (улица)}})

Яҙ урамы ({{lang-ru|Весенняя (улица)}})

Сейә урамы ({{lang-ru|Вишневая (улица)}})

Воробьёв урамы ({{lang-ru|Воробьева (улица)}})

Көнсығыш урам ({{lang-ru|Восточная (улица)}})

Высоцкий урамы ({{lang-ru|Высоцкого (улица }})

Г.Вахрушев урамы ({{lang-ru|Г.Вахрушева (улица)}})

Ғ.Туҡай урамы ({{lang-ru|Г.Тукая ( улица)}})

Гагарин тыҡрығы ({{lang-ru|Гагарина (переулок)}})

Ғафури урамы ({{lang-ru|Гафури (улица)}})

Гвардея урамы ({{lang-ru|Гвардейская ( улица)}})

Социалистик Хеҙмәт Геройы Санъярова урамы ({{lang-ru|Героя Социалистического Труда Саньяровой (улица)}})

Гоголь урамы ({{lang-ru|Гоголя (улица)}})

Гоголь тыҡрығы ({{lang-ru|Гоголя ( переулок)}})

Горин урамы ({{lang-ru|Горина (улица)}}

Таулы урам ({{lang-ru|Горская ( улица )}})

Ғөбәйҙуллин урамы({{lang-ru|Губайдуллина (улица)}})

Д.Бедный урамы ({{lang-ru|Д.Бедного (улица)}})

Алыҫ урам ({{lang-ru|Дальняя (улица)}})

Дарвин урамы({{lang-ru|Дарвина (улица)}})

Дача урамы ({{lang-ru|Дачная (улица)}})

Дача урамы ({{lang-ru|Дачный (переулок)}})

Дзержинский урамы ({{lang-ru|Дзержинского ( улица )}})

Достоевский урамы ({{lang-ru|Достоевского (улица)}})

Дуҫлыҡ тыҡрығы ({{lang-ru|Дружбы (переулок)}})

Дуҫлыҡ урамы (({{lang-ru|Дружбы (улица)}})

Берҙәмлек урамы ({{lang-ru|Единства (улица)}})

Берҙәмлек тыҡрығы ({{lang-ru|Единства (переулок)}})

Ёршов урамы ({{lang-ru|Ершова (улица)}})

З.Әхмәтйәнов урамы ({{lang-ru|З.Ахметзянова (улица}})

З.Биишева урамы ({{lang-ru|З.Ахметзянова (улица)}})

З.Исмәғилев урамы ({{lang-ru|З.Исмагилова (улица)}})

З.Мәхмүтов урамы {{lang-ru|З.Махмутова ( улица)}}

Завод урамы ({{lang-ru|Заводская (улица)}})

Зәки Вәлиди урамы ({{lang-ru|Заки Валиди (улица)}})

Көнбайыш урам ({{lang-ru|Западная (улица)}})

Көнбайыш тыҡрыҡ ({{lang-ru|Западный (переулок)}})

Захаров урамы {{lang-ru|Захарова (улица)}})

Йәшел урам ({{lang-ru|Зеленая (улица)}}

Йәшел тыҡрыҡ ({{lang-ru|Зеленый ( переулок)}})

Баҡса еләге урамы ({{lang-ru|Земляничная (улица)}})

Зиннур Иҙрисов урамы ({{lang-ru|Зиннура Идрисова (улица)}})

Зөбәржәт урамы ({{lang-ru|Изумрудная (улица}})

Ильясов урамы ({{lang-ru|Ильясова (улица)}})

Интернационал урамы ({{lang-ru|Интернациональная (улица)}})

К.Маркс урамы ({{lang-ru|К.Маркса (улица)}}№

Калинин урамы ({{lang-ru|Калинина (улица)}})

Ҡалмыҡ урамы ({{lang-ru|Калмыкова (улица)}})

Каширин урамы ({{lang-ru|Каширина (улица)}})

Каширин тыҡрығы ({{lang-ru|Каширина (переулок)}})

Кейекбаев урамы ({{lang-ru|Киекбаева (улица)}})

Киров урамы ({{lang-ru|Кирова (улица)}})

Ковальский урамы ({{lang-ru|Ковальского (улица)}})

Комаров урамы ({{lang-ru|Комарова (улица)}})

Комаров тыҡрығы ({{lang-ru|Комарова (переулок)}})

Коммунистик урамы ({{lang-ru|Коммунистическая (улица)}})

Комсомол урамы ({{lang-ru|Комсомольская (улица)}})

Ҡыҙылармеецтар урамы ({{lang-ru|Красноармейская (улица)}})

Ҡыҙыл партизан урамы ({{lang-ru|Краснопартизанская (улица)}})

Матур Шишмә урамы ({{lang-ru|Красный Ключ (улица)}})

Ҡыҙыл Яр ({{lang-ru|Красный Яр (улица)}})

Крупская урамы ({{lang-ru|Крупская (улица)}})

Куйбышев урамы ({{lang-ru|Куйбышева (улица)}})

Куйбышев тыҡрығы ({{lang-ru|Куйбышева (переулок)}})

Курбатов урамы ({{lang-ru|Курбатова (улица)}})

Курорт урамы ({{lang-ru|Курортная (улица)}})

Аҡһыл күк урам ({{lang-ru|Лазурная ( улица )}})

Леваневск урамы ({{lang-ru|Леваневского (улица)}})

Ленин урамы ({{lang-ru|Ленина ( улица )}})

Урман урамы ({{lang-ru|Лесная ( улица )}})

Леспромхоз урамы ({{lang-ru|Леспромхозская (улица)}})

Леспромхоз тыҡрығы ({{lang-ru|Леспромхозский (переулок)}})

Ломоносова урамы ({{lang-ru|Ломоносова (улица)}})

Туғай урамы ({{lang-ru|Луговая  улица)})}

Луначарский урамы ({{lang-ru|Луначарского (улица)}})

М.Аҡмулла урамы ({{lang-ru|М.Акмуллы (улица)}})

М.Акмуллы (улица) ({{lang-ru|М.Акмуллы (улица)}})

М.Гәрәев урамы {{lang-ru|М.Гареева ( улица )}}

М.Ғафури урамы({{lang-ru|М.Гафури (улица)}})

М.Горький урамы ({{lang-ru|М.Горького (улица}})

М.Кәрим урамы ({{lang-ru|М.Карима (улица)}})

Майская (улица) ({{lang-ru|Майская (улица)}})

Ҡурай еләге урамы ({{lang-ru|Малиновая ( улица )}})

Матросов урамы ({{lang-ru|Матросова (улица)}})

Маяковский урамы ({{lang-ru|Маяковского (улица)}})

Бал урамы ({{lang-ru|Медовая (улица)}})

Минғәжев урамы ({{lang-ru|Мингажева (улица)}})

Тыныслыҡ урамы ({{lang-ru|Мира ( улица)}})

Тыныслыҡ тыҡрығы ({{lang-ru|Мира (переулок)}})

Тыныс урам ({{lang-ru|Мирная (улица)}})

Михелев урамы ({{lang-ru|Михелева (улица)}})

Мичурин тыҡрығы ({{lang-ru|Мичурина (переулок)}})

Мичурин урамы ({{lang-ru|Мичурина (улица)}})

Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодежная (улица)}})

Яр буйы урамы ({{lang-ru|Набережная (улица)}}

Некрасов урамы ({{lang-ru|Некрасова (улица)}})

Яңы урам ({{lang-ru|Новая (улица)}})

Яңы Завод урамы ({{lang-ru|Ново-Заводская (улица)}})

Яңы ауыл урамы ({{lang-ru|Новосельская (улица)}})

Яңы Тормош урамы ({{lang-ru|Новый Быт (улица)}})

Яңы Тормош тыҡрығы ({{lang-ru|Новый Быт (переулок)}})

Күл урамы ({{lang-ru|Озерная (улица)}})

Күл тыҡрығы ({{lang-ru|Озерный (переулок)}})

Октябрь урамы ({{lang-ru|Октябрьская (улица)}})

Островский урамы ({{lang-ru|Островского (улица)}})

Парк урамы ({{lang-ru|Парковая (улица)}})

Пархоменко урамы ({{lang-ru|Пархоменко (улица)}})

Патриотик урамы ({{lang-ru|Патриотическая (улица)}})

Петров урамы ({{lang-ru|Петровская (улица)}})

Пионер урамы ({{lang-ru|Пионерская (улица}})

Еңеү тыҡрығы ({{lang-ru|Победы (переулок)}})

Еңеү урамы ({{lang-ru|Победы (улица)}})

Тау урамы ({{lang-ru|Подгорная (улица)}})

Ялан урамы ({{lang-ru|Полевая (улица)}})

Сәнәғәт урамы (({{lang-ru|Промышленная (улица)}})

Пугачев урамы (({{lang-ru|Пугачева (улица)}}))

Пугачев тыҡрығы (({{lang-ru|Пугачева (переулок)}}))

Пушкин урамы ({{lang-ru|Пушкина (улица)}}))

Пятяри урамы ({{lang-ru|Пятяри (улица)}})

Пятяри тыҡрығы ({{lang-ru|Пятяри (переулок)}})

Р.Гәрпов урамы ({{lang-ru|Р.Гарипова (улица)}})

Йәйғор урамы ({{lang-ru|Радужная (улица)}})

Рафаэль Сабитов урамы ({{lang-ru|Рафаэля Сабитова (улица)}})

Ровенская  урамы (({{lang-ru|Ровенская (улица)}}))

Шишмә урамы ({{lang-ru|Родниковая (улица)}})

Рәсәй урамы ({{lang-ru|Российская (улица)}})

Сәғит Агиш урамы ({{lang-ru|Сагита Агиша (улица)}})

Баҡса урамы ({{lang-ru|Садовая (улица)}})

Баҡса тыҡрығы ({{lang-ru|Садовый (переулок)}})

Салауат урам ({{lang-ru|Салавата (улица)}})

Салауат тыҡрығы ({{lang-ru|Салавата (переулок)}})

Салауат Юлаев урамы ({{lang-ru|Салавата Юлаева (улица)}})

Һамар урамы ({{lang-ru|Самарская (улица)}})

Сахалин урамы ({{lang-ru|Сахалинская (улица)}})

Свердлов урамы ({{lang-ru|Свердлова (улица)}}

Яҡты урам {{lang-ru|Светлая (улица)}})

Төньяҡ урам ({{lang-ru|Северная (улица)}})

Ауыл урамы ({{lang-ru|Сельская ( улица)}})

Сирень урамы ({{lang-ru|Сиреневая (улица)}})

Совет урамы ({{lang-ru|Советская (улица)}})

Ҡояшлы урамы (({{lang-ru|Солнечная (улица)}})

Ҡарағай урамы ({{lang-ru|Сосновая (улица)}})

Социалистик урамы ({{lang-ru|Социалистическая (улица)}})

Спорт урамы ({{lang-ru|Спортивная (улица)}})

Степная (улица) ({{lang-ru|Степная (улица)}})

Тимирязев урамы ({{lang-ru|Тимирязева (улица)}})

Тимирязев тыҡрығы ({{lang-ru|Тимирязева (переулок)}})

Тыныс урам ({{lang-ru|Тихая (улица)}})

Толстой урамы ({{lang-ru|Толстого (улица)}})

Хеҙмәт урамы ({{lang-ru|Трудовая (улица)}})

Тургенев урамы({{lang-ru|Тургенева ( улица )}})

Тургенев тыҡрығы ({{lang-ru|Тургенева (переулок)}})

Тюлькасская урамы ({{lang-ru|Тюлькасская (улица)}}

Усолка урамы {{lang-ru|Усольская (улица)}})

Ушаков урамы ({{lang-ru|Ушакова ( улица)}})

Ф.Яҡупов урамы ({{lang-ru|Ф.Якупова (улица)}})

Фабрика урамы ({{lang-ru|Фабричная (улица)}})

Фрунзе урамы ({{lang-ru|Фрунзе (улица)}})

Х.Дәүләтшина урамы ({{lang-ru|Х.Давлетшиной (улица)}})

Халиҡов урамы ({{lang-ru|Халикова (улица)}})

Сәскә урамы ({{lang-ru|Цветочная ( улица )}})

Чапаев урамы ({{lang-ru|Чапаева (улица}}))

Чернышевский урамы (({{lang-ru|Чернышевского (улица)}})

Чесноковка  урамы ({{lang-ru|Чесноковка (улица)}})

Чкалов урамы ({{lang-ru|Чкалова (улица)}})

Ш.Бабич урамы ({{lang-ru|Ш.Бабича (улица)}})

Шайморатов урамы ({{lang-ru|Шаймуратова ( улица )}})

Энтузиастар урамы ({{lang-ru|Энтузиастов ( улица )}})

Юбилейная (улица) ({{lang-ru|Юбилейная (улица)}})

Юбилей тыҡрығы ({{lang-ru|Юбилейный (переулок)}})

Көньяҡ урамы ({{lang-ru|Южная (улица)}})

Юныс Зәйнуллин урамы ({{lang-ru|Юнуса Зайнуллина (улица)}})

Алмағас урамы ({{lang-ru|Яблоневая (улица)}})

Еләк урамы ({{lang-ru|Ягодная (улица)}})

Гәрәбә урамы ({{lang-ru|Янтарная ( улица)}})

Ясная Поляна урамы ({{lang-ru|Ясная Поляна (улица)}})
{{конец|колонки}}

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Горин Анатолий Сергеевич]] (1.03.1922—14.11.1981), [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугире, штурм авиацияһы лётчигы, капитан (1957). [[Советтар Союзы Геройы]] (1946).
* [[Клявлин Марс Сәлих улы]] (27.04.1949), ғалим-инженер‑технолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Химия фәндәре докторы (1994), профессор (2000). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (1999). Бөтә Союз уйлап табыусылар һәм рационализаторҙар йәмғиәте премияһы лауреаты (1978)<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/6700-klyavlin-mars-s-likh-uly Башҡорт энциклопедияһы — Клявлин Марс Сәлих улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421181105/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/6700-klyavlin-mars-s-likh-uly |date=2016-04-21 }}{{V|23|04|2019}}</ref>.
* [[Воробьёв Сергей Владимирович]] ([[24 май]] [[1952 йыл]]) — [[Башҡортостан]]да йәшәп [[рус теле]]ндә ижад итеүсе шағир, яҙыусы, тәржемәсе һәм журналист, [[Рәсәй]]ҙең һәм [[Башҡортостан]]дың Яҙыусылар һәм Журналистар союздары ағзаһы, [[Ғафури районы]]ның [[Звезда (гәзит)|«Звезда»]] гәзите хеҙмәткәре.
* [[Зәйнуллин Радик Әнүәр улы]] ([[2 апрель]] [[1961 йыл]]) — ғалим-[[Органик химия|химик-органик]]. 1983 йылдан [[СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалы]]ның Химия институты ғилми хеҙмәткәре; 1990 йылдан [[Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университеты]] уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 1998—2006 йылдарҙа аспирантура бүлеге мөдире, 2007 йылдан — сифат бүлеге начальнигы. Химия фәндәре докторы (2003), профессор (2010). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2011).
* [[Копсов Анатолий Яковлевич]] ([[6 апрель]] [[1942 йыл]]) — [[СССР]] һәм [[Рәсәй]]ҙең хужалыҡ эшмәкәре, ғалим-энергетик. 1992—1994 йылдарҙа [[Башҡортостан Хөкүмәте|Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Советы]] Рәйесе. [[Рәсәй Федерацияһы]] Дәүләт Думаһының [[Федерация Советы]] депутаты (1994—1996). Техник фәндәр докторы, профессор.
* [[Шолом Владимир Юрьевич]] ([[12 февраль]] [[1955 йыл]]) — [[СССР]] һәм [[Рәсәй]] ғалимы, [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]]ның {{comment|триботехника|наука о контактном взаимодействии твердых тел при их относительном движении,
охватывающая весь комплекс вопросов трения, изнашивания и смазки машин}} һәм майлау ғилми-тикшеренеү институты директоры, Өфө дәүләт авиация техник университетының «Мехатронные станочные системы» кафедраһы профессоры<ref>http://www.ugatu.ac.ru/education/atc/mcc/sostav.php</ref>. Техник фәндәр докторы. Рәсәй инженер академияһы ағза-корреспонденты. Трибология буйынса Рәсәй милли комитеты ағзаһы. «Трение и смазка в машинах и механизмах», «Приводная техника» ғилми баҫмаларының мөхәрририәт советы ағзаһы. Рәсәй сәнәғәтселәр һәм эшҡыуарҙар сою́зының республика бүлексәһе — Башҡортостан Республикаһының эш биреүселәр Союзы етәксеһе һәм идара ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы Йәмәғәт палатаһының иҡтисад һәм эшҡыуарлыҡҡа ярҙам мәсьәләләре буйынса комиссия рәйесе. «Өфө авиация институтының хужалыҡ иҫәбе ижади үҙәге» технопаркының генераль директоры (халыҡ-ара күргәҙмәләр һәм конференциялар дипломанты, иң яҡшы сәнәғәт компанияһы тип танылған (2007 й.)
* [[Лобанов  Владимир Геннадьевич]] ([[1 ғинуар]] [[1959 йыл]]) — скульптор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2015). Рәссамдар союзы ағзаһы (1991)<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/87005/ Башҡорт энциклопедияһы. Лобанов Владимир Генннадьевич]</ref>.
* [[Суздальцев Александр Иванович]] ([[12 октябрь]] [[1937 йыл]]) — нефть һәм газ сығарыу буйынса оператор, рационализатор, [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1977).
* [[Мичурин Вениамин Николаевич]] ([[7 апрель]] [[1965 йыл]]) — спортсы. Дзюдо буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1997), Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (1999). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1995). 60 килограмға тиклемге ауырлыҡ категорияһында сығыш яһай, [[Паралимпия уйындары]]ның ике тапҡыр көмөш (1992, 2000) һәм бронза (1996) призеры. Күп тапҡыр донъя чемпионы. Күреү һәләте боҙолған спортсылар араһында Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры.
* [[Ҡасимов Эльвир Әбүбәкер улы]] (26 ноябрь 1979 йыл) — спортсы. Кикбоксинг буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (2000). Кикбоксинг буйынса донъя чемпионы (2000), Рәсәй кубоктарын (2002—2003) яулаусы. Бокс буйынса Рәсәй чемпионатының (2000) бронза призёры, студенттар араһында Рәсәй чемпионы (1999—2001)<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/85534/ Башҡорт энциклопедияһы. Ҡасимов Эльвир Әбүбәкер улы]</ref>.
* [[Сергиенко Иван Викторович]] (16 сентябрь 1969 йыл) — педагог, иҡтисад фәндәре кандидаты (2000), педагогия фәндәре докторы (2006). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2008)<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/92787/ Башҡорт энциклопедияһы. Сергиенко Иван Викторович]</ref>.
== Видеояҙмалар ==
* {{YouTube|p0zaIwtTFBw|logo=1}} Красноусол

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|86025}}{{V|25|04|2022}}
* [http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/169  А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 169-сы б.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220425125114/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/169 |date=2022-04-25 }}
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [http://ufagen.ru/places/gafuriyskiy/krasnousolsk.html История села на сайте «Генеалогия и архивы»]{{ref-ru}} {{V|23|04|2019}}
* [http://krasnousolskii1.narod.ru Красноусол. Бойондороҡһоҙ сайт]
* [https://www.komandirovka.ru/cities/krasnousolskijj_bash._r./ Село Красноусольский, Республика Башкортостан. Сайт «Командировка.ру»]
* [https://www.gosspravka.ru/02/019/000001.html «Налог Белешмәһе» статистикаһында Краноусол ауылы ]
{{Ғафури районы ауылдары}}

[[Категория:Ғафури районы ауылдары]]
[[Категория:Башҡортостан район үҙәктәре]]
Красноусол, Усолка () — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 11991 кеше.
Почта индексы — 453050, ОКАТО коды — 80221823001.
 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь119915646634547,152,9

 Тарихы 
Красноусол (Усолка) ауылы 1930—1963 йылдарҙа Ғафури районының административ һәм 1965 йылдан Красноусол ауыл Советы үҙәге. Өфөнән көньяҡ‑көнсығышҡа табан 130 саҡрым һәм Аҡкүл тимер юл станцияһынан 26 саҡрым алыҫлыҡта Көгөш йылғаһы буйында, Талбазы—Красноусол, Архангел—Красноусол, Стәрлетамаҡ—Красноусол, Ишембай—Красноусол автомобиль юлдары буйында урынлашҡан.

Ауылға XVIII быуат уртаһында Богоявленск заводы торамаһы булараҡ нигеҙ һалына. 1770 йылда ауылда Лепёхин Иван Иванович була. 1772 йылда 788 ир-ат иҫәпкә алынған, 1865 йылда 371 йортта — 2773 кеше теркәлгән. Ауыл халҡы игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгән, заводта эшләгән.1810 йылда сиркәү төҙөлгән, 1870 йылда училище, 3 һыу тирмәне, 2 сауҙа кибете булған. 1896 йылдағы сығанаҡтарҙа ауыл Богоявленск (Усолка) исеме менән теркәлгән. 1906 йылда сиркәү, ир һәм ҡыҙ балалар земство мәктәптәре, уҡыу бүлмәһе, Пашковтың быяла заводыхәҙер Красноусол быяла заводы, завод дауаханаһы, почта-телеграф бүлексәһе, шарап, 3 һыра һәм 13 бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән, ауылда улус идараһы урынлашҡан. 

1920 йылда Красноусол заводы документтарға «Усолка» исеме менән ингән. 1928 йылдан хәҙерге исемендә һәм ҡала тибындағы ҡасаба статусында, 2005 йылда хәҙерге статусын ала. Ауылдан төньяҡ‑көнсығышта, 5 саҡрым алыҫлыҡта, Красноусол минераль сығанаҡтары бар. Халҡы (мең кеше): 1906 йылдан — 2,8; 1920 йылда — 5,5; 1939 йылда — 9,7; 1959 йылда— 9,7; 1989 йылда — 10,3; 2002 йылда — 11,8; 2010 йылда— 12,9. Урыҫтар, башҡорттар, татарҙар йәшәй (2002). ПУ, башҡ. интернат-гимназияһы, 3 урта мәктәп, Красноусол урта мәктәбе № 1, 3 балалар баҡсаһы, үҙәк район дауаханаһы һәм китапханаһы, балалар китапханаһы, мәҙәниәт йорто, 4 үҙешмәкәр сәнғәт халыҡ коллективы, тарих- тыуған яҡты өйрәнеү музейы, мәсет, сиркәү бар А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 169-сы б. Башҡорт энциклопедияһы. Красноусол ауылы.

 Урамдары 
Исемдәре:«Налог Белешмәһе» статистикаһында Красноусол ауылы

А.Чушкин урамы ()

Аксаков урамы ()

Аксаков тыҡрығы ()

Әсфәндиәров урамы ()

Афган урамы ()

Аэродром урамы ()

Баязит Бикбай урамы ()

Яр буйы урамы ()

Блюхер урамы ()

Дауахана тыҡрығы ()

Вәхитов урамы ()

Яҙ урамы ()

Сейә урамы ()

Воробьёв урамы ()

Көнсығыш урам ()

Высоцкий урамы ()

Г.Вахрушев урамы ()

Ғ.Туҡай урамы ()

Гагарин тыҡрығы ()

Ғафури урамы ()

Гвардея урамы ()

Социалистик Хеҙмәт Геройы Санъярова урамы ()

Гоголь урамы ()

Гоголь тыҡрығы ()

Горин урамы (

Таулы урам ()

Ғөбәйҙуллин урамы()

Д.Бедный урамы ()

Алыҫ урам ()

Дарвин урамы()

Дача урамы ()

Дача урамы ()

Дзержинский урамы ()

Достоевский урамы ()

Дуҫлыҡ тыҡрығы ()

Дуҫлыҡ урамы (()

Берҙәмлек урамы ()

Берҙәмлек тыҡрығы ()

Ёршов урамы ()

З.Әхмәтйәнов урамы ()

З.Биишева урамы ()

З.Исмәғилев урамы ()

З.Мәхмүтов урамы 

Завод урамы ()

Зәки Вәлиди урамы ()

Көнбайыш урам ()

Көнбайыш тыҡрыҡ ()

Захаров урамы )

Йәшел урам (

Йәшел тыҡрыҡ ()

Баҡса еләге урамы ()

Зиннур Иҙрисов урамы ()

Зөбәржәт урамы ()

Ильясов урамы ()

Интернационал урамы ()

К.Маркс урамы (№

Калинин урамы ()

Ҡалмыҡ урамы ()

Каширин урамы ()

Каширин тыҡрығы ()

Кейекбаев урамы ()

Киров урамы ()

Ковальский урамы ()

Комаров урамы ()

Комаров тыҡрығы ()

Коммунистик урамы ()

Комсомол урамы ()

Ҡыҙылармеецтар урамы ()

Ҡыҙыл партизан урамы ()

Матур Шишмә урамы ()

Ҡыҙыл Яр ()

Крупская урамы ()

Куйбышев урамы ()

Куйбышев тыҡрығы ()

Курбатов урамы ()

Курорт урамы ()

Аҡһыл күк урам ()

Леваневск урамы ()

Ленин урамы ()

Урман урамы ()

Леспромхоз урамы ()

Леспромхоз тыҡрығы ()

Ломоносова урамы ()

Туғай урамы ({{lang-ru|Луговая  улица)})}

Луначарский урамы ()

М.Аҡмулла урамы ()

М.Акмуллы (улица) ()

М.Гәрәев урамы 

М.Ғафури урамы()

М.Горький урамы ()

М.Кәрим урамы ()

Майская (улица) ()

Ҡурай еләге урамы ()

Матросов урамы ()

Маяковский урамы ()

Бал урамы ()

Минғәжев урамы ()

Тыныслыҡ урамы ()

Тыныслыҡ тыҡрығы ()

Тыныс урам ()

Михелев урамы ()

Мичурин тыҡрығы ()

Мичурин урамы ()

Йәштәр урамы ()

Яр буйы урамы (

Некрасов урамы ()

Яңы урам ()

Яңы Завод урамы ()

Яңы ауыл урамы ()

Яңы Тормош урамы ()

Яңы Тормош тыҡрығы ()

Күл урамы ()

Күл тыҡрығы ()

Октябрь урамы ()

Островский урамы ()

Парк урамы ()

Пархоменко урамы ()

Патриотик урамы ()

Петров урамы ()

Пионер урамы ()

Еңеү тыҡрығы ()

Еңеү урамы ()

Тау урамы ()

Ялан урамы ()

Сәнәғәт урамы (()

Пугачев урамы (())

Пугачев тыҡрығы (())

Пушкин урамы ())

Пятяри урамы ()

Пятяри тыҡрығы ()

Р.Гәрпов урамы ()

Йәйғор урамы ()

Рафаэль Сабитов урамы ()

Ровенская  урамы (())

Шишмә урамы ()

Рәсәй урамы ()

Сәғит Агиш урамы ()

Баҡса урамы ()

Баҡса тыҡрығы ()

Салауат урам ()

Салауат тыҡрығы ()

Салауат Юлаев урамы ()

Һамар урамы ()

Сахалин урамы ()

Свердлов урамы (

Яҡты урам )

Төньяҡ урам ()

Ауыл урамы ()

Сирень урамы ()

Совет урамы ()

Ҡояшлы урамы (()

Ҡарағай урамы ()

Социалистик урамы ()

Спорт урамы ()

Степная (улица) ()

Тимирязев урамы ()

Тимирязев тыҡрығы ()

Тыныс урам ()

Толстой урамы ()

Хеҙмәт урамы ()

Тургенев урамы()

Тургенев тыҡрығы ()

Тюлькасская урамы (

Усолка урамы )

Ушаков урамы ()

Ф.Яҡупов урамы ()

Фабрика урамы ()

Фрунзе урамы ()

Х.Дәүләтшина урамы ()

Халиҡов урамы ()

Сәскә урамы ()

Чапаев урамы ())

Чернышевский урамы (()

Чесноковка  урамы ()

Чкалов урамы ()

Ш.Бабич урамы ()

Шайморатов урамы ()

Энтузиастар урамы ()

Юбилейная (улица) ()

Юбилей тыҡрығы ()

Көньяҡ урамы ()

Юныс Зәйнуллин урамы ()

Алмағас урамы ()

Еләк урамы ()

Гәрәбә урамы ()

Ясная Поляна урамы ()

 Билдәле шәхестәре 
 Горин Анатолий Сергеевич (1.03.1922—14.11.1981), Бөйөк Ватан һуғышы яугире, штурм авиацияһы лётчигы, капитан (1957). Советтар Союзы Геройы (1946).
 Клявлин Марс Сәлих улы (27.04.1949), ғалим-инженер‑технолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Химия фәндәре докторы (1994), профессор (2000). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (1999). Бөтә Союз уйлап табыусылар һәм рационализаторҙар йәмғиәте премияһы лауреаты (1978)Башҡорт энциклопедияһы — Клявлин Марс Сәлих улы .
 Воробьёв Сергей Владимирович (24 май 1952 йыл) — Башҡортостанда йәшәп рус телендә ижад итеүсе шағир, яҙыусы, тәржемәсе һәм журналист, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар һәм Журналистар союздары ағзаһы, Ғафури районының «Звезда» гәзите хеҙмәткәре.
 Зәйнуллин Радик Әнүәр улы (2 апрель 1961 йыл) — ғалим-химик-органик. 1983 йылдан СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Химия институты ғилми хеҙмәткәре; 1990 йылдан Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университеты уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 1998—2006 йылдарҙа аспирантура бүлеге мөдире, 2007 йылдан — сифат бүлеге начальнигы. Химия фәндәре докторы (2003), профессор (2010). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2011).
 Копсов Анатолий Яковлевич (6 апрель 1942 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең хужалыҡ эшмәкәре, ғалим-энергетик. 1992—1994 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Советы Рәйесе. Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһының Федерация Советы депутаты (1994—1996). Техник фәндәр докторы, профессор.
 Шолом Владимир Юрьевич (12 февраль 1955 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, Өфө дәүләт авиация техник университетының  һәм майлау ғилми-тикшеренеү институты директоры, Өфө дәүләт авиация техник университетының «Мехатронные станочные системы» кафедраһы профессорыhttp://www.ugatu.ac.ru/education/atc/mcc/sostav.php. Техник фәндәр докторы. Рәсәй инженер академияһы ағза-корреспонденты. Трибология буйынса Рәсәй милли комитеты ағзаһы. «Трение и смазка в машинах и механизмах», «Приводная техника» ғилми баҫмаларының мөхәрририәт советы ағзаһы. Рәсәй сәнәғәтселәр һәм эшҡыуарҙар сою́зының республика бүлексәһе — Башҡортостан Республикаһының эш биреүселәр Союзы етәксеһе һәм идара ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы Йәмәғәт палатаһының иҡтисад һәм эшҡыуарлыҡҡа ярҙам мәсьәләләре буйынса комиссия рәйесе. «Өфө авиация институтының хужалыҡ иҫәбе ижади үҙәге» технопаркының генераль директоры (халыҡ-ара күргәҙмәләр һәм конференциялар дипломанты, иң яҡшы сәнәғәт компанияһы тип танылған (2007 й.)
 Лобанов  Владимир Геннадьевич (1 ғинуар 1959 йыл) — скульптор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2015). Рәссамдар союзы ағзаһы (1991)Башҡорт энциклопедияһы. Лобанов Владимир Генннадьевич.
 Суздальцев Александр Иванович (12 октябрь 1937 йыл) — нефть һәм газ сығарыу буйынса оператор, рационализатор, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1977).
 Мичурин Вениамин Николаевич (7 апрель 1965 йыл) — спортсы. Дзюдо буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1997), Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (1999). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1995). 60 килограмға тиклемге ауырлыҡ категорияһында сығыш яһай, Паралимпия уйындарының ике тапҡыр көмөш (1992, 2000) һәм бронза (1996) призеры. Күп тапҡыр донъя чемпионы. Күреү һәләте боҙолған спортсылар араһында Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры.
 Ҡасимов Эльвир Әбүбәкер улы (26 ноябрь 1979 йыл) — спортсы. Кикбоксинг буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (2000). Кикбоксинг буйынса донъя чемпионы (2000), Рәсәй кубоктарын (2002—2003) яулаусы. Бокс буйынса Рәсәй чемпионатының (2000) бронза призёры, студенттар араһында Рәсәй чемпионы (1999—2001)Башҡорт энциклопедияһы. Ҡасимов Эльвир Әбүбәкер улы.
 Сергиенко Иван Викторович (16 сентябрь 1969 йыл) — педагог, иҡтисад фәндәре кандидаты (2000), педагогия фәндәре докторы (2006). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2008)Башҡорт энциклопедияһы. Сергиенко Иван Викторович.
 Видеояҙмалар 
  Красноусол

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
  А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 169-сы б. 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 История села на сайте «Генеалогия и архивы» 
 Красноусол. Бойондороҡһоҙ сайт
 Село Красноусольский, Республика Башкортостан. Сайт «Командировка.ру»
 «Налог Белешмәһе» статистикаһында Краноусол ауылы 

Категория:Ғафури районы ауылдары
Категория:Башҡортостан район үҙәктәре