Аблай (Туймазы районы)
{{Башҡа мәғәнәләре|Аблай}}
{{ТП-Рәсәй|Аблай
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Аблай
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 54 | lat_min = 46 | lat_sec = 2
  |lon_deg = 53 | lon_min = 38 | lon_sec = 47
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Туймазы районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = {{ Население | Аблаево (Туймазинский район) | тс }}
 | иҫәп алыу йылы       = {{ Население | Аблаево (Туймазинский район) | г }}
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 452771
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           = 34782 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80251825002
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Аблай''' ({{lang-ru|Аблаево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Туймазы районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 315 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. [[Кәкребаш ауыл Советы (Туймазы районы)|Кәкребаш ауыл Советы]] составына инә.
Почта индексы — 452771, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80251825002.

== Географик урыны ==
[[Ыҡ]] йылғаһы ([[Кама]] йылғаһы ҡушылдығы) буйында урынлашҡан.

Алыҫлығы<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref>:
* Район үҙәгенә тиклем ([[Туймазы]]): 21 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Кәкребаш]]): 9 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһына тиклем (Туймазы): 21 км

== Тарихы ==
[[1795 йыл]]да [[Ыҡ]] һәм [[Акуша (йылға)|Акуша]] йылғалары буйындағы Аблай ауылы 53 башҡорт йәшәгән 8 ихатанан һәм ике хеҙмәтле татар йәшәгән бер йорттан тора. 1816 йылдағы VII ревизия мәғлүмәттәре буйынса, халыҡтың этник составы тағы ла ҡатмарлаша бара. Аблайлылар — аҫаба башҡорттар ерһеҙ башҡорттарҙы һәм мишәрҙәрҙе ҡабул иткән.

Ҡазан юлы Ҡырғыҙ улусы башҡорттары тарафынан үҙ ерҙәрендә нигеҙ һалынған.

Халыҡ һанының һәм этник составтың үҫеүен күҙәтәйек. Башҡорттар: 1834—104, 1859—169, 1870—177, 1920—527. Мишәрҙәр: 1834 — 94. Татарҙар 1834 йылда — 140.

Күренеүенсә, мишәрҙәр һәм татарҙар, керҙәшлек килешеүенең 60 йыллыҡ мөҙҙәте тамамланғандан һуң, 1859 йылға тиклем башҡа тораҡ пункттарға күскән, шуға күрә артабанғы иҫәп алыуҙарҙа тик башҡорттар иҫәпкә алынған. 1804 йылда 104 башҡортҡа ни бары 168 бот иген сәселә. 1865 йылда 31 йортта 177 кеше йәшәгән. Игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, училище булған. 1906 йылда һыу тирмәне, мөгәзәй теркәлгән<ref>{{БЭ2013|81780}}</ref>.

1917 йылда 90 ихатала 540 башҡорт йәшәгән.

Ауылдың исеме һәм йәше тураһында түбәндәгеләрҙе әйтергә кәрәк: 1834 йылда VIII ревизияла беренсе күскенсенең улы, 58 йәшлек Ихсан Аблаев теркәлгән, уның исеме туранан-тура ошо тораҡ пунктҡа ҡарай. Ихсандың йәше (1776 йылғы) ауылдың XVIII быуаттың икенсе яртыһында барлыҡҡа килеүен күҙ алдына килтереү мөмкинлеген бирә<ref>{{ИСДБ|страница=260}}</ref>.

== Ауыл хәҙер ==
Аблай ауылы [[Кәкребаш ауыл Советы (Туймазы районы)|Кәкребаш ауыл Советына]] ҡарай. Башҡорттар, татарҙар йәшәй (2002). Ауылда урта мәктәп, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, китапхана, мәсет бар<ref>{{БЭ2013|81780}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||527||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||595||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||366||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||230||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||280||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||315||158||157||50,2||49,8
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Урамдар ==
Урам исеме<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/018/000019.html «Налог Белешмәһе» системаһында Аблай ауылы]</ref>:

== Арҙаҡлы шәхестәре ==
* [[Абдуллин Миңне]] ({{lang-ru|Абдуллин Минни}}) ([[1905]]—[[1942]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 313-сө кавалерия полкы ҡыҙылармеецы, кавалерисы.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

== Һылтанмалар ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* {{ИСДБ|страница=260}}
* {{БЭ2013|index.php/read/8-statya/268-ablaj-sa-ma-osh-r-nynda-y-auyl|автор=Сәмиғуллина Ш. У., [[Әсфәндиәров Әнүәр Закир улы|Әсфәндиәров Ә. 3.]]}}
{{Туймазы районы ауылдары}}
* [https://ufagen.ru/places/tuymazy/albaevo.html Аблаево]
* {{БЭ2013|81780}}
* [https://www.gosspravka.ru/02/018/000019.html «Налог Белешмәһе» системаһында Аблай ауылы]

[[Категория:Туймазы районы ауылдары]]
Аблай () — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 315 кеше. Кәкребаш ауыл Советы составына инә.
Почта индексы — 452771, ОКАТО коды — 80251825002.

 Географик урыны 
Ыҡ йылғаһы (Кама йылғаһы ҡушылдығы) буйында урынлашҡан.

Алыҫлығы:
 Район үҙәгенә тиклем (Туймазы): 21 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Кәкребаш): 9 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһына тиклем (Туймазы): 21 км

 Тарихы 
1795 йылда Ыҡ һәм Акуша йылғалары буйындағы Аблай ауылы 53 башҡорт йәшәгән 8 ихатанан һәм ике хеҙмәтле татар йәшәгән бер йорттан тора. 1816 йылдағы VII ревизия мәғлүмәттәре буйынса, халыҡтың этник составы тағы ла ҡатмарлаша бара. Аблайлылар — аҫаба башҡорттар ерһеҙ башҡорттарҙы һәм мишәрҙәрҙе ҡабул иткән.

Ҡазан юлы Ҡырғыҙ улусы башҡорттары тарафынан үҙ ерҙәрендә нигеҙ һалынған.

Халыҡ һанының һәм этник составтың үҫеүен күҙәтәйек. Башҡорттар: 1834—104, 1859—169, 1870—177, 1920—527. Мишәрҙәр: 1834 — 94. Татарҙар 1834 йылда — 140.

Күренеүенсә, мишәрҙәр һәм татарҙар, керҙәшлек килешеүенең 60 йыллыҡ мөҙҙәте тамамланғандан һуң, 1859 йылға тиклем башҡа тораҡ пункттарға күскән, шуға күрә артабанғы иҫәп алыуҙарҙа тик башҡорттар иҫәпкә алынған. 1804 йылда 104 башҡортҡа ни бары 168 бот иген сәселә. 1865 йылда 31 йортта 177 кеше йәшәгән. Игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, училище булған. 1906 йылда һыу тирмәне, мөгәзәй теркәлгән.

1917 йылда 90 ихатала 540 башҡорт йәшәгән.

Ауылдың исеме һәм йәше тураһында түбәндәгеләрҙе әйтергә кәрәк: 1834 йылда VIII ревизияла беренсе күскенсенең улы, 58 йәшлек Ихсан Аблаев теркәлгән, уның исеме туранан-тура ошо тораҡ пунктҡа ҡарай. Ихсандың йәше (1776 йылғы) ауылдың XVIII быуаттың икенсе яртыһында барлыҡҡа килеүен күҙ алдына килтереү мөмкинлеген бирә.

 Ауыл хәҙер 
Аблай ауылы Кәкребаш ауыл Советына ҡарай. Башҡорттар, татарҙар йәшәй (2002). Ауылда урта мәктәп, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, китапхана, мәсет бар.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август527 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар595 1959 йыл 15 ғинуар366 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар230 2002 йыл 9 октябрь280 2010 йыл 14 октябрь31515815750,249,8

 Урамдар 
Урам исеме«Налог Белешмәһе» системаһында Аблай ауылы:

 Арҙаҡлы шәхестәре 
 Абдуллин Миңне () (1905—1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 313-сө кавалерия полкы ҡыҙылармеецы, кавалерисы.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 
 

 Аблаево
 
 «Налог Белешмәһе» системаһында Аблай ауылы

Категория:Туймазы районы ауылдары