Саха Республикаһы
{{Данные о субъекте Российской Федерации
|RuPrefix	= 
|RuNm		= Саха Республикаһы
|OfNm1		= Саха Өрөспүүбүлүкэтэ
|FSFlag		= [[Файл:Flag of Sakha.svg|150px|Флаг Якутии]]
|FSCoA		= [[Файл:Coat of Arms of Sakha (Yakutia).svg|100px|Герб Якутии]]
|FlagLnk	= Саха Республикаһы флагы
|CoALnk		= Саха Республикаһы гербы
|Название гимна          = [[Саха Республикаһы гимны]]
|Аудио=
|FSMap = [[Файл:Map of Russia (2014–2022) - Sakha (Yakutia).svg|300px]]
|FSCtrWhat	= Башҡала
|FSCtrNm	= [[Яҡутск]]
|AreaRnk	= 1-се урында
|TotArea	= 3 083 523
|WaterPrcnt = 0,6 
|PopRnk = 58-се урында
|PopQty = 
|PopCtDate = 305,0
|PopDens = {{ПНРР|14}}
|GDP = 305,0
|GDPCtDate = 2008
|GDP(PPP) = 320,8 
|GDPRnk = 28-се урында
|RBI = 76,7 млрд һум<ref>[http://www.mfsakha.ru/files/11_19_29.З%20%E2%84%96%20419-4.rtf О государственном бюджете Республики Саха (Якутия) на 2010 год]</ref>
|RBICtDate = 2010
|RBIFBGrants = 42,4 млрд һум
|PolStatLnk = Рәсәй Республикалары
|PolStatNm = Республика
|FedDistrNm = [[Алыҫ Көнсығыш федераль округы]]
|EcRegNm = [[Алыҫ Көнсығыш федераль иҡтисади районы|Алыҫ Көнсығыш]]
|CadNo = 14
|LangLangs =
|OfLangs = [[Саха теле|саха]], [[Урыҫ теле|урыҫ]]
|HeadTtl = Республика Башлығы (Ил Дархана)
|HeadNm = Айсен Николаев
|ViceTtl = Хөкүмәт рәйесе
|ViceNm = [[Данчикова Галина Иннокентьевна|Галина Данчикова]]
|ViseTth = Вице-президент
|ViseNd = [[Глушко Дмитрий Евгеньевич|Дмитрий Глушко]]
|LegislTtl = Дәүләт йыйылышы рәйесе (Ил Тумэн)
|LegislNm = [[Басыгысов Виталий Николаевич|Виталий Басыгысов]]
|FSAnthem = [[Саха Республикаһының Дәүләт гимны]]
|MSKS = +6-+8
}}
{{Внешние медиафайлы 
|audio1 = [[File:Anthem of the Sakha Republic.ogg]] [[Саха Республикаһы гимны]]}}

'''Саха́ Республикаһы, Яҡутстан''' ([[Саха теле|саха]] ''Саха Өрөспүүбүлүкэтэ, Саха Сирэ'') — [[Рәсәй Федерацияһы]] биләмәһендә булған дәүләт (республика), [[Рәсәй]] субъекты, [[Алыҫ Көнсығыш федераль округы]]на инә.

Майҙаны буйынса Рәсәй Федерацияһының иң ҙур регионы; шулай уҡ Яҡутия — донъяла иң ҙур административ-территориаль берәмек. Баш ҡалаһы — [[Яҡутск]].

[[1922 йыл]]дың [[27 апрель|27 апрелендә]] төҙөлгән.

== География ==

=== Сиктәре ===
{| class="wikitable"
|-
! Яҡ !! [[Рәсәй Федерацияһы]]ның региондары
|-
| Көнбайыш || [[Красноярск крайы]]
|-
| Көньяк-көнбайыш || [[Иркутск өлкәһе]]
|-
| Көньяҡ || [[Байкал аръяғы крайы]], [[Амур өлкәһе]]
|-
| Көньяҡ-көнсығыш || [[Хабаровск крайы]]
|-
| Көнсығыш || [[Магадан өлкәһе]]
|-
| Төньяҡ-көнсығыш || [[Чукот автономиялы округы]]
|}

Яҡутияның яр буйы һыҙығының оҙонлоғо — 4 500 километрҙан артығыраҡ. Яҡутияның 2/5 өлөшө төньяҡ поляр түңәрәк артында урынлашҡан. Республиканың төньяҡтан көньяҡҡа хәтле оҙонлоғо — 2 500 км, көнсығыштан көнбайышҡа — 2 000 км.

=== Рельеф ===
[[Файл:LenaJakutsk.jpg|230px|thumb|right|[[Яҡутск]] янында Лена йылғаһы]]
Яҡутияның 2/3 өлөшөн тауҙар биләй. Иң бейек нөктәһе — Еңеү түбәһе (3147 м, башҡа мәғлүмәттәрҙә — 3 003 м; Черский тау һыртында урынлашҡан), йәки Мус-Хая тауы (2959 м, икенсе мәғлүмәттәр буйынса 3 011 м). Республикала шулай уҡ [[Үрге Яна һырты]] урынлашҡан.

Яҡутияның көнбайыш өлөшө — иң ҙур яҫы таулыҡтарҙың береһе — [[Урта Себер яҫы таулығы]].

Эре түбәнлектәр: Үҙәк Яҡутия түбәнлеге, Колыма түбәнлеге, Төньяҡ Себер түбәнлегенең көнсығыш өлөшө.

=== Гидрография ===
[[Файл:Amga.jpg|205px|thumb|right|Амга йылғаһы]]
Саха Республикаһы — иң күп йылғалы (700 мең йылғалар) һәм күлле (800 мең күлдән артығрак) төбәктәрҙең береһе. Иң ҙур йылғалар: [[Лена (йылға)|Лена]] (оҙонлоғо — 4 400 км), Вилюй (2650 км), Оленёк (2292 км), Алдан (2273 км), [[Колыма]] (2129 км), [[Индигирка]] (1726 км), Олёкма (1436 км), Анабар (939 км) һәм Яна (872 км).

Эре күлдәр: Бустак, Лабыңкыр һ.б.

=== Тәбиғәт ===
Саханың биләмәһе дүрт географик сиктәрҙә урынлашҡан: тайга урмандары, тундра, урманлы тундра, арктик сүлдәре. Яҡутия башлыса мәңгелек туңлыҡ зонаһында урынлашҡан.

==== Үҫемлектәр ====
Тайгала ҡарағас күпселекте тәшкил итә, шулай ук ҡарағай, кедр стланигы, шыршы, ҡайын, уҫак; көньяҡтағы райондарҙа — Себер кедры, таулы райондарҙа еҫле тирәк һәм чозения таралған.

==== Хайуандар дөньяһы ====
Саха тайга-тундра зоогеографик зонаһында урынлашҡан. Бында морж, нерпа, тюлень, аҡ айыу йәшәй (утраулы территорияһында); мышы, төньяк боланы, кабарга, ҡарлы тәкә, изюбр, һоро айыу, бүре, ҡызыл төлкө, аҡ төлкө, кеш, аҫ, себер көҙәне, шәшке һ. б.

Республиканың һалҡындарҙа балыҡтарҙың 50 төрө йәшәй, ҡоштарҙың 250 төрө бында оя ҡора.

== Климат ==
Климат — киҫкен континенталь, ҡыштың оҙон һәм йәйҙең ҡыҫҡа булыуы менән айырылып тора тора.

{| class="wikitable sortable" style="text-align:center;"
|-
! Осор
! Ғин, °C
! Фев, °C
! Мар, °C
! Апр, °C
! Май, °C
! Июн, °C
! Июл, °C
! Авг, °C
! Сен, °C
! Окт, °C
! Ноя, °C
! Дек, °C
! Йыл, °C
! Йыл, %
! Йыл, кВтч/м²
! Йыл, м/с
|-
! [[Айхал]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-34.5}}"| −34,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-30.5}}"| −30,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-23.3}}"| −23,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−13.7}}"| −13,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-3.3}}"| −3,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|8.7}}"| 8,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|14.1}}"| 14,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|9.7}}"| 9,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|0.5}}"| 0,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−12.9}}"| −12,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-26.9}}"| −26,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-32.3}}"| −32,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−11.9}}"| −11,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-25}}"| 75,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|15}}"| 905,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-16}}"| 3,2
|-
! [[Алдан (ҡала)|Алдан]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-26.3}}"| −26,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-22.8}}"| −22,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-15.0}}"| −15,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−4.3}}"| −4,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|5.9}}"| 4,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|13.7}}"| 13,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|16.6}}"| 16,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|13.3}}"| 13,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|5.0}}"| 5,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−6.4}}"| −6,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-18.9}}"| −18,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-25.1}}"| −25,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−5.4}}"| −5,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-21}}"| 70,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|18}}"| 1095,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-9.5}}"| 1,9
|-
! [[Аллах-Юнь (Усть-Мая улусы)|Аллах-Юнь]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-34.6}}"| −34,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-31.8}}"| −31,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-24.5}}"| −24,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−12.5}}"| −12,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-1.4}}"| −1,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|9.7}}"| 9,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|12.7}}"| 12,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|9.1}}"| 9,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|0.7}}"| 0,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−14.2}}"| −14,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-28.0}}"| −28,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-34.6}}"| −34,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−12.3}}"| −12,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-26}}"| 76,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|18}}"| 1051,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-17}}"| 3,4
|-
! [[Алмазный]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-28.2}}"| −28,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-24.4}}"| −24,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-17.5}}"| −17,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−8.0}}"| −8,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|3.9}}"| 3,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|14.0}}"| 14,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|18.2}}"| 18,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|14.2}}"| 14,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|4.4}}"| 4,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−7.4}}"| −7,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-20.5}}"| −20,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-26.6}}"| −26,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−6.4}}"| −6,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-16}}"| 66,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|17}}"| 1048,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-16}}"| 3,2
|-
! [[Амга]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-41.1}}"| −41,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-36.4}}"| −36,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-22.6}}"| −22,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−5.5}}"| −5,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|7.2}}"| 7,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|15.5}}"| 15,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|18.6}}"| 18,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|14.3}}"| 14,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|5.7}}"| 5,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−8.9}}"| −8,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-28.7}}"| −28,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-39.9}}"| −39,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−10.0}}"| −10,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-23}}"| 73,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|19}}"| 1110,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-9}}"| 1,8
|-
! [[Артык]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-41.0}}"| −41,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-38.2}}"| −38,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-30.0}}"| −30,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−16.9}}"| −16,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-4.3}}"| −4,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|8.1}}"| 8,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|11.3}}"| 11,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|6.7}}"| 6,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-2.2}}"| −2,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−18.5}}"| −18,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-33.7}}"| −33,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-40.7}}"| −40,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−16.5}}"| −16,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-29}}"| 79,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|17}}"| 1000,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-17.5}}"| 3,5
|-
! [[Бердигестях]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-28.9}}"| −28,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-25.2}}"| −25,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-18.7}}"| −18,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−7.9}}"| −7,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|4.5}}"| 4,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|15}}"| 15,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|18.9}}"| 18,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|14.8}}"| 14,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|4.8}}"| 4,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−7.9}}"| −7,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-21.3}}"| −21,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-28.2}}"| −28,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−6.6}}"| −6,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-18}}"| 67,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|18}}"| 1081,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-15}}"| 3,0
|-
! [[Борогонцы]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-31.9}}"| −31,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-28.1}}"| −28,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-20.1}}"| −20,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−7.5}}"| −7,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|5.4}}"| 5,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|15.7}}"| 15,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|19}}"| 19,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|14.9}}"| 14,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|5.1}}"| 5,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−9.3}}"| −9,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-23.6}}"| −23,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-31.7}}"| −31,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−7.6}}"| −7,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-17}}"| 67,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|18}}"| 1081,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-14}}"| 2,8
|-
! [[Верхоянск]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-47.0}}"| −47,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-42.7}}"| −42,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-29.8}}"| −29,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−12.9}}"| −12,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|2.8}}"| 2,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|13}}"| 13,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|15.2}}"| 15,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|10.8}}"| 10,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|2.3}}"| 2,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−14.9}}"| −14,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-36.7}}"| −36,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-43.6}}"| −43,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−15.1}}"| −15,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-21}}"| 70,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|16}}"| 938,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-8.5}}"| 1,7
|-
! [[Вилюйск]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-36.8}}"| −36,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-30.1}}"| −30,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-19}}"| −19,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−6.1}}"| −6,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|5.5}}"| 5,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|15.1}}"| 15,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|18.8}}"| 18,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|14.2}}"| 14,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|5.6}}"| 5,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−7.8}}"| −7,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-25.9}}"| −25,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-34.3}}"| −34,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−8.3}}"| −8,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-17}}"| 66,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|17}}"| 1048,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-10}}"| 2,0
|-
! [[Витим (Яҡутия)|Витим]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-28.8}}"| −28,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-23.6}}"| −23,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-14}}"| −14,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−2.6}}"| −2,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|6.6}}"| 6,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|14.9}}"| 14,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|18.3}}"| 18,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|15.0}}"| 15,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|6.4}}"| 6,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−3.5}}"| −3,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-17.1}}"| −17,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-26.5}}"| −26,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−4.5}}"| −4,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-23}}"| 73,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|18}}"| 1077,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-12.5}}"| 2,5
|-
! [[Ленск]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-29}}"| −29,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-24}}"| −24,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-14.7}}"| −14,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−3.7}}"| −3,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|6.2}}"| 6,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|14.5}}"| 14,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|17.9}}"| 17,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|13.9}}"| 13,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|5.8}}"| 5,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−4.9}}"| −4,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-19.2}}"| −19,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-27.2}}"| −27,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−5.3}}"| −5,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-20}}"| 70,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|18}}"| 1073,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-13.5}}"| 2,7
|-
! [[Майя (Яҡутия)|Майя]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-29.8}}"| −29,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-26.1}}"| −26,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−18.6}}"| −18,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-6.6}}"| −6,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|5.8}}"| 5,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|15.8}}"| 15,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|19.3}}"| 19,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|15.3}}"| 15,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|5.5}}"| 5,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-8.0}}"| −8,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−21.6}}"| −21,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−29.4}}"| −29,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-6.4}}"| −6,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-16}}"| 66,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|18}}"| 1095,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-14}}"| 2,8
|-
! [[Мирный (Яҡутия)|Мирный]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-28.6}}"| −28,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-24.8}}"| −24,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-17.7}}"| −17,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−8.3}}"| −8,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|3.5}}"| 3,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|13.7}}"| 13,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|17.9}}"| 17,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|14.0}}"| 14,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|4.2}}"| 4,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−7.6}}"| −7,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-20.8}}"| −20,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-27.0}}"| −27,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−6.7}}"| −6,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-17}}"| 67,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|17}}"| 1033,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-16}}"| 3,2
|-
! [[Оймякон]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-47}}"| −47,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-42.9}}"| −42,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-32.4}}"| −32,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−14.4}}"| −14,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|1.9}}"| 1,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|11.6}}"| 11,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|13.8}}"| 13,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|10.1}}"| 10,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|1.7}}"| 1,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−16.1}}"| −16,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-37.2}}"| −37,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-45.6}}"| −45,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−16.2}}"| −16,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-21}}"| 70,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|18}}"| 1106,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-6.5}}"| 1,3
|-
! [[Олёкминск]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-31.3}}"| −31,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-25.4}}"| −25,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-15}}"| −15,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−3.1}}"| −3,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|7.1}}"| 7,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|15.1}}"| 15,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|18.4}}"| 18,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|14.7}}"| 14,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|6.2}}"| 6,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−5.2}}"| −5,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-20.9}}"| −20,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-29.7}}"| −29,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−5.7}}"| −5,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-21}}"| 70,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|18}}"| 1088,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-12}}"| 2,4
|-
! [[Андреев Утрауы]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-31.2}}"| −31,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-31.1}}"| −31,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-28.8}}"| −28,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−22.6}}"| −22,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-10.2}}"| −10,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-1.2}}"| −1,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|2.9}}"| 2,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|2.2}}"| 2,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-2.6}}"| −2,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−15.0}}"| −15,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-26.0}}"| −26,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-28.2}}"| −28,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−15.9}}"| −15,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-35}}"| 84,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|11}}"| 668,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-28.5}}"| 5,7
|-
! [[Покровск (Яҡутия)|Покровск]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-39.7}}"| −39,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-33.7}}"| −33,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-21.1}}"| −21,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−5.4}}"| −5,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|6.7}}"| 6,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|15.2}}"| 15,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|18.6}}"| 18,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|14.4}}"| 14,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|5.7}}"| 5,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−8.1}}"| −8,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-27.2}}"| −27,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-38.1}}"| −38,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−9.3}}"| −9,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-20}}"| 69,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|18}}"| 1092,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-12}}"| 2,4
|-
! [[Тикси]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-31.1}}"| −31,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-29.2}}"| −29,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-26.4}}"| −26,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−18.9}}"| −18,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-6.4}}"| −6,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|3.1}}"| 3,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|7.6}}"| 7,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|7.4}}"| 7,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|1.5}}"| 1,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−11.0}}"| −11,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-23.8}}"| −23,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-28.2}}"| −28,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−12.9}}"| −12,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-32}}"| 81,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|13}}"| 785,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-24}}"| 4,8
|-
! [[Томмот]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-32.3}}"| −32,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-27.7}}"| −27,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-19.3}}"| −19,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−8.2}}"| −8,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|2.6}}"| 2,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|12.8}}"| 12,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|15.8}}"| 15,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|12.3}}"| 12,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|3.3}}"| 3,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−10.0}}"| −10,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-24.0}}"| −24,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-31.2}}"| −31,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−8.7}}"| −8,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-23}}"| 72,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|18}}"| 1073,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-16}}"| 3,2
|-
! [[Удачный]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-34.4}}"| −34,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-30.4}}"| −30,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-23.2}}"| −23,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−13.6}}"| −13,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-3.2}}"| −3,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|8.8}}"| 8,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|14.1}}"| 14,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|9.7}}"| 9,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|0.6}}"| 0,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−12.8}}"| −12,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-26.7}}"| −26,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-32.1}}"| −32,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−11.8}}"| −11,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-25}}"| 74,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|15}}"| 924,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-16}}"| 3,2
|-
! [[Чульман (ҡасаба)|Чульман]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-30.9}}"| −30,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-24.9}}"| −24,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-15.6}}"| −15,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−5}}"| −5,0
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|4.4}}"| 4,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|13.3}}"| 13,3
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|16.1}}"| 16,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|12.9}}"| 12,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|4.5}}"| 4,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−7.4}}"| −7,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-21.2}}"| −21,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-29.6}}"| −29,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−6.9}}"| −6,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-21}}"| 71,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|19}}"| 1117,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-13.5}}"| 2,7
|-
! [[Яҡутск]]
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-40.9}}"| −40,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-35.9}}"| −35,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-21.6}}"| −21,6
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−6.1}}"| −6,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|6.7}}"| 6,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|15.4}}"| 15,4
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|18.7}}"| 18,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|14.9}}"| 14,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|5.7}}"| 5,7
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−8.5}}"| −8,5
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-29.2}}"| −29,2
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-38.8}}"| −38,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|−9.8}}"| −9,8
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-19}}"| 68,9
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|18}}"| 1081,1
! style="text-align:center; {{Климат города/cols|-10}}"| 2,0
|-
|}

=== Сәғәт бүлкәттәре ===
[[Файл:UTC hue4map RUS-SA 2011-09-01.svg|150px|thumb|right|Яҡутияла (Саха) сәғәт бүлкәттәре]]
[[Файл:Sakha Yakutia rep.png|right|thumb|250px]]
Яҡут (Саха) өс сәғәт бүлкәтенә ҡарай:
# [[Файл:Map of Russia - Yakutsk time zone.svg|left|75px]] Яҡутия сәғәт зонаһы (YAKT, [[UTC+10]]).<div style="clear:left"></div>
# [[Файл:Map of Russia - Vladivostok time zone.svg|left|75px]] Владивосток сәғәт зонаһы (VLAT, [[UTC+11]])<div style="clear:left"></div>
# [[Файл:Map of Russia - Magadan time zone.svg|left|75px]] Магадан сәғәт зонаһы (MAGT, [[UTC+12]])<div style="clear:left">

== Тарих ==
Беренсе мең йыллыҡ урталарында эвенктарҙың һәм эвендарҙың боронғо ата-бабалары Яҡут еренә килеп ултыра. Был төбәккә сахаларҙың килеүе уларҙы төньяҡҡараҡ сигенергә мәжбүр иткән.

== Халҡы ==
Рәсәй дәүләт статистика комитеты мәғлүмәттәре буйынса республиканың халыҡ иҫәбе {{formatnum:{{ Население | Якутия | ч }}}} кеше тәшкил итә. ({{ Население | Якутия | г }}). Халыҡ тығыҙлығы — {{ #expr: ({{ Население | Якутия | ч }} / {{ПлощадьРегионы|Якутия}}) round 2 }} кеше/км<sup>2</sup>. Ҡала халҡы — {{#expr:({{ГородскоеНаселениеРегионы|Республика Саха (Якутия)|Столбцов=Безформат}} * 100 / {{ Население | Якутия | ч }}) round 2 }} % ({{ГородскоеНаселениеРегионы|Республика Саха (Якутия)|Столбцов=Год}}).

<timeline>
ImageSize = width:600 height:300
PlotArea = left:50 right:60 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:1100
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1926 color:yellow width:1 
   from:0 till:289 width:15  text:289&nbsp;085 textcolor:red fontsize:9px
  bar:1926 color:orange width:1 
   from:0 till:15 width:15  text:15277(5,3%) textcolor:green fontsize:8px
  bar:1939 color:yellow width:1 
   from:0 till:413 width:15  text:413&nbsp;198 textcolor:red fontsize:9px
  bar:1939 color:orange width:1 
   from:0 till:112 width:15  text:111548(27,0%) textcolor:green fontsize:8px
  bar:1959 color:yellow width:1 
   from:0 till:487 width:15  text:487&nbsp;343 textcolor:red fontsize:9px
  bar:1959 color:orange width:1 
   from:0 till:239 width:15  text:239411(49,1 %) textcolor:green fontsize:8px
  bar:1970 color:yellow width:1 
   from:0 till:664 width:15  text:664&nbsp;123 textcolor:red fontsize:9px
  bar:1970 color:orange width:1 
   from:0 till:348 width:15  text:347533(52,3%) textcolor:green fontsize:8px
  bar:1979 color:yellow width:1 
   from:0 till:852 width:15  text:851&nbsp;840 textcolor:red fontsize:9px
  bar:1979 color:orange width:1 
   from:0 till:522 width:15  text:521959(61,3%) textcolor:green fontsize:8px
  bar:1989 color:yellow width:1 
   from:0 till:1094 width:15  text:1094&nbsp;065 textcolor:red fontsize:9px
  bar:1989 color:orange width:1 
   from:0 till:732 width:15  text:731963(66,9%) textcolor:green fontsize:8px
  bar:2002 color:yellow width:1 
   from:0 till:949 width:15  text:949&nbsp;280 textcolor:red fontsize:9px
  bar:2002 color:orange width:1 
   from:0 till:609 width:15  text:609999(64,3%) textcolor:green fontsize:8px
  bar:2010 color:yellow width:1 
   from:0 till:959 width:15  text:958&nbsp;528 textcolor:red fontsize:9px
  bar:2010 color:orange width:1 
   from:0 till:615 width:15  text:614545(64,1%) textcolor:green fontsize:8px
</timeline>

=== Милли составы ===
{| class="wikitable"
|-
!Милләт
![[1939]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=77 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref>
![[1959]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=91 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref>
![[1970]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=88 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref>
![[1979]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=88 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref>
![[1989]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=74 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref>
![[2002]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php?reg=80 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref>
!2010<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab7.xls Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120601173256/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab7.xls |date=2012-06-01 }}</ref>
|-
|[[Сахалар]]
|align="right"|233 273 (56,5 %)
|align="right"|226 053 (46,4 %)
|align="right"|285 749 (43,0 %)
|align="right"|313 917 (36,9 %)
|align="right"|365 236 (33,4 %)
|align="right"|432 290 (45,5 %)
|align="right"|466 492 (49,9 %)
|-
|[[Урыҫтар]]
|align="right"|146 741 (35,5 %)
|align="right"|215 328 (44,2 %)
|align="right"|314 308 (47,3 %)
|align="right"|429 588 (50,4 %)
|align="right"|550 263 (50,3 %)
|align="right"|390 671 (41,1 %)
|align="right"|353 649 (37,8 %)
|-
|[[Эвенктар]]
|align="right"|10 432 (2,5 %)
|align="right"|9505 (2,0 %)
|align="right"|9097 (1,4 %)
|align="right"|11 584 (1,4 %)
|align="right"|14 428 (1,3 %)
|align="right"|18 232 (1,9 %)
|align="right"|21 008 (2,2 %)
|-
|[[Украиндар]]
|align="right"|4229 (1,0 %)
|align="right"|12 182 (2,5 %)
|align="right"|20 253 (3,0 %)
|align="right"|46 326 (5,4 %)
|align="right"|77 114 (7,0 %)
|align="right"|34 633 (3,65 %)
|align="right"|20 341 (2,2 %)
|-
|[[Эвендар]]
|align="right"|3133 (0,8 %)
|align="right"|3537 (0,7 %)
|align="right"|6471 (1,0 %)
|align="right"|5763 (0,7 %)
|align="right"|8668 (0,8 %)
|align="right"|11 657 (1,2 %)
|align="right"|15 071 (1,6 %)
|-
|[[Татарҙар]]
|align="right"|4420 (1,1 %)
|align="right"|5172 (1,1 %)
|align="right"|7678 (1,2 %)
|align="right"|10 976 (1,3 %)
|align="right"|17 478 (1,6 %)
|align="right"|10 768 (1,1 %)
|align="right"|8122 (0,9 %)
|}
Саха Республикаһында [[1989 йыл]]да — 4190, [[2002 йыл]]да — 2335 [[Башҡорттар|башҡорт]] йәшәгәне теркәлгән<ref>{{БЭ2013|index.php/read/8-statya/1833-bash-ort-diasporalary|Башҡорт диаспоралары|автор=Йосопов Р. М.}}</ref>.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Рәсәйҙең федератив ҡоролошо]]
* [[Халыҡ һаны буйынса Рәсәй төбәктәре]]
* [[Рәсәй төбәктәре эске региональ продукты буйынса]]
* [[Майҙан буйынса Рәсәй төбәктәре]]
* [[Яҡут Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Рәсәйҙең федератив төҙөлөшө}}
{{ТӨРКСОЙ}}
[[Категория:Рәсәй Федерацияһы республикалары]]
[[Категория:Саха Республикаһы]]
Саха́ Республикаһы, Яҡутстан (саха Саха Өрөспүүбүлүкэтэ, Саха Сирэ) — Рәсәй Федерацияһы биләмәһендә булған дәүләт (республика), Рәсәй субъекты, Алыҫ Көнсығыш федераль округына инә.

Майҙаны буйынса Рәсәй Федерацияһының иң ҙур регионы; шулай уҡ Яҡутия — донъяла иң ҙур административ-территориаль берәмек. Баш ҡалаһы — Яҡутск.

1922 йылдың 27 апрелендә төҙөлгән.

 География 

 Сиктәре 
 Яҡ  Рәсәй Федерацияһының региондары Көнбайыш  Красноярск крайы Көньяк-көнбайыш  Иркутск өлкәһе Көньяҡ  Байкал аръяғы крайы, Амур өлкәһе Көньяҡ-көнсығыш  Хабаровск крайы Көнсығыш  Магадан өлкәһе Төньяҡ-көнсығыш  Чукот автономиялы округы

Яҡутияның яр буйы һыҙығының оҙонлоғо — 4 500 километрҙан артығыраҡ. Яҡутияның 2/5 өлөшө төньяҡ поляр түңәрәк артында урынлашҡан. Республиканың төньяҡтан көньяҡҡа хәтле оҙонлоғо — 2 500 км, көнсығыштан көнбайышҡа — 2 000 км.

 Рельеф 
230px|thumb|right|Яҡутск янында Лена йылғаһы
Яҡутияның 2/3 өлөшөн тауҙар биләй. Иң бейек нөктәһе — Еңеү түбәһе (3147 м, башҡа мәғлүмәттәрҙә — 3 003 м; Черский тау һыртында урынлашҡан), йәки Мус-Хая тауы (2959 м, икенсе мәғлүмәттәр буйынса 3 011 м). Республикала шулай уҡ Үрге Яна һырты урынлашҡан.

Яҡутияның көнбайыш өлөшө — иң ҙур яҫы таулыҡтарҙың береһе — Урта Себер яҫы таулығы.

Эре түбәнлектәр: Үҙәк Яҡутия түбәнлеге, Колыма түбәнлеге, Төньяҡ Себер түбәнлегенең көнсығыш өлөшө.

 Гидрография 
205px|thumb|right|Амга йылғаһы
Саха Республикаһы — иң күп йылғалы (700 мең йылғалар) һәм күлле (800 мең күлдән артығрак) төбәктәрҙең береһе. Иң ҙур йылғалар: Лена (оҙонлоғо — 4 400 км), Вилюй (2650 км), Оленёк (2292 км), Алдан (2273 км), Колыма (2129 км), Индигирка (1726 км), Олёкма (1436 км), Анабар (939 км) һәм Яна (872 км).

Эре күлдәр: Бустак, Лабыңкыр һ.б.

 Тәбиғәт 
Саханың биләмәһе дүрт географик сиктәрҙә урынлашҡан: тайга урмандары, тундра, урманлы тундра, арктик сүлдәре. Яҡутия башлыса мәңгелек туңлыҡ зонаһында урынлашҡан.

 Үҫемлектәр 
Тайгала ҡарағас күпселекте тәшкил итә, шулай ук ҡарағай, кедр стланигы, шыршы, ҡайын, уҫак; көньяҡтағы райондарҙа — Себер кедры, таулы райондарҙа еҫле тирәк һәм чозения таралған.

 Хайуандар дөньяһы 
Саха тайга-тундра зоогеографик зонаһында урынлашҡан. Бында морж, нерпа, тюлень, аҡ айыу йәшәй (утраулы территорияһында); мышы, төньяк боланы, кабарга, ҡарлы тәкә, изюбр, һоро айыу, бүре, ҡызыл төлкө, аҡ төлкө, кеш, аҫ, себер көҙәне, шәшке һ. б.

Республиканың һалҡындарҙа балыҡтарҙың 50 төрө йәшәй, ҡоштарҙың 250 төрө бында оя ҡора.

 Климат 
Климат — киҫкен континенталь, ҡыштың оҙон һәм йәйҙең ҡыҫҡа булыуы менән айырылып тора тора.

 Осор Ғин, °C Фев, °C Мар, °C Апр, °C Май, °C Июн, °C Июл, °C Авг, °C Сен, °C Окт, °C Ноя, °C Дек, °C Йыл, °C Йыл, % Йыл, кВтч/м² Йыл, м/с Айхал −34,5 −30,5 −23,3 −13,7 −3,3 8,7 14,1 9,7 0,5 −12,9 −26,9 −32,3 −11,9 75,0 905,8 3,2 Алдан −26,3 −22,8 −15,0 −4,3 4,9 13,7 16,6 13,3 5,0 −6,4 −18,9 −25,1 −5,4 70,5 1095,8 1,9 Аллах-Юнь −34,6 −31,8 −24,5 −12,5 −1,4 9,7 12,7 9,1 0,7 −14,2 −28,0 −34,6 −12,3 76,2 1051,9 3,4 Алмазный −28,2 −24,4 −17,5 −8,0 3,9 14,0 18,2 14,2 4,4 −7,4 −20,5 −26,6 −6,4 66,4 1048,3 3,2 Амга −41,1 −36,4 −22,6 −5,5 7,2 15,5 18,6 14,3 5,7 −8,9 −28,7 −39,9 −10,0 73,0 1110,4 1,8 Артык −41,0 −38,2 −30,0 −16,9 −4,3 8,1 11,3 6,7 −2,2 −18,5 −33,7 −40,7 −16,5 79,3 1000,8 3,5 Бердигестях −28,9 −25,2 −18,7 −7,9 4,5 15,0 18,9 14,8 4,8 −7,9 −21,3 −28,2 −6,6 67,8 1081,1 3,0 Борогонцы −31,9 −28,1 −20,1 −7,5 5,4 15,7 19,0 14,9 5,1 −9,3 −23,6 −31,7 −7,6 67,2 1081,1 2,8 Верхоянск −47,0 −42,7 −29,8 −12,9 2,8 13,0 15,2 10,8 2,3 −14,9 −36,7 −43,6 −15,1 70,5 938,7 1,7 Вилюйск −36,8 −30,1 −19,0 −6,1 5,5 15,1 18,8 14,2 5,6 −7,8 −25,9 −34,3 −8,3 66,7 1048,3 2,0 Витим −28,8 −23,6 −14,0 −2,6 6,6 14,9 18,3 15,0 6,4 −3,5 −17,1 −26,5 −4,5 73,0 1077,5 2,5 Ленск −29,0 −24,0 −14,7 −3,7 6,2 14,5 17,9 13,9 5,8 −4,9 −19,2 −27,2 −5,3 70,4 1073,8 2,7 Майя −29,8 −26,1 −18,6 −6,6 5,8 15,8 19,3 15,3 5,5 −8,0 −21,6 −29,4 −6,4 66,4 1095,8 2,8 Мирный −28,6 −24,8 −17,7 −8,3 3,5 13,7 17,9 14,0 4,2 −7,6 −20,8 −27,0 −6,7 67,3 1033,7 3,2 Оймякон −47,0 −42,9 −32,4 −14,4 1,9 11,6 13,8 10,1 1,7 −16,1 −37,2 −45,6 −16,2 70,8 1106,7 1,3 Олёкминск −31,3 −25,4 −15,0 −3,1 7,1 15,1 18,4 14,7 6,2 −5,2 −20,9 −29,7 −5,7 70,7 1088,4 2,4 Андреев Утрауы −31,2 −31,1 −28,8 −22,6 −10,2 −1,2 2,9 2,2 −2,6 −15,0 −26,0 −28,2 −15,9 84,9 668,4 5,7 Покровск −39,7 −33,7 −21,1 −5,4 6,7 15,2 18,6 14,4 5,7 −8,1 −27,2 −38,1 −9,3 69,5 1092,1 2,4 Тикси −31,1 −29,2 −26,4 −18,9 −6,4 3,1 7,6 7,4 1,5 −11,0 −23,8 −28,2 −12,9 81,7 785,3 4,8 Томмот −32,3 −27,7 −19,3 −8,2 2,6 12,8 15,8 12,3 3,3 −10,0 −24,0 −31,2 −8,7 72,7 1073,8 3,2 Удачный −34,4 −30,4 −23,2 −13,6 −3,2 8,8 14,1 9,7 0,6 −12,8 −26,7 −32,1 −11,8 74,7 924,1 3,2 Чульман −30,9 −24,9 −15,6 −5,0 4,4 13,3 16,1 12,9 4,5 −7,4 −21,2 −29,6 −6,9 71,4 1117,7 2,7 Яҡутск −40,9 −35,9 −21,6 −6,1 6,7 15,4 18,7 14,9 5,7 −8,5 −29,2 −38,8 −9,8 68,9 1081,1 2,0

 Сәғәт бүлкәттәре 
150px|thumb|right|Яҡутияла (Саха) сәғәт бүлкәттәре
right|thumb|250px
Яҡут (Саха) өс сәғәт бүлкәтенә ҡарай:
 left|75px Яҡутия сәғәт зонаһы (YAKT, UTC+10).
 left|75px Владивосток сәғәт зонаһы (VLAT, UTC+11)
 left|75px Магадан сәғәт зонаһы (MAGT, UTC+12)<div style="clear:left">

 Тарих 
Беренсе мең йыллыҡ урталарында эвенктарҙың һәм эвендарҙың боронғо ата-бабалары Яҡут еренә килеп ултыра. Был төбәккә сахаларҙың килеүе уларҙы төньяҡҡараҡ сигенергә мәжбүр иткән.

 Халҡы 
Рәсәй дәүләт статистика комитеты мәғлүмәттәре буйынса республиканың халыҡ иҫәбе  кеше тәшкил итә. (). Халыҡ тығыҙлығы —  кеше/км2. Ҡала халҡы —  % ().

 Милли составы 
Милләт1939Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей1959Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей1970Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей1979Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей1989Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей2002Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей2010Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года Сахалар233 273 (56,5 %)226 053 (46,4 %)285 749 (43,0 %)313 917 (36,9 %)365 236 (33,4 %)432 290 (45,5 %)466 492 (49,9 %)Урыҫтар146 741 (35,5 %)215 328 (44,2 %)314 308 (47,3 %)429 588 (50,4 %)550 263 (50,3 %)390 671 (41,1 %)353 649 (37,8 %)Эвенктар10 432 (2,5 %)9505 (2,0 %)9097 (1,4 %)11 584 (1,4 %)14 428 (1,3 %)18 232 (1,9 %)21 008 (2,2 %)Украиндар4229 (1,0 %)12 182 (2,5 %)20 253 (3,0 %)46 326 (5,4 %)77 114 (7,0 %)34 633 (3,65 %)20 341 (2,2 %)Эвендар3133 (0,8 %)3537 (0,7 %)6471 (1,0 %)5763 (0,7 %)8668 (0,8 %)11 657 (1,2 %)15 071 (1,6 %)Татарҙар4420 (1,1 %)5172 (1,1 %)7678 (1,2 %)10 976 (1,3 %)17 478 (1,6 %)10 768 (1,1 %)8122 (0,9 %)
Саха Республикаһында 1989 йылда — 4190, 2002 йылда — 2335 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Рәсәйҙең федератив ҡоролошо
 Халыҡ һаны буйынса Рәсәй төбәктәре
 Рәсәй төбәктәре эске региональ продукты буйынса
 Майҙан буйынса Рәсәй төбәктәре
 Яҡут Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Рәсәй Федерацияһы республикалары
Категория:Саха Республикаһы