Байһаҡал
{{ТП-Рәсәй|Байһаҡал
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Байһаҡал
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 54 | lat_min = 28 | lat_sec = 45
  |lon_deg = 58 | lon_min = 58 | lon_sec = 34
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Учалы районы
 |теҙмәләге район       = 
 | вид поселения        = ауыл советы
 | поселение           = Кирәбе ауыл Советы (Учалы районы){{!}}Кирәбе
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |милли состав          = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 0
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453725
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           = 34791 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80253840002
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Байһаҡал''' ({{lang-ru|Байсакалово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Учалы районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ йәшәмәй<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453725, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80253840002.

== Тарихы ==
Байһаҡал ауылы [[Ҡыуаҡан]] улусының Златоуст заводтары менән бәхәсле ерендә урынлаша. Уның тарихы ҡатмарлы һәм бик үк асыҡ түгел. Байһаҡаладар бер мәл Ҡаратабын улусы аҫабалары һәм Уй ҡәлғәһе кешеләре менән килешеүе буйынса башҡорт ауылы Лапинола (Силәбе өлкәһе) йәшәгән. Һуңынан ер ҡәлғәгә тапшылырған. Шул саҡта 1808 йылда хәрби губернатор Г. С. Волконский Байһаҡалдың ерһеҙ халҡын Чистоозерский ҡәлғәһенә ҡаҙнаның буш ерҙәренә күсергән. Был ауылда 92 ҡаҙаҡ теркәлгән була. Ҡаҙаҡтарҙың бер өлөшө ҡасып киткәс, бик күптәр башҡа ауылдарға таратыла- Күлбай ауылына 68 кеше, Туғыҙлы ауылына — 5 ғаилә һ.б. Нисек кенә булмаһын, 1834 йылда Ағиҙел яры буйындағы Байһаҡалда 23 хужалыҡта 162 кеше йәшәгән. X рәүиз буйынса унда 174 кеше иҫәпләнгән.
1841 йылда 30 хужалыҡта 60 ат, 48 һыйыр, 250 һарыҡ, 20 баш кәзә булған. Урындар һәм малдар етерлек булмағас, кешеләр йәйләүгә сыҡмай. Шул хужалыҡтарҙа йәшәгән халыҡ 24 бот ужым һәм 352 бот яҙғы иген сәскән. Мал да, икмәк тә сиктән тыш аҙ була. Шуға күрә халыҡтың бер өлөшө ылаусылыҡ менән, башлыса руданы заводтарға ташыу менән шөғөлләнә<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412025101/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/ |date=2022-04-12 }}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||-||-||-||||
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Ревизия материалдары ==
1834 йылда<ref>[https://basharchive.ru/census/reviz/56508/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Байһаҡал ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

== Географик урыны ==
Ауыл эргәһенән Ағиҙел йылғаһы башлана.
* Район үҙәгенә тиклем ([[Учалы (ҡала)|Учалы]]): 70 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Кирәбе]]): 30 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Учалы (станция)|Учалы]]): 62 км<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref>.

== Урамдар ==
* Байһаҡал урамы ({{lang-ru|улица Байсакал}})
* Ирәмәл урамы ({{lang-ru|улица Иремель}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/046/000037.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 20 по Республике Башкортостан]</ref>

== Ер-һыу атамалары ==
* Эрәҫтәк тауы<ref>[https://vk.com/doc-73607076_317281216?hash=INwlBoOE7UGfkhhUdkWBBi2QVL8ffS8fggrOoQOLqfT&dl=KiWE8k9GLg0xKmMxk4AxLMhMgRAHAVq69iZ8EmLVYVk Башҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге]</ref>

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Ҡыуаҡан]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* 1834 йылғы [https://basharchive.ru/census/reviz/56508/ ревизия материалдары]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412025101/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/ |date=2022-04-12 }}
{{Учалы районы ауылдары}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Учалы районы ауылдары]]
Байһаҡал () — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ йәшәмәй.
Почта индексы — 453725, ОКАТО коды — 80253840002.

 Тарихы 
Байһаҡал ауылы Ҡыуаҡан улусының Златоуст заводтары менән бәхәсле ерендә урынлаша. Уның тарихы ҡатмарлы һәм бик үк асыҡ түгел. Байһаҡаладар бер мәл Ҡаратабын улусы аҫабалары һәм Уй ҡәлғәһе кешеләре менән килешеүе буйынса башҡорт ауылы Лапинола (Силәбе өлкәһе) йәшәгән. Һуңынан ер ҡәлғәгә тапшылырған. Шул саҡта 1808 йылда хәрби губернатор Г. С. Волконский Байһаҡалдың ерһеҙ халҡын Чистоозерский ҡәлғәһенә ҡаҙнаның буш ерҙәренә күсергән. Был ауылда 92 ҡаҙаҡ теркәлгән була. Ҡаҙаҡтарҙың бер өлөшө ҡасып киткәс, бик күптәр башҡа ауылдарға таратыла- Күлбай ауылына 68 кеше, Туғыҙлы ауылына — 5 ғаилә һ.б. Нисек кенә булмаһын, 1834 йылда Ағиҙел яры буйындағы Байһаҡалда 23 хужалыҡта 162 кеше йәшәгән. X рәүиз буйынса унда 174 кеше иҫәпләнгән.
1841 йылда 30 хужалыҡта 60 ат, 48 һыйыр, 250 һарыҡ, 20 баш кәзә булған. Урындар һәм малдар етерлек булмағас, кешеләр йәйләүгә сыҡмай. Шул хужалыҡтарҙа йәшәгән халыҡ 24 бот ужым һәм 352 бот яҙғы иген сәскән. Мал да, икмәк тә сиктән тыш аҙ була. Шуға күрә халыҡтың бер өлөшө ылаусылыҡ менән, башлыса руданы заводтарға ташыу менән шөғөлләнәАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий  .

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь---

 Ревизия материалдары 
1834 йылдаревизия материалдары Байһаҡал ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

 Географик урыны 
Ауыл эргәһенән Ағиҙел йылғаһы башлана.
 Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 70 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Кирәбе): 30 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Учалы): 62 км.

 Урамдар 
 Байһаҡал урамы ()
 Ирәмәл урамы ()Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 20 по Республике Башкортостан

 Ер-һыу атамалары 
 Эрәҫтәк тауыБашҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Ҡыуаҡан

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 1834 йылғы ревизия материалдары
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий  

Категория:Учалы районы ауылдары