Тамара Ғәниева
[[File:Тамара.jpg|215px|thumb|upright|Тамара Ғәниева]]
{{Ук}}
{{фамилиялаш|Ғәниев}}
'''Тамара Ғәниева''' ([[25 ғинуар]] [[1951 йыл]]) — [[Башҡортостандың халыҡ шағиры]] (2019). [[Журналистика|Журналист-публицист]], [[тәржемә]]се. 1986 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993). [[әҙәбиәт|Әҙәби премиялар]] лауреаты.

== Биографияһы ==
Тамара (Тимербикә) Әхмәтшәриф ҡыҙы Ғәниева 1951 йылдың 25 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Көйөргәҙе районы [[Кинйәбай]] ауылында тыуған. Һигеҙ йыллыҡ мәктәптән һуң [[Салауат]] педагогия училищеһына уҡырға керә, аҙаҡтан [[Стәрлетамаҡ]] дәүләт педагогия институтының филология факультетын тамамлай. Мәктәптәрҙә, [[Стәрлетамаҡ]] ҡалаһындағы мәҙәниәт техникумында уҡытыусы булып эшләй.
Республика телерадиокомитетында, «[[Ағиҙел (журнал)|Ағиҙел]]» журналында бүлек мөдире булып эшләй.

== Ижади эшмәкәрлеге ==
* Тамара Ғәниева әҙәбиәткә [[XX быуат]]тың 80-се йылдарында килә. Уның беренсе китабы «Осрашырбыҙ әле» 1980 йылда донъя күрә. Төрлө жанрҙарҙа бик әүҙем ижад итә. Бер үк ваҡытта республика баҫмаларында көнүҙәк темаларға арналған публицистик мәҡәләләр менән дә даими һәм әүҙем сығыш яһай.
* «[[Башинформ]]» мәғлүмәт агентлығы хәбәр итеүенсә, 2015 йылдың сентябрендә [[Китап (нәшриәт)|Башҡортостандың Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте]]ндә Тамара Ғәниеваның «Ғүмер кисеүҙәре» тип аталған яңы шиғри йыйынтығы донъя күрҙе. Унда шағирҙың һуңғы йылдарҙа яҙылған әҫәрҙәре урын алған<ref>[http://www.bashinform.ru/bash/768851/ «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015 йыл, 1 октябрь]</ref>.
* Әҙип тәржемә өлкәһендә лә эшләй. Ул ундан ашыу авторҙың әҫәрҙәрен [[башҡорт теле|башҡортсаға]] тәржемә иткән. Улар араһында Фридрих Шиллерҙың «Мария Стюарт», Альбер Камюҙың «Калигула», Николай Гумилевтың «Древо превращений», Лопе де Веганың «Собака на сене», Николай Гоголдең «Ревизор», Камил Йыһаншиндың «Скитники», «Золото Алдана», «Росомаха» китаптары бар. Донъя һәм [[рус теле|рус]] [[әҙәбиәт]]е классиктары әҫәрҙәрен [[башҡорт теле]]нә ауҙарыу буйынса емешле эшмәкәрлеге өсөн Тамара Ғәниева 2015 йыл өсөн яҡшы әҙәби тәржемә өсөн «Словес связующая нить» Бөтә Рәсәй әҙәби премияһына лайыҡ булды<ref name="РП">[http://www.bashinform.ru/bash/817000/ Башҡорт яҙыусыһы иң яҡшы тәржемә өсөн Бөтә Рәсәй әҙәби премияһына лайыҡ булды. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 17 февраль]{{V|17|02|2016}}</ref>.

2019 йылдың майында Тамара Ғәниеваға «Башҡортостандың халыҡ шағиры» тигән маҡтаулы исем бирелде<ref>[http://www.bashinform.ru/bash/1313075/ Тамара Ғәниева — Башҡортостандың халыҡ шағиры. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2019, 28 май]{{V|28|05|2019}}</ref>.

== Китаптары ==
* «Йәш көстәр» — 1976 йыл, Өфө, Китап.
* Осрашырбыҙ әле: Шиғырҙар. — Өфө: Китап, 1980.
* Күсмә ҡоштар — 1984 йыл, Өфө, Китап.
* Көмөш ямғырҙар — 1988 йыл, Өфө, Китап.
* Уйлы сағым — 1991 йыл, Өфө, Китап.
* Ҡондоҙ ҡойроғо — 1993 йыл, Өфө, Китап.
* Ҡыпсаҡтар — 1994 йыл, Өфө, Китап.
* Арҡайым — 1997 йыл, Өфө, Китап.
* Аҡыҡ көмбәҙҙәр — 2001 йыл, Өфө, Китап.
* Мөхәбәткә ышанам — 2006 йыл, Өфө, Китап.
* Обращаюсь к вашему разуму (2009) йыл, Өфө, Китап.
* Ғүмер кисеүҙәре: Шиғырҙар. — Өфө: Китап, 2015.

== Ваҡытлы матбуғаттағы мәҡәләләре һәм әҙәби әҫәрҙәре ==
* [https://agidel.rbsmi.ru/articles/rukhi-khazinalar/a-i-el-universitety/ «АҒИҘЕЛ» УНИВЕРСИТЕТЫ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827103935/https://agidel.rbsmi.ru/articles/rukhi-khazinalar/a-i-el-universitety/ |date=2019-08-27 }} [[Ағиҙел (журнал)|Ағиҙел]] журналы, 05 апрель 2018 йыл.
* [http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/9866-sistema.html Система. «Башҡортостан» гәзите, 3 сентябрь 2013 йыл] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309170527/http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/9866-sistema.html |date=2016-03-09 }}

== Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре ==
* Башҡортостандың халыҡ шағиры (2019)<ref>[https://glavarb.ru/upload/iblock/Список%20награжденных%20(2019.05.28).pdf СПИСОК награждённых государственными наградами Российской Федерации и Республики Башкортостан]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}{{V|29|05|2019}}</ref>;
* Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993);
* Рәми Ғарипов исемендәге премия лауреаты;
* Фатих Кәрим исемендәге премия лауреаты;
* «Туғанлыҡ» төрки халыҡтары фестивале дипломы.
* Яҡшы әҙәби тәржемә өсөн «Словес связующая нить» Бөтә Рәсәй әҙәби премияһы (2015)<ref name="РП" />.

== Тормошо һәм ижады тураһында ==
* Хөсәйенов Ғ.Б. Үҙ һуҡмағын һалды. — «Башҡортостан» гәзите, 2008 й., 23 август.
* Хөсәйенов Ғ.Б. Фәһемле ижад. — «Ағиҙел» журналы, 2006 й., № 9, 150-155-се биттәр.
* Шаһманов Т.Ғ. Милли аң һәм милли моң шағирәһе. — «Башҡортостан», 2008 й., 26 август.
* Назарова Р.Ғ. Әгәр яңынан тыуһам. — «Юшатыр» гәзите, 2016 й., 21 ғинуар.
* Кинйәбулатова К. К. «Көмөш ысыҡ» балҡышы. — «Ағиҙел» журналы, 1989 й., № 8, 127-128-се биттәр.
* Ҡунафин Ғ.С. «Ғазап ҡатыш наҙҙа үртәлеү» — «Ағиҙел», 1994 й., № 4, 177-179-сы биттәр.
* Мусин Н. С. Иле, теле, рухы — өс таған. — «Башҡортостан», 2008 й., 16 сентябрь.
* Шәрипова З. Я. Ил хәстәрен тартыусы. — «Башҡортостан» гәзите, 2008 й., 18 сентябрь.
* Камалов Р.Ә. (Ринат Камал). Шағирә планетаһы. — «Йәшлек» гәзите, 2001 й., 19 июнь.
* Хажиев Р. З. Тамаристай рухлы Тамара.— «Башҡортостан» гәзите, 2008 й., 4 сентябрь.
* Хужин М. Х. Тамараның ижады һоҡландыра, уйландыра. — «Башҡортостан» гәзите, 2008 й., 11 сентябрь.
* Нәҙершина Ф. А. Йөрәгенә заманалар һыйған. — «Башҡортостан» гәзите, 2008 й., 4 сентябрь.
* Янбаева Г. Г. Тамара таң ҡалдыра. — «Башҡортостан» гәзите, 2000 й., 18 апрель.
* Ҡолмөхәмәтова М. М. Уйсандарҙы уйландырыр. — «Башҡортостан», 2010 й., 21 ғинуар.
* Аҙнағолов Р.Ғ. Алдан һиңә аҡ юл теләнгән. — «Ағиҙел» журналы, 2000 й., № 10, 156-160-сы биттәр.
* Аҙнағолов Р.Ғ. Шиғриәте — ҡыҙыу янған усаҡ. — «Башҡортостан» гәзите, 2006 й., 20 июнь.
* Дәүләтбиҙина Т. С. Ярыш тәме ҡандан киләме? — «Йәшлек» гәзите, 2008 й., 16 сентябрь.
* Хисамов Ғ.А. Тамара Ғәниева — философ-шағирә. — «Йәшлек», 2008 й., 28 август.
* Шәрәфетдинов Д. М. «Һин бит мине телле итеүсе лә…» — «Йәшлек» гәзите, 2008 й., 28 август.
* Хәбиров Ә.Х. «Сәфәр сығам — эйәрегеҙ миңә…» — «Ағиҙел» журналы, 1993 й., № 1, 150-152-се биттәр.
* Кирәева Л. Р. «Офоҡтарҙы кисеп офоҡ таптым…» — «Ағиҙел» журналы, 2002 й., № 9, 145-147-се биттәр.
* Абдуллина Л. Х. Милләтебеҙ лайыҡлыларҙы күтәрә белә. — «Башҡортостан» гәзите, 2013 й., 10 сентябрь.
* Ханнанова З. М. Йөрәгендә уның — ил ғәме. — «Башҡортостан» гәзите, 2013 й., 4 декабрь.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Сығанаҡтар ==
* Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1 {{ref-ru}} {{V|28|05|2019}}                  
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: [[Байымов Роберт Нурмөхәмәт улы|Р. Н. Баимов]], Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с. {{ref-ru}} {{V|28|05|2019}}                  
* [[Ғәйнуллин Миҙхәт Фазлый улы|Ғәйнуллин М. Ф.]], [[Хөсәйенов Ғайса Батыргәрәй улы|Хөсәйенов Ғ.Б.]] Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит. {{V|28|05|2019}}

== Һылтанмалар ==
* [http://bashenc.online/ba/articles/84529/ Башҡорт энциклопедияһы — Ғәниева Тамара]{{V|21|01|2021}}   
; [[Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһы]]ның электрон бүлегендә
* [http://ebook.bashnl.ru/dsweb/View/ResourceCollection-3513 башҡорт телендәге әҫәрҙәре]
* [http://ebook.bashnl.ru/dsweb/View/ResourceCollection-3514 рус телендәге әҫәрҙәре]
; башҡа сығанаҡтар
* [http://www.bashinform.ru/bash/677073/ Башҡорт авторҙарының әҫәрҙәре Халыҡ-ара төрки телле конкурсының төбәк этабы еңеүселәре булды]
* [http://bashgazet.ru/obshestvo/15828-ashari-fortuna-yaly.html/ Ҡашғари «Фортуна» яҡлы!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170909191136/http://bashgazet.ru/obshestvo/15828-ashari-fortuna-yaly.html |date=2017-09-09 }}

{{Башҡортостандың халыҡ шағирҙары}}
{{Башҡортостандың халыҡ сәсәндәре}}
{{Башҡортостандың халыҡ яҙыусылары}}

[[Категория:Башҡортостандың халыҡ шағирҙары]]
[[Категория:Башҡортостан уҡытыусылары]]
[[Категория:Башҡорт шағирҙары]]
[[Категория:Башҡорт яҙыусылары]]
[[Категория:СССР Яҙыусылар союзы ағзалары]]
[[Категория:Ф. Кәрим исемендәге премия (Бәләбәй районы) лауреаттары]]
[[Категория:Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзалары]]
[[Категория:Рәми Ғарипов исемендәге премия лауреаттары]]
[[Категория:«Ағиҙел» журналы хеҙмәткәрҙәре]]
[[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре]]
Тамара Ғәниева (25 ғинуар 1951 йыл) — Башҡортостандың халыҡ шағиры (2019). Журналист-публицист, тәржемәсе. 1986 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993). Әҙәби премиялар лауреаты.

 Биографияһы 
Тамара (Тимербикә) Әхмәтшәриф ҡыҙы Ғәниева 1951 йылдың 25 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Көйөргәҙе районы Кинйәбай ауылында тыуған. Һигеҙ йыллыҡ мәктәптән һуң Салауат педагогия училищеһына уҡырға керә, аҙаҡтан Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының филология факультетын тамамлай. Мәктәптәрҙә, Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы мәҙәниәт техникумында уҡытыусы булып эшләй.
Республика телерадиокомитетында, «Ағиҙел» журналында бүлек мөдире булып эшләй.

 Ижади эшмәкәрлеге 
 Тамара Ғәниева әҙәбиәткә XX быуаттың 80-се йылдарында килә. Уның беренсе китабы «Осрашырбыҙ әле» 1980 йылда донъя күрә. Төрлө жанрҙарҙа бик әүҙем ижад итә. Бер үк ваҡытта республика баҫмаларында көнүҙәк темаларға арналған публицистик мәҡәләләр менән дә даими һәм әүҙем сығыш яһай.
 «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хәбәр итеүенсә, 2015 йылдың сентябрендә Башҡортостандың Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәтендә Тамара Ғәниеваның «Ғүмер кисеүҙәре» тип аталған яңы шиғри йыйынтығы донъя күрҙе. Унда шағирҙың һуңғы йылдарҙа яҙылған әҫәрҙәре урын алған«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015 йыл, 1 октябрь.
 Әҙип тәржемә өлкәһендә лә эшләй. Ул ундан ашыу авторҙың әҫәрҙәрен башҡортсаға тәржемә иткән. Улар араһында Фридрих Шиллерҙың «Мария Стюарт», Альбер Камюҙың «Калигула», Николай Гумилевтың «Древо превращений», Лопе де Веганың «Собака на сене», Николай Гоголдең «Ревизор», Камил Йыһаншиндың «Скитники», «Золото Алдана», «Росомаха» китаптары бар. Донъя һәм рус әҙәбиәте классиктары әҫәрҙәрен башҡорт теленә ауҙарыу буйынса емешле эшмәкәрлеге өсөн Тамара Ғәниева 2015 йыл өсөн яҡшы әҙәби тәржемә өсөн «Словес связующая нить» Бөтә Рәсәй әҙәби премияһына лайыҡ булдыБашҡорт яҙыусыһы иң яҡшы тәржемә өсөн Бөтә Рәсәй әҙәби премияһына лайыҡ булды. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 17 февраль.

2019 йылдың майында Тамара Ғәниеваға «Башҡортостандың халыҡ шағиры» тигән маҡтаулы исем бирелдеТамара Ғәниева — Башҡортостандың халыҡ шағиры. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2019, 28 май.

 Китаптары 
 «Йәш көстәр» — 1976 йыл, Өфө, Китап.
 Осрашырбыҙ әле: Шиғырҙар. — Өфө: Китап, 1980.
 Күсмә ҡоштар — 1984 йыл, Өфө, Китап.
 Көмөш ямғырҙар — 1988 йыл, Өфө, Китап.
 Уйлы сағым — 1991 йыл, Өфө, Китап.
 Ҡондоҙ ҡойроғо — 1993 йыл, Өфө, Китап.
 Ҡыпсаҡтар — 1994 йыл, Өфө, Китап.
 Арҡайым — 1997 йыл, Өфө, Китап.
 Аҡыҡ көмбәҙҙәр — 2001 йыл, Өфө, Китап.
 Мөхәбәткә ышанам — 2006 йыл, Өфө, Китап.
 Обращаюсь к вашему разуму (2009) йыл, Өфө, Китап.
 Ғүмер кисеүҙәре: Шиғырҙар. — Өфө: Китап, 2015.

 Ваҡытлы матбуғаттағы мәҡәләләре һәм әҙәби әҫәрҙәре 
 «АҒИҘЕЛ» УНИВЕРСИТЕТЫ.  Ағиҙел журналы, 05 апрель 2018 йыл.
 Система. «Башҡортостан» гәзите, 3 сентябрь 2013 йыл 

 Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре 
 Башҡортостандың халыҡ шағиры (2019)СПИСОК награждённых государственными наградами Российской Федерации и Республики Башкортостан;
 Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993);
 Рәми Ғарипов исемендәге премия лауреаты;
 Фатих Кәрим исемендәге премия лауреаты;
 «Туғанлыҡ» төрки халыҡтары фестивале дипломы.
 Яҡшы әҙәби тәржемә өсөн «Словес связующая нить» Бөтә Рәсәй әҙәби премияһы (2015).

 Тормошо һәм ижады тураһында 
 Хөсәйенов Ғ.Б. Үҙ һуҡмағын һалды. — «Башҡортостан» гәзите, 2008 й., 23 август.
 Хөсәйенов Ғ.Б. Фәһемле ижад. — «Ағиҙел» журналы, 2006 й., № 9, 150-155-се биттәр.
 Шаһманов Т.Ғ. Милли аң һәм милли моң шағирәһе. — «Башҡортостан», 2008 й., 26 август.
 Назарова Р.Ғ. Әгәр яңынан тыуһам. — «Юшатыр» гәзите, 2016 й., 21 ғинуар.
 Кинйәбулатова К. К. «Көмөш ысыҡ» балҡышы. — «Ағиҙел» журналы, 1989 й., № 8, 127-128-се биттәр.
 Ҡунафин Ғ.С. «Ғазап ҡатыш наҙҙа үртәлеү» — «Ағиҙел», 1994 й., № 4, 177-179-сы биттәр.
 Мусин Н. С. Иле, теле, рухы — өс таған. — «Башҡортостан», 2008 й., 16 сентябрь.
 Шәрипова З. Я. Ил хәстәрен тартыусы. — «Башҡортостан» гәзите, 2008 й., 18 сентябрь.
 Камалов Р.Ә. (Ринат Камал). Шағирә планетаһы. — «Йәшлек» гәзите, 2001 й., 19 июнь.
 Хажиев Р. З. Тамаристай рухлы Тамара.— «Башҡортостан» гәзите, 2008 й., 4 сентябрь.
 Хужин М. Х. Тамараның ижады һоҡландыра, уйландыра. — «Башҡортостан» гәзите, 2008 й., 11 сентябрь.
 Нәҙершина Ф. А. Йөрәгенә заманалар һыйған. — «Башҡортостан» гәзите, 2008 й., 4 сентябрь.
 Янбаева Г. Г. Тамара таң ҡалдыра. — «Башҡортостан» гәзите, 2000 й., 18 апрель.
 Ҡолмөхәмәтова М. М. Уйсандарҙы уйландырыр. — «Башҡортостан», 2010 й., 21 ғинуар.
 Аҙнағолов Р.Ғ. Алдан һиңә аҡ юл теләнгән. — «Ағиҙел» журналы, 2000 й., № 10, 156-160-сы биттәр.
 Аҙнағолов Р.Ғ. Шиғриәте — ҡыҙыу янған усаҡ. — «Башҡортостан» гәзите, 2006 й., 20 июнь.
 Дәүләтбиҙина Т. С. Ярыш тәме ҡандан киләме? — «Йәшлек» гәзите, 2008 й., 16 сентябрь.
 Хисамов Ғ.А. Тамара Ғәниева — философ-шағирә. — «Йәшлек», 2008 й., 28 август.
 Шәрәфетдинов Д. М. «Һин бит мине телле итеүсе лә…» — «Йәшлек» гәзите, 2008 й., 28 август.
 Хәбиров Ә.Х. «Сәфәр сығам — эйәрегеҙ миңә…» — «Ағиҙел» журналы, 1993 й., № 1, 150-152-се биттәр.
 Кирәева Л. Р. «Офоҡтарҙы кисеп офоҡ таптым…» — «Ағиҙел» журналы, 2002 й., № 9, 145-147-се биттәр.
 Абдуллина Л. Х. Милләтебеҙ лайыҡлыларҙы күтәрә белә. — «Башҡортостан» гәзите, 2013 й., 10 сентябрь.
 Ханнанова З. М. Йөрәгендә уның — ил ғәме. — «Башҡортостан» гәзите, 2013 й., 4 декабрь.

 Иҫкәрмәләр 

 Сығанаҡтар 
 Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1                    
 Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.                    
 Ғәйнуллин М. Ф., Хөсәйенов Ғ.Б. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит. 

 Һылтанмалар 
 Башҡорт энциклопедияһы — Ғәниева Тамара   
 Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһының электрон бүлегендә
 башҡорт телендәге әҫәрҙәре
 рус телендәге әҫәрҙәре
 башҡа сығанаҡтар
 Башҡорт авторҙарының әҫәрҙәре Халыҡ-ара төрки телле конкурсының төбәк этабы еңеүселәре булды
 Ҡашғари «Фортуна» яҡлы! 

Категория:Башҡортостандың халыҡ шағирҙары
Категория:Башҡортостан уҡытыусылары
Категория:Башҡорт шағирҙары
Категория:Башҡорт яҙыусылары
Категория:СССР Яҙыусылар союзы ағзалары
Категория:Ф. Кәрим исемендәге премия (Бәләбәй районы) лауреаттары
Категория:Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзалары
Категория:Рәми Ғарипов исемендәге премия лауреаттары
Категория:«Ағиҙел» журналы хеҙмәткәрҙәре
Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре