Себендәр
{{Taxobox
| name         = Себендәр
| image file   = Musca.domestica.female.jpg
| regnum       = Хайуандар
| phylum       = [[Быуын аяҡлылар]]
| classis      = [[Бөжәктәр]]
| ordo         = [[Пар ҡанатлылар]]
| familia      = [[Себендәр]]
| genus        = '''Себендәр'''
| latin        = {{btname|Musca|[[Linnaeus]], 1758}}
| wikispecies = Musca
| commons = Musca
| itis = 150249
| ncbi = 7369
}}

'''Себендәр''' ({{lang-la|Musca}}) — Себендәр ғаиләһенән булған бөжәк. Киң таралыш тапҡан төрҙәре: бар ерҙә лә таралғаны синантроп себене, [[йорт себене]] ({{btname|Musca domestica|[[Linnaeus]], 1758}}), Кавказ аръяғында һәм Урта Азияла [[баҙар себене]] ({{btname|Musca sorbens|Wiedemann}}) күпләп осрай.Улар [[холера|холераны]], [[дизентерия|дизентерияны]], [[ҡорһаҡ тифы]] ауырыуҙарын таратыусылар булып тора. Ә бер төр тере бала тыуҙырыуға һәләтле ({{btname|M. larvipara|Portschinsky}}).Зимин, Эльберг, 1970: С. 588—590.</ref>

== Төрҙәре ==
* M. albina Wiedemann, 1830
* M. amita Hennig, 1964
* M. autumnalis De Geer, 1776
* M. biseta Hough, 1898
* M. crassirostris Stein, 1903
* M. domestica Linnaeus, 1758
* M. larvipara Porchinskiy, 1910
* M. lucidula (Loew, 1856)
* M. osiris Wiedemann, 1830
* M. sorbens Wiedemann, 1830
* M. tempestiva Fallén, 1817
* M. vitripennis Meigen, 1826
* M. vetustissima Walker, 1849

== Себендәр сәнғәттә ==
* [[Себен (фильм, 1986)|«Себен» (1986)]],нәфис фильме. Төп ролдәге герой себендәрҙән эксперимент яһайым тип,һөҙөмтәһе булмай, үҙе себен һымаҡ монстрға әүңерелә.
* Яҙыусы [[Корней Чуковский]] тарафынан ижад ителгән [[Муха-Цокотуха (шиғыр)|«Муха-Цокотуха»]] тигән шиғыр ҙа бар.

== Сығанаҡтар ==
{{примечания}}

== Әҙәбиәт ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Мухи}}
* ''Зимин Л. С., Эльберг К. Ю.'' Сем. Muscidae — настоящие мухи // Определитель насекомых Европейской части СССР в пяти томах. Т. V. Двукрылые, блохи. Ч. 2. / Под общ. ред. чл.-корр. АН СССР Г. Я. Бей-Биенко. Л.: Наука, 1970. С. 511—595.

== Һылтанмалар ==
* http://www.nature-archive.ru/insects/mukha.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111105045350/http://www.nature-archive.ru/insects/mukha.php |date=2011-11-05 }}
* [https://web.archive.org/web/20011201191320/http://reader.boom.ru/raznoe/lukian.htm Лукиан. Похвала мухе (в переводе К.Колобовой)]

{{entomology-stub}}


[[Категория:Себендәр|*]]
Себендәр () — Себендәр ғаиләһенән булған бөжәк. Киң таралыш тапҡан төрҙәре: бар ерҙә лә таралғаны синантроп себене, йорт себене (), Кавказ аръяғында һәм Урта Азияла баҙар себене () күпләп осрай.Улар холераны, дизентерияны, ҡорһаҡ тифы ауырыуҙарын таратыусылар булып тора. Ә бер төр тере бала тыуҙырыуға һәләтле ().Зимин, Эльберг, 1970: С. 588—590.</ref>

 Төрҙәре 
 M. albina Wiedemann, 1830
 M. amita Hennig, 1964
 M. autumnalis De Geer, 1776
 M. biseta Hough, 1898
 M. crassirostris Stein, 1903
 M. domestica Linnaeus, 1758
 M. larvipara Porchinskiy, 1910
 M. lucidula (Loew, 1856)
 M. osiris Wiedemann, 1830
 M. sorbens Wiedemann, 1830
 M. tempestiva Fallén, 1817
 M. vitripennis Meigen, 1826
 M. vetustissima Walker, 1849

 Себендәр сәнғәттә 
 «Себен» (1986),нәфис фильме. Төп ролдәге герой себендәрҙән эксперимент яһайым тип,һөҙөмтәһе булмай, үҙе себен һымаҡ монстрға әүңерелә.
 Яҙыусы Корней Чуковский тарафынан ижад ителгән «Муха-Цокотуха» тигән шиғыр ҙа бар.

 Сығанаҡтар 

 Әҙәбиәт 
 
 Зимин Л. С., Эльберг К. Ю. Сем. Muscidae — настоящие мухи // Определитель насекомых Европейской части СССР в пяти томах. Т. V. Двукрылые, блохи. Ч. 2. / Под общ. ред. чл.-корр. АН СССР Г. Я. Бей-Биенко. Л.: Наука, 1970. С. 511—595.

 Һылтанмалар 
 http://www.nature-archive.ru/insects/mukha.php 
 Лукиан. Похвала мухе (в переводе К.Колобовой)

*