Мотал (Көйөргәҙе районы)
{{ТП
 |статус = ауыл
 |башҡортса исеме = Мотал
 |ысын исеме = Үрге Мотал
 |ил = Рәсәй
 |герб = 
 |байрак = 
 |герб киңлеге = 
 |байрак киңлеге = 
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon = 
  |CoordScale = 
 |ЯндексХарита = 
 |ил харитаһы зурлыгы = 
 |регион харитаһы зурлыгы = 
 |район харитаһы зурлыгы = 
 |регион төре = республика
 |регион = Башҡортостан
 |регион таблицала = 
 |район төрө = 
 |район = Көйөргәҙе районы
 |район таблицала = 
 | Йәмғиәт төре = 
 |Йәмғиәт = мәхәллә
 | Йәмғиәт таблицада = 
 |ил харитаһы =
 |регион харитаһы = 
 |район харитасы =
 |эске бүленеш = урам
 |башлык төрө = ауыл башлығы
 |башлыҡ = 
 |нигеҙләү датаһы = 17 быуат
 |беренсе телгә алыу = 
 |элеке исемдәре = 
 |статус = ауыл
 |майҙан = 
 |бейеклек төрө = 
 |ТП мәркәзе бейеклеге = 
 |климат = уртаса, континетал
 |рәсми тел = 
  |халык һаны = 2
  |иҫәп йылы = 2009
  |халык тығыҙлығы = 
  |агломерация = 
  |милли состав = Башҡорттар
  |дини состав = Мосолмандар, атеисттар
  |этнохороним = 
 |UTC = 
 |DST = 
 |телефон коды = 34757
 |почта индексы = 453367
 |почта индекслары = 
 |автомобил коды = 02, 102
 |Commons-та төркем = 
 |сайт = 
 |сайт теле              = 
 |сайт теле 2            = 
 |сайт теле 3            = 
 |сайт теле 4            = 
 |сайт теле 5            = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}
'''Мотал, Үрге Мотал''' — [[Башҡортостан]]дың [[Көйөргәҙе районы]]ндағы ауыл, Шәбағыш ауыл советына ҡарай. [[2009]] йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны — 2 кеше<ref name='белешмә китабы'>[http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Башҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}</ref>.
Почта индексы — 453352, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80239805004.

== Географик урыны ==
'''Мотал ауылы''' — [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Көйөргәҙе районы]]нда, Шайтан йылғаһыны буйында урынашкан ауыл..

=== Милли составы ===
Ауылда башлыса [[башҡорттар]] йәшәй. 18—19 быуаттарҙа ауыл халҡы [[Аҫабалыҡ|аҫаба башҡорттар]] булып һаналған.

== Урамдары ==
* Фермерҙар урамы {{lang-ru|Фермеров (улица)}})<ref>https://mapdata.ru/bashkortostan/kuyurgazinskiy-rayon/derevnya-mutal/</ref>

=== Халыҡ һаны ===
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||4||||||||
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

* 1795 — ?
* 1834 —
* 1859 —
* 1897 —
* 1906 —
* 1913 —
* 1920—492
* 1926 —
* 1938 —
* 1949 —
* 1958 —
* 1970 —
* 1979 —
* 1989 —

== Иҡтисад ==
Халыҡ [[малсылыҡ]], [[баҡсасылык]], [[умартасылыҡ]], [[балыҡсылыҡ]] менән шөғөлләнә.

== Тарих ==
Мотал — Бөрйән улусы Монаш ырыуы аҫаба башҡорттарының торамаһы. Ул Бөрйән аҫабаһы Мотал Абдуллиндың исемен йөрөтә, ул 1761 йылда улус ерҙәрен [[Ҡана (Ағиҙел йылғаһының ҡушылдығы)|Ҡана]] һәм [[Күркәтау]] йылғалары буйында [[Кананикольск заводы]] хужаларына һатыуҙа ҡатнашҡан.

V рәүиздә 23 йортло һәм 166 кеше йәшәгән Иҫке Мотал ([[Яҡуп (Көйөргәҙе районы)|Яҡуп]]) һәм 180 кеше йәшәгән Мотал (Яңы Мотал) ауылдары күренә. Иҫке Мотал ауылы башта Яҡуп тип йөрөтөүҙәре асыҡ күренә.

1920 йылда Көйөргәҙе улусына 111 йорттан торған Үрге Мотал (492 кеше) һәм 14 хужалығы булған Урта Мотал ауылдары ҡарай. Үрге Мотал ауылы [[Ермолаевка (Көйөргәҙе районы)|Ермолаевка ауылынан]] 15 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Мораптал улусы составына [[Түбәнге Мотал (Көйөргәҙе районы)|Түбәнге Мотал]] ауылы ингән (1918 − 1974 йылдарҙа булған). Ауылда 127 йорт хужалығында һәм 528 кеше йәшәгән.

1858 йылда Үрге Юлдаш ауылынан Мотал ауылына 6 ғаилә, ә Иҫке Юлдаш ауылынан 1 ғаилә күсеп килә. [[Таулыҡай ауыл Советы (Баймаҡ районы)|Таулыҡай]] ауылынан ([[Баймаҡ районы]]) моталдарҙан Мөхәмәтйән Юлтаев менән Сәфәрғәле Юлдыбаевтың ғаиләләре күсеп килгән. Быларҙың барыһы ла бер үк улусҡа ҡараған ауыл халҡының туғандаш үҙенсәлектәре тураһында һөйләй.

Моталдарҙан үҙенең белемлелеге һәм улустың йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнашыуы менән аҫаба милләттәштәренең ышаныслы кешеләре сифатында һәм кантон идаралығында Бураҡаевтар айырылып торғандар. [[1816 йыл|1816 йылдағы]] VII ревизияла уларҙың исемдәре күрһәтелгән: Ишҡыуат (72 йәш), Ҡорманғол (65 йәш), есаул Йомаш (58 йәш), Ҡунаҡбай (55 Йәше), указлы муллалар Уразбай (50 йәш) һәм Ғөбәйҙулла (48 йәш), йорт старшинаһы ярҙамсыһы 13-сө ранг чиновнигы Буранбай (46 йәш, улдары Ирназар, Хоҙайназар, Иҙрис, Ильяс) Бураҡаевтар.

[[1842 йыл]]да ике ауылдың бөтә 448 кешеһе иҫәбендә 2440 бот яҙғы иген сәселгән, йәғни һәр береһенә 5,4 бот. Хәҙер Мотал ауылдары юҡ, улар — үҙ ваҡытында перспективаһыҙ тип иғлан ителгән тарихыбыҙҙың торғонлоҡ осоро ҡорбандары. Шуға ла улар республика картаһынан юҡҡа сыҡҡан<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/77 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 77.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403121242/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/77 |date=2022-04-03 }}</ref>

[[1920 йыл]]ға хәтле ауыл [[Ырымбур губернаһы]] [[Стәрлетамаҡ өйәҙе|Стәрлетамаҡ өйәҙенең]] Ете ырыу волосына керә. [[1920 йыл]]дан [[БАССР|БАССР-ҙың]] [[Йылайыр кантоны]]нда, [[1930 йыл]]дан Көйөргәҙе районында. [[1955 йыл]]да Күмертау районына кертелә, 1962 йылда [[Мәләүез районы]]на инә, ләкин ул 1964 йылда [[Күмертау|Күмертауға]] кире ҡушыла.

== Күренекле кешеләре ==
* [[Бураҡаев Диҡҡәт Насретдин улы|Диҡҡәт Бураҡаев]] — геолог, геология-минералогия фәндәре кандидаты, журналист, балалар яҙыусыһы.

== Ер-һыу тарихы ==
* [[Йәншишмә (гәзит)|Йәншишмә]]. 1 март 2019. [https://yanshishma.com/articles/tarikh-ya-aby-/2019-03-01/auyl-b-t-l-legendalar-y-sh-y-291125 Ауыл бөтһә лә, легендалар йәшәй] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403180704/https://yanshishma.com/articles/tarikh-ya-aby-/2019-03-01/auyl-b-t-l-legendalar-y-sh-y-291125 |date=2022-04-03 }}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Сығанаҡтар ==
* Списки населенных пункт Российской империи по сведениям 1870 года. Том 45. Оренбургская губерния. — СПб., 1877.
* [http://ufagen.ru/places/kuyurgazinskiy/mutalovo.html] «Генеология һәм архивтар» сайтында ауыл тураһында.

{{Көйөргәҙе районы ауылдары}}

[[Категория:Көйөргәҙе районы]]
[[Категория:Көйөргәҙе районы ауылдары]]
Мотал, Үрге Мотал — Башҡортостандың Көйөргәҙе районындағы ауыл, Шәбағыш ауыл советына ҡарай. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны — 2 кешеБашҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы .
Почта индексы — 453352, ОКАТО коды — 80239805004.

 Географик урыны 
Мотал ауылы — Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районында, Шайтан йылғаһыны буйында урынашкан ауыл..

 Милли составы 
Ауылда башлыса башҡорттар йәшәй. 18—19 быуаттарҙа ауыл халҡы аҫаба башҡорттар булып һаналған.

 Урамдары 
 Фермерҙар урамы )https://mapdata.ru/bashkortostan/kuyurgazinskiy-rayon/derevnya-mutal/

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь4

 1795 — ?
 1834 —
 1859 —
 1897 —
 1906 —
 1913 —
 1920—492
 1926 —
 1938 —
 1949 —
 1958 —
 1970 —
 1979 —
 1989 —

 Иҡтисад 
Халыҡ малсылыҡ, баҡсасылык, умартасылыҡ, балыҡсылыҡ менән шөғөлләнә.

 Тарих 
Мотал — Бөрйән улусы Монаш ырыуы аҫаба башҡорттарының торамаһы. Ул Бөрйән аҫабаһы Мотал Абдуллиндың исемен йөрөтә, ул 1761 йылда улус ерҙәрен Ҡана һәм Күркәтау йылғалары буйында Кананикольск заводы хужаларына һатыуҙа ҡатнашҡан.

V рәүиздә 23 йортло һәм 166 кеше йәшәгән Иҫке Мотал (Яҡуп) һәм 180 кеше йәшәгән Мотал (Яңы Мотал) ауылдары күренә. Иҫке Мотал ауылы башта Яҡуп тип йөрөтөүҙәре асыҡ күренә.

1920 йылда Көйөргәҙе улусына 111 йорттан торған Үрге Мотал (492 кеше) һәм 14 хужалығы булған Урта Мотал ауылдары ҡарай. Үрге Мотал ауылы Ермолаевка ауылынан 15 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Мораптал улусы составына Түбәнге Мотал ауылы ингән (1918 − 1974 йылдарҙа булған). Ауылда 127 йорт хужалығында һәм 528 кеше йәшәгән.

1858 йылда Үрге Юлдаш ауылынан Мотал ауылына 6 ғаилә, ә Иҫке Юлдаш ауылынан 1 ғаилә күсеп килә. Таулыҡай ауылынан (Баймаҡ районы) моталдарҙан Мөхәмәтйән Юлтаев менән Сәфәрғәле Юлдыбаевтың ғаиләләре күсеп килгән. Быларҙың барыһы ла бер үк улусҡа ҡараған ауыл халҡының туғандаш үҙенсәлектәре тураһында һөйләй.

Моталдарҙан үҙенең белемлелеге һәм улустың йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнашыуы менән аҫаба милләттәштәренең ышаныслы кешеләре сифатында һәм кантон идаралығында Бураҡаевтар айырылып торғандар. 1816 йылдағы VII ревизияла уларҙың исемдәре күрһәтелгән: Ишҡыуат (72 йәш), Ҡорманғол (65 йәш), есаул Йомаш (58 йәш), Ҡунаҡбай (55 Йәше), указлы муллалар Уразбай (50 йәш) һәм Ғөбәйҙулла (48 йәш), йорт старшинаһы ярҙамсыһы 13-сө ранг чиновнигы Буранбай (46 йәш, улдары Ирназар, Хоҙайназар, Иҙрис, Ильяс) Бураҡаевтар.

1842 йылда ике ауылдың бөтә 448 кешеһе иҫәбендә 2440 бот яҙғы иген сәселгән, йәғни һәр береһенә 5,4 бот. Хәҙер Мотал ауылдары юҡ, улар — үҙ ваҡытында перспективаһыҙ тип иғлан ителгән тарихыбыҙҙың торғонлоҡ осоро ҡорбандары. Шуға ла улар республика картаһынан юҡҡа сыҡҡанАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 77. 

1920 йылға хәтле ауыл Ырымбур губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙенең Ете ырыу волосына керә. 1920 йылдан БАССР-ҙың Йылайыр кантонында, 1930 йылдан Көйөргәҙе районында. 1955 йылда Күмертау районына кертелә, 1962 йылда Мәләүез районына инә, ләкин ул 1964 йылда Күмертауға кире ҡушыла.

 Күренекле кешеләре 
 Диҡҡәт Бураҡаев — геолог, геология-минералогия фәндәре кандидаты, журналист, балалар яҙыусыһы.

 Ер-һыу тарихы 
 Йәншишмә. 1 март 2019. Ауыл бөтһә лә, легендалар йәшәй 

 Иҫкәрмәләр 

 Сығанаҡтар 
 Списки населенных пункт Российской империи по сведениям 1870 года. Том 45. Оренбургская губерния. — СПб., 1877.
  «Генеология һәм архивтар» сайтында ауыл тураһында.

Категория:Көйөргәҙе районы
Категория:Көйөргәҙе районы ауылдары