Иҫке Мөсәт
{{НП-Россия
 |статус                   =  ауыл
 |башкирское название         = Иҫке Мөсәт
 |оригинальное название    = {{lang-ru|Старомусятово}}
 |изображение              = Ҡотлоғужа мәсете.jpg
 |описание изображения     = Мәсет
 |герб                     =
 |флаг                     =
 |lat_deg = 53 |lat_min = 9 |lat_sec = 35
 |lon_deg = 57 |lon_min = 25 |lon_sec = 6
 |CoordScale =
 |размер карты региона     =
 |размер карты района      =
 |регион                   = Башҡортостан
 |регион в таблице         = Башкортостан
 |вид района               =
 |район                    = Бөрйән районы{{!}}Бөрйән
 |район в таблице          =
 |вид поселения            = ауыл биләмәһе
 |поселение                = Иҫке Собханғол ауыл советы (Бөрйән районы){{!}}Иҫке Собханғол
 |поселение в таблице      =
 |внутреннее деление       =
 |глава                    =
 |дата основания           =
 |первое упоминание        =
 |прежние имена            =
 |статус с                 =
 |площадь                  =
 |высота центра НП         =
 |население               = {{ Население | Старомусятово | тс }}
 |год переписи            = {{ Население | Старомусятово | г }}
 |плотность               =
 |агломерация             =
 |милли состав     = [[башҡорттар]]
 |конфессиональный состав =
 |этнохороним             =
 |почтовый индекс          = 453580
 |почтовые индексы         =
 |телефонный код           =
 |цифровой идентификатор   = 80219825005
 |категория в Commons      =
 |сайт                     =
}}
'''Иҫке Мөсәт''' ({{lang-ru|Старомусятово}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Бөрйән районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 268 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
[[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80219825005.

== Тарихы ==
Мөсәт бөрйәндәр торамаһы булараҡ [[XVIII быуат]] аҙағынан билдәле, әммә уны V рәүиз билдәләмәгән. Ауылға Верхнеурал өйәҙе Бөрйән улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала, 1786 йылдан алып Мөсәт утары булараҡ билдәле. Тәүге төпләнеүсенең исеме менән аталған, уның улы Йәнъюлдаш Мөсәтов билдәле. Шулай уҡ Күлйылға, Саҡмағош исемдәре менән теркәлгән. 1816 йылда ауылда — 38,  18 йылдан һуң 49 ихата иҫәпләнгән. 40-сы йылдар аҙағында халыҡтың бер өлөшө төп ултыраҡтан айырылып, Яңы Мөсәт ауылы барлыҡҡа килтерә. 19 быуаттың 40-сы йылдар  аҙағында Яңы Мөсәт бүлендек ауылы барлыҡҡа килгәндән һуң хәҙерге исемен һәм статусын ала. 1866 йылда  36 йортта 204 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. X рәүиз ваҡытында Яңы Мөсәттә 33 ихатала 176 кеше иҫәпләнә. Иҫке Мөсәттә саҡ ҡына күберәк — 40 ихата, ә халҡы 200 кеше иҫәпләнә. 1920 йылда үткәрелгән халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Иҫке Мөсәттә 71 йорт һәм 284 кеше иҫәпләнгән<ref>{{ИСДБ|страница=46}}</ref><ref>[http://bashenc.online/ru/articles/76561/ СТАРОМУСЯТОВО, деревня в Бурзянском р-не]</ref>.

Башланғыс мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты, китапхана бар.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||281||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||110||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||207||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||204||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||262 ||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||268||140||128||52,2||47,8
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Иҫке Собханғол (Бөрйән районы)|Иҫке Собханғол]]): 8 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Яңы Собханғол]]): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Белорет (ҡала)|Белорет]]): 138 км

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Йәһүҙин Инсур Ғәззәли улы]] (псевдонимы Инсур Артур; 26 март 1951 йыл — 21 март 2011 йыл) — башҡорт шағиры һәм журналисы. СССР-ҙың Журналистар, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союздары ағзаһы.
* [[Зарипов Ирек Фәсхетдин улы]] (1956—3.09.2018), хужалыҡ эшмәкәре һәм [[дәүләт]] хеҙмәткәре. 1993—2011 йылдарҙа Бөрйән районы хакимиәте башлығы; 2011—2014 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы Президенты]] Хакимиәтенең биләмәләр менән эшләү буйынса идаралығының етәксе урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының беренсе ((1995—1999) һәм икенсе (1999—2003) саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2002). Райондың почётлы гражданы<ref>[https://burzyancbs.ru/zaripov-irek-fashetdinovich Известные люди района. Зарипов Ирек Фасхетдинович. Централизованная библиотечная система МР Бурзянский район. Официальный сайт]{{ref-ru}}{{V|16|01|2021}}</ref>.
* [[Дибаева Зилә Сиражетдин ҡыҙы]] ([[22 ноябрь]] [[1960 йыл]]) — театр актёры, киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәре, йәмәғәт эшмәкәре. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы]] (2020).
* [[Ғәбиҙуллина Әлфинә Таһир ҡыҙы]] ([[12 май]] [[1989 йыл]]) — уҡытыусы, филология фәндәре кандидаты

== Ер-һыу атамалары ==
* Шыйыҡ бутҡа яланы

Иҫке Мөсәт ауылын үтеп Байназар юлында һул яҡ ялан ята. Һаранлығы менән даны сыҡҡан байҙың сабынлығы булған. Эшкә ҡушҡан кешеләрен шыйыҡ бутҡа менән һыйлаған.
* Тәкә һуйған буйы.

Борон ул ерҙә ялан булған. Ауыл халҡы унда бесән сапҡан. Мөсәт ауылы халҡының шундай бер йолаһы булған. Һәр йәй еткән һайын тәкә һуйып байрам итә торған булғандар. Шунан бирле был ерҙе Тәкә һуйған буйы тип атап йөрөтәлә.
* Тирмән таш тауы.

Мөсәт ауылынан асфальт аша Алаҡуян тауын Тирмән таш тип йөрөтәләр. Сөнки борон заманда шунан таш алып тирмән эшләп, бойҙай тартып, он һалдырып ашағандар. Был таш йомшаҡ таш, нисек тишһәң дә ярылмай. Шуға күрә был морон Тирмән таш тип йөрөтөлә.

== Бөрйән районы Иҫке Мөсәт ауылының 7 мөғжизәһе ==
* Тикшеренеү эше<ref>[https://ba.wikibooks.org/wiki/Бөрйән_районы_Иҫке_Мөсәт_ауылының_7_мөғжизәһе. Бөрйән районы Иҫке Мөсәт ауылының 7 мөғжизәһе]</ref>

== Башҡорт халыҡ ижады информаторҙары ==
* ''Ҡараһыйыр яланы''. 1966 йылда Бөрйән районы Мөсәт ауылы Шәмиғолов Ғиләж Ғәйнетдин улынан А. А. Камалов яҙып алған. Башҡорт халыҡ ижады. ΙΙ том.<ref>[https://kitaptar.bashkort.org/storage/files/Башҡорт%20халыҡ%20ижады.%20Икенсе%20том.pdf Башҡорт халыҡ ижады. ΙΙ том.]</ref>— Ғилми архив, ф. 3, оп. 63, д. 56, л. 109; БХИ, Р Л, N° 75; БПЛ, № 48; БНТ, ПЛ, № 35.

== Галерея ==
<gallery>
Ҡотлоғужа мәсете.jpg|Ҡотлоғужа мәсете
Иҫке Мөсәт һәм Янһары ауылдары тоташты.jpg|Иҫке Мөсәт һәм Янһары ауылдары тоташты
Яңы мәктәп.jpg|Яңы мәктәп
</gallery>

== Урамдары ==
{{Колонки|2}}
* Тау урамы ({{lang-ru|Горная улица}})
* Ерекле урамы ({{lang-ru|улица Ерекле}}) 
* Инсур Йәһүҙин урамы ({{lang-ru|улица Инсура Ягудина}})
* Иҫке Ыҙма урамы ({{lang-ru|улица Иске Ызма}})
* Ҡаратал урамы ({{lang-ru|улица Каратал}})
* Кинйә Арыҫланов урамы ({{lang-ru|улица Кинья Арысланова}})
* Саҡмағош урамы ({{lang-ru|улица Сакмагуш}})
* Салауат Юлаев урамы ({{lang-ru|улица Салавата Юлаева}}) 
* Уй урамы ({{lang-ru|улица Уй}})
* Шайморатов урамы ({{lang-ru|улица Шаймуратова}})
* Шишмә урамы ({{lang-ru|улица Шишма}})
* Яңы Ыҙма урамы ({{lang-ru|улица Яны Ызма}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/018/000007.html Госсправка сайтында урамдар исеме]</ref>
{{Колонки|конец}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} 
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.] {{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/3987-i-ke-m-s-t-b-rj-n-r-nynda-y-auyl}}{{V|16|01|2021}}   

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}


{{Бөрйән районы ауылдары}}

[[Категория:Бөрйән районы ауылдары]]
Иҫке Мөсәт () — Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 268 кеше.
ОКАТО коды — 80219825005.

 Тарихы 
Мөсәт бөрйәндәр торамаһы булараҡ XVIII быуат аҙағынан билдәле, әммә уны V рәүиз билдәләмәгән. Ауылға Верхнеурал өйәҙе Бөрйән улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала, 1786 йылдан алып Мөсәт утары булараҡ билдәле. Тәүге төпләнеүсенең исеме менән аталған, уның улы Йәнъюлдаш Мөсәтов билдәле. Шулай уҡ Күлйылға, Саҡмағош исемдәре менән теркәлгән. 1816 йылда ауылда — 38,  18 йылдан һуң 49 ихата иҫәпләнгән. 40-сы йылдар аҙағында халыҡтың бер өлөшө төп ултыраҡтан айырылып, Яңы Мөсәт ауылы барлыҡҡа килтерә. 19 быуаттың 40-сы йылдар  аҙағында Яңы Мөсәт бүлендек ауылы барлыҡҡа килгәндән һуң хәҙерге исемен һәм статусын ала. 1866 йылда  36 йортта 204 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. X рәүиз ваҡытында Яңы Мөсәттә 33 ихатала 176 кеше иҫәпләнә. Иҫке Мөсәттә саҡ ҡына күберәк — 40 ихата, ә халҡы 200 кеше иҫәпләнә. 1920 йылда үткәрелгән халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Иҫке Мөсәттә 71 йорт һәм 284 кеше иҫәпләнгәнСТАРОМУСЯТОВО, деревня в Бурзянском р-не.

Башланғыс мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты, китапхана бар.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август281 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар110 1959 йыл 15 ғинуар207 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар204 2002 йыл 9 октябрь262  2010 йыл 14 октябрь26814012852,247,8

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Иҫке Собханғол): 8 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Яңы Собханғол): 2 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорет): 138 км

 Билдәле шәхестәре 
 Йәһүҙин Инсур Ғәззәли улы (псевдонимы Инсур Артур; 26 март 1951 йыл — 21 март 2011 йыл) — башҡорт шағиры һәм журналисы. СССР-ҙың Журналистар, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союздары ағзаһы.
 Зарипов Ирек Фәсхетдин улы (1956—3.09.2018), хужалыҡ эшмәкәре һәм дәүләт хеҙмәткәре. 1993—2011 йылдарҙа Бөрйән районы хакимиәте башлығы; 2011—2014 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәтенең биләмәләр менән эшләү буйынса идаралығының етәксе урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының беренсе ((1995—1999) һәм икенсе (1999—2003) саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2002). Райондың почётлы гражданыИзвестные люди района. Зарипов Ирек Фасхетдинович. Централизованная библиотечная система МР Бурзянский район. Официальный сайт.
 Дибаева Зилә Сиражетдин ҡыҙы (22 ноябрь 1960 йыл) — театр актёры, киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәре, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2020).
 Ғәбиҙуллина Әлфинә Таһир ҡыҙы (12 май 1989 йыл) — уҡытыусы, филология фәндәре кандидаты

 Ер-һыу атамалары 
 Шыйыҡ бутҡа яланы

Иҫке Мөсәт ауылын үтеп Байназар юлында һул яҡ ялан ята. Һаранлығы менән даны сыҡҡан байҙың сабынлығы булған. Эшкә ҡушҡан кешеләрен шыйыҡ бутҡа менән һыйлаған.
 Тәкә һуйған буйы.

Борон ул ерҙә ялан булған. Ауыл халҡы унда бесән сапҡан. Мөсәт ауылы халҡының шундай бер йолаһы булған. Һәр йәй еткән һайын тәкә һуйып байрам итә торған булғандар. Шунан бирле был ерҙе Тәкә һуйған буйы тип атап йөрөтәлә.
 Тирмән таш тауы.

Мөсәт ауылынан асфальт аша Алаҡуян тауын Тирмән таш тип йөрөтәләр. Сөнки борон заманда шунан таш алып тирмән эшләп, бойҙай тартып, он һалдырып ашағандар. Был таш йомшаҡ таш, нисек тишһәң дә ярылмай. Шуға күрә был морон Тирмән таш тип йөрөтөлә.

 Бөрйән районы Иҫке Мөсәт ауылының 7 мөғжизәһе 
 Тикшеренеү эшеБөрйән районы Иҫке Мөсәт ауылының 7 мөғжизәһе

 Башҡорт халыҡ ижады информаторҙары 
 Ҡараһыйыр яланы. 1966 йылда Бөрйән районы Мөсәт ауылы Шәмиғолов Ғиләж Ғәйнетдин улынан А. А. Камалов яҙып алған. Башҡорт халыҡ ижады. ΙΙ том.Башҡорт халыҡ ижады. ΙΙ том.— Ғилми архив, ф. 3, оп. 63, д. 56, л. 109; БХИ, Р Л, N° 75; БПЛ, № 48; БНТ, ПЛ, № 35.

 Галерея 

 Урамдары 

 Тау урамы ()
 Ерекле урамы () 
 Инсур Йәһүҙин урамы ()
 Иҫке Ыҙма урамы ()
 Ҡаратал урамы ()
 Кинйә Арыҫланов урамы ()
 Саҡмағош урамы ()
 Салауат Юлаев урамы () 
 Уй урамы ()
 Шайморатов урамы ()
 Шишмә урамы ()
 Яңы Ыҙма урамы ()Госсправка сайтында урамдар исеме

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

 Һылтанмалар 
    

Категория:Бөрйән районы ауылдары