Рәхмәт (ауыл)
{{Айыҡ ауыл}}
{{Ук}}
'''Рәхмәт''' ({{lang-ru|Рахметово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Әбйәлил районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 341 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453611, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80201813007.
 

== Халыҡ һаны ==
{{ Население | Рахметово }}
; Милли составы
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса — [[башҡорттар]] (99 %)<ref name='2002F' />.

'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||341||174||167||51,0||49,0
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]]): 79 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Байым (Әбйәлил районы)|Байым]]): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Ташбулат]]): 12 км

== Урамдары ==
* Дуҫлыҡ урамы ({{lang-ru|}} Дружбы (улица)}})
* Зәки Хәсәнов урамы ({{lang-ru|}} Заки Хасанова (улица)}})
* Ҡыҙыл Маяҡ урамы ({{lang-ru|}} Красного Маяка (улица)}})
* Тыныслыҡ урамы ({{lang-ru|}} Мира (улица)}})
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|}} Молодежная (улица)}})
* Еңеү урамы ({{lang-ru|}} Победы (улица)}})
* Салауат Юлаев урамы ({{lang-ru|}} Салавата Юлаева (улица)}})
* Сибай кантон урамы ({{lang-ru|}} Сибая Кантона (улица)}})
* Старщина Ғүмәров урамы ({{lang-ru|}} Старшины Гумерова (улица)}})
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|}} Школьная (улица)}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/053/000036.html Улицы]</ref>

== Тарихы ==
Рәхмәт ауылы [[Һарыйылға (Һаҡмар ҡушылдығы)|Һары йылғаһы]] буйында барлыҡҡа килгән. XVIII быуат аҙағында 104 кеше йәшәгән 12 ихатанан ғына тора. 1812 йылда [[Ҡобағош (Башҡортостан)|Ҡобағош]] ([[Учалы районы]]) ауылына 15 ғаилә күсерелә. X ревизияла 240 кеше һәм 41 йорт күрһәтелгән. 1920 йылда 75 йорт хужалығында 368 кеше йәшәгән.

Беренсе күскенсе тураһында ышаныслы мәғлүмәттәр юҡ. Әммә ауылға Тамьян мәхәлләһе старшинаһы Рәхмәтулла Мәҡсүтов нигеҙ һалған тип фаразларға була. Уның составында үҙ ваҡытында күбәләк һәм Ҡарағай-Ҡыпсаҡ ерҙәре булған. 1755 йылда аҫабалар заводчик П. И. Шуваловҡа Әүжән һәм [[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙел]] йылғалары буйлап аҫаба ерҙәрен бирәләр (Ағиҙел башында күбәләктәрҙең аҫаба ерҙәре урынлашҡан була). 1816 йылдағы VII ревизия материалдарына ярашлы, ауылға нигеҙ һалыусының улдары билдәле: 1772 йыл йылғы Ейәнбирҙе, 1786 йылғы марш есаулы Ильяс, 1790 йылда тыуған Исхаҡ. [[Наполеон I|Наполеонға]] ҡаршы һуғышта 20 йәшлек Әбйәлил Әбелсәләмов һәм 23 йәшлек Аҙнабай Ҡояшев һәләк булалар. [[1814 йыл|1814 йылдың]] 19 мартында Парижды алыуҙа ҡатнашыусы Якшымбәт Ибраһимов ике көмөш миҙал менән бүләкләнә.

Кантон менән идара итеүҙең һуңғы этабында 1858—1864 йылдарҙа Рәхмәттә 6-сы башҡорт кантонының штаб-фатиры була. Ошо ваҡытҡа тиклем был функцияны [[Сермән]] ауылы башҡарған. 1864 йылдың ғинуарында бында урыҫ-башҡорт мәктәбе асыла, унда башҡорт балаларына рус грамоталылығы — тел һәм уҡыу, яҙыу, арифметика, грамматика уҡытыла. Педагог итеп дворян Ростислав Герасимов тәғәйенләнә. Мосолман хоҡуҡиәтен һәм грамоталылығына указлы мулла өйрәтә.

Рәхмәт — 1858 йылдан Сибай ауылында (Атайсал) тыуған [[Сибаев Шаһиәхмәт Утарбай улы|Шаһиәхмәт Утарбай улы Сибаев]] булған кантон начальнигы резиденцияһы. Был ауылда «Ғүмәров» тигән тарихи йыр барлыҡҡа килгән. Ғәлиәкбәр Ғүмәров — 1864 йылда берләштерелгән Күбәләк-Тиләү улусы старшинаһы. Ул иртә вафат була, халыҡ хәтерендә ғәҙел начальник булып ҡала. Башҡорттарҙың хәрби синыфта булыуы, күп һанлы походтарҙа һәм Рәсәй һуғыштарында ҡатнашыуы, империяның көньяҡ-көнсығыш сиктәрен һаҡлау буйынса һыҙыҡлы хеҙмәте ярым күсмә халыҡтың иҡтисадын ҡаҡшата: 190 кеше йәшәгән 30 йортҡа ни бары 98 ат, 73 һыйыр, 26 һарыҡ тура килә. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, башҡорттар Көрәмәште, Оло йылға, Оло йылға, Арҡыры, Оҙон йылғалары бассейндарына йәйләүгә сығыуҙарын дауам итә.

Малсылыҡ бөлгөнлөккә төшкән, халыҡ игенселек менән шөғөлләнергә мәжбүр булған. 1843 йылда улар 360 бот ужым һәм 3064 бот яҙғы иген сәсә. Халыҡ араһында игенселәр Ғүмәр Көмөшбаев («Ғүмәров» йыры геройының атаһы), Алтынбай Иҫәнғәлин (200 бот яҙғы иген сәскән) айырылып торған<ref>{{ИСДБ|страница=42}} </ref>.

== Билдәле шәхестәр ==
* [[Мәғәфүров Ҡадир Барый улы]] (6.04.1949), ғалим-биолог, иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1998), профессор (2007). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (2004)<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/9031-m-f-rov-adir-baryj-uly Башҡорт энциклопедияһы — Мәғәфүров Ҡадир Барый улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421095236/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/9031-m-f-rov-adir-baryj-uly |date=2016-04-21 }}{{V|3|04|2019}}</ref>.
* [[Хисамитдинова Фирҙәүес Ғилмитдин ҡыҙы]] (1.01.1950), дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим-[[башҡорт теле]] белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның 1-се саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты (1994—1999). [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]]ның мөхбир ағзаһы (2016), филология фәндәре докторы (1993), профессор (1994). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2008) Һәм Башҡортостан Республикаһының (2003) атҡаҙанған фән эшмәкәре. [[Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)|Халыҡтар дуҫлығы ордены]] кавалеры (2014). Ким Әхмәтйәнов исемендәге (2010), Рәми Ғарипов исемендәге (2016) премиялар лауреаты.

== Ауыл ваҡытлы матбуғатта ==
* Ксения Калинина. Радий Хәбиров Рәхмәт ауылы мәктәбенә газ үткәрергә күрһәтмә бирҙе. «[[Башинформ]]» мәғлүмәт агентлығы, 2018 йыл, 27 октябрь<ref>[http://www.bashinform.ru/news/1230434-radiy-khabirov-rasporyadilsya-provesti-gaz-v-shkole-derevni-rakhmetovo/ Радий Хабиров распорядился провести газ в школе деревни Рахметово. ИА «Башинформ»,27 октября 2018 года]{{ref-ru}}{{V|26|01|2019}}</ref>.
* Күгатыбыҙ һуғыштан әйләнеп ҡайтты...<ref>[https://bashgazet.ru/articles/bash-ort-donya-y/2021-11-26/k-gatyby-u-yshtan-yl-nep-aytty-2596947 Күгатыбыҙ һуғыштан әйләнеп ҡайтты...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220327175701/https://bashgazet.ru/articles/bash-ort-donya-y/2021-11-26/k-gatyby-u-yshtan-yl-nep-aytty-2596947 |date=2022-03-27 }}</ref>.

== Видеояҙмалар ==
* Рәхмәт ауылы фольклор ансамбле Венгрияла Ҡоролтайҙа сығыш яһай [https://yandex.ru/video/preview/?text=Рәхмәт%20ауылы&path=yandex_search&parent-reqid=1647868281284218-17345059844001487189-vla1-3741-vla-l7-balancer-8080-BAL-6032&from_type=vast&filmId=5634564689020716523 Рәхмәт ауылы фольклор ансамбле Венгрияла Ҡоролтайҙа сығыш яһай]
* Рәхмәт ауылы мәктәбендә. 17 ғинуар 2020й. [https://www.youtube.com/watch?v=0SMzK4EXoqI Рәхмәт ауылы мәктәбендә. 17 ғинуар 2020й.]
 

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/11015-r-khm-t-bj-lil-r-nynda-y-auyl}} {{V|26|01|2019}}
* [http://ufagen.ru/places/abzelilovskiy/rahmetovo.html Рахметово на портале «Генеалогия и Архивы»]{{ref-ru}}{{V|3|04|2019}}
* [https://www.komandirovka.ru/cities/rahmetovo/ Деревня Рахметово, Республика Башкортостан. Сайт «Командировка.ру»]{{ref-ru}}{{V|3|04|2019}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Әбйәлил районы ауылдары}}

[[Категория:Әбйәлил районы ауылдары]]
Рәхмәт () — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 341 кеше.
Почта индексы — 453611, ОКАТО коды — 80201813007.
 

 Халыҡ һаны 

 Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — башҡорттар (99 %).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь34117416751,049,0

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Асҡар): 79 км
 Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Байым): 12 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ташбулат): 12 км

 Урамдары 
 Дуҫлыҡ урамы ( Дружбы (улица)}})
 Зәки Хәсәнов урамы ( Заки Хасанова (улица)}})
 Ҡыҙыл Маяҡ урамы ( Красного Маяка (улица)}})
 Тыныслыҡ урамы ( Мира (улица)}})
 Йәштәр урамы ( Молодежная (улица)}})
 Еңеү урамы ( Победы (улица)}})
 Салауат Юлаев урамы ( Салавата Юлаева (улица)}})
 Сибай кантон урамы ( Сибая Кантона (улица)}})
 Старщина Ғүмәров урамы ( Старшины Гумерова (улица)}})
 Мәктәп урамы ( Школьная (улица)}})Улицы

 Тарихы 
Рәхмәт ауылы Һары йылғаһы буйында барлыҡҡа килгән. XVIII быуат аҙағында 104 кеше йәшәгән 12 ихатанан ғына тора. 1812 йылда Ҡобағош (Учалы районы) ауылына 15 ғаилә күсерелә. X ревизияла 240 кеше һәм 41 йорт күрһәтелгән. 1920 йылда 75 йорт хужалығында 368 кеше йәшәгән.

Беренсе күскенсе тураһында ышаныслы мәғлүмәттәр юҡ. Әммә ауылға Тамьян мәхәлләһе старшинаһы Рәхмәтулла Мәҡсүтов нигеҙ һалған тип фаразларға була. Уның составында үҙ ваҡытында күбәләк һәм Ҡарағай-Ҡыпсаҡ ерҙәре булған. 1755 йылда аҫабалар заводчик П. И. Шуваловҡа Әүжән һәм Ағиҙел йылғалары буйлап аҫаба ерҙәрен бирәләр (Ағиҙел башында күбәләктәрҙең аҫаба ерҙәре урынлашҡан була). 1816 йылдағы VII ревизия материалдарына ярашлы, ауылға нигеҙ һалыусының улдары билдәле: 1772 йыл йылғы Ейәнбирҙе, 1786 йылғы марш есаулы Ильяс, 1790 йылда тыуған Исхаҡ. Наполеонға ҡаршы һуғышта 20 йәшлек Әбйәлил Әбелсәләмов һәм 23 йәшлек Аҙнабай Ҡояшев һәләк булалар. 1814 йылдың 19 мартында Парижды алыуҙа ҡатнашыусы Якшымбәт Ибраһимов ике көмөш миҙал менән бүләкләнә.

Кантон менән идара итеүҙең һуңғы этабында 1858—1864 йылдарҙа Рәхмәттә 6-сы башҡорт кантонының штаб-фатиры була. Ошо ваҡытҡа тиклем был функцияны Сермән ауылы башҡарған. 1864 йылдың ғинуарында бында урыҫ-башҡорт мәктәбе асыла, унда башҡорт балаларына рус грамоталылығы — тел һәм уҡыу, яҙыу, арифметика, грамматика уҡытыла. Педагог итеп дворян Ростислав Герасимов тәғәйенләнә. Мосолман хоҡуҡиәтен һәм грамоталылығына указлы мулла өйрәтә.

Рәхмәт — 1858 йылдан Сибай ауылында (Атайсал) тыуған Шаһиәхмәт Утарбай улы Сибаев булған кантон начальнигы резиденцияһы. Был ауылда «Ғүмәров» тигән тарихи йыр барлыҡҡа килгән. Ғәлиәкбәр Ғүмәров — 1864 йылда берләштерелгән Күбәләк-Тиләү улусы старшинаһы. Ул иртә вафат була, халыҡ хәтерендә ғәҙел начальник булып ҡала. Башҡорттарҙың хәрби синыфта булыуы, күп һанлы походтарҙа һәм Рәсәй һуғыштарында ҡатнашыуы, империяның көньяҡ-көнсығыш сиктәрен һаҡлау буйынса һыҙыҡлы хеҙмәте ярым күсмә халыҡтың иҡтисадын ҡаҡшата: 190 кеше йәшәгән 30 йортҡа ни бары 98 ат, 73 һыйыр, 26 һарыҡ тура килә. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, башҡорттар Көрәмәште, Оло йылға, Оло йылға, Арҡыры, Оҙон йылғалары бассейндарына йәйләүгә сығыуҙарын дауам итә.

Малсылыҡ бөлгөнлөккә төшкән, халыҡ игенселек менән шөғөлләнергә мәжбүр булған. 1843 йылда улар 360 бот ужым һәм 3064 бот яҙғы иген сәсә. Халыҡ араһында игенселәр Ғүмәр Көмөшбаев («Ғүмәров» йыры геройының атаһы), Алтынбай Иҫәнғәлин (200 бот яҙғы иген сәскән) айырылып торған .

 Билдәле шәхестәр 
 Мәғәфүров Ҡадир Барый улы (6.04.1949), ғалим-биолог, иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1998), профессор (2007). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2004)Башҡорт энциклопедияһы — Мәғәфүров Ҡадир Барый улы .
 Хисамитдинова Фирҙәүес Ғилмитдин ҡыҙы (1.01.1950), дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим-башҡорт теле белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты (1994—1999). Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2016), филология фәндәре докторы (1993), профессор (1994). Рәсәй Федерацияһының (2008) Һәм Башҡортостан Республикаһының (2003) атҡаҙанған фән эшмәкәре. Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2014). Ким Әхмәтйәнов исемендәге (2010), Рәми Ғарипов исемендәге (2016) премиялар лауреаты.

 Ауыл ваҡытлы матбуғатта 
 Ксения Калинина. Радий Хәбиров Рәхмәт ауылы мәктәбенә газ үткәрергә күрһәтмә бирҙе. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2018 йыл, 27 октябрьРадий Хабиров распорядился провести газ в школе деревни Рахметово. ИА «Башинформ»,27 октября 2018 года.
 Күгатыбыҙ һуғыштан әйләнеп ҡайтты...Күгатыбыҙ һуғыштан әйләнеп ҡайтты... .

 Видеояҙмалар 
 Рәхмәт ауылы фольклор ансамбле Венгрияла Ҡоролтайҙа сығыш яһай Рәхмәт ауылы фольклор ансамбле Венгрияла Ҡоролтайҙа сығыш яһай
 Рәхмәт ауылы мәктәбендә. 17 ғинуар 2020й. Рәхмәт ауылы мәктәбендә. 17 ғинуар 2020й.
 

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
  
 Рахметово на портале «Генеалогия и Архивы»
 Деревня Рахметово, Республика Башкортостан. Сайт «Командировка.ру»

Категория:Әбйәлил районы ауылдары