Ғәйнә
{{Башҡа мәғәнәләре|Ғәйнә (мәғәнәләр)}}
{{Халыҡ
| название      = Ғәйнә
| изображение   = 
| ширина        = 
| подпись       = Тамғалары
| самоназвание  = 
| численность   = билдәһеҙ
| расселение    = {{Флагификация|Российская Федерация}}<br>
*{{Флагификация|Пермь крайы}}<br> [[Барҙы районы|Барҙы]], [[Көйәҙе районы|Көйәҙе]] һәм [[Пермь районы|Пермь]] райондары
*{{Флагификация|Башҡортостан}}<br>[[Асҡын районы|Асҡын]], [[Тәтешле районы|Тәтешле]] һәм [[Әлшәй районы|Әлшәй]] райондары
| вымер         = 
| архкультура   = 
| язык          = [[башҡорт теле|башҡорт]] ([[төньяҡ-көнбайыш диалект]])
| раса          = 
| религия       = [[ислам]]
| родственные   = 
| входит        = 
| включает =
| происхождение = 
}}
'''Ғәйнә''' — төньяҡ [[башҡорттар]]ы ҡәбиләһе. Иң боронғо һәм күп һанлы ҡәбиләләр иҫәбендә булған. Ырыуҙың составы: тол-ғәйнә, тор-ғәйнә, бисер-ғәйнә, мул-ғәйнә. Әлеге ваҡытта ғәйнәләр [[Башҡортостан]]дың [[Асҡын районы|Асҡын]], [[Әлшәй районы|Әлшәй]] һәм [[Тәтешле районы|Тәтешле]], [[Пермь крайы]]ның [[Барҙы районы|Барҙы]], [[Көйәҙе районы|Көйәҙе]] һәм [[Пермь районы|Пермь]] райондарында йәшәй. Барҙы районының Тол йылғаһы буйында, мәҫәлән, халыҡтың иҫәбен [[1979]] йылда алғанда 49 мең [[Башҡорттар|башҡорт]] йәшәүе асыҡланды.
[[Файл:Гайнинские башкиры.jpg|thumb|300px|Ғәйнә башҡорттары Тол йылғаһы аша күпер төҙөлөшөндә. ХХ б. башы]]

== Ырыуҙар ==
* [[ТОР]]
* [[ТОЛ]]
* [[МОЛ]] (Аралар: [[ар (ара)|ар]], [[байләр|бай]], [[бисер]], [[истәк (ара)|истәк]], [[ишбулат]], [[казанбай]], [[ҡусҡар (ара)|ҡусҡар]], [[ҡыпсаҡ]], [[кәрий]], [[максәй]], [[мышар (ара)|мышар]], [[мурашей]], [[мәмәт]], [[ар (ара)|нуҡшы]], [[сабир]], [[саҡай]], [[сараш-баш]], [[ширмеш|сирмеш]], [[собханғол (ара)|собханғол]], [[сыбар йыйын]], [[таймас]], [[тараз]], [[тау (ара)|тау-баш]], [[тимган]], [[турғай (ара)|турғай]], [[усай]], [[шабай (ара)|шабай]], [[эскәре йыйын]], [[әйзүәк]], [[әрәмәс]])
* [[БИСЕР]].

== Тарихы ==
Төньяҡ башҡорттарының тарихын яҡшы белгән титуляр советник [[Попов Никита Саввич|Н. Попов]] ғәйнәләрҙең Болғар өлкәһендә йәшәгән тархандарҙан сығыуын раҫлай. Әйткәндәй, ырыуҙың тархандарҙан килеп сығыуы хаҡындағы атама бер [[башҡорт]] халҡы өсөн генә хас түгел, ул башҡа халыҡтарға ла ҡағыла. Ғәйнәләрҙең сығышы хаҡында профессор [[Кузеев Рәил Ғүмәр улы|Р. Ғ. Кузеевтың]] ҡарашы иғтибарға лайыҡ. Уның фекеренсә, тархан этнонимы [[Дунай]] болгарҙары — [[венгрҙар]] — [[Волга]] буйҙары [[болғарҙар]]ы — башҡорттар бәйләнешен аңлата. Был берләшмәләр араһында бәйләнеш күптән йәшәгән. Волга буйынан был этноним көнсығышҡа һәм төньяҡ-көнсығышҡа таралған. Күсеп килгән болғарҙар араһында хәҙерге Башҡортостан ерендә тархан ғәйнәләр ҙә булған. [[Юрматы]], [[йәнәй]] һәм башҡа ырыуҙар менән бергә тархан ғәйнәләр боронғо башҡорт этносының үҙәген тәшкил иткән. Ғәйнәләр үҙҙәренен боронғо иле — [[Волга буйы Болғары|Болғар]] өлкәһен ташлап киткән. Сығанаҡтар буйынса, [[Кама]] буйында башҡорттар [[XIII быуат|XIII]]—[[XIV быуат]]тарҙа барлыҡҡа килә. Ләкин [[XII быуат]]та уҡ ғәйнәләрҙең Көньяҡ Уралға күсеүе күрһәтелгән. Башҡортостанға ғәйнәләр [[Тере Танып|Танып]] йылғаһы буйлап төшкән. Артабан [[ҡатайҙар]] һәм [[ҡыпсаҡтар]]ҙың төньяҡ-көнсығышҡа күпләп күсеүе арҡаһында ғәйнәләр төньяҡҡараҡ киткән. Ошо мәлдә ғәйнә ҡәбиләһенең ҡыпсаҡтар менән ныҡ аралашыуы булған.

== Тормош-көнкүреше ==
[[Ҡуян (Пермь крайы)|Ҡуян]] һәм [[Башҡултай|Ҡолтай]] ауылында йәшәгән ғәйнәләрҙең [[Башҡортостанда игенселек|игенселек]] менән шөғөлләнеүе хаҡында яҙма документ бар. Бынан 350 йыл элек яҙылған документ башҡорттарҙың шөғөлө хаҡында тулыһынса күҙалларға мөмкинлек бирмәһә лә, ҡайһы бер мәғлүмәттәр яғынан бик ҡиммәт. Ғәйнәләр ултыраҡ тормошҡа һәм игенселеккә башҡаларҙан иртәрәк күскән. Көнгөр бургомистры Юхнев яҙған мәғлүмәттәр ошо хаҡта һөйләй: «Уҫы даруғаһы башҡорттары йорттарҙа йәшәй. Уларҙың сәсеүлеге һәм игене күп, йәйге мәлдә дала буйлап күсеп йөрөмәйҙәр, урыҫтар кеүек өйҙәрҙә йәшәйҙәр. Башҡа халыҡтарҙыҡы кеүек, уларҙың да малы ишле, бесәнде күп сабалар».

Башҡорттар игенселектән башҡа [[малсылыҡ]], ағас әҙерләү, [[һунарсылыҡ]] һәм [[умартасылыҡ]] менән дә шөғөлләнгән. Н. Попов ғәйнәләрҙең көнкүреше хаҡында ентекләп яҙып ҡалдырған. Башҡорттар, ти ул, малдарын ҡыш мәлендә үҙ йортонда тота, шулай ҙа [[игенселек]] — уларҙың йәшәүенең төп сығанағы. Улар ер эшкәртеү өсөн һуҡа, тырма, ураҡ һәм салғы ҡулланған. Йәйге осорҙа ғәйнәләр төп йәшәгән урынынан алыҫ түгел йәйләүҙәргә күсә торған булған. Бында инде торлаҡты ваҡытлыса ғына иҙәнһеҙ, тәҙрәһеҙ, түбә таҡтаһыҙ төҙөгәндәр.

Архив сығанаҡтары ер участкаларының күләме хаҡында ла фекер йөрөтөргә мөмкинлек бирә. Байтаҡ ҡына ауылдарҙа (Ишмән, [[Барҙы]], Ҡыҙылъяр, Шлыҡ, [[Иҫке Ашап]], [[Танып (Барҙы районы)|Танып]]) ни бары берәр дисәтинә иген сәсһәләр, башҡа ауылдарҙа ике-өс дисәтинә, ә бына Ишем ауылында 12,7 дисәтинә сәскәндәр.

Игенселектең алға китеүе арҡаһында уны эшкәртеү ҙә ярайһы уҡ яҡшы үҫеш алған. Бында тирмәндәр бик күп булған, һәр ауылдың үҙенең, ҡайһы берҙәренең икешәр-өсәр тирмәне булған. 189 йорттан торған [[Елпачиха|Үдик (Елпачиха)]] ауылында [[Әмзе]] йылғаһында өс тирмән булған. Тирмән өсөн йылға һәм быуалар бик оҫта файҙаланылған.

Ғәйнәләрҙең малсылығы хаҡында ла документтар байтаҡ мәғлүмәттәр килтерә. Уҫы өйәҙе хужалыҡтары буйынса фекер йөрөткәндә ҡайһы бер ауылдарҙа һәр ихатаға бер-ике һыйыр малы, ҡайһыларында 3—4, бер нисәһендә бишәр баш тура килеүе хаҡында әйтелә, һәр ихатала 1—2 ат, бынан тыш, һәр ғаиләнең һарыҡ-кәзәһе булған. Документтар буйынса фекер йөрөткәндә, һыйыр малдары төп урынды биләгән, артабан — йылҡы һәм һарыҡ-кәзә. Малсылыҡта ошондай структура — бөтә урында ла бер сама тиерлек.

Ғәйнәләрҙең хужалығында ағас эше байтаҡ урынды биләгән. Улар төҙөлөш өсөн ағас киҫкән, һал ағыҙған, йүкә әҙерләгән, ыҫмала һәм дегет ҡайнатҡан. Пермь өйәҙендә документтар буйынса, бер йылда нисә күнәк дегет ҡайнатылыуы, купме тал ҡайырыһы, күпме һала-баш һалыныуы хаҡында мәғлүмәттәр бирелгән. Улар [[металлургия]] заводтарында үҙләштерелгән.

Ғәйнәләр умартасылыҡ менән дә ихлас шөғөлләнгән. Бигерәк тә тәүге осорҙа [[солоҡсолоҡ]] киң таралған булған. Ләкин артабан экономик яктан файҙалыраҡ ысулға күскәндәр — рамлы умарталарҙа күс тоторға өйрәнгәндәр. Бында йәшәгән халыҡтың көнкүреше һәм мәҙәниәте лә үҙгәреп ҡоролған. Игенселек уларҙың эшмәкәрлегенә төп йүнәлеш биргән. Малсылыҡтан игенселеккә күсеү уларҙың көнкүрешен үҙгәрткән. Хәҙер башҡорт ауылдары урыҫ ауылдарынан бер ни менән дә айырылмай башлаған. Йорттар, элекке кеүек, ойҡашып түгел, ә туп-тура урамдар булып урынлаштырыла, урыҫ мейесе менән йылытыла башлай.

== Урынлашыуы ==
{| class="wikitable"
!colspan="3" |Ғәйнә башҡорттарының тораҡ пункттары{{sfn|История башкирских родов|2015|страницы=125—160}}<ref>{{китап| автор = [[Әсфәндиәров Әнүәр Закир улы|Асфандияров А. 3.]]| заглавие =История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий| ссылка = | ответственный = | издание = | место = Уфа| издательство  = Китап| год = 2009| страницы =| страниц = 744| isbn = 978-5-295-04683-4| ref =}}</ref>
|-
! РФ субъекты !! Район !! Тораҡ пункттар
|-
|rowspan="3" | [[Пермь крайы]] || [[Барҙы районы]] || [[1-се Барҙыбаш]], [[1-се Ҡыҙылъяр]], [[2-се Барҙыбаш]], [[2-се Ҡыҙылъяр]], [[Аҡбаш (Барҙы районы)|Аҡбаш (Әмзебаш)]], [[Аҡлыш]], Аҡтыбай (Алтыбай), Алтынай, [[Барҙы|Барҙы (Ҡажмаҡты)]], [[Батырбай]], [[Башаптүз]], [[Березники (Барҙы районы)|Березники (Ҡайынауыл)]], [[Бисер|Бисер (Оҙон Ялан)]], [[Бөрөжлө]], [[Елпачиха|Елпачиха (Удик)]], Иләнсек, [[Искер]], [[Иҫке Башап]], [[Иҫке Чат]], Ишмән, [[Йөкшөр]], [[Йәрмиә (Пермь крайы)|Йәрмиә (Зәрмиә, Шермеинск)]], [[Канюки]], Куран, Күгейә (Кувия), [[Күҙемйәр]], [[Күчтәнтей]], Ҡарағаш, [[Ҡоҙаш]], Менгарда, [[Мостовая|Мостовая (Сүжде)]], [[Наратҡы]], [[Очҡул]], [[Солтанай (Барҙы районы)|Солтанай]], [[Сөжән]], Сәрмияда, [[Сәрәш]], [[Танып (Барҙы районы)|Танып]], [[Толҡанны]], [[Тонтортүз]], [[Төнгүк]], [[Түбән Искилде]], [[Уймыж]], [[Фиҙеркә|Фиҙеркә (Өчмөчтө)]], [[Шликбаш]], [[Шликтүз]] (Усть-Шлык), [[Чалкау]], [[Чувашай]], [[Юғары Башап|Юғары Башап (Башапбаш)]], [[Юғары Искелде]], Юғары Күгейә, Юғары Күчтәнтей, [[Яңы Башап|Яңы Башап (Яңауыл)]], [[Яңы Чат]] һ. б.
|-
| [[Пермь районы]] || [[Башҡултай (Пермь крайы)|Башҡолтай]], [[Ҡуян (Пермь крайы)|Ҡуян]]
|-
| [[Уҫы районы]] || [[Ольховка (Уҫы районы)|Ольховка (Уймужбаш)]]
|-
|rowspan="3" | [[Башҡортостан]] || [[Бишбүләк районы]] || [[Мәнәүез-Мәскәү]]
|-
| [[Миәкә районы]] || [[Кесе Гәйнә]], [[Тауҡай-Гәйнә]]
|-
| [[Әлшәй районы]] || [[Гәйнәямаҡ]]
|-
| [[Свердловск өлкәһе]] || [[Әшит ҡала округы]] || [[Ғәйнә (Свердловск өлкәһе)|Ғәйнә]]
|}

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Әйнә менән Ғәйнә]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
{{Врезка
 | Выравнивание    = right
 | Ширина          = 200px
 | Фон             = #bbe0cc
 | Заголовок       = [[b:Тормош һабаҡтары. 6 класс#Ғәйнәләр|Ғәйнәләр]] бар
| Содержание      = [[File:Wikibooks-logo-ba.svg|38px]] Викидәреслектә
 | Заголовок снизу = 1 }}
* ''[[Әсфәндиәров Әнүәр Закир улы|Асфандияров А. З.]], Асфандиярова К. М.'' История башкирских сел и деревень Пермской и Свердловской областей. Кн. 8. — Уфа: Китап, 1999.
* {{книга
 | автор         = 
 | заглавие      = Башкиры-гайнинцы: история и современность
 | ссылка        = 
 | ответственный = 
 | место         = Уфа
 | издательство  = Китап
 | год           = 2012
 | том           = 
 | страниц       = 264
 | страницы      = 
 | isbn          = 978-5-295-05131-9
 | ref           = 
}}{{ref-ru}}
* Башкиры — гайнинцы Пермского края. История, этнография, антропология, этногеномика / Под общ. ред. Р. М. Юсупова. — Уфа: Гилем, 2008.{{ref-ru}}
* {{китап| автор=| заглавие= История башкирских родов. Гайна. Том 11 / [[Хәмиҙуллин Салауат Ишмөхәмәт улы|С. И. Хамидуллин]], Ю. М. Юсупов, Р. Р. Асылгужин, Р. Р. Шайхеев, И. Р. Саитбатталов, В. Г. Волков, А. А. Каримов, А. М. Зайнуллин, А. Р. Махмудов, Р. М. Рыскулов, А. Р. Асылгужин, А. Я. Гумерова, Г. Ю. Галеева, Г. Д. Султанова| ссылка =http://vk.com/doc265974427_437071280?hash=3b653aca29857d614c&dl=ee36c87b2e2412a3de | ответственный = | место= Уфа| издательство= ГУП РБ Уфимский полиграфкомбинат| год= 2015| том= | страниц= 696| страницы= | isbn=978-5-85051-641-3| ref=История башкирских родов}}{{ref-ru}}
* {{Китап:Башҡорт ҡәбиләләре тарихынан}}
* {{ПБН}}{{ref-ru}}
* ''[[Ҡолбахтин Нәзир Мырҙабай улы|Кульбахтин Н. М.]]'' Из истории гайнинских башкир. — Уфа, 1996.
* [http://vk.com/doc265974427_437375796?hash=faa80bf4e0388b2544&dl=315077749391a3e42a Тулвинские татары и башкиры: этнографические очерки и тексты.] — Пермь, 2004.
* ''Хотинец В. Ю.'' Этнопсихологический анализ особенностей развития гайнинских башкир. Барда, 1999.
* ''Шумилов Е. Н.'' Гайнинские (Бардымские) башкиры Пермской области // Ватандаш, № 9, 2004.
* ''Шумилов Е. Н.'' Татары и башкиры Западного Урала. Пермь, 2008.
* ''[[Йосопов Ринат Мөхәмәт улы|Юсупов Р. М.]]'' Антропологическая характеристика современных башкир-гайнинцев // Урал-Алтай: через века в будущее. Т. 2. — Уфа, 2008.

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|82802|автор=[[Йәнғужин Рим Зәйниғәбит улы|Йәнғужин Р. З.]]}}
* {{БЭ2013|index.php/8-statya/12032-perm-bash-orttary|Пермь башҡорттары|автор=Йосопов Р. М., Черных А. В., Шитова С. Н.}}
* [http://www.vatandash.ru/index.php?article=137 ''Мурзабулатов М.'' Пермские башкиры//ж."Ватандаш"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170720053529/http://vatandash.ru/index.php?article=137 |date=2017-07-20 }}
* [http://fairway.h1.ru/1/185_1.html ''Чагин Г. Н.'' Пермские башкиры: история и современная демографическая ситуация в Пермской области]

== Видеояҙмалар ==
* {{YouTube|lm0L4cQ8LL4|Башкиры рода Гайна (Пермский край)}}
* {{YouTube|8yxS6XbCF1U|Башкирское родословие: Гайна}}

{{Башҡорт ҡәбиләләре}}

[[Категория:Башҡорт ҡәбиләләре]]
[[Категория:Пермь крайы башҡорттары]]
Ғәйнә — төньяҡ башҡорттары ҡәбиләһе. Иң боронғо һәм күп һанлы ҡәбиләләр иҫәбендә булған. Ырыуҙың составы: тол-ғәйнә, тор-ғәйнә, бисер-ғәйнә, мул-ғәйнә. Әлеге ваҡытта ғәйнәләр Башҡортостандың Асҡын, Әлшәй һәм Тәтешле, Пермь крайының Барҙы, Көйәҙе һәм Пермь райондарында йәшәй. Барҙы районының Тол йылғаһы буйында, мәҫәлән, халыҡтың иҫәбен 1979 йылда алғанда 49 мең башҡорт йәшәүе асыҡланды.
thumb|300px|Ғәйнә башҡорттары Тол йылғаһы аша күпер төҙөлөшөндә. ХХ б. башы

 Ырыуҙар 
 ТОР
 ТОЛ
 МОЛ (Аралар: ар, бай, бисер, истәк, ишбулат, казанбай, ҡусҡар, ҡыпсаҡ, кәрий, максәй, мышар, мурашей, мәмәт, нуҡшы, сабир, саҡай, сараш-баш, сирмеш, собханғол, сыбар йыйын, таймас, тараз, тау-баш, тимган, турғай, усай, шабай, эскәре йыйын, әйзүәк, әрәмәс)
 БИСЕР.

 Тарихы 
Төньяҡ башҡорттарының тарихын яҡшы белгән титуляр советник Н. Попов ғәйнәләрҙең Болғар өлкәһендә йәшәгән тархандарҙан сығыуын раҫлай. Әйткәндәй, ырыуҙың тархандарҙан килеп сығыуы хаҡындағы атама бер башҡорт халҡы өсөн генә хас түгел, ул башҡа халыҡтарға ла ҡағыла. Ғәйнәләрҙең сығышы хаҡында профессор Р. Ғ. Кузеевтың ҡарашы иғтибарға лайыҡ. Уның фекеренсә, тархан этнонимы Дунай болгарҙары — венгрҙар — Волга буйҙары болғарҙары — башҡорттар бәйләнешен аңлата. Был берләшмәләр араһында бәйләнеш күптән йәшәгән. Волга буйынан был этноним көнсығышҡа һәм төньяҡ-көнсығышҡа таралған. Күсеп килгән болғарҙар араһында хәҙерге Башҡортостан ерендә тархан ғәйнәләр ҙә булған. Юрматы, йәнәй һәм башҡа ырыуҙар менән бергә тархан ғәйнәләр боронғо башҡорт этносының үҙәген тәшкил иткән. Ғәйнәләр үҙҙәренен боронғо иле — Болғар өлкәһен ташлап киткән. Сығанаҡтар буйынса, Кама буйында башҡорттар XIII—XIV быуаттарҙа барлыҡҡа килә. Ләкин XII быуатта уҡ ғәйнәләрҙең Көньяҡ Уралға күсеүе күрһәтелгән. Башҡортостанға ғәйнәләр Танып йылғаһы буйлап төшкән. Артабан ҡатайҙар һәм ҡыпсаҡтарҙың төньяҡ-көнсығышҡа күпләп күсеүе арҡаһында ғәйнәләр төньяҡҡараҡ киткән. Ошо мәлдә ғәйнә ҡәбиләһенең ҡыпсаҡтар менән ныҡ аралашыуы булған.

 Тормош-көнкүреше 
Ҡуян һәм Ҡолтай ауылында йәшәгән ғәйнәләрҙең игенселек менән шөғөлләнеүе хаҡында яҙма документ бар. Бынан 350 йыл элек яҙылған документ башҡорттарҙың шөғөлө хаҡында тулыһынса күҙалларға мөмкинлек бирмәһә лә, ҡайһы бер мәғлүмәттәр яғынан бик ҡиммәт. Ғәйнәләр ултыраҡ тормошҡа һәм игенселеккә башҡаларҙан иртәрәк күскән. Көнгөр бургомистры Юхнев яҙған мәғлүмәттәр ошо хаҡта һөйләй: «Уҫы даруғаһы башҡорттары йорттарҙа йәшәй. Уларҙың сәсеүлеге һәм игене күп, йәйге мәлдә дала буйлап күсеп йөрөмәйҙәр, урыҫтар кеүек өйҙәрҙә йәшәйҙәр. Башҡа халыҡтарҙыҡы кеүек, уларҙың да малы ишле, бесәнде күп сабалар».

Башҡорттар игенселектән башҡа малсылыҡ, ағас әҙерләү, һунарсылыҡ һәм умартасылыҡ менән дә шөғөлләнгән. Н. Попов ғәйнәләрҙең көнкүреше хаҡында ентекләп яҙып ҡалдырған. Башҡорттар, ти ул, малдарын ҡыш мәлендә үҙ йортонда тота, шулай ҙа игенселек — уларҙың йәшәүенең төп сығанағы. Улар ер эшкәртеү өсөн һуҡа, тырма, ураҡ һәм салғы ҡулланған. Йәйге осорҙа ғәйнәләр төп йәшәгән урынынан алыҫ түгел йәйләүҙәргә күсә торған булған. Бында инде торлаҡты ваҡытлыса ғына иҙәнһеҙ, тәҙрәһеҙ, түбә таҡтаһыҙ төҙөгәндәр.

Архив сығанаҡтары ер участкаларының күләме хаҡында ла фекер йөрөтөргә мөмкинлек бирә. Байтаҡ ҡына ауылдарҙа (Ишмән, Барҙы, Ҡыҙылъяр, Шлыҡ, Иҫке Ашап, Танып) ни бары берәр дисәтинә иген сәсһәләр, башҡа ауылдарҙа ике-өс дисәтинә, ә бына Ишем ауылында 12,7 дисәтинә сәскәндәр.

Игенселектең алға китеүе арҡаһында уны эшкәртеү ҙә ярайһы уҡ яҡшы үҫеш алған. Бында тирмәндәр бик күп булған, һәр ауылдың үҙенең, ҡайһы берҙәренең икешәр-өсәр тирмәне булған. 189 йорттан торған Үдик (Елпачиха) ауылында Әмзе йылғаһында өс тирмән булған. Тирмән өсөн йылға һәм быуалар бик оҫта файҙаланылған.

Ғәйнәләрҙең малсылығы хаҡында ла документтар байтаҡ мәғлүмәттәр килтерә. Уҫы өйәҙе хужалыҡтары буйынса фекер йөрөткәндә ҡайһы бер ауылдарҙа һәр ихатаға бер-ике һыйыр малы, ҡайһыларында 3—4, бер нисәһендә бишәр баш тура килеүе хаҡында әйтелә, һәр ихатала 1—2 ат, бынан тыш, һәр ғаиләнең һарыҡ-кәзәһе булған. Документтар буйынса фекер йөрөткәндә, һыйыр малдары төп урынды биләгән, артабан — йылҡы һәм һарыҡ-кәзә. Малсылыҡта ошондай структура — бөтә урында ла бер сама тиерлек.

Ғәйнәләрҙең хужалығында ағас эше байтаҡ урынды биләгән. Улар төҙөлөш өсөн ағас киҫкән, һал ағыҙған, йүкә әҙерләгән, ыҫмала һәм дегет ҡайнатҡан. Пермь өйәҙендә документтар буйынса, бер йылда нисә күнәк дегет ҡайнатылыуы, купме тал ҡайырыһы, күпме һала-баш һалыныуы хаҡында мәғлүмәттәр бирелгән. Улар металлургия заводтарында үҙләштерелгән.

Ғәйнәләр умартасылыҡ менән дә ихлас шөғөлләнгән. Бигерәк тә тәүге осорҙа солоҡсолоҡ киң таралған булған. Ләкин артабан экономик яктан файҙалыраҡ ысулға күскәндәр — рамлы умарталарҙа күс тоторға өйрәнгәндәр. Бында йәшәгән халыҡтың көнкүреше һәм мәҙәниәте лә үҙгәреп ҡоролған. Игенселек уларҙың эшмәкәрлегенә төп йүнәлеш биргән. Малсылыҡтан игенселеккә күсеү уларҙың көнкүрешен үҙгәрткән. Хәҙер башҡорт ауылдары урыҫ ауылдарынан бер ни менән дә айырылмай башлаған. Йорттар, элекке кеүек, ойҡашып түгел, ә туп-тура урамдар булып урынлаштырыла, урыҫ мейесе менән йылытыла башлай.

 Урынлашыуы 
Ғәйнә башҡорттарының тораҡ пункттары РФ субъекты  Район  Тораҡ пункттар Пермь крайы  Барҙы районы  1-се Барҙыбаш, 1-се Ҡыҙылъяр, 2-се Барҙыбаш, 2-се Ҡыҙылъяр, Аҡбаш (Әмзебаш), Аҡлыш, Аҡтыбай (Алтыбай), Алтынай, Барҙы (Ҡажмаҡты), Батырбай, Башаптүз, Березники (Ҡайынауыл), Бисер (Оҙон Ялан), Бөрөжлө, Елпачиха (Удик), Иләнсек, Искер, Иҫке Башап, Иҫке Чат, Ишмән, Йөкшөр, Йәрмиә (Зәрмиә, Шермеинск), Канюки, Куран, Күгейә (Кувия), Күҙемйәр, Күчтәнтей, Ҡарағаш, Ҡоҙаш, Менгарда, Мостовая (Сүжде), Наратҡы, Очҡул, Солтанай, Сөжән, Сәрмияда, Сәрәш, Танып, Толҡанны, Тонтортүз, Төнгүк, Түбән Искилде, Уймыж, Фиҙеркә (Өчмөчтө), Шликбаш, Шликтүз (Усть-Шлык), Чалкау, Чувашай, Юғары Башап (Башапбаш), Юғары Искелде, Юғары Күгейә, Юғары Күчтәнтей, Яңы Башап (Яңауыл), Яңы Чат һ. б. Пермь районы  Башҡолтай, Ҡуян Уҫы районы  Ольховка (Уймужбаш) Башҡортостан  Бишбүләк районы  Мәнәүез-Мәскәү Миәкә районы  Кесе Гәйнә, Тауҡай-Гәйнә Әлшәй районы  Гәйнәямаҡ Свердловск өлкәһе  Әшит ҡала округы  Ғәйнә

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Әйнә менән Ғәйнә

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 

 Асфандияров А. З., Асфандиярова К. М. История башкирских сел и деревень Пермской и Свердловской областей. Кн. 8. — Уфа: Китап, 1999.
 
 Башкиры — гайнинцы Пермского края. История, этнография, антропология, этногеномика / Под общ. ред. Р. М. Юсупова. — Уфа: Гилем, 2008.
 
 
 
 Кульбахтин Н. М. Из истории гайнинских башкир. — Уфа, 1996.
 Тулвинские татары и башкиры: этнографические очерки и тексты. — Пермь, 2004.
 Хотинец В. Ю. Этнопсихологический анализ особенностей развития гайнинских башкир. Барда, 1999.
 Шумилов Е. Н. Гайнинские (Бардымские) башкиры Пермской области // Ватандаш, № 9, 2004.
 Шумилов Е. Н. Татары и башкиры Западного Урала. Пермь, 2008.
 Юсупов Р. М. Антропологическая характеристика современных башкир-гайнинцев // Урал-Алтай: через века в будущее. Т. 2. — Уфа, 2008.

 Һылтанмалар 
 
 
 Мурзабулатов М. Пермские башкиры//ж."Ватандаш" 
 Чагин Г. Н. Пермские башкиры: история и современная демографическая ситуация в Пермской области

 Видеояҙмалар 
 
 

Категория:Башҡорт ҡәбиләләре
Категория:Пермь крайы башҡорттары