Смаҡ
{{Ук}}
'''Смаҡ''' ({{lang-ru|Смаково}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Мәләүез районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 444 кеше була<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453875, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80241815001.
 

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||444||220||224||49,5||50,5
|-
|}
;Милли составы
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса — күпселек [[башҡорттар]] (95 %) йәшәй<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}</ref>.

{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Мәләүез (ҡала)|Мәләүез]]): 14 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Мәләүез (ҡала)|Мәләүез]]): 14 км

== Тарихы ==
Смаҡ ауылы XVIII быуаттың 40-сы йылдарында барлыҡҡа килгән. Ул Моғотовҡа (1757 йыл) аҫаба ерҙәрен һатыуҙа ҡатнашҡан улустың абруйлы кешеһенең исемен йөрөтә. [[Нуғай даруғаһы]]ның башҡа аҫабалары менән бер рәттән Смаҡ Ҡасаев 1763 йылда Ырымбур губернаторы Д. В. Волковҡа башҡорт ауыл хужалығын киңәйтеү шарттары тураһында хат менән мөрәжәғәт итә (Асфандияров А. 3. Участие башкир в войнах и походах Рос­сии в период кантонного управления 1798—1865 гг. // Из исто­рии феодализма и капитализма в Башкирии. Уфа, 1971.). Смаҡтың улдарының береһе Әзебай (1773—1839) зәүрәт-сотник булып хеҙмәт иткән. Уның улдары Әйүп (улы Ҡотлоюл), Абдүлмәннән, Әбдүлвәхит була.

V ревизия мәғлүмәттәре буйынса Смаҡ ауылында 208 кеше йәшәгән 29 йорт күрһәтелгән. VIII ревизия мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны 152 кешегә тиклем кәмегән. Был халыҡтың бер өлөшөнөң икенсе Тамъян ауылдарына, айырыуса, яңынан барлыҡҡа килгән ауылдарға ([[Исламғол]]) күсеүе менән аңлатыла. 1859 йылда 213 кеше йәшәгән 33 йорт булған. 1920 йылда халыҡ һаны арта — 69 йортта 257 кеше иҫәпләнгән.

1842 йылда 152 кешегә 200 бот көҙгө ашлыҡ, 464 бот яҙғы иген; ауылда 238 йылҡы малы, 448 эре мөгөҙлө мал, 461 һарыҡ, 25 баш кәзә һәм 25 умарта булған<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/66 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с., страница 66] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220329064529/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/66 |date=2022-03-29 }}</ref>.

== Урамдары ==
Исемдәре<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/035/000074.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан]</ref>:
{{Колонки|3}}
* Денис Бүләков урамы ({{lang-ru|улица Дениса Булякова}})
* Көнбайыш урамы ({{lang-ru|улица Западная}})
* Һул яр буйы урамы ({{lang-ru|улица Левонабережная}})
* Миниәхмәт Йомағолов урамы ({{lang-ru|улица Миниахмета Юмагулова}})
* Йәштәр урамы ({{lang-ru|улица Молодежная}})
* Яңы урам ({{lang-ru|улица Новая}})
* Ялан урамы ({{lang-ru|улица Полевая}})
* Уң яр буйы урамы ({{lang-ru|улица Правонабережная}})
* Смаҡ Ҡасаев урамы ({{lang-ru|улица Смака Касаева}})
* Тамъян урамы ({{lang-ru|улица Тамьянская}})
* Үҙәк урам ({{lang-ru|улица Центральная}})
* Мәктәп тыҡрығы ({{lang-ru|переулок Школьный}})
* Юрий Гагарин исемендәге урам ({{lang-ru|улица им. Ю.Гагарина}})
{{Колонки|конец}}

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Смаҡов Муса Ғәтиәтулла улы]] (1885 — ?) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте етәкселәренең береһе.
* [[Тәнзилә Үҙәнбаева]] (2.01.1953), [[йыр]]сы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған (2004), [[Башҡортостан Республикаһы]]ның халыҡ (1994) артисы.

== Видеояҙмалар ==
* Вручение премии им. Д. Булякова [https://yandex.ru/video/preview/?filmId=12305539324668004279&from=tabbar&parent-reqid=1648894360279068-11513481263085362838-sas2-0431-sas-l7-balancer-8080-BAL-3404&text=%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F+%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE+%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9+%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD+%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE Вручение премии имени Д. Булякова]

* Лагерь «Йәйләү» в д. Смаково [https://yandex.ru/video/preview/?text=%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F+%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE+%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9+%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD+%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE&path=yandex_search&parent-reqid=1648894360279068-11513481263085362838-sas2-0431-sas-l7-balancer-8080-BAL-3404&from_type=vast&filmId=17372722608486873791&url=http%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DVNxqVrW-w1I Лагерь в Смаково]

== Иҫтәлекле урындары ==
<gallery>
Мәләүез районында стела 05.jpg
Мәләүез районында стела 03.jpg
Мәләүез районында стела 01.jpg
Мәләүез районында стела 02.jpg
Мәләүез районында стела 04.jpg
</gallery>
Мәләүез районы биләмәһендә йәшәүсе тамъян, ҡыпсаҡ һәм юрматы башҡорт ырыуҙары хөрмәтенә төҙөлгән стела

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} {{V|15|09|2019}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]{{ref-ru}} {{V|15|09|2019}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/10773-sma-m-l-ez-r-nynda-y-auyl}}{{V|15|09|2019}}
* [http://ufagen.ru/places/meleuzovskiy/smakovo.html Смаково (Береговка, Тамьян) на портале «Генеалогия и Архивы»]{{ref-ru}}{{V|15|09|2019}}

{{Мәләүез районы ауылдары}}

[[Категория:Мәләүез районы ауылдары]]
Смаҡ () — Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 444 кеше була.
Почта индексы — 453875, ОКАТО коды — 80241815001.
 

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь44422022449,550,5
Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек башҡорттар (95 %) йәшәйЕдиный электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Мәләүез): 14 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 14 км

 Тарихы 
Смаҡ ауылы XVIII быуаттың 40-сы йылдарында барлыҡҡа килгән. Ул Моғотовҡа (1757 йыл) аҫаба ерҙәрен һатыуҙа ҡатнашҡан улустың абруйлы кешеһенең исемен йөрөтә. Нуғай даруғаһының башҡа аҫабалары менән бер рәттән Смаҡ Ҡасаев 1763 йылда Ырымбур губернаторы Д. В. Волковҡа башҡорт ауыл хужалығын киңәйтеү шарттары тураһында хат менән мөрәжәғәт итә (Асфандияров А. 3. Участие башкир в войнах и походах Рос­сии в период кантонного управления 1798—1865 гг. // Из исто­рии феодализма и капитализма в Башкирии. Уфа, 1971.). Смаҡтың улдарының береһе Әзебай (1773—1839) зәүрәт-сотник булып хеҙмәт иткән. Уның улдары Әйүп (улы Ҡотлоюл), Абдүлмәннән, Әбдүлвәхит була.

V ревизия мәғлүмәттәре буйынса Смаҡ ауылында 208 кеше йәшәгән 29 йорт күрһәтелгән. VIII ревизия мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны 152 кешегә тиклем кәмегән. Был халыҡтың бер өлөшөнөң икенсе Тамъян ауылдарына, айырыуса, яңынан барлыҡҡа килгән ауылдарға (Исламғол) күсеүе менән аңлатыла. 1859 йылда 213 кеше йәшәгән 33 йорт булған. 1920 йылда халыҡ һаны арта — 69 йортта 257 кеше иҫәпләнгән.

1842 йылда 152 кешегә 200 бот көҙгө ашлыҡ, 464 бот яҙғы иген; ауылда 238 йылҡы малы, 448 эре мөгөҙлө мал, 461 һарыҡ, 25 баш кәзә һәм 25 умарта булғанАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с., страница 66 .

 Урамдары 
ИсемдәреМежрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан:

 Денис Бүләков урамы ()
 Көнбайыш урамы ()
 Һул яр буйы урамы ()
 Миниәхмәт Йомағолов урамы ()
 Йәштәр урамы ()
 Яңы урам ()
 Ялан урамы ()
 Уң яр буйы урамы ()
 Смаҡ Ҡасаев урамы ()
 Тамъян урамы ()
 Үҙәк урам ()
 Мәктәп тыҡрығы ()
 Юрий Гагарин исемендәге урам ()

 Билдәле шәхестәре 
 Смаҡов Муса Ғәтиәтулла улы (1885 — ?) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте етәкселәренең береһе.
 Тәнзилә Үҙәнбаева (2.01.1953), йырсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2004), Башҡортостан Республикаһының халыҡ (1994) артисы.

 Видеояҙмалар 
 Вручение премии им. Д. Булякова Вручение премии имени Д. Булякова

 Лагерь «Йәйләү» в д. Смаково Лагерь в Смаково

 Иҫтәлекле урындары 

Мәләүез районы биләмәһендә йәшәүсе тамъян, ҡыпсаҡ һәм юрматы башҡорт ырыуҙары хөрмәтенә төҙөлгән стела

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

 Һылтанмалар 
 
 Смаково (Береговка, Тамьян) на портале «Генеалогия и Архивы»

Категория:Мәләүез районы ауылдары