Ала ҡаҙ
{{Таксон
| name              = Ала ҡаҙ
| regnum            = Хайуандар
| image file        = Greylag Geese (Anser anser) in flight, Cley, Norfolk 1700.jpg
| image title       = Ала ҡаҙ осҡан саҡта
| image descr       = 
| parent            = Anser
| rang              = Төр
| latin             = Anser anser
| author            = ([[Линней, Карл|Linnaeus]], [[1758]])
| syn               = 
| children name     = 
| children          = 
| range map         = 
| range legend      = 
| iucnstatus        = LC
| wikispecies       = Anser anser
| commons           = Category:Anser anser
| iucn              = 100600378
| itis              = 175028
| ncbi              = 8843
| eol               = 1047334
}}
[[Файл:Anser anser - Greylag Goose XC436358.mp3|thumb]]
[[Файл:Anser anser MHNT.ZOO.2010.11.14.3.jpg|thumb| ''Aла ҡаҙ йомортҡалары'']]
'''Ала ҡаҙ''' ({{lang-ru|серый гусь}}) — [[өйрәктәр]] ғаиләһенә ҡараған, киң таралған һыу ҡошо.

== Таралышы ==
[[Рәсем:Anser anser1.jpg|thumb|left|Инә ҡош [[себеш]]тәре менән]]
[[Евразия]]ла һәм [[Африка]]ның Урта диңгеҙ ярҙарында таралған. [[Башҡортостан]]да башлыса [[Баймаҡ районы|Баймаҡ]], [[Учалы районы|Учалы]], [[Әбйәлил районы|Әбйәлил]] райондарында һәм Ағиҙел менән Кама йылғалары араһында киң таралған.

== Ҡылыҡһырлама ==
[[Йорт ҡаҙы]] ҙурлығында. Парлашып һәм күмәкләшеп йәшәйҙәр. Йорт ҡаҙына оҡшаған. Дөйөм төҫө көрәнһыу һоро. Түшенең аҫ яғында, ҡабырғаларында һәм ҡанаттарында нәҙек аҡ һыҙаттар бар. Ҡойроғоноң өҫтө һәм аҫты аҡ, осо ҡара. Суҡышы һәм күҙҙәре алһыу.

Кәүҙә оҙонлоғо 75—90 см, ауырлығы 2,1—4,5 кг (һирәк — 6 кг тиклем), ҡанаттарының ҡоласы 150—180 см. Ҡауырһын ҡапламы аҡһыл һоро, ҡорһағы ваҡ ҡара таплы. Башы бәләкәй, маңлайында арҡыры аҡ һыҙат бар. Суҡышы йыуан, тоноҡ алһыу, осо аҡ. Муйыны оҙон. Аяҡтары асыҡ ҡыҙыл.

== Тауышы ==
Тауышы көслө һәм яңғырауыҡлы: «ҡа-ғаңҡ».

== Йәшәү рәүеше ==
Ҡамыштан, ҡаты үлән һабаҡтарынан ҡалҡыулыҡтарҙа, түңгәктәрҙә оя ҡора, төбөнә япраҡ, үлән, мамыҡ түшәй. Ояһы ерҙә, ҡамыш араларында. 2—10 аҡ йәки һарғылт аҡ йомортҡа һала. Инә ҡош 27—28 көн баҫа

[[Ҡамыш]]лы ҙур [[күл]]дәрҙә, [[йылға]]ларҙа йәшәй. [[Күсмә ҡош]]. Бик һирәк осрай. Ите һәм мамығы өсөн аулайҙар.

== Туҡланыуы ==
Көндөҙгө ҡош. Һыуҙа һәм уның тирәһендә үҫкән үҫемлектәр м‑н, көҙөн башлыса бойҙай, борсаҡ, һоло, ҡарабойҙай һ.б. культуралы үҫемлек орлоҡтары менән туҡлана.
[[Үлән]], [[орлоҡ]], [[иген]], [[һыу бөжәктәре]] менән дә туҡлана.

== Әҙәбиәт ==
* [[Лоренц, Конрад]]. Год серого гуся.
* Бейчек В., Штясны К. Птицы. Иллюстрированная энциклопедия. М.: Лабиринт-пресс
* Акимушкин И. Мир животных. Птицы, рыбы, земноводные и пресмыкающиеся М.: Мысль 1995
* Ганзак Я. «Иллюстрированная энциклопедия птиц». Прага: Артия 1974
* Жизнь животных Т.6 Птицы. М.: Просвещение 1986


[[Категория:Ҡаҙҙар]]
[[Категория:Ҡоштар]]
[[Категория:Башҡортостан ҡоштары]]
[[Категория:Башҡортостандың Ҡыҙыл китабы:Ҡоштар]]
thumb
thumb| Aла ҡаҙ йомортҡалары
Ала ҡаҙ () — өйрәктәр ғаиләһенә ҡараған, киң таралған һыу ҡошо.

 Таралышы 
thumb|left|Инә ҡош себештәре менән
Евразияла һәм Африканың Урта диңгеҙ ярҙарында таралған. Башҡортостанда башлыса Баймаҡ, Учалы, Әбйәлил райондарында һәм Ағиҙел менән Кама йылғалары араһында киң таралған.

 Ҡылыҡһырлама 
Йорт ҡаҙы ҙурлығында. Парлашып һәм күмәкләшеп йәшәйҙәр. Йорт ҡаҙына оҡшаған. Дөйөм төҫө көрәнһыу һоро. Түшенең аҫ яғында, ҡабырғаларында һәм ҡанаттарында нәҙек аҡ һыҙаттар бар. Ҡойроғоноң өҫтө һәм аҫты аҡ, осо ҡара. Суҡышы һәм күҙҙәре алһыу.

Кәүҙә оҙонлоғо 75—90 см, ауырлығы 2,1—4,5 кг (һирәк — 6 кг тиклем), ҡанаттарының ҡоласы 150—180 см. Ҡауырһын ҡапламы аҡһыл һоро, ҡорһағы ваҡ ҡара таплы. Башы бәләкәй, маңлайында арҡыры аҡ һыҙат бар. Суҡышы йыуан, тоноҡ алһыу, осо аҡ. Муйыны оҙон. Аяҡтары асыҡ ҡыҙыл.

 Тауышы 
Тауышы көслө һәм яңғырауыҡлы: «ҡа-ғаңҡ».

 Йәшәү рәүеше 
Ҡамыштан, ҡаты үлән һабаҡтарынан ҡалҡыулыҡтарҙа, түңгәктәрҙә оя ҡора, төбөнә япраҡ, үлән, мамыҡ түшәй. Ояһы ерҙә, ҡамыш араларында. 2—10 аҡ йәки һарғылт аҡ йомортҡа һала. Инә ҡош 27—28 көн баҫа

Ҡамышлы ҙур күлдәрҙә, йылғаларҙа йәшәй. Күсмә ҡош. Бик һирәк осрай. Ите һәм мамығы өсөн аулайҙар.

 Туҡланыуы 
Көндөҙгө ҡош. Һыуҙа һәм уның тирәһендә үҫкән үҫемлектәр м‑н, көҙөн башлыса бойҙай, борсаҡ, һоло, ҡарабойҙай һ.б. культуралы үҫемлек орлоҡтары менән туҡлана.
Үлән, орлоҡ, иген, һыу бөжәктәре менән дә туҡлана.

 Әҙәбиәт 
 Лоренц, Конрад. Год серого гуся.
 Бейчек В., Штясны К. Птицы. Иллюстрированная энциклопедия. М.: Лабиринт-пресс
 Акимушкин И. Мир животных. Птицы, рыбы, земноводные и пресмыкающиеся М.: Мысль 1995
 Ганзак Я. «Иллюстрированная энциклопедия птиц». Прага: Артия 1974
 Жизнь животных Т.6 Птицы. М.: Просвещение 1986

Категория:Ҡаҙҙар
Категория:Ҡоштар
Категория:Башҡортостан ҡоштары
Категория:Башҡортостандың Ҡыҙыл китабы:Ҡоштар