Сәлих (Ишембай районы)
{{ТП-Рәсәй|Сәлих
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Сәлих
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 53 | lat_min = 31 | lat_sec = 
  |lon_deg = 56 | lon_min = 14 | lon_sec = 
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Ишембай районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл Советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = Урман-Бишҡаҙаҡ ауыл Советы (Ишембай районы)
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 584
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453220
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           = 34794 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80231865000
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}


'''Сәлих''' ({{lang-ru|Салихово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ишембай районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 584 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. [[Урман-Бишҡаҙаҡ ауыл советы (Ишембай районы)|Урман-Бишҡаҙаҡ ауыл Советы]] составына инә.
Почта индексы — 453220, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80231865000.

== Тарихы ==
Ауылға [[Стәрлетамаҡ өйәҙе]] Юрматы улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. 1786 йылдан алып билдәле. [[1795 йыл]]да Аҙнай түбәһе составына инә. Юрматы улусының Аҙнай түбәһендәге дүрт ауыл: [[Һайран (Ишембай районы)|Һайран]], [[Әптек]], [[Бәләкәй Мәҡсүт]], [[Арлар]], шулай уҡ Тәлтем-Юрматы улусының Илсектимер түбәһенә ҡараған 3 ауылы ([[Ғүмәр (Ишембай районы)|Ғүмәр]], [[Юлдаш (Ишембай районы)|Юлдаш]], [[Иҫкесәк]]) 7-се кантондың 13-сө тирмәһенә инә.
Оҙаҡ ваҡыт мәшғүллектең төп йүнәлеше булып [[йылҡысылыҡ]] һәм [[умартасылыҡ]] тора. [[Игенселек]] үҫешкән, хәҙер ул төп мәшғүллек йүнәлеше булып киткән. 489 кеше йәшәгән 78 ихатаға 1158 ат, 854 һыйыр, 278 һарыҡ, 87 кәзә тура килгән. 1839 йылда ауылда 359 умарта була. Өс йылдан һуң бында 328 бот көҙгө һәм 1330 бот яҙғы иген сәселә<ref>{{ИСДБ|страница=125}}</ref>. [[1795 йыл]]да 43 ихатала 444 кеше йәшәгән. [[XIX быуат]] уртаһында 43 йортта 690 кеше булған.

Элегерәк бөтөрөлгән [[Сәлих ауыл советы (Ишембай районы)|Сәлих ауыл Советының]] административ үҙәге булған.

== Ауыл бөгөн ==
Ауылда төп мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар<ref>{{БЭ2013|92934}}</ref>.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||1041||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||1061||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||1057||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||596||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||650||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||584||289||295||49,5||50,5
|-
|} 
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
[[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса [[башҡорттар]] йәшәй (100 %)<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochni.. Excel форматында ҡушымта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>.

== Географик урыны ==
[[Һәләүек]] йылғаһының ике яҡ яры буйлап урынлашҡан. Ауылдың эргә-тирәһендә Һәләүеккә [[Тоҙло (Һәләүек ҡушылдығы)|Тоҙло]] һәм [[Соңғорйылға]] йылғалары ҡоя, көнсығышында [[Ҡыҙлар Ҡарауылы (тау)|Ҡыҙлар Ҡарауылы]] тауы урынлашҡан. Ауылдан төньяҡтараҡ, Әптеккә юлда Саңғы-тау урынлашҡан.

Алыҫлығы:<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref>
* Район үҙәгенә тиклем ([[Ишембай (ҡала)|Ишембай]]): 18 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Стәрлетамаҡ (ҡала)|Стәрлетамаҡ]]): 25 км.

== Урамдары ==
Урам исеме<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/026/000066.html «Налог Белешмәһе» системаһында Сәлих (Ишембай районы) ауылы]</ref>:
{{Колонки|2}}
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|улица Школьная}})
* Гараж урамы ({{lang-ru|улица Гаражная}})
* Совет урамы ({{lang-ru|улица Советская}})
* Туғай урамы ({{lang-ru|улица Луговая}})
* Күпер урамы ({{lang-ru|улица Мостовая}})
* Йәшел урам ({{lang-ru|улица Зеленая}})
* Октябрь урамы ({{lang-ru|улица Октября}})
* Баҡса урамы ({{lang-ru|улица Садовая}})
* Үҙәк урамы ({{lang-ru|улица Центральная}})
* Яҡуп Ҡолмой урамы ({{lang-ru|улица Якупа Кулмыя}})
* Механизаторҙар урамы ({{lang-ru|улица Механизаторов}})
* Муса Гәрәев урам ({{lang-ru|улица Мусы Гареева}})
* Йылға урамы ({{lang-ru|улица Речная}})
* Яр урамы ({{lang-ru|улица Береговая}})
{{Колонки|конец}}

== Арҙаҡлы шәхестәре ==

* [[Яҡуп Ҡолмой]], [[Ҡолмөхәмәтов Яҡуп Хәйрулла улы]] ([[7 сентябрь]] [[1918 йыл]] — [[11 октябрь]] [[1994 йыл]]) — [[башҡорттар|башҡорт]] [[СССР|совет]] шағиры, журналист. 1940 йылдан — КПСС, 1944 йылдан — [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙниәт хеҙмәткәре (1978) һәм атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1988).
* [[Абыҙгилдин Юнир Миңлеғәле улы]] ([[20 ноябрь]] [[1939 йыл]] — [[23 октябрь]] [[2007 йыл]]) — ғалим-инженер-технолог, юғары мәктәп эшмәкәре. 1986—2004 йылдарҙа [[Өфө нефть институты]] һәм [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]]ның ғилми эштәр буйынса проректоры. Техник фәндәр докторы (1980), профессор (1981). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1998).
Башҡорт АССР-ының [[Маҡар районы]] (хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ишембай районы]]) [[Сәлих (Ишембай районы)|Сәлих]] ауылында тыуған.

== Иҫтәлекле урындары ==
* «Ғәлиәбаныу. Мөхәббәт тураһында легенда» фильмы төшөрөлгән урын<ref>slvnews.ru/culture/2537</ref>.
*  [[Сәлих нефть ятҡылығы]] — [[Башҡортостан]]дың хәҙерге [[Ишембай районы]] Сәлих ауылынан алыҫ булмаған нефть ятҡылығы.
* [[Әхмәр ҡәберлеге (Ишембай районы)|Әхмәр ҡәберлеге]]— [[Башҡортостан]]дың [[Ишембай районы]]ндағы археология ҡомартҡыһы (III—IV быуаттар). Ишембай районы [[Әхмәр (Ишембай районы)|Әхмәр]] ауылынан көньяҡтараҡ 0,3 км алыҫлыҡта урынлашҡан. [[1972 йыл]]да асылған.<ref name=" БЭ Әхмәр ҡәберлеге">[{{БЭ2013|96259}} БЭ Әхмәр ҡәберлеге]</ref>
[[Файл: На опушке Ахмеровского леса.jpg|thumb|right|200px|Ишембай районы Әхмәр ауылы янында]]
* Ауыл эргәһендә Сәлих ҡурғандары табылған<ref>{{БЭ2013|92934}}</ref>

== Һылтанмалар ==
* [https://web.archive.org/web/20100810033057/http://ufagen.ru/places/ishimbayskiy Начальная страница Ишимбайского района портала «Генеалогия и Архивы»]
* Закон о границах, статусе и административных центрах муниципальных образований в Республике Башкортостан N 126-з от 17 декабря 2004 года
* [http://www.asmo-rb.ru Совет муниципальных образований Республики Башкортостан]
* [https://www.gosspravka.ru/02/026/000066.html «Налог Белешмәһе» системаһында Сәлих (Ишембай районы) ауылы]
* {{ИСДБ|страница=125}}
* {{БЭ2013|92934}} 
== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

* [https://kitaptar.bashkort.org/book/662 Асфандияров А.З «История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр. 125] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200303180523/https://kitaptar.bashkort.org/book/662 |date=2020-03-03 }}

{{Ишембай районы ауылдары}}

[[Категория:Ишембай районы ауылдары]]
[[Категория:Һәләүек буйындағы тораҡ пункттар]]
Сәлих () — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 584 кеше. Урман-Бишҡаҙаҡ ауыл Советы составына инә.
Почта индексы — 453220, ОКАТО коды — 80231865000.

 Тарихы 
Ауылға Стәрлетамаҡ өйәҙе Юрматы улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. 1786 йылдан алып билдәле. 1795 йылда Аҙнай түбәһе составына инә. Юрматы улусының Аҙнай түбәһендәге дүрт ауыл: Һайран, Әптек, Бәләкәй Мәҡсүт, Арлар, шулай уҡ Тәлтем-Юрматы улусының Илсектимер түбәһенә ҡараған 3 ауылы (Ғүмәр, Юлдаш, Иҫкесәк) 7-се кантондың 13-сө тирмәһенә инә.
Оҙаҡ ваҡыт мәшғүллектең төп йүнәлеше булып йылҡысылыҡ һәм умартасылыҡ тора. Игенселек үҫешкән, хәҙер ул төп мәшғүллек йүнәлеше булып киткән. 489 кеше йәшәгән 78 ихатаға 1158 ат, 854 һыйыр, 278 һарыҡ, 87 кәзә тура килгән. 1839 йылда ауылда 359 умарта була. Өс йылдан һуң бында 328 бот көҙгө һәм 1330 бот яҙғы иген сәселә. 1795 йылда 43 ихатала 444 кеше йәшәгән. XIX быуат уртаһында 43 йортта 690 кеше булған.

Элегерәк бөтөрөлгән Сәлих ауыл Советының административ үҙәге булған.

 Ауыл бөгөн 
Ауылда төп мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август1041 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар1061 1959 йыл 15 ғинуар1057 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар596 2002 йыл 9 октябрь650 2010 йыл 14 октябрь58428929549,550,5 

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар йәшәй (100 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — Excel форматында ҡушымта .

 Географик урыны 
Һәләүек йылғаһының ике яҡ яры буйлап урынлашҡан. Ауылдың эргә-тирәһендә Һәләүеккә Тоҙло һәм Соңғорйылға йылғалары ҡоя, көнсығышында Ҡыҙлар Ҡарауылы тауы урынлашҡан. Ауылдан төньяҡтараҡ, Әптеккә юлда Саңғы-тау урынлашҡан.

Алыҫлығы:
 Район үҙәгенә тиклем (Ишембай): 18 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 25 км.

 Урамдары 
Урам исеме«Налог Белешмәһе» системаһында Сәлих (Ишембай районы) ауылы:

 Мәктәп урамы ()
 Гараж урамы ()
 Совет урамы ()
 Туғай урамы ()
 Күпер урамы ()
 Йәшел урам ()
 Октябрь урамы ()
 Баҡса урамы ()
 Үҙәк урамы ()
 Яҡуп Ҡолмой урамы ()
 Механизаторҙар урамы ()
 Муса Гәрәев урам ()
 Йылға урамы ()
 Яр урамы ()

 Арҙаҡлы шәхестәре 

 Яҡуп Ҡолмой, Ҡолмөхәмәтов Яҡуп Хәйрулла улы (7 сентябрь 1918 йыл — 11 октябрь 1994 йыл) — башҡорт совет шағиры, журналист. 1940 йылдан — КПСС, 1944 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙниәт хеҙмәткәре (1978) һәм атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1988).
 Абыҙгилдин Юнир Миңлеғәле улы (20 ноябрь 1939 йыл — 23 октябрь 2007 йыл) — ғалим-инженер-технолог, юғары мәктәп эшмәкәре. 1986—2004 йылдарҙа Өфө нефть институты һәм Өфө дәүләт нефть техник университетының ғилми эштәр буйынса проректоры. Техник фәндәр докторы (1980), профессор (1981). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1998).
Башҡорт АССР-ының Маҡар районы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы) Сәлих ауылында тыуған.

 Иҫтәлекле урындары 
 «Ғәлиәбаныу. Мөхәббәт тураһында легенда» фильмы төшөрөлгән урынslvnews.ru/culture/2537.
  Сәлих нефть ятҡылығы — Башҡортостандың хәҙерге Ишембай районы Сәлих ауылынан алыҫ булмаған нефть ятҡылығы.
 Әхмәр ҡәберлеге— Башҡортостандың Ишембай районындағы археология ҡомартҡыһы (III—IV быуаттар). Ишембай районы Әхмәр ауылынан көньяҡтараҡ 0,3 км алыҫлыҡта урынлашҡан. 1972 йылда асылған.[ БЭ Әхмәр ҡәберлеге]
thumb|right|200px|Ишембай районы Әхмәр ауылы янында
 Ауыл эргәһендә Сәлих ҡурғандары табылған

 Һылтанмалар 
 Начальная страница Ишимбайского района портала «Генеалогия и Архивы»
 Закон о границах, статусе и административных центрах муниципальных образований в Республике Башкортостан N 126-з от 17 декабря 2004 года
 Совет муниципальных образований Республики Башкортостан
 «Налог Белешмәһе» системаһында Сәлих (Ишембай районы) ауылы
 
  
 Иҫкәрмәләр 

 Асфандияров А.З «История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр. 125 

Категория:Ишембай районы ауылдары
Категория:Һәләүек буйындағы тораҡ пункттар