Инйәр ауыл Советы

{{Ук}}
'''Инйәр ауыл советы''' — [[Белорет районы]] муниципаль районы ауыл биләмәһә, муниципаль берәмек (борон — [[ҡасаба]] советы). [[2010]] йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 7672 кеше<ref name="beladmin.ru">http://www.beladmin.ru/bash/munobor/selskie/detail.php?ID=19037 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304210912/http://www.beladmin.ru/bash/munobor/selskie/detail.php?ID=19037 |date=2016-03-04 }}</ref>, [[2009]] йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 7604 кеше<ref name='белешмә китабы'>[http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Башҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}</ref>. Административ үҙәк [[Инйәр (Белорет районы)|Инйәр]].
 
Инйәр ауыл советы ауыл биләмәһе хакимиәтенең почта адресы:

453538, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Инйәр ауылы, Котовский урамы, 2а.

== Состав ==
[[File:Река Большой Инзер..jpg|thumb|Оло Инйәр йылғаһы]]
2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль районының Инйәр ауыл советы ауыл биләмәһе составына кергән халыҡ иҫәбе һәм торама пункттар исемлеге. Бөтәһе — 7672<ref name="beladmin.ru"/>.
* [[Инйәр (Белорет районы)|Инйәр]] — 5130
* [[Айыс]] — 33
* [[Айғыр]] — 46
* [[Александровка (Белорет районы)|Александровка]] — 29
* [[Арышпар]] — 132
* [[Бирҙеғол]] — 269
* [[Дубинин (Белорет районы)|Дубинин]] — 220
* Кәрпесте ([[Корпуста]]<ref name="beladmin.ru"/>) — 27
* [[Көмбә]] ([[Көмбәҙ]]<ref name="beladmin.ru"/>) — 60
* [[Ҡолмас]] ([[Ҡолмаҫ]]<ref name="beladmin.ru"/>) — 22
* [[Лапышты]] ([[Лапышта]]<ref name="beladmin.ru"/>)- 3
* [[Манышты]] ([[Манышта]]<ref name="beladmin.ru"/>)- 430
* [[Үрге Мәнәү]] ([[Үрге Манява]]<ref name="beladmin.ru"/>) — 6
* [[Түбәнге Мәнәү]] ([[Түбәнге Манява]]<ref name="beladmin.ru"/>) — 5
* [[Яңы Хәсән]] — 219
* [[Ноҡат]] — 247
* [[Рәүәт (Белорет районы)|Рәүәт]] — 164
* [[Собханғол (Белорет районы)|Собханғол]] — 0
* [[Сәфәрғол]] — 120
* [[Һуйыр-Айыс]] — 0
* [[Түбәнге Төлмәй]] ([[Түбәнге Төлмә]]<ref name="beladmin.ru"/>) — 74
* [[Уҫманғәле]] ([[Уҫманғәли]]<ref name="beladmin.ru"/>) — 436

Борон (ҡасан [[Инйәр ҡасаба советы]]) бында [[Рәмәште (Белорет районы)|Рәмәште]]

== Халыҡ һаны ==

{| class='standard' style='text-align: center;'
| colspan=6 | '''Дөйөм халыҡ һаны'''<ref name='белешмә китабы' />
|--- class='bright'
| colspan=2 | Халыҡ һаны || colspan=2 | 2002—2009 халыҡ үҙгәреше
|--- class='shadow'
| 2002 || 2009 || чел. || %
|---
| 6346|| 7604|| +1258|| +19,82
|}

== География ==

=== Гидрография ===

== Тарихи белешмә ==
Инйәр ауыл биләмәһе территорияһында 50 яҡын предприятие, участка дауаханаһы, өс тулы белем биреү урта мәктәптәре, өс тулы булмаған белем биреү мәктәптәре, район мәҙәниәт йорто, сәнғәт балалар мәктәбе һәм башҡалар бар.

Инйәр күп милләтле ҡасаба. Ҙур татыу ғаиләлә 30 ашыу милләт йәшәй.

Күп билдәле шәхестәребеҙ тап Инйәр еренән үҙ хеҙмәт юлын башланы. Шуларҙың рәтендә Байдәүләтов Рафаэль Ибраһим улы, филология фәндәре кандидаты Хажин Вәкил Исмәғил улы, химия фәндәре кандидаты Хөснөтдинов Рәмил Нуретдин улы, техник фәндәре кандидаты Хөснөтдинов Наил Нуретдин улы, философия фәндәре кандидаты Аҫылғужин Хәлил Бәхтиәр улы, филология фәндәре кандидаты Таһирова Рәхимә Ғөбәй ҡыҙы, педагогия фәндәре кандидаты Волкова Планета Павловна һәм башҡалар.

Һуңғы йылдарҙа Инйәр ҡасабаһы һиҙелерлек үҙгәрҙе. Яңы социаль объекттар асылды, атап әйткәндә, мәктәп, почта, район мәҙәниәт комплексы, физкультура-һауыҡтырыу комплексы, кемпинг, Инйәр йылғаһы аша күпер төҙөлдө. Һәм иң ҡыуаныслыһы — республика етәкселеге ярҙамы менән халыҡтың тәбиғи газ менән файҙаланыу мөмкинселеге булды.

Инйәр ере — ҡатай башҡорттарының тарихи тыуған ере: тәжрибәле малсы, даланлы һунарсы һәм балыҡсылар ырыуы ул. Был ерҙәр тәбиғәт байлыҡтары менән дә киң билдәлелек алған. Урындағы халыҡ йәйләүгә сыҡҡан, айыуға һунарға йөрөгән, балыҡ тотҡан — уңышлы табышҡа ҡыуанған. Әммә тормош бер ерҙә туҡтап ҡалмай, үҙенең ҡәтғи шарттарын мәжбүри көсләп таға.

Ун һигеҙенсе быуат аҙағында Инйәр эргәһендә Хәсән ауылы булған. 1795 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса ауылда 30 йорт һаналған.

Ун туғыҙынсы быуатта Инйәр ерҙәрендә урман сәнәғәте буйынса эшмәкәрлек башлана. Уның артынан тау сәнәғәте килә. Суйын иретеү заводтары асыла. Завод эшмәкәрлеге Инйәр халҡының социаль статусын оҙаҡ йылдарға билдәләй. Әммә халыҡ ялан эшен ситкә ҡуймай: һоло, ҡарабойҙай үҫтерә. Урман халыҡты төҙөлөш материалдары , ә заводты яғыулыҡ менән тәьмин итә.

1927 йылда ҡасабаға беренсе паровоз килә; радио, электр станцияһы үткәрелә, балалар баҡсаһы, мәҙәниәт йорто төҙөлә.

1972 йылда Ҡарламан станцияһынан Белорет станцияһына тиклем тимер юлының төҙөлөшө башлана. Ҡаялы тауҙар, йылғалар аша ике йөҙҙән ашыу километр юл үтә. Юл тотош торба һәм күперҙән төҙөлә. Трассала төҙөлөш ысулдарын тикшереү маҡсаты менән ҡыйыу тәжрибәләр үткәрелә, һуңынан БАМ-да уңышлы ҡулланыла.

Инйәр яҡтарында тәбиғәт гүзәл. Инйәр ауыл советы территорияһында Ямантау, Елмәрҙәк тауҙары урынлашҡан. Ҙур Инйәр, Бәләкәй Инйәр һәм башҡа бик күп йылғалар аға. Ауыл биләмәһе территорияһында Көньяҡ Урал Дәүләт ҡурсаулығы, Ҡыҙылъяр мәмерйәһе урынлашҡан. Инйәр төбәгенең күккә ашҡан ҡаялары, саф шишмә-йылғалары, ҡуйы ҡатнаш урмандары уны хаҡлы рәүештә Башҡортостан ынйыһы тигән исемде йөрөттөрә ала.

Рим Әхмәтов үҙенең билдәле «Йылға, күл һәм үләндәр» китабында былай тип яҙа: «… инанам, Инйәр — көньяҡ Уралдың иң гүзәл йылғаларының береһе».
== Галерея ==
<gallery>
File:Девлеткильдеев Мотив инзерского завода 1928.jpg|Инйәр заводы мотивы
File:Арышпар ауылы байрамы. 2016.jpg|File:Арышпар ауылы байрамы. 2016
File:Реветь - река и деревня - panoramio.jpg| Рәүәт йылғаһы һәм ауылы
File:Мост через Инзер в дер.Усмангали. - panoramio.jpg| Уҫманғәле ауылы күпере
File:UsmangaliMosque.jpg|Өфө-Инйәр юлы. Уҫманғәлегә етәрәк мәсет
</gallery>

== Күренекле кешеләре ==
* [[Алтынбаев Рәнис Рәйес улы]] (18.08.1976) — [[Башҡортостан]]дың дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим, ҡурайсы-педагог, филология фәндәре кандидаты, 2011 йылдан [[Башҡортостан Республикаһы]]ның мәҙәниәт министры урынбаҫары
* [[Ситдиҡова Гүзәл Рамаҙан ҡыҙы]] (10.06.1952)- [[Башҡортостан]]дың дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның яҙыусылар союзы ағзаһы, Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге республика  дәүләт премияһы лауреаты

== Сығанаҡтар ==
<references/>

{{Белорет районы муниципаль берәмектәре}}

[[Категория:Белорет районы муниципаль берәмектәре]]
[[Категория:Белорет районы]]
Инйәр ауыл советы — Белорет районы муниципаль районы ауыл биләмәһә, муниципаль берәмек (борон — ҡасаба советы). 2010 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 7672 кешеhttp://www.beladmin.ru/bash/munobor/selskie/detail.php?ID=19037 , 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 7604 кешеБашҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы . Административ үҙәк Инйәр.
 
Инйәр ауыл советы ауыл биләмәһе хакимиәтенең почта адресы:

453538, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Инйәр ауылы, Котовский урамы, 2а.

 Состав 
thumb|Оло Инйәр йылғаһы
2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль районының Инйәр ауыл советы ауыл биләмәһе составына кергән халыҡ иҫәбе һәм торама пункттар исемлеге. Бөтәһе — 7672.
 Инйәр — 5130
 Айыс — 33
 Айғыр — 46
 Александровка — 29
 Арышпар — 132
 Бирҙеғол — 269
 Дубинин — 220
 Кәрпесте (Корпуста) — 27
 Көмбә (Көмбәҙ) — 60
 Ҡолмас (Ҡолмаҫ) — 22
 Лапышты (Лапышта)- 3
 Манышты (Манышта)- 430
 Үрге Мәнәү (Үрге Манява) — 6
 Түбәнге Мәнәү (Түбәнге Манява) — 5
 Яңы Хәсән — 219
 Ноҡат — 247
 Рәүәт — 164
 Собханғол — 0
 Сәфәрғол — 120
 Һуйыр-Айыс — 0
 Түбәнге Төлмәй (Түбәнге Төлмә) — 74
 Уҫманғәле (Уҫманғәли) — 436

Борон (ҡасан Инйәр ҡасаба советы) бында Рәмәште

 Халыҡ һаны 

 Дөйөм халыҡ һаны Халыҡ һаны  2002—2009 халыҡ үҙгәреше 2002  2009  чел.  % 6346 7604 +1258 +19,82

 География 

 Гидрография 

 Тарихи белешмә 
Инйәр ауыл биләмәһе территорияһында 50 яҡын предприятие, участка дауаханаһы, өс тулы белем биреү урта мәктәптәре, өс тулы булмаған белем биреү мәктәптәре, район мәҙәниәт йорто, сәнғәт балалар мәктәбе һәм башҡалар бар.

Инйәр күп милләтле ҡасаба. Ҙур татыу ғаиләлә 30 ашыу милләт йәшәй.

Күп билдәле шәхестәребеҙ тап Инйәр еренән үҙ хеҙмәт юлын башланы. Шуларҙың рәтендә Байдәүләтов Рафаэль Ибраһим улы, филология фәндәре кандидаты Хажин Вәкил Исмәғил улы, химия фәндәре кандидаты Хөснөтдинов Рәмил Нуретдин улы, техник фәндәре кандидаты Хөснөтдинов Наил Нуретдин улы, философия фәндәре кандидаты Аҫылғужин Хәлил Бәхтиәр улы, филология фәндәре кандидаты Таһирова Рәхимә Ғөбәй ҡыҙы, педагогия фәндәре кандидаты Волкова Планета Павловна һәм башҡалар.

Һуңғы йылдарҙа Инйәр ҡасабаһы һиҙелерлек үҙгәрҙе. Яңы социаль объекттар асылды, атап әйткәндә, мәктәп, почта, район мәҙәниәт комплексы, физкультура-һауыҡтырыу комплексы, кемпинг, Инйәр йылғаһы аша күпер төҙөлдө. Һәм иң ҡыуаныслыһы — республика етәкселеге ярҙамы менән халыҡтың тәбиғи газ менән файҙаланыу мөмкинселеге булды.

Инйәр ере — ҡатай башҡорттарының тарихи тыуған ере: тәжрибәле малсы, даланлы һунарсы һәм балыҡсылар ырыуы ул. Был ерҙәр тәбиғәт байлыҡтары менән дә киң билдәлелек алған. Урындағы халыҡ йәйләүгә сыҡҡан, айыуға һунарға йөрөгән, балыҡ тотҡан — уңышлы табышҡа ҡыуанған. Әммә тормош бер ерҙә туҡтап ҡалмай, үҙенең ҡәтғи шарттарын мәжбүри көсләп таға.

Ун һигеҙенсе быуат аҙағында Инйәр эргәһендә Хәсән ауылы булған. 1795 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса ауылда 30 йорт һаналған.

Ун туғыҙынсы быуатта Инйәр ерҙәрендә урман сәнәғәте буйынса эшмәкәрлек башлана. Уның артынан тау сәнәғәте килә. Суйын иретеү заводтары асыла. Завод эшмәкәрлеге Инйәр халҡының социаль статусын оҙаҡ йылдарға билдәләй. Әммә халыҡ ялан эшен ситкә ҡуймай: һоло, ҡарабойҙай үҫтерә. Урман халыҡты төҙөлөш материалдары , ә заводты яғыулыҡ менән тәьмин итә.

1927 йылда ҡасабаға беренсе паровоз килә; радио, электр станцияһы үткәрелә, балалар баҡсаһы, мәҙәниәт йорто төҙөлә.

1972 йылда Ҡарламан станцияһынан Белорет станцияһына тиклем тимер юлының төҙөлөшө башлана. Ҡаялы тауҙар, йылғалар аша ике йөҙҙән ашыу километр юл үтә. Юл тотош торба һәм күперҙән төҙөлә. Трассала төҙөлөш ысулдарын тикшереү маҡсаты менән ҡыйыу тәжрибәләр үткәрелә, һуңынан БАМ-да уңышлы ҡулланыла.

Инйәр яҡтарында тәбиғәт гүзәл. Инйәр ауыл советы территорияһында Ямантау, Елмәрҙәк тауҙары урынлашҡан. Ҙур Инйәр, Бәләкәй Инйәр һәм башҡа бик күп йылғалар аға. Ауыл биләмәһе территорияһында Көньяҡ Урал Дәүләт ҡурсаулығы, Ҡыҙылъяр мәмерйәһе урынлашҡан. Инйәр төбәгенең күккә ашҡан ҡаялары, саф шишмә-йылғалары, ҡуйы ҡатнаш урмандары уны хаҡлы рәүештә Башҡортостан ынйыһы тигән исемде йөрөттөрә ала.

Рим Әхмәтов үҙенең билдәле «Йылға, күл һәм үләндәр» китабында былай тип яҙа: «… инанам, Инйәр — көньяҡ Уралдың иң гүзәл йылғаларының береһе».
 Галерея 

 Күренекле кешеләре 
 Алтынбаев Рәнис Рәйес улы (18.08.1976) — Башҡортостандың дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим, ҡурайсы-педагог, филология фәндәре кандидаты, 2011 йылдан Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министры урынбаҫары
 Ситдиҡова Гүзәл Рамаҙан ҡыҙы (10.06.1952)- Башҡортостандың дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының яҙыусылар союзы ағзаһы, Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге республика  дәүләт премияһы лауреаты

 Сығанаҡтар 

Категория:Белорет районы муниципаль берәмектәре
Категория:Белорет районы