Оло Әбеш
{{НП+Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Оло Әбеш
 | оригинальное название    = {{lang-ru|Большеабишево}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 51 |lat_min = 46 |lat_sec = 28
 | lon_deg                  = 57 |lon_min = 30 |lon_sec = 0
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = муниципаль район
 | район                    = Хәйбулла районы
 | район в таблице          = Хәйбулла районы{{!}}Хәйбулла
 | вид поселения            = ауыл ерлеге
 | поселение                = Әбеш ауыл Советы
 | поселение в таблице      = Әбеш ауыл Советы (Хәйбулла районы){{!}}Әбеш
 | C в регион               = справа
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Большеабишево | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Большеабишево | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = башҡорттар
 | конфессиональный состав  = мосолмандар
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453814
 | почтовые индексы         = 
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80255805001
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}
'''Оло Әбеш''' ({{lang-ru|Большеабишево}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Хәйбулла районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 424 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453814, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80255805001.

== Урамдары ==
*  Әхмәтшин(урамы  ({{lang-ru|Валиди (улица)}})
* Гагарин урамы  ({{lang-ru|Гагарина (улица)}})
* Һаҡмар урамы  ({{lang-ru|Сакмара (улица)}})
* Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная (улица)}})<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/haybullinskiy-rayon/selo-bolsheabishevo/ Улицы села Большеабишево]</ref>

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||424||216||208||50,9||49,1
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Аҡъяр (Хәйбулла районы)|Аҡъяр]]): 66 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сара): 122 км

== Тарихы ==
Әбеш ауылы [[1795 йыл]]дағы V ревизия материалдарында билдәләнә. Ул ваҡытта 18 йорт хужалыҡта 97 кеше йәшәгән. 1816 йылда Оло Әбеш ауылы [[Ырымбур губернаһы]] Ырымбур өйәҙенең 9-сы башҡорт кантоны Әбүбәкер Көсөков командаһы составына инә һәм 22 ихатанан һәм 225 кешенән тора. Әбүбәкер Көсөковтың командаһы составына түбәндәге ауылдар инә: Үтәғол, Сурай, Аҡсура, Әбеш.

[[1816 йыл]]дағы ревизия материалдарына ярашлы, ауылда 1783 йылда тыуған йорт старшинаһы Әбүбәкер Көсөков, уның улдары — Ҡаһарман, Ҡорманғәле һәм Садиҡ йәшәгән; Әбүбәкерҙең ағаһы һәм ҡустыһы Усман һәм Ғүмәр; [[1766 йыл]]да тыуған Исхаҡ Әбешев Әбеш ауылына нигеҙ һалыусының улы; Исхаҡтың улдары: йөҙ башы Йыһанбай Исхаҡов; Йәнсура, Аллағыуат һәм Изге Әбешев; 1769 йылда тыуған указлы мулла Байғазаҡ Әбешев, уның улдары: Мөхәмәт, Әбделкәрим, Мөхәмәтшәриф, Әбдрәхим; 1731 йылда тыуған Ирсай Аладаров, уның улдары: Мөхәмәт, Йыһанбай, Үзбәк, Муллабазарбай, поход старшинаһы Әбүзәр (1787—1859). Ирсайҙың улдары Мөхәмәт, Муллабазарбай һәм Әбүзәр Ирсаев йәки Алдаров түгел, ә Илимбәтов фамилияһы менән яҙып алынған. Үзбәк улдары Үзбәков фамилияһын йөрөткән. Хорунжий Шармөхәмәт Үзбәков Ырымбур һыҙатын һаҡлауҙа хеҙмәт итә, Ҡырғыҙ-ҡайсаҡ походтарында ҡатнаша, Император һарайында ҡымыҙ әҙерләй. 1816 йылдан һуң Әбүбәкер Көсөков, йорт старшинаһы майор Исхаҡ Әбешев, Боҫконовтар, Ильяс Торошев [[Әбүбәкер (Ырымбур өлкәһе)|Әбүбәкер (2-се Әбеш)]] ауылына, [[Гөбөрлө (йылға)|Гөбөрлө йылғаһы]] үҙәненә күсеп килә. [[1859 йыл]]да ауылда 38 йорт хужалығында 353 кеше йәшәй.

«Тораҡ урындар исемлеге. Ырымбур губернаһы. 1866.» тигән яҙма бар: Орск өйәҙе, 2-се стан, 734-се Әбеш (Әбүзәр) ауылы, башҡорт, Һаҡмар йылғаһы буйында, Орск ҡалаһынан алып Верхнеурал ҡҡалаһына тиклем иҫке сик трактының уң яғы менән һул почта юлы араһында урынлашҡан. Өйәҙ ҡалаһынан алыҫлығы 109 саҡрым, стан фатирынан 83 саҡрым, ихата һаны 40, халыҡ һаны: ирҙәр — 164, ҡатын-ҡыҙҙар — 163.

[[1917 йыл]]да ауылда 580 кеше йәшәгән 92 ихата булған<ref>[https://ufagen.ru/places/haibullinsky/abishevo Абишево]</ref>.

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Үзбәков Данир Камалетдин улы]] (1936—15.02.2017), архивсы, [[дәүләт]] эшмәкәре. 1982—1994 йылдарҙа [[Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы]] ҡарамағындағы Архив идаралығы начальнигы, 1995—1998 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Архив эштәре буйынса дәүләт комитеты рәйесе. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның һәм Башҡорт АССР-ы атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре<ref>[https://haibulla.bashkortostan.ru/presscenter/news/122588/ В Уфе ушел из жизни бывший начальник Архивного Управления Данир Узбеков. Администрация Хайбуллинского района РБ, официальный сайт. 15 Февраля 2017 года]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
* [[Әбделмәнов Илшат Ғаяз улы]] (1941—2007) — тау инженеры. Техник фәндәре докторы (1995), профессор (1995).
* [[Әбүзәр Мөхәмәтов]] (1787—?) — хәрби эшмәкәр. 1807 йылғы Рус-прусс-француз һуғышында ҡатнашыусы.
== Һылтанмалар ==
=== Матбуғатта ===
* [https://haibh.ru/news/y-m-i-t/2021-09-17/olo-besh-auylyny-y-sh-yeshe-keshel-re-tura-ynda-tapshyryu-erl-n-2507849 Оло Әбеш ауылының йәшәйеше, кешеләре тураһында тапшырыу әҙерләнә] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241203132012/https://haibh.ru/news/y-m-i-t/2021-09-17/olo-besh-auylyny-y-sh-yeshe-keshel-re-tura-ynda-tapshyryu-erl-n-2507849 |date=2024-12-03 }}
=== Видеояҙмалар ===
*  [https://www.youtube.com/watch?v=DN7oFHqYNI4 ТОРМОШ. Село Большеабишево Хайбуллинский район]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.]

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/9892-olo-besh-kh-jbulla-r-nynda-y-auyl}}{{V|18|02|2019}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Хәйбулла районы ауылдары}}

[[Категория:Хәйбулла районы ауылдары]]
[[Категория:Һаҡмар буйындағы тораҡ пункттар]]
Оло Әбеш () — Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 424 кеше булған.
Почта индексы — 453814, ОКАТО коды — 80255805001.

 Урамдары 
  Әхмәтшин(урамы  ()
 Гагарин урамы  ()
 Һаҡмар урамы  ()
 Мәктәп урамы ()Улицы села Большеабишево

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь42421620850,949,1

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Аҡъяр): 66 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сара): 122 км

 Тарихы 
Әбеш ауылы 1795 йылдағы V ревизия материалдарында билдәләнә. Ул ваҡытта 18 йорт хужалыҡта 97 кеше йәшәгән. 1816 йылда Оло Әбеш ауылы Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙенең 9-сы башҡорт кантоны Әбүбәкер Көсөков командаһы составына инә һәм 22 ихатанан һәм 225 кешенән тора. Әбүбәкер Көсөковтың командаһы составына түбәндәге ауылдар инә: Үтәғол, Сурай, Аҡсура, Әбеш.

1816 йылдағы ревизия материалдарына ярашлы, ауылда 1783 йылда тыуған йорт старшинаһы Әбүбәкер Көсөков, уның улдары — Ҡаһарман, Ҡорманғәле һәм Садиҡ йәшәгән; Әбүбәкерҙең ағаһы һәм ҡустыһы Усман һәм Ғүмәр; 1766 йылда тыуған Исхаҡ Әбешев Әбеш ауылына нигеҙ һалыусының улы; Исхаҡтың улдары: йөҙ башы Йыһанбай Исхаҡов; Йәнсура, Аллағыуат һәм Изге Әбешев; 1769 йылда тыуған указлы мулла Байғазаҡ Әбешев, уның улдары: Мөхәмәт, Әбделкәрим, Мөхәмәтшәриф, Әбдрәхим; 1731 йылда тыуған Ирсай Аладаров, уның улдары: Мөхәмәт, Йыһанбай, Үзбәк, Муллабазарбай, поход старшинаһы Әбүзәр (1787—1859). Ирсайҙың улдары Мөхәмәт, Муллабазарбай һәм Әбүзәр Ирсаев йәки Алдаров түгел, ә Илимбәтов фамилияһы менән яҙып алынған. Үзбәк улдары Үзбәков фамилияһын йөрөткән. Хорунжий Шармөхәмәт Үзбәков Ырымбур һыҙатын һаҡлауҙа хеҙмәт итә, Ҡырғыҙ-ҡайсаҡ походтарында ҡатнаша, Император һарайында ҡымыҙ әҙерләй. 1816 йылдан һуң Әбүбәкер Көсөков, йорт старшинаһы майор Исхаҡ Әбешев, Боҫконовтар, Ильяс Торошев Әбүбәкер (2-се Әбеш) ауылына, Гөбөрлө йылғаһы үҙәненә күсеп килә. 1859 йылда ауылда 38 йорт хужалығында 353 кеше йәшәй.

«Тораҡ урындар исемлеге. Ырымбур губернаһы. 1866.» тигән яҙма бар: Орск өйәҙе, 2-се стан, 734-се Әбеш (Әбүзәр) ауылы, башҡорт, Һаҡмар йылғаһы буйында, Орск ҡалаһынан алып Верхнеурал ҡҡалаһына тиклем иҫке сик трактының уң яғы менән һул почта юлы араһында урынлашҡан. Өйәҙ ҡалаһынан алыҫлығы 109 саҡрым, стан фатирынан 83 саҡрым, ихата һаны 40, халыҡ һаны: ирҙәр — 164, ҡатын-ҡыҙҙар — 163.

1917 йылда ауылда 580 кеше йәшәгән 92 ихата булғанАбишево.

 Билдәле шәхестәре 
 Үзбәков Данир Камалетдин улы (1936—15.02.2017), архивсы, дәүләт эшмәкәре. 1982—1994 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы ҡарамағындағы Архив идаралығы начальнигы, 1995—1998 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Архив эштәре буйынса дәүләт комитеты рәйесе. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡорт АССР-ы атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәреВ Уфе ушел из жизни бывший начальник Архивного Управления Данир Узбеков. Администрация Хайбуллинского района РБ, официальный сайт. 15 Февраля 2017 года.
 Әбделмәнов Илшат Ғаяз улы (1941—2007) — тау инженеры. Техник фәндәре докторы (1995), профессор (1995).
 Әбүзәр Мөхәмәтов (1787—?) — хәрби эшмәкәр. 1807 йылғы Рус-прусс-француз һуғышында ҡатнашыусы.
 Һылтанмалар 
 Матбуғатта 
 Оло Әбеш ауылының йәшәйеше, кешеләре тураһында тапшырыу әҙерләнә 
 Видеояҙмалар 
  ТОРМОШ. Село Большеабишево Хайбуллинский район

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 
 

Категория:Хәйбулла районы ауылдары
Категория:Һаҡмар буйындағы тораҡ пункттар