Атлығас
{{ТП-Рәсәй|Атлығас
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Атлығас
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 56 | lat_min =  | lat_sec = 
  |lon_deg = 55 | lon_min =  | lon_sec = 
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Яңауыл районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = 398
  |иҫәп алыу йылы       = 2010
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 452822
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           =34760 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80259830003
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Атлығас''' ({{lang-ru|Атлегач}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Яңауыл районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 398 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 452822, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80259830003.
 
== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{{ Население | Атлегач }}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Яңауыл]]): 25 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Яңауыл]]): 25 км

== Тарихы ==
Ауылға [[Уҫы даруғаһы]] Эске-Елан улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә килешеүе буйынса яһаҡлы мариҙар нигеҙ һалған. Килешеү тексы һаҡланмаған, әммә был XVIII быуат башында булған тип фаразларға була. 1748 йылдағы II ревизияла  149 мариҙы иҫәпкә алған. 1795 йылда  V ревизия типтәр ҡатламына  күскән 149 мириҙы иҫәпкә алған.<ref name="БашЭнцикл">[http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/component/content/article/2-statya/7753-atlegach-selo-v-yanaulskom-r-ne.html Атлегач в Башкирской энциклопедии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190712065321/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/component/content/article/2-statya/7753-atlegach-selo-v-yanaulskom-r-ne.html |date=2019-07-12 }}</ref>{{sfn|Асфандияров}}

1834 йылдағы VIII ревизия ваҡытында 52 йорт хужалығында 323 кеше йәшәгән. 1842 йылда уларҙың 9 дисәтинә усадьба ерҙәре, 440 дисәтинә һөрөнтө ерҙәре, 141 дисәтинә бесәнлек һәм 400 дисәтинә урман ерҙәре булған. Ауылда 197 ат, 250 һыйыр, 300 һарыҡ, 130 кәзә булған. 3 һыу тирмәне, умартасыларҙың 40 умартаһы һәм 4 солоғо булған. 1859 йылда 416 керҙәш иҫәпкә алынған.{{sfn|Асфандияров}}

1870 йылда  [[Өфө губернаһы]] [[Бөрө өйәҙе]]нең 3-сө станы Атлығас ауылында 74 йорт хужалығы һәм 427 кеше (217 ир-ат һәм 210 ҡатын-ҡыҙ) сирмеш теркәлгән. Халыҡ [[ауыл хужалығы]] һәм [[умартасылыҡ]] менән шөғөлләнгән, ауылда 5 һыу тирмәне булған.<ref>{{Книга:Списки населённых мест Российской империи. Уфимская губерния|81}}</ref>

1896 йылда Бөрө өйәҙе VII станы Кейекбай улусында  105 йортта һәм 620 кеше (317 ир-ат, 303 ҡатын-ҡыҙ) йәшәгән, ауылда шарап лавкаһы булған<ref>{{Книга:Полный список населённых мест Уфимской губернии|205}}</ref>. 1897 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда барлығы 639 кеше йәшәй (318 ир-ат һәм 321 ҡатын-ҡыҙ), шуларҙың 616-һы [[мәжүсилек|мәжүси]] була.<ref>{{Книга:Населённые места Российской империи в 500 и более жителей|236}}</ref> 1897 йылда земство бер класлы мәктәбе асыла.{{sfn|Асфандияров}}

1906 йылда ауылда 697 кеше йәшәй, земство мәктәбе, шарап лавкаһы һәм 2 аҙыҡ-түлек магазины булған.<ref name="БашЭнцикл" />

1917 йылда Ауыл хужалығын иҫәпкә алыу мәғлүмәте  буйынса, ауылда 154 йорт хужалығында 810 мари һәм 14 урыҫ йәшәгән<ref>{{Книга:Население Уфимской губернии по переписи 1920 года|70}}</ref>, 1920 йылда рәсми мәғлүмәттәр буйынса, шул уҡ  ауылда 148 йорт хужалығында 693 кеше йәшәгән (320 ир-ат, 373 ҡатын-ҡыҙ).[1] 1926 йылда ауыл [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Бөрө кантоны]] Краснохольм улусына ҡарай.<ref name="БашРесп">{{Книга:Населённые пункты Башкортостана 1926|86}}</ref>

1930-сы йылдарҙа коллективлаштырыу башлана, «Ужара» колхозы ойошторола (1935 йылдан Чкалов исемендәге колхоз — [[Яңы Троицк (Яңауыл районы)|Новотроицк]] ауылы менән бергә), бер үк ваҡытта дүрт класлы башланғыс мәктәп асыла<ref name="hist">[http://igboldino.ru/history История Ижболдинского сельсовета] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180414172306/http://igboldino.ru/history |date=2018-04-14 }}</ref>. 1939 йылда [[Яңауыл районы]]ның Ишбольдин ауыл советына ҡараған Атлығас ауылында 682 кеше йәшәй (322 ир-ат, 360 ҡатын-ҡыҙ).<ref>{{Книга:Населённые пункты Башкортостана 1939|282}}</ref>

1940-сы йылдарҙа колхозда радиоузел, электр станцияһы, клуб (1948 йылда), хужалыҡтар һәм башҡа йәмәғәт биналары барлыҡҡа килә. 1950 йылда баҡса һәм ике умарталыҡ барлыҡҡа килә.<ref>{{Книга:Населённые пункты Башкортостана 1939|282}}</ref> 1959 йылда Атлығас ауылында 691 кеше йәшәй (284 ир-ат, 407 ҡатын-ҡыҙ).<ref>{{Книга:Населённые пункты Башкортостана 1959 и 1970|228}}</ref> Шул уҡ йылда «Чкалов» колхозы Зайцево ауылындағы «Искра» колхозына беркетелә.<ref name="hist" />

1960 йылдарҙан Атлығас ауыл (село) булып иҫәпләнә. 1970 йылда Зайцев ауыл биләмәһендә 665 кеше йәшәй (302 ир-ат, 363 ҡатын-ҡыҙ).<ref>{{Книга:Населённые пункты Башкортостана 1959 и 1970|418}}</ref> 1979 йылда 565 кеше (265 ир-ат, 300 ҡатын-ҡыҙ).<ref>{{Книга:Населённые пункты Башкортостана 1979 и 1989|180}}</ref>

1981 йылда Атлығас [[Яңы Троицк (Яңауыл районы)|Яңы Троицк]] ауылы менән бергә «Мир» колхозына берләшә. 1980-се йылдарҙа мәктәп бинаһы, таҡта ярыу цехы, колхоз йорттары төҙөлә, производство күрһәткестәре лә яҡшыра.<ref>{{Книга:Населённые пункты Башкортостана 1979 и 1989|180}}</ref> 1987 йылдың аҙағында Атлығас ауыл Советы ойошторола.<ref>[http://bashkortostan.regnews.org/doc/lr/3i.htm Указ «Об образовании Атлегачского сельсовета в Янаульском районе»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190712210433/http://bashkortostan.regnews.org/doc/lr/3i.htm |date=2019-07-12 }}</ref> 1989 йылда Атлығас ауыл Советы үҙәге булған ауылда 408 кеше йәшәй (190 ир-ат, 218 ҡатын-ҡыҙ) йәшәй.<ref>{{Книга:Населённые пункты Башкортостана 1979 и 1989|352}}</ref>

2002 йылда 317 кеше (166 ир-ат, 151 ҡатын-ҡыҙ) иҫәпләнә, күпселеге [[мариҙар]] (94 %)<ref name='2002F'/>.

2008 йылда Атлығас ауыл советы бөтөрөлә һәм ауыл Ижбулды ауыл советына тапшырыла.<ref>[http://docs.cntd.ru/document/935115090 Закон РБ от 19 ноября 2008 года N 49-з «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Республики Башкортостан в связи с объединением отдельных сельсоветов и передачей населенных пунктов»]</ref>

2010 йылда 398 кеше (208 ир-ат, 190 ҡатын-ҡыҙ) теркәлгән.<ref name='2010F'/>

== Һылтанмалар ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} 
*{{ИСДБ}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Яңауыл районы ауылдары}}

[[Категория:Яңауыл районы ауылдары]]
Атлығас () — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 398 кеше.
Почта индексы — 452822, ОКАТО коды — 80259830003.
 
 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 25 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 25 км

 Тарихы 
Ауылға Уҫы даруғаһы Эске-Елан улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә килешеүе буйынса яһаҡлы мариҙар нигеҙ һалған. Килешеү тексы һаҡланмаған, әммә был XVIII быуат башында булған тип фаразларға була. 1748 йылдағы II ревизияла  149 мариҙы иҫәпкә алған. 1795 йылда  V ревизия типтәр ҡатламына  күскән 149 мириҙы иҫәпкә алған.Атлегач в Башкирской энциклопедии 

1834 йылдағы VIII ревизия ваҡытында 52 йорт хужалығында 323 кеше йәшәгән. 1842 йылда уларҙың 9 дисәтинә усадьба ерҙәре, 440 дисәтинә һөрөнтө ерҙәре, 141 дисәтинә бесәнлек һәм 400 дисәтинә урман ерҙәре булған. Ауылда 197 ат, 250 һыйыр, 300 һарыҡ, 130 кәзә булған. 3 һыу тирмәне, умартасыларҙың 40 умартаһы һәм 4 солоғо булған. 1859 йылда 416 керҙәш иҫәпкә алынған.

1870 йылда  Өфө губернаһы Бөрө өйәҙенең 3-сө станы Атлығас ауылында 74 йорт хужалығы һәм 427 кеше (217 ир-ат һәм 210 ҡатын-ҡыҙ) сирмеш теркәлгән. Халыҡ ауыл хужалығы һәм умартасылыҡ менән шөғөлләнгән, ауылда 5 һыу тирмәне булған.

1896 йылда Бөрө өйәҙе VII станы Кейекбай улусында  105 йортта һәм 620 кеше (317 ир-ат, 303 ҡатын-ҡыҙ) йәшәгән, ауылда шарап лавкаһы булған. 1897 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда барлығы 639 кеше йәшәй (318 ир-ат һәм 321 ҡатын-ҡыҙ), шуларҙың 616-һы мәжүси була. 1897 йылда земство бер класлы мәктәбе асыла.

1906 йылда ауылда 697 кеше йәшәй, земство мәктәбе, шарап лавкаһы һәм 2 аҙыҡ-түлек магазины булған.

1917 йылда Ауыл хужалығын иҫәпкә алыу мәғлүмәте  буйынса, ауылда 154 йорт хужалығында 810 мари һәм 14 урыҫ йәшәгән, 1920 йылда рәсми мәғлүмәттәр буйынса, шул уҡ  ауылда 148 йорт хужалығында 693 кеше йәшәгән (320 ир-ат, 373 ҡатын-ҡыҙ).[1] 1926 йылда ауыл Башҡорт АССР-ының Бөрө кантоны Краснохольм улусына ҡарай.

1930-сы йылдарҙа коллективлаштырыу башлана, «Ужара» колхозы ойошторола (1935 йылдан Чкалов исемендәге колхоз — Новотроицк ауылы менән бергә), бер үк ваҡытта дүрт класлы башланғыс мәктәп асылаИстория Ижболдинского сельсовета . 1939 йылда Яңауыл районының Ишбольдин ауыл советына ҡараған Атлығас ауылында 682 кеше йәшәй (322 ир-ат, 360 ҡатын-ҡыҙ).

1940-сы йылдарҙа колхозда радиоузел, электр станцияһы, клуб (1948 йылда), хужалыҡтар һәм башҡа йәмәғәт биналары барлыҡҡа килә. 1950 йылда баҡса һәм ике умарталыҡ барлыҡҡа килә. 1959 йылда Атлығас ауылында 691 кеше йәшәй (284 ир-ат, 407 ҡатын-ҡыҙ). Шул уҡ йылда «Чкалов» колхозы Зайцево ауылындағы «Искра» колхозына беркетелә.

1960 йылдарҙан Атлығас ауыл (село) булып иҫәпләнә. 1970 йылда Зайцев ауыл биләмәһендә 665 кеше йәшәй (302 ир-ат, 363 ҡатын-ҡыҙ). 1979 йылда 565 кеше (265 ир-ат, 300 ҡатын-ҡыҙ).

1981 йылда Атлығас Яңы Троицк ауылы менән бергә «Мир» колхозына берләшә. 1980-се йылдарҙа мәктәп бинаһы, таҡта ярыу цехы, колхоз йорттары төҙөлә, производство күрһәткестәре лә яҡшыра. 1987 йылдың аҙағында Атлығас ауыл Советы ойошторола.Указ «Об образовании Атлегачского сельсовета в Янаульском районе»  1989 йылда Атлығас ауыл Советы үҙәге булған ауылда 408 кеше йәшәй (190 ир-ат, 218 ҡатын-ҡыҙ) йәшәй.

2002 йылда 317 кеше (166 ир-ат, 151 ҡатын-ҡыҙ) иҫәпләнә, күпселеге мариҙар (94 %).

2008 йылда Атлығас ауыл советы бөтөрөлә һәм ауыл Ижбулды ауыл советына тапшырыла.Закон РБ от 19 ноября 2008 года N 49-з «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Республики Башкортостан в связи с объединением отдельных сельсоветов и передачей населенных пунктов»

2010 йылда 398 кеше (208 ир-ат, 190 ҡатын-ҡыҙ) теркәлгән.

 Һылтанмалар 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Яңауыл районы ауылдары