Аралбай (Күгәрсен районы)
{{БМ|Аралбай}}
{{ТП-Рәсәй|Аралбай
 |статус                = ауыл
 |башҡортса исеме       = Аралбай
 |төп исеме             =
 |ил                    =
 |герб                  = 
 |флаг                  = 
 |герб киңлеге          = 
 |флаг киңлеге          = 
  |lat_deg = 52 | lat_min = 49 | lat_sec = 45
  |lon_deg = 56 | lon_min = 28 | lon_sec = 4
 |CoordAddon            =  
 |CoordScale            = 
 |ил картаһы            = 
 |регион картаһы        = 
 |район картаһы         = 
 |ил картаһының дәүмәле = 
 |регион картаһының дәүмәле = 
 |район картаһының дәүмәле = 
 |регион төрө           = төбәк
 |регион                = Башҡортостан
 |теҙмәләге регион      = 
 |район төрө            = район
 |район                 = Күгәрсен районы
 |теҙмәләге район       = 
 |урынлашыу төрө        = ауыл советы
 |урынлашыу             = 
 |теҙмәләге урынлашыу   = 
 |эске бүленеү          = 
 |башлыҡ төрө           = 
 |башлыҡ                = 
 |нигеҙ һалыныу         = 
 |беренсе телгә алыу    = 
 |элекке исемдәре       = 
 |статус (башлап)       = 
 |майҙан                = 
 |ТП үҙәгенең бейеклеге = 
 |климат                = 
 |рәсми тел             = 
 |рәсми тел-ref         = 
  |халыҡ                = {{ Население | Аралбай (Башкортостан) | тс }}
  |иҫәп алыу йылы       = {{ Население | Аралбай (Башкортостан) | г }}
  |тығыҙлыҡ             = 
  |агломерация          = 
  |конфессия составы    = 
  |этнохороним          = 
 |ваҡыт бүлкәте          = +5
 |DST                    =
 |почта индексы          = 453322
 |почта индекстары       = 
 |телефон коды           =34719 
 |автомобиль коды        = 02, 102
 |танымлаусы төрө        = 
 |һансал танымлаусы      = 80238810002
 |Commons-тағы категория = 
 |сайт                   = 
 |сайт теле              = 
}}

'''Аралбай''' ({{lang-ru|Аралбай}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Күгәрсен районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 109 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453322, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80238810002.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1900 йыл||204||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||242||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||602|||||||| 
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||406||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||287||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||105||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||109||58||51||53,2||46,8
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
* Район үҙәгенә тиклем ([[Мораҡ (Күгәрсен районы)|Мораҡ]]): 16 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Воскресенск (Күгәрсен районы)|Воскресенск]]): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Мәләүез]]): 68 км

== Тарихы ==
[[XVIII быуат]]та Аралбай ауылы Һарыш-Ҡыпсаҡ тип аталған улысҡа инә. Ул йорт старшинаһы Аралбай Яманаевтың исемен йөрөтә (1747—1812). Был вазифала уны Ишҡужаның өлкән улы алмаштырған. Икенсе улы яҫауыл булып хеҙмәт итә, өсөнсөһө Ишмырҙа поход сотнигы була. Кеселәре Мөхәмәтшәриф, Хәсән, Мөхәмәтша ябай казактар сифатында хеҙмәт итә. Ауылға 1775 йылда Йәнеш йылғаһы ([[Иртөбәк (Ағиҙел ҡушылдығы)|Иртөбәк]] йылғаһына ҡоя) һул ярында нигеҙ һалына. 20 йылдан һуң бында 20 йортта йәшәгән 74 ир-егет һәм 66 ҡатын-ҡыҙ иҫәпләнгән. [[XIX быуат]] уртаһына был һандар үҙгәрешһеҙ ҡала: 24 ихата була. 1920 йылда 242 кеше 54 йортта йәшәгән.
  
1842 йылда 106 кешенең һәр береһенә бөтәһе 2,8 бот яҙғы иген сәселгән. 20 йортҡа йылҡы — 360, һыйыр малы — 170, һарыҡ 70 баш тура килгән<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/143 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 143—144.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220402041124/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/143 |date=2022-04-02 }}</ref>.

== Урамдары ==
* Революцион урамы ({{lang-ru|улица Революционная}})
* Совет урамы ({{lang-ru|улица Советская}})<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/kugarchinskiy-rayon/derevnya-aralbay/ Улицы деревни Аралбая]</ref>

== Ауылдың арҙаҡлы шәхестәре ==
* [[Таһир Исҡужин]] (1956—2015) — [[башҡорт]] хоҡуҡ белеме ғалимы, юридик фәндәр кандидаты (1997), 2004—2015 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт университеты]] Хоҡуҡ институтының кафедра мөдире. «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/1006-aralbaj-k-g-rsen-r-nynda-y-auyl-zareche-a-s-araj|автор=[[Әсфәндиәров Әнүәр Закир улы|Әсфәндиәров Ә. З.]]}}
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}}
* [http://www.vatandash.ru/index.php?article=428 Ими гордится район: ИСКУЖИН Тагир Салимович — журнал «Ватандаш»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094531/http://www.vatandash.ru/index.php?article=428 |date=2016-03-04 }}

{{Күгәрсен районы ауылдары}}

[[Категория:Күгәрсен районы ауылдары]]
Аралбай () — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 109 кеше.
Почта индексы — 453322, ОКАТО коды — 80238810002.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1900 йыл204 1920 йыл 26 август242 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар602  1959 йыл 15 ғинуар406 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар287 2002 йыл 9 октябрь105 2010 йыл 14 октябрь109585153,246,8

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Мораҡ): 16 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Воскресенск): 12 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 68 км

 Тарихы 
XVIII быуатта Аралбай ауылы Һарыш-Ҡыпсаҡ тип аталған улысҡа инә. Ул йорт старшинаһы Аралбай Яманаевтың исемен йөрөтә (1747—1812). Был вазифала уны Ишҡужаның өлкән улы алмаштырған. Икенсе улы яҫауыл булып хеҙмәт итә, өсөнсөһө Ишмырҙа поход сотнигы була. Кеселәре Мөхәмәтшәриф, Хәсән, Мөхәмәтша ябай казактар сифатында хеҙмәт итә. Ауылға 1775 йылда Йәнеш йылғаһы (Иртөбәк йылғаһына ҡоя) һул ярында нигеҙ һалына. 20 йылдан һуң бында 20 йортта йәшәгән 74 ир-егет һәм 66 ҡатын-ҡыҙ иҫәпләнгән. XIX быуат уртаһына был һандар үҙгәрешһеҙ ҡала: 24 ихата була. 1920 йылда 242 кеше 54 йортта йәшәгән.
  
1842 йылда 106 кешенең һәр береһенә бөтәһе 2,8 бот яҙғы иген сәселгән. 20 йортҡа йылҡы — 360, һыйыр малы — 170, һарыҡ 70 баш тура килгәнАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 143—144. .

 Урамдары 
 Революцион урамы ()
 Совет урамы ()Улицы деревни Аралбая

 Ауылдың арҙаҡлы шәхестәре 
 Таһир Исҡужин (1956—2015) — башҡорт хоҡуҡ белеме ғалимы, юридик фәндәр кандидаты (1997), 2004—2015 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты Хоҡуҡ институтының кафедра мөдире. «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4
 Ими гордится район: ИСКУЖИН Тагир Салимович — журнал «Ватандаш» 

Категория:Күгәрсен районы ауылдары