Кинйәкәй (Ишембай районы)
{{НП-Россия
 | статус                   = Ауыл
 | русское название         = Кинзекеево
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Кинйәкәй}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 53 |lat_min = 17 |lat_sec = 32
 | lon_deg                  = 56 |lon_min = 3 |lon_sec = 8
 | CoordAddon               = 
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан Республикаһы
 | вид района               = 
 | район                    = Ишембай районы
 | район в таблице          = 
 | вид поселения            = Ауыл биләмәһе
 | поселение                = Скворчиха ауыл советы (Ишембай районы)
 | поселение в таблице      = 
 | внутреннее деление       = 
 | вид главы                = 
 | глава                    = 
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = 
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | климат                   = 
 | население                = {{ Население | Кинзекеево | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Кинзекеево | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      = 
 | конфессиональный состав  = 
 | этнохороним              = 
 | почтовый индекс          = 453227
 | телефонный код           = 
 | цифровой идентификатор   = 80231870003
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''Кинйәкәй''' ({{lang-ru|Кинзекеево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ишембай районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 261 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>.
Почта индексы — 453227, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80 231 870 003.

== Географик урыны ==
Ауыл территорияһында ике [[Ямамбуййылға]] һәм [[Әсейылға]] йылғалары ҡушыла.

Алыҫлығы:<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref>
* Район үҙәгенә тиклем ([[Ишембай (ҡала)|Ишембай]]): 22 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Скворчиха (Башҡортостан)|Скворчиха]]): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһына тиклем ([[Салауат (ҡала)|Салауат]]): 40 км

== Тарихы ==
Ауыл [[Нуғай даруғаһы]]ның [[Юрматы]] олоҫо башҡорттары тарафынан үҙ ерҙәрендә нигеҙ һалынған. Кинйәкәй ауылы 1761 йылдан билдәле. Ауылға нигеҙ һалған Кинйәкәй Һөйөндөков исемен йөрөтә<ref>{{ИСДБ|страница=130}}</ref>.

[[1761 йыл]]да завод хужаларына юрматы башҡорттары ерҙәрен һатыу тураһында документта ауылдар һәм аҫаба башҡорттар исемләп атала, улар араһында Кинйәкәй ауылы һәм уға нигеҙ һалған Кинйәкәй Һөйөндөков та иҫкә алына. 1742—1823 йылдарҙа бында уның улы Туйыш йәшәгән.

XVIII быуатта Кинйәкәү тигән башҡорт ауылы яндырыла һәм уның урынында казактар Петровский ауылына нигеҙ һала. Тик был Кинйәкәй түгел, ә Кинйәкәү тигән ауыл булған, урыҫтар ул атамалар араһындағы айырманы белмәй. Шуға ҡайһы ваҡыт тыуған яҡты өйәрәнеүселәр хата һығымталар яһай. Петровскийҙы башҡорттар ҡайһы ваҡыт әүәлгесә «Кинйәкәү» тип атай (мәҫәлән, Н.Мусин «Мәңгелек урман» романында).<ref name="Вестник Башкирского государственного университета, №4 2017 с.1091 ">[http://bulletin-bsu.com/arch/files/2017/4/33_5417_Bukharova_v2_1088-1094.pdf Вестник Башкирского государственного университета, № 4 2017 с.1091]{{Недоступная ссылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 
 
[[XVIII быуат]]та кинйәкәйҙәр Ербашты (Юргашка) йылғаһы буйындағы ерҙәрен алпауыт ҡатыны А. О. Скворцоваға һатҡан, был урынға ул крепостной крәҫтиәндәр күсереп килтергән. Шулай итеп, Скворчиха (Ҡолан) ауылы барлыҡҡа килгән.

Кинйәкәйҙәр малсылыҡ, умартасылыҡ (163 умарта һәм 14 солоҡ) менән шөғөлләнгән, бер аҙ ер эшкәрткән, ылауға йөрөгән, сана һәм арба яһаған. 1839 йылда бында 45 йортта 325 кеше йәшәгән, ауылда 560 ат, 400 һыйыр, 145 һарыҡ, 66 кәзә аҫыралған. 3 йылдан һуң бында 344 бот ужым һәм 1390 бот ярауай иген сәелгәне билдәле. Кинйәкәйҙә ике һыу тирмәне, мәсет, мәктәп булған. 1906 йылда мәсет, училище, 2 һыу тирмәне булған. 1906 йылда мәсет, 8 һыу тирмәне, мануфактура кибете, икмәк һаҡлай торған мөгәзей була<ref>{{ИСДБ|страница=130}}</ref>.

Кинйәкәйҙәр Көҫәпҡол Әзәтов командаһында Польша конфедераттарына ҡаршы һуғышта (1771-1773) ҡатнаша.<ref name="Башкирское войско в польском походе, с.96">[[ http://kitaptest.bashkort.org/storage/files/bashkirskoe_vojsko_v_polskom_pohode_(17711773).pdf Башкирское войско в польском походе,с.96]]</ref>

1795 йылда 22 йортта 222 кеше, 1865 йылда 85 йортта — 457 кеше, 1850 йылда — 428, 1920 йылда — 672 кеше йәшәгән, йорттар һаны — 22, 42, 130<ref>{{Cite web|url=http://nailtimler.com/bashkortostan/ishimbayskiy_rayon/ishimbayskiy_rayon_kinzekeevo.html|title=История Кинзекеево|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>.

[[1812 йылғы Ватан һуғышы]]нда ҡатнашҡан Кинйәғол Алдаҡаев «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы менән бүләкләнгән.

1930 йылда иҫке мәсет бинаһында клуб асыла. 2002 йылда ауыл мәҙәниәт йорто итеп үҙгәртелә, әлеге ваҡытта реконструкцияланған бинала эшләй. 2002 йылдан мәҙәниәт йорто мөдире булып В. И. Йомағолова эшләй.

Ауылда фельдшер-акушерлыҡ пункты, китапхана, «Межрегионбизнес-Агро» ЯСЙ-һы бар.

== Кинйәкәй мәктәбе тарихынан ==
1933 йылда Кинйәкәйҙә башланғыс мәктәп асыла, 1940 йылда ул ете йыллыҡ мәктәп, 1965 йылда һигеҙ йыллыҡ мәктәп итеп үҙгәртелә. 2012 йылдан Кинйәбулат урта мәктәбе филиалы, 2013 йылдан — башланғыс мәктәп. 2004—2013 йылдарҙа Алаҡай башланғыс мәктәбе уның филалы булараҡ эшләй.

Мәктәп директорҙары: Ю. Г. Дауытов (1933—1941), Х. М. Таһиров, З. З. Исмәғилев, С. Х. Макарский (1965), Ғ.М.Моғаттаров (1969—1971), В. А. Хисаметдинова, А. С. Зулькарнаев, С. А. Камалова (1988 йылдан), З. Г. Кинйәбаева (1997), С. Ф. Ишкинина (2011—2013).

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class="wikitable " style="text-align:center"
| style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||672||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||515||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||429||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||315||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||307||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||261||130||131||49,8||50,2
|-
|}
Башҡорттар йәшәй (2002).
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
[[Файл:Динамика численности населения Кинзекеево.png|без|мини|749x749пкс]]

== Урамдары ==
Урам исеме<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/026/000038.html «Налог Белешмәһе» системаһында Кинйәкәй ауылы]</ref>:

* Йәштәр урамы ({{lang-ru|улица Молодожная}})
* Йылға урамы ({{lang-ru|улица Речная}})
* 1-се Май урамы ({{lang-ru|улица Первомайская}})

== Билдәле кешеләр ==
* [[Шәрипова Гөлсәсәк Тәбрис ҡыҙы]] (28.04.1958)- актриса, Салауат дәүләт драма театры актрисаһы, йырсы.[[Башҡортостан Республикаһы]]ның халыҡ артисы (2008).
* [[Һөйәрғолова Әнисә Сынбулат ҡыҙы]] - башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, БР-ҙың мәғариф отличнигы, « Башҡорт теле һәм әҙәиәте йыл уҡытыусыһы — 2006» республика конкурсы еңеүсеһе.
* [[Ғөбәйҙуллина Гөлназ Радик ҡыҙы]] ([[14 февраль]] [[1992 йыл]]) — бишалыш менән шөғөлләнеүсе [[Рәсәй]] спортсыһы, Рио-де-Жанейро олимпиадаһында Рәсәй вәкиле, заманса бишалыш буйынса донъя чемпионы (2017).



== Әҙәбиәт ==
* {{книга|автор=|заглавие=Ишимбайская энциклопедия|ответственный=|место=[[Уфа]]|издательство=[[Башкирская энциклопедия (издательство)|Башкирская энциклопедия]]|год=2015|страницы=298|страниц=656|isbn=978-5-88185-205-4|тираж=3000}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/read/8-statya/6489-kinj-k-j-ishembaj-r-nynda-y-auyl|автор=[[Әсфәндиәров Әнүәр Закир улы|Әсфәндиәров Ә. З.]], Яҡупов Г. И.}}
*  {{БЭ2013|86000}}{{Ишембай районы ауылдары}}
* {{ИСДБ|страница=130}}
{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Ишембай районы ауылдары]]
[[Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы (Ишембай районы)]]
Кинйәкәй () — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 261 кеше.
Почта индексы — 453227, ОКАТО коды — 80 231 870 003.

 Географик урыны 
Ауыл территорияһында ике Ямамбуййылға һәм Әсейылға йылғалары ҡушыла.

Алыҫлығы:
 Район үҙәгенә тиклем (Ишембай): 22 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Скворчиха): 8 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһына тиклем (Салауат): 40 км

 Тарихы 
Ауыл Нуғай даруғаһының Юрматы олоҫо башҡорттары тарафынан үҙ ерҙәрендә нигеҙ һалынған. Кинйәкәй ауылы 1761 йылдан билдәле. Ауылға нигеҙ һалған Кинйәкәй Һөйөндөков исемен йөрөтә.

1761 йылда завод хужаларына юрматы башҡорттары ерҙәрен һатыу тураһында документта ауылдар һәм аҫаба башҡорттар исемләп атала, улар араһында Кинйәкәй ауылы һәм уға нигеҙ һалған Кинйәкәй Һөйөндөков та иҫкә алына. 1742—1823 йылдарҙа бында уның улы Туйыш йәшәгән.

XVIII быуатта Кинйәкәү тигән башҡорт ауылы яндырыла һәм уның урынында казактар Петровский ауылына нигеҙ һала. Тик был Кинйәкәй түгел, ә Кинйәкәү тигән ауыл булған, урыҫтар ул атамалар араһындағы айырманы белмәй. Шуға ҡайһы ваҡыт тыуған яҡты өйәрәнеүселәр хата һығымталар яһай. Петровскийҙы башҡорттар ҡайһы ваҡыт әүәлгесә «Кинйәкәү» тип атай (мәҫәлән, Н.Мусин «Мәңгелек урман» романында).Вестник Башкирского государственного университета, № 4 2017 с.1091 
 
XVIII быуатта кинйәкәйҙәр Ербашты (Юргашка) йылғаһы буйындағы ерҙәрен алпауыт ҡатыны А. О. Скворцоваға һатҡан, был урынға ул крепостной крәҫтиәндәр күсереп килтергән. Шулай итеп, Скворчиха (Ҡолан) ауылы барлыҡҡа килгән.

Кинйәкәйҙәр малсылыҡ, умартасылыҡ (163 умарта һәм 14 солоҡ) менән шөғөлләнгән, бер аҙ ер эшкәрткән, ылауға йөрөгән, сана һәм арба яһаған. 1839 йылда бында 45 йортта 325 кеше йәшәгән, ауылда 560 ат, 400 һыйыр, 145 һарыҡ, 66 кәзә аҫыралған. 3 йылдан һуң бында 344 бот ужым һәм 1390 бот ярауай иген сәелгәне билдәле. Кинйәкәйҙә ике һыу тирмәне, мәсет, мәктәп булған. 1906 йылда мәсет, училище, 2 һыу тирмәне булған. 1906 йылда мәсет, 8 һыу тирмәне, мануфактура кибете, икмәк һаҡлай торған мөгәзей була.

Кинйәкәйҙәр Көҫәпҡол Әзәтов командаһында Польша конфедераттарына ҡаршы һуғышта (1771-1773) ҡатнаша. http://kitaptest.bashkort.org/storage/files/bashkirskoe_vojsko_v_polskom_pohode_(17711773).pdf Башкирское войско в польском походе,с.96

1795 йылда 22 йортта 222 кеше, 1865 йылда 85 йортта — 457 кеше, 1850 йылда — 428, 1920 йылда — 672 кеше йәшәгән, йорттар һаны — 22, 42, 130.

1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан Кинйәғол Алдаҡаев «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы менән бүләкләнгән.

1930 йылда иҫке мәсет бинаһында клуб асыла. 2002 йылда ауыл мәҙәниәт йорто итеп үҙгәртелә, әлеге ваҡытта реконструкцияланған бинала эшләй. 2002 йылдан мәҙәниәт йорто мөдире булып В. И. Йомағолова эшләй.

Ауылда фельдшер-акушерлыҡ пункты, китапхана, «Межрегионбизнес-Агро» ЯСЙ-һы бар.

 Кинйәкәй мәктәбе тарихынан 
1933 йылда Кинйәкәйҙә башланғыс мәктәп асыла, 1940 йылда ул ете йыллыҡ мәктәп, 1965 йылда һигеҙ йыллыҡ мәктәп итеп үҙгәртелә. 2012 йылдан Кинйәбулат урта мәктәбе филиалы, 2013 йылдан — башланғыс мәктәп. 2004—2013 йылдарҙа Алаҡай башланғыс мәктәбе уның филалы булараҡ эшләй.

Мәктәп директорҙары: Ю. Г. Дауытов (1933—1941), Х. М. Таһиров, З. З. Исмәғилев, С. Х. Макарский (1965), Ғ.М.Моғаттаров (1969—1971), В. А. Хисаметдинова, А. С. Зулькарнаев, С. А. Камалова (1988 йылдан), З. Г. Кинйәбаева (1997), С. Ф. Ишкинина (2011—2013).

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август672 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар515 1959 йыл 15 ғинуар429 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар315 2002 йыл 9 октябрь307 2010 йыл 14 октябрь26113013149,850,2
Башҡорттар йәшәй (2002).

без|мини|749x749пкс

 Урамдары 
Урам исеме«Налог Белешмәһе» системаһында Кинйәкәй ауылы:

 Йәштәр урамы ()
 Йылға урамы ()
 1-се Май урамы ()

 Билдәле кешеләр 
 Шәрипова Гөлсәсәк Тәбрис ҡыҙы (28.04.1958)- актриса, Салауат дәүләт драма театры актрисаһы, йырсы.Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2008).
 Һөйәрғолова Әнисә Сынбулат ҡыҙы - башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, БР-ҙың мәғариф отличнигы, « Башҡорт теле һәм әҙәиәте йыл уҡытыусыһы — 2006» республика конкурсы еңеүсеһе.
 Ғөбәйҙуллина Гөлназ Радик ҡыҙы (14 февраль 1992 йыл) — бишалыш менән шөғөлләнеүсе Рәсәй спортсыһы, Рио-де-Жанейро олимпиадаһында Рәсәй вәкиле, заманса бишалыш буйынса донъя чемпионы (2017).

 Әҙәбиәт 
 

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
  
 

Категория:Ишембай районы ауылдары
Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы (Ишембай районы)