Ауыл биләмәһе
'''Ауыл биләмәһе''' — [[Рәсәй]]ҙә [[муниципаль берәмек]]тәрҙең бер төрө, ҡағиҙә булараҡ, дөйөм биләмәгә берләшкән бер нисә тораҡ пункта (ҡасаба, [[ауыл]], станица, [[утар]], ҡышлаҡ һ.б. тораҡ пунктар), уларҙа урындағы үҙидара халыҡтың үҙе тарафынан йәки вәкәләтле һайланма органдар аша ғәмәлгә ашырыла<ref>{{Cite web |url=http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_163557/ |title=Федеральный закон Российской Федерации от 6 октября 2003 г. № 131-ФЗ «Об общих принципах организации местного самоуправления в Российской Федерации» |access-date=2014-06-10 |archive-date=2015-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150618012605/http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_163557/ |deadlink=no }}</ref>. Ауыл биләмәһе [[муниципаль район]] составына инә.
[[Файл:Тавровское сельское селение фото.png|мини|Ауыл биләмәһе миҫалы. Таврово ауыл биләмәһе|359x359пкс]]
Урындағы үҙидара органдары өсөн урындағы бюджетты формалаштырыу, муниципаль милек менән идара итеү, урындағы власть органдары структураһын үҙ аллы билдәләү, урындағы үҙидараны территориаль ойоштороу, йәмәғәт тәртибен һаҡлау һәм башҡалар конституцион гарантияланған вәкәләттәр булып ҡала<ref>Конституционно-правовые гарантии местного самоуправления в Российской Федерации [Текст] : монография / М. С. Шайхуллин. — Москва : Юрлитинформ, 2016. — 304 с. http://www.eurasialegal.info/index.php?option=com_content&view=article&id=5025:2016-05-05-05-18-46&catid=344:-2016&Itemid=38 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161103215705/http://www.eurasialegal.info/index.php?option=com_content&view=article&id=5025:2016-05-05-05-18-46&catid=344:-2016&Itemid=38 |date=2016-11-03 }}</ref>.

== Тасуирлама ==
Муниципаль берәмектәрҙең был тибы 2003 йылғы «Рәсәй Федерацияһында урындағы үҙидараны ойоштороуҙың дөйөм принциптары тураһында» законда ҡарала һәм муниципаль реформа барышында индерелә.

Ауыл биләмәһе территорияһына, ҡағиҙә булараҡ, бер ауыл торама пункты йәки халҡы 1000 кешенән ашыу булған (халыҡ тығыҙлығы юғары булған территория өсөн 3000-дән ашыу кеше) һәм (йәки) дөйөм территория менән берләштерелгән һәр береһе 1000 кешенән кәм булған (халыҡ тығыҙлығы юғары булған территория өсөн — һәр береһе 3000 кешенән кәмерәк) бер нисә ауыл торама пункты инә ала.

Ауыл биләмәһенең административ үҙәге — урындағы йолаларҙы һәм барлыҡҡа килгән социаль инфраструктураны иҫәпкә алып билдәләнә, [[Рәсәй Федерацияһы субъекттары|Рәсәй Федерацияһы субъекты]] законына ярашлы ошо ауыл биләмәһенең вәкәләтле органы урынлашҡан торама пункт.

Составына ике һәм унан күберәк ауыл биләмәһе ингән ауыл биләмәһенең сиктәре, ҡағиҙә булараҡ, уның [[административ үҙәк|административ үҙәг]]енә тиклем йәйәүлеләр йөрөү өсөн һәм уның составына ингән бөтә тораҡ пункттарҙа йәшәүселәр өсөн эш көнө дауамында йөрөрлөк булыу иҫәпкә алып билдәләнә. Был [[халыҡ тығыҙлығы|халыҡтың тығыҙлығы]] түбән, алыҫ һәм барып етеүе ҡыйын булған биләмәләргә ҡағылмай.

== Күсәгилешлелек ==
Ғәмәлдә термин совет һәм иртә совет осорондағы «ауыл советы» төшөнсәһен алмаштыра, шулай уҡ йыш ҡулланылған «ауыл советы» акронимы 1990 йылдарҙа «ауыл округы» термины менән алмаштырыла, ул 2006 йылдағы муниципаль реформаға тиклем ҡулланыла. Йыш ҡына ауыл биләмәһе совет осоро ауыл советына йәки Совет осорона тиклемге һәм советтан һуңғы осор улустарына тап килә, мәҫәлән, [[Псков өлкәһе]] Псков районының «Тямша улусы» ауыл биләмәһе. Хәҙер ҡайһы бер өлкәләрҙә «ауыл советы» һүҙе ауыл биләмәһе синонимы булараҡ һаҡлана йәки исемендә ҡулланыла, мәҫәлән, [[Түбәнге Новгород өлкәһе]]нең Богородский районындағы Новинский ауыл биләмәһе.

== Иҫәбе ==

=== Рәсәй буйынса дөйөм динамикаһы ===
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! по<br>состоянию<br>на {{comment|01.01|1 января}}
! число <br>сельских <br>поселений
! примечания
|-
| 2008
| 19 861
|Росстат мәғлүмәттәре буйынса<ref name="янв.2008">{{Cite web |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/mest_upr07.zip |title=Росстат. Муниципальные образования. Статистический бюллетень на 1 января 2008 года. |access-date=2020-09-14 |archive-date=2020-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200822013859/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/mest_upr07.zip |deadlink=no }}</ref>
|-
| 2009
| 19 863
|Росстат мәғлүмәттәре буйынса<ref name="янв.2009">{{Cite web |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/mest_upr2008.rar |title=Росстат. Муниципальные образования. Статистический бюллетень на 1 января 2009 года. |access-date=2020-09-14 |archive-date=2020-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200822013903/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/mest_upr2008.rar |deadlink=no }}</ref>
|-
| 2010
| 19 591
|Росстат мәғлүмәттәре буйынса<ref name="янв.2010">{{Cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2010.xls |title=Росстат. Число муниципальных образований по Российской Федерации и по субъектам Российской Федерации на 1 января 2010 года. |access-date=2020-09-14 |archive-date=2021-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414053621/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2010.xls |deadlink=no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210414053621/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2010.xls |date=2021-04-14 }}</ref>
|-
| 2011
| 18 996
|Росстат мәғлүмәттәре буйынса<ref name="янв.2011">{{Cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2011.xls |title=Росстат. Число муниципальных образований по субъектам Российской Федерации на 1 января 2011 года. |access-date=2012-02-28 |archive-date=2013-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130628072831/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2011.xls |deadlink=no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130628072831/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2011.xls |date=2013-06-28 }}</ref>
|-
| 2012
| 18 833
|Росстат мәғлүмәттәре буйынса<ref name=янв.2012>{{Cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2012.xls |title=Росстат. Число муниципальных образований по субъектам Российской Федерации на 1 января 2012 года. |access-date=2012-09-22 |archive-date=2013-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130227100825/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2012.xls |deadlink=no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130227100825/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2012.xls |date=2013-02-27 }}</ref>
|-
| 2013
| 18 722
|Росстат мәғлүмәттәре буйынса<ref name="янв.2013">{{Cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2013.xls |title=Росстат. Число муниципальных образований по субъектам Российской Федерации на 1 января 2013 года. |access-date=2014-07-19 |archive-date=2014-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141017182244/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2013.xls |deadlink=no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141017182244/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2013.xls |date=2014-10-17 }}</ref>
|-
| 2014
| 18 525
|Росстат мәғлүмәттәре буйынса<ref name="янв.2014">{{Cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2014.xls |title=Росстат. Число муниципальных образований по субъектам Российской Федерации на 1 января 2014 года. |access-date=2014-07-19 |archive-date=2019-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190711103701/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2014.xls |deadlink=no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190711103701/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2014.xls |date=2019-07-11 }}</ref>
|-
| 2015
| 18 654
|Росстат мәғлүмәттәре буйынса<ref name="янв.2015">{{Cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2015.xls |title=Росстат. Число муниципальных образований по субъектам Российской Федерации на 1 января 2015 года. |access-date=2020-08-31 |archive-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010151911/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2015.xls |deadlink=no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010151911/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2015.xls |date=2017-10-10 }}</ref>
|-
| 2016
| 18 177
|Росстат мәғлүмәттәре буйынса<ref name="янв.2016">{{Cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2016.xls |title=Росстат. Число муниципальных образований по субъектам Российской Федерации на 1 января 2016 года. |access-date=2020-08-31 |archive-date=2017-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170329184617/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2016.xls |deadlink=no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329184617/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2016.xls |date=2017-03-29 }}</ref>
|-
| 2017
| 18 101
|Росстат мәғлүмәттәре буйынса<ref name="янв.2017">{{Cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2017.xls |title=Росстат. Число муниципальных образований по субъектам Российской Федерации на 1 января 2017 года. |access-date=2020-08-31 |archive-date=2022-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331215103/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2017.xls |deadlink=no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331215103/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2017.xls |date=2022-03-31 }}</ref>
|-
| 2018
| 17 772
|Росстат мәғлүмәттәре буйынса<ref name="янв.2018">{{Cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2018.xls |title=Росстат. Число муниципальных образований по субъектам Российской Федерации на 1 января 2018 года. |access-date=2020-08-31 |archive-date=2022-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401074617/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2018.xls |deadlink=no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401074617/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2018.xls |date=2022-04-01 }}</ref>
|-
| 2019
| 17 380
|Росстат мәғлүмәттәре буйынса<ref name="янв.2019">{{Cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2019.xlsx |title=Росстат. Число муниципальных образований по субъектам Российской Федерации на 1 января 2019 года. |access-date=2020-08-31 |archive-date=2022-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331215328/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2019.xlsx |deadlink=no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331215328/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2019.xlsx |date=2022-03-31 }}</ref>
|-
| 2020
| 16 821
|Росстат мәғлүмәттәре буйынса<ref name="янв.2020">{{Cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2020.xlsx |title=Росстат. Число муниципальных образований по субъектам Российской Федерации на 1 января 2020 года. |access-date=2020-08-31 |archive-date=2020-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200822010752/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2020.xlsx |deadlink=no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200822010752/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/bd_munst/1-adm_2020.xlsx |date=2020-08-22 }}</ref>
|-
| 2021
| 16 332
|Росстат мәғлүмәттәре буйынса<ref name="ЧислоМО2021">{{Cite web |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/3CgWEznO/1-adm-2021.xlsx |title=Росстат. Число муниципальных образований по субъектам Российской Федерации на 1 января 2021 года. |access-date=2021-07-02 |archive-date=2021-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008095644/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/3CgWEznO/1-adm-2021.xlsx |deadlink=no }}</ref>
|}

Яңыртылған мәғлүмәттәр буйынса, 2021 йылдың 1 ғинуарына 16 248 ауыл биләмәһе иҫәпләнә<ref name="МО.2021">{{Население/2021AA}}</ref><ref name="Численность по МО.2021">{{Cite web |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/bul_Chislen_nasel_MO-01-01-2021.rar |title=Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2021 года |access-date=2021-08-03 |archive-date=2021-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803080631/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/bul_Chislen_nasel_MO-01-01-2021.rar |deadlink=no }}</ref>.

=== Рәсәй Федерацияһы субъекттары буйынса ===
Бөтә муниципаль райондарҙы ҡала округтарына үҙгәртеү менән бәйле, 2020 йылға ауыл биләмәләре [[Калининград өлкәһе|Калининград]], [[Магадан өлкәһе|Магадан]], [[Мәскәү]] һәм [[Сахалин өлкәһе|Сахалин өлкәлә]]рендә бөтөнләй юҡ. Шулай уҡ 2020 йылда [[Ставрополь крайы]]ның бөтә ауыл биләмәләре бөтөрөлә, ә 2021 йылда муниципаль райондарҙы муниципаль округтарға үҙгәртеү менән бәйле [[Удмуртия]]ның ауыл биләмәләре бөтөрөлә.
{| class="standard sortable collapsible collapsed"
! colspan=3|Рәсәй Федерацияһы субъекттары буйынса ауыл биләмәләре һаны<br><small>(2021 йылдың 1 ғинуарына ҡарата)</small><ref name="ЧислоМО2021"/><ref name="Численность по МО.2021"/>

|-
! субъект РФ !! количество !! по другим данным<ref name="МО.2021"/>
|- style="text-align:right"
| align="left"| '''[[Российская Федерация]]''' || 16 332 || ''16 248''
|- style="text-align:right"
| align="left"| '''[[Центральный федеральный округ]]''' || 2980 || 2980
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Белгородская область]] || 174 || 174
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Брянская область]] || 176 || 176
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Владимирская область]] || 80 || 80
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Воронежская область]] || 416 || 416
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Ивановская область]] || 92 || 92
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Калужская область]] || 252 || 252
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Костромская область]] || 116 || 116
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Курская область]] || 287 || 287
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Липецкая область]] || 286 || 286
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Московская область]] || ||
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Орловская область]] || 223 || 223
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Рязанская область]] || 232 || 232
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Смоленская область]] || 133 || 133
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Тамбовская область]] || 231 || 231
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Тверская область]] || 161 || 161
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Тульская область]] || 54 || 54
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Ярославская область]] || 67 || 67
|- style="text-align:right"
| align="left"| г. [[Москва]] || ||
|- style="text-align:right"
| align="left"| '''[[Северо-Западный федеральный округ]]''' || 853 || ''847''
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Республика Карелия]] || 85 || 85
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Республика Коми]] || 144 || 144
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Архангельская область]] || 170 || ''164''
|- style="text-align:right"
|   в том числе [[Ненецкий автономный округ]] || 18 || 18
|- style="text-align:right"
|  [[Архангельская область]] без АО || 152 || ''146''
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Вологодская область]] || 158 || 158
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Калининградская область]] || ||
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Ленинградская область]] || 121 || 121
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Мурманская область]] || 9 || 9
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Новгородская область]] || 81 || 81
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Псковская область]] || 85 || 85
|- style="text-align:right"
| align="left"| г. [[Санкт-Петербург]] || ||
|- style="text-align:right"
| align="left"| '''[[Южный федеральный округ]]''' || 1667 || 1667
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Республика Адыгея]] || 48 || 48
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Республика Калмыкия]] || 111 || 111
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Республика Крым]]<ref name="Субъект в Крыму">[[Республика Крым]] и [[Севастополь]] расположены [[Крым|на территории]], [[Присоединение Крыма к Российской Федерации|присоединение]] которой к России [[Проблема принадлежности Крыма|не получило международного признания]]</ref><ref name="Крымский ФО">в 2014—2016 [[Республика Крым]] и [[Севастополь]] составляли [[Крымский федеральный округ]]</ref><ref name="Крымский ФО"/> || 250 || 250
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Краснодарский край]] || 351 || 351
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Астраханская область]] || 117 || 117
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Волгоградская область]] || 399 || 399
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Ростовская область]] || 391 || 391
|- style="text-align:right"
| align="left"| г. [[Севастополь]]<ref name="Субъект в Крыму" /><ref name="Крымский ФО"/> || ||
|- style="text-align:right"
| align="left"| '''[[Северо-Кавказский федеральный округ]]'''|| 1241 || 1241
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Республика Дагестан]] || 700 || 700
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Республика Ингушетия]] || 36 || 36
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Кабардино-Балкарская Республика]] || 112 || 112
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Карачаево-Черкесская Республика]] || 83 || 83
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Республика Северная Осетия-Алания]] || 97 || 97
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Чеченская Республика]] || 213 || 213
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Ставропольский край]] ||  ||
|- style="text-align:right"
| align="left"| '''[[Приволжский федеральный округ]]''' || 4451 || ''4468''
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Республика Башкортостан]] || 818 || 818
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Республика Марий Эл]] || 105 || 105
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Республика Мордовия]] || 233 || 233
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Республика Татарстан]] || 872 || 872
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Удмуртская Республика]] || 302 || 302
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Чувашская Республика]] || 284 || 284
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Пермский край]]<ref name="Пермская область">до 2005—2006: [[Пермская область]] и [[Коми-Пермяцкий автономный округ]]</ref>|| 24 || ''41''
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Кировская область]] || 247 || 247
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Нижегородская область]] || 192 || 192
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Оренбургская область]] || 445 || 445
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Пензенская область]] || 264 || 264
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Самарская область]] || 284 || 284
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Саратовская область]] || 269 || 269
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Ульяновская область]] || 112 || 112
|- style="text-align:right"
| align="left"| '''[[Уральский федеральный округ]]''' || 961 || ''929''
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Курганская область]] || 354 || ''322''
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Свердловская область]] || 16 || 16
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Тюменская область]] || 349 || 349
|- style="text-align:right"
|  в том числе: [[Ханты-Мансийский автономный округ — Югра]] || 57 || 57
|- style="text-align:right"
|  [[Ямало-Ненецкий автономный округ]] || 19 || 19
|- style="text-align:right"
|  [[Тюменская область]] без АО || 273 || 273
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Челябинская область]] || 242 || 242
|- style="text-align:right"
| align="left"| '''[[Сибирский федеральный округ]]'''<ref name="СФО">до 2018 года в состав [[Бурятия]] и [[Забайкальский край]] входили в состав Сибирского федерального округа</ref>|| 2687 || ''2677''
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Республика Алтай]] || 91 || 91
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Республика Тыва]] || 120 || 120
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Республика Хакасия]] || 83 || 83
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Алтайский край]] || 641 || 641
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Красноярский край]]<ref name="Красноярский край">до 2007 также: [[Таймырский (Долгано-Ненецкий) автономный округ|Таймырский Долгано-Ненецкий]] и [[Эвенкийский автономный округ|Эвенкийский]] автономные округа</ref>|| 457 || 457
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Иркутская область]]<ref name="Иркутская область до 2008">до 2008—2009 также: [[Усть-Ордынский Бурятский автономный округ]]</ref>|| 354 || 354
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Кемеровская область]] || 40 || ''30''
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Новосибирская область]] || 427 || 427
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Омская область]] || 363 || 363
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Томская область]] || 112 || 112
|- style="text-align:right"
| align="left"| '''[[Дальневосточный федеральный округ]]'''<ref name="СФО"/> || 1492 || ''1393''
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Республика Бурятия]]<ref name="СФО"/> || 247 || 247
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Республика Саха (Якутия)]] || 361 || 361
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Забайкальский край]]<ref name="СФО"/><ref name="Читинская область">до 2008—2009: [[Читинская область]] и [[Агинский Бурятский автономный округ]]</ref>|| 318 || 318
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Камчатский край]]<ref name="Камчатская область">до 2007—2008: [[Камчатская область]] и [[Корякский автономный округ]]</ref>|| 46 || 46
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Приморский край]] || 74 || 74
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Хабаровский край]] || 191 || 191
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Амурская область]] || 218 || ''165''
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Магаданская область]] || ||
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Сахалинская область]] || ||
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Еврейская автономная область]] || 17 || 17
|- style="text-align:right"
| align="left"| [[Чукотский автономный округ]] || 20 || 20
|}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
{{БЭ2013|80135}} {{V|19|11|2022}}
[[Категория:Урындағы үҙидара]]
[[Категория:Рәсәйҙең административ берәмектәре]]
[[Категория:Рәсәй Федерацияһының субъекттары буйынса ауыл биләмәләре]]
Ауыл биләмәһе — Рәсәйҙә муниципаль берәмектәрҙең бер төрө, ҡағиҙә булараҡ, дөйөм биләмәгә берләшкән бер нисә тораҡ пункта (ҡасаба, ауыл, станица, утар, ҡышлаҡ һ.б. тораҡ пунктар), уларҙа урындағы үҙидара халыҡтың үҙе тарафынан йәки вәкәләтле һайланма органдар аша ғәмәлгә ашырыла. Ауыл биләмәһе муниципаль район составына инә.
мини|Ауыл биләмәһе миҫалы. Таврово ауыл биләмәһе|359x359пкс
Урындағы үҙидара органдары өсөн урындағы бюджетты формалаштырыу, муниципаль милек менән идара итеү, урындағы власть органдары структураһын үҙ аллы билдәләү, урындағы үҙидараны территориаль ойоштороу, йәмәғәт тәртибен һаҡлау һәм башҡалар конституцион гарантияланған вәкәләттәр булып ҡалаКонституционно-правовые гарантии местного самоуправления в Российской Федерации [Текст] : монография / М. С. Шайхуллин. — Москва : Юрлитинформ, 2016. — 304 с. http://www.eurasialegal.info/index.php?option=com_content&view=article&id=5025:2016-05-05-05-18-46&catid=344:-2016&Itemid=38 .

 Тасуирлама 
Муниципаль берәмектәрҙең был тибы 2003 йылғы «Рәсәй Федерацияһында урындағы үҙидараны ойоштороуҙың дөйөм принциптары тураһында» законда ҡарала һәм муниципаль реформа барышында индерелә.

Ауыл биләмәһе территорияһына, ҡағиҙә булараҡ, бер ауыл торама пункты йәки халҡы 1000 кешенән ашыу булған (халыҡ тығыҙлығы юғары булған территория өсөн 3000-дән ашыу кеше) һәм (йәки) дөйөм территория менән берләштерелгән һәр береһе 1000 кешенән кәм булған (халыҡ тығыҙлығы юғары булған территория өсөн — һәр береһе 3000 кешенән кәмерәк) бер нисә ауыл торама пункты инә ала.

Ауыл биләмәһенең административ үҙәге — урындағы йолаларҙы һәм барлыҡҡа килгән социаль инфраструктураны иҫәпкә алып билдәләнә, Рәсәй Федерацияһы субъекты законына ярашлы ошо ауыл биләмәһенең вәкәләтле органы урынлашҡан торама пункт.

Составына ике һәм унан күберәк ауыл биләмәһе ингән ауыл биләмәһенең сиктәре, ҡағиҙә булараҡ, уның административ үҙәгенә тиклем йәйәүлеләр йөрөү өсөн һәм уның составына ингән бөтә тораҡ пункттарҙа йәшәүселәр өсөн эш көнө дауамында йөрөрлөк булыу иҫәпкә алып билдәләнә. Был халыҡтың тығыҙлығы түбән, алыҫ һәм барып етеүе ҡыйын булған биләмәләргә ҡағылмай.

 Күсәгилешлелек 
Ғәмәлдә термин совет һәм иртә совет осорондағы «ауыл советы» төшөнсәһен алмаштыра, шулай уҡ йыш ҡулланылған «ауыл советы» акронимы 1990 йылдарҙа «ауыл округы» термины менән алмаштырыла, ул 2006 йылдағы муниципаль реформаға тиклем ҡулланыла. Йыш ҡына ауыл биләмәһе совет осоро ауыл советына йәки Совет осорона тиклемге һәм советтан һуңғы осор улустарына тап килә, мәҫәлән, Псков өлкәһе Псков районының «Тямша улусы» ауыл биләмәһе. Хәҙер ҡайһы бер өлкәләрҙә «ауыл советы» һүҙе ауыл биләмәһе синонимы булараҡ һаҡлана йәки исемендә ҡулланыла, мәҫәлән, Түбәнге Новгород өлкәһенең Богородский районындағы Новинский ауыл биләмәһе.

 Иҫәбе 

 Рәсәй буйынса дөйөм динамикаһы 
 посостояниюна  число сельских поселений примечания 2008 19 861Росстат мәғлүмәттәре буйынса 2009 19 863Росстат мәғлүмәттәре буйынса 2010 19 591Росстат мәғлүмәттәре буйынса  2011 18 996Росстат мәғлүмәттәре буйынса  2012 18 833Росстат мәғлүмәттәре буйынса  2013 18 722Росстат мәғлүмәттәре буйынса  2014 18 525Росстат мәғлүмәттәре буйынса  2015 18 654Росстат мәғлүмәттәре буйынса  2016 18 177Росстат мәғлүмәттәре буйынса  2017 18 101Росстат мәғлүмәттәре буйынса  2018 17 772Росстат мәғлүмәттәре буйынса  2019 17 380Росстат мәғлүмәттәре буйынса  2020 16 821Росстат мәғлүмәттәре буйынса  2021 16 332Росстат мәғлүмәттәре буйынса

Яңыртылған мәғлүмәттәр буйынса, 2021 йылдың 1 ғинуарына 16 248 ауыл биләмәһе иҫәпләнә.

 Рәсәй Федерацияһы субъекттары буйынса 
Бөтә муниципаль райондарҙы ҡала округтарына үҙгәртеү менән бәйле, 2020 йылға ауыл биләмәләре Калининград, Магадан, Мәскәү һәм Сахалин өлкәләрендә бөтөнләй юҡ. Шулай уҡ 2020 йылда Ставрополь крайының бөтә ауыл биләмәләре бөтөрөлә, ә 2021 йылда муниципаль райондарҙы муниципаль округтарға үҙгәртеү менән бәйле Удмуртияның ауыл биләмәләре бөтөрөлә.
Рәсәй Федерацияһы субъекттары буйынса ауыл биләмәләре һаны(2021 йылдың 1 ғинуарына ҡарата) субъект РФ  количество  по другим данным Российская Федерация  16 332  16 248 Центральный федеральный округ  2980  2980 Белгородская область  174  174 Брянская область  176  176 Владимирская область  80  80 Воронежская область  416  416 Ивановская область  92  92 Калужская область  252  252 Костромская область  116  116 Курская область  287  287 Липецкая область  286  286 Московская область   Орловская область  223  223 Рязанская область  232  232 Смоленская область  133  133 Тамбовская область  231  231 Тверская область  161  161 Тульская область  54  54 Ярославская область  67  67 г. Москва   Северо-Западный федеральный округ  853  847 Республика Карелия  85  85 Республика Коми  144  144 Архангельская область  170  164   в том числе Ненецкий автономный округ  18  18  Архангельская область без АО  152  146 Вологодская область  158  158 Калининградская область   Ленинградская область  121  121 Мурманская область  9  9 Новгородская область  81  81 Псковская область  85  85 г. Санкт-Петербург   Южный федеральный округ  1667  1667 Республика Адыгея  48  48 Республика Калмыкия  111  111 Республика КрымРеспублика Крым и Севастополь расположены на территории, присоединение которой к России не получило международного признанияв 2014—2016 Республика Крым и Севастополь составляли Крымский федеральный округ  250  250 Краснодарский край  351  351 Астраханская область  117  117 Волгоградская область  399  399 Ростовская область  391  391 г. Севастополь   Северо-Кавказский федеральный округ 1241  1241 Республика Дагестан  700  700 Республика Ингушетия  36  36 Кабардино-Балкарская Республика  112  112 Карачаево-Черкесская Республика  83  83 Республика Северная Осетия-Алания  97  97 Чеченская Республика  213  213 Ставропольский край    Приволжский федеральный округ  4451  4468 Республика Башкортостан  818  818 Республика Марий Эл  105  105 Республика Мордовия  233  233 Республика Татарстан  872  872 Удмуртская Республика  302  302 Чувашская Республика  284  284 Пермский крайдо 2005—2006: Пермская область и Коми-Пермяцкий автономный округ 24  41 Кировская область  247  247 Нижегородская область  192  192 Оренбургская область  445  445 Пензенская область  264  264 Самарская область  284  284 Саратовская область  269  269 Ульяновская область  112  112 Уральский федеральный округ  961  929 Курганская область  354  322 Свердловская область  16  16 Тюменская область  349  349  в том числе: Ханты-Мансийский автономный округ — Югра  57  57  Ямало-Ненецкий автономный округ  19  19  Тюменская область без АО  273  273 Челябинская область  242  242 Сибирский федеральный округдо 2018 года в состав Бурятия и Забайкальский край входили в состав Сибирского федерального округа 2687  2677 Республика Алтай  91  91 Республика Тыва  120  120 Республика Хакасия  83  83 Алтайский край  641  641 Красноярский крайдо 2007 также: Таймырский Долгано-Ненецкий и Эвенкийский автономные округа 457  457 Иркутская областьдо 2008—2009 также: Усть-Ордынский Бурятский автономный округ 354  354 Кемеровская область  40  30 Новосибирская область  427  427 Омская область  363  363 Томская область  112  112 Дальневосточный федеральный округ  1492  1393 Республика Бурятия  247  247 Республика Саха (Якутия)  361  361 Забайкальский крайдо 2008—2009: Читинская область и Агинский Бурятский автономный округ 318  318 Камчатский крайдо 2007—2008: Камчатская область и Корякский автономный округ 46  46 Приморский край  74  74 Хабаровский край  191  191 Амурская область  218  165 Магаданская область   Сахалинская область   Еврейская автономная область  17  17 Чукотский автономный округ  20  20

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 
Категория:Урындағы үҙидара
Категория:Рәсәйҙең административ берәмектәре
Категория:Рәсәй Федерацияһының субъекттары буйынса ауыл биләмәләре