Хорватия
{| class="infobox" style="border-spacing:1px; padding:0" cellspacing="1" data-name="Хорватия"
|+ <big><big>'''Hrvatska'''</big></big><br />''Хорва́тия''
|-
| style="background:#efefef; text-align:center" colspan=2|
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center"
|-
| width=140px| [[Файл:Flag of Croatia.svg|125px]] ||width=140px | [[Файл:Coat of arms of Croatia.svg|85px]]
|-
| [[Flag of the Croatia|Хорватия байрағы]] || [[Coat of Arms of Croatia|Хорватия гербы]]
|}
|- style="text-align:center"
| colspan=2| [[Файл:EU-Croatia.svg|280px]]
|-
| colspan=2| [[Файл:Un-croatia.svg|280px]]
|}
'''Хорва́тия''' ({{lang-hr|Hrvatska}}), рәсми исеме '''Хорват Респу́бликаһы''' ({{lang-hr|Republika Hrvatska}} {{IPA|[xř̩ʋaːtskaː]}}) — үҙаллы дәүләт. Үҙәк һәм Көньяҡ-көнсығыш Европа сигендә, [[Адриатик диңгеҙ]] ярында урынлашҡан. Төньяҡ-көнбайышта [[Словения]], төньяҡ-көнсығышта [[Венгрия]], көнсығышта [[Сербия]], көньяҡ-көнсығышта [[Босния һәм Герцеговина]], [[Черногория]] менән сиктәш. [[Италия]] менән диңгеҙ сиге уртаҡ. Майҙаны 56&nbsp;594&nbsp;км², 2011 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса 4,28&nbsp;миллион кеше йәшәй.

Рәсми дәүләт теле — [[хорват теле]]. Дәүләт теле менән бер рәттән милли аҙсылыҡ йәшәгән урындарҙа итальян, чех, венгр, серб, немец телдәре рәсми ҡулланыла.

Аҡса берәмге — куна. Баш ҡалаһы [[Загреб]]. Административ бүленеше: егерме округ (жупанлыҡ) 127&nbsp;ҡаланы һәм 429&nbsp;муниципалитетты берләштерә. [[Европа берләшмәһе]]нең статистика системаһы өсөн округтар Континеталь Хорватия һәм Адриатик Хорватия төбәктәренә берләштерелгән.

Хорватия халыҡ-ара ойошмалар ағзаһы: [[БМО]] (1992), [[ОБСЕ]] (1992), [[МВФ]] (1992), [[МБРР]] (1993), [[СЕ]] (1996), [[ВТО]] (2000), [[НАТО]] (2009), [[ЕС]] (2013).

== Этимология ==
«Хорватия» ({{lang-hr|Hrvatska}}) атамаһы урта быуат латин һүҙе Croātia топонимынан килә, топоним '''«хорват»''' этнонимы менән бәйле. Этноним боронғо славян транскрипцияһында '''Xъrvátъ''' {{sfn|Gluhak|1990|p=130}}{{sfn|Gluhak|1993}} формаһында осрай, хәҙерге заман хорват хәрефтәрендә '''Hrvat''' тип яҙыла.

Хорват һүҙенең килеп сығыуы һәм мәғәнәһе аныҡ ғына билдәле түгел, ғилми бәхәстәр тыуҙырған күп төрлө фараздар бар{{sfn|Budak|2018|pp=98}}.

== Тарих ==
{{catmain|Хорватия тарихы}}

== Халҡы ==
{{catmain|Хорватия халҡы}}

=== Дин ===
{{catmain|Хорватияла дин}}

; Ислам
{{catmain|Хорватияла ислам}}

== Административ бүленеше ==
[[Файл:Zupanije.gif|thumb|справа|Хорватияның административ бүленеше]]
{| class="wikitable sortable" style="background:none; font-size:90%"
|-
! Төбәк һәм жупанлыҡ (округ) !! Үҙәге !! Май&shy;ҙаны (км<sup>2</sup>) !!Халыҡ һаны<br>(2011 йыл халыҡ иҫәбен алыу)
|-
! colspan=4| Континенталь Хорватия
|-
| [[File:Zastava bjelovarsko bilogorske zupanije.gif|border|23px]] [[Бьеловар-Билогора жупанлығы]],<br />({{lang-hr|Bjelovarsko-bilogorska županija}}) || [[Бьеловар]],<br />({{lang-hr|Bjelovar}})
| style=text-align:right |2,652|| style=text-align:right |119,743
|-
| [[File:Flag of Brod-Posavina County.svg|border|23px]] [[Брод-Посавина жупанлығы]],<br />({{lang-hr|Brodsko-posavska županija}}) || [[Славонски Брод]],<br />({{lang-hr|Slavonski Brod}})
| style=text-align:right |2,043|| style=text-align:right |158,559
|-
| [[File:Flag of Zagreb County.svg|border|23px]] [[Загреб жупанлығы]],<br />({{lang-hr|Zagrebačka županija}}) || [[Загреб]],<br />({{lang-hr|Zagreb}})
| style=text-align:right |3,078|| style=text-align:right |317,642
|-
| [[File:Flag of Zagreb.svg|border|23px]] [[Загреб|Загреб ҡалаһы]],<br />({{lang-hr|Grad Zagreb}}) || [[Загреб]],<br />({{lang-hr|Zagreb}})
|style=text-align:right data-sort-value="0,641"| 641 || style=text-align:right |792,875
|-
| [[File:Flag of Karlovac county.svg|border|23px]] [[Карловас жупанлығы]],<br />({{lang-hr|Karlovačka županija}}) || [[Карловас]],<br />({{lang-hr|Karlovac}})
| style=text-align:right |3,622|| style=text-align:right |128,749
|-
| [[File:Flag of Koprivnica-Križevci County.png|border|23px]] [[Копривиница-Крижевица жупанлығы]],<br />({{lang-hr|Koprivničko-križevačka županija}}) || [[Копривиница]],<br />({{lang-hr|Koprivnica}})
|style=text-align:right |1,746|| style=text-align:right |115,582
|-
| [[File:Flag of Krapina-Zagorje-County.svg|border|23px]] [[Крапина-Загорье жупанлығы]],<br />({{lang-hr|Krapinsko-zagorska županija}}) || [[Крапина]],<br />({{lang-hr|Krapina}})
| style=text-align:right |1,224|| style=text-align:right |133,064
|-
| [[File:Flag of Medjimurje.svg|border|23px]] [[Меджимурье жупанлығы]],<br />({{lang-hr|Međimurska županija}}) || [[Чаковец]],<br />({{lang-hr|Čakovec}})
| style=text-align:right data-sort-value="0,730"| 730 || style=text-align:right |114,414
|-
| [[File:Flag of Osijek-Baranja County.svg|border|23px]] [[Осиек-Баранье жупанлығы]],<br />({{lang-hr|Osječko-baranjska županija}}) || [[Осиек]],<br />({{lang-hr|Osijek}})
| style=text-align:right |4,152|| style=text-align:right |304,899
|-
| [[File:Flag of Požega-Slavonia County.png|border|23px]] [[Пожега-Славония жупанлығы]],<br />({{lang-hr|Požeško-slavonska županija}}) || [[Пожега]],<br />({{lang-hr|Požega}})
| style=text-align:right |1,845|| style=text-align:right |78,031
|-
| [[File:Flag of Sisak-Moslavina County.png|border|23px]] [[Сисак-Мославина жупанлығы]],<br />({{lang-hr|Sisačko-moslavačka županija}}) || [[Сисак]],<br />({{lang-hr|Sisak}})
|style=text-align:right |4,463|| style=text-align:right |172,977
|-
| [[File:Flag of Varaždin County.png|border|23px]] [[Вараждин жупанлығы]],<br />({{lang-hr|Varaždinska županija}}) || [[Вараждин]],<br />({{lang-hr|Varaždin}})
| style=text-align:right |1,261|| style=text-align:right |176,046
|-
| [[File:Flag of Virovitica-Podravina County.png|border|23px]] [[Вировитица-Подравина жупаналығы]],<br />({{lang-hr|Virovitičko-podravska županija}}) || [[Вировитица]],<br />({{lang-hr|Virovitica}})
| style=text-align:right |2,068|| style=text-align:right |84,586
|-
| [[File:Flag of Vukovar-Syrmia County.svg|border|23px]] [[Виковар-Сриемия жупанлығы]],<br />({{lang-hr|Vukovarsko-srijemska županija}}) || [[Виковар]],<br />({{lang-hr|Vukovar}})
| style=text-align:right |2,448|| style=text-align:right |180,117
|-
! colspan=4 |Андриатик Хорватия
|-
| [[File:Flag of Dubrovnik-Neretva County.png|border|23px]] [[Дубровник-Неретва жупанлығы]],<br />({{lang-hr|Dubrovačko-neretvanska županija}}) || [[Дубровник]],<br />({{lang-hr|Dubrovnik}})
| style=text-align:right |1,783|| style=text-align:right |122,783
|-
| [[File:Flag of Zadar County.png|border|23px]] [[Задар жупанлығы]],<br />({{lang-hr|Zadarska županija}}) || [[Задар]],<br />({{lang-hr|Zadar}})
| style=text-align:right |3,642|| style=text-align:right |170,398
|-
| [[File:Zastava Istarske županije.svg|border|23px]] [[Истар жупанлығы]],<br />({{lang-hr| Istarska županija}}) || [[Пазин]],<br />({{lang-hr|Pazin}})
| style=text-align:right |2,820|| style=text-align:right |208,440
|-
| [[File:Flag of Lika-Senj County.svg|border|23px]] [[Лика-Сенье жупанлығы]],<br />({{lang-hr|Ličko-senjska županija}}) || [[Госпич]],<br />({{lang-hr|Gospić}})
| style=text-align:right |5,350|| style=text-align:right |51,022
|-
| [[File:Flag of Primorje-Gorski Kotar County.png|border|23px]] [[Приморье-Горски жупанлығы]],<br />({{lang-hr|Primorsko-goranska županija}}) || [[Риека]],<br />({{lang-hr|Rijeka}})
| style=text-align:right |3,582|| style=text-align:right |296,123
|-
| [[File:Flag of Split-Dalmatia County.svg|border|23px]] [[Сплит-Далматия жупанлығы]],<br />({{lang-hr|Splitsko-dalmatinska županija}}) || [[Сплит]],<br />({{lang-hr|Split}})
| style=text-align:right |4,534|| style=text-align:right |455,242
|-
| [[File:Flag of Šibenik County.svg|border|23px]] [[Шибеник-Книн жупанлығы]],<br />({{lang-hr|Šibensko-kninska županija}}) || [[Шибеник]],<br />({{lang-hr|Split}})
| style=text-align:right |2,939|| style=text-align:right |109,320
|}

== Мәғариф ==
Хорватияла уҡый-яҙа белеү кимәле 99.2 процент<ref>{{cite web|publisher=[[Croatian Bureau of Statistics]]|url=http://www.dzs.hr/Eng/censuses/census2011/results/htm/e01_01_33/E01_01_33.html |title=Population aged 10 and over by sex and illiterates by age, 2011 census |accessdate=26 December 2015}}</ref>. 2010 йылда Newsweek журналында баҫтырылған, төрлө илдәрҙә йәшәү кимәлен тикшереү һөҙөмтәһе буйынса илдең белем биреү системаһы, Австрия менән берлектә, 22-се урынды биләй<ref name="Newsweek-ranking">{{cite web |url=http://www.newsweek.com/2010/08/15/interactive-infographic-of-the-worlds-best-countries.html |title=Newsweek study of Health, Education, Economy and Politics ranks the globe's top nations |publisher=[[Newsweek]] |date=15 August 2010 |accessdate=14 November 2010 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5sQWPP1Ay?url=http://www.newsweek.com/2010/08/15/interactive-infographic-of-the-worlds-best-countries.html |archivedate=1 September 2010 |deadurl=no |df=dmy}} {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110728092003/http://www.newsweek.com/2010/08/15/interactive-infographic-of-the-worlds-best-countries.html |date=28 July 2011}}</ref>.

Башланғыс мәктәптә белем биреү алты-ете йәштән башлана һәм һигеҙ йыл дауам итә. Һигеҙ йыллыҡ башланғыс белем алыу барыһына ла мотлаҡ. 2007 йылда ҡабул ителгән ҡанун буйынса 18 йәшкә тиклем уҡытыу бушлай башҡарыла.

Урта белем биреүҙе гимназиялар һәм профессиональ училищелар дауам итә. Илдә барыһы 2049 башланғыс һәм 701 урта белем биреүсе мәктәп бар<ref name="autogenerated1">http://www.dzs.hr/Hrv_Eng/ljetopis/2016/sljh2016.pdf {{Webarchive|url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.dzs.hr/Hrv_Eng/ljetopis/2016/sljh2016.pdf |date=2022-10-09 }}</ref>. Башланғыс һәм урта белем биреү башлыса хорват телендә һәм шулай уҡ аҙ һанлы халыҡтар: итальян, чех, немец, венгр, серб телдәрендә алып барыла{{sfn|2017 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia|p=488}}.

Тағы ла 137 башланғыс һәм урта музыка һәм сәнғәт мәктәбе, мөмкинлектәре сикләнгән балалар һәм йәштәр өсөн 120, ололар өсөн 74 мәктәп эшләй.<ref name="autogenerated1"/>

2009-2010 уҡыу йылынан башлап урта мәктәпте тамамлаусылар милли дөйөм сығарылыш имтихандары тапшыра. Сығарылыш имтихандары мотлаҡ фәндәр булған хорват теле, матемитика, сит ил теле һәм факультатив фәндәренән тора. Университетта артабан уҡырға теләгәндәр сығаралыш имтихандарын мотлаҡ тапшырырырға тейеш.<ref name="MZOS-Matura">{{cite web|publisher=[[Ministry of Science, Education and Sports (Croatia)]]|language=Croatian|url=http://public.mzos.hr/Default.aspx?sec=2246|title=Državna matura|accessdate=12 October 2011 |deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160326060402/http://public.mzos.hr/Default.aspx?sec=2246 |archivedate=26 March 2016|df=dmy-all}} {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160326060402/http://public.mzos.hr/Default.aspx?sec=2246 |date=26 March 2016 }}</ref>

Хорватияла һигеҙ дәүләт университеты һәм ике хосуси университет, 15 (шул иҫәптән 2 хосуси) политехникум һәм 30 (шул иҫәптән 27 хосуси) институт бар<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://www.iro.hr/hr/informiranje-i-savjetovanje-o-visokom-obrazovanju/studiranje-u-hrvatskoj/pregled-institucija/ |title=Institut za razvoj obrazovanja – Pregled institucija |publisher=Iro.hr |date= |accessdate=2017-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170306211642/http://www.iro.hr/hr/informiranje-i-savjetovanje-o-visokom-obrazovanju/studiranje-u-hrvatskoj/pregled-institucija/ |archive-date=6 March 2017 |dead-url=yes |df=dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170306211642/http://www.iro.hr/hr/informiranje-i-savjetovanje-o-visokom-obrazovanju/studiranje-u-hrvatskoj/pregled-institucija/ |date=2017-03-06 }}</ref>. Барлығы 55 юғары уҡыу йортонда 157 мең студент белем ала<ref name="autogenerated1"/>.

; дәүләт университеттары:
* Дубровник университеты
* Осиек университеты
* Пула университеты
* Риек университеты
* Сплит университеты
* Задар университеты
* Загреб университеты
; хосуси университеттар:
* Хорватия католик университеты
* Дубровник халыҡ-ара университеты

<gallery widths=200 heights=150>
 University of Zagreb.jpg|Загреб университеты
 Palača_Slavonske_Generalkomande_2012.jpg|Осиек университеты
 National_and_University_Library_in_Zagreb.jpg|Загреб ҡалаһындағы милли һәм университет ҡитапханаһы
 Split_University_Library-wide.jpg|Сплит университеты китапханаһы
</gallery>

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Хорват теле]]
* Хорват латин әлифбаһы «[[Гаевица]]»
* Хорват [[Людовит Гай]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

{{Navboxes (beta)
|navbar     = plain
|state      = collapsed
|title      = Хорватия
|titlestyle = background:{{цвет|Хорватия}}
|list = 
{{Европа илдәре}}
{{Европа берләшмәһе}}
{{Урта диңгеҙ буйы илдәре союзы}}
{{ОЧЭС}}
{{НАТО}}
{{Балҡан ярымутрауы илдәре}}
}}

{{Библиоинформация}}

[[Категория:Алфавит буйынса дәүләттәр]]
[[Категория:Хорватия]]
[[Категория:НАТО дәүләттәре]]
[[Категория:Европа берләшмәһе ағзалары]]
[[Категория:Балкан ярымутрауы илдәре]]
[[Категория:Унитар дәүләттәр]]
[[Категория:Адриатик диңгеҙ буйындағы илдәр]]
+ HrvatskaХорва́тия 125px  85px Хорватия байрағы  Хорватия гербы 280px 280px
Хорва́тия (), рәсми исеме Хорват Респу́бликаһы ( ) — үҙаллы дәүләт. Үҙәк һәм Көньяҡ-көнсығыш Европа сигендә, Адриатик диңгеҙ ярында урынлашҡан. Төньяҡ-көнбайышта Словения, төньяҡ-көнсығышта Венгрия, көнсығышта Сербия, көньяҡ-көнсығышта Босния һәм Герцеговина, Черногория менән сиктәш. Италия менән диңгеҙ сиге уртаҡ. Майҙаны 56 594 км², 2011 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса 4,28 миллион кеше йәшәй.

Рәсми дәүләт теле — хорват теле. Дәүләт теле менән бер рәттән милли аҙсылыҡ йәшәгән урындарҙа итальян, чех, венгр, серб, немец телдәре рәсми ҡулланыла.

Аҡса берәмге — куна. Баш ҡалаһы Загреб. Административ бүленеше: егерме округ (жупанлыҡ) 127 ҡаланы һәм 429 муниципалитетты берләштерә. Европа берләшмәһенең статистика системаһы өсөн округтар Континеталь Хорватия һәм Адриатик Хорватия төбәктәренә берләштерелгән.

Хорватия халыҡ-ара ойошмалар ағзаһы: БМО (1992), ОБСЕ (1992), МВФ (1992), МБРР (1993), СЕ (1996), ВТО (2000), НАТО (2009), ЕС (2013).

 Этимология 
«Хорватия» () атамаһы урта быуат латин һүҙе Croātia топонимынан килә, топоним «хорват» этнонимы менән бәйле. Этноним боронғо славян транскрипцияһында Xъrvátъ  формаһында осрай, хәҙерге заман хорват хәрефтәрендә Hrvat тип яҙыла.

Хорват һүҙенең килеп сығыуы һәм мәғәнәһе аныҡ ғына билдәле түгел, ғилми бәхәстәр тыуҙырған күп төрлө фараздар бар.

 Тарих 

 Халҡы 

 Дин 

 Ислам

 Административ бүленеше 
thumb|справа|Хорватияның административ бүленеше
 Төбәк һәм жупанлыҡ (округ)  Үҙәге  Май­ҙаны (км2) Халыҡ һаны(2011 йыл халыҡ иҫәбен алыу) Континенталь Хорватия border|23px Бьеловар-Билогора жупанлығы,()  Бьеловар,()2,652119,743 border|23px Брод-Посавина жупанлығы,()  Славонски Брод,()2,043158,559 border|23px Загреб жупанлығы,()  Загреб,()3,078317,642 border|23px Загреб ҡалаһы,()  Загреб,() 641 792,875 border|23px Карловас жупанлығы,()  Карловас,()3,622128,749 border|23px Копривиница-Крижевица жупанлығы,()  Копривиница,()1,746115,582 border|23px Крапина-Загорье жупанлығы,()  Крапина,()1,224133,064 border|23px Меджимурье жупанлығы,()  Чаковец,() 730 114,414 border|23px Осиек-Баранье жупанлығы,()  Осиек,()4,152304,899 border|23px Пожега-Славония жупанлығы,()  Пожега,()1,84578,031 border|23px Сисак-Мославина жупанлығы,()  Сисак,()4,463172,977 border|23px Вараждин жупанлығы,()  Вараждин,()1,261176,046 border|23px Вировитица-Подравина жупаналығы,()  Вировитица,()2,06884,586 border|23px Виковар-Сриемия жупанлығы,()  Виковар,()2,448180,117Андриатик Хорватия border|23px Дубровник-Неретва жупанлығы,()  Дубровник,()1,783122,783 border|23px Задар жупанлығы,()  Задар,()3,642170,398 border|23px Истар жупанлығы,()  Пазин,()2,820208,440 border|23px Лика-Сенье жупанлығы,()  Госпич,()5,35051,022 border|23px Приморье-Горски жупанлығы,()  Риека,()3,582296,123 border|23px Сплит-Далматия жупанлығы,()  Сплит,()4,534455,242 border|23px Шибеник-Книн жупанлығы,()  Шибеник,()2,939109,320

 Мәғариф 
Хорватияла уҡый-яҙа белеү кимәле 99.2 процент. 2010 йылда Newsweek журналында баҫтырылған, төрлө илдәрҙә йәшәү кимәлен тикшереү һөҙөмтәһе буйынса илдең белем биреү системаһы, Австрия менән берлектә, 22-се урынды биләй .

Башланғыс мәктәптә белем биреү алты-ете йәштән башлана һәм һигеҙ йыл дауам итә. Һигеҙ йыллыҡ башланғыс белем алыу барыһына ла мотлаҡ. 2007 йылда ҡабул ителгән ҡанун буйынса 18 йәшкә тиклем уҡытыу бушлай башҡарыла.

Урта белем биреүҙе гимназиялар һәм профессиональ училищелар дауам итә. Илдә барыһы 2049 башланғыс һәм 701 урта белем биреүсе мәктәп барhttp://www.dzs.hr/Hrv_Eng/ljetopis/2016/sljh2016.pdf . Башланғыс һәм урта белем биреү башлыса хорват телендә һәм шулай уҡ аҙ һанлы халыҡтар: итальян, чех, немец, венгр, серб телдәрендә алып барыла.

Тағы ла 137 башланғыс һәм урта музыка һәм сәнғәт мәктәбе, мөмкинлектәре сикләнгән балалар һәм йәштәр өсөн 120, ололар өсөн 74 мәктәп эшләй.

2009-2010 уҡыу йылынан башлап урта мәктәпте тамамлаусылар милли дөйөм сығарылыш имтихандары тапшыра. Сығарылыш имтихандары мотлаҡ фәндәр булған хорват теле, матемитика, сит ил теле һәм факультатив фәндәренән тора. Университетта артабан уҡырға теләгәндәр сығаралыш имтихандарын мотлаҡ тапшырырырға тейеш. 

Хорватияла һигеҙ дәүләт университеты һәм ике хосуси университет, 15 (шул иҫәптән 2 хосуси) политехникум һәм 30 (шул иҫәптән 27 хосуси) институт бар . Барлығы 55 юғары уҡыу йортонда 157 мең студент белем ала.

 дәүләт университеттары
 Дубровник университеты
 Осиек университеты
 Пула университеты
 Риек университеты
 Сплит университеты
 Задар университеты
 Загреб университеты
 хосуси университеттар
 Хорватия католик университеты
 Дубровник халыҡ-ара университеты

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Хорват теле
 Хорват латин әлифбаһы «Гаевица»
 Хорват Людовит Гай

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Алфавит буйынса дәүләттәр
Категория:Хорватия
Категория:НАТО дәүләттәре
Категория:Европа берләшмәһе ағзалары
Категория:Балкан ярымутрауы илдәре
Категория:Унитар дәүләттәр
Категория:Адриатик диңгеҙ буйындағы илдәр