Idioma himyarita
{{Ficha d'idioma |nome=Himyarita

|nativu=
|familia madre = Lengua afroasiátiques
|zona = 
|países = [[Himyar]], [[reinu d'Aksum|Aksum]]<br /> Anguaño:<br /> {{YEM}}<br />{{bandera2|Eritrea}}
|familia = [[llingües afroasiátiques|Afroasiáticu]]<br />
&nbsp;&nbsp;Afrosiático septentrional<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Llingües semítiques|Semíticu]]<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Llingües semítiques occidentales|Semíticu occ.]]<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[llingües semítiques meridionales|Semíticu mer.]]<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Himyarita'''
|falantes= [[llingua muerta|estinguíu (s. X)]]
|mapa = [[Ficheru:AxumYElSurDeArabiaHaciaEl230.svg|280px]]
|iso3= |sil= }}
El '''himyarita''' o '''himyarítico''' ({{lang-ar|لغة حمير}} ''luġat Ḥimyar'' 'llingua de Himyar') ye una [[llingua muerta|llingua estinguida]] que yera falada polos [[himyaritas]] qu'habitaben no qu'anguaño ye [[Yeme]], y dellos asentamientos n'Eritrea. Otros consideren que la llingua siguió falándose entá dempués de la desapaición del reinu de [[Himyar]]. Trátase d'una [[llingües semítiques meridionales|llingua semítica meridional]] que nun pertenecía al grupu del antiguu sudarábigo epigráfico (sayhádico), de fechu la so clasificación precisa dientro del grupu semíticu meridional nun se conoz con precisión.

==Aspeutos históricos, sociales y culturales ==
=== Historia ===
Anque'l reinu de Himyar foi una importante potencia nel sur de la [[península arábiga]] dende'l sieglu I e.C., la conocencia que se tien del idioma himyarítico ye bien llindáu, porque la mayor parte de les inscripciones oficiales taben escrites en [[idioma sabéu|sabéu]], una llingua semítica meridional del grupu sudarábigo epigráfico. Conócense tres texto en himyarita que paecen testos rimados (sigla ZI 11, Ja 2353 y el ''Himnu de Qaniya''). Munchos de los detalles sobre'l himyarita conócense namái por afirmaciones d'eruditos árabes de los primeros sieglos de la era musulmana, acordies cola so descripción yera una llingua inintelixible pa los falantes d'[[árabe clásicu]].

=== Distribución ===
A diferencia de del antiguu sudarábigo epigráfico, que foi reemplazáu pol árabe nel sieglu VIII, si non antes<ref>{{Citation|first=Christian|last=Robin|chapter=Südarabien − eine Kultur der Schrift|editor-first=Wilfried|editor-last=Seipel|títulu=Jemen: Kunst und Archäologie im Land der Königin von Sabaʼ|place=Milan|añu=1998|page=79}}</ref> el himyarita siguió n'usu nes tierres altes del suroeste de Yemen sieglos dempués del surdimientu del Islam. Según [[Abū Muhammad al-Hasan al-Hamdānī|Al-Hamdani]] (893-947), falar en delles rexones de les tierres altes del oeste de Yemen nel sieglu X, anque les tribus de la mariña de Yemen oriental falaben yá árabe y munches de les tribus de les tierres altes occidentales falaben árabe con una fuerte influencia del himyarita.<ref>Rabin 1951, 46</ref> Nos siguientes sieglos, el himyarita foi dafechu reemplazáu pol árabe, anque los modernos dialeutos de les tierres árabes amuesen evidencies de tener un sustratu himyarita.

== Descripción llingüística ==
La traza conocida más carauterísticu del himyarita ye la presencia del [[artículu definíu]] ''am-''/''an-'', que yera compartíu por dellos antiguos dialeutos árabes de la península arábiga. Amás, los sufixos de perfectu (conxugación sufijal) na primer persona del singular y la segunda persona empezaben con ''k-'', ente que l'árabe tien ''t-''. Esta carauterística atópase tamién nel antiguu sudarábigo epigráfico, el [[Llingües etiópiques|semíticu etiópicu]] y les modernes [[llingües sudarábigas]]. Dambes carauterístiques tamién s'atopen en dellos dialeutos modernos del [[árabe yemenín]], que se caltendríen por influencia del himyarita. L'artículu ''am-'' atópase tamién otres variedaes dialeutales d'árabe modernes.<ref>Rabin 1951, 35</ref>

== Testu ==
Namái se conocen delles poques frases en himyarita. L'exemplu siguiente méntase como pronunciáu nel 654/5&nbsp;d.C. en [[Dhamar (Yemen)|Dhamar]].<ref name="Rabin 48"/> Puesto que se trescribió n'escritura árabe ensin vocales marcaes, la pronunciación exacta nun se conoz; y dase una reconstrucción basada nel árabe clásicu.

{| {{tablaguapa}}
|rowspan="2"|Himyarita
||Alfabetu árabe |رايك

|بنحلم
|كولدك
|ابنا
|من
|طيب
|-
|reconstruyíu<ref name="Rabin 48"/>
|raʾai-ku
|bi-n-ḥulm
|ka-walad-ku
|ibn-an
|min
|ṭīb
|-
|colspan="2"|Glosa |ver-pas.-1.Sg.

|en-''artícle''-suañu |eso-dar.nacencia-1.Sg.

|fíu-''acusativu''
|de |oru
|-

|colspan="2"|Traducción
|colspan="6"|“Vi nun suañu que di nacencia a un fíu d'oru.”
|}

<!--There is also a short song, which seems to show Arabic influence.<ref name="Rabin 48"/> Furthermore, Al-Hamdani quotes alleged Old South Arabian Inscriptions, which were probably forged on the basis of the Himyaritic language.<ref name="Rabin 48">Rabin 1951, 48</ref>-->

== Referencies ==
{{llistaref|2}}
=== Bibliografía ===
*{{Obra citada|autor=A. F. L. Beeston|títulu=Languages of Pre-Islamic Arabia|añu=1981|páxina=178-186|url=http://www.jstor.org/stable/10.2307/4056297}}
*Chaim Rabin: ''Ancient West-Arabian.'' London, 1951.
*Peter Stein, The "Himyaritic" Language in pre-Islamic Yemen A Critical Re-evaluation, Semitica et Classica 1, 2008, 203-212.
*Christian Robin, Ḥimyaritic, Encyclopedia of Arabic Language and Linguistics 2, 2007, 256-261.

{{ORDENAR:Himyarita}}



{{Tradubot|Idioma himyarita}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües semítiques meridionales]]
[[Categoría:Llingües de Yeme]]
[[Categoría:Historia de Yeme]]
El himyarita o himyarítico ( luġat Ḥimyar 'llingua de Himyar') ye una llingua estinguida que yera falada polos himyaritas qu'habitaben no qu'anguaño ye Yeme, y dellos asentamientos n'Eritrea. Otros consideren que la llingua siguió falándose entá dempués de la desapaición del reinu de Himyar. Trátase d'una llingua semítica meridional que nun pertenecía al grupu del antiguu sudarábigo epigráfico (sayhádico), de fechu la so clasificación precisa dientro del grupu semíticu meridional nun se conoz con precisión.

Aspeutos históricos, sociales y culturales 
 Historia 
Anque'l reinu de Himyar foi una importante potencia nel sur de la península arábiga dende'l sieglu I e.C., la conocencia que se tien del idioma himyarítico ye bien llindáu, porque la mayor parte de les inscripciones oficiales taben escrites en sabéu, una llingua semítica meridional del grupu sudarábigo epigráfico. Conócense tres texto en himyarita que paecen testos rimados (sigla ZI 11, Ja 2353 y el Himnu de Qaniya). Munchos de los detalles sobre'l himyarita conócense namái por afirmaciones d'eruditos árabes de los primeros sieglos de la era musulmana, acordies cola so descripción yera una llingua inintelixible pa los falantes d'árabe clásicu.

 Distribución 
A diferencia de del antiguu sudarábigo epigráfico, que foi reemplazáu pol árabe nel sieglu VIII, si non antes el himyarita siguió n'usu nes tierres altes del suroeste de Yemen sieglos dempués del surdimientu del Islam. Según Al-Hamdani (893-947), falar en delles rexones de les tierres altes del oeste de Yemen nel sieglu X, anque les tribus de la mariña de Yemen oriental falaben yá árabe y munches de les tribus de les tierres altes occidentales falaben árabe con una fuerte influencia del himyarita.Rabin 1951, 46 Nos siguientes sieglos, el himyarita foi dafechu reemplazáu pol árabe, anque los modernos dialeutos de les tierres árabes amuesen evidencies de tener un sustratu himyarita.

 Descripción llingüística 
La traza conocida más carauterísticu del himyarita ye la presencia del artículu definíu am-/an-, que yera compartíu por dellos antiguos dialeutos árabes de la península arábiga. Amás, los sufixos de perfectu (conxugación sufijal) na primer persona del singular y la segunda persona empezaben con k-, ente que l'árabe tien t-. Esta carauterística atópase tamién nel antiguu sudarábigo epigráfico, el semíticu etiópicu y les modernes llingües sudarábigas. Dambes carauterístiques tamién s'atopen en dellos dialeutos modernos del árabe yemenín, que se caltendríen por influencia del himyarita. L'artículu am- atópase tamién otres variedaes dialeutales d'árabe modernes.Rabin 1951, 35

 Testu 
Namái se conocen delles poques frases en himyarita. L'exemplu siguiente méntase como pronunciáu nel 654/5 d.C. en Dhamar. Puesto que se trescribió n'escritura árabe ensin vocales marcaes, la pronunciación exacta nun se conoz; y dase una reconstrucción basada nel árabe clásicu.

HimyaritaAlfabetu árabe |رايكبنحلمكولدكابنامنطيبreconstruyíuraʾai-kubi-n-ḥulmka-walad-kuibn-anminṭībGlosa |ver-pas.-1.Sg.eso-dar.nacencia-1.Sg.fíu-acusativuoruTraducción“Vi nun suañu que di nacencia a un fíu d'oru.”

 Referencies 

 Bibliografía 

Chaim Rabin: Ancient West-Arabian. London, 1951.
Peter Stein, The "Himyaritic" Language in pre-Islamic Yemen A Critical Re-evaluation, Semitica et Classica 1, 2008, 203-212.
Christian Robin, Ḥimyaritic, Encyclopedia of Arabic Language and Linguistics 2, 2007, 256-261.

Categoría:Llingües semítiques meridionales
Categoría:Llingües de Yeme
Categoría:Historia de Yeme