Idioma eudeve
{{Ficha d'idioma|nome=Eudeve
|nativu=''Dohema''
|familia madre = llingües utoazteques
|países= {{MEX}}
|zona= [[Sonora]]
|falantes= [[llingua muerta|estinguida]] (†, c. 1940)|rank= 
|familia=[[Llingües uto-azteques]]<br />
&nbsp;Uto-azteques meridionales<br />
&nbsp;&nbsp;Taracahita<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Ópata-Eudeve<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Eudeve'''
|iso1=nengunu |iso2=nengunu |iso3=opt 
}}
La '''llingua eudeve''' (tamién '''heve''', '''hegue''' o '''dohema''') ye una [[llingua muerta]] del tueru [[llingües uto-azteques|uto-azteca]]. Esta llingua falar nel estáu de [[Sonora]], [[Méxicu]].

Dientro de les llingües uto-azteques forma parte del grupu taracahita de la división sonorense-mexicana. El ópata ta estrechamente emparentáu col eudeve a tal puntu que dacuando se considera que son variantes de la mesma llingua. De fechu anguaño los ópatas, al igual que los sos vecinos, los [[jova|joves]] y los [[eudeve]]s, los [[ópata|ópates]] yá casi sumieron como unidá étnica estremada. 

== Clasificación ==
El Eudeve ye una llingua taracahita qu'amuesa un parentescu más cercanu col [[idioma ópata|ópata]] a tal puntu que dellos autores consideren que'l euedeve y el ópata son variantes d'una mesma llingua. Probablemente'l parentesto tamién fuera cercanu col jova y daqué más distante col [[idioma tarahumara|tarahumara]].

== Fonoloxía ==

=== Vocales ===
El siguiente cuadru amuesa les vocales del eudeve.<ref name=eud>Lionnet, 1986, p. 16.</ref>
{| {{tablaguapa}} border="1"
|- align="center" cellpadding="4"
!
! [[Vocal anterior|Anterior]]
! [[Vocal central|Central]]
! [[Vocal posterior|Posterior]]
|- align="center"
! '''[[Vocal zarrada|Zarrada]]'''
| {{AFI|i}} ({{AFI|ɨ}})
|
| {{AFI|u}}
|- align="center"
! '''[[Vocal media|Media]]'''
| {{AFI|e}}
|
| {{AFI|o}}
|- align="center"
! '''[[Vocal abierta|Abierta]]'''
| 
| {{AFI|a}}
| 
|}

Na flexón ye bien frecuente la perda de la vocal na penúltima sílaba átona, ante una consonante que nun seya ''h'', esto se produe sobremanera nos nomes de la segunda declinación, ante los sufixos ''-ta'' y ''-te'':
:''biká-t'' 'el cuchiellu' (absolutivo) > ''bík-te'' 'del cuchiellu' (xenitivu)
Y tamién nos futuros verbales ante ''-ce'':
:''hasé-n'' '(él) llega' > ''hás-ce'' '(él) va llegar'

=== Calidá de les vocales ===

Les cinco vocales pueden ser glotalizadas: [aʔa], [yʔy], [iʔi], [oʔo] y [oʔo]. La oclusión glotal tamién puede presentase antes de vocal [ʔa], ej.: '''eerá'' "sangre".<ref name=eud /> Nun s'hai documentáu qu'esistiera diferencies ente vocales llargues y curties, tal como asocede n'otres [[llingües utoazteques]]. 

=== Consonantes ===

L'inventariu consonánticu de la llingua eudeve ye'l siguiente:<ref name=eud />
{| {{tablaguapa}} style="text-align: center"
! !! [[consonante billabial|billabial]] !! [[consonante coronal|coronal]] !! [[consonante palatal|palatal]] !! [[consonante velar|velar]] !! [[consonante llabiu-velar|llabiu-<br />velar]] !! [[consonante glotal|glotal]]
|-
! [[consonante oclusiva|oclusiva]]
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|p, b}}
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|t, d}} ||
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|k}}
| style="text-align:center; font-size:larger;" |({{IPA|bʷ}})
| style="text-align:center; font-size:larger;" |
|-
! [[consonante africada|africada]]
| || style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|ʦ}} ({{AFI|tʃ͡}}) || || || ||
|-
! [[consonante fricativa|fricativa]]
| || style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|s}} ({{AFI|ʃ}}) || || || || style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|h}}
|-
! [[Consonante nasal|nasal]]
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|m}}
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|n}} ||
| style="text-align:center; font-size:larger;" | || ||
|-
! [[consonante vibrante|vibrante]]
| || style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|r}} ({{AFI|l}}) || || || ||
|-
! [[consonante aproximante|semivocal]]
| || || style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|j}} || || style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|w}} ||
|}

== Escritura ==

Nun se sabe si'l eudeve tuvo una escritura antes de la conquista española, sicasí al empecipiase la colonización empezó tamién la notación de les llingües indíxenes al alfabetu llatín. El padre Loaysa usó les siguientes lletres:<ref>Smith, 1861, p. 14.</ref>

{| {{tablaguapa}} border="1" style="text-align: center; vertical-align: middle;" align="center"
|-----
! style="vertical-align: top;" colspan="25" | L'abecedariu eudeve de Loaysa
|-----
| a || b || bu || c || ch || d || e || h || hu || i || m || n || o 
| p || qu || r || s || t || tz || u || v || vv || x || y || '
|-----
! style="vertical-align: top;" colspan="25" |Valores fonéticos <br />
|-----
| a || b || bʷ || k || t͡ʃ || d || e || h || w || i (ɨ) || m || n || o 
| p || k || r (l) || s || t || t͡s || u/w || b || w || ʃ || j || ʔ
|}

El siguiente cuadru amuesa los fonemes y grafemes del eudeve usaos nel estudiu d'esta llingua propuesta por Johnson y emplegáu tamién por Lionnet.<ref name=eud /> 

{| {{tablaguapa}} border="1" style="text-align: center; vertical-align: middle;" align="center"
|-----
! style="vertical-align: top;" colspan="20" | L'abecedariu eudeve
|-----
| A || B || (Bw) || C || D || E || H || I || K 
| M || N || O || P || R || S || T || U || W || (Y) || '
|-----
| a || b || (bw) || c || d || e || h || i || k 
| m || n || o || p || r || s || t || u || w || y || '
|-----
! style="vertical-align: top;" colspan="20" |Valores fonéticos <br />
|-----
| a || b || (bʷ) || t͡s (t͡ʃ) || d || e || h || i (ɨ) || k 
| m || n || o || p || r (l) || s (ʃ) || t || u || w || (j) || ʔ
|}

{{versalita|Notes}}
* Les consonantes ‹bw›, ‹y› y ‹'› nun forma parte integral del abecedariu eudeve pero sí s'empleguen pa ciertes pallabres.
* La consonante ‹c› /t͡s/, tien el alófono /t͡ʃ/. Loaysa uso ‹tz› pal fonema /t͡s/ y <ch> pal fonema /t͡ʃ/.
* La consonante ‹s› /s/, tien el alófono /ʃ/. Loaysa uso ‹x› pal fonema /ʃ/.
* La semiconsonante ‹w› /w/, tien los alófonos /gw/ y /g/. Loaysa emplegó ‹o›, ‹uh› o ‹vv› pa esti fonema.
* La consonante ‹r› /r/ tien el alófono /l/.

== Gramática ==

El eudeve presenta carauterístiques morfolóxiques similares a otres llingües utoazteques del norte de Méxicu:
* El nome tien una inflexón relativamente simple estremando ente formes teníes y formes ensin tener. Les formes ensin tener del nome frecuentemente son distintos pa la función de suxetu, d'oxetu o de complementu nominal. El plural de los nomes señálase frecuentemente por aciu [[Reduplicación (llingüística)|reduplicación]] parcial de la primera sílaba.
* El verbu tien una estructura claramente aglutinante, concordando en persona y númberu tantu col suxetu como col oxetu.

La [[flexón nominal]] dexa arrexuntar a les pallabres en tres paradigmes o declinaciones que se resumen nel siguiente cuadru:
{| {{tablaguapa}}
|- align="center"
! Casos !! 1ª declinación !! 2ª declinación !! 3ª declinación
|- align="center"
| Suxetu (nominativu) || ___ || ''-t'' || ___
|- align="center"
| Oxetu (acusativu) || ''-k'' || ''-ta'' || ''-i''
|- align="center"
| Complmento Nominal || ''-ke'' || ''-te'' || ''-e''
|}
Munchos nomes de la segunda declinación acenturados na última sílaba del raigañu, mueven l'acentu a la sílaba anterior, y yá que la sílaba átona piérdese llógrense patrones como: ''arí-t'' 'formiga' (suxetu) / ''*ári-ta'' > ''ár-ta'' 'formiga' (oxetu); ''mecá-t'' 'lluna' (suxetu) / ''*méca-ta'' > ''*méc-ta'' > ''mé-ta'' 'lluna' (oxetu).

Dende'l puntu sintácticu, el eudeve ye una llingua con orde preferente [[SOV]], [[nucleu sintácticu|nucleu]] final y por tanto axetivu preciede al nome al que modifica, usa [[postposición|postoposiciones]] en llugar de preposiciones, etc.

== Léxicu ==
{{AP|Llista de Swadesh en llingües utoazteques}}
El léxicu rexistráu del eudeve foi rexistráu en dellos trabayos, el primer documentu ye un ''Arte de la llingua hegue'' escritu por Balthasar Loaysa escontra 1662. Con posterioridá apaeció otru arte anónimo del sieglu XVIII o XVIII, Buckingham Smith, qu'usa un sistema distintu nel que se reflexen dalgunos [[cambéu fonéticu|cambeos fonéticos]] al respective de la variedá estudiada por Loaysa.
En [[1851]] J. R. Barlett recoyó un vocabulariu en Ures (Sonora) d'unes 160 pallabres, de lo que'l consideraba una variante de ópata que resultó ser de fechu eudeve. Darréu Roberto Escalante publicó un vocabulariu compilado por Jean B. Johnson en 1940 en [[Tonichi]], probando que la llingua del llugar nun yera'l ópata como había creyíu Johnson sinón el eudeve.
El fechu de que los documentos rexistraos tomen casi 3 sieglos dexa reconcer dellos cambeos que sufrió la llingua na so hestoria recién.

== Testu amuesa ==

El siguiente testu ye'l [[padrenuesu]] traducíu a la llingua eudeve presentáu na obra d'un autor anónimu ''Arte y vocabulariu de la llingua dohema, heve, o eudeva'', editáu por Pennington.{{Harvnp |Pennington |1981}} Smith publicar tamién nel so ''Grammatical sketch of the Heve language''.{{Harvnp|Smith |1861|p=24}} Asina mesmu Pimentel presentó una versión analizada.{{Harvnp |Pimentel |2005 |pp= 147 y 148}}

{| border="0" width="100%" text-align: center;"
|-
{{Columnes}}
{{lang|opt|'''''Tamo Nóno'''''

''Tamo nóno, tevíctze catzí,''<br /> 
''amu canne teguá véhva vitzuateradauh.''<br />
''Tame kanne vená hásem amo quéidagua.''<br />
''Amu canne hinádocauh iuhtépatz éndauh,''<br /> 
''tevíctze endahtevén.''<br /> 
''Quécovi tamo bádagua óqui tame mic.''<br />
''Tame náventziuh tame pívidedo tamo canáde émca.''<br /> 
''Eín tamo ovi tamo náventziuhdahteven.''<br />
''Cana tótze diablu tatacóritze tame huétudenta.''<br /> 
''Nassa tame hipúr cadénitzevai.''<br /> 
''Amén.''}}
{{Nueva columna}}
'''Padre Nuesu'''

Padre Nuesu que tas en cielu.<br />
El to nome seya grandemente creyíu.<br />
A nós venga'l to reinu.<br />
La to voluntá equí na tierra fáigase,<br /> 
como se fai en cielu.<br />
La nuesa comida cotidiana dánosla güei.<br /> 
Ten llástima a nós llimpiandonos los nuesos pecaos,<br /> 
asina como tenemos llástima a los nuesos enemigos.<br />
Non dexaras al Diañu, que nos fai cayer nel pecáu;<br /> 
mas guárdanos del mal.<br /> 
Amen.<br />
{{Final columnes}}
|}

== Ver tamién ==

* [[Idioma ópata]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Bibliografía ==

* Lionnet, Andrés. 1979. "El lexico del eudeve".'' Mimeography. Friends of Uto-Aztecan Working Conference'', Institutu d'Investigaciones Antropologicas, Universidá Nacional Autónoma de Méxicu, Mexico, June 23. : .
* {{cita llibru |apellíu={{versalita|Lionnet}} |nome=Andrés |títulu=Un idioma estinguíu de sonora: El eudeve |url=https://books.google.com.mx/books?id=UGnh4SFplroC&printsec=frontcover&hl=es&source=gbs_gue_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false |añu=1986 |ubicación=Méxicu |editorial=UNAM |isbn=968-837-915-8}}
* {{cita llibru |autor={{Versalita|Loaysa, Balthasar}} |añu=S. {{versalita|xvii}} |títulu=Arte de la llingua hegue |allugamientu=París, Francia |editorial=Ms. na Bibliothèque Nationale, copia en Edward Y. Ayeri Manuscript Collection (Newberry Library), Chicago|oclc=36057359}}
* Miller, Wick R., 1983, "A Note on Extinct Languages of Northwest Mexico of Supposed Uto-Aztecan Affiliation", ''International Journal of American Linguistics'', Vol. 49, Non. 3, Papers Presented at a Symposium on Uto-Aztecan Historical Linguistics (Jul., 1983), pp. 328-334.
* {{cita llibru |editor={{versalita|Pennington Campbell W.}} |títulu=Arte y vocabulariu de la llingua dohema, heve o eudeva: anónimu, sieglu {{versalita|xvii}} |añu=1981 |editorial=Institutu d'Investigaciones Filolóxiques, UNAM |ubicación=Méxicu |isbn=968-58-0237-8 |oclc=9051249}}
* {{cita llibru |apellíu={{versalita|Pimentel}} |nome=Francisco |títulu=Cuadro descriptivu y comparativu de les llingües indíxenes de Méxicu: o tratáu de filoloxía mexicana |url=http://www.cervantesvirtual.com/obra-visor/cuadro-descriptivu-y-comparativu-de-les llingües-indigenas-de-mexico-o-tratáu-de-filologia-mexicana-vol-i--0/html/a663411c-080f-4008-9a70-9564c5c3384c_16.html |edición=2ª |volume=1 |añu=2005 |añu-orixinal=1874 |editor= |editorial=Alicante, Biblioteca Virtual Miguel de Cervates |ubicación=Méxicu |isbn= |capítulu=El eudeve, heve o dohema |páxines= 137-150 |cita=}}
* {{cita publicación |apellíu={{versalita|Smith}} |nome=Buckingham |añu=1861 |títulu=A grammatical sketch of the Heve language |publicación=Shea's Library of American Lingüistics |volume=3 |número= |páxina= |allugamientu=New York |editorial= |issn= |url=http://www.gutenberg.org/ebooks/14419 |fechaaccesu=24 d'agostu de 2012}}

== Enllaces esternos ==
* {{Ethnologue|code=opt}}
* [http://www.genealogia.org.mx/index.php?option=com_content&task=view&id=700&Itemid=151 Curtia descripción gramatical del Eudeve]
* [http://www.gutenberg.org/ebooks/{{{14419}}} Edición electrónica llibre de ''{{{Grammatical Sketch of the Heve Language}}}''] nel [[Proyeutu Gutenberg]].






{{Tradubot|Idioma eudeve}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües taracahítes|Eudeve]]
[[Categoría:Llingües muertes de la familia uto-azteca|Eudeve]]
[[Categoría:Etnies y llingües de Sonora|Eudeve]]
[[Categoría:Llingües de Méxicu]]
[[Categoría:Llingües muertes de Méxicu]]
La llingua eudeve (tamién heve, hegue o dohema) ye una llingua muerta del tueru uto-azteca. Esta llingua falar nel estáu de Sonora, Méxicu.

Dientro de les llingües uto-azteques forma parte del grupu taracahita de la división sonorense-mexicana. El ópata ta estrechamente emparentáu col eudeve a tal puntu que dacuando se considera que son variantes de la mesma llingua. De fechu anguaño los ópatas, al igual que los sos vecinos, los joves y los eudeves, los ópates yá casi sumieron como unidá étnica estremada. 

 Clasificación 
El Eudeve ye una llingua taracahita qu'amuesa un parentescu más cercanu col ópata a tal puntu que dellos autores consideren que'l euedeve y el ópata son variantes d'una mesma llingua. Probablemente'l parentesto tamién fuera cercanu col jova y daqué más distante col tarahumara.

 Fonoloxía 

 Vocales 
El siguiente cuadru amuesa les vocales del eudeve.Lionnet, 1986, p. 16.
 Anterior Central Posterior Zarrada  ()  Media   Abierta   

Na flexón ye bien frecuente la perda de la vocal na penúltima sílaba átona, ante una consonante que nun seya h, esto se produe sobremanera nos nomes de la segunda declinación, ante los sufixos -ta y -te:
biká-t 'el cuchiellu' (absolutivo) > bík-te 'del cuchiellu' (xenitivu)
Y tamién nos futuros verbales ante -ce:
hasé-n '(él) llega' > hás-ce '(él) va llegar'

 Calidá de les vocales 

Les cinco vocales pueden ser glotalizadas: [aʔa], [yʔy], [iʔi], [oʔo] y [oʔo]. La oclusión glotal tamién puede presentase antes de vocal [ʔa], ej.: 'eerá "sangre". Nun s'hai documentáu qu'esistiera diferencies ente vocales llargues y curties, tal como asocede n'otres llingües utoazteques. 

 Consonantes 

L'inventariu consonánticu de la llingua eudeve ye'l siguiente:
  billabial  coronal  palatal  velar  llabiu-velar  glotal oclusiva () africada  ()     fricativa  ()     nasal    vibrante  ()     semivocal     

 Escritura 

Nun se sabe si'l eudeve tuvo una escritura antes de la conquista española, sicasí al empecipiase la colonización empezó tamién la notación de les llingües indíxenes al alfabetu llatín. El padre Loaysa usó les siguientes lletres:Smith, 1861, p. 14.

 L'abecedariu eudeve de Loaysa a  b  bu  c  ch  d  e  h  hu  i  m  n  o  p  qu  r  s  t  tz  u  v  vv  x  y  'Valores fonéticos  a  b  bʷ  k  t͡ʃ  d  e  h  w  i (ɨ)  m  n  o  p  k  r (l)  s  t  t͡s  u/w  b  w  ʃ  j  ʔ

El siguiente cuadru amuesa los fonemes y grafemes del eudeve usaos nel estudiu d'esta llingua propuesta por Johnson y emplegáu tamién por Lionnet. 

 L'abecedariu eudeve A  B  (Bw)  C  D  E  H  I  K  M  N  O  P  R  S  T  U  W  (Y)  ' a  b  (bw)  c  d  e  h  i  k  m  n  o  p  r  s  t  u  w  y  'Valores fonéticos  a  b  (bʷ)  t͡s (t͡ʃ)  d  e  h  i (ɨ)  k  m  n  o  p  r (l)  s (ʃ)  t  u  w  (j)  ʔ

 Les consonantes ‹bw›, ‹y› y ‹'› nun forma parte integral del abecedariu eudeve pero sí s'empleguen pa ciertes pallabres.
 La consonante ‹c› /t͡s/, tien el alófono /t͡ʃ/. Loaysa uso ‹tz› pal fonema /t͡s/ y <ch> pal fonema /t͡ʃ/.
 La consonante ‹s› /s/, tien el alófono /ʃ/. Loaysa uso ‹x› pal fonema /ʃ/.
 La semiconsonante ‹w› /w/, tien los alófonos /gw/ y /g/. Loaysa emplegó ‹o›, ‹uh› o ‹vv› pa esti fonema.
 La consonante ‹r› /r/ tien el alófono /l/.

 Gramática 

El eudeve presenta carauterístiques morfolóxiques similares a otres llingües utoazteques del norte de Méxicu:
 El nome tien una inflexón relativamente simple estremando ente formes teníes y formes ensin tener. Les formes ensin tener del nome frecuentemente son distintos pa la función de suxetu, d'oxetu o de complementu nominal. El plural de los nomes señálase frecuentemente por aciu reduplicación parcial de la primera sílaba.
 El verbu tien una estructura claramente aglutinante, concordando en persona y númberu tantu col suxetu como col oxetu.

La flexón nominal dexa arrexuntar a les pallabres en tres paradigmes o declinaciones que se resumen nel siguiente cuadru:
 Casos  1ª declinación  2ª declinación  3ª declinación Suxetu (nominativu)  ___  -t  ___ Oxetu (acusativu)  -k  -ta  -i Complmento Nominal  -ke  -te  -e
Munchos nomes de la segunda declinación acenturados na última sílaba del raigañu, mueven l'acentu a la sílaba anterior, y yá que la sílaba átona piérdese llógrense patrones como: arí-t 'formiga' (suxetu) / *ári-ta > ár-ta 'formiga' (oxetu); mecá-t 'lluna' (suxetu) / *méca-ta > *méc-ta > mé-ta 'lluna' (oxetu).

Dende'l puntu sintácticu, el eudeve ye una llingua con orde preferente SOV, nucleu final y por tanto axetivu preciede al nome al que modifica, usa postoposiciones en llugar de preposiciones, etc.

 Léxicu 

El léxicu rexistráu del eudeve foi rexistráu en dellos trabayos, el primer documentu ye un Arte de la llingua hegue escritu por Balthasar Loaysa escontra 1662. Con posterioridá apaeció otru arte anónimo del sieglu XVIII o XVIII, Buckingham Smith, qu'usa un sistema distintu nel que se reflexen dalgunos cambeos fonéticos al respective de la variedá estudiada por Loaysa.
En 1851 J. R. Barlett recoyó un vocabulariu en Ures (Sonora) d'unes 160 pallabres, de lo que'l consideraba una variante de ópata que resultó ser de fechu eudeve. Darréu Roberto Escalante publicó un vocabulariu compilado por Jean B. Johnson en 1940 en Tonichi, probando que la llingua del llugar nun yera'l ópata como había creyíu Johnson sinón el eudeve.
El fechu de que los documentos rexistraos tomen casi 3 sieglos dexa reconcer dellos cambeos que sufrió la llingua na so hestoria recién.

 Testu amuesa 

El siguiente testu ye'l padrenuesu traducíu a la llingua eudeve presentáu na obra d'un autor anónimu Arte y vocabulariu de la llingua dohema, heve, o eudeva, editáu por Pennington. Smith publicar tamién nel so Grammatical sketch of the Heve language. Asina mesmu Pimentel presentó una versión analizada.

Padre Nuesu

Padre Nuesu que tas en cielu.
El to nome seya grandemente creyíu.
A nós venga'l to reinu.
La to voluntá equí na tierra fáigase, 
como se fai en cielu.
La nuesa comida cotidiana dánosla güei. 
Ten llástima a nós llimpiandonos los nuesos pecaos, 
asina como tenemos llástima a los nuesos enemigos.
Non dexaras al Diañu, que nos fai cayer nel pecáu; 
mas guárdanos del mal. 
Amen.

 Ver tamién 

 Idioma ópata

 Referencies 

 Bibliografía 

 Lionnet, Andrés. 1979. "El lexico del eudeve". Mimeography. Friends of Uto-Aztecan Working Conference, Institutu d'Investigaciones Antropologicas, Universidá Nacional Autónoma de Méxicu, Mexico, June 23. : .
 
 
 Miller, Wick R., 1983, "A Note on Extinct Languages of Northwest Mexico of Supposed Uto-Aztecan Affiliation", International Journal of American Linguistics, Vol. 49, Non. 3, Papers Presented at a Symposium on Uto-Aztecan Historical Linguistics (Jul., 1983), pp. 328-334.
 
 
 

 Enllaces esternos 
 
 Curtia descripción gramatical del Eudeve
 Edición electrónica llibre de  nel Proyeutu Gutenberg.

Eudeve
Eudeve
Eudeve
Categoría:Llingües de Méxicu
Categoría:Llingües muertes de Méxicu