Alfabetu samaritanu
{{referencies|t=20200601095524}}
{{alfabetu}}
[[Ficheru:Har Gerizim 065.JPG|thumb|derecha|250px|La tradicional '''escritura samaritano''' nuna [[mezuzá]].]]

L''''alfabetu samaritanu''' ye una escritura consonántico emplegada polos [[samaritanu|samaritanos]] nos sos testos relixosos (como'l [[pentateucu samaritanu]], escritu nel so [[dialeutu samaritanu (hebréu)|dialeutu hebréu]]) o, bien, pa citar partes de la Torá (como nes sos ''[[mezuzá|mezuzot]]''), según pa comentarios y traducciones n'[[dialeutu samaritanu (araméu)|araméu]] y de xemes en cuando n'[[idioma árabe|árabe]].

El samaritanu provién direutamente del alfabetu paleo-hebréu, que ye una versión modificada del [[alfabetu feniciu]] na qu'estenses porciones de la [[Tanak|Biblia hebrea]] orixinalmente fueron escrites. Esta escritura foi usada polos antiguos [[israelita|israelites]], tantu [[xudíu|xudíos]] como samaritanos. Ente que la archiconocida letra molde del llamáu [[alfabetu hebréu]], tradicionalmente usada polos xudíos modernos, nun ye más qu'una versión estilizada del [[alfabetu araméu]]<ref>{{cita llibru |apellíu=Sáenz-Badillos|nome=Ángel|añu=1988|títulu=Historia de la llingua hebrea|editorial=AUSA|ubicación=Sabadell, España|isbn=8-486-32932-9}}</ref> qu'ellos adoptaron de los perses, quien de la mesma lo adoptaron de los arameos. Tres la cayida del [[Imperiu Persa]], los xudíos usaron tanto unu como otru antes de decantase definitivamente pola forma aramea; sicasí, mientres dalgún tiempu, siguieren emplegando'l paleo-hebréu (proto-samaritanu) namái pa escribir el [[Tetragrámaton]]; costume que, de la mesma, más tarde abandonaríen.

== Evolución ==
[[Ficheru:Samaritan script table.jpg|thumb|derecha|Evolución del alefato samaritanu.]]

La tabla de la izquierda amuesa la evolución de la escritura samaritano. La columna I correspuende al alfabetu paleo-hebréu, en cuantes que la columna X amuesa la forma moderna de les lletres. Hasta'l so estremu esquierdu atópense les lletres hebrees equivalentes a les samaritanes a forma de referencia comparativa.

== Lletres ==
[[Ficheru:Samaritan inscription.jpg|thumb|Antigua inscripción n'hebréu samaritanu, nuna semeya (c. 1900) de la [[Palestine Exploration Fund|Fundación pa la Esploración de Palestina]].]]

{{columnes}}
Consonantes
:{{unicode|ࠀ}} ā'lāf
:{{unicode|ࠁ}} bīt
:{{unicode|ࠂ}} gā'mān
:{{unicode|ࠃ}} dā'lāt
:{{unicode|ࠄ}} īy :{{unicode|ࠅ}}
bâ
:{{unicode|ࠆ}} zēn
:{{unicode|ࠇ}} īt
:{{unicode|ࠈ}} ţīt
:{{unicode|ࠉ}} yūt
:{{unicode|ࠊ}} kâf
:{{unicode|ࠋ}} lā'bāt
:{{unicode|ࠌ}} mīm
:{{unicode|ࠍ}} nūn
:{{unicode|ࠎ}} ensin'gât
:{{unicode|ࠏ}} īn
:{{unicode|ࠐ}} fī
:{{unicode|ࠑ}} şâ'dīy :{{unicode|ࠒ}}
qūf
:{{unicode|ࠓ}} rīš
:{{unicode|ࠔ}} šān
:{{unicode|ࠕ}} tāf
{{nueva columna}}
Vocales
:{{unicode|ࠖ}} 
:{{unicode|ࠗ}} ā'lāf
:{{unicode|࠘}} ''oclusión''
:{{unicode|࠙}} dagesh
:{{unicode|ࠚ}} yūt epentética :{{unicode|ࠛ}}
yût epentética :{{unicode|ࠜ}}
ē
:{{unicode|ࠝ}} y :{{unicode|ࠞ}}
â
:{{unicode|ࠟ}} ā
:{{unicode|ࠠ}} a :{{unicode|ࠡ}}
æ̂
:{{unicode|ࠢ}} ǣ
:{{unicode|ࠣ}} æ
:{{unicode|ࠤ}} ă
:{{unicode|ࠥ}} ă
:{{unicode|ࠦ}} ū
:{{unicode|ࠧ}} o :{{unicode|ࠨ}}
î
:{{unicode|ࠩ}} ī
:{{unicode|ࠪ}} i
:{{unicode|ࠫ}} o :{{unicode|ࠬ}}
sukun
{{nueva columna}}
Puntuación
:{{unicode|࠭}} 
:{{unicode|࠮}} 
:{{unicode|࠯}}
:{{unicode|࠰}} 
:{{unicode|࠱}} 
:{{unicode|࠲}} 
:{{unicode|࠳}} 
:{{unicode|࠴}} 
:{{unicode|࠵}} 
:{{unicode|࠶}} 
:{{unicode|࠷}} 
:{{unicode|࠸}} 
:{{unicode|࠹}} 
:{{unicode|࠺}} 
:{{unicode|࠻}} 
:{{unicode|࠼}} 
:{{unicode|࠽}} 
:{{unicode|࠾}} 
:{{unicode|࠿}}
{{final columnes}}

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [http://www.bl.uk/onlinegallery/sacredtexts/samarpent_lg.html Biblia samaritana, na biblioteca británica (n'inglés).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103043024/http://www.bl.uk/onlinegallery/sacredtexts/samarpent_lg.html |date=2013-11-03 }}
* [http://www.omniglot.com/writing/samaritan.htm Omniglot.com - Alfabetu samaritanu en Omniglot (n'inglés).]
* [http://www.alanwood.net/unicode/fonts-middle-eastern.html#samaritan Fuentes pal samaritanu (n'inglés).]

{{Tradubot|Alfabeto samaritano}}
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Alfabetos|samaritanu, alfabetu]]
[[Categoría:Idioma hebréu]]
[[Categoría:Alfabetu hebréu]]
L'alfabetu samaritanu ye una escritura consonántico emplegada polos samaritanos nos sos testos relixosos (como'l pentateucu samaritanu, escritu nel so dialeutu hebréu) o, bien, pa citar partes de la Torá (como nes sos mezuzot), según pa comentarios y traducciones n'araméu y de xemes en cuando n'árabe.

El samaritanu provién direutamente del alfabetu paleo-hebréu, que ye una versión modificada del alfabetu feniciu na qu'estenses porciones de la Biblia hebrea orixinalmente fueron escrites. Esta escritura foi usada polos antiguos israelites, tantu xudíos como samaritanos. Ente que la archiconocida letra molde del llamáu alfabetu hebréu, tradicionalmente usada polos xudíos modernos, nun ye más qu'una versión estilizada del alfabetu araméu qu'ellos adoptaron de los perses, quien de la mesma lo adoptaron de los arameos. Tres la cayida del Imperiu Persa, los xudíos usaron tanto unu como otru antes de decantase definitivamente pola forma aramea; sicasí, mientres dalgún tiempu, siguieren emplegando'l paleo-hebréu (proto-samaritanu) namái pa escribir el Tetragrámaton; costume que, de la mesma, más tarde abandonaríen.

 Evolución 
thumb|derecha|Evolución del alefato samaritanu.

La tabla de la izquierda amuesa la evolución de la escritura samaritano. La columna I correspuende al alfabetu paleo-hebréu, en cuantes que la columna X amuesa la forma moderna de les lletres. Hasta'l so estremu esquierdu atópense les lletres hebrees equivalentes a les samaritanes a forma de referencia comparativa.

 Lletres 
thumb|Antigua inscripción n'hebréu samaritanu, nuna semeya (c. 1900) de la Fundación pa la Esploración de Palestina.

Consonantes
 ā'lāf
 bīt
 gā'mān
 dā'lāt
 īy :
bâ
 zēn
 īt
 ţīt
 yūt
 kâf
 lā'bāt
 mīm
 nūn
 ensin'gât
 īn
 fī
 şâ'dīy :
qūf
 rīš
 šān
 tāf

Vocales
 
 ā'lāf
 oclusión
 dagesh
 yūt epentética :
yût epentética :
ē
 y :
â
 ā
 a :
æ̂
 ǣ
 æ
 ă
 ă
 ū
 o :
î
 ī
 i
 o :
sukun

Puntuación
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 Referencies 

 Enllaces esternos 
 Biblia samaritana, na biblioteca británica (n'inglés). 
 Omniglot.com - Alfabetu samaritanu en Omniglot (n'inglés).
 Fuentes pal samaritanu (n'inglés).

samaritanu, alfabetu
Categoría:Idioma hebréu
Categoría:Alfabetu hebréu