Gàidhealtachd
[[Ficheru:Scots Gaelic speakers in the 2011 census.png|thumb|300px|right|Distribución xeográfica de los gaelicoparlantes n'Escocia (2001).]]
'''Gàidhealtachd''' (n'[[Idioma español|español]] "Territoriu de los [[gaélicos]]") ye un términu col que se designen aquelles árees d'[[Escocia]] onde inda pervive l'idioma [[gaélicu escocés]] y la cultura gaélica polo xeneral, y que s'alcuentren nes [[Highlands]] y l'archipiélagu de les [[Hébrides]]. Por estensión, el términu tamién fai referencia a les pequeñes árees gaelicoparlantes de [[Nueva Escocia]] ([[Canadá]]). En [[idioma irlandés|gaélicu irlandés]] esiste'l términu equivalente ''[[Gaeltacht]]'', aplicáu a les zones de llingua gaélica d'[[Irlanda]]. Sicasí, mientres n'[[Irlanda]] falar de "los" ''Gaeltacht'' (constituyendo entidaes estremaes), n'Escocia falar de "el" ''Gàidhealtachd'' (como una unidá). 

''Gàidhealtachd'' foi y sigue siendo para munchos un sinónimu de les [[Highlands]]. Pero realmente nun son espresiones intercambiables, una y bones la primera ye de tipu llingüísticu y la segunda de tipu xeográficu. Ello ye que munches zones de les [[Highlands]] nun tener una población gaelicoparlante sustancial y otres fueron tradicionalmente falantes de ''[[Escocés (llingua xermánica)|scots]]'', un dialeutu llocal del [[Idioma inglés|inglés]]. Per otru llau, esisten tamién dellos llugares gaelicoparlantes que queden fora de les llendes polítiques de les Highlands, como la isla d'[[Arran]]. Por ello, ''Gàidhealtachd'' emplégase cada vez más en referencia a les árees específiques d'[[Escocia]] (y de [[Nueva Escocia]]) nes que'l gaélicu ye faláu per una parte más o menos amplia de la población, a la manera irlandesa.

En contraposición a ''Gàidhealtachd'' esiste la pallabra ''Galldachd'' ("Territoriu de los saxones" o "de los non gaélicos") n'alusión a los [[Lowlands]] escoceses. A les Hébrides se les llapada dacuando ''Innse Gall'' por cuenta de la presencia histórica de [[viquingos]].

== Historia ==
[[Ficheru:Languages of Scotland 1400 AD.svg|275px|thumb|Mapa llingüísticu d'escocia hacia l'añu 1400.
Azul: [[Gaélicu escocés]].
Mariellu: [[Escocés (llingua xermánica)|Scots]].
Naranxa: [[idioma norn|Norn]].]]
Hasta va pocos sieglos, el ''Gàidhealtachd'' entendía la mayor parte de l'actual Escocia al norte del [[fiordu de Forth]], con esceición de los archipiélagos septentrionales de les [[Órcades]] y les [[Shetland]] (onde se falaba'l [[idioma norn|norn]], una [[llingües escandinaves|llingua escandinava]]). Munchos llugares de toa Escocia tienen nomes derivaos del gaélicu, evidenciando el gran espardimientu que l'idioma tenía d'antiguo: [[Dundee]], [[Inverness]], [[Stirling]], [[Argyll]], [[Galloway]]...

Por múltiples razones, ente elles la influencia d'una corte real falante de ''scots'' n'[[Edimburgu]] y l'establecimientu de [[burgu|burgos]] mercantiles en gran parte del sur y l'este d'Escocia, el ''Gàidhealtachd'' viose descomanadamente amenorgáu. Otru factor que contribuyó al cayente de la llingua gaélica n'Escocia foi'l demográficu: d'antiguo la metá de los escoceses vivíen nes rexones gaelicoparlantes de les Highlands, pero los [[Highland Clearances|desplazamientos forzosos]] llevaos a cabu nos sieglos [[sieglu XVIII|XVIII]] y [[sieglu XIX|XIX]] amenorgaron drásticamente les [[población|poblaciones]] d'eses zones y, poro, el númberu de falantes.

L'actual estensión del idioma llindar a les [[Hébrides Esteriores]], el noroeste de les [[Highlands]], la isla de [[Skye]] y [[Argyll y Bute]]. Hai coles mesmes pequeñes comunidaes gaelicoparlantes en [[Glasgow]] y [[Edimburgu]].

[[Ficheru:Distribution-gd-CA.png|thumb|270px|right|Árees gaelicoparlantes en Canadá.]]

== ''Gàidhealtachd'' en Canadá ==
El gaélicu escocés sobrevivió tamién en delles comunidaes descendientes d'inmigrantes escocese que llegaron col [[Desplazamientu forzáu de población de les Tierres Altes escoceses del sieglu XVIII|''“Highland Clearances”'']], o ''“espulsión de les Tierres Altes”'' en ciertes árees de [[Nueva Escocia]] (especialmente na isla de Cape Breton), la [[isla del Príncipe Eduardo]] y [[Terranova y Llabrador|Terranova]], nel este de [[Canadá]]; estes zona gaelicoparlantes tamién pueden ser llamaes '''''Gàidhealtachdan'''''.

== Ver tamién ==
* [[Gaeltacht]]
* [[Gaélicu escocés]]
* [[Llingües celtes]]

== Referencies ==
http://www.rfs.scotshome.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327132617/http://www.rfs.scotshome.com/ |date=2009-03-27 }}

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{traducíu ref|en|Gàidhealtachd}}

{{ORDENAR:Gaidhealtachd}}



{{Tradubot|Gàidhealtachd}}

[[Categoría:Cultura d'Escocia]]
[[Categoría:Gaélicu escocés]]
Gàidhealtachd (n'español "Territoriu de los gaélicos") ye un términu col que se designen aquelles árees d'Escocia onde inda pervive l'idioma gaélicu escocés y la cultura gaélica polo xeneral, y que s'alcuentren nes Highlands y l'archipiélagu de les Hébrides. Por estensión, el términu tamién fai referencia a les pequeñes árees gaelicoparlantes de Nueva Escocia (Canadá). En gaélicu irlandés esiste'l términu equivalente Gaeltacht, aplicáu a les zones de llingua gaélica d'Irlanda. Sicasí, mientres n'Irlanda falar de "los" Gaeltacht (constituyendo entidaes estremaes), n'Escocia falar de "el" Gàidhealtachd (como una unidá). 

Gàidhealtachd foi y sigue siendo para munchos un sinónimu de les Highlands. Pero realmente nun son espresiones intercambiables, una y bones la primera ye de tipu llingüísticu y la segunda de tipu xeográficu. Ello ye que munches zones de les Highlands nun tener una población gaelicoparlante sustancial y otres fueron tradicionalmente falantes de scots, un dialeutu llocal del inglés. Per otru llau, esisten tamién dellos llugares gaelicoparlantes que queden fora de les llendes polítiques de les Highlands, como la isla d'Arran. Por ello, Gàidhealtachd emplégase cada vez más en referencia a les árees específiques d'Escocia (y de Nueva Escocia) nes que'l gaélicu ye faláu per una parte más o menos amplia de la población, a la manera irlandesa.

En contraposición a Gàidhealtachd esiste la pallabra Galldachd ("Territoriu de los saxones" o "de los non gaélicos") n'alusión a los Lowlands escoceses. A les Hébrides se les llapada dacuando Innse Gall por cuenta de la presencia histórica de viquingos.

 Historia 
275px|thumb|Mapa llingüísticu d'escocia hacia l'añu 1400.
Azul: Gaélicu escocés.
Mariellu: Scots.
Naranxa: Norn.
Hasta va pocos sieglos, el Gàidhealtachd entendía la mayor parte de l'actual Escocia al norte del fiordu de Forth, con esceición de los archipiélagos septentrionales de les Órcades y les Shetland (onde se falaba'l norn, una llingua escandinava). Munchos llugares de toa Escocia tienen nomes derivaos del gaélicu, evidenciando el gran espardimientu que l'idioma tenía d'antiguo: Dundee, Inverness, Stirling, Argyll, Galloway...

Por múltiples razones, ente elles la influencia d'una corte real falante de scots n'Edimburgu y l'establecimientu de burgos mercantiles en gran parte del sur y l'este d'Escocia, el Gàidhealtachd viose descomanadamente amenorgáu. Otru factor que contribuyó al cayente de la llingua gaélica n'Escocia foi'l demográficu: d'antiguo la metá de los escoceses vivíen nes rexones gaelicoparlantes de les Highlands, pero los desplazamientos forzosos llevaos a cabu nos sieglos XVIII y XIX amenorgaron drásticamente les poblaciones d'eses zones y, poro, el númberu de falantes.

L'actual estensión del idioma llindar a les Hébrides Esteriores, el noroeste de les Highlands, la isla de Skye y Argyll y Bute. Hai coles mesmes pequeñes comunidaes gaelicoparlantes en Glasgow y Edimburgu.

thumb|270px|right|Árees gaelicoparlantes en Canadá.

 Gàidhealtachd en Canadá 
El gaélicu escocés sobrevivió tamién en delles comunidaes descendientes d'inmigrantes escocese que llegaron col “Highland Clearances”, o “espulsión de les Tierres Altes” en ciertes árees de Nueva Escocia (especialmente na isla de Cape Breton), la isla del Príncipe Eduardo y Terranova, nel este de Canadá; estes zona gaelicoparlantes tamién pueden ser llamaes Gàidhealtachdan.

 Ver tamién 
 Gaeltacht
 Gaélicu escocés
 Llingües celtes

 Referencies 
http://www.rfs.scotshome.com 

 Referencies 

 Enllaces esternos 

Categoría:Cultura d'Escocia
Categoría:Gaélicu escocés