Idioma kuot
{{Ficha d'idioma |nome =
Kuot, Panaras
|nativu = 
|familia madre = Lengua papúes
|zona = [[Nueva Irlanda]]
|países= {{PNG}}
|falantes= 2400 (2002)
|familia= [[llingua aisllada|Aisllada]]
|iso2= |iso3=kto |sil=
}}

El '''kuot''' o '''panaras''' ye una [[llingua aisllada]] de la provincia de [[Nueva Irlanda]] en [[Papúa Nueva Guinea]]. De fechu ye la única llingua d'orixe non-austronesiu de la isla. Tien unos 2400 falantes, concentraos principalmente na mariña noroeste de Nueva Irlanda. Seique pol pequeñu númberu de falantes, nun paez esistir variación dialeutal singinificativa nel dominiu del Kuot.<ref>Chung, Chul-Hwa & Chung, Kyung-Ja, [http://www.sil.org/pacific/png/abstract.asp?id=37101 Kuot Grammar Essentials], 1993:p1</ref>

== Descripción llingüística ==

=== Fonoloxía ===
L'inventariu consonánticu del kuot vien dau por:
{| {{tablaguapa}} style="text-align: center;"
|-
! colspan="2" |
![[consonante billabial|Billabial]]
![[consonante alveolar|Alveolar]]
![[consonante velar|Velar]]
|-
! colspan=2|[[consonante nasal|Nasal]]
| {{IPA|m}}
| {{IPA|n~ɲ}}
| {{IPA|ŋ}}
|-
! rowspan=2|[[Oclusiva]]
!<small>sorda</small>
| {{IPA|p}}
| {{IPA|t}}
| {{IPA|k}}
|-
! <small>sonora</small>
| {{IPA|b}}
| {{IPA|d}}
| {{IPA|ɡ}}
|-
! rowspan=2|[[Fricativa]]
! <small>sorda</small>
| {{IPA|ɸ~f}}
| {{IPA|s~ʃ}}
|
|-
! <small>sonora</small>
| {{IPA|β~v}}
|
|
|-
! colspan=2|[[consonante llateral|Llateral]]
|
| {{IPA|l}}
|
|-
! colspan=2|[[vibrante simple|vibrante]]
|
| {{IPA|ɾ}}
|
|}

El númberu de vocales fonolóxicamente contrastivas ye 5:
{|{{tablaguapa}} style="text-align: center;"
|-
! colspan=1|
! colspan=1|[[vocal anterior|Anterior]]
! colspan=1|[[vocal posterior|Posterior]]
|-
! [[Vocal zarrada|Zarrada]]
| {{IPA|i}}
| {{IPA|u}}
|-
! [[Vocal media|Media]]
| {{IPA|e}}
| {{IPA|o}}
|-
![[Vocal abierta|Abierta]]
| {{IPA|a}}
|
|}

Los alófonos vocálicos son:
{|{{tablaguapa}} style="text-align: center;"
|-
! colspan=1|[[Fonema]]
! colspan=1|[[Alófonos]]
|-
| {{IPA|/i/}}
| {{IPA|[i~ɪ~j]}}
|-
| {{IPA|/e/}}
| {{IPA|[e~ɛ]}}
|-
| {{IPA|/a/}}
| {{IPA|[a~ʌ]}}
|-
| {{IPA|/u/}}
| {{IPA|[u~ʊ~w]}}
|-
| {{IPA|/o/}}
| {{IPA|[o~ɔ]}}
|}

=== Alternances morfofonémicas ===
El fonema {{IPA|/t/}} de ciertos marcadores de posesión, tales como "''-tuaŋ''", "''-el toŋ''" y "''-tuo''" apaez como {{IPA|/r/}} cuando sigue a un raigañu acabáu en vocal, compárense:
: ''ira-ruaŋ'' 'el mio padre'
: ''luguan-tuaŋ'' 'la mio casa'
: ''i'rama-ruo'' 'el mio güeyu'
: ''nebam-tuaŋ'' 'la mio pluma'

Otra alternanza ye'l "apócope de vocales finales", qu'asocede cuando una forma de tercer persona singular marculina col prefixu "''-oŋ''" usar nun nome qu'acaba en vocal, esta vocal de normal dexa de pronunciase. Por casu "''amaŋa-oŋ''" pronúnciase como {{IPA|[aˈmaŋɔŋ]}}, non como {{IPA|[aˈmaŋaɔŋ]}}.

La [[sonorización|"regla de sonorización"]] porta que cuando sufixos con vocal inicial xunir a raigaños qu'acaben en consonantes sordes, estes consonantes articúlense como sonores. Por casu:
: {{IPA|/obareit-oŋ/}} {{IPA|[obaˈreidoŋ]}} ''estremar [en dos]''
: {{IPA|/taɸ-o/}} {{IPA|[taˈβo]}} ''bebe''
: {{IPA|/marik-oŋ/}} {{IPA|[maˈriɡoŋ]}} ''ruega''
El fonema {{IPA|/p/}} da llugar a {{IPA|[β]}}, non a {{IPA|[b]}}.
: {{IPA|/sip-oŋ/}} {{IPA|[ˈsiβɔŋ]}} ''sale [fuera]''
: {{IPA|/irap-a/}} {{IPA|[iˈraβa]}} ''los sos güeyos [d'ella]''

== Gramática ==
El kuot usa preferentemente l'orde sintácticu [[VSO]].<ref>{{cita web |url=http://www2.ling.el so.se/staff/evali/kuot.htm |títulu=Kuot Language and Culture |autor=Eva Lindström |fecha=12 de payares de 2002 |editorial=Department of Linguistics, Stockholm University |fechaaccesu=11 de xunetu de 2011 }}</ref> Y el so [[morfoloxía llingüística|morfoloxía]] ye de tipu [[llingua aglutinante|aglutinante]]. Esisten dos xéneros gramaticales (masculín y femenín), distinción que s'aplica inclusive a toles formes de la primer persona (singular, [[númberu dual|dual]], plural; [[clusividad|inclusiva]] y esclusiva).

Por casu, la oración ''parak-oŋ ira-ruaŋ kamin'' significa lliteralmente 'el mio padre como bonitato'. ''Parak-oŋ'' indica un aspeutu continuu del verbu 'comer', ''ira'' significa 'padre', ''-ruaŋ'' ye un sufixu usáu pa indicar [[posesión inalienable]] ('el mio padre'), y ''kamin'' ye un nome que significa '[[Ipomoea batatas|camote]], bonitato'.

== Referencies ==
{{llistaref}}

=== Bibliografía ===
* Ross, Malcolm (2005). "Pronouns as a preliminary diagnostic for grouping Papuan languages". In Andrew Pawley, Robert Attenborough, Robin Hide, Jack Golson, eds. ''Papuan pasts: cultural, linguistic and biological histories of Papuan-speaking peoples''. Canberra: Pacific Linguistics. páxs. 15-66. ISBN 0858835622

== Enllaces esternos ==
* {{Enllaz rotu|1=so.se/staff/evali/swadesh100-Kuot.html Kuot Swadesh 100 Word List |2=http://www2.ling.el/ |fecha=August 2024 |bot=InternetArchiveBot }}

{{ORDENAR:Kuot}}

{{Tradubot|Idioma kuot}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües aglutinantes]]
[[Categoría:Llingües papúes orientales]]
[[Categoría:Llingües aisllaes del Pacíficu]]
El kuot o panaras ye una llingua aisllada de la provincia de Nueva Irlanda en Papúa Nueva Guinea. De fechu ye la única llingua d'orixe non-austronesiu de la isla. Tien unos 2400 falantes, concentraos principalmente na mariña noroeste de Nueva Irlanda. Seique pol pequeñu númberu de falantes, nun paez esistir variación dialeutal singinificativa nel dominiu del Kuot.Chung, Chul-Hwa & Chung, Kyung-Ja, Kuot Grammar Essentials, 1993:p1

 Descripción llingüística 

 Fonoloxía 
L'inventariu consonánticu del kuot vien dau por:
BillabialAlveolarVelarNasal   Oclusivasorda    sonora   Fricativa sorda   sonora Llateral vibrante 

El númberu de vocales fonolóxicamente contrastivas ye 5:
AnteriorPosterior Zarrada   Media  Abierta 

Los alófonos vocálicos son:
FonemaAlófonos          

 Alternances morfofonémicas 
El fonema  de ciertos marcadores de posesión, tales como "-tuaŋ", "-el toŋ" y "-tuo" apaez como  cuando sigue a un raigañu acabáu en vocal, compárense:
 ira-ruaŋ 'el mio padre'
 luguan-tuaŋ 'la mio casa'
 i'rama-ruo 'el mio güeyu'
 nebam-tuaŋ 'la mio pluma'

Otra alternanza ye'l "apócope de vocales finales", qu'asocede cuando una forma de tercer persona singular marculina col prefixu "-oŋ" usar nun nome qu'acaba en vocal, esta vocal de normal dexa de pronunciase. Por casu "amaŋa-oŋ" pronúnciase como , non como .

La "regla de sonorización" porta que cuando sufixos con vocal inicial xunir a raigaños qu'acaben en consonantes sordes, estes consonantes articúlense como sonores. Por casu:
   estremar [en dos]
   bebe
   ruega
El fonema  da llugar a , non a .
   sale [fuera]
   los sos güeyos [d'ella]

 Gramática 
El kuot usa preferentemente l'orde sintácticu VSO. Y el so morfoloxía ye de tipu aglutinante. Esisten dos xéneros gramaticales (masculín y femenín), distinción que s'aplica inclusive a toles formes de la primer persona (singular, dual, plural; inclusiva y esclusiva).

Por casu, la oración parak-oŋ ira-ruaŋ kamin significa lliteralmente 'el mio padre como bonitato'. Parak-oŋ indica un aspeutu continuu del verbu 'comer', ira significa 'padre', -ruaŋ ye un sufixu usáu pa indicar posesión inalienable ('el mio padre'), y kamin ye un nome que significa 'camote, bonitato'.

 Referencies 

 Bibliografía 
 Ross, Malcolm (2005). "Pronouns as a preliminary diagnostic for grouping Papuan languages". In Andrew Pawley, Robert Attenborough, Robin Hide, Jack Golson, eds. Papuan pasts: cultural, linguistic and biological histories of Papuan-speaking peoples. Canberra: Pacific Linguistics. páxs. 15-66. ISBN 0858835622

 Enllaces esternos 
 

Categoría:Llingües aglutinantes
Categoría:Llingües papúes orientales
Categoría:Llingües aisllaes del Pacíficu