Idioma yuchi
{{Ficha d'idioma |nome=
Yuchi
|nativu= ''Tsoyaha''
|familia madre = llingües muskogui
|oficial=
|países= {{USA}}
|zona= [[Oklahoma]] (antes: [[Georgia (Estaos Xuníos)|Georgia]]
|falantes= ~50 (1972)<ref>Lyovin, Anatole V. (1997). ''[https://books.google.cl/books?id=y6Y-L4ogfhIC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false An Introduction to the Languages of the World]''. Oxford: [[Oxford University Press]], páxs. 317. ISBN 0-19-508116-1.</ref><br>4 (2016)<ref>[https://www.ethnologue.com/language/yuc Yuchi language in ''Ethnologue'']</ref>
|familia=[[Llingua aisllada]]
|mapa = [[Image:Yuchi lang.png|280px]]
|mapa_lleenda = Distribución de la llingua yuchi antes del contautu colos europeos.
|axencia=
|iso1= |iso2= nai |iso3= yuc
}}
El '''yuchi''' ye una [[llingües indíxenes d'América|llingua indíxena d'América]] falada polos [[yuchi]]s d'Oklahoma. Trátase d'una [[llingua aisllada]]. En 1972 quedaben aproximao unos 500 indios yuchi, anque namái un 35% d'ellos falaba fluidamente la llingua.<ref>Crawford, 1973, p. 173</ref> 

== Historia ==
Paez que nel sieglu XVI los yuchis alcontrar al oeste de los [[Apalaches]] y al este de [[Tennessee]].<ref>Booker, Hudson y Rankin, 1992, p. 411</ref> Los yuchi migraron dende [[Georgia (Estaos Xuníos)|Georgia]] hasta'l so allugamientu actual en Sapulpa ([[Oklahoma]]) mientres la gran espulsión d'indios ente 1836-1840.

== Clasificación ==
Comúnmente considérase una llingua aisllada. Anque se propunxeron numberosos parentescu con otres llingües, nenguna d'estes propuestes tien un sofitu firme. Sapir (1921, 1929) rellacionar col so filu [[Hipótesis macro-siux|siux]]-[[llingües hokanas|hokano]]; Elmendorf (1964) trató rellacionalo coles [[llingües yuki-wappo]] de California. Crawford al igual qu'otros autores considera qu'esiste una prometedroa hipótesis de rellación coles [[llingües siux]], anque enagora la evidencia ye insuficiente pa concluyir que efeutivamente esiste un parentescu fora de toa dulda.

== Descripción llingüística ==
El yuchi nun tuvo una ortografía establecida hasta la [[década de 1970]], cuando James Crawford y Addie Georged crearon una trescripción fonética que güei ye usada polos yuchis pa escribir la so llingua. Dende'l puntu de vista de la [[tipoloxía llingüística]], el yuchi paez ser una [[llingua aglutinante]] na qu'un númberu considerable de morfemes xunir pa construyir productivamente nueves pallabres. L'orde básicu ye [[Suxetu Oxeto Verbu|SOV]]<ref>"Euchee Language Project." EucheeLP.org. Euchee Language Project. Web. 12 Sept. 2009.</ref>

Amás la llingua usa [[clíticu|clíticos]] y fonemes conocíos como "partícules" pa espresar una variedá de categoríes qu'inclúin [[posesivu|posesivos]], [[casu gramatical|casos]], [[casu locativu|llocativos]], [[casu instrumental|presees]], simulativos, ablativos y [[demostrativu|demostrativos]]. Tamién esisten partícules monosilábiques pa usos locativos y alverbiales con un significáu bien xeneral, que xunto con otres partícules pueden tener un significáu totalmente distintu al orixinal.<ref>Wolff, Hans. “Yuchi Phonemes and Morphemes, with Special Reference to Person Markers.” International Journal of American Linguistics. 14.4 (1948): 240-43. JSTOR. Biblioteca del Congresu. Web. 12 Sept. 2009, <http://www.jstor.org/stable/info/1262878?seq=17></ref>

El Yuchi tien un sistema pronomes de tercer persona peculiar. Pa referise a persones yuchis, la tercer persona conozse como ''lehénu'', y estrémase nuna forma masculina (''lesséno'') y una femenina (''léno''). Sicasí pa persones non-yuchis, la forma usada ye una forma despreciatible que ye ''lewénu'' ("ellos, esos"). Esta peculiaridá ta rellacionada con cómo se vieron históricamente los yuchis como una tribu singular, qu'históricamente tuvo bien aisllada<ref>Gatschet, Albert S. "The Yuchi Tribe and its Language." Science 5.112 (1885): 253. Print.</ref>


== Referencies ==
{{Incubator|code=yuc}}
{{llistaref}}



{{Tradubot|Idioma yuchi}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües aisllaes d'América|Yuchi]]
[[Categoría:Llingües amerindies d'Estaos Xuníos|Yuchi]]
El yuchi ye una llingua indíxena d'América falada polos yuchis d'Oklahoma. Trátase d'una llingua aisllada. En 1972 quedaben aproximao unos 500 indios yuchi, anque namái un 35% d'ellos falaba fluidamente la llingua.Crawford, 1973, p. 173 

 Historia 
Paez que nel sieglu XVI los yuchis alcontrar al oeste de los Apalaches y al este de Tennessee.Booker, Hudson y Rankin, 1992, p. 411 Los yuchi migraron dende Georgia hasta'l so allugamientu actual en Sapulpa (Oklahoma) mientres la gran espulsión d'indios ente 1836-1840.

 Clasificación 
Comúnmente considérase una llingua aisllada. Anque se propunxeron numberosos parentescu con otres llingües, nenguna d'estes propuestes tien un sofitu firme. Sapir (1921, 1929) rellacionar col so filu siux-hokano; Elmendorf (1964) trató rellacionalo coles llingües yuki-wappo de California. Crawford al igual qu'otros autores considera qu'esiste una prometedroa hipótesis de rellación coles llingües siux, anque enagora la evidencia ye insuficiente pa concluyir que efeutivamente esiste un parentescu fora de toa dulda.

 Descripción llingüística 
El yuchi nun tuvo una ortografía establecida hasta la década de 1970, cuando James Crawford y Addie Georged crearon una trescripción fonética que güei ye usada polos yuchis pa escribir la so llingua. Dende'l puntu de vista de la tipoloxía llingüística, el yuchi paez ser una llingua aglutinante na qu'un númberu considerable de morfemes xunir pa construyir productivamente nueves pallabres. L'orde básicu ye SOV"Euchee Language Project." EucheeLP.org. Euchee Language Project. Web. 12 Sept. 2009.

Amás la llingua usa clíticos y fonemes conocíos como "partícules" pa espresar una variedá de categoríes qu'inclúin posesivos, casos, llocativos, presees, simulativos, ablativos y demostrativos. Tamién esisten partícules monosilábiques pa usos locativos y alverbiales con un significáu bien xeneral, que xunto con otres partícules pueden tener un significáu totalmente distintu al orixinal.Wolff, Hans. “Yuchi Phonemes and Morphemes, with Special Reference to Person Markers.” International Journal of American Linguistics. 14.4 (1948): 240-43. JSTOR. Biblioteca del Congresu. Web. 12 Sept. 2009, <http://www.jstor.org/stable/info/1262878?seq=17>

El Yuchi tien un sistema pronomes de tercer persona peculiar. Pa referise a persones yuchis, la tercer persona conozse como lehénu, y estrémase nuna forma masculina (lesséno) y una femenina (léno). Sicasí pa persones non-yuchis, la forma usada ye una forma despreciatible que ye lewénu ("ellos, esos"). Esta peculiaridá ta rellacionada con cómo se vieron históricamente los yuchis como una tribu singular, qu'históricamente tuvo bien aislladaGatschet, Albert S. "The Yuchi Tribe and its Language." Science 5.112 (1885): 253. Print.

 Referencies 

Yuchi
Yuchi