Idioma chortí
{{Ficha d'idioma |nome =
Chortí
|nativu = ''Ch'orti'''
|familia madre = mesoamérica
|países={{GUA}}<br />{{HON}}<br />{{SLV}} (estinguíu)
|zona= [[Chiquimula]]
|falantes= ~30.010
|h1= 30.000<ref name="ethnologue">{{Cita web | autor = Gordon, Raymond G., Jr.| fecha = | url = http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=GT| títulu = Ethnologue report for language code:agu| editorial = Ethnologue.com| idioma = inglés |fechaaccesu=4 de xunetu de 2009|obra=Ethnologue}}</ref>
|h2= 10 n'[[Hondures]] (1997)<ref name="ethnologue" />
|rank= Non nos 100 mayores
|familia=[[Llingües mayenses]]<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;Choleano-Tzeltaleano<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Chol<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Chortí<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Chortí'''
|escritura= [[Alfabetu llatín]]
|oficial=Nengún país. Reconocíu como llingua nacional en [[Guatemala]].<ref name="Llei">{{Cita web|autor=Congresu de la República de Guatemala|url=http://www.almg.org.gt/portal/index.php?id=163|títulu=Decreto Númberu 19-2003. Llei d'Idiomes Nacionales|editorial=[[ALMG]]|fechaaccesu=22 de xunu de 2009|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090429222225/http://www.almg.org.gt/portal/index.php?id=163|fechaarchivu=29 d'abril de 2009}}</ref><ref name="Constitución Guatemalteca">{{Cita web | autor = | fecha = Llunes 26 d'ochobre de 1998| url = http://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Guate/reforms99.html| títulu = Proyeutu de Reformes a la Constitución Política| editorial = Base de Datos Políticos de les Amériques| idioma = castellanu |fechaaccesu=21 de xunetu de 2006|obra=}} La Consulta Popular realizóse'l [[16 de mayu]] de [[1999]]. Les Reformes Constitucionales nun fueron aprobaes pol pueblu.</ref> 
|axencia=L'[[Academia de Llingües Mayes de Guatemala]]
|iso2=myn
|iso3=caa
|mapa= }}
El '''chortí''' o '''ch'orti'''' ye una [[llingües mayenses|llingua mayense]] falada pola [[Chortís|población chortí]], principalmente nos conceyos de [[Jocotán]] y [[Camotán]] nel departamentu de [[Chiquimula]], [[Guatemala]]. Tien los sos raigaños nel [[idioma chol]]. En tiempos prehispánicos tamién foi faláu nel occidente d'[[Hondures]] y nel norte d'[[El Salvador]], pero na actualidá ye casi estinguíu nestos dos países. De los 4,200 chortí n'Hondures, quedaron namái 10 falantes del idioma chortí en 1997.<ref name="ethnologue" /><ref>Fhis [http://www.fhis.hn/_layouts/paginas/nueses%20raices%20web/chortis.htm Los Chortis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408185537/http://www.fhis.hn/_layouts/paginas/nueses%20raices%20web/chortis.htm |date=2008-04-08 }}, Consultáu'l 31 de xunetu de 2009</ref>
El grupu cholano de la familia de [[llingües mayenses]] ye consideráu como un conxuntu de llingües bastante conservadores. Sostúvose qu'esta llingua, xunto col [[idioma chontal de Tabasco|chontal]] y el [[Idioma chol|chol]], taría rellacionada col [[idioma maya clásicu]] utilizada na antigua [[escritura maya]] del [[cronoloxíes de Mesoamérica|periodu clásicu]].<ref>Houston, S., O. Chinchilla, Stuart D. "The Decipherment of Ancient Maya Writing", O. of Oklahoma Press, 2001.</ref>

== Historia prehispánica ==
[[Ficheru:PUEBLOS INDIGENAS NATIVOS AMERICANOS DE EL SALVADOR EN ISTMO CENTROAMERICA.png|thumb||right|Mapa de les civilizaciones indigenas d'El Salvador y los sos reinos:
{{lleenda|#FFBF00|Reinu de los [[Lenca]]}}
{{lleenda|#FF7e00|Reinu de los [[Cacaopera]]}}
{{lleenda|#3D0C02|Reinos del [[Pueblu xinca]]}}
{{lleenda|#4A5D23|Reinu de [[Maya]] [[Poqomam (etnia)]]}}
{{lleenda|#568203|Reindo de los [[Maya]] [[Chortís]]}}
{{lleenda|#964B00|Reindo del [[Idioma alagüilac]]}}
{{lleenda|#2F4F4F|Reinu del [[Pueblu mixe]]}}
{{lleenda|#191970|Reinu del [[Idioma mangue]]}}
{{lleenda|#0047AB|Reinu de los [[Pipil]]}}
]]
Pa principios del [[sieglu XVI]] los chortís entamar nuna confederación conocida como reinu o señoríu Payaquí.<ref>Chiquimula Online [http://www.chiquimulaonline.com/chiquimula/orixe.htm Oríxenes de Chiquimula], consultáu'l 31 de xunetu de 2009</ref> Mientres la conquista española fueron lideraos por [[Copán Galel]] quien presentó resistencia na actual [[Copán Ruines]] n'[[Hondures]] y darréu en [[Citalá]] ([[El Salvador]]), siendo nesta postrera ganáu colo cual aceptó la rindición y la evanxelización.<ref>Fuercia Armada d'El Salvador [https://web.archive.org/web/20090810050502/http://www.fuerzaarmada.gob.sv/MdnCcp/ep/Mas%20ep/fa%20medievales.htm Historia de la Fuercia Armada: Fuercies Armaes Medievales], consultáu'l 31 de xunetu de 2009</ref>

== Ver tamién ==

* [[Ch'orti']]
* [[Idioma ch'olti']]
* [[Hondures prehispánica]]
* [[Llingües d'Hondures]]

== Referencies ==

{{llistaref}}

== Bibliografía ==
<small>
* ''Houston, SD, J. Robertson, y DS Stuart'', The Language of Classic Maya Inscriptions, Antropoloxía actual 41:321-356 (2000).
* ''Hull, Kerry M'', (2003). Verbal art and performance in Ch'orti' and Maya hieroglyphic writing electronic resource. Disertación doctoral, Universidá de Texas n'Austin. Disponible en [http://hdl.handle.net/2152/1240 http://hdl.handle.net/2152/1240]
</small>

== Enllaces esternos ==
* [http://www.famsi.org/mayawriting/dictionary/boot/chorti_based-on_perezmartinez1994.pdf Vocabulariu del Ch'orti']
* [http://www.chiquimulaonline.com/datosgenerales/chorti.htm L'idioma Ch'orti'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181018001937/http://www.chiquimulaonline.com/datosgenerales/chorti.htm |date=2018-10-18 }}
* [https://web.archive.org/web/20050308055657/http://www.utexas.edu/courses/stross/chorti/ Versión en llinia del diccionariu Wisdom (1950)]
* [http://www.proel.org/mundo/chorti.htm Mapa de falantes de chortí]
* Consulta'l [http://ccet-aecid.hn/diccionario portal dedicáu diversidá llingüística d'Hondures], con consultes a los diccionarios de ''Hondureñismos'' y de les ''Llingües d'Hondures DLH'' de l'[[Academia Hondurana de la Llingua]] AHL.

{{Tradubot|Idioma chortí}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües ch'ol-tzeltal|Chortí]]
[[Categoría:Llingües de Guatemala|Chortí]]
[[Categoría:Llingües d'Hondures|Chortí]]
[[Categoría:Llingües d'El Salvador|Chortí]]
Chortí
|nativu = Ch'orti|familia madre = mesoamérica
|países= (estinguíu)
|zona= Chiquimula
|falantes= ~30.010
|h1= 30.000
|h2= 10 n'Hondures (1997)
|rank= Non nos 100 mayores
|familia=Llingües mayenses
   Choleano-Tzeltaleano
    Chol
     Chortí
      Chortí|escritura= Alfabetu llatín
|oficial=Nengún país. Reconocíu como llingua nacional en Guatemala. La Consulta Popular realizóse'l 16 de mayu de 1999. Les Reformes Constitucionales nun fueron aprobaes pol pueblu. 
|axencia=L'Academia de Llingües Mayes de Guatemala
|iso2=myn
|iso3=caa
|mapa= }}
El chortí o ch'orti'''' ye una llingua mayense falada pola población chortí, principalmente nos conceyos de Jocotán y Camotán nel departamentu de Chiquimula, Guatemala. Tien los sos raigaños nel idioma chol. En tiempos prehispánicos tamién foi faláu nel occidente d'Hondures y nel norte d'El Salvador, pero na actualidá ye casi estinguíu nestos dos países. De los 4,200 chortí n'Hondures, quedaron namái 10 falantes del idioma chortí en 1997.Fhis Los Chortis , Consultáu'l 31 de xunetu de 2009
El grupu cholano de la familia de llingües mayenses ye consideráu como un conxuntu de llingües bastante conservadores. Sostúvose qu'esta llingua, xunto col chontal y el chol, taría rellacionada col idioma maya clásicu utilizada na antigua escritura maya del periodu clásicu.Houston, S., O. Chinchilla, Stuart D. "The Decipherment of Ancient Maya Writing", O. of Oklahoma Press, 2001.

 Historia prehispánica 
thumb||right|Mapa de les civilizaciones indigenas d'El Salvador y los sos reinos:
Pa principios del sieglu XVI los chortís entamar nuna confederación conocida como reinu o señoríu Payaquí.Chiquimula Online Oríxenes de Chiquimula, consultáu'l 31 de xunetu de 2009 Mientres la conquista española fueron lideraos por Copán Galel quien presentó resistencia na actual Copán Ruines n'Hondures y darréu en Citalá (El Salvador), siendo nesta postrera ganáu colo cual aceptó la rindición y la evanxelización.Fuercia Armada d'El Salvador Historia de la Fuercia Armada: Fuercies Armaes Medievales, consultáu'l 31 de xunetu de 2009

 Ver tamién 

 Ch'orti'
 Idioma ch'olti'
 Hondures prehispánica
 Llingües d'Hondures

 Referencies 

 Bibliografía 
 Houston, SD, J. Robertson, y DS Stuart, The Language of Classic Maya Inscriptions, Antropoloxía actual 41:321-356 (2000).
 Hull, Kerry M, (2003). Verbal art and performance in Ch'orti' and Maya hieroglyphic writing electronic resource. Disertación doctoral, Universidá de Texas n'Austin. Disponible en http://hdl.handle.net/2152/1240

 Enllaces esternos 
 Vocabulariu del Ch'orti'
 L'idioma Ch'orti' 
 Versión en llinia del diccionariu Wisdom (1950)
 Mapa de falantes de chortí
 Consulta'l portal dedicáu diversidá llingüística d'Hondures, con consultes a los diccionarios de Hondureñismos y de les Llingües d'Hondures DLH'' de l'Academia Hondurana de la Llingua AHL.

Chortí
Chortí
Chortí
Chortí