Galleguismu
[[Ficheru:Castelao,_Montevideo,_1940.jpg|thumb]] 
El '''galleguismu''' (''galeguismo'' en [[gallegu]]) ye una corriente intelectual que'l so oxetivu ye'l facer perpetuar, por aciu la defensa y promoción activa de la cultura ya identidá propies de [[Galicia]] anteriores al [[sieglu XX]] en toles sos manifestaciones (llingua y lliteratura, música, folclor, gastronomía, tradiciones, etc.). Diches actividaes son llevaes a cabu tantu por instituciones públiques como por entidaes privaes (asociaciones, fundaciones, ...), con una separación nacional ya internacional.

Por cuenta de la evolución histórica de [[Galicia]], el galleguismu foi usáu en distintes ocasiones con fines políticos por distintos partíos políticos ensin una orientación ideolóxica definida (anque predomina naquellos partíos d'[[nacionalismu gallegu|ideoloxía nacionalista]]).

== Historia ==
El galleguismu apaeció a mediaos del [[sieglu XIX]], cuando se formuló como provincialismu y darréu como rexonalismu. El términu utilízase especialmente a partir de la constitución de la primera [[Irmandade da Fala]] en [[1916]] n'[[A Coruña]]. Les Irmandades yeren una organización na que participaben la pequeña burguesía ya intelectuales, tando lideraes por [[Antón Villar Ponte]]. Esti primixeniu nucleu galleguista configúrase más ''como movimientu'' que como partíu, ye dicir, como una amplia corriente d'opinión qu'intenta apigurar baxo unos axetivos políticos mínimos y bien xenerales un ampliu consensu social. La reivindicación base d'esti movimientu yera la [[gallegu|llingua gallega]] y, como'l so nome diz, les Irmandades centraben la so actividá cuasi puramente na xera de conquistar un estatus dignu pa la llingua gallega.

Na década siguiente consolidáronse dos corrientes: la republicana autonomista de la [[ORGA]], liderada por [[Casares Quiroga]] y el mesmu [[Antón Villar Ponte]], fundada n'[[A Coruña]] en [[1929]] (la cual integraríase mientres la [[Segunda República Española|Segunda República]] na [[Izquierda Republicana]] de [[Manuel Azaña]]), y la nacionalista, alredor del [[Partíu Galeguista]] de [[Castelao]], fundáu en [[1931]] ya incluyendo numberosos militantes provenientes de la [[ORGA]], como [[Villar Ponte]]. La [[ORGA]] participó nel [[Pactu de San Sebastián]] ([[1930]]).

Col advenimiento de la [[Segunda República Española|Segunda República]] en [[1931]], redautáronse diversos anteproyeutos y bases pa un Estatutu d'Autonomía, esta propuesta definitiva aprobóse n'avientu de [[1932]], na Asamblea de Conceyos de Santiago de Compostela. L'Estatutu foi aprobáu en referéndum el [[28 de xunu]] de [[1936]] y poles [[Cortes Españoles]] en [[1937]], en plena [[Guerra Civil Española|Guerra Civil]]. Esi estatutu nun pudo aplicase pol llevantamientu franquista en [[Galicia]]. Munchos galleguistes tuvieron qu'exiliarse, fuxendo de la represión franquista.

Mientres la [[dictadura franquista]], el galleguismu caltúvose fundamentalmente nel exiliu y en dellos intelectuales relevantes, como [[Ramón Piñeiro]] o [[Ricardo Carballo Calero]], que sufrieron un ostracismu interior. La fundación de la [[Editorial Galaxa]] en [[1950]] foi unu de los fechos más relevantes de la sobrevivencia del galleguismu. Les nueves organizaciones que fueron apaeciendo integraron el pensamientu [[marxismu|marxista]] y prefirieron la denominación de "nacionalistes" adoptando la [[estreleira]] como la bandera nacionalista de los gallegos. Una de les organizaciones más significatives foi'l [[Partíu Socialista Galego]], fundáu'l [[23 d'agostu]] de [[1963]] por [[Ramón Piñeiro]] y otros intelectuales. Tamién adquier una gran importancia l'apaición de la [[Unión do Povo Galego]] (UPG) ("Unión del Pueblu Gallego" n'asturianu), fundada en [[1964]], d'ideoloxía [[nacionalismu gallegu|nacionalista gallega]] y [[comunismu|comunista]].

Cola cayida del [[franquismu]] y tres les primeres eleiciones democrátiques, el galleguismu políticu foi evolucionando de manera diversa hasta l'apaición de [[Coalición Galega]] ("Coalición Gallega") en 1983, como frutu de la decadencia de la [[UCD]] d'[[Adolfo Suárez]] a nivel nacional. Empobináu por [[Eulogio Gómez Franqueira]], esti partíu llogró un diputáu en [[1986]], que foi'l primer diputáu nacionalista gallegu nes cortes españoles dende la [[segunda república española|II República]].

La población gallega decantóse por toles opciones posibles eleutoralmente nel [[Parllamentu Gallegu]], siendo'l [[Partíu Popular]] de [[Galicia]] la mayoritaria dende [[1981]],​ la representada pol [[Partíu Socialista de Galicia]] (PSdeG), federáu col [[PSOE]], y la del [[Bloque Nacionalista Galego]], que pasó por diverses etapes y dientro del que s'atopen formaciones históriques de calter moderáu, como'l [[Partíu Galeguista]] o la mesma [[Unión do Povo Galego|UPG]]. Tamién el [[Partíu Popular]] de [[Galicia]] adoptó numberoses posiciones cercanes al galleguismu a traviés, fundamentalmente, de les ponencies polítiques de [[Manuel Fraga Iribarne]], que reivindica la figura y el pensamientu políticu de [[Manuel Murguía]], maríu de [[Rosalía de Castro]], la célebre poeta.

== Referencies ==
{{llistaref}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Nacionalismu gallegu]]
[[Categoría:Sieglu XX]]
[[Categoría:Galicia]]
thumb 
El galleguismu (galeguismo en gallegu) ye una corriente intelectual que'l so oxetivu ye'l facer perpetuar, por aciu la defensa y promoción activa de la cultura ya identidá propies de Galicia anteriores al sieglu XX en toles sos manifestaciones (llingua y lliteratura, música, folclor, gastronomía, tradiciones, etc.). Diches actividaes son llevaes a cabu tantu por instituciones públiques como por entidaes privaes (asociaciones, fundaciones, ...), con una separación nacional ya internacional.

Por cuenta de la evolución histórica de Galicia, el galleguismu foi usáu en distintes ocasiones con fines políticos por distintos partíos políticos ensin una orientación ideolóxica definida (anque predomina naquellos partíos d'ideoloxía nacionalista).

 Historia 
El galleguismu apaeció a mediaos del sieglu XIX, cuando se formuló como provincialismu y darréu como rexonalismu. El términu utilízase especialmente a partir de la constitución de la primera Irmandade da Fala en 1916 n'A Coruña. Les Irmandades yeren una organización na que participaben la pequeña burguesía ya intelectuales, tando lideraes por Antón Villar Ponte. Esti primixeniu nucleu galleguista configúrase más como movimientu que como partíu, ye dicir, como una amplia corriente d'opinión qu'intenta apigurar baxo unos axetivos políticos mínimos y bien xenerales un ampliu consensu social. La reivindicación base d'esti movimientu yera la llingua gallega y, como'l so nome diz, les Irmandades centraben la so actividá cuasi puramente na xera de conquistar un estatus dignu pa la llingua gallega.

Na década siguiente consolidáronse dos corrientes: la republicana autonomista de la ORGA, liderada por Casares Quiroga y el mesmu Antón Villar Ponte, fundada n'A Coruña en 1929 (la cual integraríase mientres la Segunda República na Izquierda Republicana de Manuel Azaña), y la nacionalista, alredor del Partíu Galeguista de Castelao, fundáu en 1931 ya incluyendo numberosos militantes provenientes de la ORGA, como Villar Ponte. La ORGA participó nel Pactu de San Sebastián (1930).

Col advenimiento de la Segunda República en 1931, redautáronse diversos anteproyeutos y bases pa un Estatutu d'Autonomía, esta propuesta definitiva aprobóse n'avientu de 1932, na Asamblea de Conceyos de Santiago de Compostela. L'Estatutu foi aprobáu en referéndum el 28 de xunu de 1936 y poles Cortes Españoles en 1937, en plena Guerra Civil. Esi estatutu nun pudo aplicase pol llevantamientu franquista en Galicia. Munchos galleguistes tuvieron qu'exiliarse, fuxendo de la represión franquista.

Mientres la dictadura franquista, el galleguismu caltúvose fundamentalmente nel exiliu y en dellos intelectuales relevantes, como Ramón Piñeiro o Ricardo Carballo Calero, que sufrieron un ostracismu interior. La fundación de la Editorial Galaxa en 1950 foi unu de los fechos más relevantes de la sobrevivencia del galleguismu. Les nueves organizaciones que fueron apaeciendo integraron el pensamientu marxista y prefirieron la denominación de "nacionalistes" adoptando la estreleira como la bandera nacionalista de los gallegos. Una de les organizaciones más significatives foi'l Partíu Socialista Galego, fundáu'l 23 d'agostu de 1963 por Ramón Piñeiro y otros intelectuales. Tamién adquier una gran importancia l'apaición de la Unión do Povo Galego (UPG) ("Unión del Pueblu Gallego" n'asturianu), fundada en 1964, d'ideoloxía nacionalista gallega y comunista.

Cola cayida del franquismu y tres les primeres eleiciones democrátiques, el galleguismu políticu foi evolucionando de manera diversa hasta l'apaición de Coalición Galega ("Coalición Gallega") en 1983, como frutu de la decadencia de la UCD d'Adolfo Suárez a nivel nacional. Empobináu por Eulogio Gómez Franqueira, esti partíu llogró un diputáu en 1986, que foi'l primer diputáu nacionalista gallegu nes cortes españoles dende la II República.

La población gallega decantóse por toles opciones posibles eleutoralmente nel Parllamentu Gallegu, siendo'l Partíu Popular de Galicia la mayoritaria dende 1981,​ la representada pol Partíu Socialista de Galicia (PSdeG), federáu col PSOE, y la del Bloque Nacionalista Galego, que pasó por diverses etapes y dientro del que s'atopen formaciones históriques de calter moderáu, como'l Partíu Galeguista o la mesma UPG. Tamién el Partíu Popular de Galicia adoptó numberoses posiciones cercanes al galleguismu a traviés, fundamentalmente, de les ponencies polítiques de Manuel Fraga Iribarne, que reivindica la figura y el pensamientu políticu de Manuel Murguía, maríu de Rosalía de Castro, la célebre poeta.

 Referencies 

Categoría:Nacionalismu gallegu
Categoría:Sieglu XX
Categoría:Galicia