Llingües sudarábigues modernes
{{revisáu|t=20211123125922}}
{{Ficha de familia de llingües
|zona = {{bandera2|Yeme}}<br /> {{bandera2|Omán}}
|falantes = 226 mil
|familia = [[llingües afroasiátiques|Afroasiáticu]]<br />
&nbsp;&nbsp;Afrosiáticu sept.<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Llingües semítiques|semíticu]]<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[llingües semítiques meridionales|Sem. meridional]]<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''L. sudarábigues'''
|familia madre = Llingües afroasiátiques
|sub1 = [[idioma bathari|Bathari]]
|sub2 = Harsusi
|sub3 = Hobyót
|sub4 = Mehri
|sub5 = Sheri (Jeballi)
|sub6 = [[idioma socotrí|Soqotri]]
|mapa = Modern South Arabian Languages.svg
|tamañu = 
|mapa_descripción =
}}
Les '''llingües sudarábigues [modernes]''' (o tamién: '''sudarábigu oriental''' o '''meridional oriental''') ye un grupu filoxenéticu de [[llingües semítiques]] faláu principalmente por pequeñu grupos qu'habiten el sur de la [[península arábiga]], en [[Yeme]] y [[Omán]]. Xunto coles [[llingües etiópiques|llingües semítiques etiópiques]], que son el grupu semíticu más cercanu a les sudarábigues, formen el [[llingües semítiques meridionales|semíticu meridional]].

== Clasificación ==
La clasificación d'Alexander Militarev fecha a partir de [[glotocronología|métodos glotocronológicos]] suxer qu'estes llingües formen un grupu xunto con llingües etiópiques y xuntes estos dos cañes constitúin un grupu distintu al formáu pol restu de llingües semítiques modernes.

Tien de señalase que magar nun tiempu consideróse qu'estes llingües yeren descendientes direutos l'antiguu sudarábigu, esa perspeutiva foi abandonada. De fechu paez que l'antiguu sudarábigu (''sabeo''), ta más rellacionáu coles llingües etiópiques que coles modernes llingües sudarábigues.

=== Llingües del grupu ===
* '''Mehri''': ye la llingua sudarábiga con más falantes, con más de 70 mil falantes en Yemen y otros 50 mil n'Omán, y otros 15 mil que viven en [[Kuwait]] dempués d'emigrar a esi país. La población total en tolos países envalórase en 135 764 (SIL, 2000). El grupu étnicu denómase a sigo mesmu [[Mahra]].
* '''[[idioma socotrí|socotrí]]''': ye otru grupu numberosu, con falantes de la islla de [[Socotra]] aisllaos de les presiones del [[árabe yemenín]]. D'alcuerdu, col censu de 1990 de [[Yen|Yeme]], el númberu de falantes d'era de 57 mil (incluyendo, seique, socotríes que viven nel continente). La población total en tolos países (incluyendo trabayadores emigraos) ye d'unos 64 mil.
* '''Shehri''': (davezu denomáu ''Jebbali'' o ''Jibbali'' o "llingua de los montes"), con unos 25 mil falantes, foi la llingua principal falada pola mayoría de rebalbos de la [[Guerra de Dhofar|rebelión de Dhofar]] mientres los años 1960 y 1970 na provincia omaní de [[Dhofar]] asitiada a lo llargo de la frontera con Yemen.
* '''[[idioma bathari|Bathari]]''': pal que s'envalora queden namái unos 200 falantes.
* '''Harsusi''': con ente 1000 y 2000 falantes n'Omán.
* '''Hobyót''': con namái un centenar de falantes n'Omán.

== Descripción llingüística ==
=== Gramática ===
Les llingües sudarábigues modernes son notables poles sos carauterístiques aparentemente arcaiques dientro del grupu semíticu, particularmente na so fonoloxía. Por casu, son l'únicu grupu de semíticu que caltién les [[Fricativa llateral alveolar sorda|fricatives llaterales]] del [[idioma protosemíticu]].

Amás, Militarev suxer que tuvo d'esistir un [[sustratu llingüísticu]] de tipu [[Llingües cushítiques|cushíticu]], que supuestamente taría presente na [[península arábiga]] xunto colos falantes de llingües semítiques.<ref>Militarev 1984, 18-19; cf. tamién Belova 2003</ref> Acordies con [[Václav Blažek]], esto suxer que los semites asimilaríen poblaciones cushítiques vecines. Blažek argumenta amás que'l [[Llevante mediterraneu]] sería, poro, ''l'[[Urheimat]]'' del proto-afrosiáticu, dende onde les distintes llingües afroasiátiques esvalixaríense.

== Comparanza léxica ==
Los [[Numberal (llingüística)|numberales]] pa distintes llingües cushites meridionales son:<ref>{{Cita web |url=http://lingweb.eva.mpg.de/numberal/Afro-Asiatic.htm |títulu=Semitic numerals (E. Chan) |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20131030071614/http://lingweb.eva.mpg.de/numberal/Afro-Asiatic.htm |fechaarchivu=2013-10-30 }}</ref>

:{| {{tablaguapa}} style="text-align:center;"
|- style="background:#efefef;"
! <small>GLOSA</small>
! Bathari !! Hobyót !! Harsusi !! Mehri !! Shehri !! Soqotri
!<small>PROTO-<br />SUDARÁBIGU</small>
|-
| 1 || tʼɑːd /<br /> tʼejt || tʼɑːd /<br /> tʼɑd || tʼɑːd /<br /> tʼejt || tʼɑːd /<br /> tʼɑjd
| tʼad /<br /> tʼit || tʼɒt /<br /> tʼɛh || tʼād /<br /> tʼayd(ti)
|-
| 2 || θe'roh /<br /> θe'ret || θruh /<br /> θɑrt || θə'roh /<br /> θərit || θroh /<br /> θrɑjt
| θroh /<br /> θrəh || trɒh /<br /> trih || *θ<sup>ə</sup>roh /<br /> *θrayt
|-
| 3 || ɬɔːθiːt /<br /> ɬhəːliːθ || ɬɑːfɑjt /<br /> ɬɑliːt || ɬɑːθejt /<br /> 'ħɑjneθ || ɬɑːθɑjt /<br /> ɬɑhliːθ
| ɬha'liθ /<br /> ɬɔ'θet || ɬɛlɛh /<br /> ɬɛʕtɛh || *ɬāθayt /<br /> *ɬhɑlīθ
|-
| 4 || rib'ʕɑt /<br /> 'ʔɑrbɑʕ || ʔɑrboːt /<br /> ʔorbɑ || ʔarbɑ'ʕot /<br /> ʔorbaʕ || ʔarbuːt /<br /> ʔarbaː
| ʔerba'ʕot /<br /> 'ʔorbaʕ || ʔɒrbɛʕ /<br /> ʔirbəʕ || *ʔarbaʕot /<br /> *ʔarbaʕ
|-
| 5 || xəmmɔːh /<br /> xɑːməh || xummuh /<br /> xɑjmɑ || xəm'moh /<br /> xɑːmeh || xammoh /<br /> xɑjmɑh
| xũʃ /<br /> xĩʃ || χīmɛh /<br /> χɒjməh || *xəmmoh /<br /> *xaymah
|-
| 6 || jətiːt /<br /> het || jitːiːt /<br /> hɑt || h'tajt /<br /> het || ʔitiːt /<br /> hitː
| ʃ'tet /<br /> ʃɛt || jhɒːʕt /<br /> hītəh || *šdīt /<br /> *šat
|-
| 7 || həbəʕiːt /<br /> hɑːbɑʕ || hbɑjt /<br /> hoːbɑ || hebiʕɑːt /<br /> hɔːbaʕ || ʔiːbɑjt /<br /> hoːba
| səb'ʕet /<br /> ʃɔːʕ || jhɒbəʕ /<br /> hibʕəh || *šābʕait /<br /> *šābaʕ
|-
| 8 || θəməniːt /<br /> θəmɔːni || θɑmɑneːt /<br /> θɑmoːniː || θəməneːt /<br /> θəmeːni || θɑmɑniːt /<br /> θmoːniː
| θĩ'nit /<br /> θũni || tɛmɔːni /<br /> tɛmənɛh || *θamanīt /<br /> *θamāni
|-
| 9 || sɑʕiːt /<br /> 'sɑʕ || sˤɑːʕeːt /<br /> sɑʔ || sɑ'ʕit /<br /> soʕ || sʕɑjt /<br /> sɛː
| sa'ʕet /<br /> sɔʕ || sɛʕ /<br /> sɛʕəh || *saʕīt /<br /> *saʕ
|-
| 10 || ʕiɬiriːt /<br /> ʕɑːɬɑr || ʔɑɬareːt /<br /> ʔoːɬɑr || ʕɑɬi'rit /<br /> ʕɔːɬer || ʔɑɬɑriːt /<br /> ʔoːɬɑr
| ʕəɬi'ret /<br /> 'ʕɔɬər || ʕɑːɬər /<br /> ʕɛɬrɛh || *ʕaɬarīt /<br /> *ʕāɬər
|}

Cuando apaecen dos formes la primera refierse a la forma de masculín y la segunda a la forma de femenín.

== Referencies ==
{{llistaref}}
=== Bibliografía ===
=== Enllaces esternos ===
*[http://www.ethnologue.com/show_family.asp?xubíi=2144-16 Ethnologue entry for South Arabian languages]
*[http://llacan.vjf.cnrs.fr/fichiers/Senelle/SAMLanguages.pdf The Modern South Arabian Languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160509071821/http://llacan.vjf.cnrs.fr/fichiers/Senelle/SAMLanguages.pdf |date=2016-05-09 }}, by M.C.Simeone-Senelle

{{ORDENAR:Sudarabigues}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües sudarábigues| ]]
[[Categoría:Llingües d'Omán]]
[[Categoría:Llingües de Yeme]]
Les llingües sudarábigues [modernes] (o tamién: sudarábigu oriental o meridional oriental) ye un grupu filoxenéticu de llingües semítiques faláu principalmente por pequeñu grupos qu'habiten el sur de la península arábiga, en Yeme y Omán. Xunto coles llingües semítiques etiópiques, que son el grupu semíticu más cercanu a les sudarábigues, formen el semíticu meridional.

 Clasificación 
La clasificación d'Alexander Militarev fecha a partir de métodos glotocronológicos suxer qu'estes llingües formen un grupu xunto con llingües etiópiques y xuntes estos dos cañes constitúin un grupu distintu al formáu pol restu de llingües semítiques modernes.

Tien de señalase que magar nun tiempu consideróse qu'estes llingües yeren descendientes direutos l'antiguu sudarábigu, esa perspeutiva foi abandonada. De fechu paez que l'antiguu sudarábigu (sabeo), ta más rellacionáu coles llingües etiópiques que coles modernes llingües sudarábigues.

 Llingües del grupu 
 Mehri: ye la llingua sudarábiga con más falantes, con más de 70 mil falantes en Yemen y otros 50 mil n'Omán, y otros 15 mil que viven en Kuwait dempués d'emigrar a esi país. La población total en tolos países envalórase en 135 764 (SIL, 2000). El grupu étnicu denómase a sigo mesmu Mahra.
 socotrí: ye otru grupu numberosu, con falantes de la islla de Socotra aisllaos de les presiones del árabe yemenín. D'alcuerdu, col censu de 1990 de Yeme, el númberu de falantes d'era de 57 mil (incluyendo, seique, socotríes que viven nel continente). La población total en tolos países (incluyendo trabayadores emigraos) ye d'unos 64 mil.
 Shehri: (davezu denomáu Jebbali o Jibbali o "llingua de los montes"), con unos 25 mil falantes, foi la llingua principal falada pola mayoría de rebalbos de la rebelión de Dhofar mientres los años 1960 y 1970 na provincia omaní de Dhofar asitiada a lo llargo de la frontera con Yemen.
 Bathari: pal que s'envalora queden namái unos 200 falantes.
 Harsusi: con ente 1000 y 2000 falantes n'Omán.
 Hobyót: con namái un centenar de falantes n'Omán.

 Descripción llingüística 
 Gramática 
Les llingües sudarábigues modernes son notables poles sos carauterístiques aparentemente arcaiques dientro del grupu semíticu, particularmente na so fonoloxía. Por casu, son l'únicu grupu de semíticu que caltién les fricatives llaterales del idioma protosemíticu.

Amás, Militarev suxer que tuvo d'esistir un sustratu llingüísticu de tipu cushíticu, que supuestamente taría presente na península arábiga xunto colos falantes de llingües semítiques.Militarev 1984, 18-19; cf. tamién Belova 2003 Acordies con Václav Blažek, esto suxer que los semites asimilaríen poblaciones cushítiques vecines. Blažek argumenta amás que'l Llevante mediterraneu sería, poro, l'Urheimat del proto-afrosiáticu, dende onde les distintes llingües afroasiátiques esvalixaríense.

 Comparanza léxica 
Los numberales pa distintes llingües cushites meridionales son:

{|  style="text-align:center;"
|- style="background:#efefef;"
! GLOSA
! Bathari !! Hobyót !! Harsusi !! Mehri !! Shehri !! Soqotri
!PROTO-SUDARÁBIGU
|-
| 1 || tʼɑːd / tʼejt || tʼɑːd / tʼɑd || tʼɑːd / tʼejt || tʼɑːd / tʼɑjd
| tʼad / tʼit || tʼɒt / tʼɛh || tʼād / tʼayd(ti)
|-
| 2 || θe'roh / θe'ret || θruh / θɑrt || θə'roh / θərit || θroh / θrɑjt
| θroh / θrəh || trɒh / trih || *θəroh / *θrayt
|-
| 3 || ɬɔːθiːt / ɬhəːliːθ || ɬɑːfɑjt / ɬɑliːt || ɬɑːθejt / 'ħɑjneθ || ɬɑːθɑjt / ɬɑhliːθ
| ɬha'liθ / ɬɔ'θet || ɬɛlɛh / ɬɛʕtɛh || *ɬāθayt / *ɬhɑlīθ
|-
| 4 || rib'ʕɑt / 'ʔɑrbɑʕ || ʔɑrboːt / ʔorbɑ || ʔarbɑ'ʕot / ʔorbaʕ || ʔarbuːt / ʔarbaː
| ʔerba'ʕot / 'ʔorbaʕ || ʔɒrbɛʕ / ʔirbəʕ || *ʔarbaʕot / *ʔarbaʕ
|-
| 5 || xəmmɔːh / xɑːməh || xummuh / xɑjmɑ || xəm'moh / xɑːmeh || xammoh / xɑjmɑh
| xũʃ / xĩʃ || χīmɛh / χɒjməh || *xəmmoh / *xaymah
|-
| 6 || jətiːt / het || jitːiːt / hɑt || h'tajt / het || ʔitiːt / hitː
| ʃ'tet / ʃɛt || jhɒːʕt / hītəh || *šdīt / *šat
|-
| 7 || həbəʕiːt / hɑːbɑʕ || hbɑjt / hoːbɑ || hebiʕɑːt / hɔːbaʕ || ʔiːbɑjt / hoːba
| səb'ʕet / ʃɔːʕ || jhɒbəʕ / hibʕəh || *šābʕait / *šābaʕ
|-
| 8 || θəməniːt / θəmɔːni || θɑmɑneːt / θɑmoːniː || θəməneːt / θəmeːni || θɑmɑniːt / θmoːniː
| θĩ'nit / θũni || tɛmɔːni / tɛmənɛh || *θamanīt / *θamāni
|-
| 9 || sɑʕiːt / 'sɑʕ || sˤɑːʕeːt / sɑʔ || sɑ'ʕit / soʕ || sʕɑjt / sɛː
| sa'ʕet / sɔʕ || sɛʕ / sɛʕəh || *saʕīt / *saʕ
|-
| 10 || ʕiɬiriːt / ʕɑːɬɑr || ʔɑɬareːt / ʔoːɬɑr || ʕɑɬi'rit / ʕɔːɬer || ʔɑɬɑriːt / ʔoːɬɑr
| ʕəɬi'ret / 'ʕɔɬər || ʕɑːɬər / ʕɛɬrɛh || *ʕaɬarīt / *ʕāɬər
|}

Cuando apaecen dos formes la primera refierse a la forma de masculín y la segunda a la forma de femenín.

 Referencies 

 Bibliografía 
 Enllaces esternos 
Ethnologue entry for South Arabian languages
The Modern South Arabian Languages , by M.C.Simeone-Senelle

 
Categoría:Llingües d'Omán
Categoría:Llingües de Yeme