Portuñol
El '''portuñol''' (en grafía portuguesa: ''portunhol'', ''portanhol'') ye un grupu de variedaes llingüístiques con carauterístiques procedentes tantu del [[idioma portugués|portugués]] como del [[idioma español|español]]. Dar ente los falantes de delles árees llingüístiques fronterices ente les d'eses llingües; esto asocede en delles partes d'[[América del Sur]] —zones de les actuales fronteres de [[Brasil]] con países hispanoamericanos ([[Venezuela]], [[Colombia]], [[Perú]], [[Bolivia]], [[Arxentina]], [[Paraguái]] y [[Uruguái]])— y na [[península ibérica]] —zones de les fronteres d'[[España]] con [[Portugal]]—, ya históricamente, nes [[Islles Canaries]], concretamente en [[La Palma]] hasta finales del sieglu XX.<ref>{{cita publicación |apellíos=Públicu|títulu=Cuando Canaries quixo dixebrase d'España pa xunise a Brasil, EEXX o Inglaterra|url=http://blogs.publico.es/strambotic/2016/06/canaries-do-brasil/|fecha=2 de xunu de 2016|fechaaccesu=5 de marzu de 2018|periódicu=Strambotic|idioma=es-ES}}</ref>

Informalmente tamién se denomina ''portuñol'' a lo que fala una persona de llingua portuguesa que trata de falar español, y viceversa.

== Portuñol americanu ==

=== Portuñol riverense ===
{{AP|Portuñol riverense}}
El casu meyor conocíu de portuñol dar na frontera de Brasil con [[Uruguái]], onde tien 250 años d'antigüedá, ampliu algame y ye faláu pola mayoría de los habitantes de les ciudaes nortices y les fronterices, por cuenta de la integración qu'asocede ente los dos pueblos en rexones como la [[Frontera de la Paz]], tamién lo conoz como ''bayano'', ''portuñol riverense'' o ''fronterizu'', y téunicamente como ''DPU'' (Dialeutos portugueses del Uruguái), anque los locales polo xeneral llamar ''portuñol'' a seques. Esta zona dixebrar de les [[Provincies Xuníes del Ríu de la Plata]] y foi enantes invadida pol Brasil mientres una década. {{ensin referencies|<!-- ochobre 2013 -->}}

=== Puntos del portuñol n'América del Sur ===
{{referencies|t=20170213184415}}

==== Frontera Uruguái-Brasil ====
* [[Artigas (ciudá)|Artigas]] - [[Quarai]]
* [[Bella Unión]] - [[Barra do Quarai]]
* [[Chuy]] - [[Chuí]]
* [[Rio Branco]] - [[Yaguarón (Rio Grande do Sul)|Yaguarón]]
* [[Rivera (Uruguái)|Rivera]] - [[Santana do Livramento]], [[Frontera de la Paz]]
:Nesta frontera fala'l portuñol más antiguu d'América y unu de los más estudiaos y conocíos del continente, denomináu [[portuñol riverense]].

==== Frontera Venezuela-Brasil, [[La Llinia (frontera)|La Llinia]] ====
* [[Santa Elena de Uairén]] - [[Pacaraima]] - 
En Caracas y rexón central polo xeneral de Venezuela tamién esiste'l portuñol por influencia d'inmigración portuguesa (Principalmente Isla de Madeira) de los años 60 y 70 esisten espresiones seudo-típiques conocíes pola mayoría de los venezolanos que'l so orixe parte de la gran comunidá portuguesa qu'equí s'estableció.

==== Frontera Colombia-Brasil-Perú, [[Tres Fronteres]] ====
* [[Leticia (Colombia)|Leticia]]-[[Tabatinga (Amazones)|Tabatinga]]-[[Santa Rosa de Yavarí]]
:[[Portuñol Leticiano]]

==== Frontera Perú-Brasil ====
* [[Iñapari]] - [[Assis Brasil (Acre)|Assis Brasil]]
* [[Pucallpa]] - [[Boqueirāo]]
* [[Islandia (Yavarí)|Islandia]] – [[Benjamin Constant (Amazones)|Benjamin Constant]]
* [[Puerto Amelia (Yavarí)|Puerto Amelia]] - [[Atalaia do Norte]]
* [[Colonia Angamos]] - [[Palmeiras do Javari]]
* [[Puerto Esperanza (Perú)|Puerto Esperanza]] – [[Santa Rosa do Purus]].

=== Frontera Colombia-Brasil ===
* [[Tarapacá (Amazones)|Tarapacá]] – [[Ipiranga]]
* [[La Pedrera (Amazones)|La Pedrera]] – [[Vila Bittencourt]]
* [[Taraira]] – [[Querarí]]
* [[Yavareté]] – [[Iauaretê]]
* [[Nazaré (Amazones)|Nazaré]] – [[Molo Franco]]
* [[Mitú]] – [[Puraquê]]
* [[Pana Pana]] – [[Pana Pana (Amazones)|Pana Pana]]
* [[La Guadalupe (Guainía)|La Guadalupe]] – [[Cucaí]]
* Leticia – Tibitanga (conocíu como portuñol leticiano)

=== Frontera Perú-Brasil-Bolivia, [[Triple Frontera Bolpebra]] ===
* [[Iñapari]]-[[Assis Brasil (Acre)|Assis Brasil]]-[[Bolpebra]]

==== Frontera Bolivia-Brasil ====
* [[Cobija (Bolivia)|Cobija]]-[[Brasiléia]]
:El portuñol cobijeño ({{ensin referencies|faláu por casi tolos habitantes de Cobija}}) ye un portugués con gramática y fonética del español pandino.<ref>[http://www.personal.psu.edu/jml34/cruciando.pdf Cruciando fronteres/cruciando llingües]</ref> Ente les sos carauterístiques más importantes tán:
::# l'empléu de cinco vocales,
::# aspiración de toa 's' final,
::# nun fai diferenciación ente la 's' y la 'z',
::# nun fai diferenciación ente la 'b' y la 'v'
::# nun tien diptongos nasales
* [[Guayaramerín]]-[[Guajará-Mirim]]
* [[Villa Bella]]-[[Vila Murtinho]]
:En Villa bella hubo presencia de portuñol nel sieglu XIX ente colonos traíos pola esplotación del cauchu. Anguaño cola decadencia de la población esti escastóse.

==== Frontera Paraguay-Brasil-Arxentina, [[Triple Frontera]] ====
* Esiste un movimientu artísticu llamáu ''[[Portuñol Selvaxe]]'' que fomenta la [[lliteratura en portuñol]]

==== Frontera Paraguay-Brasil ====
* [[Bella Vista Norte]] - [[Bela Vista]]
* [[Pedro Juan Caballero (llocalidá)|Pedro Juan Caballero]] - [[Ponta Porã]]
* [[Capitán Bado]] - [[Coronel Sapucaia]]
* [[Salto del Guairá]] - [[Mundo Novo (Mato Grosso do Sul)|Mundo Novo]] y [[Guaíra]]
* [[Ciudad del Este]] - [[Foz do Iguaçu]]

==== Frontera Arxentina-Brasil ====
* [[Santo Tomé (Corrientes)|Santo Tomé]] - [[São Borja]]
* [[Paso de los Libres]] - [[Uruguayana]]
* [[Alvear (Corrientes)|Alvear]] - [[Itaquí]]
* Poblaciones del este y norte de la [[Provincia de Misiones]] - Ciudaes fronterices de los Estaos de [[Estáu de Paraná|Paraná]], [[Santa Catarina]] y [[Rio Grande do Sul]] (Brasil)

== Península ibérica ==

=== Barranqueño ===
{{AP|Barranqueño}}
Na península ibérica solo danse casos aisllaos d'amiestu d'español y portugués, el más importante ye'l [[barranqueño]] de la población portuguesa de [[Ribayos]], cercana a la frontera española na llende d'Estremadura y Andalucía, al este del [[Guadiana]]; ye un dialeutu portugués fuertemente influyíu pol [[dialeutu andaluz]]. Acéptase comúnmente que l'apurra portugués a esti híbridu llingüísticu ye mayor que la española andaluza.

=== Contorna de Olivenza ===
Na contorna [[Estremadura|estremeña]] d'[[Olivenza]], onde d'antiguo se faló solo portugués, tamién esisten restos d'amiestu d'español y portugués.

=== Elvas y Badayoz ===
Un llugar onde l'amiestu d'español y portugués ye frecuente ye nes ciudaes d'[[Elvas]] en Portugal y [[Badayoz]] n'España, {{ensin referencies|<!-- febreru 2017 -->}} bien próximes ente sigo; ye frecuente qu'en munchos comercios de dambes ciudaes pa poder entendese úsese una especie de portuñol.

=== Mirandés ===
{{AP|Mirandés}}
El [[Idioma mirandés|mirandés]] fálase anguaño por unes 15&nbsp;000 persones nos conceyos de Miranda de l Douro y Vimioso, na zona de Trás-os-Montes, nel nordeste de Portugal, xunto a la frontera española; sicasí nun ye un amiestu d'español y portugués sinón una variante del [[ástur-lleonés]]. Foi apostráu mientres sieglos al ámbitu rural y familiar, al estigmatizalo como propiu d'una población fronteriza que nun falaba nin portugués nin castellán.

Fueron necesarios estudios rigorosos por que a finales de 1998 el parllamentu portugués reconocer como llingua con calter de co-oficialidá nestos conceyos. Nel 2003 constituyóse'l ''Anstituto de la Lhéngua Mirandesa'' (''Institutu de la llingua Mirandesa'' n'asturianu o [[Institutu de la Llingua Mirandesa]] n'español), encargáu de la representación, investigación, promoción, normativización y divulgación del mirandés y darréu foi inscritu nel rexistru del Comité Européu pa les Llingües Minoritaries. Asina, tres sieglos de marxinación, queda reconocíu como llingua romance con identidá propia, perteneciente al tueru de [[asturlleonés|llingües ástur-lleoneses]], y refúgase la so falsa condición de ''portuñol'', por cuenta de que son dos cuesas totalmente distintos.

== Canaries ==
Un dialeutu con amiestu d'español y portugués llegó a utilizase en delles zones de les Islles [[Canaries]] tres la [[Conquista de les Islles Canaries|conquista]], pero acabó sumiendo a principios del sieglu XX na isla de [[La Palma]]. Anguaño nel [[dialeutu canariu]] podemos atopar un gran númberu de [[lusitanismu|lusitanismos]].

== Ver tamién ==
* [[Portuñol riverense]] (frontera Brasil-Uruguái)
* [[Spanglish]] o [[espanglés]] o [[espanglish]]
* [[Franglais]] o [[Frenglish]]
* [[Alemañol]]
* [[frañol]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}

{{Tradubot|Portuñol}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Portuñol|Portunzzol]]
[[Categoría:fales de tránsitu]]
[[Categoría:Dialeutos del idioma portugués]]
[[Categoría:Dialeutos y modismos d'Arxentina]]
[[Categoría:Dialeutos y modismos de Bolivia]]
[[Categoría:Dialeutos y modismos d'Uruguái]]
[[Categoría:Llingües europees de Brasil]]
[[Categoría:Dialeutos del idioma español en Venezuela]]
El portuñol (en grafía portuguesa: portunhol, portanhol) ye un grupu de variedaes llingüístiques con carauterístiques procedentes tantu del portugués como del español. Dar ente los falantes de delles árees llingüístiques fronterices ente les d'eses llingües; esto asocede en delles partes d'América del Sur —zones de les actuales fronteres de Brasil con países hispanoamericanos (Venezuela, Colombia, Perú, Bolivia, Arxentina, Paraguái y Uruguái)— y na península ibérica —zones de les fronteres d'España con Portugal—, ya históricamente, nes Islles Canaries, concretamente en La Palma hasta finales del sieglu XX.

Informalmente tamién se denomina portuñol a lo que fala una persona de llingua portuguesa que trata de falar español, y viceversa.

 Portuñol americanu 

 Portuñol riverense 

El casu meyor conocíu de portuñol dar na frontera de Brasil con Uruguái, onde tien 250 años d'antigüedá, ampliu algame y ye faláu pola mayoría de los habitantes de les ciudaes nortices y les fronterices, por cuenta de la integración qu'asocede ente los dos pueblos en rexones como la Frontera de la Paz, tamién lo conoz como bayano, portuñol riverense o fronterizu, y téunicamente como DPU (Dialeutos portugueses del Uruguái), anque los locales polo xeneral llamar portuñol a seques. Esta zona dixebrar de les Provincies Xuníes del Ríu de la Plata y foi enantes invadida pol Brasil mientres una década. 

 Puntos del portuñol n'América del Sur 

 Frontera Uruguái-Brasil 
 Artigas - Quarai
 Bella Unión - Barra do Quarai
 Chuy - Chuí
 Rio Branco - Yaguarón
 Rivera - Santana do Livramento, Frontera de la Paz
Nesta frontera fala'l portuñol más antiguu d'América y unu de los más estudiaos y conocíos del continente, denomináu portuñol riverense.

 Frontera Venezuela-Brasil, La Llinia 
 Santa Elena de Uairén - Pacaraima - 
En Caracas y rexón central polo xeneral de Venezuela tamién esiste'l portuñol por influencia d'inmigración portuguesa (Principalmente Isla de Madeira) de los años 60 y 70 esisten espresiones seudo-típiques conocíes pola mayoría de los venezolanos que'l so orixe parte de la gran comunidá portuguesa qu'equí s'estableció.

 Frontera Colombia-Brasil-Perú, Tres Fronteres 
 Leticia-Tabatinga-Santa Rosa de Yavarí
Portuñol Leticiano

 Frontera Perú-Brasil 
 Iñapari - Assis Brasil
 Pucallpa - Boqueirāo
 Islandia – Benjamin Constant
 Puerto Amelia - Atalaia do Norte
 Colonia Angamos - Palmeiras do Javari
 Puerto Esperanza – Santa Rosa do Purus.

 Frontera Colombia-Brasil 
 Tarapacá – Ipiranga
 La Pedrera – Vila Bittencourt
 Taraira – Querarí
 Yavareté – Iauaretê
 Nazaré – Molo Franco
 Mitú – Puraquê
 Pana Pana – Pana Pana
 La Guadalupe – Cucaí
 Leticia – Tibitanga (conocíu como portuñol leticiano)

 Frontera Perú-Brasil-Bolivia, Triple Frontera Bolpebra 
 Iñapari-Assis Brasil-Bolpebra

 Frontera Bolivia-Brasil 
 Cobija-Brasiléia
El portuñol cobijeño () ye un portugués con gramática y fonética del español pandino.Cruciando fronteres/cruciando llingües Ente les sos carauterístiques más importantes tán:
 l'empléu de cinco vocales,
 aspiración de toa 's' final,
 nun fai diferenciación ente la 's' y la 'z',
 nun fai diferenciación ente la 'b' y la 'v'
 nun tien diptongos nasales
 Guayaramerín-Guajará-Mirim
 Villa Bella-Vila Murtinho
En Villa bella hubo presencia de portuñol nel sieglu XIX ente colonos traíos pola esplotación del cauchu. Anguaño cola decadencia de la población esti escastóse.

 Frontera Paraguay-Brasil-Arxentina, Triple Frontera 
 Esiste un movimientu artísticu llamáu Portuñol Selvaxe que fomenta la lliteratura en portuñol

 Frontera Paraguay-Brasil 
 Bella Vista Norte - Bela Vista
 Pedro Juan Caballero - Ponta Porã
 Capitán Bado - Coronel Sapucaia
 Salto del Guairá - Mundo Novo y Guaíra
 Ciudad del Este - Foz do Iguaçu

 Frontera Arxentina-Brasil 
 Santo Tomé - São Borja
 Paso de los Libres - Uruguayana
 Alvear - Itaquí
 Poblaciones del este y norte de la Provincia de Misiones - Ciudaes fronterices de los Estaos de Paraná, Santa Catarina y Rio Grande do Sul (Brasil)

 Península ibérica 

 Barranqueño 

Na península ibérica solo danse casos aisllaos d'amiestu d'español y portugués, el más importante ye'l barranqueño de la población portuguesa de Ribayos, cercana a la frontera española na llende d'Estremadura y Andalucía, al este del Guadiana; ye un dialeutu portugués fuertemente influyíu pol dialeutu andaluz. Acéptase comúnmente que l'apurra portugués a esti híbridu llingüísticu ye mayor que la española andaluza.

 Contorna de Olivenza 
Na contorna estremeña d'Olivenza, onde d'antiguo se faló solo portugués, tamién esisten restos d'amiestu d'español y portugués.

 Elvas y Badayoz 
Un llugar onde l'amiestu d'español y portugués ye frecuente ye nes ciudaes d'Elvas en Portugal y Badayoz n'España,  bien próximes ente sigo; ye frecuente qu'en munchos comercios de dambes ciudaes pa poder entendese úsese una especie de portuñol.

 Mirandés 

El mirandés fálase anguaño por unes 15 000 persones nos conceyos de Miranda de l Douro y Vimioso, na zona de Trás-os-Montes, nel nordeste de Portugal, xunto a la frontera española; sicasí nun ye un amiestu d'español y portugués sinón una variante del ástur-lleonés. Foi apostráu mientres sieglos al ámbitu rural y familiar, al estigmatizalo como propiu d'una población fronteriza que nun falaba nin portugués nin castellán.

Fueron necesarios estudios rigorosos por que a finales de 1998 el parllamentu portugués reconocer como llingua con calter de co-oficialidá nestos conceyos. Nel 2003 constituyóse'l Anstituto de la Lhéngua Mirandesa (Institutu de la llingua Mirandesa n'asturianu o Institutu de la Llingua Mirandesa n'español), encargáu de la representación, investigación, promoción, normativización y divulgación del mirandés y darréu foi inscritu nel rexistru del Comité Européu pa les Llingües Minoritaries. Asina, tres sieglos de marxinación, queda reconocíu como llingua romance con identidá propia, perteneciente al tueru de llingües ástur-lleoneses, y refúgase la so falsa condición de portuñol, por cuenta de que son dos cuesas totalmente distintos.

 Canaries 
Un dialeutu con amiestu d'español y portugués llegó a utilizase en delles zones de les Islles Canaries tres la conquista, pero acabó sumiendo a principios del sieglu XX na isla de La Palma. Anguaño nel dialeutu canariu podemos atopar un gran númberu de lusitanismos.

 Ver tamién 
 Portuñol riverense (frontera Brasil-Uruguái)
 Spanglish o espanglés o espanglish
 Franglais o Frenglish
 Alemañol
 frañol

 Referencies 

 Enllaces esternos 

Portunzzol
Categoría:fales de tránsitu
Categoría:Dialeutos del idioma portugués
Categoría:Dialeutos y modismos d'Arxentina
Categoría:Dialeutos y modismos de Bolivia
Categoría:Dialeutos y modismos d'Uruguái
Categoría:Llingües europees de Brasil
Categoría:Dialeutos del idioma español en Venezuela