Idioma patashó
{{Ficha d'idioma |nome =
Pataxó, Patashó-Hãhãhãi
|nativu = 
|familia madre = árees circum-amazónica y circum-caribeña ||países=
{{BRA}}
|zona= [[Estáu de Paraná]]
|falantes= [[llingua muerta]] |rank=Non nos 100 mayores
|familia= [[Llingües macro-ye|Macro-Yê]]<br/>
&nbsp;&nbsp;[[llingües maxakalí|Mashakalí]]<br/>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''patashó-hãhãhãi'''
|iso2=sai|iso3=}}
El '''patashó-hãhãhãi''' o '''pataxó''' ye una [[llingües indíxenes d'América|llingua indíxena]] de Brasil, fragmentaria atestiguada que pertenez a la [[Llingües maxakalí|subfamilia mashakalí]] de les [[llingües macro-yê]].

== Descripción llingüística ==
Esisten dos variantes de la llingua'l pataxó (dialeutu meridional) y el (dialeutu septentrional). Esti artículu compara estos dos dialeutos. 

=== Dialeutos ===
Del dialeutu meridional o pataxó, puramente dichu, conócense namái una llista de 89 pallabres<ref>Wied-Neuwied 1958:510-11</ref><ref>Loukotka, 1939</ref> recoyíes pol príncipe [[Maximilian zu Wied-Neuwied|Maximiliano de Wied-Neuwied]] nel so viaxe ente 1815-1817 pola mariña este de Brasil. El príncipe Wied-Neuwied otuvo probablemente los sos datos de los habitantes de [[Rio Prau]], colos que s'atopó nel cursu de los sos viaxes.<ref>Wied-Neuwied, 1958:214-16</ref> Estos pataxó colos que s'atopó formaben parte del grupu meridional, y falaben el dialeutu allugáu a 225 quilómetros de la punta más meridional de Bahia xunto al Ríu da Santa Cruz. Esti grupu de pataxós meridionales taba dixebráu del grupu de pataxós septentrionale spor una franxa de 100 quilómetros nesi momentu ocupada polos falantes de [[Llingües krenak|botocudo]]. 

El grupu septentrional falaba'l dialeutu Hãhãhãi, anguaño severamente amenaciáu. Esti dialeutu conozse namái por llistes curties de vocabulariu:
# Una llista de 70 pallabres decogidas pol coronel Antonio Medeiros de Azevedo que les llogró por elicitación en 1936 d'unos residentes de P. I. Paraguaçu, cerca de la llocalidá de Itaju do Colonia.
# Una llista de 162 pallabres recoyida en 1961 nel mesmu área por Wilbur Pickering del [[SIL International]]<ref>Meader, 1978, p. 45-50</ref> y #
Un conxuntu d'unes 100 pallabres grabaes por Aracy López da Silva y Urban en 1982, que fueron elicitadas por unu de los que se supón yeren los postreros falantes de hãhãhãi, que vivía tamién en P. I. Paraguaçu.

De les pallabres disponibles nos dialeutos meridional y septentrional, namái 35 pallabres tán en dambes llistes, y de estes namái 26 son comparables, siendo 21 d'elles [[cognáu|cognaos]] probables.

=== Comparanza léxica ===
Esta seición considera la llista de cognados qu'apaecen nes diverses llistes de vocabulariu del patashó y el hãhãhãi, anque esiste una clara rellación ente dambos la diverxencia ye notable y ye posible que como llingües falaes fueren namái parcialmente intelixibles dambes variantes.

{|class=wikitable
|-align=center
! <small>GLOSA</small>
! Wied-Neuwied<br /> (1815-16) !! Azevedo<br /> (1936) !! Pickering<br /> (1961) !! Urban<br /> (1982)
|-align=center
| '[[flecha]]'
| pohoi || poˈhoi || ˈbohoi<br />b<sup>ʔ</sup>oˈhoi || poˈhoi
|-align=center
| '[[hachu]]'
| kaxə || || ʌɣʌ || 
|-align=center
| 'cama'
| mip(čap) || el mioˈ(nã) || ˈmim(nʌ) || 
|-align=center
| 'arcu'
| poitaŋ || poˈkei || b<sup>ʔ</sup>oˈk<sup>ʔ</sup>ʌ̃i ||
|-align=center
| '[[sangre]]'
| enghɛm || || ˈʌ̃heb ||
|-align=center
| '[[canoa]]'
| mibkoi || || 'Mmimp<sup>ʔ</sup>oi ||
|-align=center
| '[[maíz]]'
| pasčon || bahuˈčau || b<sup>ʔ</sup>ahobčab ||
|-align=center
| '[[morrer]]'
| (nok)čon || || ʌčo(kú) ||
|-align=center
| 'tierra'
| aham || haiˈm(iko) || ˈhahʌ̃m ||
|-align=center
| '[[güeyu]]'
| aŋgwa || aˈwa || || aˈwa
|-align=center
| 'pez'
| maham || maˈhãel mio || || maˈhãm
|-align=center
| '[[cabeza]]'
| atpatoi || amakoˈ(hai) || ʌmbʌˈkoi || ãmbʌˈko(hai)
|-align=center
| '[[cuchiellu]]'
| amanai || || ʌ̃mʌ̃gʌ̃i || hãmãˈŋgãi
|-align=center
| '[[fégadu]]'
| akiopkanai || || ˈčʌmʌŋgʌ̃i || čamʌ̃ŋgai
|-align=center
| '[[mandioca]]'
| kohom || ohei || oˈhũi || oˈhui
|-align=center
| 'madre'
| atən || akei || ɛ̃ŋk<sup>ʔ</sup>ʌi || ɛ̃ˈkəi
|-align=center
| '[[pescuezu]]'
| mai || || (ʌ̃ˈči)pai || (ači)pãi
|-align=center
| '[[Cuniculus|paca]]'
| čapa || || ˈtapa ||
|-align=center
| 'hermanu/a'
| ehɛ (f.) || apu (m.) || ãhũi || 
|-align=center
| '[[tapir]]'
| amaxə || hamahei || hʌmʌhʌ̃i || hãmʌ̃həi
|-align=center
| '[[zanca]]'
| ča(kepke)ton || aˈčɛko || || aˈčɛko
|}
Ente la primer columna (pataxó) y les otres trés (hãhãhãi) reparar delles correspondencies regulares p:p/b, t:k, x:h, x:ɣ delles perdes de nasales, pero polo xeneral los soníos correspuéndense n'alto grau.

== Referencies ==
{{llistaref}}
=== Bibliografía ===
* Greg Urban (1985): "On Pataxó and Hãhãhãi", ''International Journal of American Linguistics'', Vol. 51, Non. 4 (Oct., 1985), páxs. 605-608.


{{Tradubot|Idioma patashó}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües macro-ye|Patasho]]
El patashó-hãhãhãi o pataxó ye una llingua indíxena de Brasil, fragmentaria atestiguada que pertenez a la subfamilia mashakalí de les llingües macro-yê.

 Descripción llingüística 
Esisten dos variantes de la llingua'l pataxó (dialeutu meridional) y el (dialeutu septentrional). Esti artículu compara estos dos dialeutos. 

 Dialeutos 
Del dialeutu meridional o pataxó, puramente dichu, conócense namái una llista de 89 pallabresWied-Neuwied 1958:510-11Loukotka, 1939 recoyíes pol príncipe Maximiliano de Wied-Neuwied nel so viaxe ente 1815-1817 pola mariña este de Brasil. El príncipe Wied-Neuwied otuvo probablemente los sos datos de los habitantes de Rio Prau, colos que s'atopó nel cursu de los sos viaxes.Wied-Neuwied, 1958:214-16 Estos pataxó colos que s'atopó formaben parte del grupu meridional, y falaben el dialeutu allugáu a 225 quilómetros de la punta más meridional de Bahia xunto al Ríu da Santa Cruz. Esti grupu de pataxós meridionales taba dixebráu del grupu de pataxós septentrionale spor una franxa de 100 quilómetros nesi momentu ocupada polos falantes de botocudo. 

El grupu septentrional falaba'l dialeutu Hãhãhãi, anguaño severamente amenaciáu. Esti dialeutu conozse namái por llistes curties de vocabulariu:
 Una llista de 70 pallabres decogidas pol coronel Antonio Medeiros de Azevedo que les llogró por elicitación en 1936 d'unos residentes de P. I. Paraguaçu, cerca de la llocalidá de Itaju do Colonia.
 Una llista de 162 pallabres recoyida en 1961 nel mesmu área por Wilbur Pickering del SIL InternationalMeader, 1978, p. 45-50 y #
Un conxuntu d'unes 100 pallabres grabaes por Aracy López da Silva y Urban en 1982, que fueron elicitadas por unu de los que se supón yeren los postreros falantes de hãhãhãi, que vivía tamién en P. I. Paraguaçu.

De les pallabres disponibles nos dialeutos meridional y septentrional, namái 35 pallabres tán en dambes llistes, y de estes namái 26 son comparables, siendo 21 d'elles cognaos probables.

 Comparanza léxica 
Esta seición considera la llista de cognados qu'apaecen nes diverses llistes de vocabulariu del patashó y el hãhãhãi, anque esiste una clara rellación ente dambos la diverxencia ye notable y ye posible que como llingües falaes fueren namái parcialmente intelixibles dambes variantes.

 GLOSA Wied-Neuwied (1815-16)  Azevedo (1936)  Pickering (1961)  Urban (1982) 'flecha' pohoi  poˈhoi  ˈbohoibʔoˈhoi  poˈhoi 'hachu' kaxə   ʌɣʌ   'cama' mip(čap)  el mioˈ(nã)  ˈmim(nʌ)   'arcu' poitaŋ  poˈkei  bʔoˈkʔʌ̃i  'sangre' enghɛm   ˈʌ̃heb  'canoa' mibkoi   'Mmimpʔoi  'maíz' pasčon  bahuˈčau  bʔahobčab  'morrer' (nok)čon   ʌčo(kú)  'tierra' aham  haiˈm(iko)  ˈhahʌ̃m  'güeyu' aŋgwa  aˈwa   aˈwa 'pez' maham  maˈhãel mio   maˈhãm 'cabeza' atpatoi  amakoˈ(hai)  ʌmbʌˈkoi  ãmbʌˈko(hai) 'cuchiellu' amanai   ʌ̃mʌ̃gʌ̃i  hãmãˈŋgãi 'fégadu' akiopkanai   ˈčʌmʌŋgʌ̃i  čamʌ̃ŋgai 'mandioca' kohom  ohei  oˈhũi  oˈhui 'madre' atən  akei  ɛ̃ŋkʔʌi  ɛ̃ˈkəi 'pescuezu' mai   (ʌ̃ˈči)pai  (ači)pãi 'paca' čapa   ˈtapa  'hermanu/a' ehɛ (f.)  apu (m.)  ãhũi   'tapir' amaxə  hamahei  hʌmʌhʌ̃i  hãmʌ̃həi 'zanca' ča(kepke)ton  aˈčɛko   aˈčɛko
Ente la primer columna (pataxó) y les otres trés (hãhãhãi) reparar delles correspondencies regulares p:p/b, t:k, x:h, x:ɣ delles perdes de nasales, pero polo xeneral los soníos correspuéndense n'alto grau.

 Referencies 

 Bibliografía 
 Greg Urban (1985): "On Pataxó and Hãhãhãi", International Journal of American Linguistics, Vol. 51, Non. 4 (Oct., 1985), páxs. 605-608.

Patasho