Muyeres na ciencia
[[Ficheru:Woman teaching geometry.jpg|thumb|240px|''Muyer enseñando xeometría''. Ilustración nos entamos de la traducción [[medieval]] de los principios d'[[Euclides]], (c. 1310).]]
Les muyeres contribuyeron notablemente a la [[ciencia]] dende los sos entamos. Historiadores con un interés nel xéneru y la ciencia arrexuntaron de les tiniebles nes que s'escondíen estes muyeres munchos de los sos llogros, les barreres coles que tuvieron que trepar y les estratexes qu'elles tuvieron qu'emplegar por que los sos trabayos pudieren ser revisaos por otros compañeru y aceptaos en revistes, artículos y otres publicaciones científiques de manera válida. L'estudiu históricu, críticu y sociolóxicu d'estos problemes volvióse una disciplina académica de por sí. 

Arreyar a muyeres nel campu de la [[medicina]] asocedió en delles Antigües Civilizaciones y l'estudiu de [[filosofía]] natural taba abiertu a les muyeres na Antigua Grecia. Les muyeres tamién contribuyeron na [[protociencia]] de l'[[alquimia]] nel sieglu primero y segundo DC. Mientres la [[Edá Media]], los conventos fueron un importante llugar pa la educación femenina y dalgunes d'estes instituciones apurrieron oportunidaes por que les muyeres pudieren formar parte y contribuyir nel campu de la investigación. Ente que nel sieglu XI fundáronse les [[primeres universidaes]] les muyeres fueron escluyíes de la educación universitaria. L'actitú d'educar a muyeres en campos de la medicina n'Italia yera más lliberal que n'otros llugares. La primer muyer conocida en completar los estudios universitarios nun campu d'estudios científicos, foi la científica italiana del sieglu XVIII [[Laura Bassi]].

Anque los roles de xéneru taben bien definíos nel sieglu XVIII les muyeres esperimentaron una gran meyora nel campu de la ciencia. Mientres el sieglu XIX les muyeres yeren escluyíes d'una educación científica formal, pero empezaron a almitise en sociedaes educatives de menor nivel. Darréu nesti sieglu l'aumentu de muyeres qu'estudiaben n'universidaes apurrió trabayos remunerados pa les muyeres que quixeren dedicase a la ciencia y oportunidaes pa educase. [[Marie Curie]], la primer muyer en recibir un [[Premiu Nobel]] en 1903 (física) foi tamién la primer persona en llograr dos premios al recoyer en 1911 el de química, dambos premios pol so trabayu en [[radiación]]. De les 40 muyeres quien recibieron un Premiu Nobel ente 1901 y 2010 tan solo 17 d'elles recibir nun ámbitu científicu (física, química, filosofía y medicina)

== Antigüedá ==
La participación de les muyeres nel campu de la [[medicina]] foi documentada por delles civilizaciones tempranes. Una [[exipcia]], [[Merit Ptah]] ([[2700 e.C.|2700&nbsp;e.&nbsp;C.]]), descrita nuna inscripción como "médica principal", ye la primer muyer mentada na [[Historia de la ciencia]]. [[Agameda]] foi citada por [[Homero]] como curandera na [[Antigua Grecia]] antes de la [[Guerra de Troya]]. [[Agnodice]] foi la primer médica en trabayar como tal nel sieglu IV&nbsp;e.&nbsp;C. n'[[Atenes]].

L'estudiu de la [[Filosofía natural]] na [[antigua Grecia]] abrir a les muyeres. Exemplos documentaos inclúin a [[Aglaonice|Aglaonike]], quien predixo [[eclís]]s; y a [[Téano]], una médica y [[matemática]] que foi pupila (y posiblemente tamién esposa) de [[Pitágores]], y miembru de la escuela fundada por Pitágores en [[Crotona]], onde estudiaben munches otres muyeres.<ref name="four_thousand">[http://www.astr.ua.edu/4000WS/timelist.shtml 4000 años de muyeres en ciencia: llistáu por sieglos (acedido el 17 de mayu 2006)]</ref>

Foi documentada la contribución de delles muyeres na [[protociencia]] de l'[[alquimia]] en [[Alexandría]] alredor de los sieglos I y II&nbsp;d.&nbsp;C, onde la tradición [[gnóstica]] liderada por muyeres foi valorada. A la más conocida, [[María La Xudía]], atribúyese-y la invención de dellos preseos químicos, incluyida la téunica del [[bañu maría]] y un tipu d'[[alambique]].<ref name="reframing">{{Cita web |url=http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/uu37we/uu37we08.htm |títulu=Feminist approaches to technology: Reframing the question |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100604023845/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/uu37we/uu37we08.htm |fechaarchivu=2010-06-04 }}</ref>

[[Hipatia]] d'Alexandría, (370-415), yera fía de [[Teón d'Alexandría]], quien trabayaba y daba clases na [[Biblioteca d'Alexandría]]. Hipatia escribió testos de [[xeometría]], [[álxebra]] y [[astronomía]], y atribúyense-y dellos inventos como'l [[hidrómetro]], un [[astrolabiu]] y un preséu pa la [[destilación]] d'[[agua]].<ref name="four_thousand" />

== Europa medieval ==
[[Ficheru:Hildegard von Bingen.jpg|thumb|Hildegard de Bingen.]]

La [[educación universitaria]] n'Europa foi accesible pa delles muyeres mientres [[Edá Media|el periodu medieval]]. Créese que nel sieglu XI, la médica [[Italia|italiana]] [[Trotula de Salerno]], ocupó una cátedra na [[Escuela Médica Salernitana]], onde enseñó a munches muyeres nobles italianes, un grupu referíu n'ocasiones como [[Mulieres Salernitanae]] o "los señores de Salerno".<ref name="reframing" /> Dellos testos importantes en medicina, sobremanera n'[[Obstetricia (especialidá médica)|obstetricia]] y [[xinecoloxía]] ente otres materies, tamién fueron atribuyíos a Trotula. La [[Universidá de Boloña]] dexaba a les muyeres asistir a clase dende los sos entamos en 1088, y [[Dorotea Bucca]] ocupó ellí una cátedra mientres el sieglu XV.<ref>{{cita publicación |autor=JS Edwards |títulu=A Woman Is Wise: The Influence of Civic and Christian Humanism on the Education of Women in Northern Italy and England during the Renaissance |revista=Ex Post Facto: Journal of the History Students at San Francisco State University |volume=XI |añu=2002 |url=http://userwww.sfsu.edu/~epf/2002/edwards.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717031144/http://userwww.sfsu.edu/~epf/2002/edwards.html |archivedate=2011-07-17 |fechaaccesu=2018-10-19 }}</ref>

Los [[conventu|conventos]] medievales yeren otru llugar pa la educación de les muyeres, y dalgunos dieron oportunidaes a les muyeres pa contribuyir en [[investigación]] académica. Sicasí, na so mayor parte, les muyeres yeren escluyíes de les universidaes.<ref>[Whaley, Leigh Ann. ''Women's History as Scientists''. Santa Barbara, California: ABC-CLIO, INC, 2003.]</ref> Un exemplu ye l'[[abadesa]] [[alemana]] [[Hildegard de Bingen]], que los sos prolíficos escritos inclúin delles materies científiques, incluyida la [[medicina]], la [[botánica]] y la [[Historia natural]] (c.&nbsp;1151-58).<ref>[https://web.archive.org/web/20070610103406/http://www.staff.uni-mainz.de/horst/hildegard/documents/flanagan.html Hildegard von Bingen (Sabina Flanagan)]</ref>

== Revolución científica (sieglos XVI y XVII) ==
A pesar del ésitu de delles muyeres, los sesgos culturales mientres la Edá Media yeren notables. Estos sesgos afectaron a la educación y la participación de les muyeres na ciencia. Munchos creíen na sumisión de la muyer como un valor positivo y natural, y munchos d'esos sesgos provienen de la [[filosofía cristiana]]. [[Santu Tomás d'Aquino]], refiriéndose a les muyeres, escribió na so obra más importante [[Suma Teolóxica]], "este ye'l sometimientu col que la muyer, por naturaleza, foi puesta sol home; porque la mesma naturaleza dio al home más discernimiento."<ref>{{cita web |url= http://hjg.com.ar/sumat/a/c92.html |títulu= Santu Tomás d'Aquino, Suma Teolóxica, Cuestión 92: "Sobre l'orixe de la muyer" |fechaaccesu= 13 de xunetu de 2008}}</ref>

La [[Revolución científica]] de los sieglos XVI y XVII vio una gran arribación de muyeres al campu de la ciencia, sicasí, les muyeres fueron escluyíes de les universidaes. Asina, pa siguir colos sos intereses científicos, les muyeres viéronse obligaes a llograr les sos conocencies de manera informal. Los homes de la nobleza europea yeren llibres de desenvolver los sos intereses en ciencia como hobby, y les puertes taben abiertes a les muyeres que podíen tomar parte nos trabayos científicos informales xuntos a los sos padres y hermanos. Afalábense les habilidaes en pintura de les muyeres nobles, y de cutiu sirvíenlos pa detallar y precisar les ilustraciones científiques

[[Margaret Cavendish]], una muyer aristócrata del sieglu XVII, duquesa de Newcastle, tomó parte en dalgunos de los alderiques científicos más importantes del momentu.<ref>Rodríguez, Patricia. [http://feelsynapsis.com/jof/001/index.html?pageNumber=22 «Lady Margaret Cavendish. La científica revolucionaria.»] ''Journal of Feelsynapsis'' (''JoF''). {{ISSN|2254-3651}}. 2011.(1): 22-24.</ref> A pesar de nun tar almitida na [[Royal Society]] inglesa, una vegada dexóse-y asistir a una xunta. Escribió numberosos trabayos sobre materies científiques, incluyendo ''Observations upon Experimental Philosophy'' y ''Grounds of Natural Philosophy''. Nestos trabayos foi especialmente crítica cola creencia creciente de que los humanos, al traviés de la ciencia, yeren los amos de la naturaleza. Como aristócrata, la Duquesa de Newcastle foi un bon exemplu de muyeres que trabayaron en ciencia en [[Francia]] ya [[Inglaterra]].

Muyeres que queríen trabayar en ciencia y vivíen n'[[Alemaña]] llegaron con distintos bagaxes. Ellí, la tradición de la participación femenina nel oficiu de la producción dexaba a delles muyeres enfusase na ciencia observacional, especialmente en [[astronomía]]. Ente 1650 y 1710, les muyeres representaben, n'Alemaña, el 14&nbsp;% del total de científicos n'astronomía. La muyer astrónoma más conocida foi [[Maria Margarethe Winkelmann-Kirch|María Winkelmann]]. Foi educada pol so padre y el so tíu y recibió conocencies n'astronomía por un astrónomu autodidacta cercanu. La so oportunidá de ser profesional n'astronomía llegó cuando se casó con [[Gottfried Kirch]], l'astrónomu más conocíu en [[Prusia]]. Ella convirtióse nel so ayudante nel [[observatoriu astronómicu]] qu'operaba en [[Berlín]] pola Academia de les Ciencies. Realizó delles contribuciones orixinales, incluyíu'l descubrimientu d'un cometa. Cuando'l so home morrió, Winkelmann solicitó un cargu d'astrónomu asistente na Academia de Berlín, pal cual taba altamente cualificada. Por ser muyer –ensin estudios universitarios– refugóse-y el cargu. Miembros de l'Academia de Berlín tarrecieron establecer el mal exemplu de contratar a una muyer.<ref>Patricia Rodríguez. [http://feelsynapsis.com/jof/004/index.html?pageNumber=12 Muyeres de Ciencia. «María Margarethe Winkelmann-Kirch: L'astrónoma que quixo dexar de ser invisible.»] ''Journal of Feelsynapsis'' (''JoF''). {{ISSN|2254-3651}}. 2012.(4): 13-19.</ref>

Los problemes de Winkelmann cola academia de [[Berlín]] reflexen les torgues que les muyeres encaraben pa ser aceptaes na práctica científica, que taba considerada como perteneciente principalmente a los homes. Nenguna muyer foi convidada nin a la [[Royal Society]] d'[[Inglaterra]] nin a l'[[Academia de les Ciencies francesa]] hasta'l sieglu&nbsp;XX. Mientres el sieglu&nbsp;XVII una vida dedicada a la producción de conocencia considerábase incompatible colos llabores domésticos a les que s'esperaba que se dedicaren les muyeres.

Polo xeneral, la [[Revolución Científica]] fixo pocu por camudar les idees esistentes sobre la naturaleza de la muyer. Homes científicos usaron la nueva ciencia pa estender la idea de que la muyer yera por naturaleza inferior al home, y que taba subordinada a él y a desempeñar un rol domésticu como madres cuidadores. La vasta distribución de la producción escrita aseguró la continuación d'estes idees.

== Sieglu XVIII ==
La [[Ilustración]] vio la espansión del rol de les muyeres na ciencia. El surdimientu de la cultura de [[salón lliterariu]] en Francia mientres esti tiempu, llevó a los [[filósofos]] y les sos conversaciones sobre temes de política, sociedá y ciencia contemporánea, a les cases de los pudientes y poderosos. Estos salones yeren mayoritariamente orquestados por muyeres, una y bones la casa yera tradicionalmente espaciu de la muyer, y munches muyeres reconocíes remanecieron como figures destacaes tantu poles sos dotes de anfitrionas, que xuntaba a los ilustraos intelectuales del momentu, como poles sos propies contribuciones intelectuales a la conversación.

[[Émilie du Châtelet]], por casu, tradució la obra de [[Isaac Newton|Newton]], ''[[Philosophiae Naturalis Principia Mathematica]]'', al francés y dedució la [[caltenimientu de la enerxía]].<ref>Patricia Rodríguez. [http://feelsynapsis.com/jof/005/index.html?pageNumber=22 «Émilie du Châtelet. Una apasionada nel sieglu de les lluces.»] ''Journal of Feelsynapsis'' (''JoF''). {{ISSN|2254-3651}}. 2012.(5): 22-26.</ref>

Les muyeres pudieron tamién llevar a cabu dalgunos estudios científicos como pasatiempu. Por casu, la [[botánica]] foi popular ente l'interés de les muyeres mientres el sieglu XVIII; a pesar de que les muyeres nun yeren consideraes como abondo intelixentes pa contribuyir nos discursos formales sobre clasificación, pudieron, dáu'l sistema taxonómicu, identificar y dibuxar plantes y flores pa la so divertimento nel llar. El dibuxu foi tamién una importante habilidá que les muyeres cultivaron sobre manera nes sos cases y que de cutiu foi puestu al serviciu de la ciencia, especialmente pal dibuxu de les nueves especies de plantes al regresu de viaxes d'esploración nel esterior. [[Maria Sibylla Merian]] inclusive foi botánica nun barcu que realizó montón d'escursiones al [[nuevu mundu]], dibuxando y catalogando nueves especies de flores. Sicasí, el sistema de [[Carlos Linneo]] pa clasificación de les plantes, basáu nes carauterístiques sexuales d'éstes, derivó l'atención escontra'l llibertinaxe botánicu, y escontra finales del sieglu XVIII les muyeres dexaron de ser motivaes pal estudiu de la reproducción de les plantes por mieu a que pudieren llevase una educación moral equivocada de la [[naturaleza]] como exemplu.

Nel campu de les [[matemátiques]] cabría destacar a [[María Gaetana Agnesi]], que tuvo dellos tutores pernomaos, como los xesuites y matemáticos [[Giovanni Saccheri]] y [[Vincenzo Ricatti]], según el monxu Ramiro Rampinelli, profesor nes universidaes de Roma y Bolonia. Foi precisamente Rampinelli quien la animó a escribir un llibru sobre [[cálculu diferencial]] y quien la punxo en contautu con Vincenzo Ricatti. Sábese que'l mesmu Ricatti emprestar a lleer la versión final del llibru y a apurrir material propio pal mesmu. Ella taba tan entusiasmada cola idea que pensó qu'esti trabayu podría ser utilizáu como llibru de testu polos sos hermanos pequeños. Sicasí, l'estudiu resultante convertir en muncho más. ''Instituzioni analitiche ad uso della gioventù italiana'' foi publicáu en Milán en 1748 y editáu y sufragáu pola mesma autora.<ref>Patricia Rodríguez. [https://web.archive.org/web/20131007000241/http://feelsynapsis.com/jof/008/index.html?pageNumber=26 «María Gaetana Agnesi. Una vocación casi matemática.»] ''Journal of Feelsynapsis'' (''JoF''). {{ISSN|2254-3651}}. 2013.(8): 26-30.</ref>

L'autora [[Mary Montagu|Lady Mary Wortley Montagu]] a la so vuelta a Inglaterra del [[Imperiu otomanu]] en 1717, traxo consigo la práctica de la [[inoculación]] como profilaxis contra la enfermedá de la [[viruela]]. Escribió sobre ello con detalle na so famosa correspondencia.<ref>[http://www.fordham.edu/Halsall/mod/montagu-smallpox.html ''Modern History Sourcebook'': «Lady Mary Wortley Montagu (1689-1762): Smallpox Vaccination in Turkey.»]</ref>

Por cuenta de que munchos de los esperimentos y conversaciones teníen llugar na casa, les muyeres pudieron esfrutar d'un espaciu nel qu'asistir a los sos homes o otros miembros de la familia interesaos na ciencia. Ente les meyor conocíes d'estes esposes atópase [[Marie-Anne Pierrette Paulze]], casada a los 14 años con [[Antoine Lavoisier]] y qu'aportó el so asistente nel llaboratoriu de la so casa. Marie-Anne Pierrette Paulze falaba [[Idioma inglés|inglés]] y tradució non yá la correspondencia del so home colos químicos ingleses de la dómina, sinón tamién íntegramente el "Essay on Phlogiston" de [[Richard Kirwan]], conocida n'español como la [[Teoría del floxistu]]. El testu de Kirwan tratar d'un testu clave nel discutiniu qu'esistía ente los químicos ingleses, como [[Joseph Priestley]], sobre la naturaleza del calor nes reacciones químiques. Marie-Anne Pierrette Paulze tamién recibió clases de dibuxu de [[Jacques-Louis David]], y personalmente gravó los catorce platos pal revolucionariu trabayu del so home, ''Tratáu elemental de química'' (1789). Marie-Anne Pierrette Paulze caltenía un pequeñu pero activu salón y correspondencia colos científicos y naturalistes franceses de la dómina, munchos de los cualos quedaron impresionaos pola so intelixencia. El so interés na naturaleza del calor siguió tres la muerte del so home, que foi guillotinado en 1794. Ella casóse de nuevu con [[Benjamin Thompson]] en 1804 y convirtióse na condesa de [[Rumford]], pero la intolerancia de Thompson poles sos "fiestes de salón" y el so refugu por incluyila na so vida d'esperimentador, llevó-yos al divorcio cuatro años dempués.

Otru famosu exemplu ye l'astrónoma [[Caroline Herschel]], quien nació en [[Hanover]] pero treslladar a Inglaterra, onde trabayó como asistente del so hermanu, [[William Herschel]]. Recibió un pequeñu sueldu de la Corona pol so trabayu, un exemplu tempranu d'una muyer siendo pagada como científica. Afayó ocho cometes ente 1786 y 1797, y presentó'l trabayu ''Index to Flamsteed's Observations of the Fixed Stars'' (qu'incluyía más de quinientes estrelles desconocíes hasta entós) la [[Royal Society]] en 1798, convirtiéndose na primer muyer en presentar ende un trabayu. En 1835, ella y [[Mary Somerville|Mary Fairfax Somerville]] fueron les dos primeres muyeres escoyíes pola [[Royal Astronomical Society]].

Na segunda metá del sieglu XVIII destacó [[Laura Bassi]], nacida n'en Bolonia el 31 d'ochobre de 1711, Laura Maria Caterina Bassi pertenecía a una familia adinerada. El so padre, l'abogáu Giuseppe Bassi, facilitó-y una educación privilexada. Ente los 13 y los 20 años, Laura Bassi tuvo baxu tutelar de Gaetano Tacconi, físicu y profesor de la Universidá de Bolonia, formándose en filosofía y metafísica. Tacconi reconoció'l so talentu innato y decidió promocionala nos círculos académicos de Bolonia. A la edá de 20 años, Laura Bassi llogró'l puestu de profesora na Universidá de Bolonia, la más antigua d'Europa. Esto supunxo un finxu yá que foi la primer muyer n'impartir clases de manera oficial nuna universidá europea. El so doctoráu, el segundu llográu por una muyer nel continente, foi-y concedíu nuna campanuda ceremonia pública na cual Laura diba afatiada con una capa de armiño, una corona de plata y xoyes engastadas y un aniellu, honores qu'hasta'l momentu taben acutaos a los homes. A pesar d'esta veneración pública y del so nomamientu pa una cátedra de filosofía dos años dempués, Laura tuvo poques ocasiones d'exercer la so actividá docente nesti periodu de la so carrera. Considerábase que yera indecoroso qu'enseñara nuna clase llena d'homes, anque fueren los sos alumnos. Namái se-y dexaría exercer como profesora universitaria so mandatu del Senáu de Bolonia o dar conferencies n'eventos solemnes o públicos, onde les muyeres yeren convidaes.<ref>Patricia Rodríguez. [http://feelsynapsis.com/jof/006/index.html?pageNumber=40 «Laura María Caterina Bassi. Marcando'l camín de les muyeres en ciencia.»] ''Journal of Feelsynapsis'' (''JoF''). {{ISSN|2254-3651}}. 2012.(6): 40-47.</ref>

== Sieglu XIX ceo ==
La [[ciencia]] siguió siendo un oficiu ''amateur'' mientres la primer parte del [[sieglu XIX]]. Les contribuciones de muyeres siguíen llindaes pola so esclusión de la mayoría d'ámbitos d'educación científica, pero empezaron a ser reconocíes por cuenta de la so almisión nes sociedaes doctes mientres esti periodu.

La científica escocesa [[Mary Somerville|Mary Fairfax Somerville]] llevó a cabo experimento en [[magnetismu]], presentando un artículu tituláu "The Magnetic Properties of the Violet Rays of the Solar Spectrum" a la [[Royal Society]] en 1826, siendo namái la segunda muyer en faelo. Tamién foi autora de numberosos testos matemáticos, astrónomos, físicos y xeográficos, y foi una fervosa defensora del derechu de la muyer a la educación. En 1835, xunto a [[Caroline Herschel]], fueron les dos primeres muyeres en ser escoyíes pola [[Royal Astronomical Society]].

La matemática inglesa [[Ada Lovelace]] (tamién conocida como [[Ada Byron]]) caltuvo correspondencia con [[Charles Babbage]] sobre aplicaciones pa la so [[máquina analítica]]. Ye considerada como la primer programadora, yá que escribió la manipulación de los símbolos, d'alcuerdu a les normes pa la máquina de Charles Babbage entá antes de ser construyida. Nes notes qu'ella añadió (1842-3) a la so traducción del artículu sobre la máquina de [[Luigi Menabrea]] previo amplies aplicaciones pal so usu como ordenador d'usu xeneral, incluyendo la composición de música.

N'[[Alemaña]], l'Institutu de [[Diaconisa|Diaconises]] de [[Kaiserswerth]] foi establecíu en 1836 pa la instrucción de les muyeres en [[enfermería]], y [[Florence Nightingale]] tamién estudió ellí en 1851.<ref name="CUP">''The Cambridge Illustrated History of Medicine'', Porter R, ed., [[Cambridge University Press]], 1996.</ref>

La primer muyer en llograr un [[títulu de grau]] foi [[Catherine Brewer Benson]] en 1840.<ref>Farnham, C. A.''The Education of the Southern Belle: Higher Education and Student Socialization in the Antebellum South'', NYU Press, 1994, ISBN 0-8147-2615-1</ref>

Nos [[Estaos Xuníos]], [[Maria Mitchell]] dar a conocer pol descubrimientu d'un cometa en 1847, pero tamién trabayó pa la Oficina d'ellaboración d'Almanaque Naval de EE. XX. calculando tables pa les posiciones de les posiciones astronómiques de [[Venus (planeta)|Venus]]. Foi la primer muyer miembru de l'[[Academia de les Artes y les Ciencies d'Estaos Xuníos]] en 1848 y de l'[[American Association for the Advancement of Science]] en 1850.

Otres muyeres científiques notables mientres esti periodu inclúin a:<ref name="four_thousand" />
* en [[Gran Bretaña]], [[Mary Anning]] (paleontóloga), [[Anna Atkins]] (botánica), [[Janet Taylor]] (astrónoma);
* en [[Francia]], [[Sophie Germain|Marie-Sophie Germain]] (matemática), [[Jeanne Villepreux-Power]] (bióloga marina).

== Sieglu XIX tardíu ==

=== Europa ===
La última parte del [[sieglu XIX]] vio una crecedera nes oportunidaes d'educación pa les muyeres. L'interés d'aprovir a les neñes nuna educación similar a aquella pa los neños se instituyó nel [[Reinu Xuníu]], incluyendo les escueles del [[North London Collegiate School]] (1850), el [[Cheltenham Ladies' College]] (1853) y el [[Girls' Public Day School Trust]] ( dende 1872). La primera [[universidá]] británica pa muyeres, el [[Girton College, Cambridge]], foi fundáu en 1869 y llueu foi siguíu por otros: el [[Newnham College]] (1871) y el [[Somerville College, Oxford]] (1879).

La [[Guerra de Crimea]] (1854-6) contribuyó a estabilizar la [[Enfermería]] como oficiu, faciendo de [[Florence Nightingale]] un nome reconocíu. Una suscripción pública dexó a Nightingale establecer una escuela d'Enfermería en [[Londres]] en 1860, y otres escueles siguiendo los sos principios fueron establecíes a lo llargo del Reinu Xuníu.<ref name="CUP" /> Nightingale foi tamién pionera en temes de [[salú pública]] y [[estadística]].

[[Elizabeth Garrett Anderson]] convertir na primer muyer inglesa en llograr un títulu médicu en 1865. Xunto a [[Sophia Jex-Blake]], a la estauxunidense [[Elizabeth Blackwell]] y otres muyeres, Garrett Anderson fundó la primer escuela médica inglesa pa instruyir a muyeres, la [[London School of Medicine for Women]], en 1874. Pela so parte, la colombiana [[Ana Galvis Hotz]] foi la primer muyer llatinoamericana en llograr un títulu médicu en [[1877]] na Universidá de Berna en [[Suiza]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110927170637/http://www.compumedicina.com/historia/hm_010305b.htm «Primer muyer médica graduada en Hispanoamérica.»] Compumedicina, últimu accesu'l 28/05/2011.</ref>

[[Annie Scott Dill Maunder]] foi una pionera na fotografía astrónoma, sobremanera en [[manches solares]]. Graduada en matemátiques pol Girton College, Cambridge, foi contratada en 1890 pa ser asistente d'[[Edward Maunder]], descubridor del [[Mínimu de Maunder]] y trabayador nel [[Real Observatoriu de Greenwich]]. Trabayaron xuntos na observación de manches solares y la meyora de les téuniques de la fotografía solar. Casar en 1895. Les habilidaes de Annie pa les matemátiques fixo posible l'analís de los datos que Maunder coleccionara mientres los años de trabayu en Greenwich. Ella tamién diseñó una pequeña y portátil cámara con [[oxetivu gran angular]] con lentes 1,5 pultagas de diámetru. En 1898, el matrimoniu viaxó a la India, onde Annie tomó les primeres fotografíes de la corona del sol mientres un [[eclís solar]]. Gracies al analís de los archivos de Cambridge en manches solares y [[nubes magnétiques]], pudieron amosar que rexones específiques de la superficie del sol yeren la fonte de nubes magnétiques y que'l sol nun irradiaba la so enerxía de manera uniforme nel espaciu, como Lord Kelvin declaró<ref>Clark, Stuart. ''The Sun Kings - The Unexpected Tragedy of Richard Carrington and the Tale of How Modern Astronomy Began'', [[Princeton University Press]], 2007, páxs.140-146;154-162.</ref>

Otres muyeres científiques notables d'esti periodu inclúin a:<ref name="four_thousand" /><ref name="CWP">[http://cwp.library.ucla.edu/ Contributions of 20th Century Women to Physics]</ref>
* En [[Gran Bretaña]], [[Hertha Marks Ayrton]] (matemática ya inxeniera), [[Margaret Lindsay Huggins|Margaret Huggins]] (astrónoma)
* en [[Francia]], [[Dorothea Klumpke-Roberts]] (astrónoma nacida n'[[Estaos Xuníos]]);
* n'[[Alemaña]], [[Amalie Dietrich]] (naturalista), [[Agnes Pockels]] (física);
* en [[Rusia]], [[Sofia Kovalévskaya]] (matemática).
* n'[[Alemaña]], [[Elsa Neumann]] foi la primer muyer del mundu en recibir un títulu de doctoráu.

=== Estaos Xuníos ===
A finales del [[sieglu XIX]] el surdimientu de los colexos de muyeres traxo consigo oportunidaes de trabayu pa les muyeres científiques y oportunidaes pa la so educación. Los colexos de muyeres dieron llugar a un desproporcionáu númberu de muyeres que realizaron un [[doctoráu]] en ciencies. Munchos colexos y universidaes empezaron tamién a almitir muyeres mientres esti periodu; en 1875 les instituciones qu'incluyíen muyeres yeren namái daqué más de 3000, ente qu'en 1900 cuntábense un mínimu de 20&nbsp;000.<ref name="CWP" />

Un exemplu ye [[Elizabeth Blackwell]], quien foi la primer muyer en llograr un doctoráu n'[[Estaos Xuníos]] al doctorase nel [[Geneva Medical College]] ([[Geneva (Nueva York)|Geneva]], [[Nueva York (estáu)|Nueva York]] en 1849.<ref>[http://www.nlm.nih.gov/changingthefaceofmedicine/physicians/biography_35.html «Changing the Face of Medicine: Dr. Elizabeth Blackwell (NLM).»]</ref> Al pie de la so hermana [[Emily Blackwell]] y [[Marie Zakrzewska]], Blackwell fundaría una escuela d'[[Enfermería]] pa muyeres en Nueva York en 1857, según el primer colexu médicu pa muyeres en 1868, apurriendo tanto práutiques como esperiencia clínica pa les muyeres [[médica|médiques]]. Tamién publicó numberosos llibros d'educación médica pa muyeres.

== De 1900 a la Segunda Guerra Mundial ==

=== Europa ===
[[Marie Curie]], la primer muyer en ganar un [[Premiu Nobel]] en 1903 (en [[Física]]), tamién gana un segundu Nobel en 1911 (en [[Química]]), dambos pol so trabayu en [[radioactividá]].

[[Lise Meitner]] trabayó xunto a [[Otto Hahn]], con quien afayó'l [[protactiniu]] ([[elementu químicu]] de la [[Tabla periódica de los elementos|tabla periódica]]) en 1918.

El [[Programa de Erlangen]] trató d'identificar [[invariante]]s so un grupu de tresformamientos. El 16 de xunetu de 1918, [[Felix Klein]] presenta un artículu ante una organización científica en [[Göttingen]] orixinalmente escritu por [[Emmy Noether]], quien nun taba autorizada a presentar ella mesma'l so artículu ante la organización. Concretamente, d'alcuerdu a lo qu'en física se conoz como'l [[Teorema de Noether]], l'artículu identificaba les condiciones so les cualos el [[Grupu de Poincaré]] defini [[lleis de caltenimientu]] para [[relatividá xeneral]]. L'artículu de Noether foi clave pa precisar les lleis de caltenimientu.

[[Inge Lehmann]], [[sismoloxía|sismóloga]] [[Dinamarca|danesa]], foi la primer persona en suxerir que'l [[Nucleu de la tierra]] tenía de ser sólidu en 1936.

Muyeres como [[Margaret Fountaine]] siguieron contribuyendo n'observaciones ya ilustraciones nel campu de la [[botánica]], según n'otros campos rellacionaos.

=== Estaos Xuníos ===
Gran númberu de muyeres introducir en ciencia en 1900 ayudaes polos colexos de muyeres y les oportunidaes brindaes por delles de les nueves universidaes.<ref>{{cita publicación | autor= Rossiter, Margaret |títulu= Women Scientists in America: Struggles and Strategies to 1940 |edición= Baltimore: The [[Johns Hopkins University Press]], |añu=1982, ISBN 0-8018-2509-1 ISBN 0-8018-2443-5}}</ref>

Siguieron atopando oportunidaes en [[botánica]] y [[embrioloxía]]. En [[psicoloxía]], les muyeres llograron doctoraos, pero fueron afalaes a especializase en [[psicoloxía infantil]] y de la [[psicoloxía de la educación|educación]], y a tomar trabayos n'árees del [[Muyer y trabayos del cuidu cuidáu]], como trabayos n'hospitales y n'asistencia social.

La [[Segunda Guerra Mundial]] traxo delles nueves oportunidaes. La [[Office of Scientific Research and Development]], so la direición de [[Vannevar Bush]], empecipiar en 1941 coles mires de llevar un rexistru de los homes y muyeres diplomaos en ciencia. Munches muyeres trabayaron nel [[Proyeutu Manhattan]] o en proyeutos científicos pa los servicios militares estauxunidenses. Delles muyeres que trabayaron nel proyeutu Manhattan son [[Lleona Woods Marshall]], [[Katharine Way]] y [[Chien-Shiung Wu]].

Muyeres d'otres disciplines buscaron maneres d'aplicar la so esperiencia nel esfuerciu de la guerra. Trés nutricionistas, [[Lydia J. Roberts]], [[Hazel Stiebeling]] y [[Helen S. Mitchell]] desenvolvieron el [[Consumu de Referencia Alimenticiu]] en 1941 p'ayudar a grupos de militares y civiles a crear planes d'alimentación. Probóse la so necesidá cuando la comida empezó a precisar ser racionada.

[[Rachel Carson]] trabayó pal [[Serviciu de Pesca y Vida Montesa de los Estaos Xuníos]]. En 1962 escribió'l llibru ''[[Primavera Silenciosa]]'' qu'alvertía de los efeutos perxudiciales de los [[pesticida|pesticides]] nel [[mediu ambiente]] y culpaba a la [[industria químico]] de la creciente [[contaminación]].<ref>[http://www.nytimes.com/books/97/10/05/reviews/carson-spring.html?_r=1&oref=slogin Reseña del llibru en ''New York Times''] [[23 de setiembre]] de [[1962]].</ref> El llibru tuvo una enorme influencia, apurriendo unidá y fuercia a lo qu'hasta entós yera una conciencia incipiente y esvalixao, ayudando a que se cristalizara'l [[movimientu ecoloxista]].

Na [[Armada de los Estaos Xuníos|Marina de los Estaos Xuníos]], muyeres científiques llevaron a cabo multitud d'investigaciones. [[Mary Sears]], estudiosa del [[placton]] investigó téuniques [[oceanografía|oceanográfiques]] militares como cabeza de la Oficina Hidtrográfica de la Unidá de Ocenografía. [[Florence Van Straten]], química, estudió los efeutos del clima mientres el combate militar. [[Grace Hopper]], matemática, foi pionera nel mundu de la [[informática]]. Foi la primera [[programador]]a qu'utilizó'l [[Harvard Mark I|Mark I]] y ente les décades de los [[añu 1950|50s]] y [[años 1960|60s]], favoreció l'aplicación de los [[compilador]]es pal desenvolvimientu de los [[llinguaxe de programación|llinguaxes de programación]] y métodos de validación.

En 1925, [[Cecilia Payne-Gaposchkin]] foi la primer persona en llograr un [[Doctoráu]] nel área d'astronomía na Universidá de [[Harvard]] con una tesis qu'establecía que les estrelles componíense básicamente d'[[hidróxenu]] y [[heliu]], una les teoríes fundamentales na [[astrofísica]] de les estrelles.<ref>{{cita web |url=http://www-astronomy.mps.ohio-state.edu/~pogge/Ast162/Unit1/sptypes.html|títulu=Lecture 9: Stellar Spectra|fechaaccesu=26 de febreru de 2018|fecha=17 d'ochobre de 2007|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20071017065908/http://www-astronomy.mps.ohio-state.edu/~pogge/Ast162/Unit1/sptypes.html|fechaarchivu=17 d'ochobre de 2007}}</ref>

== Dende la Segunda Guerra Mundial a l'actualidá ==
[[Nina Byers]] decatar de qu'antes de 1976, les contribuciones fundamentales de muyeres a la física<ref>(n'inglés) [http://cwp.library.ucla.edu/ «Contribuciones fundamentales de muyeres a la física.» (CWP).] CWP y Regents of the [[University of California]]. Consultáu'l 20 de setiembre de 2015.</ref> yeren raramente conocíes. Les muyeres trabayaben ensin remuneración o ocupando puestos de trabayu que nun reconocíen el so nivel de conocencies.

[[Irène Joliot-Curie]] tamién se destacar en química al sintetizar elementos radiactivos y gana al igual que la so madre Marie el [[premiu]] [[Premiu Nobel|nobel]] de [[química]]

=== Europa ===
[[Rosalind Franklin]] yera esperta en [[cristalografía]] y contribuyó a detallar les estructures precises del [[carbón]], el [[grafitu]], el [[ADN]] y los [[virus]]. En 1953 el trabayu que realizó col ADN dexó a [[James D. Watson|Watson]] y [[Francis Crick|Crick]] a concebir el so modelu d'estructura d'ADN. Rosalind Franklin nun pudo compartir el [[Premiu Nobel]] con Crick, Watson y [[Maurice Wilkins|Wilkins]] por cuenta de la so muerte prematura.

En xunetu de 1967, [[Jocelyn Bell Burnell]] afayó la primer radio [[púlsar]] pola qu'en 1974 foi concedíu'l Premiu Nobel en Física al so supervisor, [[Anthony Hewish]].

=== Estaos Xuníos ===
Los estudios de [[Barbara McClintock]] sobre la xenética del [[Zea mays|maíz]] demostraron el fenómenu de la [[Transposón|transposición]] xenética mientres los años cuarenta y cincuenta. En 1983, foi-y axudicáu'l [[Premiu Nobel en Fisioloxía o Medicina| Premiu Nobel en Fisioloxía o Medicina]] como resultáu d'estos trabayos.

[[Sulamith Low Goldhaber]] y el so home [[Gerson Goldhaber]] formaron un equipu d'investigación sobre'l [[Kaón]] o mesón K y otres partícules físiques nos cincuenta.

L'equipu de [[Deborah S. Jin]] nel Joint Institute for Laboratory Astrophysics, en [[Boulder (Colorado)]], produció en 2003 el primer [[entestáu fermiónico]], un nuevu [[estáu d'agregamientu de la materia]].

[[Linda B. Buck]] ye una [[Neuroloxía|neurobióloga]] quien en 2004 foi gallardoniada col [[Premiu Nobel en Fisioloxía o Medicina| Premiu Nobel en Fisioloxía o Medicina]] xunto a [[Richard Axel]] pol so trabayu común en [[Olfatu|receptores olfativos]].

== Ver tamién ==
* [[Muyeres ganadores del Premiu Nobel]]
* [[Premios L'Oréal-UNESCO a Muyeres en Ciencia]]
* [[Efeutu Matilda]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{Tradubot|Mujeres en la ciencia}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Feminismu]]
[[Categoría:Científicos y científiques]]
[[Categoría:Historia de la muyer]]
[[es:Mujeres en la ciencia]]
[[Categoría:Wikipedia:Páxines con enllaces interllingüísticos]]
Les muyeres contribuyeron notablemente a la ciencia dende los sos entamos. Historiadores con un interés nel xéneru y la ciencia arrexuntaron de les tiniebles nes que s'escondíen estes muyeres munchos de los sos llogros, les barreres coles que tuvieron que trepar y les estratexes qu'elles tuvieron qu'emplegar por que los sos trabayos pudieren ser revisaos por otros compañeru y aceptaos en revistes, artículos y otres publicaciones científiques de manera válida. L'estudiu históricu, críticu y sociolóxicu d'estos problemes volvióse una disciplina académica de por sí. 

Arreyar a muyeres nel campu de la medicina asocedió en delles Antigües Civilizaciones y l'estudiu de filosofía natural taba abiertu a les muyeres na Antigua Grecia. Les muyeres tamién contribuyeron na protociencia de l'alquimia nel sieglu primero y segundo DC. Mientres la Edá Media, los conventos fueron un importante llugar pa la educación femenina y dalgunes d'estes instituciones apurrieron oportunidaes por que les muyeres pudieren formar parte y contribuyir nel campu de la investigación. Ente que nel sieglu XI fundáronse les primeres universidaes les muyeres fueron escluyíes de la educación universitaria. L'actitú d'educar a muyeres en campos de la medicina n'Italia yera más lliberal que n'otros llugares. La primer muyer conocida en completar los estudios universitarios nun campu d'estudios científicos, foi la científica italiana del sieglu XVIII Laura Bassi.

Anque los roles de xéneru taben bien definíos nel sieglu XVIII les muyeres esperimentaron una gran meyora nel campu de la ciencia. Mientres el sieglu XIX les muyeres yeren escluyíes d'una educación científica formal, pero empezaron a almitise en sociedaes educatives de menor nivel. Darréu nesti sieglu l'aumentu de muyeres qu'estudiaben n'universidaes apurrió trabayos remunerados pa les muyeres que quixeren dedicase a la ciencia y oportunidaes pa educase. Marie Curie, la primer muyer en recibir un Premiu Nobel en 1903 (física) foi tamién la primer persona en llograr dos premios al recoyer en 1911 el de química, dambos premios pol so trabayu en radiación. De les 40 muyeres quien recibieron un Premiu Nobel ente 1901 y 2010 tan solo 17 d'elles recibir nun ámbitu científicu (física, química, filosofía y medicina)

 Antigüedá 
La participación de les muyeres nel campu de la medicina foi documentada por delles civilizaciones tempranes. Una exipcia, Merit Ptah (2700 e. C.), descrita nuna inscripción como "médica principal", ye la primer muyer mentada na Historia de la ciencia. Agameda foi citada por Homero como curandera na Antigua Grecia antes de la Guerra de Troya. Agnodice foi la primer médica en trabayar como tal nel sieglu IV e. C. n'Atenes.

L'estudiu de la Filosofía natural na antigua Grecia abrir a les muyeres. Exemplos documentaos inclúin a Aglaonike, quien predixo eclíss; y a Téano, una médica y matemática que foi pupila (y posiblemente tamién esposa) de Pitágores, y miembru de la escuela fundada por Pitágores en Crotona, onde estudiaben munches otres muyeres.4000 años de muyeres en ciencia: llistáu por sieglos (acedido el 17 de mayu 2006)

Foi documentada la contribución de delles muyeres na protociencia de l'alquimia en Alexandría alredor de los sieglos I y II d. C, onde la tradición gnóstica liderada por muyeres foi valorada. A la más conocida, María La Xudía, atribúyese-y la invención de dellos preseos químicos, incluyida la téunica del bañu maría y un tipu d'alambique.

Hipatia d'Alexandría, (370-415), yera fía de Teón d'Alexandría, quien trabayaba y daba clases na Biblioteca d'Alexandría. Hipatia escribió testos de xeometría, álxebra y astronomía, y atribúyense-y dellos inventos como'l hidrómetro, un astrolabiu y un preséu pa la destilación d'agua.

 Europa medieval 
thumb|Hildegard de Bingen.

La educación universitaria n'Europa foi accesible pa delles muyeres mientres el periodu medieval. Créese que nel sieglu XI, la médica italiana Trotula de Salerno, ocupó una cátedra na Escuela Médica Salernitana, onde enseñó a munches muyeres nobles italianes, un grupu referíu n'ocasiones como Mulieres Salernitanae o "los señores de Salerno". Dellos testos importantes en medicina, sobremanera n'obstetricia y xinecoloxía ente otres materies, tamién fueron atribuyíos a Trotula. La Universidá de Boloña dexaba a les muyeres asistir a clase dende los sos entamos en 1088, y Dorotea Bucca ocupó ellí una cátedra mientres el sieglu XV.

Los conventos medievales yeren otru llugar pa la educación de les muyeres, y dalgunos dieron oportunidaes a les muyeres pa contribuyir en investigación académica. Sicasí, na so mayor parte, les muyeres yeren escluyíes de les universidaes.[Whaley, Leigh Ann. Women's History as Scientists. Santa Barbara, California: ABC-CLIO, INC, 2003.] Un exemplu ye l'abadesa alemana Hildegard de Bingen, que los sos prolíficos escritos inclúin delles materies científiques, incluyida la medicina, la botánica y la Historia natural (c. 1151-58).Hildegard von Bingen (Sabina Flanagan)

 Revolución científica (sieglos XVI y XVII) 
A pesar del ésitu de delles muyeres, los sesgos culturales mientres la Edá Media yeren notables. Estos sesgos afectaron a la educación y la participación de les muyeres na ciencia. Munchos creíen na sumisión de la muyer como un valor positivo y natural, y munchos d'esos sesgos provienen de la filosofía cristiana. Santu Tomás d'Aquino, refiriéndose a les muyeres, escribió na so obra más importante Suma Teolóxica, "este ye'l sometimientu col que la muyer, por naturaleza, foi puesta sol home; porque la mesma naturaleza dio al home más discernimiento."

La Revolución científica de los sieglos XVI y XVII vio una gran arribación de muyeres al campu de la ciencia, sicasí, les muyeres fueron escluyíes de les universidaes. Asina, pa siguir colos sos intereses científicos, les muyeres viéronse obligaes a llograr les sos conocencies de manera informal. Los homes de la nobleza europea yeren llibres de desenvolver los sos intereses en ciencia como hobby, y les puertes taben abiertes a les muyeres que podíen tomar parte nos trabayos científicos informales xuntos a los sos padres y hermanos. Afalábense les habilidaes en pintura de les muyeres nobles, y de cutiu sirvíenlos pa detallar y precisar les ilustraciones científiques

Margaret Cavendish, una muyer aristócrata del sieglu XVII, duquesa de Newcastle, tomó parte en dalgunos de los alderiques científicos más importantes del momentu.Rodríguez, Patricia. «Lady Margaret Cavendish. La científica revolucionaria.» Journal of Feelsynapsis (JoF). . 2011.(1): 22-24. A pesar de nun tar almitida na Royal Society inglesa, una vegada dexóse-y asistir a una xunta. Escribió numberosos trabayos sobre materies científiques, incluyendo Observations upon Experimental Philosophy y Grounds of Natural Philosophy. Nestos trabayos foi especialmente crítica cola creencia creciente de que los humanos, al traviés de la ciencia, yeren los amos de la naturaleza. Como aristócrata, la Duquesa de Newcastle foi un bon exemplu de muyeres que trabayaron en ciencia en Francia ya Inglaterra.

Muyeres que queríen trabayar en ciencia y vivíen n'Alemaña llegaron con distintos bagaxes. Ellí, la tradición de la participación femenina nel oficiu de la producción dexaba a delles muyeres enfusase na ciencia observacional, especialmente en astronomía. Ente 1650 y 1710, les muyeres representaben, n'Alemaña, el 14 % del total de científicos n'astronomía. La muyer astrónoma más conocida foi María Winkelmann. Foi educada pol so padre y el so tíu y recibió conocencies n'astronomía por un astrónomu autodidacta cercanu. La so oportunidá de ser profesional n'astronomía llegó cuando se casó con Gottfried Kirch, l'astrónomu más conocíu en Prusia. Ella convirtióse nel so ayudante nel observatoriu astronómicu qu'operaba en Berlín pola Academia de les Ciencies. Realizó delles contribuciones orixinales, incluyíu'l descubrimientu d'un cometa. Cuando'l so home morrió, Winkelmann solicitó un cargu d'astrónomu asistente na Academia de Berlín, pal cual taba altamente cualificada. Por ser muyer –ensin estudios universitarios– refugóse-y el cargu. Miembros de l'Academia de Berlín tarrecieron establecer el mal exemplu de contratar a una muyer.Patricia Rodríguez. Muyeres de Ciencia. «María Margarethe Winkelmann-Kirch: L'astrónoma que quixo dexar de ser invisible.» Journal of Feelsynapsis (JoF). . 2012.(4): 13-19.

Los problemes de Winkelmann cola academia de Berlín reflexen les torgues que les muyeres encaraben pa ser aceptaes na práctica científica, que taba considerada como perteneciente principalmente a los homes. Nenguna muyer foi convidada nin a la Royal Society d'Inglaterra nin a l'Academia de les Ciencies francesa hasta'l sieglu XX. Mientres el sieglu XVII una vida dedicada a la producción de conocencia considerábase incompatible colos llabores domésticos a les que s'esperaba que se dedicaren les muyeres.

Polo xeneral, la Revolución Científica fixo pocu por camudar les idees esistentes sobre la naturaleza de la muyer. Homes científicos usaron la nueva ciencia pa estender la idea de que la muyer yera por naturaleza inferior al home, y que taba subordinada a él y a desempeñar un rol domésticu como madres cuidadores. La vasta distribución de la producción escrita aseguró la continuación d'estes idees.

 Sieglu XVIII 
La Ilustración vio la espansión del rol de les muyeres na ciencia. El surdimientu de la cultura de salón lliterariu en Francia mientres esti tiempu, llevó a los filósofos y les sos conversaciones sobre temes de política, sociedá y ciencia contemporánea, a les cases de los pudientes y poderosos. Estos salones yeren mayoritariamente orquestados por muyeres, una y bones la casa yera tradicionalmente espaciu de la muyer, y munches muyeres reconocíes remanecieron como figures destacaes tantu poles sos dotes de anfitrionas, que xuntaba a los ilustraos intelectuales del momentu, como poles sos propies contribuciones intelectuales a la conversación.

Émilie du Châtelet, por casu, tradució la obra de Newton, Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, al francés y dedució la caltenimientu de la enerxía.Patricia Rodríguez. «Émilie du Châtelet. Una apasionada nel sieglu de les lluces.» Journal of Feelsynapsis (JoF). . 2012.(5): 22-26.

Les muyeres pudieron tamién llevar a cabu dalgunos estudios científicos como pasatiempu. Por casu, la botánica foi popular ente l'interés de les muyeres mientres el sieglu XVIII; a pesar de que les muyeres nun yeren consideraes como abondo intelixentes pa contribuyir nos discursos formales sobre clasificación, pudieron, dáu'l sistema taxonómicu, identificar y dibuxar plantes y flores pa la so divertimento nel llar. El dibuxu foi tamién una importante habilidá que les muyeres cultivaron sobre manera nes sos cases y que de cutiu foi puestu al serviciu de la ciencia, especialmente pal dibuxu de les nueves especies de plantes al regresu de viaxes d'esploración nel esterior. Maria Sibylla Merian inclusive foi botánica nun barcu que realizó montón d'escursiones al nuevu mundu, dibuxando y catalogando nueves especies de flores. Sicasí, el sistema de Carlos Linneo pa clasificación de les plantes, basáu nes carauterístiques sexuales d'éstes, derivó l'atención escontra'l llibertinaxe botánicu, y escontra finales del sieglu XVIII les muyeres dexaron de ser motivaes pal estudiu de la reproducción de les plantes por mieu a que pudieren llevase una educación moral equivocada de la naturaleza como exemplu.

Nel campu de les matemátiques cabría destacar a María Gaetana Agnesi, que tuvo dellos tutores pernomaos, como los xesuites y matemáticos Giovanni Saccheri y Vincenzo Ricatti, según el monxu Ramiro Rampinelli, profesor nes universidaes de Roma y Bolonia. Foi precisamente Rampinelli quien la animó a escribir un llibru sobre cálculu diferencial y quien la punxo en contautu con Vincenzo Ricatti. Sábese que'l mesmu Ricatti emprestar a lleer la versión final del llibru y a apurrir material propio pal mesmu. Ella taba tan entusiasmada cola idea que pensó qu'esti trabayu podría ser utilizáu como llibru de testu polos sos hermanos pequeños. Sicasí, l'estudiu resultante convertir en muncho más. Instituzioni analitiche ad uso della gioventù italiana foi publicáu en Milán en 1748 y editáu y sufragáu pola mesma autora.Patricia Rodríguez. «María Gaetana Agnesi. Una vocación casi matemática.» Journal of Feelsynapsis (JoF). . 2013.(8): 26-30.

L'autora Lady Mary Wortley Montagu a la so vuelta a Inglaterra del Imperiu otomanu en 1717, traxo consigo la práctica de la inoculación como profilaxis contra la enfermedá de la viruela. Escribió sobre ello con detalle na so famosa correspondencia.Modern History Sourcebook: «Lady Mary Wortley Montagu (1689-1762): Smallpox Vaccination in Turkey.»

Por cuenta de que munchos de los esperimentos y conversaciones teníen llugar na casa, les muyeres pudieron esfrutar d'un espaciu nel qu'asistir a los sos homes o otros miembros de la familia interesaos na ciencia. Ente les meyor conocíes d'estes esposes atópase Marie-Anne Pierrette Paulze, casada a los 14 años con Antoine Lavoisier y qu'aportó el so asistente nel llaboratoriu de la so casa. Marie-Anne Pierrette Paulze falaba inglés y tradució non yá la correspondencia del so home colos químicos ingleses de la dómina, sinón tamién íntegramente el "Essay on Phlogiston" de Richard Kirwan, conocida n'español como la Teoría del floxistu. El testu de Kirwan tratar d'un testu clave nel discutiniu qu'esistía ente los químicos ingleses, como Joseph Priestley, sobre la naturaleza del calor nes reacciones químiques. Marie-Anne Pierrette Paulze tamién recibió clases de dibuxu de Jacques-Louis David, y personalmente gravó los catorce platos pal revolucionariu trabayu del so home, Tratáu elemental de química (1789). Marie-Anne Pierrette Paulze caltenía un pequeñu pero activu salón y correspondencia colos científicos y naturalistes franceses de la dómina, munchos de los cualos quedaron impresionaos pola so intelixencia. El so interés na naturaleza del calor siguió tres la muerte del so home, que foi guillotinado en 1794. Ella casóse de nuevu con Benjamin Thompson en 1804 y convirtióse na condesa de Rumford, pero la intolerancia de Thompson poles sos "fiestes de salón" y el so refugu por incluyila na so vida d'esperimentador, llevó-yos al divorcio cuatro años dempués.

Otru famosu exemplu ye l'astrónoma Caroline Herschel, quien nació en Hanover pero treslladar a Inglaterra, onde trabayó como asistente del so hermanu, William Herschel. Recibió un pequeñu sueldu de la Corona pol so trabayu, un exemplu tempranu d'una muyer siendo pagada como científica. Afayó ocho cometes ente 1786 y 1797, y presentó'l trabayu Index to Flamsteed's Observations of the Fixed Stars (qu'incluyía más de quinientes estrelles desconocíes hasta entós) la Royal Society en 1798, convirtiéndose na primer muyer en presentar ende un trabayu. En 1835, ella y Mary Fairfax Somerville fueron les dos primeres muyeres escoyíes pola Royal Astronomical Society.

Na segunda metá del sieglu XVIII destacó Laura Bassi, nacida n'en Bolonia el 31 d'ochobre de 1711, Laura Maria Caterina Bassi pertenecía a una familia adinerada. El so padre, l'abogáu Giuseppe Bassi, facilitó-y una educación privilexada. Ente los 13 y los 20 años, Laura Bassi tuvo baxu tutelar de Gaetano Tacconi, físicu y profesor de la Universidá de Bolonia, formándose en filosofía y metafísica. Tacconi reconoció'l so talentu innato y decidió promocionala nos círculos académicos de Bolonia. A la edá de 20 años, Laura Bassi llogró'l puestu de profesora na Universidá de Bolonia, la más antigua d'Europa. Esto supunxo un finxu yá que foi la primer muyer n'impartir clases de manera oficial nuna universidá europea. El so doctoráu, el segundu llográu por una muyer nel continente, foi-y concedíu nuna campanuda ceremonia pública na cual Laura diba afatiada con una capa de armiño, una corona de plata y xoyes engastadas y un aniellu, honores qu'hasta'l momentu taben acutaos a los homes. A pesar d'esta veneración pública y del so nomamientu pa una cátedra de filosofía dos años dempués, Laura tuvo poques ocasiones d'exercer la so actividá docente nesti periodu de la so carrera. Considerábase que yera indecoroso qu'enseñara nuna clase llena d'homes, anque fueren los sos alumnos. Namái se-y dexaría exercer como profesora universitaria so mandatu del Senáu de Bolonia o dar conferencies n'eventos solemnes o públicos, onde les muyeres yeren convidaes.Patricia Rodríguez. «Laura María Caterina Bassi. Marcando'l camín de les muyeres en ciencia.» Journal of Feelsynapsis (JoF). . 2012.(6): 40-47.

 Sieglu XIX ceo 
La ciencia siguió siendo un oficiu amateur mientres la primer parte del sieglu XIX. Les contribuciones de muyeres siguíen llindaes pola so esclusión de la mayoría d'ámbitos d'educación científica, pero empezaron a ser reconocíes por cuenta de la so almisión nes sociedaes doctes mientres esti periodu.

La científica escocesa Mary Fairfax Somerville llevó a cabo experimento en magnetismu, presentando un artículu tituláu "The Magnetic Properties of the Violet Rays of the Solar Spectrum" a la Royal Society en 1826, siendo namái la segunda muyer en faelo. Tamién foi autora de numberosos testos matemáticos, astrónomos, físicos y xeográficos, y foi una fervosa defensora del derechu de la muyer a la educación. En 1835, xunto a Caroline Herschel, fueron les dos primeres muyeres en ser escoyíes pola Royal Astronomical Society.

La matemática inglesa Ada Lovelace (tamién conocida como Ada Byron) caltuvo correspondencia con Charles Babbage sobre aplicaciones pa la so máquina analítica. Ye considerada como la primer programadora, yá que escribió la manipulación de los símbolos, d'alcuerdu a les normes pa la máquina de Charles Babbage entá antes de ser construyida. Nes notes qu'ella añadió (1842-3) a la so traducción del artículu sobre la máquina de Luigi Menabrea previo amplies aplicaciones pal so usu como ordenador d'usu xeneral, incluyendo la composición de música.

N'Alemaña, l'Institutu de Diaconises de Kaiserswerth foi establecíu en 1836 pa la instrucción de les muyeres en enfermería, y Florence Nightingale tamién estudió ellí en 1851.The Cambridge Illustrated History of Medicine, Porter R, ed., Cambridge University Press, 1996.

La primer muyer en llograr un títulu de grau foi Catherine Brewer Benson en 1840.Farnham, C. A.The Education of the Southern Belle: Higher Education and Student Socialization in the Antebellum South, NYU Press, 1994, ISBN 0-8147-2615-1

Nos Estaos Xuníos, Maria Mitchell dar a conocer pol descubrimientu d'un cometa en 1847, pero tamién trabayó pa la Oficina d'ellaboración d'Almanaque Naval de EE. XX. calculando tables pa les posiciones de les posiciones astronómiques de Venus. Foi la primer muyer miembru de l'Academia de les Artes y les Ciencies d'Estaos Xuníos en 1848 y de l'American Association for the Advancement of Science en 1850.

Otres muyeres científiques notables mientres esti periodu inclúin a:
 en Gran Bretaña, Mary Anning (paleontóloga), Anna Atkins (botánica), Janet Taylor (astrónoma);
 en Francia, Marie-Sophie Germain (matemática), Jeanne Villepreux-Power (bióloga marina).

 Sieglu XIX tardíu 

 Europa 
La última parte del sieglu XIX vio una crecedera nes oportunidaes d'educación pa les muyeres. L'interés d'aprovir a les neñes nuna educación similar a aquella pa los neños se instituyó nel Reinu Xuníu, incluyendo les escueles del North London Collegiate School (1850), el Cheltenham Ladies' College (1853) y el Girls' Public Day School Trust ( dende 1872). La primera universidá británica pa muyeres, el Girton College, Cambridge, foi fundáu en 1869 y llueu foi siguíu por otros: el Newnham College (1871) y el Somerville College, Oxford (1879).

La Guerra de Crimea (1854-6) contribuyó a estabilizar la Enfermería como oficiu, faciendo de Florence Nightingale un nome reconocíu. Una suscripción pública dexó a Nightingale establecer una escuela d'Enfermería en Londres en 1860, y otres escueles siguiendo los sos principios fueron establecíes a lo llargo del Reinu Xuníu. Nightingale foi tamién pionera en temes de salú pública y estadística.

Elizabeth Garrett Anderson convertir na primer muyer inglesa en llograr un títulu médicu en 1865. Xunto a Sophia Jex-Blake, a la estauxunidense Elizabeth Blackwell y otres muyeres, Garrett Anderson fundó la primer escuela médica inglesa pa instruyir a muyeres, la London School of Medicine for Women, en 1874. Pela so parte, la colombiana Ana Galvis Hotz foi la primer muyer llatinoamericana en llograr un títulu médicu en 1877 na Universidá de Berna en Suiza.«Primer muyer médica graduada en Hispanoamérica.» Compumedicina, últimu accesu'l 28/05/2011.

Annie Scott Dill Maunder foi una pionera na fotografía astrónoma, sobremanera en manches solares. Graduada en matemátiques pol Girton College, Cambridge, foi contratada en 1890 pa ser asistente d'Edward Maunder, descubridor del Mínimu de Maunder y trabayador nel Real Observatoriu de Greenwich. Trabayaron xuntos na observación de manches solares y la meyora de les téuniques de la fotografía solar. Casar en 1895. Les habilidaes de Annie pa les matemátiques fixo posible l'analís de los datos que Maunder coleccionara mientres los años de trabayu en Greenwich. Ella tamién diseñó una pequeña y portátil cámara con oxetivu gran angular con lentes 1,5 pultagas de diámetru. En 1898, el matrimoniu viaxó a la India, onde Annie tomó les primeres fotografíes de la corona del sol mientres un eclís solar. Gracies al analís de los archivos de Cambridge en manches solares y nubes magnétiques, pudieron amosar que rexones específiques de la superficie del sol yeren la fonte de nubes magnétiques y que'l sol nun irradiaba la so enerxía de manera uniforme nel espaciu, como Lord Kelvin declaróClark, Stuart. The Sun Kings - The Unexpected Tragedy of Richard Carrington and the Tale of How Modern Astronomy Began, Princeton University Press, 2007, páxs.140-146;154-162.

Otres muyeres científiques notables d'esti periodu inclúin a:Contributions of 20th Century Women to Physics
 En Gran Bretaña, Hertha Marks Ayrton (matemática ya inxeniera), Margaret Huggins (astrónoma)
 en Francia, Dorothea Klumpke-Roberts (astrónoma nacida n'Estaos Xuníos);
 n'Alemaña, Amalie Dietrich (naturalista), Agnes Pockels (física);
 en Rusia, Sofia Kovalévskaya (matemática).
 n'Alemaña, Elsa Neumann foi la primer muyer del mundu en recibir un títulu de doctoráu.

 Estaos Xuníos 
A finales del sieglu XIX el surdimientu de los colexos de muyeres traxo consigo oportunidaes de trabayu pa les muyeres científiques y oportunidaes pa la so educación. Los colexos de muyeres dieron llugar a un desproporcionáu númberu de muyeres que realizaron un doctoráu en ciencies. Munchos colexos y universidaes empezaron tamién a almitir muyeres mientres esti periodu; en 1875 les instituciones qu'incluyíen muyeres yeren namái daqué más de 3000, ente qu'en 1900 cuntábense un mínimu de 20 000.

Un exemplu ye Elizabeth Blackwell, quien foi la primer muyer en llograr un doctoráu n'Estaos Xuníos al doctorase nel Geneva Medical College (Geneva, Nueva York en 1849.«Changing the Face of Medicine: Dr. Elizabeth Blackwell (NLM).» Al pie de la so hermana Emily Blackwell y Marie Zakrzewska, Blackwell fundaría una escuela d'Enfermería pa muyeres en Nueva York en 1857, según el primer colexu médicu pa muyeres en 1868, apurriendo tanto práutiques como esperiencia clínica pa les muyeres médiques. Tamién publicó numberosos llibros d'educación médica pa muyeres.

 De 1900 a la Segunda Guerra Mundial 

 Europa 
Marie Curie, la primer muyer en ganar un Premiu Nobel en 1903 (en Física), tamién gana un segundu Nobel en 1911 (en Química), dambos pol so trabayu en radioactividá.

Lise Meitner trabayó xunto a Otto Hahn, con quien afayó'l protactiniu (elementu químicu de la tabla periódica) en 1918.

El Programa de Erlangen trató d'identificar invariantes so un grupu de tresformamientos. El 16 de xunetu de 1918, Felix Klein presenta un artículu ante una organización científica en Göttingen orixinalmente escritu por Emmy Noether, quien nun taba autorizada a presentar ella mesma'l so artículu ante la organización. Concretamente, d'alcuerdu a lo qu'en física se conoz como'l Teorema de Noether, l'artículu identificaba les condiciones so les cualos el Grupu de Poincaré defini lleis de caltenimientu para relatividá xeneral. L'artículu de Noether foi clave pa precisar les lleis de caltenimientu.

Inge Lehmann, sismóloga danesa, foi la primer persona en suxerir que'l Nucleu de la tierra tenía de ser sólidu en 1936.

Muyeres como Margaret Fountaine siguieron contribuyendo n'observaciones ya ilustraciones nel campu de la botánica, según n'otros campos rellacionaos.

 Estaos Xuníos 
Gran númberu de muyeres introducir en ciencia en 1900 ayudaes polos colexos de muyeres y les oportunidaes brindaes por delles de les nueves universidaes.

Siguieron atopando oportunidaes en botánica y embrioloxía. En psicoloxía, les muyeres llograron doctoraos, pero fueron afalaes a especializase en psicoloxía infantil y de la educación, y a tomar trabayos n'árees del Muyer y trabayos del cuidu cuidáu, como trabayos n'hospitales y n'asistencia social.

La Segunda Guerra Mundial traxo delles nueves oportunidaes. La Office of Scientific Research and Development, so la direición de Vannevar Bush, empecipiar en 1941 coles mires de llevar un rexistru de los homes y muyeres diplomaos en ciencia. Munches muyeres trabayaron nel Proyeutu Manhattan o en proyeutos científicos pa los servicios militares estauxunidenses. Delles muyeres que trabayaron nel proyeutu Manhattan son Lleona Woods Marshall, Katharine Way y Chien-Shiung Wu.

Muyeres d'otres disciplines buscaron maneres d'aplicar la so esperiencia nel esfuerciu de la guerra. Trés nutricionistas, Lydia J. Roberts, Hazel Stiebeling y Helen S. Mitchell desenvolvieron el Consumu de Referencia Alimenticiu en 1941 p'ayudar a grupos de militares y civiles a crear planes d'alimentación. Probóse la so necesidá cuando la comida empezó a precisar ser racionada.

Rachel Carson trabayó pal Serviciu de Pesca y Vida Montesa de los Estaos Xuníos. En 1962 escribió'l llibru Primavera Silenciosa qu'alvertía de los efeutos perxudiciales de los pesticides nel mediu ambiente y culpaba a la industria químico de la creciente contaminación.Reseña del llibru en New York Times 23 de setiembre de 1962. El llibru tuvo una enorme influencia, apurriendo unidá y fuercia a lo qu'hasta entós yera una conciencia incipiente y esvalixao, ayudando a que se cristalizara'l movimientu ecoloxista.

Na Marina de los Estaos Xuníos, muyeres científiques llevaron a cabo multitud d'investigaciones. Mary Sears, estudiosa del placton investigó téuniques oceanográfiques militares como cabeza de la Oficina Hidtrográfica de la Unidá de Ocenografía. Florence Van Straten, química, estudió los efeutos del clima mientres el combate militar. Grace Hopper, matemática, foi pionera nel mundu de la informática. Foi la primera programadora qu'utilizó'l Mark I y ente les décades de los 50s y 60s, favoreció l'aplicación de los compiladores pal desenvolvimientu de los llinguaxes de programación y métodos de validación.

En 1925, Cecilia Payne-Gaposchkin foi la primer persona en llograr un Doctoráu nel área d'astronomía na Universidá de Harvard con una tesis qu'establecía que les estrelles componíense básicamente d'hidróxenu y heliu, una les teoríes fundamentales na astrofísica de les estrelles.

 Dende la Segunda Guerra Mundial a l'actualidá 
Nina Byers decatar de qu'antes de 1976, les contribuciones fundamentales de muyeres a la física(n'inglés) «Contribuciones fundamentales de muyeres a la física.» (CWP). CWP y Regents of the University of California. Consultáu'l 20 de setiembre de 2015. yeren raramente conocíes. Les muyeres trabayaben ensin remuneración o ocupando puestos de trabayu que nun reconocíen el so nivel de conocencies.

Irène Joliot-Curie tamién se destacar en química al sintetizar elementos radiactivos y gana al igual que la so madre Marie el premiu nobel de química

 Europa 
Rosalind Franklin yera esperta en cristalografía y contribuyó a detallar les estructures precises del carbón, el grafitu, el ADN y los virus. En 1953 el trabayu que realizó col ADN dexó a Watson y Crick a concebir el so modelu d'estructura d'ADN. Rosalind Franklin nun pudo compartir el Premiu Nobel con Crick, Watson y Wilkins por cuenta de la so muerte prematura.

En xunetu de 1967, Jocelyn Bell Burnell afayó la primer radio púlsar pola qu'en 1974 foi concedíu'l Premiu Nobel en Física al so supervisor, Anthony Hewish.

 Estaos Xuníos 
Los estudios de Barbara McClintock sobre la xenética del maíz demostraron el fenómenu de la transposición xenética mientres los años cuarenta y cincuenta. En 1983, foi-y axudicáu'l  Premiu Nobel en Fisioloxía o Medicina como resultáu d'estos trabayos.

Sulamith Low Goldhaber y el so home Gerson Goldhaber formaron un equipu d'investigación sobre'l Kaón o mesón K y otres partícules físiques nos cincuenta.

L'equipu de Deborah S. Jin nel Joint Institute for Laboratory Astrophysics, en Boulder (Colorado), produció en 2003 el primer entestáu fermiónico, un nuevu estáu d'agregamientu de la materia.

Linda B. Buck ye una neurobióloga quien en 2004 foi gallardoniada col  Premiu Nobel en Fisioloxía o Medicina xunto a Richard Axel pol so trabayu común en receptores olfativos.

 Ver tamién 
 Muyeres ganadores del Premiu Nobel
 Premios L'Oréal-UNESCO a Muyeres en Ciencia
 Efeutu Matilda

 Referencies 

 Enllaces esternos 

Categoría:Feminismu
Categoría:Científicos y científiques
Categoría:Historia de la muyer
es:Mujeres en la ciencia
Categoría:Wikipedia:Páxines con enllaces interllingüísticos