Cabruagénigos
{{Ficha de grupu étnicu}}
[[Ficheru:Conventus Asturum.jpg|thumb|240px|Estensión del territoriu [[Ástures|ástur]]. El so orixe tópase, supuestamente, nel ríu Astura ([[Esla]]). Por él, los sos riberanos fueron llamaos [[ástures]] y esti xentiliciu estender a tolos habitantes d'esi territoriu, que tuvo por capital [[Asturica Augusta|Asturica]]. El territoriu foi llamáu dacuando [[Asturia]] (esistiendo una [[ástures cismontanos|Asturia cismontana]] y una [[ástures transmontanos|Asturia transmontana)]].<ref>{{cita llibru| apellíos = Santos| nome = Juan| editorial = Universidá del País Vascu| títulu = Comunidad indíxenes y alministración romana nel Noroeste hispánicu| añu = 1985| id = ISBN 9788475850191}}</ref>]]

Los '''cabruagénigos''' (en xenitivu llatín ''Cabruagenigorum'')<ref>{{cita llibru| apellíu = Navarro García | nome = Luis | autor2 = Ramos Pérez, Demetrio | autor3 = Díaz-Trechuelo Spínola, María Lourdes | editorial = Ediciones Rialp| títulu = Historia xeneral d'España y América| añu = 1992| id = ISBN 84-321-2097-9}}</ref> yeren una tribu [[ástures|ástur]], emparentada cola tribu de los [[zoeles]] (al pie de los clanes de los [[visaligos]], [[desoncos]] y [[tridiavos]]), que probablemente s'asitiaben na actual contorna de [[Contorna de La Cabrera|La Cabrera]] ([[provincia de Lleón|Lleón]]). Nos sos oríxenes yeren una antigua cla de los Zoeles (qu'estendíen el so territoriu dende [[Sanabria]] hasta la [[sierra de la Culiebra]] ocupando tamién parte de la rexón [[Portugal|portuguesa]] de [[Trás-os-Montes]],<ref>{{Cita publicación| autor = Ferreira, Amadeu| títulu = Ls Zoeles| fecha = 4 de marzu de 2003| revista = Jornal Nordeste (Miranda: tierra, giente i lhéngua)}}</ref> pero habríense desligado del tueru común pasando a ser una unidá independiente y tando, por tanto, nel so mesmu planu xerárquicu.<ref>{{cita llibru| apellíos = Menéndez Pidal| nome = Ramón| coautores =Mangues Manjarrés, Julio | editorial = Espasa-Calpe| títulu = Historia d'España| añu = 1991| id = ISBN 9788423949847}}</ref>

== Hipótesis etimolóxiques ==

Sobre l'orixe del términu cabruagénigos, destaca la vinculación ente'l sustratu [[celta]] ''ginos'', ''genos''<ref>{{cita llibru| apellíu = Villar| nome = Francisco| autor2 =Prósper, Blanca María | editorial = Universidá de Salamanca| títulu = Vascos, celtes ya indoeuropeos: Xenes y lengua| añu = 2005| id = ISBN 978-84-7800-530-7}}</ref><ref>{{cita web|url = https://www.meertens.knaw.nl|títulu = Bancu de datos de nomes de pila de Flandes y Holanda| fechaaccesu = 5 de xineru de 2010 | idioma = Holandés | autor = Meertens Instituut}}</ref> que'l so sentíu ye 'fíu de' (en [[llatín]] raza, orixe, cla, familia) y el raigañu n'asociación col [[indoeuropéu]] ''kapro'' (cabra),<ref>{{cita llibru| apellíu = Rodríguez Adrados| nome = Francisco| autor2 = Bernabé Payares, Alberto | autor3 = Mendoza, Julia | editorial = Ediciones Clásiques| títulu = Manual de llingüística indoeuropea: Morfoloxía : pronomes, alverbios, partícules y numberales. Sintaxis| añu = 1998| id = }}</ref><ref>{{cita llibru| apellíos = Mañanes| nome = Tomás| editorial = Centru d'Estudios y Investigación San Isidoro| títulu = El Bierzo prerromanu y romanu| añu = 1981| id =ISBN 84-00-04943-8 }}</ref> presente na pallabra celta ''gabros''.<ref>{{cita llibru| apellíos = De Gregorio| nome = Giacomo| editorial = Y. Loescher| títulu = Studi glottologici italiani| añu = 1903| id =}}</ref><ref>{{cita llibru| apellíos = Prósper| nome = Blanca María| editorial = Universidá de Salamanca| títulu = Lengua y relixones prerromanes del occidente de la Península Ibérica| añu = 2002| id =ISBN 8478008187}}</ref>

Puede reparase un parentescu si analizamos la evolución sintáctica qu'esperimentó la denominación de la contorna lleonesa de [[Contorna de La Cabrera|La Cabrera]], gracies a la documentación medieval<ref>Balto vieyu del [[Monesteriu de San Pedro de Montes]]</ref> que se caltuvo hasta los nuesos díes: 
* Caprariam → Capraria → Capreyra → Cabreyra → Cabrera.
* ''Capra¯ariam'' provién del llatín ''capra'' (cabra) y el sufixu de coleutividá ''-ariam'' (-ariam → -aria → -eira → -yera).<ref>{{Cita publicación| autor = García Arias, Xosé Lluis|títulu = De toponimia tebergana (III): fitotoponimia|añu = 1980 | revista = Boletín del Real Institutu d'Estudios Asturianos| númberu = 99| id = ISSN 0020-384X}}</ref>
[[Ficheru:Talla Teleno.jpg|thumb|240px|Placa ovalada con inscripción grabada en lletra capital aplicada con oru y dedicada al dios [[Marti Tileno]].<ref>Foi atopada en [[Quintana del Marcu]] (Lleón) y anguaño atópase nel [[Muséu Arqueolóxicu Nacional de Madrid]].</ref> El Tilenus veneráu en dómina prerromana acomuñar mientres la [[Romanización (aculturación)|romanización]] con [[Marte (mitoloxía)|Marte]], dios romanu de la guerra que representa a les fuercies deíficas implicaes nella pero ye tamién un ser divín asociáu al campu y a la vexetación. Esta inscripción ye una muestra más del sincretismu, de la ''interpretatio romana'' o asimilación d'un dios romanu con otru indíxena fechu pol cual conviven cultos antiguos con otros nuevos y que ye aceptáu, siquier en parte, polos pueblos implicaos. L'alta cronoloxía de la pieza (sieglu III) indica la estensa duración que tuvo'l cultu d'ésti dios ástur. Según la [[mitoloxía cabreiresa]], el monte [[Teleno]] allugaba la morada del dios Marti Tileno, quien apagaba los sos rayos al rematar les nubes nun pozu soterrañu de [[Corporales (Lleón)|Corporales de Cabrera]]. Tamién cunta la lleenda que nos cumes d'esti monte atopaba un llagu con suelu de mármol onde los dioses bañar n'agües arumaes con flora y yerbes monteses.<ref>{{cita llibru| apellíu = Rubio Gago| nome =Manuel| coautores = Rúa Ayer, Francisco| editorial =Institutu Lleonés de Cultura | títulu =La piedra celeste: creencies populares lleoneses| añu = 2004| id = ISBN 978-84-95702-43-2}}</ref>]]

== Asentamientu ==

Nun se dispón d'escritos antiguos qu'atestigüen cuál yera'l territoriu exactu qu'habitaben, pero hai nicios qu'indiquen la probabilidá de que s'asitiaren y dieren orixe a l'actual contorna de [[Contorna de La Cabrera|La Cabrera]] o Cabreira (el so nome en [[Idioma lleonés|dialeutu cabreirés]]),<ref>{{cita llibru| apellíos = Casado Lobato| nome = Mª Concepción
| títulu = La Fala de la Cabrera Alta| añu = 2002| editorial = Academia de la Llingua Asturiana |
id = ISBN 84-8168-327-2}}</ref><ref>{{cita llibru| apellíu = Rodríguez Bayu| nome = Jonatán
| títulu = Vocabulariu de Bañar| añu = 2007| editorial = Academia de la Llingua Asturiana |
id = ISBN 978-84-8168-427-8}}</ref><ref>{{cita llibru| apellíos = Garrido Silván| nome = Manuel| títulu = Les vieyes pallabres: Ensayu d'un vocabulariu tradicional cabreirés| añu = 2006| editorial = La Vieya Posada| id = ISBN 978-84-922781-5-2}}</ref> nel suroeste de la [[provincia de Lleón]], ente los sieglos [[sieglu I e.C.|I e.C.]] y [[sieglu III|III&nbsp;d.&nbsp;C.]]. Na [[Edá Contemporánea]] esta rellación manifestar no relativo a la toponimia (Cabreira)<ref>{{cita llibru| apellíos = Justel Carracedo| nome = Antonio | títulu = "Oríxenes del nome y hestoria de Cabrera", La Cabrera, una contorna sorprendente| editorial = [s. l. a. p.]}}</ref> y xentilicios (cabreirés/cabreiresa), según nes reminiscencies culturales,<ref>{{cita llibru| apellíos = Aladro Majúa| nome = Inmaculada| títulu = La Cabrera: Tradición y cultura| añu = 1991| editorial = Universidá de Lleón| id = ISBN 84-7719-259-6}}</ref> presentes nun ampliu númberu de costumes prerromanes,<ref>{{cita llibru| apellíu = García Trapiello| nome = Pedro |
títulu = Cabrera Alta: Urces, vientos y estremes| añu = 1991| editorial = Caxa España | id = -Y-188-1991}}</ref> d'orixe [[celta]],<ref>{{cita llibru| apellíos = Garrido Silván| nome = Manuel| títulu = Leyenda cabreiresas| añu = 1988| editorial = La Vieya Posada| id = ISBN 84-922781-1-0}}</ref> qu'hasta finales del [[sieglu XX]] caltener na zona.

Afayos arqueolóxicos indiquen que nel norte del territoriu cabreirés hubo presencia de cles [[Gigurros]],<ref>Ara de [[San Pedro de Truenes]], conceyu de [[Ponte de Domingo Flórez]], dedicada por un indíxena romanizado que s'identifica como Gigurro, esto ye, miembru de los Gigurri. más información sobre l'ara en [http://foroculturalprovinciaelbierzo.blogspot.com/2007/11/el foru cultural-provincia-de-el.html Foru Cultural Provincia d'El Bierzo].</ref> pero nun hai una información precisa sobre'l restu de valles cabreireses, muncho menos accesibles pol so montascosu orografía. Sobre los Cabruagénigos sábese que yeren vecinos de los Zoeles (Sanabria, Trás-os-Montes, [[Aliste]]) y [[Orniacos]] ([[La Valduerna]]), y conociendo los allugamientos d'estes tribus y la de los Gigurros ([[Contorna de Valdeorras|Valdeorras]]) queda un vacíu territorial, una tierra de naide, que coincide con La Cabrera, que podría tar ocupada por ellos. Asina lo afirma l'historiador, nacíu en [[Castrocontrigo]], [[Antonio Justel Carracedo]].<ref>{{Cita publicación| autor = Justel Carracedo, Antonio| títulu = Boisán, antecedentes históricos| añu = 1991| revista = Revista Excelsior| númberu = 115}}</ref> Los testos y grabaos de dómina romana recuperaos hasta la fecha son curties, curtios y apenes apurren daqué d'información sobre los asentamientos, pero les escavaciones arqueolóxiques realizaes mientres el sieglu XX atoparon un ampliu númberu de [[castros]] y corones ástures en tol territoriu cabreirés. Posteriores estudios revelaron tamién los usos y manera de vida de los sos habitantes, confirmando la so ascendencia ástur.<ref>{{cita llibru| apellíu = Sánchez-Palencia | nome = F. Javier| coautor = Fernández-Posse, Mª Dolores | editorial = Ministeriu de Cultura| títulu = La Corona y el Castru de Corporales I| añu = 1985| id = ISBN 84-505-2255-2}}</ref>

De confirmase que s'asitiaben na exa ente'l monte sagráu [[Teleno]], acomuñáu al dios ástur Tileno del que yera oxetu de cultu nel so visu (denominación derivada de la voz primixenia indoeuropea ''tilenia'' que'l so significáu ye ''punta o cume d'un monte'': tilenia → Tilenus → Tileno → Teleno),<ref>{{Cita publicación| autor = Sevilla Rodríguez, Martín |títulu = Toponimia d'orixe indoeuropéu prelatino n'Asturies|añu = 1979 | revista = Boletín del Real Institutu d'Estudios Asturianos| númberu = 33| id = ISSN 0020-384X}}</ref> y l'esplotación minera d'[[oru]] de [[Monumentu Natural de Las Médulas|Las Médulas]], la tribu de los Cabruagénigos pudo ser altamente participativa tantu nes [[guerres cántabres]] (nel [[Monte Medulio|Mons Medulius]] desenvolvióse una de les batalles más cruentes y decisives), como na importante obra d'inxeniería de [[Canales romanes de La Cabrera|canalización d'agües]] escontra la esplotación minera de Las Médulas.

== Manera de vida ==

La descripción más interesante que tenemos d'ellos, que engloba a tolos pueblos montañeses del noroeste de la [[Península Ibérica|península]], deber a la obra [[Xeografía d'Estrabón|Geographiká]] d'[[Estrabón]], que nos diz: 

{{cita | Toos el montañeses son sobrios, beben agua, duermen en tierra y dexen los sos pelos llargos y sueltos según el costume de les muyeres, anque cuando combaten cinxir la frente con una banda. Comen principalmente carne de ganáu cabrío; a Ares sacrifiquen machos cabríos, y tamién cautivos y caballos; suelen faer hecatombes de cada especie de víctima, al usu griegu... Realicen competiciones de tipu ximnásticu, militares y de carreres de caballos, con pugilatos, carreres y combates tanto de guerrilles como en formación de manípulos. El montañeses alimentar con bellota dos partes del añu, dexándoles ensugar y esmagayándoles; depués moler y faen pan con elles pa caltenelo llargu tiempu. Tamién beben cerveza "zythos". El vinu, sicasí, ye escasu y, cuando lo consiguen, peracabar al puntu en fiestes coles sos families. En llugar d'aceite usen mantega. Comen sentaos en poyetes construyíos alredor de les parés y guardándose sitios acordies cola honra y la posición social. La comida sirvir en círculu, de mano en mano y mientres beben baillen al son de la flauta y trompeta en corru y tamién saltando y poniéndose en cliques. Toos visten polo xeneral de negru con túniques nes que tamién se chen sobre cames de paya. Utilicen vasos de madera como los keltoi. Les muyeres lleven [[enagües]] y vistíos bordaos de flores. En llugar de moneda, los que viven nos rincones más estremaos valir del trueque de mercancíes o dan llámines de plata cortáu. Espeñen a los condergaos a la pena capital y a les parricíes los lapidan fora de les fronteres o ciudaes. Cásense como los griegos. A los enfermos, tal como faíen los exipcios na antigüedá, sacar a los caminos por que soliciten conseyu sobre la so enfermedá a aquellos que la esperimentaren. Utilizaben barcos de cueru hasta la dómina de Brutu poles agües y el fango ya inclusive inda son raros los fechos d'un solu tueru d'árbol. Les sos piedres de sal son acolorataes, anque machucaes vuélvense blanques. Asina ye la vida de los montañeses, como dixi; refiérome a los que tán asitiaos nel llau septentrional de la Iberia, los galaicos, ástures y cántabros hasta los vasconos y el Pirinéu, yá que ye asemeyáu'l xéneru de vida de toos ellos.|Estrabón, "Xeografía".}}

En rellación coles guerres ástur-cántabres l'historiador romanu [[Lucio Anneo Floro]] tamién nos amuesa'l calter guerreru de los pueblos ástures:

{{cita | N'Occidente, cuasi toa Hispania taba pacificada sacante la que baña l'Océanu Citerior y toca a los montes de la estremidá del Pirinéu. Equí ximelgábense dos pueblos bien fuertes entá non sometíos, los cántabros y los ástures.|Lucio Anneo Floro.}}
{{cita | Los ástures, por esti tiempu, baxaron con un gran exércitu de los sos nevaos montes. Y nun yera a palpu qu'aquellos bárbaros entamaben l'ataque sinón que, poniendo'l so campamentu xunto al ríu Astura, estremando l'exércitu en tres columnes, preparar p'atacar a un mesmu tiempu los trés campamentos romanos. Y hubiera una llucha cruento y dudoso (...) de nun ser pola traición de los brigaecinos qu'avisaron a Carisio y ésti actuó col so exércitu (...) La poderosa ciudá de Lancia acoyó los restos del exércitu en derrota y lluchóse nella tan encarnizadamente que, cuando tomada la ciudá los soldaos reclamaben que-y la pegara fueu, a dures penes pudo consiguir el xeneral que-y la perdonara por que, quedando de pies, fuera meyor monumentu pa la victoria romana qu'amburada.|Lucio Anneo Floro.}}

Sía que non foi [[Pliniu'l Vieyu]], naturalista y militar romanu, quien ente los años [[68]] y [[72]] visitó los [[Montes de Lleón]], dirixendo la prospección de metales que dieron orixe, ente otros, a la esplotación d'oru de Las Médulas. Plinio da cuenta d'ello nuna carta unviada al emperador romanu [[Galba]]:

{{cita |Dempués de tres meses de trabayu, colos 15.000 esclavos que m'apurristi, tengo'l prestu de comunicate que topemos bayura del preciáu metal, formosu como les azucenas.|Cayo Plinio Cecilio Segundu.}}

Y da cuenta del procesu d'estracción del preciáu metal de Las Médulas:

{{cita |Hai quien señalaron que [[Asturia]], [[Gallaecia]] y [[Lusitania]] apurren venti mil llibres cada añu por esti sistema [la arrugia, la baltadera de montes], pero la que más produz ye Asturia, y nenguna otra tierra caltién esta fertilidá mientres tantos sieglos.|Cayo Plinio Cecilio Segundu.}}

{{cita |...Y el monte estazáu cai por sigo mesmu con más estrueldu del que la especie humana pueda concebir...|Cayo Plinio Cecilio Segundu.}}

Pa dar salida al oru y minerales estrayíos y facilitar los movimientos de les tropes de dominiu y vixilancia de les esplotaciones, los romanos construyeron una [[calzada]] que baxando de La Cabrera empalmaba cerca de [[Congosta]] cola calzada que d'[[Astorga]] conducía a [[Braga]], en [[Portugal]], pasando por [[Calzada de la Valdería]] y que'l so nome recuerda la esistencia d'esta vía.

== Pactu d'hospitalidá ente gentilidades y particulares ==
[[Ficheru:Zoelas Bronce.jpg|thumb|240px|''La Tabla de los Zoeles'' o ''La Tabla de Astorga'' ye un testu xurídicu realizáu sobre una placa de bronce (32x24 cm) de forma cuadrangular y coronada por un frontón triangular en que'l so interior apaez datar consular. Atopar nel [[Staatliche Museen]] de [[Berlín]].]]
Los ástures topábense estremaos en [[gens]] o [[tribu|tribus]]; éstes taben compuestes, de la mesma, por [[cles]] familiares, les llamaes [[gentilidades]]. Al ser éstes grupos zarraos dientro d'una gens más amplia, y establecer la identidá xurídica del individuu, formen cles que la so insolidaridá y fuercia van en desterciu d'una organización política a manera d'Estáu.
[[Ficheru:Esquema Tabla Zoelas.jpg|thumb|240px|Esquema y trescripción del ''Pactu de los Zoeles''.<ref>Muséu Provincial de [[Lugo]].</ref>]]
L'elementu correutor d'esti fenómenu foi una institución conocida col nome de ''[[hospitium]]'' (hospiciu o hospitalidá), que yeren alcuerdos d'amistá consistentes na so mayoría nun documentu portátil de bronce o plata, llamáu [[tésera]]; suponía una vinculación especial pola cual los implicaos (individuos o ciudaes) recibir en mutua proteición, reconociéndose lleis, derechos y deberes que s'afiguren en cartes tabulas (tables de bronce). El pactu d'hospitalidá dexaba adquirir los derechos d'un grupu xentiliciu a otros grupos o individuos; quien s'acoyíen a tutelar d'esi grupu. Nun se trataba d'un actu d'adopción, les partes actuantes contraíen derechos mutuos ensin que la personalidá propia perdiérase. De primeres estos pactos yeren verbales, un ritu con presencia de testigos y de los dioses qu'actuaben como garantes. Más tarde, los romanos asimilaríen tamién estos alcuerdos.<ref>{{Cita publicación| autor = García Martínez, Sonia María|títulu = El pactu de los Zoelae y la so repercusión nel ordenamientu social y territorial de los ástures|añu = 1999 | revista = Argutorio: revista de l'Asociación Cultural "Monte Irago"| númberu = 3| id = ISSN 1575-801X}}</ref>

La gens cabruagéniga apaez mentada per primer vegada nel [[Pactu de los Zoeles]],<ref>{{cita web |url = http://www.artehistoria.jcyl.es/histesp/contestos/5766.htm |títulu = La organización social (España) |fechaaccesu = 19 de xineru de 2010 |idioma = castellanu |autor = [[Xunta de Castiella y Lleón]] |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20100327191617/http://www.artehistoria.jcyl.es/histesp/contestos/5766.htm |fechaarchivu = 27 de marzu de 2010 }}</ref> un tratáu d'hospitalidá ente les civitas Zoelarum en dómina [[Imperiu romanu|romana]].<ref>{{cita web |url = http://revistas.ucm.es/ghi/02130181/articulos/GERI9999110345A.PDF |títulu = Estructura d'esplotación social y organización del territoriu na civitas Zoelarum |fechaaccesu = 19 de xineru de 2010 |idioma = castellanu |autor = Inés Sastre Prats |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20100402125635/http://revistas.ucm.es/ghi/02130181/articulos/GERI9999110345A.PDF |fechaarchivu = 2010-04-02 }}</ref>

{{cita | Nel consuláu de Marcu Licinio Crasso y de Lucio Calpurnio Pisón, cuatro díes antes de les Caliendes de mayu, la gentilitas de los Desoncos de la gens de los Zoeles, y la gentilitas de los Tridiavos, de la mesma gens de los Zoeles, anovaron un pactu d'hospitalidá perantiguu y recibiéronse mutuamente na so fidelidá y vecería y la de los sos fíos y descendientes. Realizar Arausa, fíu de Blecaeno, Turaio, fíu de Cloutio, Docio, fíu de Elaeso, Magilón, fíu de Cloutio, Bodecio, fíu de Burralo, Elaeso fíu de Clutamo, per mediu de Abieno, fíu de Pentilo, maxistráu de los Zoeles. Fechu en Curunda.|Pactu de los Zoeles.<ref name ="PAC">Pactu de los Zoeles, añu 27; anováu en 152. [[Corpus Inscriptionum Latinarum]] II, 2633</ref>}}

{{cita | Nel consuláu de Glabrión y de Homullo, cinco díes antes de xunetu, la mesma gentilitas de los Desoncos y la gentilitas de los Tridiavos recibieron na mesma vecería y nos mesmos pactos, de la gens de los Avolgigos a Sempronio Perpetuu Orniaco y de la gens de los Visaligos a Antonio Arquio y de la gens de los Cabruagénigos a Flavio Frontón (dambos) Zoeles. Realizar Lucio Silón y Lucio Flavio Severu. Na ciudá de Asturica Augusta.|Pactu de los Zoeles.<ref name ="PAC" />}}

En dambos testos puede reparase que tán dataos correutamente atendiendo a la mención de los cónsules y el calendariu romanos. El primer párrafu corresponder col 27 d'abril del añu [[27]] y el segundu párrafu correspuéndese de la mesma cola renovación del pactu, el 11 de xunetu del añu [[152]].

El primer pactu indica, per otra parte, que se trata d'una reafirmación d'otru tratáu anterior, que con toa probabilidá pudiera tener un orixe prerromanu. Reconócense mutuamente dos gentilidades que pertenecen a una mesma gens, que sirven d'unidaes sociales correspondientes a unes llendes territoriales concretos y definíos. Los seis firmantes del pactu tienen un namái nome [[Ástures|ástur]], acompañáu de la denominación del padre, tamién ástur. Apaez tamién un maxistráu de la gens zoela. 

Nel pactu correspondiente al añu 152, los dos gentilidades deciden reafitar y ampliar el pactu, incluyendo a trés nuevos representantes de les sos respeutives gens: [[Orniacos]], [[Visaligos]] y Cabruagénigos (estos dos últimos pertenecientes a la [[Zoeles|civitas de los Zoeles]]). Ye importante comprobar el grau de [[Romanización (aculturación)|romanización]] que yá s'adquirió: los zoeles mentaos tienen agora nomes romanos. Un personaxe, Sempronio Orniaco, tien los trés nomes a la manera romana, al igual que los dos maxistraos que dan fe. El primer pactu foi realizáu na ciudá de [[Curunda]] ente que'l segundu na capital del [[Conventus Asturum|conventus]], [[Asturica Augusta]].

== Ver tamién ==
* [[Ástures]]
* [[Contorna de La Cabrera]]

== Referencies ==

{{llistaref|2}}




{{Tradubot|Cabruagénigos}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Astures]]
[[Categoría:Historia de la provincia de Lleón]]
Los cabruagénigos (en xenitivu llatín Cabruagenigorum) yeren una tribu ástur, emparentada cola tribu de los zoeles (al pie de los clanes de los visaligos, desoncos y tridiavos), que probablemente s'asitiaben na actual contorna de La Cabrera (Lleón). Nos sos oríxenes yeren una antigua cla de los Zoeles (qu'estendíen el so territoriu dende Sanabria hasta la sierra de la Culiebra ocupando tamién parte de la rexón portuguesa de Trás-os-Montes, pero habríense desligado del tueru común pasando a ser una unidá independiente y tando, por tanto, nel so mesmu planu xerárquicu.

 Hipótesis etimolóxiques 

Sobre l'orixe del términu cabruagénigos, destaca la vinculación ente'l sustratu celta ginos, genos que'l so sentíu ye 'fíu de' (en llatín raza, orixe, cla, familia) y el raigañu n'asociación col indoeuropéu kapro (cabra), presente na pallabra celta gabros.

Puede reparase un parentescu si analizamos la evolución sintáctica qu'esperimentó la denominación de la contorna lleonesa de La Cabrera, gracies a la documentación medievalBalto vieyu del Monesteriu de San Pedro de Montes que se caltuvo hasta los nuesos díes: 
 Caprariam → Capraria → Capreyra → Cabreyra → Cabrera.
 Capra¯ariam provién del llatín capra (cabra) y el sufixu de coleutividá -ariam (-ariam → -aria → -eira → -yera).
thumb|240px|Placa ovalada con inscripción grabada en lletra capital aplicada con oru y dedicada al dios Marti Tileno.Foi atopada en Quintana del Marcu (Lleón) y anguaño atópase nel Muséu Arqueolóxicu Nacional de Madrid. El Tilenus veneráu en dómina prerromana acomuñar mientres la romanización con Marte, dios romanu de la guerra que representa a les fuercies deíficas implicaes nella pero ye tamién un ser divín asociáu al campu y a la vexetación. Esta inscripción ye una muestra más del sincretismu, de la interpretatio romana o asimilación d'un dios romanu con otru indíxena fechu pol cual conviven cultos antiguos con otros nuevos y que ye aceptáu, siquier en parte, polos pueblos implicaos. L'alta cronoloxía de la pieza (sieglu III) indica la estensa duración que tuvo'l cultu d'ésti dios ástur. Según la mitoloxía cabreiresa, el monte Teleno allugaba la morada del dios Marti Tileno, quien apagaba los sos rayos al rematar les nubes nun pozu soterrañu de Corporales de Cabrera. Tamién cunta la lleenda que nos cumes d'esti monte atopaba un llagu con suelu de mármol onde los dioses bañar n'agües arumaes con flora y yerbes monteses.

 Asentamientu 

Nun se dispón d'escritos antiguos qu'atestigüen cuál yera'l territoriu exactu qu'habitaben, pero hai nicios qu'indiquen la probabilidá de que s'asitiaren y dieren orixe a l'actual contorna de La Cabrera o Cabreira (el so nome en dialeutu cabreirés), nel suroeste de la provincia de Lleón, ente los sieglos I e.C. y III d. C.. Na Edá Contemporánea esta rellación manifestar no relativo a la toponimia (Cabreira) y xentilicios (cabreirés/cabreiresa), según nes reminiscencies culturales, presentes nun ampliu númberu de costumes prerromanes, d'orixe celta, qu'hasta finales del sieglu XX caltener na zona.

Afayos arqueolóxicos indiquen que nel norte del territoriu cabreirés hubo presencia de cles Gigurros,Ara de San Pedro de Truenes, conceyu de Ponte de Domingo Flórez, dedicada por un indíxena romanizado que s'identifica como Gigurro, esto ye, miembru de los Gigurri. más información sobre l'ara en foru cultural-provincia-de-el.html Foru Cultural Provincia d'El Bierzo. pero nun hai una información precisa sobre'l restu de valles cabreireses, muncho menos accesibles pol so montascosu orografía. Sobre los Cabruagénigos sábese que yeren vecinos de los Zoeles (Sanabria, Trás-os-Montes, Aliste) y Orniacos (La Valduerna), y conociendo los allugamientos d'estes tribus y la de los Gigurros (Valdeorras) queda un vacíu territorial, una tierra de naide, que coincide con La Cabrera, que podría tar ocupada por ellos. Asina lo afirma l'historiador, nacíu en Castrocontrigo, Antonio Justel Carracedo. Los testos y grabaos de dómina romana recuperaos hasta la fecha son curties, curtios y apenes apurren daqué d'información sobre los asentamientos, pero les escavaciones arqueolóxiques realizaes mientres el sieglu XX atoparon un ampliu númberu de castros y corones ástures en tol territoriu cabreirés. Posteriores estudios revelaron tamién los usos y manera de vida de los sos habitantes, confirmando la so ascendencia ástur.

De confirmase que s'asitiaben na exa ente'l monte sagráu Teleno, acomuñáu al dios ástur Tileno del que yera oxetu de cultu nel so visu (denominación derivada de la voz primixenia indoeuropea tilenia que'l so significáu ye punta o cume d'un monte: tilenia → Tilenus → Tileno → Teleno), y l'esplotación minera d'oru de Las Médulas, la tribu de los Cabruagénigos pudo ser altamente participativa tantu nes guerres cántabres (nel Mons Medulius desenvolvióse una de les batalles más cruentes y decisives), como na importante obra d'inxeniería de canalización d'agües escontra la esplotación minera de Las Médulas.

 Manera de vida 

La descripción más interesante que tenemos d'ellos, que engloba a tolos pueblos montañeses del noroeste de la península, deber a la obra Geographiká d'Estrabón, que nos diz: 

En rellación coles guerres ástur-cántabres l'historiador romanu Lucio Anneo Floro tamién nos amuesa'l calter guerreru de los pueblos ástures:

Sía que non foi Pliniu'l Vieyu, naturalista y militar romanu, quien ente los años 68 y 72 visitó los Montes de Lleón, dirixendo la prospección de metales que dieron orixe, ente otros, a la esplotación d'oru de Las Médulas. Plinio da cuenta d'ello nuna carta unviada al emperador romanu Galba:

Y da cuenta del procesu d'estracción del preciáu metal de Las Médulas:

Pa dar salida al oru y minerales estrayíos y facilitar los movimientos de les tropes de dominiu y vixilancia de les esplotaciones, los romanos construyeron una calzada que baxando de La Cabrera empalmaba cerca de Congosta cola calzada que d'Astorga conducía a Braga, en Portugal, pasando por Calzada de la Valdería y que'l so nome recuerda la esistencia d'esta vía.

 Pactu d'hospitalidá ente gentilidades y particulares 
thumb|240px|La Tabla de los Zoeles o La Tabla de Astorga ye un testu xurídicu realizáu sobre una placa de bronce (32x24 cm) de forma cuadrangular y coronada por un frontón triangular en que'l so interior apaez datar consular. Atopar nel Staatliche Museen de Berlín.
Los ástures topábense estremaos en gens o tribus; éstes taben compuestes, de la mesma, por cles familiares, les llamaes gentilidades. Al ser éstes grupos zarraos dientro d'una gens más amplia, y establecer la identidá xurídica del individuu, formen cles que la so insolidaridá y fuercia van en desterciu d'una organización política a manera d'Estáu.
thumb|240px|Esquema y trescripción del Pactu de los Zoeles.Muséu Provincial de Lugo.
L'elementu correutor d'esti fenómenu foi una institución conocida col nome de hospitium (hospiciu o hospitalidá), que yeren alcuerdos d'amistá consistentes na so mayoría nun documentu portátil de bronce o plata, llamáu tésera; suponía una vinculación especial pola cual los implicaos (individuos o ciudaes) recibir en mutua proteición, reconociéndose lleis, derechos y deberes que s'afiguren en cartes tabulas (tables de bronce). El pactu d'hospitalidá dexaba adquirir los derechos d'un grupu xentiliciu a otros grupos o individuos; quien s'acoyíen a tutelar d'esi grupu. Nun se trataba d'un actu d'adopción, les partes actuantes contraíen derechos mutuos ensin que la personalidá propia perdiérase. De primeres estos pactos yeren verbales, un ritu con presencia de testigos y de los dioses qu'actuaben como garantes. Más tarde, los romanos asimilaríen tamién estos alcuerdos.

La gens cabruagéniga apaez mentada per primer vegada nel Pactu de los Zoeles, un tratáu d'hospitalidá ente les civitas Zoelarum en dómina romana.

En dambos testos puede reparase que tán dataos correutamente atendiendo a la mención de los cónsules y el calendariu romanos. El primer párrafu corresponder col 27 d'abril del añu 27 y el segundu párrafu correspuéndese de la mesma cola renovación del pactu, el 11 de xunetu del añu 152.

El primer pactu indica, per otra parte, que se trata d'una reafirmación d'otru tratáu anterior, que con toa probabilidá pudiera tener un orixe prerromanu. Reconócense mutuamente dos gentilidades que pertenecen a una mesma gens, que sirven d'unidaes sociales correspondientes a unes llendes territoriales concretos y definíos. Los seis firmantes del pactu tienen un namái nome ástur, acompañáu de la denominación del padre, tamién ástur. Apaez tamién un maxistráu de la gens zoela. 

Nel pactu correspondiente al añu 152, los dos gentilidades deciden reafitar y ampliar el pactu, incluyendo a trés nuevos representantes de les sos respeutives gens: Orniacos, Visaligos y Cabruagénigos (estos dos últimos pertenecientes a la civitas de los Zoeles). Ye importante comprobar el grau de romanización que yá s'adquirió: los zoeles mentaos tienen agora nomes romanos. Un personaxe, Sempronio Orniaco, tien los trés nomes a la manera romana, al igual que los dos maxistraos que dan fe. El primer pactu foi realizáu na ciudá de Curunda ente que'l segundu na capital del conventus, Asturica Augusta.

 Ver tamién 
 Ástures
 Contorna de La Cabrera

 Referencies 

Categoría:Astures
Categoría:Historia de la provincia de Lleón