Matenadaran
{{Ficha de muséu
| nome = Institutu Mashtóts d'investigación sobre los manuscritos antiguos<br />Matenadarán
| tamañu_imaxe = 250px
| pie = Fachada principal del Matenadarán
| país = {{bandera2|Armenia}} 
| ciudá = [[Yereván]] 
| tipu = 
| alministrador = 
| direutor = 
| construcción = 
| inauguración = [[405]] / [[3 de marzu]] de [[1959]]
| superficie = 
| metro = 
| visitantes = 50.000 añales 
| sitiu_web = http://www.matenadaran.am/
}}
El '''Matenadarán''' (n'[[Idioma armeniu|armeniu]], ''{{lang|hy|Մատենադարան}}'', «biblioteca») o '''Institutu Mashtóts d'investigaciones sobre los manuscritos antiguos''' ye unu de los más ricos depósitos de [[manuscritu|manuscritos]] y de documentos nel mundu. Asitiáu en [[Yereván]], la capital [[armenia]], cuenta con más de 17.000 [[manuscritu|manuscritos]] y alredor de 300.000 documentos d'[[Archivu de documentos|archivo]]. La so hestoria remontar al [[sieglu V]] y a la creación del ''matenadarán'' d'[[Echmiadzin|Echmiadzín]], que la tradición fai remontar a la invención del [[alfabetu armeniu]] por [[Mesrob Mashtots|Mesrob Mashtóts]] en [[405]]. Propiedá pública ya inscritu nel [[Programa Memoria del Mundu]] de la [[Unesco]], l'Institutu constitúi anguaño «unu de los llugares esenciales d'ellaboración y tresmisión de la memoria nacional n'Armenia».<ref>Dédéyan, Gérard, dir. (2007), ''Histoire du peuple arménien''. Tolosa: Privat, páx. 660, ISBN 978-2-7089-6874-5.</ref> 

== Historia ==
[[Ficheru:Vagharshapatpillaged.jpg|miniatura|derecha|''Vagharchapat escalada polos curdos y los perses''.]]
[[Ficheru:Lazarus by roslin.jpg|miniatura|derecha|200px|''La resurrección de Lázaro'', manuscritu anónimu de finales del [[sieglu XIII]], Matenadarán Ms. 9422''.]]
''Matenadarán'', n'[[armeniu antiguu]], significa «biblioteca»<ref>{{cita llibru |apellíos=Eggenstein-Harutunian |nome=Margret |autor= |enllaceautor= |coautor= |editor= |otros= |títulu=Einführung in die armenische Schrift |url= |formatu= |fechaaccesu= |añoacceso= |mesacceso= |edición= |volumen= |fecha= |añu=2000 |mes= |editorial=Buske |allugamientu=Hamburgu |idioma=alemán |isbn=978-3-8754-8175-4 |id= |páxines=102 |capítulu= |urlcapítulu= |cita= }}</ref> y describe un llugar que sirve igualmente de ''[[scriptorium]]''. Dellos monesterios armenios disponíen del so propiu ''matenadarán'', de los cualos subsisten anguaño dalgunos, en [[Haghpat]] o en [[Sanahin]], por casu.<ref>{{cita web |url=http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/777bis.pdf |urltrad= |títulu=World Heritage List: Haghpat Monastery |fechaaccesu=30 de xunetu de 2009 |añoacceso= |autor=Unesco |apellíu= |nome= |enllaceautor= |coautores= |fecha=16 d'ochobre de 1995 |añu= |mes= |formatu= |obra= |editor= |editorial= |allugamientu= |páxina= |páxines=6-11 |idioma=inglés |doi= |urlarchivu= |fechaarchivu= |cita= }}</ref>

La hestoria del Matenadarán modernu remóntase, vía'l ''matenadarán'' d'[[Echmiadzin|Echmiadzín]] (a la dómina Vagharchapat), al [[405]] y a la creación del [[alfabetu armeniu]] por [[Mesrob Mashtots|Mesrob Mashtóts]], según la tradición. [[Lazar Parpetsi]] rexistró la so esistencia nel [[sieglu V]]. La so actividá intensificóse, cuantimás, dende [[1441]] y el treslláu del [[Catholicossat]] de [[Kozan|Sis]] n'[[Echmiadzin|Echmiadzín]]. Los ataques del que foi oxetu la ciudá nel [[sieglu XVIII]] dexaron en mala traza al ''matenadarán'', escaláu per última vegada en [[1804]].<ref>Babken L. Chookaszian y Levon Zoryan (1981). « {{lang|hy|Մատենադարան}} » (« Matenadarán »), en ''Soviet Armenian Encyclopedia'', vol. VII, Erevan: Academia armenia de les ciencies, páxs. 284-286.</ref> Nun foi hasta [[1828]] cola integración d'[[Armenia oriental]] al [[Imperiu rusu]] que retomó'l so desenvolvimientu. En [[1840]], publicóse un primer catálogu, prologáu por [[Marie-Félicité Brosset]],<ref>{{cita web|url=http://weekly.ahram.org.eg/2006/785/cu6.htm|urltrad=|títulu=By the book|fechaaccesu=30 de xunetu de 2009|añoacceso=|autor=|apellíu=Dadrian|nome=Eva|enllaceautor=|coautores=|fecha=9-15 de marzu de 2006|añu=|mes=|formatu=|obra=Al-Ahram Weekly|editor=|editorial=|allugamientu=|páxina=|páxina=|idioma=inglés|doi=|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090811063950/http://weekly.ahram.org.eg/2006/785/cu6.htm|fechaarchivu=11 d'agostu de 2009|cita=}}</ref> que contabilizó 312 manuscritos; el segundu catálogu de [[1863]] aumentó'l rexistru a 2340. 

En [[1915]] de resultes del [[xenocidiu armeniu]] en cursu nel [[Imperiu otomanu]], el ''matenadarán'' vio afluyir numberosos manuscritos procedentes d'[[Armenia occidental]] (en particular de [[Vaspurakan]]), pero tamién de [[Tabriz]] en [[Persia]]; coles mesmes, les sos coleiciones fueron llevaes a [[Moscú]] por prudencia y nun retornaron hasta [[1922]]. Mentanto, el [[17 d'avientu]] de [[1920]], el ''matenadarán'' foi proclamáu propiedá pública, como tolos bienes de la Ilesia poles [[República Socialista Soviética d'Armenia|nueves autoridaes soviétiques]]. So esti nuevu estatutu, les sos coleiciones amontar pola receición de manuscritos procedentes de Moscú ([[Institutu Lázarev de llingües orientales]]) y de [[Tblisi]].<ref name="Mat hist">{{cita web |url=http://www.matenadaran.am/fr/history/index.html |urltrad= |títulu=Historia del Matenadarán |fechaaccesu=30 de xunetu de 2009 |añoacceso= |autor= |apellíu= |nome= |enllaceautor= |coautores= |fecha= |añu= |mes= |formatu= |obra= |editor= |editorial= |allugamientu= |páxina= |idioma= |doi= |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160303190234/http://www.matenadaran.am/fr/history/index.html |fechaarchivu=2016-03-03 |cita= }}</ref>

En [[1939]], les coleiciones fueron tresferíes d'[[Echmiadzin|Echmiadzín]] a [[Yereván]]. El [[3 de marzu]] de [[1959]],<ref name="Mat hist" /> la institución hasta entós conocida como'l «Matenadarán» convertir nel Institutu de manuscritos antiguos».<ref name="Dédéyan 637">Gérard Dédéyan (dir.), ''op. cit.'', p. 637.</ref> A partir d'esta fecha, la catalogación<ref>Gérard Dédéyan (dir.), ''op. cit.'', p. 21.</ref> prosiguió, asocediéronse ediciones del catálogu y un periódicu foi publicáu (''El Mensaxeru del Matenadarán'').<ref name="Mat hist" />

== Ver tamién ==
* [[Mesrob Mashtots]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Matenadaran}}
* {{cita web |url=http://www.matenadaran.am/ |urltrad= |títulu=Páxina web del Matenadarán |fechaaccesu=29 de xunetu de 2009 |añoacceso= |autor= |apellíu= |nome= |enllaceautor= |coautores= |fecha= |añu= |mes= |formatu= |obra= |editor= |editorial= |allugamientu= |páxina= |páxina= |idioma= }} La versión armenia del sitiu propón una visita virtual del Matenadarán.














{{Tradubot|Matenadaran}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Estudios armenios]]
[[Categoría:Lliteratura n'armeniu]]
[[Categoría:Rexistru de la Memoria del Mundu]]
[[Categoría:Museos d'Armenia]]
[[Categoría:Biblioteques d'Armenia]]
[[Categoría:Archivos]]
[[Categoría:Idioma armeniu]]
[[Categoría:Arquiteutura n'Armenia]]
[[Categoría:Organizaciones fundaes en 1959]]
[[Categoría:Edificios d'Armenia]]
[[Categoría:Museos lliterarios]]
El Matenadarán (n'armeniu, , «biblioteca») o Institutu Mashtóts d'investigaciones sobre los manuscritos antiguos ye unu de los más ricos depósitos de manuscritos y de documentos nel mundu. Asitiáu en Yereván, la capital armenia, cuenta con más de 17.000 manuscritos y alredor de 300.000 documentos d'archivo. La so hestoria remontar al sieglu V y a la creación del matenadarán d'Echmiadzín, que la tradición fai remontar a la invención del alfabetu armeniu por Mesrob Mashtóts en 405. Propiedá pública ya inscritu nel Programa Memoria del Mundu de la Unesco, l'Institutu constitúi anguaño «unu de los llugares esenciales d'ellaboración y tresmisión de la memoria nacional n'Armenia».Dédéyan, Gérard, dir. (2007), Histoire du peuple arménien. Tolosa: Privat, páx. 660, ISBN 978-2-7089-6874-5. 

 Historia 
miniatura|derecha|Vagharchapat escalada polos curdos y los perses.
[[Ficheru:Lazarus by roslin.jpg|miniatura|derecha|200px|La resurrección de Lázaro, manuscritu anónimu de finales del sieglu XIII, Matenadarán Ms. 9422.]]Matenadarán, n'armeniu antiguu, significa «biblioteca» y describe un llugar que sirve igualmente de scriptorium. Dellos monesterios armenios disponíen del so propiu matenadarán, de los cualos subsisten anguaño dalgunos, en Haghpat o en Sanahin, por casu.

La hestoria del Matenadarán modernu remóntase, vía'l matenadarán d'Echmiadzín (a la dómina Vagharchapat), al 405 y a la creación del alfabetu armeniu por Mesrob Mashtóts, según la tradición. Lazar Parpetsi rexistró la so esistencia nel sieglu V. La so actividá intensificóse, cuantimás, dende 1441 y el treslláu del Catholicossat de Sis n'Echmiadzín. Los ataques del que foi oxetu la ciudá nel sieglu XVIII dexaron en mala traza al matenadarán, escaláu per última vegada en 1804.Babken L. Chookaszian y Levon Zoryan (1981). «  » (« Matenadarán »), en Soviet Armenian Encyclopedia, vol. VII, Erevan: Academia armenia de les ciencies, páxs. 284-286. Nun foi hasta 1828 cola integración d'Armenia oriental al Imperiu rusu que retomó'l so desenvolvimientu. En 1840, publicóse un primer catálogu, prologáu por Marie-Félicité Brosset, que contabilizó 312 manuscritos; el segundu catálogu de 1863 aumentó'l rexistru a 2340. 

En 1915 de resultes del xenocidiu armeniu en cursu nel Imperiu otomanu, el matenadarán vio afluyir numberosos manuscritos procedentes d'Armenia occidental (en particular de Vaspurakan), pero tamién de Tabriz en Persia; coles mesmes, les sos coleiciones fueron llevaes a Moscú por prudencia y nun retornaron hasta 1922. Mentanto, el 17 d'avientu de 1920, el matenadarán foi proclamáu propiedá pública, como tolos bienes de la Ilesia poles nueves autoridaes soviétiques. So esti nuevu estatutu, les sos coleiciones amontar pola receición de manuscritos procedentes de Moscú (Institutu Lázarev de llingües orientales) y de Tblisi.

En 1939, les coleiciones fueron tresferíes d'Echmiadzín a Yereván. El 3 de marzu de 1959, la institución hasta entós conocida como'l «Matenadarán» convertir nel Institutu de manuscritos antiguos».Gérard Dédéyan (dir.), op. cit., p. 637. A partir d'esta fecha, la catalogaciónGérard Dédéyan (dir.), op. cit., p. 21. prosiguió, asocediéronse ediciones del catálogu y un periódicu foi publicáu (El Mensaxeru del Matenadarán'').

 Ver tamién 
 Mesrob Mashtots

 Referencies 

 Enllaces esternos 

  La versión armenia del sitiu propón una visita virtual del Matenadarán.

Categoría:Estudios armenios
Categoría:Lliteratura n'armeniu
Categoría:Rexistru de la Memoria del Mundu
Categoría:Museos d'Armenia
Categoría:Biblioteques d'Armenia
Categoría:Archivos
Categoría:Idioma armeniu
Categoría:Arquiteutura n'Armenia
Categoría:Organizaciones fundaes en 1959
Categoría:Edificios d'Armenia
Categoría:Museos lliterarios