Francisco Largo Caballero
{{persona}}
'''Francisco Largo Caballero''' {{nym}} foi un [[Política|políticu]] y [[Sindicalismu|sindicalista]] [[España|español]] conocíu pol so papel na [[Revolución de 1934|Revolución del 34 n'Asturies]] y como Presidente de la [[Segunda República Española]] ente setiembre de [[1936]] y mayu de [[1937]] mientres la [[Guerra Civil Española]].

== Biografía ==
=== Entamos (1869-1893) ===
Nació'l [[15 d'ochobre]] de [[1869]] nuna bufarda del númberu 9 de la Plaza Vieya del barriu [[Madrid|madrilanu]] de Chamberí. El so padre, [[Ciriaco Largo]], yera un carpinteru natural de [[Toledo]] qu'emigrara a Madrid l'añu anterior en busca de trabayu. Ellí conoció y casóse con [[Antonia Caballero]], una criada doméstica nacida en Brihuega (provincia de [[Guadalajara]]). El matrimoniu duró bien pocu porque la esposa denunció al so home énte'l xuez por malos tratos y consiguió'l divorciu a principios de [[1871]] aprovechando la llexislación recién aprobada sobre la materia tres el trunfu de la [[Revolución de 1868]]. Antonia Caballero volvió al so antiguu oficiu de sirvienta y madre y fíu vivieron grandes penuries. Cuando-y ufiertaron un trabayu dalgo meyor pagáu nun hotel de [[Granada]] ellí treslladóse col so fíu. Francisco, d'unos cinco años d'edá, ingresó entós nel Colexu de los Escolapios de Granada. Al añu siguiente tornaron a Madrid y volvieron vivir en casa d'un familiar de la madre, na mesma Plaza Vieya de Chamberí, y el neñu foi a les Escueles Pías de San Antón de Madrid. Pero un añu dempués, «los mesmos flaires escolapios manifestaron a la so madre que al tener yá siete años tenía qu'entamar a trabayar». A partir d'esi momentu Francisco, con apenes trés años d'instrucción escolar, entamó a buscar trabayu como aprendiz «pa ganar el pan que comía», como recordó muncho depués.

El so primer contactu col movimientu obreru entamáu tuvo llugar en 1890 cuando con apenes venti años tuvo conocencia de que se celebrara en Madrid la Fiesta del Primeru de Mayu entamada pola [[Unión Xeneral de Trabayadores]] (UXT) y el [[Partíu Socialista Obreru Español]] (PSOE) y mientres la que pronunciara un discursu'l presidente de dambes organizaciones, [[Pablo Iglesias]]. Eso foi lo que-y impulsó a afiliase a la UXT —paso que dio nesi mesmu añu [[1890]], con 21 años—3​ ingresando na sociedá d'arbañiles «El Trabayu», yá qu'entós nun esistía nenguna sociedá d'estuquistes, anque pocu dempués gracies a un intensu llabor de captación ente los sos compañeros d'oficiu llogró fundar la Sociedá d'Estuquistes integrada na UXT. Foi nel actu de fundación d'esa sociedá cuando sientió falar a Pablo Iglesias per primer vegada, que les sos pallabres «esponiendo les ventayes de la organización obrera», según afirmó'l mesmu Largo Caballero, «produxeron na mio intelixencia'l mesmu efectu que la lluz nes tiniebles». Trés años dempués, el [[9 de marzu]] de [[1893]], ingresaba tamién nel [[Partíu Socialista Obreru Español]]. Como señaló'l so más recién biógrafu, [[Julio Aróstegui]], «cuando quedaben pocos años pa la entrada nel nuevu sieglu, Caballero convirtiérase yá, definitivamente, nun obreru consciente. [...] La clase, l'acción de clase como absoluta y esclusiva, sería yá na vida y nel pensamientu de Caballero'l motor primordial, el basamentu de toles sos decisiones, creencies y... quimeres. [...] Él mesmu lo dexara escritu:».{{cita|Producióse un cambéu radical na mio vida. Abandoné toa diversión y distracción que nun tuviera un oxetivu natural o instructivu. Apurrí toles enerxíes físiques ya intelectuales de que podía disponer a la defensa y propaganda del ideal voluntariamente abrazáu.||col2=}}

=== L'ascensu del dirixente obreru (1893-1918) ===
Dende la fundación de la '''Sociedad de Estuquistas''', que se denominó «La Solidaridad», Largo Caballero foi'l so presidente. El so primer cargu na [[Unión Xeneral de Trabayadores|Unión Xeneral]] llogrólu en [[1899]], cuando foi nomáu vicealgayeru, anque siguió exerciendo l'oficiu d'estuquista. Nesi mesmu añu algamó'l so primer cargu políticu nel [[Partíu Socialista Obreru Español|PSOE]] cuando arriendes del so V Congresu pasó a formar parte como vocal del Comité Nacional, presidíu por [[Pablo Iglesias]], anque esti puestu dexaría de desempeñalo tres la celebración del VI Congresu en [[1902]] y nun lo volvería ocupar hasta [[1915]] nel X Congresu.<ref>CÓMO LA CÚPULA DEL GOBIERNO REPUBLICANO ENVIÓ A RUSIA 10.000 CAJAS DE ORO DESDE CARTAGENA - El jefe del pelotón que fusiló a José Antonio fue un teniente murciano de La Ñora

http://vegamediapress.com/not/11639/el-jefe-del-peloton-que-fusilo-a-jose-antonio-fue-un-teniente-murciano-de-la-nora {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191028061955/http://vegamediapress.com/not/11639/el-jefe-del-peloton-que-fusilo-a-jose-antonio-fue-un-teniente-murciano-de-la-nora/ |date=2019-10-28 }}</ref>

En [[1904]] pasó a formar parte como vocal obreru en representación de la [[Unión Xeneral de Trabayadores|UXT]] del recién creáu Institutu de Reformes Sociales, organismu del que va ser miembru hasta la so desapaición y al que va dedicar muncho tiempu y esfuerzu pos la participación nél formaba parte de la «táctica intervencionista» que defendíen Pablo Iglesias y Largo Caballero –que los socialistes teníen de tar presentes en tolos organismos oficiales rellacionaos cola cuestión social» pa dende ellí lluchar pola meyora de les condiciones de vida y trabayu de los obreros al traviés de la intervención del Estáu–. Al añu viniente formó parte de la candidatura socialista pa los comicios municipales de payares de 1905 en [[Madrid|Madrid,]] saliendo escoyíu conceyal pol distritu de Chamberí, xunto con [[Pablo Iglesias]] y [[Rafael García Ormaechea]], y pocu dempués, el [[27 de xineru]] de [[1907]], yera escoyíu presidente de l'Agrupación Socialista Madrilana, cargu qu'ostentaría hasta [[1919]]. Coles mesmes ocupó la presidencia de la Casa'l Pueblu de Madrid, onde tuvo'l so despachu sindical mientres años ya impulsó les actividaes societaries amestaes al sindicatu, la Cooperativa Socialista de Consumu y, sobremanera, la Mutualidá Obrera Madrilana –qu'ufiertaba servicios médico-farmacéuticos y funerarios– de la que foi presidente y xerente.

A finales de [[1905]], con 37 años d'edá, dexó definitivamente'l so oficiu d'estuquista pa poder dedicase dafechu a la conceyalía del [[Madrid|Conceyu de Madrid]] y por conseyu de l'Agrupación Socialista Madrilana, que lu pagó a partir d'entós un subsidiu» de 50 pesetes selmanales, primer vegada que cobró dalgún dineru de les organizaciones socialistes a les que pertenecía. En [[1909]] Largo Caballero contraxo un nuevu matrimoniu con Concepción Calvo, con quien tuvo trés fíes y un fíu, nacíos ente [[1912]] y [[1919]]. En [[1914]], cuando diba cinco años que nun yera conceyal, consiguió la llicencia pa construyir una bien modesta casa unifamiliar en Devesa de la Villa, a onde treslladóse a vivir cola so segunda familia.

Tres la eleición como conceyal en [[1905]] –lo que repitiría en cuatro ocasiones más, nuna de les cuales tamién foi diputáu provincial–, el siguiente saltu cualitativu na so trayectoria de dirixente obreru pasó en [[1908]] cuando nel IX Congresu de la [[Unión Xeneral de Trabayadores|UXT]] foi escoyíu vicepresidente, al pie de [[Pablo Iglesias]] como presidente. Al añu siguiente foi condergáu a seis años y un día de prisión por un conseyu de guerra por presidir un mitin en contra de la [[Guerra de Melilla|guerra de Marruecos]] –protestes que desencadenaríen los sucesos de la [[Selmana Tráxica de Barcelona]]– y por habese atopáu na so casa cartelos «revolucionarios». Sicasí'l Conseyu Superior de Guerra y Marina anuló la conderga. En [[1910]] resultó escoyíu diputáu pol distritu de Chamberí de [[Madrid]], el líder de la UXT y del [[Partíu Socialista Obreru Español|PSOE]] Pablo Iglesias gracies a la candidatura conxunta que presentara colos republicanos.

En [[1910]] y [[1911]] vivióse un altu grau de conflictividá social n'[[España]] que remató cola declaración en setiembre de 1911 d'una fuelga xeneral por [[Unión Xeneral de Trabayadores|UXT]], que'l so Comité Nacional tuvo presidíu por LargoCaballero por tar ausente [[Pablo Iglesias]]. La rempuesta del gobiernu de [[José Canalejas]] foi declarar l'estáu de guerra, clausurar la Casa'l Pueblu y detener a dellos dirixentes socialistes, ente ellos Largo Caballero​ –Pablo Iglesias nun foi deteníu porque-y protexía la inmunidá parllamentaria–. Foi naquellos momentos conflictivos cuando tuvo llugar la primer intervención pública de LargoCaballero –concretamente nun mitin celebráu na Casa'l Pueblu en defensa de la fuelga de los mineros de [[Bizkaia]] y en contra de la represión qu'exerciera contra ellos el gobiernu de José Canalejas– al que siguieron otros, que tuvieron un ampliu eco na prensa socialista. Esta creciente actividá d'UXT llevó al gobiernu de Canalejas a plantegase la so illegalización, lo que, ente otres razones, provocó la dimisión de los diez vocales obreros del Institutu de Reformes Sociales, ente los que s'atopaba Largo Caballero. Cuando a finales de [[1912]] el presidente Canalejas foi asesináu por un anarquista, pretendió acusase a [[Pablo Iglesias]], y na so defensa escribió encendíos artículos Largo Caballero.

El [[14 d'agostu]] de [[1917]], a otru día d'empecipiase la fuelga xeneral, los cuatro miembros del Comité de Fuelga LargoCaballero y [[Daniel Anguiano]] por UXT y [[Julián Besteiro]] y [[Andrés Saborit]] pol [[Partíu Socialista Obreru Español|PSOE]]– foron deteníos. Fracasáu'l movimientu, foron sometíos a un conseyu de guerra acusaos del delitu de sedición, siendo atopaos culpables y condergaos a cadena perpetua'l [[29 de setiembre]] de [[1917]] y conducíos al penal de [[Cartagena]]. Desencadenóse entós una amplia campaña popular de solidaridá colos condergaos que nun llogró nenguna resultancia, hasta que'l PSOE los incluyó nes llistes de l'Alianza d'Izquierdes pa les [[Eleiciones xenerales d'España de 1918|eleiciones xenerales de febreru de 1918]], resultando escoyíos los cuatro al pie de [[Pablo Iglesias]] ya [[Indalecio Prieto]]. La eleición como diputaos obligó al gobiernu a concede-yos l'amnistía'l [[8 de mayu]] de [[1918]] tomando posesión de los sos escaños diez díes dempués

=== Secretariu xeneral d'UXT y miembru de la Executiva del PSOE (1918-1923): La dixebra comunista ===
Nel XIII Congresu de la [[Unión Xeneral de Trabayadores|UXT]] celebráu n'ochobre de [[1918]] Largo Caballero resultó escoyíu secretariu xeneral, mientas el so anterior cargu de vicepresidente pasó a ocupalo [[Julián Besteiro]], calteniéndose na presidencia un vieyu y enfermu [[Pablo Iglesias]], conocíu cada vez más como «el Güelu».​ Al mes siguiente celebróse'l XI Congresu del [[Partíu Socialista Obreru Español|PSOE]] nel que Caballero foi escoyíu pa formar parte como vocal del nuevu muérganu de direición del partíu que se denominó Comisión Executiva –que tamién se creó n'UXT col nome de Comisión Executiva del Comité Nacional»–.​ Estos dos cargos tenía que los compaxinar col de diputáu nes [[Cortes Xenerales|Cortes]] y col de vocal obreru del Institutu de Reformes Sociales, que quedó integráu nel nuevu Ministeriu de Trabayu creáu en mayu de 1920. En dambes instituciones, y en mítines y n'artículos de prensa, Laro Caballero defendió la táctica del «intervencionismu», esto ye, la presión y la participación en toles instituciones del Estáu que tuvieren que ver cola cuestión social» por que se aprobaren –y dempués cumpliérense– lleis sociales qu'ameyoraren les condiciones llaborales y de vida de les clases trabayadores, ensin qu'eso supunxera arrenunciar al oxetivu últimu: el socialismu, lo que significaba'l tresformamientu completu de la sociedá. Esos principios definíos entós constituyiríen la base de lo que mientres la [[Segunda República Española]] llamaríase «caballerismu», y que dellos historiadores definieron como «reformismu revolucionariu».​ Nun discursu pronunciáu nel parllamentu'l [[3 de xunu]] de [[1918]], cuando tovía nun yera secretariu xeneral d'UXT, definió asina'l «intervencionismu»:{{cita|Nós, los representantes del Partíu Socialista, los demagogos, los intransixentes, los perturbadores, como se nos llamó equí y tásenos llamando darréu, somos partidarios del intervencionismu: consideramos una necesidá que l'Estáu intervenga nestes cuestiones y deseyamos qu'haya una llexislación social que venga a ameyorar la condición de la clase obrera.|Francisco Largo Caballero|col2=}}La so xera principal como secretariu xeneral d'[[Unión Xeneral de Trabayadores|UXT]], qu'en dos años dobló'l númberu d'afiliaos –pasando de 100 000 en [[1918]] a 200 000 en [[1920]], cifra que se caltendría'l restu de la década–,​ foi intentar consiguir la unidá d'acción cola [[Confederación Nacional del Trabayu|CNT]] como pasu previu pa «fundir a tola clase trabayadora nuna sola organización nacional», una propuesta que s'aprobara nel XIII Congresu d'UXT de [[1918]]. Too ello mientres una coxuntura d'alta conflictividá social como foron los años que siguieron a la fin de la [[Primer Guerra Mundial|Gran Guerra]] –en [[Madrid]], protagonizada pola [[Unión Xeneral de Trabayadores|UXT]], y en [[Cataluña]] y n'[[Andalucía]], mientres el llamáu [[Trieniu bolchevique]], pola [[Confederación Nacional del Trabayu|CNT]]–. Sicasí, esta iniciativa nun tuvo éxitu por causa de les diferencies ideolóxiques –el «apoliticismu» [[Anarquismu|anarquista]] frente al «intervencionismu» [[Socialismu|socialista]]– y estratéxiques –ente otres, el pistolerismu [[Confederación Nacional del Trabayu|cenetista]] en [[Cataluña]], refugáu polos socialistes– que dixebraben a les dos organizaciones obreres, a pesar de que'l [[3 de setiembre]] de [[1920]] roblóse un pactu intersindical «pa facer frente a l'actuación reaccionaria y represiva que n'[[España]] vienen realizando los elementos políticu y patronal», pero esti duró namás trés meses por causa de la negativa d'UXT de secundar un paru del 50 por cientu de la producción en toa [[España]] como rempuesta a la política represiva del gobiernu y n'especial la del xeneral [[Martínez Añero]] en [[Barcelona]].

La otra tema fundamental qu'ocupó a Largo Caballero foi la dixebra interna del [[socialismu]] español pol alderique sobre la incorporación a la Tercera Internacional qu'acababen de crear en [[Moscú]] los [[Bolxevique|bolxeviques]] de [[Lenin]] tres el so trunfu na [[Revolución d'Ochobre de 1917|Revolución d'ochobre de 1917]]. Largo Caballero foi de los dirixentes socialistes que más firmemente s'opunxeron a la integración del PSOE y de la UXT na [[Internacional Comunista]] y que finalmente llograron imponese a la minoría «tercerista» qu'acabó abandonando'l PSOE pa fundar n'abril de [[1921]] el [[Partíu Comunista Obreru Español (1921)|Partíu Comunista Obreru Español]] (PCOE), con [[Manuel Núñez de Arenas]] como primer secretariu xeneral, y que sería ún de los dos grupos, xunto col [[Partíu Comunista Español]] surdíu d'una dixebra nes Mocedaes Socialistes, que fundaron el [[Partíu Comunista d'España]] (PCE) esi mesmu añu

=== Collaboración cola dictadura de Primo de Rivera y quebra del socialismu (1923-1930) ===
La «collaboración» cola dictadura foi oxetu d'un duru alderique internu nel sen del [[Partíu Socialista Obreru Español|PSOE]] y de la [[Unión Xeneral de Trabayadores|UXT]], nel que Largo Caballero, fiel a la so táctica del «intervencionismu», abogó pola participación nes instituciones de la dictadura que tuvieren que ver cola «cuestión social». Asina, la Comisión Executiva d'[[Unión Xeneral de Trabayadores|UXT]] aprobó la concurrencia a les eleiciones pa miembros obreros de los Comités Mestos o Paritarios que la dictadura creara pa regular les rellaciones llaborales y la participación del [[Partíu Socialista Obreru Español|PSOE]] y l'UXT nes eleiciones llocales que se diben a celebrar –anque estes nunca tuvieron llugar– según la forma de representación corporativa instaurada pol nuevu Estatutu Municipal recién aprobáu pol Directoriu. En toes estes decisiones siempres s'atopó cola oposición d'[[Indalecio Prieto]].

La rotura de los socialistes peracabóse cuando n'ochobre de [[1924]] Largo Caballero, secretariu xeneral d'UXT y miembru de la Executiva del [[Partíu Socialista Obreru Español|PSOE]], aceptó la propuesta de los sos compañeros vocales obreros del Conseyu Superior de Trabayu, Comerciu ya Industria –al que la dictadura adscribiera l'Institutu de Reformes Sociales al que pertenecía Largo Caballero dende munchos años– de ser el so representante nel reformáu y ampliáu Conseyu d'Estáu que tendría una representación de los patronos y de los trabayadores. La entrada de Largo Caballero nel Conseyu d'Estáu desamarró una nube política nel sen del [[socialismu]] español. [[Fernando de los Ríos]] ya [[Indalecio Prieto]] consideraron un «grave error» la decisión porque suponía «aumentar, con pergrave dañu pal prestixu del Partíu Socialista, l'equívocu d'una collaboración...». Como tanto los Comités Nacionales d'UXT como del PSOE sofitaron mayoritariamente la posición de Largo Caballero, Indalecio Prieto dimitió'l [[25 d'ochobre]] de [[1924]] del so puestu na Comisión Executiva del [[Partíu Socialista Obreru Español|PSOE]] en señal de protesta.​ Nel XII Congresu del PSOE celebráu en [[1928]] Largo Caballero xustificó asina la so postura:{{cita|Paezme que sería un error que porque haya dictadura, como si nun lu hubiera, nós abandonáremos los sitios de llucha... porque cuando más apierta l'enemigu nós tenemos de defendenos más|Francisco Largo Caballero|col2=}}Nesi contestu de rotura interna producióse la muerte del fundador del partíu y de la [[Unión Xeneral de Trabayadores|Unión Xeneral]], del «Güelu» [[Pablo Iglesias]], asocedida'l [[9 d'avientu]] de [[1925]]. El so puestu como presidente del [[Partíu Socialista Obreru Español|PSOE]] y de la UXT, ocupólo [[Julián Besteiro]], que naquel momentu sofitaba la collaboración cola Dictadura defendida por Largo Caballero.

Nel branu de [[1926]] surdió un nuevu motivu de quebra interna cuando se conoció la iniciativa de la Dictadura de formar un «Parllamentu Corporativu», que finalmente recibiría'l nome d'[[Asamblea Nacional Consultiva]] –lo que supondría arrumbar definitivamente la [[Constitución española de 1876|Constitución de 1876]]–, propuesta que Largo Caballero defendió que s'estudiara, contra la oposición enérxica d'[[Indalecio Prieto]] qu'afirmó que «el fechu d'ingresar nesa asamblea sustitutiva del Parllamentu sería, repitir ensin eufemismos, un casu de traición». Besteiro defendió, otra manera, allegar a ella «si por esa reforma puen ocupase dignamente puestos eficaces de llucha». Largo Caballero tamién sofitó allegar a l'asamblea, pero condicionándolo a la forma como s'escoyeren los sos miembros. Sicasí, toos coincidíen en que la decisión tenía de ser adoptada por un Congresu Estraordinariu

Cuando'l [[12 de setiembre]] de [[1927]] publicóse'l decretu de convocatoria de l'[[Asamblea Nacional Consultiva]] conocióse que la representación nesta nun sería corporativa sinón individual, acutólo asina'l gobiernu'l nomamientu de les persones qu'allegaríen a ella torgábase por tanto que la [[Unión Xeneral de Trabayadores|UXT]], si decidía allegar, escoyera llibremente a los sos representantes–. Esti fechu foi decisivu pa que los socialistes, en dos talos Congresos Estraordinarios d'UXT y [[Partíu Socialista Obreru Español|PSOE]] celebraos n'ochobre de [[1927]], decidieren nun participar na Asamblea y los militantes socialistes designaos pol poder nun asistieron a la mesma. Foi «el principiu del fin de la convivencia, que non connivencia, ente'l movimientu socialista español y la Dictadura de [[Miguel Primo de Rivera|Primo de Rivera]]».

La rotura definitiva cola Dictadura se produxo nel branu de [[1929]] cuando se refugó la nueva ufierta de Primo de Rivera fecha a la [[Unión Xeneral de Trabayadores|UXT]], non al [[Partíu Socialista Obreru Español|PSOE]], pa que designara llibremente a cinco representantes qu'allegaren a l'[[Asamblea Nacional Consultiva]], cuando diba aldericar el Proyeutu de Constitución que se presentara énte ella. Los socialistes dempués de criticala duramente nun Manifiestu, pidieron entós la convocatoria de Cortes Constituyentes, asumiendo asina la reivindicación más importante de la oposición republicana.​ Largo Caballero consideró que la dictadura en [[1929]] s'atopaba nuna situación insostenible polo que les ventayes del «intervencionismu» taben escosaes. Según [[Julio Aróstegui]], el cambéu de postura de Largo Caballero «nun se trataba en puridá d'un viraxe, sinón de considerar suicida la posición de Besteiro»

=== La Segunda República (1931-1936): ministru mientres el primer bieniu y líder de la Revolución de 1934 ===
[[Archivu:Archivos del Movimiento Obrero (RPS 04-05-2016) despacho de Francisco Largo Caballero.png|thumb|Despacho de Francisco Largo Caballero, conservado en los Archivos del Movimiento Obrero en [[Alcalá de Henares]].]]
Como miembru del «Comité revolucionariu» republicanu-socialista surdíu del [[Pactu de San Sebastián]], tres la proclamación de la [[Segunda República Española]]'l [[14 d'abril]] de [[1931]] formó parte del Gobiernu Provisional, ocupando'l Ministeriu de Trabayu, cargu que caltuvo nel gobiernu del primer bieniu presidíu por [[Manuel Azaña]], y dende onde punxo en marcha importantes reformes sociales y llaborales, como la Llei de Contratos de Trabayu, los decretos de llaboréu forzosu y de términos municipales, la xornada de 40 hores selmanales y la creación de xuraos mestos pa resolver los discutinios llaborales.
{{AP|Revolución de 1934|Revolución d'Asturies}}
Tres la rotura de la coalición republicanu-socialista en setiembre de [[1933]], abogó pol abandonu de la «vía parllamentaria» en favor de la «vía revolucionaria» p'algamar el socialismu por aciu de la violencia, moviendo a los más moderaos [[Indalecio Prieto|Prieto]] y Besteiro de la direición de la [[Unión Xeneral de Trabayadores|UXT]] y del [[Partíu Socialista Obreru Español|PSOE]], posición que s'acentúa tres la derrota de la izquierda nes eleiciones parllamentaries de 1933. Nel discursu que pronunció na plaza toros de [[Jaén]] el [[5 de payares]] de [[1933]] mientres un mitin eleutoral dixo lo siguiente:{{cita|Yo, que puedo dicir que percorrí tola escala política, que fui conceyal, diputáu provincial, diputáu nes Cortes y ministru, dígovos qu'al dexar los cargos nun tuvi que volver a la [[clase obrera]], porque enxamás salí d'ella; bastóme con sustraeme a los afalagos y les comodidaes personales, sabiendo que'l mio puestu nun podía tar más que nel campu obrero. Porque la redención de la Humanidá solo pue facela la clase obrera.||col2=}}Otres declaraciones, amuesen a finales de [[1933]], un discursu cada vez más radicalizáu:{{cita|«Va dicise: ¡Ah esa ye la dictadura del proletariáu! Pero ¿ye que vivimos nuna democracia? Pos ¿qué hai güei, más qu'una dictadura de burgueses? Atácasenos porque vamos contra la propiedá. Efectivamente. Vamos echar embaxo'l réxime de propiedá privada. Nun despintamos que vamos a la revolución social. ¿Cómo? (Una voz nel públicu: ‘Como en Rusia´). Nun mos asusta eso. Vamos, repito, hacia la revolución social… muncho duldo que pueda consiguise'l trunfu dientro de la llegalidá. Y en tal casu, collacios va haber que llogralo pola violencia… nós respondemos: vamos llegalmente escontra la revolución de la sociedá. Pero si nun queréis, vamos facer la revolución violentamente (Gran ovación). Eso van dicir los enemigos, ye escitar a la guerra civil… Pongámonos na realidá. Hai una guerra civil… Nun ceguemos collacios. Lo que pasa ye qu'esta guerra nun tomó tovía los calteres cruentos que, por fortuna o desgracia, va tener *inexorablemente que tomar. El 19 vamos a les urnes… Pero nun escaezáis que los fechos van llevanos a actos en qu'hemos de precisar más enerxía y más decisión que pa dir a les urnes. ¿Escitación al motín? Non, a cencielles dici-y a la clase obrera que debe preparara… Tenemos que lluchar, como seya, hasta que nes torres y nos edificios oficiales ondee non la bandera tricolor d'una República burguesa, sinón la bandera colorada de la Revolución Socialista». ''[[El Socialista]]'', 9 de payares de 1933.||col2=}}Tres la entrada de trés ministros de la conservadora [[Confederación Española de Dreches Autónomes|CEDA]] nel Gobiernu d'[[Alejandro Lerroux]] n'ochobre de [[1934]], cumple la so amenaza de que desencadenaría la «revolución socialista» si los «reaccionarios» llegaben al poder y encabeza violentu intentu de golpe d'estáu y la mal-llograda Revolución de 1934, que namás se consolida n'[[Principáu d'Asturies|Asturies]] onde la insurrección foi protagonizada polos mineros [[Socialismu|socialistes]], [[Anarquismu|anarquistes]] y [[Comunismu|comunistes]]. Los mineros disponíen d'armes y dinamita y la revolución tuvo bien entamada. Proclamóse en dellos conceyos la República Socialista y s'atacaa los puestos de la [[Guardia Civil]], les ilesies, los conceyos, etc., tando a los trés díes cuasi toa Asturies en manos de los mineros, incluyíes les fábriques d'armes de [[Trubia (parroquia)|Trubia]] y La Vega. A los diez díes, unos 30.000 trabayadores formen l'autodenomináu Exércitu Coloráu. Hubo actos de pillaxe y violaciones xeneralizaos. Polo que la represión foi bien dura onde los revolucionarios atoparon resistencia. Dende'l gobiernu consideren que la revuelta ye una guerra civil en toa regla, tovía desconociendo que los mineros entamen a considerar en [[Mieres]] la posibilidá d'una marcha sobre [[Madrid]].

Como cabezaleru de la [[Revolución de 1934]] ye deteníu y encarceláu'l [[14 d'ochobre]]. Les Cortes de siguío conceden el suplicatoriu pa poder ser procesáu dada la so condición de diputáu –lo que trai la inmunidá parllamentaria– y el [[10 de payares]] ye imputáu pola xurisdicción militar por un presuntu delitu de rebelión en grau de dirixente máximu. La so defensa foi asumida pol catedráticu de derechu y tamién socialista, [[Luis Jiménez de Asúa]] qu'en febreru de [[1935]] presentó un recursu pa que fuera xulgáu pola Sala Segunda del Tribunal Supremu y non por un tribunal militar dada la so condición de diputáu y d'ex ministru. Refugáu en principiu'l recursu finalmente foi aprobáu. Hasta la celebración del xuiciu oral en payares de 1935 siguió presu na Cárcel Modelu de Madrid xunto con otros compañeros de la direición de la [[Unión Xeneral de Trabayadores|UXT]] y el [[Partíu Socialista Obreru Español|PSOE]], polo que les xuntes de les Executives de dambes organizaciones realizáronse ellí. Namás consiguió un permisu de venti díes n'ochobre de 1935 por cuenta de la grave enfermedá de la so esposa, Concepción Calvo, que finaría'l [[11 d'ochobre]] nel sanatoriu de la Mutualidá Obrera Socialista, creada pol mesmu Largo Caballero. Al entierru asistieron munchos políticos, ente ellos Miguel Maura y Manuel Azaña.

El xuiciu oral entamó'l [[25 de payares]] y l'acusación lo llevó'l fiscal xeneral de la República, [[Marcelino Valentín Gamazo]], que calificó'l presuntu delitu cometíu por Largo Caballero, acordies cola Fiscalía del Supremu, de rebelión militar y pol que pidió trenta años de reclusión mayor y penes accesories. Pela so parte Jiménez de Asúa pidió l'absolución del so defendíu. El procesu tuvo un ampliu siguimientu en tola prensa.​ El [[30 de payares]] conoció la sentencia qu'absolvió a Largo Caballero de tolos cargos por falta de pruebes y salió de la cárcel pocos díes dempués.

Partidariu de l'alianza ente los diversos sindicatos y partíos obreros abogó por un pactu col [[Partíu Comunista d'España|Partíu Comunista]] y col sindicatu [[Anarquismu|anarquista]] [[Confederación Nacional del Trabayu|CNT]], lo que provocó'l so enfrentamientu con otros líderes [[Socialismu|socialistes]],  como [[Indalecio Prieto]]. La postura n'estremu violenta y guerracivilista de LargoCaballero valió-y el nomatu de «el Lenin español».

Participó viviegamente na campaña de les eleiciones de febreru de [[1936]] defendiendo la candidatura del [[Frente popular|Frente Popular]]. Nun mitin celebráu en Llinares el [[20 de xineru]] de [[1936]] dixo:{{cita|La [[clase obrera]] tien d'apoderase del Poder políticu, convencida de que la [[democracia]] ye incompatible col [[socialismu]], y como'l que tien el poder nun hai d'apurrilo voluntariamente, por eso hai que dir a la [[revolución]]||col2=}}En marzu de [[1936]] una ventana de la so casa ye ametrallada por terroristes falanxistes. El mesmu Laro Caballero resultó ilesu pero una bala pasó raspiando la cabeza d'una de les sos fíes. La Executiva del [[Partíu Socialista Obreru Español|PSOE]] protestó énte'l gobiernu pola reiteración d'atentaos perpetaos contra los sos dirixentes (unos díes enantes intentaren asesinar al diputáu Luis Jiménez de Asúa).

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}

{{NF|1869|1946|Largo Caballero, Francisco}}

[[Categoría:Políticos y polítiques d'España]]
[[Categoría:Sindicalistes de la Unión Xeneral de Trabayadores]]
[[Categoría:Políticos y polítiques del Partíu Socialista Obreru Español]]
Francisco Largo Caballero  foi un políticu y sindicalista español conocíu pol so papel na Revolución del 34 n'Asturies y como Presidente de la Segunda República Española ente setiembre de 1936 y mayu de 1937 mientres la Guerra Civil Española.

 Biografía 
 Entamos (1869-1893) 
Nació'l 15 d'ochobre de 1869 nuna bufarda del númberu 9 de la Plaza Vieya del barriu madrilanu de Chamberí. El so padre, Ciriaco Largo, yera un carpinteru natural de Toledo qu'emigrara a Madrid l'añu anterior en busca de trabayu. Ellí conoció y casóse con Antonia Caballero, una criada doméstica nacida en Brihuega (provincia de Guadalajara). El matrimoniu duró bien pocu porque la esposa denunció al so home énte'l xuez por malos tratos y consiguió'l divorciu a principios de 1871 aprovechando la llexislación recién aprobada sobre la materia tres el trunfu de la Revolución de 1868. Antonia Caballero volvió al so antiguu oficiu de sirvienta y madre y fíu vivieron grandes penuries. Cuando-y ufiertaron un trabayu dalgo meyor pagáu nun hotel de Granada ellí treslladóse col so fíu. Francisco, d'unos cinco años d'edá, ingresó entós nel Colexu de los Escolapios de Granada. Al añu siguiente tornaron a Madrid y volvieron vivir en casa d'un familiar de la madre, na mesma Plaza Vieya de Chamberí, y el neñu foi a les Escueles Pías de San Antón de Madrid. Pero un añu dempués, «los mesmos flaires escolapios manifestaron a la so madre que al tener yá siete años tenía qu'entamar a trabayar». A partir d'esi momentu Francisco, con apenes trés años d'instrucción escolar, entamó a buscar trabayu como aprendiz «pa ganar el pan que comía», como recordó muncho depués.

El so primer contactu col movimientu obreru entamáu tuvo llugar en 1890 cuando con apenes venti años tuvo conocencia de que se celebrara en Madrid la Fiesta del Primeru de Mayu entamada pola Unión Xeneral de Trabayadores (UXT) y el Partíu Socialista Obreru Español (PSOE) y mientres la que pronunciara un discursu'l presidente de dambes organizaciones, Pablo Iglesias. Eso foi lo que-y impulsó a afiliase a la UXT —paso que dio nesi mesmu añu 1890, con 21 años—3​ ingresando na sociedá d'arbañiles «El Trabayu», yá qu'entós nun esistía nenguna sociedá d'estuquistes, anque pocu dempués gracies a un intensu llabor de captación ente los sos compañeros d'oficiu llogró fundar la Sociedá d'Estuquistes integrada na UXT. Foi nel actu de fundación d'esa sociedá cuando sientió falar a Pablo Iglesias per primer vegada, que les sos pallabres «esponiendo les ventayes de la organización obrera», según afirmó'l mesmu Largo Caballero, «produxeron na mio intelixencia'l mesmu efectu que la lluz nes tiniebles». Trés años dempués, el 9 de marzu de 1893, ingresaba tamién nel Partíu Socialista Obreru Español. Como señaló'l so más recién biógrafu, Julio Aróstegui, «cuando quedaben pocos años pa la entrada nel nuevu sieglu, Caballero convirtiérase yá, definitivamente, nun obreru consciente. [...] La clase, l'acción de clase como absoluta y esclusiva, sería yá na vida y nel pensamientu de Caballero'l motor primordial, el basamentu de toles sos decisiones, creencies y... quimeres. [...] Él mesmu lo dexara escritu:».

 L'ascensu del dirixente obreru (1893-1918) 
Dende la fundación de la Sociedad de Estuquistas, que se denominó «La Solidaridad», Largo Caballero foi'l so presidente. El so primer cargu na Unión Xeneral llogrólu en 1899, cuando foi nomáu vicealgayeru, anque siguió exerciendo l'oficiu d'estuquista. Nesi mesmu añu algamó'l so primer cargu políticu nel PSOE cuando arriendes del so V Congresu pasó a formar parte como vocal del Comité Nacional, presidíu por Pablo Iglesias, anque esti puestu dexaría de desempeñalo tres la celebración del VI Congresu en 1902 y nun lo volvería ocupar hasta 1915 nel X Congresu.CÓMO LA CÚPULA DEL GOBIERNO REPUBLICANO ENVIÓ A RUSIA 10.000 CAJAS DE ORO DESDE CARTAGENA - El jefe del pelotón que fusiló a José Antonio fue un teniente murciano de La Ñora

http://vegamediapress.com/not/11639/el-jefe-del-peloton-que-fusilo-a-jose-antonio-fue-un-teniente-murciano-de-la-nora 

En 1904 pasó a formar parte como vocal obreru en representación de la UXT del recién creáu Institutu de Reformes Sociales, organismu del que va ser miembru hasta la so desapaición y al que va dedicar muncho tiempu y esfuerzu pos la participación nél formaba parte de la «táctica intervencionista» que defendíen Pablo Iglesias y Largo Caballero –que los socialistes teníen de tar presentes en tolos organismos oficiales rellacionaos cola cuestión social» pa dende ellí lluchar pola meyora de les condiciones de vida y trabayu de los obreros al traviés de la intervención del Estáu–. Al añu viniente formó parte de la candidatura socialista pa los comicios municipales de payares de 1905 en Madrid, saliendo escoyíu conceyal pol distritu de Chamberí, xunto con Pablo Iglesias y Rafael García Ormaechea, y pocu dempués, el 27 de xineru de 1907, yera escoyíu presidente de l'Agrupación Socialista Madrilana, cargu qu'ostentaría hasta 1919. Coles mesmes ocupó la presidencia de la Casa'l Pueblu de Madrid, onde tuvo'l so despachu sindical mientres años ya impulsó les actividaes societaries amestaes al sindicatu, la Cooperativa Socialista de Consumu y, sobremanera, la Mutualidá Obrera Madrilana –qu'ufiertaba servicios médico-farmacéuticos y funerarios– de la que foi presidente y xerente.

A finales de 1905, con 37 años d'edá, dexó definitivamente'l so oficiu d'estuquista pa poder dedicase dafechu a la conceyalía del Conceyu de Madrid y por conseyu de l'Agrupación Socialista Madrilana, que lu pagó a partir d'entós un subsidiu» de 50 pesetes selmanales, primer vegada que cobró dalgún dineru de les organizaciones socialistes a les que pertenecía. En 1909 Largo Caballero contraxo un nuevu matrimoniu con Concepción Calvo, con quien tuvo trés fíes y un fíu, nacíos ente 1912 y 1919. En 1914, cuando diba cinco años que nun yera conceyal, consiguió la llicencia pa construyir una bien modesta casa unifamiliar en Devesa de la Villa, a onde treslladóse a vivir cola so segunda familia.

Tres la eleición como conceyal en 1905 –lo que repitiría en cuatro ocasiones más, nuna de les cuales tamién foi diputáu provincial–, el siguiente saltu cualitativu na so trayectoria de dirixente obreru pasó en 1908 cuando nel IX Congresu de la UXT foi escoyíu vicepresidente, al pie de Pablo Iglesias como presidente. Al añu siguiente foi condergáu a seis años y un día de prisión por un conseyu de guerra por presidir un mitin en contra de la guerra de Marruecos –protestes que desencadenaríen los sucesos de la Selmana Tráxica de Barcelona– y por habese atopáu na so casa cartelos «revolucionarios». Sicasí'l Conseyu Superior de Guerra y Marina anuló la conderga. En 1910 resultó escoyíu diputáu pol distritu de Chamberí de Madrid, el líder de la UXT y del PSOE Pablo Iglesias gracies a la candidatura conxunta que presentara colos republicanos.

En 1910 y 1911 vivióse un altu grau de conflictividá social n'España que remató cola declaración en setiembre de 1911 d'una fuelga xeneral por UXT, que'l so Comité Nacional tuvo presidíu por LargoCaballero por tar ausente Pablo Iglesias. La rempuesta del gobiernu de José Canalejas foi declarar l'estáu de guerra, clausurar la Casa'l Pueblu y detener a dellos dirixentes socialistes, ente ellos Largo Caballero​ –Pablo Iglesias nun foi deteníu porque-y protexía la inmunidá parllamentaria–. Foi naquellos momentos conflictivos cuando tuvo llugar la primer intervención pública de LargoCaballero –concretamente nun mitin celebráu na Casa'l Pueblu en defensa de la fuelga de los mineros de Bizkaia y en contra de la represión qu'exerciera contra ellos el gobiernu de José Canalejas– al que siguieron otros, que tuvieron un ampliu eco na prensa socialista. Esta creciente actividá d'UXT llevó al gobiernu de Canalejas a plantegase la so illegalización, lo que, ente otres razones, provocó la dimisión de los diez vocales obreros del Institutu de Reformes Sociales, ente los que s'atopaba Largo Caballero. Cuando a finales de 1912 el presidente Canalejas foi asesináu por un anarquista, pretendió acusase a Pablo Iglesias, y na so defensa escribió encendíos artículos Largo Caballero.

El 14 d'agostu de 1917, a otru día d'empecipiase la fuelga xeneral, los cuatro miembros del Comité de Fuelga LargoCaballero y Daniel Anguiano por UXT y Julián Besteiro y Andrés Saborit pol PSOE– foron deteníos. Fracasáu'l movimientu, foron sometíos a un conseyu de guerra acusaos del delitu de sedición, siendo atopaos culpables y condergaos a cadena perpetua'l 29 de setiembre de 1917 y conducíos al penal de Cartagena. Desencadenóse entós una amplia campaña popular de solidaridá colos condergaos que nun llogró nenguna resultancia, hasta que'l PSOE los incluyó nes llistes de l'Alianza d'Izquierdes pa les eleiciones xenerales de febreru de 1918, resultando escoyíos los cuatro al pie de Pablo Iglesias ya Indalecio Prieto. La eleición como diputaos obligó al gobiernu a concede-yos l'amnistía'l 8 de mayu de 1918 tomando posesión de los sos escaños diez díes dempués

 Secretariu xeneral d'UXT y miembru de la Executiva del PSOE (1918-1923): La dixebra comunista 
Nel XIII Congresu de la UXT celebráu n'ochobre de 1918 Largo Caballero resultó escoyíu secretariu xeneral, mientas el so anterior cargu de vicepresidente pasó a ocupalo Julián Besteiro, calteniéndose na presidencia un vieyu y enfermu Pablo Iglesias, conocíu cada vez más como «el Güelu».​ Al mes siguiente celebróse'l XI Congresu del PSOE nel que Caballero foi escoyíu pa formar parte como vocal del nuevu muérganu de direición del partíu que se denominó Comisión Executiva –que tamién se creó n'UXT col nome de Comisión Executiva del Comité Nacional»–.​ Estos dos cargos tenía que los compaxinar col de diputáu nes Cortes y col de vocal obreru del Institutu de Reformes Sociales, que quedó integráu nel nuevu Ministeriu de Trabayu creáu en mayu de 1920. En dambes instituciones, y en mítines y n'artículos de prensa, Laro Caballero defendió la táctica del «intervencionismu», esto ye, la presión y la participación en toles instituciones del Estáu que tuvieren que ver cola cuestión social» por que se aprobaren –y dempués cumpliérense– lleis sociales qu'ameyoraren les condiciones llaborales y de vida de les clases trabayadores, ensin qu'eso supunxera arrenunciar al oxetivu últimu: el socialismu, lo que significaba'l tresformamientu completu de la sociedá. Esos principios definíos entós constituyiríen la base de lo que mientres la Segunda República Española llamaríase «caballerismu», y que dellos historiadores definieron como «reformismu revolucionariu».​ Nun discursu pronunciáu nel parllamentu'l 3 de xunu de 1918, cuando tovía nun yera secretariu xeneral d'UXT, definió asina'l «intervencionismu»:La so xera principal como secretariu xeneral d'UXT, qu'en dos años dobló'l númberu d'afiliaos –pasando de 100 000 en 1918 a 200 000 en 1920, cifra que se caltendría'l restu de la década–,​ foi intentar consiguir la unidá d'acción cola CNT como pasu previu pa «fundir a tola clase trabayadora nuna sola organización nacional», una propuesta que s'aprobara nel XIII Congresu d'UXT de 1918. Too ello mientres una coxuntura d'alta conflictividá social como foron los años que siguieron a la fin de la Gran Guerra –en Madrid, protagonizada pola UXT, y en Cataluña y n'Andalucía, mientres el llamáu Trieniu bolchevique, pola CNT–. Sicasí, esta iniciativa nun tuvo éxitu por causa de les diferencies ideolóxiques –el «apoliticismu» anarquista frente al «intervencionismu» socialista– y estratéxiques –ente otres, el pistolerismu cenetista en Cataluña, refugáu polos socialistes– que dixebraben a les dos organizaciones obreres, a pesar de que'l 3 de setiembre de 1920 roblóse un pactu intersindical «pa facer frente a l'actuación reaccionaria y represiva que n'España vienen realizando los elementos políticu y patronal», pero esti duró namás trés meses por causa de la negativa d'UXT de secundar un paru del 50 por cientu de la producción en toa España como rempuesta a la política represiva del gobiernu y n'especial la del xeneral Martínez Añero en Barcelona.

La otra tema fundamental qu'ocupó a Largo Caballero foi la dixebra interna del socialismu español pol alderique sobre la incorporación a la Tercera Internacional qu'acababen de crear en Moscú los bolxeviques de Lenin tres el so trunfu na Revolución d'ochobre de 1917. Largo Caballero foi de los dirixentes socialistes que más firmemente s'opunxeron a la integración del PSOE y de la UXT na Internacional Comunista y que finalmente llograron imponese a la minoría «tercerista» qu'acabó abandonando'l PSOE pa fundar n'abril de 1921 el Partíu Comunista Obreru Español (PCOE), con Manuel Núñez de Arenas como primer secretariu xeneral, y que sería ún de los dos grupos, xunto col Partíu Comunista Español surdíu d'una dixebra nes Mocedaes Socialistes, que fundaron el Partíu Comunista d'España (PCE) esi mesmu añu

 Collaboración cola dictadura de Primo de Rivera y quebra del socialismu (1923-1930) 
La «collaboración» cola dictadura foi oxetu d'un duru alderique internu nel sen del PSOE y de la UXT, nel que Largo Caballero, fiel a la so táctica del «intervencionismu», abogó pola participación nes instituciones de la dictadura que tuvieren que ver cola «cuestión social». Asina, la Comisión Executiva d'UXT aprobó la concurrencia a les eleiciones pa miembros obreros de los Comités Mestos o Paritarios que la dictadura creara pa regular les rellaciones llaborales y la participación del PSOE y l'UXT nes eleiciones llocales que se diben a celebrar –anque estes nunca tuvieron llugar– según la forma de representación corporativa instaurada pol nuevu Estatutu Municipal recién aprobáu pol Directoriu. En toes estes decisiones siempres s'atopó cola oposición d'Indalecio Prieto.

La rotura de los socialistes peracabóse cuando n'ochobre de 1924 Largo Caballero, secretariu xeneral d'UXT y miembru de la Executiva del PSOE, aceptó la propuesta de los sos compañeros vocales obreros del Conseyu Superior de Trabayu, Comerciu ya Industria –al que la dictadura adscribiera l'Institutu de Reformes Sociales al que pertenecía Largo Caballero dende munchos años– de ser el so representante nel reformáu y ampliáu Conseyu d'Estáu que tendría una representación de los patronos y de los trabayadores. La entrada de Largo Caballero nel Conseyu d'Estáu desamarró una nube política nel sen del socialismu español. Fernando de los Ríos ya Indalecio Prieto consideraron un «grave error» la decisión porque suponía «aumentar, con pergrave dañu pal prestixu del Partíu Socialista, l'equívocu d'una collaboración...». Como tanto los Comités Nacionales d'UXT como del PSOE sofitaron mayoritariamente la posición de Largo Caballero, Indalecio Prieto dimitió'l 25 d'ochobre de 1924 del so puestu na Comisión Executiva del PSOE en señal de protesta.​ Nel XII Congresu del PSOE celebráu en 1928 Largo Caballero xustificó asina la so postura:Nesi contestu de rotura interna producióse la muerte del fundador del partíu y de la Unión Xeneral, del «Güelu» Pablo Iglesias, asocedida'l 9 d'avientu de 1925. El so puestu como presidente del PSOE y de la UXT, ocupólo Julián Besteiro, que naquel momentu sofitaba la collaboración cola Dictadura defendida por Largo Caballero.

Nel branu de 1926 surdió un nuevu motivu de quebra interna cuando se conoció la iniciativa de la Dictadura de formar un «Parllamentu Corporativu», que finalmente recibiría'l nome d'Asamblea Nacional Consultiva –lo que supondría arrumbar definitivamente la Constitución de 1876–, propuesta que Largo Caballero defendió que s'estudiara, contra la oposición enérxica d'Indalecio Prieto qu'afirmó que «el fechu d'ingresar nesa asamblea sustitutiva del Parllamentu sería, repitir ensin eufemismos, un casu de traición». Besteiro defendió, otra manera, allegar a ella «si por esa reforma puen ocupase dignamente puestos eficaces de llucha». Largo Caballero tamién sofitó allegar a l'asamblea, pero condicionándolo a la forma como s'escoyeren los sos miembros. Sicasí, toos coincidíen en que la decisión tenía de ser adoptada por un Congresu Estraordinariu

Cuando'l 12 de setiembre de 1927 publicóse'l decretu de convocatoria de l'Asamblea Nacional Consultiva conocióse que la representación nesta nun sería corporativa sinón individual, acutólo asina'l gobiernu'l nomamientu de les persones qu'allegaríen a ella torgábase por tanto que la UXT, si decidía allegar, escoyera llibremente a los sos representantes–. Esti fechu foi decisivu pa que los socialistes, en dos talos Congresos Estraordinarios d'UXT y PSOE celebraos n'ochobre de 1927, decidieren nun participar na Asamblea y los militantes socialistes designaos pol poder nun asistieron a la mesma. Foi «el principiu del fin de la convivencia, que non connivencia, ente'l movimientu socialista español y la Dictadura de Primo de Rivera».

La rotura definitiva cola Dictadura se produxo nel branu de 1929 cuando se refugó la nueva ufierta de Primo de Rivera fecha a la UXT, non al PSOE, pa que designara llibremente a cinco representantes qu'allegaren a l'Asamblea Nacional Consultiva, cuando diba aldericar el Proyeutu de Constitución que se presentara énte ella. Los socialistes dempués de criticala duramente nun Manifiestu, pidieron entós la convocatoria de Cortes Constituyentes, asumiendo asina la reivindicación más importante de la oposición republicana.​ Largo Caballero consideró que la dictadura en 1929 s'atopaba nuna situación insostenible polo que les ventayes del «intervencionismu» taben escosaes. Según Julio Aróstegui, el cambéu de postura de Largo Caballero «nun se trataba en puridá d'un viraxe, sinón de considerar suicida la posición de Besteiro»

 La Segunda República (1931-1936): ministru mientres el primer bieniu y líder de la Revolución de 1934 
thumb|Despacho de Francisco Largo Caballero, conservado en los Archivos del Movimiento Obrero en Alcalá de Henares.
Como miembru del «Comité revolucionariu» republicanu-socialista surdíu del Pactu de San Sebastián, tres la proclamación de la Segunda República Española'l 14 d'abril de 1931 formó parte del Gobiernu Provisional, ocupando'l Ministeriu de Trabayu, cargu que caltuvo nel gobiernu del primer bieniu presidíu por Manuel Azaña, y dende onde punxo en marcha importantes reformes sociales y llaborales, como la Llei de Contratos de Trabayu, los decretos de llaboréu forzosu y de términos municipales, la xornada de 40 hores selmanales y la creación de xuraos mestos pa resolver los discutinios llaborales.

Tres la rotura de la coalición republicanu-socialista en setiembre de 1933, abogó pol abandonu de la «vía parllamentaria» en favor de la «vía revolucionaria» p'algamar el socialismu por aciu de la violencia, moviendo a los más moderaos Prieto y Besteiro de la direición de la UXT y del PSOE, posición que s'acentúa tres la derrota de la izquierda nes eleiciones parllamentaries de 1933. Nel discursu que pronunció na plaza toros de Jaén el 5 de payares de 1933 mientres un mitin eleutoral dixo lo siguiente:Otres declaraciones, amuesen a finales de 1933, un discursu cada vez más radicalizáu:Tres la entrada de trés ministros de la conservadora CEDA nel Gobiernu d'Alejandro Lerroux n'ochobre de 1934, cumple la so amenaza de que desencadenaría la «revolución socialista» si los «reaccionarios» llegaben al poder y encabeza violentu intentu de golpe d'estáu y la mal-llograda Revolución de 1934, que namás se consolida n'Asturies onde la insurrección foi protagonizada polos mineros socialistes, anarquistes y comunistes. Los mineros disponíen d'armes y dinamita y la revolución tuvo bien entamada. Proclamóse en dellos conceyos la República Socialista y s'atacaa los puestos de la Guardia Civil, les ilesies, los conceyos, etc., tando a los trés díes cuasi toa Asturies en manos de los mineros, incluyíes les fábriques d'armes de Trubia y La Vega. A los diez díes, unos 30.000 trabayadores formen l'autodenomináu Exércitu Coloráu. Hubo actos de pillaxe y violaciones xeneralizaos. Polo que la represión foi bien dura onde los revolucionarios atoparon resistencia. Dende'l gobiernu consideren que la revuelta ye una guerra civil en toa regla, tovía desconociendo que los mineros entamen a considerar en Mieres la posibilidá d'una marcha sobre Madrid.

Como cabezaleru de la Revolución de 1934 ye deteníu y encarceláu'l 14 d'ochobre. Les Cortes de siguío conceden el suplicatoriu pa poder ser procesáu dada la so condición de diputáu –lo que trai la inmunidá parllamentaria– y el 10 de payares ye imputáu pola xurisdicción militar por un presuntu delitu de rebelión en grau de dirixente máximu. La so defensa foi asumida pol catedráticu de derechu y tamién socialista, Luis Jiménez de Asúa qu'en febreru de 1935 presentó un recursu pa que fuera xulgáu pola Sala Segunda del Tribunal Supremu y non por un tribunal militar dada la so condición de diputáu y d'ex ministru. Refugáu en principiu'l recursu finalmente foi aprobáu. Hasta la celebración del xuiciu oral en payares de 1935 siguió presu na Cárcel Modelu de Madrid xunto con otros compañeros de la direición de la UXT y el PSOE, polo que les xuntes de les Executives de dambes organizaciones realizáronse ellí. Namás consiguió un permisu de venti díes n'ochobre de 1935 por cuenta de la grave enfermedá de la so esposa, Concepción Calvo, que finaría'l 11 d'ochobre nel sanatoriu de la Mutualidá Obrera Socialista, creada pol mesmu Largo Caballero. Al entierru asistieron munchos políticos, ente ellos Miguel Maura y Manuel Azaña.

El xuiciu oral entamó'l 25 de payares y l'acusación lo llevó'l fiscal xeneral de la República, Marcelino Valentín Gamazo, que calificó'l presuntu delitu cometíu por Largo Caballero, acordies cola Fiscalía del Supremu, de rebelión militar y pol que pidió trenta años de reclusión mayor y penes accesories. Pela so parte Jiménez de Asúa pidió l'absolución del so defendíu. El procesu tuvo un ampliu siguimientu en tola prensa.​ El 30 de payares conoció la sentencia qu'absolvió a Largo Caballero de tolos cargos por falta de pruebes y salió de la cárcel pocos díes dempués.

Partidariu de l'alianza ente los diversos sindicatos y partíos obreros abogó por un pactu col Partíu Comunista y col sindicatu anarquista CNT, lo que provocó'l so enfrentamientu con otros líderes socialistes,  como Indalecio Prieto. La postura n'estremu violenta y guerracivilista de LargoCaballero valió-y el nomatu de «el Lenin español».

Participó viviegamente na campaña de les eleiciones de febreru de 1936 defendiendo la candidatura del Frente Popular. Nun mitin celebráu en Llinares el 20 de xineru de 1936 dixo:En marzu de 1936 una ventana de la so casa ye ametrallada por terroristes falanxistes. El mesmu Laro Caballero resultó ilesu pero una bala pasó raspiando la cabeza d'una de les sos fíes. La Executiva del PSOE protestó énte'l gobiernu pola reiteración d'atentaos perpetaos contra los sos dirixentes (unos díes enantes intentaren asesinar al diputáu Luis Jiménez de Asúa).

 Referencies 

 Enllaces esternos 

Categoría:Políticos y polítiques d'España
Categoría:Sindicalistes de la Unión Xeneral de Trabayadores
Categoría:Políticos y polítiques del Partíu Socialista Obreru Español