Makuria
{{Ficha d'estáu desapaecíu}}
'''Makuria''', '''Macuria''', '''Makurra''' o '''Mukurra''' (del [[idioma árabe|árabe]]: مقرة; ''al-Mukurra'' o ''al-Muqurra'') foi un reinu [[Edá Media|medieval]] esistente no que na actualidá ye la parte norte de [[Sudán]] y el sur d'[[Exiptu]]. La so capital tradicional yera la ciudá de [[Vieya Dongola]], nome que dacuando recibe'l reinu. Foi unu d'un grupu de reinos de [[Nubia]] qu'apaecieron nos sieglos posteriores a la cayida del [[Reinu de Kush]], qu'apoderara la rexón dende [[800 e.C.|800&nbsp;e.&nbsp;C.]] a [[350]]. Makuria cubría orixinalmente l'área del Nilo dende la tercera [[Tabayones del Nilo|tabayón]] a dalgún llugar ente la quinta y la sesta. Controlaba les rutes de comerciu, mines y oasis al este y l'oeste. 

A finales del sieglu VI los monarques de Makuria convertir al [[cristianismu]], pero nel sieglu VII Exiptu foi conquistáu polos exércitos islámicos, y Nubia quedó aisllada del restu de la [[Cristiandá]]. En [[651]] un exércitu árabe intentó la invasión, pero foi repelido y roblóse un tratáu llamáu ''[[Bakt|baqt]]'', que creó una paz ente los dos bandos que resitió hasta'l [[sieglu XIII]]. Makuria espandióse, anexonándose el reinu del norte, [[Nobatia]], o en tiempos de la invasión árabe o mientres el reináu del rei [[Merkurios]]. El periodu dende aproximao 750 a 1150 foi prósperu pal reinu, y recibe el nome d'Edá Dorada».<ref>{{obra citada |títulu=The Spreading of Christianity in Nubia |apellíos=Michalowski, Kevin |añu= |editorial= |allugamientu= |isbn= |páxina=338 |idioma=inglés}}</ref> Les agresiones dende Exiptu y les discordias internes llevaron al colapsu del estáu nel [[sieglu XIV]].

== Reinu Uníu de Makuria y Nobatia ==
Mientres el reináu (675 a 710) de [[Mercurios]] de Makuria, la unificación de Makuria con Nobatia concretóse dafechu. Una inscripción de la dómina señala que Mercurios fixo edificar dos grandes ilesies en Nobatia, una na ciudá de [[Faras]] y otra na ciudá de [[Taifa (Nubia)|Taifa]]. Un documentu del 759 denomina al rei Ciríacos (quien gobernó probablemente ente 759 y 768) «señor de la Makuria y Nubia —Nobatia—».

== Coptos ya invasión árabe ==
La prédica del cristianismu en Makuria paez tener el mesmu orixe que na [[Nobatia]].

Nel 640 el xeneral árabe Ahmed ibn al-Aziz conquistó'l [[Exiptu]] hasta entós [[Imperiu bizantín|bizantín]]; neses feches, la mayoría de la población exipcia profesaba una variante del [[cristianismu]], la [[monofisismu|monofisita]], llamada depués [[Ilesia copta]]. El [[patriarca]] «[[melquita]]» («[[Ilesia ortodoxa|ortodoxu]]») Giorgios d'[[Alexandría]] tuvo d'abellugase en [[Constantinopla]], polo que quedó vacante la sede patriarcal d'Alexandría mientres aproximao un sieglu. Nel ínterin, los cristianos coptos algamaron un pactu colos árabes pol cual los segundos aceptaben que nel territoriu exipciu y en [[Nubia]] exerciera'l control relixosu un patriarca monofisita. Paez que nel sieglu {{SIEGLU|VI}} hubo nueve obispaos coptos en Makuria-Nobatia y otros seis en [[Aloa]].

Nel 651 el reinu de Makuria-Nobatia (o simplificando, Nobatia) pudo refugar un intentu d'invasión árabe y llogró establecer una paz por aciu un tratáu de ''[[baqt]]'' (pagu de tributu) a los árabes. Magar tal tributu, el reinu cristianu de Makuria y Nobatia tuvo un periodu de prosperidá que s'estendió aproximao dende'l 750 al 1150. Escontra la segunda metá del sieglu {{SIEGLU|IX}}, el rei de Makuria intentó recuperar la rexón septentrional de Nobatia (la zona d'[[Asuán]]) que quedara en poder de los árabes, pero foi ganáu polos musulmanes de la dinastía [[Califato Fatimí|fatimí]]; en tal lid munchos combatientes makurios cayeron prisioneros y la rexón de la Nobatia septentrional quedó so dominiu islámicu hasta la desapaición de la mentada dinastía fatimita nel 1169. Esti últimu acontecimientu aprovechar el rei de Makuria, que pudo recuperar la rexón d'Asuán (estratéxica, yá que yera y ye la puerta d'entrada a Nubia).

L'historiador árabe Al-Makrizi menta que'l reinu de Makuria (llamáu polos árabes Mukarra o Mukarrah) estender dende Asuán hasta'l reinu d'[[Aloa|Alodia]] (n'árabe: ''Alwa'' o ''Al-Uah''). Xeneralmente los historiadores árabes referir al reinu de Makuria llamándo-y ''Nubiyyah'' (Nubia, denominación derivada del antiguu reinu de Nobatia) o ''[[Dunqulah]]'' (Dongola, la capital de Makuria), magar queden constancies nuna misiva de Kasr Ibrahim al patriarca monofisita Marcos III d'Alexandría (1166-1169) de los nomes Nobatia, Alodia y Mukurra o Makuria.

== Invasiones de ayubitas y mamelucos ==

En 1173 el xeneral de [[Saladín]] Shams al-Dawba Turanshah atacó dende'l [[Yeme]] (esto ye, dende la retaguardia) a los reinos cristianos de Nubia; esto facilitó que'l norte de Makuria (principalmente la zona de Nobatia) quedara ocupáu pola dinastía exipcia musulmana de los [[Dinastía ayubí|ayubita]]s. Como respuesta, en 1272 el rei David de Makuria intentó prindar el puertu exipciu d'[[Aidhab]] —nes mariñes del [[mar Roxu]], na zona anguaño fronteriza ente Exiptu y Sudán—; esto sicasí provocó una reacción de los [[mamelucos]], que conquistaron la capital de Makuria, la ciudá de Dongola, en 1274, obligando a la población a pagar fuertes tributos o a convertise pola fuercia al islam. Tres esto hubo un periodu bien convulso ente 1276 y 1290 con frecuentes cambeos de rei, debíos a les presiones de los mamelucos. Dellos territorios biforcar del reinu de Makuria escontra'l 1290 y formaron los pequeños reinos de [[Dau]] (o Daw) y el de la rexón montascosa llamada n'árabe [[Yébel Adda]].

En 1293 el rei de Makuria siguía tributando a los mamelucos, lo mesmo que'l so socesor, magar en 1304 la mayor parte del país recuperó la independencia. Pero, ente los años 1315 y 1317, asocedieron dos sucesos nefastos pa Makuria: una gran folada de [[beduín|beduinos]] estableciéronse nes rexones del [[Kordofán]] y del [[Darfur]], quedando asina flanqueado pel oeste y suroeste el reinu;, y depués d'esto, los mamelucos invadieron dende'l norte nuevamente'l país ya instalaron nel tronu a unu de los sos protexíos llamáu Bershambo, quien se convirtió al islam col nome de Saif-al-Din Abdallah (1318). Este, como los reis» que-y asocedieron, foi un meru preséu de los mamelucos y perdió tou poder a mediaos del sieglu {{SIEGLU|XIV}}. En 1377 la tribu nubia islamizada —y sometida a los mamelucos— de los [[kanuz]] controló la rexón d'Asuán, pero una fame aniciada por un descensu de les agües del Nilo fizo que gran parte del territoriu fuera abandonada. L'últimu rei de Makuria del que se fai mención llamábase Nasir, soberanu nominal hasta 1397, añu en que sumió'l reinu. En 1410 otra tribu nubia islamizada, la de los [[Hawwara]], ganó y espulsó definitivamente a los kanuz de la que faía sumir tou Estáu socesor del reinu cristianu de Makuria. En 1504 el [[sultanatu de Sennar]], en destruyendo'l reinu cristianu de Alodia, pasó a controlar l'antiguu territoriu de Makuria, colo que sumieron casi totalmente les muertes de los antiguos reinos cristianos de Nubia.

== Cultura y arte ==
Tres sieglos de devastación, ye pocu lo que güei resta —o siquier topóse— del arte makurio ya inclusive d'elementos culturales —costumes etc.— típicamente makurios; sábese que l'arte (por casu l'arquiteutura y la pintura relixosa) makurio derivó principalmente del del reinu de [[Nobatia]] y que tenía, coles mesmes, influxos del [[arte copto]] y del [[Reinu d'Aksum|axumita]], anque a partir del sieglu {{SIEGLU XI produció una acelerada arabización de la cultura makuria.

Topáronse les ruines d'un importante monesteriu bizantín n'Al Ghazali (al norte del actual Sudán), no que foi'l territoriu de Makuria, con numberoses vasíes y oxetos funerarios.<ref>{{cita noticia |nome=
 D.
 |apellíos= Valera 
 |títulu= Descifrando los misterios de Nubia |url=
 http://www.abcdesevilla.es/cultura/20140112/rc-descifrando-misterios-nubia-201401120733.html
 |periódicu= ABC de Sevilla |fecha=
 12 de xineru de 2014
 |fechaaccesu= 23 de xineru de 2014
 }}</ref><ref>{{cita noticia
 |nome= 
 |apellíu= 
 |títulu= Byzantine monastery discovered in Northern Sudan
 |url= http://archaeologynewsnetwork.blogspot.com/2013/09/byzantine-monastery-discovered-in.html
 |periódicu= The Archaeology News Network
 |fecha= 
 |fechaaccesu= 23 de xineru de 2014
 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20140226173735/http://archaeologynewsnetwork.blogspot.com/2013/09/byzantine-monastery-discovered-in.html
 |archivedate= 2014-02-26
 }}</ref>

== Repartu de los reis de Makuria<ref group="Nota">A mayu de 2006 esta llista, con estes feches paez ser la más cierta, esisten delles discrepancies tocantes a los fechaos.</ref> ==

* Reyes desconocíos hasta'l 651
* Qualiduru 651-652
* Zacarías I c.652-655
* Rei o reis desconocíos ente 655-675
* [[Mercurios]] 675-710
* Rei o reis desconocíos ente 710-722
* Ciríacos o Kyriakos I 722 a 738
* Zacarías II 738-744
* Simón 744-748
* Abraham 748-755
* Marcos 755-759
* Ciríacos II 759-768
* Rei o reis desconocíos ente 768-790
* Miguel 790-810
* Juan o Johannes 810-822
* Zacarías III Israel 822-831
* Qanun (l'usurpador) 831
* Zacarías III Israel (restauráu) 831-854
* Ali Baba 854-860
* Israel 860-870
* Giorgios o Jorge I 870-892
* Asabisos ¿892-912?
* Istabanos o Esteban ¿912-943?
* Kubri -circa- 943
* Zacarías IV 958-969
* Georgios II 969-980
* Simeón 980-999
* Rafael ¿999-1030?
* Georgios III ¿1030?-1080
* Salomón 1080-1089
* Basileios 1089-¿1130?
* Georgios IV 1130-1171
* Moisés 1171-1210
* Ente 1174-1210 el sector septentrional foi ocupáu polos ayubitas d'Exiptu ente que'l sector central y meridional foi gobernáu por monarques desconocíos.
* Yahya o Iahia 1210-1268
* David I 1268-1274
* David II 1274-1276
* Shakanda 1276-1279
* Meskedet o Masqadat 1277-1279
* Berek 1279-1286
* Shamumun 1286-1288
* Rei o reis desconocíos ente 1288-1289
* Shamumun (restauráu) 1289-1290
* Rei desconocíu en 1290
* Shamumun (restauráu) 1290-1293
* So los mamelucos d'Exiptu ente 1293-1304
* Anni (vasallu de los mamelucos d'Exiptu) 1304
* Budeminah (vasallu de los mamelucos) 1304
* Amai 1304-1305
* Kudambes 1305-1312
* Kerembes 1312-1315
* Ocupación mameluca ente 1315-1323
* Bershambo, o Saif al din Abdahllah -vasallu de los mamelucos- 1315-1320
* Kanz al-Dawla (vasallu de los mamelucos) 1320-1323
* Ibrahim ("rei" por trés díes en 1323, vasallu de los mamelucos).
* Kerembes (restauráu como rei independiente) 1323
* Ocupación per parte de los mamelucos tres 1323
* Kans al Dawla (vasallu mamelucu restauráu) 1323-?
* Mahmud (vasallu mamelucu) c.1350
* Nasir (vasallu de los mamelucos) 1397
* "Reyes" -entá ignotos- vasallos de los mamelucos mientres unos meses del 1397.
* Anexón al Exiptu mamelucu tres 1397.

== Ver tamién ==
* [[Aloa]]
* [[Dongola]]

== Notes ==
{{llistaref|group="Nota"}}

== Referencies ==
{{llistaref}}

{{Tradubot|Makuria}}
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Historia de Sudán]]
[[Categoría:Historia d'Exiptu]]
[[Categoría:Estaos desapaecíos d'África]]
[[Categoría:Nubia]]
Makuria, Macuria, Makurra o Mukurra (del árabe: مقرة; al-Mukurra o al-Muqurra) foi un reinu medieval esistente no que na actualidá ye la parte norte de Sudán y el sur d'Exiptu. La so capital tradicional yera la ciudá de Vieya Dongola, nome que dacuando recibe'l reinu. Foi unu d'un grupu de reinos de Nubia qu'apaecieron nos sieglos posteriores a la cayida del Reinu de Kush, qu'apoderara la rexón dende 800 e. C. a 350. Makuria cubría orixinalmente l'área del Nilo dende la tercera tabayón a dalgún llugar ente la quinta y la sesta. Controlaba les rutes de comerciu, mines y oasis al este y l'oeste. 

A finales del sieglu VI los monarques de Makuria convertir al cristianismu, pero nel sieglu VII Exiptu foi conquistáu polos exércitos islámicos, y Nubia quedó aisllada del restu de la Cristiandá. En 651 un exércitu árabe intentó la invasión, pero foi repelido y roblóse un tratáu llamáu baqt, que creó una paz ente los dos bandos que resitió hasta'l sieglu XIII. Makuria espandióse, anexonándose el reinu del norte, Nobatia, o en tiempos de la invasión árabe o mientres el reináu del rei Merkurios. El periodu dende aproximao 750 a 1150 foi prósperu pal reinu, y recibe el nome d'Edá Dorada». Les agresiones dende Exiptu y les discordias internes llevaron al colapsu del estáu nel sieglu XIV.

 Reinu Uníu de Makuria y Nobatia 
Mientres el reináu (675 a 710) de Mercurios de Makuria, la unificación de Makuria con Nobatia concretóse dafechu. Una inscripción de la dómina señala que Mercurios fixo edificar dos grandes ilesies en Nobatia, una na ciudá de Faras y otra na ciudá de Taifa. Un documentu del 759 denomina al rei Ciríacos (quien gobernó probablemente ente 759 y 768) «señor de la Makuria y Nubia —Nobatia—».

 Coptos ya invasión árabe 
La prédica del cristianismu en Makuria paez tener el mesmu orixe que na Nobatia.

Nel 640 el xeneral árabe Ahmed ibn al-Aziz conquistó'l Exiptu hasta entós bizantín; neses feches, la mayoría de la población exipcia profesaba una variante del cristianismu, la monofisita, llamada depués Ilesia copta. El patriarca «melquita» («ortodoxu») Giorgios d'Alexandría tuvo d'abellugase en Constantinopla, polo que quedó vacante la sede patriarcal d'Alexandría mientres aproximao un sieglu. Nel ínterin, los cristianos coptos algamaron un pactu colos árabes pol cual los segundos aceptaben que nel territoriu exipciu y en Nubia exerciera'l control relixosu un patriarca monofisita. Paez que nel sieglu  hubo nueve obispaos coptos en Makuria-Nobatia y otros seis en Aloa.

Nel 651 el reinu de Makuria-Nobatia (o simplificando, Nobatia) pudo refugar un intentu d'invasión árabe y llogró establecer una paz por aciu un tratáu de baqt (pagu de tributu) a los árabes. Magar tal tributu, el reinu cristianu de Makuria y Nobatia tuvo un periodu de prosperidá que s'estendió aproximao dende'l 750 al 1150. Escontra la segunda metá del sieglu , el rei de Makuria intentó recuperar la rexón septentrional de Nobatia (la zona d'Asuán) que quedara en poder de los árabes, pero foi ganáu polos musulmanes de la dinastía fatimí; en tal lid munchos combatientes makurios cayeron prisioneros y la rexón de la Nobatia septentrional quedó so dominiu islámicu hasta la desapaición de la mentada dinastía fatimita nel 1169. Esti últimu acontecimientu aprovechar el rei de Makuria, que pudo recuperar la rexón d'Asuán (estratéxica, yá que yera y ye la puerta d'entrada a Nubia).

L'historiador árabe Al-Makrizi menta que'l reinu de Makuria (llamáu polos árabes Mukarra o Mukarrah) estender dende Asuán hasta'l reinu d'Alodia (n'árabe: Alwa o Al-Uah). Xeneralmente los historiadores árabes referir al reinu de Makuria llamándo-y Nubiyyah (Nubia, denominación derivada del antiguu reinu de Nobatia) o Dunqulah (Dongola, la capital de Makuria), magar queden constancies nuna misiva de Kasr Ibrahim al patriarca monofisita Marcos III d'Alexandría (1166-1169) de los nomes Nobatia, Alodia y Mukurra o Makuria.

 Invasiones de ayubitas y mamelucos 

En 1173 el xeneral de Saladín Shams al-Dawba Turanshah atacó dende'l Yeme (esto ye, dende la retaguardia) a los reinos cristianos de Nubia; esto facilitó que'l norte de Makuria (principalmente la zona de Nobatia) quedara ocupáu pola dinastía exipcia musulmana de los ayubitas. Como respuesta, en 1272 el rei David de Makuria intentó prindar el puertu exipciu d'Aidhab —nes mariñes del mar Roxu, na zona anguaño fronteriza ente Exiptu y Sudán—; esto sicasí provocó una reacción de los mamelucos, que conquistaron la capital de Makuria, la ciudá de Dongola, en 1274, obligando a la población a pagar fuertes tributos o a convertise pola fuercia al islam. Tres esto hubo un periodu bien convulso ente 1276 y 1290 con frecuentes cambeos de rei, debíos a les presiones de los mamelucos. Dellos territorios biforcar del reinu de Makuria escontra'l 1290 y formaron los pequeños reinos de Dau (o Daw) y el de la rexón montascosa llamada n'árabe Yébel Adda.

En 1293 el rei de Makuria siguía tributando a los mamelucos, lo mesmo que'l so socesor, magar en 1304 la mayor parte del país recuperó la independencia. Pero, ente los años 1315 y 1317, asocedieron dos sucesos nefastos pa Makuria: una gran folada de beduinos estableciéronse nes rexones del Kordofán y del Darfur, quedando asina flanqueado pel oeste y suroeste el reinu;, y depués d'esto, los mamelucos invadieron dende'l norte nuevamente'l país ya instalaron nel tronu a unu de los sos protexíos llamáu Bershambo, quien se convirtió al islam col nome de Saif-al-Din Abdallah (1318). Este, como los reis» que-y asocedieron, foi un meru preséu de los mamelucos y perdió tou poder a mediaos del sieglu . En 1377 la tribu nubia islamizada —y sometida a los mamelucos— de los kanuz controló la rexón d'Asuán, pero una fame aniciada por un descensu de les agües del Nilo fizo que gran parte del territoriu fuera abandonada. L'últimu rei de Makuria del que se fai mención llamábase Nasir, soberanu nominal hasta 1397, añu en que sumió'l reinu. En 1410 otra tribu nubia islamizada, la de los Hawwara, ganó y espulsó definitivamente a los kanuz de la que faía sumir tou Estáu socesor del reinu cristianu de Makuria. En 1504 el sultanatu de Sennar, en destruyendo'l reinu cristianu de Alodia, pasó a controlar l'antiguu territoriu de Makuria, colo que sumieron casi totalmente les muertes de los antiguos reinos cristianos de Nubia.

 Cultura y arte 
Tres sieglos de devastación, ye pocu lo que güei resta —o siquier topóse— del arte makurio ya inclusive d'elementos culturales —costumes etc.— típicamente makurios; sábese que l'arte (por casu l'arquiteutura y la pintura relixosa) makurio derivó principalmente del del reinu de Nobatia y que tenía, coles mesmes, influxos del arte copto y del axumita, anque a partir del sieglu {{SIEGLU XI produció una acelerada arabización de la cultura makuria.

Topáronse les ruines d'un importante monesteriu bizantín n'Al Ghazali (al norte del actual Sudán), no que foi'l territoriu de Makuria, con numberoses vasíes y oxetos funerarios.

 Repartu de los reis de MakuriaA mayu de 2006 esta llista, con estes feches paez ser la más cierta, esisten delles discrepancies tocantes a los fechaos. 

 Reyes desconocíos hasta'l 651
 Qualiduru 651-652
 Zacarías I c.652-655
 Rei o reis desconocíos ente 655-675
 Mercurios 675-710
 Rei o reis desconocíos ente 710-722
 Ciríacos o Kyriakos I 722 a 738
 Zacarías II 738-744
 Simón 744-748
 Abraham 748-755
 Marcos 755-759
 Ciríacos II 759-768
 Rei o reis desconocíos ente 768-790
 Miguel 790-810
 Juan o Johannes 810-822
 Zacarías III Israel 822-831
 Qanun (l'usurpador) 831
 Zacarías III Israel (restauráu) 831-854
 Ali Baba 854-860
 Israel 860-870
 Giorgios o Jorge I 870-892
 Asabisos ¿892-912?
 Istabanos o Esteban ¿912-943?
 Kubri -circa- 943
 Zacarías IV 958-969
 Georgios II 969-980
 Simeón 980-999
 Rafael ¿999-1030?
 Georgios III ¿1030?-1080
 Salomón 1080-1089
 Basileios 1089-¿1130?
 Georgios IV 1130-1171
 Moisés 1171-1210
 Ente 1174-1210 el sector septentrional foi ocupáu polos ayubitas d'Exiptu ente que'l sector central y meridional foi gobernáu por monarques desconocíos.
 Yahya o Iahia 1210-1268
 David I 1268-1274
 David II 1274-1276
 Shakanda 1276-1279
 Meskedet o Masqadat 1277-1279
 Berek 1279-1286
 Shamumun 1286-1288
 Rei o reis desconocíos ente 1288-1289
 Shamumun (restauráu) 1289-1290
 Rei desconocíu en 1290
 Shamumun (restauráu) 1290-1293
 So los mamelucos d'Exiptu ente 1293-1304
 Anni (vasallu de los mamelucos d'Exiptu) 1304
 Budeminah (vasallu de los mamelucos) 1304
 Amai 1304-1305
 Kudambes 1305-1312
 Kerembes 1312-1315
 Ocupación mameluca ente 1315-1323
 Bershambo, o Saif al din Abdahllah -vasallu de los mamelucos- 1315-1320
 Kanz al-Dawla (vasallu de los mamelucos) 1320-1323
 Ibrahim ("rei" por trés díes en 1323, vasallu de los mamelucos).
 Kerembes (restauráu como rei independiente) 1323
 Ocupación per parte de los mamelucos tres 1323
 Kans al Dawla (vasallu mamelucu restauráu) 1323-?
 Mahmud (vasallu mamelucu) c.1350
 Nasir (vasallu de los mamelucos) 1397
 "Reyes" -entá ignotos- vasallos de los mamelucos mientres unos meses del 1397.
 Anexón al Exiptu mamelucu tres 1397.

 Ver tamién 
 Aloa
 Dongola

 Notes 

 Referencies 

Categoría:Historia de Sudán
Categoría:Historia d'Exiptu
Categoría:Estaos desapaecíos d'África
Categoría:Nubia