Llingües de Guinea Ecuatorial
[[Ficheru:GUINEA ECUATORIAL.png|thumb|right|300px]]Los '''idiomes oficiales''' son en primer llugar l'[[idioma español|español]], en segundu'l [[idioma francés|francés]] y en terceru, apocayá incorporáu, el [[idioma portugués|portugués]]. [[Guinea Ecuatorial]] ye'l primer país independiente onde'l [[idioma español|español]] y el [[idioma francés|francés]] son idiomes oficiales coles mesmes. Mesma rellación ente l'[[idioma español|español]] y el [[idioma portugués|portugués]], y tamién ente'l [[idioma francés|francés]] y el [[idioma portugués|portugués]].

L'actual [[Llei Fundamental de Guinea Ecuatorial de 1991|Constitución de 1991]] (reformada'l 16 de febreru de 2012) nel so articuláu establez:

{{cita|Artículu 4: Les llingües oficiales de la República de Guinea Ecuatorial son l'Español, el Francés y les que la Llei determine. Reconócense les llingües autóctones como integrantes de la cultura nacional. |Llei Fundamental de Guinea Ecuatorial.<ref>[http://www.droit-afrique.com/images/textes/GuineeEq/GUE%20-%20Constitution%20FR.pdf Llei Fundamental de Guinea Ecuatorial - Nuevu testu de la Constitución de Guinea Ecuatorial, promulgada oficialmente'l 16 de febreru de 2012. Colos testos de la Reforma Constitucional aprobaos en referéndum el 23 de payares d'añu 2011]</ref>}}

Ente los idiomes autóctonos, fálense'l [[Idioma fang|fang]], el [[Idioma bubi|bubi]], y otres [[llingua bantús]] que, xuntes, constitúin la [[llingua materna]] de la mayor parte de la población.

== Llingües d'orixe européu ==

=== Español ===
{{AP|Español ecuatoguineanu}}
[[Ficheru:Dialects of Spanish in Africa.png|thumb|right|L'español n'África.]]

L'español ye l'idioma del [[sistema educativu]],que vien de guinea ecuatorial por cuenta de lo cual la mayoría de la población (cerca del 88%) puede falalo, pero solo en redol a un 10-15% de la población tien un nivel altu de competencia nel llinguaxe.<ref>[http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/paises_08.pdf Gloria Nistal Rosique: El casu del español en Guinea Ecuatorial]</ref>

L'español foi idioma oficial dende 1844 a los años 1970. Mientres un curtiu periodu nos [[años 1970]], l'español foi declaráu llingua «importada» y prohibióse el so usu, tampoco esistía en Guinea Ecuatorial nenguna Academia de la Llingua Española como nel restu de los países que tienen el castellán como llingua oficial. A partir del 3 d'agostu de 1979 volvió declarase llingua oficial. El gobiernu de Guinea Ecuatorial creó una [[Academia Ecuatoguineana de la Llingua Española]] n'ochobre de 2013, que darréu pasó a formar parte de l'[[Asociación d'Academies de la Llingua Española]]; l'establecimientu d'un programa que refuerza l'espardimientu del español nos medios de comunicación social y el reforzamientu de los cursos de castellán pa estranxeros yá establecíos pola [[Universidá Nacional de Guinea Ecuatorial]].<ref>{{cita web |1=|apellíu=|nome=|enllaceautor=Real Academia de la Llingua Española|títulu=Congreso internacionales de la llingua española: Guinea Ecuatorial|añu=|Edición=|allugamientu=[[Valladolid]], España|editorial=|ID=|url=http://www.congresosdelalengua.es/valladolid/inauguracion/obiang_t.htm|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080422000053/http://www.congresosdelalengua.es/valladolid/inauguracion/obiang_t.htm|fechaarchivu=22 d'abril de 2008}}</ref>

=== Francés ===
Dende [[1998]], el [[idioma francés|francés]] tamién ye llingua oficial de la [[Guinea Ecuatorial]], al integrase na [[Comunidá Económica y Monetaria d'África Central]] pola circulación monetaria ([[Franco CFA]]). El francés adoptóse como llingua oficial, anque na práctica'l so usu ye bien minoritariu y adoptóse pa poder pertenecer a la Comunidá d'estaos francófonos, colos beneficios d'apertures de mercáu qu'ello significa.

=== Portugués ===
El [[idioma portugués|portugués]] oficializóse'l [[18 de xunetu]] de [[2007]] como tercer idioma na [[Guinea Ecuatorial]], col fin d'adquirir la plena membresía de la [[CPLP]] (''Comunidá de Países de Llingua Portuguesa''). El país deseyaba amás el sofitu de los ocho países miembro ([[Angola]], [[Brasil]], [[Cabu Verde]], [[Guinea-Bisáu]], [[Mozambique]], [[Portugal]], [[Santu Tomé y Príncipe]] y [[Timor Oriental]]) pa espublizar la enseñanza del idioma portugués nel país, pa una formación profesional de los sos estudiantes y que éstos pudieren ser meyor consideraos pelos países de la comunidá lusófona. El [[20 de xunetu]] de [[2012]], la CPLP refugó de nuevu la solicitú de Guinea Ecuatorial pa ser considerada miembru de plenu derechu,<ref>Diariu ''[[Público (Portugal)|Público]]'' (Lisboa), 20-07-2012</ref><ref>[http://www.rtp.pt/noticies/index.php?article=572342&tm=7&layout=121&visual=49 Guiné Equatorial não vai aderir à CPLP], 20 de xunetu de 2012.</ref> pero foi finalmente aceptada mientres el cume de [[Díli]], en [[Timor Oriental]], el [[23 de xunetu]] de [[2014]].<ref>{{cita web | url = http://ventosdalusofonia.wordpress.com/2014/07/23/a-adesao-polemica-da-guine-equatorial-como-membro-plenu-na-cimeira-da-cplp/ | títulu = A adesão discutiniu da Guiné Equatorial como membro plenu na Cimeira da CPLP | editor = VENTOS DA LUSOFONIA | fecha = 23 de xunetu de 2014 }}</ref><ref>{{cita web | url = http://www.dw.de/guiné-equatorial-é-novo-membro-de-plenu-direito-da-cplp/a-17801248 | títulu = Guiné Equatorial é novo membro de plenu direito da CPLP | fecha = 23 de xunetu de 2014}}</ref>

El [[Fá d'Ambô|criollu annabonense]], desenvueltu autóctonamente en [[Annobón]] tien tamién una base léxica portuguesa.

== Usu n'Internet ==
{| {{tablaguapa}}
|+ Idiomes de consulta de [[Wikipedia]] 
! # !! Idioma !! | Porcentaxe<br>(2013)<ref>{{cita web |títulu=Wikimedia Traffic Analysis Report - Wikipedia Page Views Per Country - Breakdown.|url=http://stats.wikimedia.org/archive/squid_reports/2013-09/SquidReportPageViewsPerCountryBreakdownHuge.htm#Equatorial Guinea}}.</ref> || Porcentaxe<br>(2016)<ref>{{cita web |títulu=Wikimedia Traffic Analysis Report - Wikipedia Page Views Per Country - Breakdown.|url=http://stats.wikimedia.org/archive/squid_reports/2016-09/SquidReportPageViewsPerCountryBreakdownHuge.htm#Equatorial Guinea}}.</ref>
|-
| 1 || [[Idioma español|Español]] || 42.4% || 78.8%
|-
| 2 || [[Idioma francés|Francés]] || 25.2% || 1.2%
|-
| 3 || [[Idioma inglés|Inglés]] || 24.2% || 20%
|-
| 4 || [[Chinu mandarín|Mandarín]] || 2% || -
|-
| 5 || [[Portugués]] || 1% || -
|-
| 5 || [[idioma rusu|Rusu]] || 1% || -
|-
| - || Otros || 4% || -
|}

{| {{tablaguapa}}
|+ Idiomes del interface de [[Avast!]] (2015)<ref>{{cita web |títulu=Démographie de l'Utilisateur > Langues parlées par les utilisateurs Avast > Equatorial Guinea.|url=https://www.avast.com/fr-fr/stats|urlarchivu=http://archive.wikiwix.com/cache/20170519160511/https://www.avast.com/fr-fr/stats|fechaarchivu=19 de mayu de 2017}}.</ref>
! # !! Idioma !! style="width:51%;" | Porcentaxe
|-
| 1 || [[Idioma español|Español]] || 57%
|-
| 2 || [[Idioma francés|Francés]] || 25%
|-
| 3 || [[Idioma inglés|Inglés]] || 13%
|-
| - || Otros || 5%
|}

== Llingües autóctones ==
Reconócense les llingües aboríxenes como integrantes de la cultura nacional (Llei constitucional Nᵘ1/1998 del 21 de xineru): [[idioma fang|fang]] faláu tamién en zones de Camerún, Gabón y República Democrática d'El Congu; [[idioma bubi|bubi]], na isla de [[Bioko]]; [[Idioma balengue|balengue]] na Rexón Continental; [[idioma ibo|ibo]] y [[llingua criolla|inglés criollu]] (pichi, ''pichinglis'' < ''Pidgin English'') tamién en Bioko, y el bisio-bujeba. La llingua [[benga]]-[[idioma kombe|ndowé]] (tamién llamada [[Idioma kombe|kombe o ngumbi]]) pertenez al grupu de los [[ndowé]] asitiaos na zona costera de la parte continental del país, y ta rellacionada col [[idioma bubi|bubi]]. El pichi nun tien reconocencia oficial y nun esisten estadístiques fiables pero probablemente tien más falantes que les llingües autóctones sacante quiciabes el fang.<ref>{{cita web |url=http://www.personal.psu.edu/faculty/j/m/jml34/eg.pdf |títulu=Lipski: L'español de Guinea Ecuatorial. |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160727025750/http://www.personal.psu.edu/faculty/j/m/jml34/Eg.pdf |fechaarchivu=2016-07-27 }}</ref>

=== Fang ===
{{AP|Idioma fang}}
[[Ficheru:Lenguas de Guinea Ecuatorial.png|300px|miniaturadeimagen|Llingües africanes de Guinea Ecuatorial y la so redolada. Non incluyíes les llingües europees y criollas.]]
L'[[idioma fang]] ye la principal llingua del territoriu continental de Guinea Ecuatorial, tien más d'un millón de falantes de los cualos casi 300 mil son ecuatoguineanos. Ye una [[llingua bantú]] del área xeográfica A (na clasificación de Guthrie).

=== Llingües bubi-benga ===
{{AP|Llingües bubi-benga}}
L'[[idioma bubi]] ye la principal llingua de la isla de [[Bioko]], escontra 1995 el númberu de falantes envalorar en 40 mil. Ye una llingua bantú del área xeográfica A (na clasificación de Guthrie).

El [[benga]] falar na costa sur del [[ríu Muni]] ente los [[ndowé]] por unes 3 mil persones y considérase claramente emparentáu col bubi. 

Tamién el [[idioma batanga|batanga]] faláu al norte del benga por unes 9 mil persones en Guinea Ecuatorial (en Gabón habría otros 6 mil falantes). Falar en parte sur de la rexón mariniega de [[Ríu Muni]]. Considérase rellacionáu col benga. 

El [[idioma yasa|yasa]] (tamién llamáu yassa o lyassa) considérase tamién una llingua bubi-benga falada por unes 900 persones (2000).

=== Seki ===
{{AP|Idioma seki}}

El seki (tamién llamáu baseke o seke) ye faláu por unes 11 mil persones (2001). Nel norte xunto a la frontera con Camérun solo cunten con tres comunidaes o pueblos en Guinea Ecuatorial de los que cabo citar Yengue, Ngonamanga y Viadibe (esiste otru grupu de falantes de seki en Gabón). Ye una llingua bantú del área xeográfica B (na clasificación de Guthrie).

=== Kwasio-Bujeba ===
{{AP|Idioma kwasio}}
El kwasio, bissio o bujeba ye faláu por 8500 persones en 1982. Falar na rexón mariniega de [[Ríu Muni]] anque non na llinia de mariña que ye ocupada polos "playeros" o ndowé. Ye una llingua bantú del área xeográfica A (na clasificación de Guthrie).

=== Balengue ===
{{AP|Idioma balengue}}

L'[[idioma balengue]], molengue o lengue, ye una llingua falada nel sur de Guinea Ecuatorial per unes mil persones en 2002. Ye una llingua bantú del área xeográfica B (na clasificación de Guthrie), anque otros autores consideren que ye una llingua bantú noroccidental pendiente de clasificar correutamente.

== Pidgins y criollos ==
Los [[pidgin]]s y [[llingua criolla|criollos]] son llingües desenvueltes autóctonamente pero que'l so orixe y desenvolvimientu deber al contautu colos colonizadores europeos. Nel territoriu de Guinea Ecuatorial esisten dos d'estes llingües:
* L'[[Idioma annobonense|annobonés]] faláu na Isla d'[[Annobón]]
* El [[Pidgin English|Pidgin English d'África occidental]] faláu especialmente nes rexones fronterices con Camerún.

=== Pichi ===
El [[idioma pichi|pichi]] (''pichinglis'') deriva de la llingua criolla [[krio]], que llegó per primer vegada a la isla de [[Bioko]] lleváu polos pobladores africanos que veníen de [[Freetown]], [[Sierra Lleona]], en [[1827]]. El pichi ye'l segundu idioma más faláu nel país, namái por detrás del [[fang]] y siguíu de cerca pol bubi.<ref>[http://www.academia.edu/978309/Gramatica_d'el_Pichi Gramática del Pichi], Kofi Yakpo, ISBN 978-84-937497-4-3</ref> Emplegada principalmente polos [[Fernandino (Guinea Ecuatorial)|fernandinos]], grupu étnicu establecíu en [[Bioko]].

== Ver tamién ==
* [[Lliteratura n'español de Guinea Ecuatorial]]
* [[Español ecuatoguineanu]]
* [[Idioma annobonense]]
* [[Idioma balengue]]
* [[Idioma bubi]]
* [[Idioma fang]]

== Bibliografía ==
* [[Malcolm Guthrie|Guthrie]], Malcolm. 1948. ''The classification of the Bantu languages.'' London: [[Oxford University Press]] for the International African Institute.
* Guthrie, Malcolm. 1971. ''Comparative Bantu'', Vol 2. Farnborough: Gregg International.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}
* [http://cvc.cervantes.es/lengua/thesaurus/pdf/39/TH_39_123_190_0.pdf Les llingües de Guinea Ecuatorial: Materiales bibliográficos pal so estudiu]
* [http://www.educacion.es/redele/biblioteca/asele/69.ruiz.martinez.pdf La enseñanza del español como llingua estranxera en Guinea Ecuatorial y la interferencia de les llingües indíxenes]

{{Tradubot|Lenguas de Guinea Ecuatorial}}
[[Categoría:Llingües de Guinea Ecuatorial|Llingües de Guinea Ecuatorial]]
L'actual Constitución de 1991 (reformada'l 16 de febreru de 2012) nel so articuláu establez:

Ente los idiomes autóctonos, fálense'l fang, el bubi, y otres llingua bantús que, xuntes, constitúin la llingua materna de la mayor parte de la población.

 Llingües d'orixe européu 

 Español 

thumb|right|L'español n'África.

L'español ye l'idioma del sistema educativu,que vien de guinea ecuatorial por cuenta de lo cual la mayoría de la población (cerca del 88%) puede falalo, pero solo en redol a un 10-15% de la población tien un nivel altu de competencia nel llinguaxe.Gloria Nistal Rosique: El casu del español en Guinea Ecuatorial

L'español foi idioma oficial dende 1844 a los años 1970. Mientres un curtiu periodu nos años 1970, l'español foi declaráu llingua «importada» y prohibióse el so usu, tampoco esistía en Guinea Ecuatorial nenguna Academia de la Llingua Española como nel restu de los países que tienen el castellán como llingua oficial. A partir del 3 d'agostu de 1979 volvió declarase llingua oficial. El gobiernu de Guinea Ecuatorial creó una Academia Ecuatoguineana de la Llingua Española n'ochobre de 2013, que darréu pasó a formar parte de l'Asociación d'Academies de la Llingua Española; l'establecimientu d'un programa que refuerza l'espardimientu del español nos medios de comunicación social y el reforzamientu de los cursos de castellán pa estranxeros yá establecíos pola Universidá Nacional de Guinea Ecuatorial.

 Francés 
Dende 1998, el francés tamién ye llingua oficial de la Guinea Ecuatorial, al integrase na Comunidá Económica y Monetaria d'África Central pola circulación monetaria (Franco CFA). El francés adoptóse como llingua oficial, anque na práctica'l so usu ye bien minoritariu y adoptóse pa poder pertenecer a la Comunidá d'estaos francófonos, colos beneficios d'apertures de mercáu qu'ello significa.

 Portugués 
El portugués oficializóse'l 18 de xunetu de 2007 como tercer idioma na Guinea Ecuatorial, col fin d'adquirir la plena membresía de la CPLP (Comunidá de Países de Llingua Portuguesa). El país deseyaba amás el sofitu de los ocho países miembro (Angola, Brasil, Cabu Verde, Guinea-Bisáu, Mozambique, Portugal, Santu Tomé y Príncipe y Timor Oriental) pa espublizar la enseñanza del idioma portugués nel país, pa una formación profesional de los sos estudiantes y que éstos pudieren ser meyor consideraos pelos países de la comunidá lusófona. El 20 de xunetu de 2012, la CPLP refugó de nuevu la solicitú de Guinea Ecuatorial pa ser considerada miembru de plenu derechu,Diariu Público (Lisboa), 20-07-2012Guiné Equatorial não vai aderir à CPLP, 20 de xunetu de 2012. pero foi finalmente aceptada mientres el cume de Díli, en Timor Oriental, el 23 de xunetu de 2014.

El criollu annabonense, desenvueltu autóctonamente en Annobón tien tamién una base léxica portuguesa.

 Usu n'Internet 
+ Idiomes de consulta de Wikipedia  #  Idioma  Porcentaxe(2013).  Porcentaxe(2016). 1  Español  42.4%  78.8% 2  Francés  25.2%  1.2% 3  Inglés  24.2%  20% 4  Mandarín  2%  - 5  Portugués  1%  - 5  Rusu  1%  - -  Otros  4%  -

+ Idiomes del interface de Avast! (2015). #  Idioma  Porcentaxe 1  Español  57% 2  Francés  25% 3  Inglés  13% -  Otros  5%

 Llingües autóctones 
Reconócense les llingües aboríxenes como integrantes de la cultura nacional (Llei constitucional Nᵘ1/1998 del 21 de xineru): fang faláu tamién en zones de Camerún, Gabón y República Democrática d'El Congu; bubi, na isla de Bioko; balengue na Rexón Continental; ibo y inglés criollu (pichi, pichinglis < Pidgin English) tamién en Bioko, y el bisio-bujeba. La llingua benga-ndowé (tamién llamada kombe o ngumbi) pertenez al grupu de los ndowé asitiaos na zona costera de la parte continental del país, y ta rellacionada col bubi. El pichi nun tien reconocencia oficial y nun esisten estadístiques fiables pero probablemente tien más falantes que les llingües autóctones sacante quiciabes el fang.

 Fang 

300px|miniaturadeimagen|Llingües africanes de Guinea Ecuatorial y la so redolada. Non incluyíes les llingües europees y criollas.
L'idioma fang ye la principal llingua del territoriu continental de Guinea Ecuatorial, tien más d'un millón de falantes de los cualos casi 300 mil son ecuatoguineanos. Ye una llingua bantú del área xeográfica A (na clasificación de Guthrie).

 Llingües bubi-benga 

L'idioma bubi ye la principal llingua de la isla de Bioko, escontra 1995 el númberu de falantes envalorar en 40 mil. Ye una llingua bantú del área xeográfica A (na clasificación de Guthrie).

El benga falar na costa sur del ríu Muni ente los ndowé por unes 3 mil persones y considérase claramente emparentáu col bubi. 

Tamién el batanga faláu al norte del benga por unes 9 mil persones en Guinea Ecuatorial (en Gabón habría otros 6 mil falantes). Falar en parte sur de la rexón mariniega de Ríu Muni. Considérase rellacionáu col benga. 

El yasa (tamién llamáu yassa o lyassa) considérase tamién una llingua bubi-benga falada por unes 900 persones (2000).

 Seki 

El seki (tamién llamáu baseke o seke) ye faláu por unes 11 mil persones (2001). Nel norte xunto a la frontera con Camérun solo cunten con tres comunidaes o pueblos en Guinea Ecuatorial de los que cabo citar Yengue, Ngonamanga y Viadibe (esiste otru grupu de falantes de seki en Gabón). Ye una llingua bantú del área xeográfica B (na clasificación de Guthrie).

 Kwasio-Bujeba 

El kwasio, bissio o bujeba ye faláu por 8500 persones en 1982. Falar na rexón mariniega de Ríu Muni anque non na llinia de mariña que ye ocupada polos "playeros" o ndowé. Ye una llingua bantú del área xeográfica A (na clasificación de Guthrie).

 Balengue 

L'idioma balengue, molengue o lengue, ye una llingua falada nel sur de Guinea Ecuatorial per unes mil persones en 2002. Ye una llingua bantú del área xeográfica B (na clasificación de Guthrie), anque otros autores consideren que ye una llingua bantú noroccidental pendiente de clasificar correutamente.

 Pidgins y criollos 
Los pidgins y criollos son llingües desenvueltes autóctonamente pero que'l so orixe y desenvolvimientu deber al contautu colos colonizadores europeos. Nel territoriu de Guinea Ecuatorial esisten dos d'estes llingües:
 L'annobonés faláu na Isla d'Annobón
 El Pidgin English d'África occidental faláu especialmente nes rexones fronterices con Camerún.

 Pichi 
El pichi (pichinglis) deriva de la llingua criolla krio, que llegó per primer vegada a la isla de Bioko lleváu polos pobladores africanos que veníen de Freetown, Sierra Lleona, en 1827. El pichi ye'l segundu idioma más faláu nel país, namái por detrás del fang y siguíu de cerca pol bubi.Gramática del Pichi, Kofi Yakpo, ISBN 978-84-937497-4-3 Emplegada principalmente polos fernandinos, grupu étnicu establecíu en Bioko.

 Ver tamién 
 Lliteratura n'español de Guinea Ecuatorial
 Español ecuatoguineanu
 Idioma annobonense
 Idioma balengue
 Idioma bubi
 Idioma fang

 Bibliografía 
 Guthrie, Malcolm. 1948. The classification of the Bantu languages. London: Oxford University Press for the International African Institute.
 Guthrie, Malcolm. 1971. Comparative Bantu, Vol 2. Farnborough: Gregg International.

 Referencies 

 Enllaces esternos 

 Les llingües de Guinea Ecuatorial: Materiales bibliográficos pal so estudiu
 La enseñanza del español como llingua estranxera en Guinea Ecuatorial y la interferencia de les llingües indíxenes

Llingües de Guinea Ecuatorial