Ustedeo
{{referencies|t=20120925|llingüística}}
El '''ustedeo''' (pallabra ensin rexistrar nel diccionariu de la [[Real Academia Española]]<ref>{{cita web |url=http://www.rae.es/recursos/diccionarios/drae |títulu=Diccionario de la lengua española (edición 22ª, 2001)|autor=Real Academia Española|fechaaccesu=9 d'ochobre de 2014}}</ref> nin nel [[Diccionario panhispánico de dudas]],<ref>{{cita web |url=http://www.rae.es/recursos/diccionarios/dpd |títulu=Diccionario panhispánico de dudas (edición 1ª, 2005)|autor=Real Academia Española|fechaaccesu=9 d'ochobre de 2014}}</ref> anque la ''Nueva gramática'' sí menta'l verbu ''ustedear''<ref>''Nueva gramática de la llingua española'', sec. 8.3f</ref>) puede referise al usu formal del pronome ''usté'' pa dirixise a dalgún interlocutor frente a los familiares ''tu'' o ''vos''. Per otra parte, esiste un ''ustedeo informal'' que consiste en dirixise a cualquier interlocutor de ''usté'', independientemente del grau de formalidá de la situación, como asocede en zones de [[Colombia]] (onde convive col [[tutéu]] y el [[voseo]]) y [[Costa Rica]] (onde convive col [[voseo]]). En países como [[Guatemala]] el ''ustedeo'' convive col [[voseo]] y el [[tutéu (gramática)|tutéu]], pero ésti utilízase solo pa situaciones formales como'l tratu a desconocíos o a adultos, anque ente desconocíos de la mesma edá puede utilizase el voseo (masculín) o'l tutéu (femenín) ya inclusive pueden usase estos pa dirixise a adultos conocíos, dependiendo de la rellación que se tenga con esa persona.

== Ustedeo y tutéu ==
Colos matices que pueden dase según los diversos usos hispánicos, el pronome ''usté'' usar n'español normativu pa caltener una distancia nel tratu, bien por desconocimientu del interlocutor o por respetu d'edá o estatus (xefe, policía, políticu). Sicasí, úsase ''tu'' o ''vos'' cuando esiste familiaridá con él o como amuesa d'igualdá o proximidá personal: nel tratu con familiares, amigos, inclusive con desconocíos que tienen la nuesa edá o colos cualos tenemos dalgún venceyu social o profesional (ente profesores, médicos, políticos, etc.).

En delles zones de [[Hispanoamérica]], como casi tol interior de [[Colombia]], en [[Costa Rica]] y delles zona d'[[Ecuador]] y [[Panamá]] , l'usu descritu enantes vese modificáu polo que denominemos ''ustedeo informal''. En munchos falantes de les rexones enantes citaes, nun s'usa ''tu'' nin ''vos'' y el interlocutores tratar de ''usté'' en cualquier situación, sía formal o informal; falar de ''usté'' a los amigos, los padres a los fíos, inclusive a los animales y los mesmos falantes falando consigo mesmos. Nestes zones, la formalidá yá nun vien espresada por ''usté'' y surdieron nueves fórmules pa espresar respetu o formalidá escontra l'interlocutor, como por casu l'empléu del vocativu ''señor/a'' al entamu de la oración: ''Señor, ¿póngo-y dos o trés?''.

Contrariamente a lo qu'asocede col ustedeo informal [[colombianu]] o [[costarricense]], nel español caribeñu y ente les nueves xeneraciones d'[[España]] (quiciabes n'otres rexones tamién) surdió un usu estensivu del ''tu'' en situaciones qu'enantes esixíen ''usté''. Por esti motivu, güei ye normal nestos países que los fíos dirixir de ''tu'' a los sos padres, a los sos güelos, tíos, inclusive a los sos maestros y frecuentemente a los desconocíos, entá ensin haber complicidá xeneracional o social aparente. N'[[España]], por casu, ye común que la conversación empiece con un ''usté'' que se resuelve nun ''tu'' a les poques frases. Pa estos falantes, el tutéu ta desprovistu de les connotaciones negatives qu'anguaño s'acomuñar al pronome ''usté'' en dellos llugares: +edá avanzada, +distancia, escesiva formalidá ya inclusive desigualdá (yá que s'emplega de baxo escontra riba, pero non siempres ye recíprocu). Per otru llau, siquier na Península, el ''tu'' llegó a simbolizar la fala de les xeneraciones nueves y adquirió un matiz d'igualdá y modernidá que contribúi a mover una gran parte de los usos tradicionales de ''usté''.
En [[Costa Rica]] el [[tutéu (gramática)|tutéu]] ye mal vistu y amonestado socialmente, y el so usu ye esclusivu de los estranxeros.

== Ustedeo en plural ==
[[Ficheru:Voseo, tuteo y ustedeo.jpg|miniaturadeimagen|Voseo, tutéu, ustedeo informal]]
[[Ficheru:Vosotros Ustedes.png|miniaturadeimagen|Ustedes informal vs vós]]
En toa Hispanoamérica "ustedes" ye'l pronome de segunda persona plural, ente que n'España peninsular esta forma acútase solamente pal tratu cortés y na fala informal emplégase'l pronome "vós", sacante en delles zones d'Andalucía, onde "ustedes" ye tamién informal.<ref>{{cita web |url=http://jmpersanch.webs.com/elandaluzgeneral.htm |títulu=Morfosintaxis |autor=JM.Persanch |fecha=2006 |fechaaccesu=12 de xineru de 2012 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130628040152/http://jmpersanch.webs.com/elandaluzgeneral.htm |fechaarchivu=28 de xunu de 2013 }}</ref> 

De normal conxúgase como si fora 3ª persona del plural (ustedes amen), sacante rares ocasiones nel sur d'España y nes islles Canaries. En ciertes zones rurales de [[La Palma]] y [[La Gomera]], en Canaries, sobreviven dos tipos de formes arcaiques, conxugaes con 2ª persona del plural magar usar ''ustedes'' (ustedes amáis) y el ''vaivos'', qu'equival a ''ustedes se'' o ''vós vos'' (Vaivos van a correr; Ustedes van a correr). Comoquier, dambes formes nun son comunes nel falar cotidianu.

Queda, por tantu llindáu l'usu del pronome personal de 2ª persona del plural ''vos''. Nel so llugar usa'l ''les'' (3ª p. pl.). Exemplu: ''{{lang|es|Quiero decirles}}'' = ''{{lang|es|Quiero deciros}}''. Tamién s'acuta'l posesivu ''el vuesu / vuesa''; ye más avezáu l'usu del ''el so'' (d'ustedes o ellos). Exemplu: "¿Ye ésta ''el so'' casa (la d'ustedes)?".

== Ver tamién ==
* [[Tutéu (gramática)]]
* [[Voseo]]

== Referencies ==
{{llistaref}}



{{Tradubot|Ustedeo}}

[[Categoría:Fórmules de tratamientu]]
[[Categoría:Idioma castellanu]]
[[Categoría:Wikipedia:Artículos con referencies a la RAE]]
El ustedeo (pallabra ensin rexistrar nel diccionariu de la Real Academia Española nin nel Diccionario panhispánico de dudas, anque la Nueva gramática sí menta'l verbu ustedearNueva gramática de la llingua española, sec. 8.3f) puede referise al usu formal del pronome usté pa dirixise a dalgún interlocutor frente a los familiares tu o vos. Per otra parte, esiste un ustedeo informal que consiste en dirixise a cualquier interlocutor de usté, independientemente del grau de formalidá de la situación, como asocede en zones de Colombia (onde convive col tutéu y el voseo) y Costa Rica (onde convive col voseo). En países como Guatemala el ustedeo convive col voseo y el tutéu, pero ésti utilízase solo pa situaciones formales como'l tratu a desconocíos o a adultos, anque ente desconocíos de la mesma edá puede utilizase el voseo (masculín) o'l tutéu (femenín) ya inclusive pueden usase estos pa dirixise a adultos conocíos, dependiendo de la rellación que se tenga con esa persona.

 Ustedeo y tutéu 
Colos matices que pueden dase según los diversos usos hispánicos, el pronome usté usar n'español normativu pa caltener una distancia nel tratu, bien por desconocimientu del interlocutor o por respetu d'edá o estatus (xefe, policía, políticu). Sicasí, úsase tu o vos cuando esiste familiaridá con él o como amuesa d'igualdá o proximidá personal: nel tratu con familiares, amigos, inclusive con desconocíos que tienen la nuesa edá o colos cualos tenemos dalgún venceyu social o profesional (ente profesores, médicos, políticos, etc.).

En delles zones de Hispanoamérica, como casi tol interior de Colombia, en Costa Rica y delles zona d'Ecuador y Panamá , l'usu descritu enantes vese modificáu polo que denominemos ustedeo informal. En munchos falantes de les rexones enantes citaes, nun s'usa tu nin vos y el interlocutores tratar de usté en cualquier situación, sía formal o informal; falar de usté a los amigos, los padres a los fíos, inclusive a los animales y los mesmos falantes falando consigo mesmos. Nestes zones, la formalidá yá nun vien espresada por usté y surdieron nueves fórmules pa espresar respetu o formalidá escontra l'interlocutor, como por casu l'empléu del vocativu señor/a al entamu de la oración: Señor, ¿póngo-y dos o trés?.

Contrariamente a lo qu'asocede col ustedeo informal colombianu o costarricense, nel español caribeñu y ente les nueves xeneraciones d'España (quiciabes n'otres rexones tamién) surdió un usu estensivu del tu en situaciones qu'enantes esixíen usté. Por esti motivu, güei ye normal nestos países que los fíos dirixir de tu a los sos padres, a los sos güelos, tíos, inclusive a los sos maestros y frecuentemente a los desconocíos, entá ensin haber complicidá xeneracional o social aparente. N'España, por casu, ye común que la conversación empiece con un usté que se resuelve nun tu a les poques frases. Pa estos falantes, el tutéu ta desprovistu de les connotaciones negatives qu'anguaño s'acomuñar al pronome usté en dellos llugares: +edá avanzada, +distancia, escesiva formalidá ya inclusive desigualdá (yá que s'emplega de baxo escontra riba, pero non siempres ye recíprocu). Per otru llau, siquier na Península, el tu llegó a simbolizar la fala de les xeneraciones nueves y adquirió un matiz d'igualdá y modernidá que contribúi a mover una gran parte de los usos tradicionales de usté.
En Costa Rica el tutéu ye mal vistu y amonestado socialmente, y el so usu ye esclusivu de los estranxeros.

 Ustedeo en plural 
miniaturadeimagen|Voseo, tutéu, ustedeo informal
miniaturadeimagen|Ustedes informal vs vós
En toa Hispanoamérica "ustedes" ye'l pronome de segunda persona plural, ente que n'España peninsular esta forma acútase solamente pal tratu cortés y na fala informal emplégase'l pronome "vós", sacante en delles zones d'Andalucía, onde "ustedes" ye tamién informal. 

De normal conxúgase como si fora 3ª persona del plural (ustedes amen), sacante rares ocasiones nel sur d'España y nes islles Canaries. En ciertes zones rurales de La Palma y La Gomera, en Canaries, sobreviven dos tipos de formes arcaiques, conxugaes con 2ª persona del plural magar usar ustedes (ustedes amáis) y el vaivos, qu'equival a ustedes se o vós vos (Vaivos van a correr; Ustedes van a correr). Comoquier, dambes formes nun son comunes nel falar cotidianu.

Queda, por tantu llindáu l'usu del pronome personal de 2ª persona del plural vos. Nel so llugar usa'l les (3ª p. pl.). Exemplu:  = . Tamién s'acuta'l posesivu el vuesu / vuesa; ye más avezáu l'usu del el so (d'ustedes o ellos). Exemplu: "¿Ye ésta el so casa (la d'ustedes)?".

 Ver tamién 
 Tutéu (gramática)
 Voseo

 Referencies 

Categoría:Fórmules de tratamientu
Categoría:Idioma castellanu
Categoría:Wikipedia:Artículos con referencies a la RAE