Llingües d'Azerbaixán
[[Ficheru:Azerbaijan ethnic map 2024.png|250px|miniaturadeimagen|Grupos étnicos d'Azerbaixán (2024, después del colapso de la [[estáu nun reconocíu|estáu separatista]] de [[República del Altu Karabakh]] y l'éxodu de los [[armenios]] del [[Altu Karabakh]] en 2023).]]
[[Ficheru:Azerbaijan ethnic map 1994-2020.png|250px|miniaturadeimagen|Grupos étnicos d'Azerbaixán (1994-2020, después de la [[Primer Guerra del Altu Karabakh]] y antes de la [[Segunda Guerra del Altu Karabakh]]).]]
Anque hai dellos idiomes nativos dientro del territoriu, Azerbaixán ye l'idioma oficial y el mediu de comunicación de la [[Azerbaixán | República d'Azerbaixán]].

== Xeneral ==
[[Ficheru:Map of the Azerbaijani language.svg|250px|miniaturadeimagen|Idioma azerbaixanu]]
L'idioma principal y oficial d'Azerbaixán ye [[idioma azerbaixanu|azerbaiyano]], azerbaixanu,<ref>{{cita web |títulu=Azerbaijan|url=http://www.ethnologue.com/country/AZ |publicación=www.ethnologue.com|fechaaccesu=14 de setiembre de 2013}}</ref> una [[llingües túrquiques|llingua túrquica]] estrechamente rellacionáu y [[intelixibilidá mutua|mutuamente intelixible]] col [[idioma turcu|turcu modernu]].<ref name=innerAsia>{{cita llibru |apellíu=Sinor |nome=Denis|títulu=Inner Asia. History-Civilization-Languages. A syllabus|añu=1969 |publicación=Bloomington|isbn=0-87750-081-9 |páxines=71–96|url=https://books.google.com/books?id=vn-xZ3O1G-cC&pg=PA71#v=onepage&q&f=false}}</ref> Xunto colos turcos, turcomanos y Gagauz, Azerbaixán ye miembru de la caña Oghuz de la familia del grupu del suroeste de les [[llingües túrquiques]].<ref name=":0">{{cita publicación |fecha=6 de mayu de 2017|títulu=Azerbaijani language|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?títulu=Azerbaijani_language&oldid=779065118 |publicación=Wikipedia |idioma=en}}</ref> Anque'l azerbaixanu usar na República d'Azerbaixán, Rusia del Sur, [[Daguestán]] y [[Irán del Norte]], los dialeutos son distintos. Amás, el azerbaixanu ye reconocíu como semi oficial d'instrucción en [[Daguestán]] y na República d'Azerbaixán, sicasí, nun ye un idioma oficial nel norte d'[[Irán]] onde'l númberu de azerbaixanos supera'l de la República d'Azerbaixán. La llingua azerbaiyana que se fala n'Azerbaixán iranina ye abondo distinta de la que se fala nel norte d'Azerbaixán y, en llugar de promover l'usu del idioma, el gobiernu iranín desanimó ya inclusive prohibíu mientres delles décades.<ref name=":1">{{cita llibru |títulu=Concise Encyclopedia of Languages of the World 1st Edition |apellíu=Keith |nome=Brown|last2=Ogilvie|first2=Sarah |publicación=Elsevier Science|añu=2008|isbn=9780080877754 |ubicación= |páxines=110}}</ref>

== Presente ==
Según el censu de 2009 del país, el 92.5% de la población falar como llingua materna.<ref>{{cita web |url=http://data.un.org/Data.aspx?d=POP&f=tableCode%3a27%3bcountryCode%3a40%3brefYear%3a1995%2c1996%2c1997%2c1998%2c1999%2c2000%2c2001%2c2002%2c2003%2c2004%2c2005%2c2006%2c2007%2c2008%2c2009%2c2010%2c2011%2c2012%3bareaCode%3a0%3bsexCode%3a0&c=2,3,5,7,9,11,13,14,15&s=refYear:desc,datum:desc&v=1 |títulu=UNdata &#124; record view &#124; Population by language, sex and urban/rural residence |publicación=Data.un.org |fecha=24 d'avientu de 2015 |fechaaccesu=29 de xineru de 2016}}</ref> ente que el [[idioma rusu|rusu]] ya [[idioma inglés|inglés]] desempeñen papeles importantes como llinguaxes d'educación y comunicación. Más de la metá de los falantes d'Azerbaixán son monollingües.<ref name=":1" /> La gran población de fala [[idioma armeniu|armenia]] de [[Nagorno-Karabakh]] yá nun ta sol control del gobiernu. El [[Idioma lezgiano|lezgiano]], [[Idioma talish|talish]], [[Idioma avar|avar]], [[idioma xeorxanu|xeorxanu]], [[idioma budukh|budukh]],<ref name="Encyclopedia of the World's Endangered Languages">[http://www.helsinki.fi/~tasalmin/chris.html Published in: Encyclopedia of the World's Endangered Languages. Edited by Christopher Moseley. London & New York: Routledge, 2007. 211–280.]</ref> [[juhuri]],<ref name="Encyclopedia of the World's Endangered Languages" /> [[idioma khinalug|khinalug]],<ref name="Encyclopedia of the World's Endangered Languages" /> [[idioma kryts|kryts]],<ref name="Encyclopedia of the World's Endangered Languages" /> [[idioma jek|jek]],<ref>{{cita web |url=http://www2.unil.ch/slav/ling/textes/MARR-31a/txt.html |títulu=Н. МАРР : "Яфетические языки", Большая сов. энциклопедия, 1-е изд., т. 65, Москва : Сов. Энц., 1931, стр. 841. |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20121028081841/http://www2.unil.ch/slav/ling/textes/MARR-31a/txt.html |fechaarchivu=2012-10-28 }}</ref> [[idioma rutul|Rutul]],<ref name="Encyclopedia of the World's Endangered Languages" /> [[tsajur]],<ref name="Encyclopedia of the World's Endangered Languages" /> [[Idioma tati|tati]],<ref name="Encyclopedia of the World's Endangered Languages" /> y [[Idioma udí|udí]]<ref name="Encyclopedia of the World's Endangered Languages" /> toos son falaos por minoríes.

Toos estos<ref>{{cita web |url=http://www.unesco.org/culture/languages-atles/|títulu=Atlas of the World's Languages in Danger |publicación=[[UNESCO]]}}</ref> (cola esceición de los armenios, lezgos, talismanes, avaros y xeorxanos, que tienen un númberu enforma mayor de falantes fora d'Azerbaixán, pero que sicasí tán menguando constantemente dientro d'Azerbaixán) los idiomes mentaos enantes son llinguaxes en peligru amenaciaos con estinción, yá que son falaes por poques persones (menos de 10,000) o bien poques (menos de 1000) y el so usu ta menguando constantemente cola emigración y la modernización.

Un númberu completu de ''Revista Internacional de Socioloxía del Llinguaxe'', editáu por Jala Garibova, dedicar a la cuestión de los idiomes y les eleiciones d'idiomes n'Azerbaixán, vol. 198 en 2009.<ref>International Journal of the Sociology of Language, Volume 2009, Issue 198 (Jul 2009), http://www.degruyter.com/view/j/ijsl.2009.2009.issue-198/issue-files/ijsl.2009.2009.issue-198.xml</ref>

Azerbaixán nun ratificó la [[Carta Europea de les Llingües Minoritaries o Rexonales]] a la que se convirtió en signatario en 1992, sol [[Frente Popular d'Azerbaixán|Frente Popular]]. En [[2001]], l'entós presidente d'Azerbaixán [[Heydar Aliyev]] emitió una declaración según la cual "la República d'Azerbaixán nun ta en condiciones de garantizar l'aplicación de les normes de la Carta hasta que se lliberar el so territoriu ocupáu pola República d'Armenia".<ref>[http://www.e-qanun.az/framework/2902 Azərbaycan Respublikasının Regional dillər və yá azlıqların dilləri haqqında Avropa Xartiyasına dair bəyanatı]. 20 December 2001. Retrieved 17 February 2017.</ref>

== Historia ==
L'autor medieval [[Ibn al-Nadim]], nel so llibru '' Al-Fihrist '' menta que toles tierres medianes y perses de l'antigüedá (incluyendo lo que güei ye la [[República d'Azerbaixán]]) falaben un idioma. Ellí, cita al gran eruditu Abdullah Ibn al-Muqaffa]:

: "Los idiomes 'iraninos' son Fahlavi ([[Pahlavi]]), Dari, Khuzi, Persian y Seryani. Pero Fahlavi provién de la pallabra Fahleh. Fahleh ye un nome que se refier a 5 rexones: [[Isfahan]], [[Ray]], [[Hamedan]], [[Nahavand | Mah-Nahavand]], y Azerbaixán".

Depués informa que Dari ye l'idioma oficial de les cortes reales, y ye de [[Khorasan]] y [[Balkh]] y l'este d'Irán; Parsi ye l'idioma del [[Zoroastrian]] Moobeds, y ye de [[Fars Province | Fars]]; Khuzi ye l'idioma non oficial de la realeza y ye de [[Juzestán]]; y Seryani aniciar en Mesopotamia.

Esto tamién foi reportáu por reputaos historiadores medievales como [[Ali ibn Sahl Rabban al-Tabari | Al-Tabari]], [[Ibn Hawqal]], [[Istakhri]], [[Moqaddasi]], [[Yaghubi] ], [[Masudi]], y [[Hamdollah Mostowfi]] tamién. [[Al-Khwarizmi]] tamién menta esto nel Capítulu 6, vol. 6, del so llibru '' Mafatih-ol-Olum ''.

Los estudios etimolóxicos tamién indiquen que los dialeutos actuales que se falen dende [[Bakú]] hasta [[Khalkhāl, Azarbaijan oriental | Khalkhal]] a [[Semnan (ciudá) | Semnan]], toos aniciar a partir d'una fonte común. N'otres pallabres, la xente de l'antigua Azerbaixán falaba'l mesmu idioma faláu polos Medes.{{clarify |fecha=July 2014}}<!--Which was...?-->. (See [[Columbia University]]'s distinguished professor [[Ehsan Yarshater]]'s report in: ''Majjaleh-ye Daaneshkadehye Adabiyaat'', 5, Non 1-2, p35-37)

L'historiador medieval [[Yaqut al-Hamawi]] tamién usó la frase ''Al-ajam-ol-Azariyah'' ("El azerbaixanu iranín") nos sos llibros ''Mo´ajjem ol-Odabaa'' y ''Mo ´jem ol Baladaan''. N'otres fontes como '' Surat-ol-Arz '' por [[Ebne Hoghel]], '' Ahsan ol-Taqaaseem '' por [[Moqaddasi]], y '' Masaalik va Mamaalik '' por [[Istakhri] ], dizse que'l pueblu d'Azerbaixán falaba llingües iranies. Como se trata d'idiomes, plural, nun fai jive con "el mesmu idioma", singular, nel párrafu anterior. Obviamente, esto foi antes de la llegada cultural turca. Y [[Tabari]] en 235 A.H. tamién menta que los poetes en [[Maragheh]] recitaron poesía en Pahlavi. Sicasí, dellos poetes azerbaixanos, como [[Qatran Tabrizi]] (d465 A.H.), usaron la pallabra "persa" y "Pahlavi" indistintamente pa describir la so llingua materna.

L'historiador [[Hamdollah Mostowfi]] llega inclusive a describir variantes de "Pahlavi" que se falen en distintes árees d'Azerbaixán. Nel so llibru "Tarikh Gozideh", describe a ocho poetes d'Azerbaixán, llamándolos "Ahl-ol She'r Men-al-Ajam" (poetes iraninos), toos perses = falando. Dica agora, poques gracies, Dari y Pahlavi fundiérense nuna, a midida que les socesives dinastíes mover d'este a oeste, trayendo consigo la versión dari del idioma iranín.

Baste dicir que la cantidá de rexistros y documentos d'Azerbaixán nel idioma Pahlavi ye tan numberosa que non cabo dulda de qu'esta yera la llingua nativa d'Azerbaixán antes de la llegada de los turcos. Munches pallabres nel vocabulariu azerbaixanu actual son de fechu d'orixe Pahlavi. (Ver estudios en '' Nashriyeh Adabiyaat '' d'[[Universidá de Tabriz]], pol Dr. Mahyar Navabi, 5, & nbsp; 6. Tamién ver '' Farhang y Kamaleddin Teflisi '' y '' Ajayeb ol-Makhluqaat '' por ''Najibeddin Hamadani'', y los llibros '' [[Majmal al-tawarikh | Majmal-ol-Tavarikh wa al-qasas]] y '' Iskandar-Nameh y Qadeem '' pa llistes de pallabres.)

Alcordóse que l'actual forma turca del idioma azerbaixanu suplantó y reemplazó a Pahlavi n'Azerbaixán antes de la dinastía [[Safavid]], quiciabes empezando cola llegada de los turcos selyúcides, y siguiendo un cursu gradual. Pero dalgunos historiadores informen que Pahlavi falar en [[Tabriz]] hasta'l sieglu XVII. (Ver '' Rowdhat ul-Jinan '' por Hafez Hosein Tabrizi (d997 A.H.), y '' Risaleh ye Anarjani '' escritu en 985 AH). Inclusive l'esplorador turcu otomanu [[Evliya Celebi]] (1611-1682), menta esto nel so [[Seyahatname]]. Tamién informa que la élite y les persones cultes de la [República Autónoma de Naxçıvan|Naxçıvan] y Maragheh falaron Pahlavi, mientres les sos visites a la rexón.

== Desarrollu ==
La primer apaición del usu d'Azerbaixán ta estrechamente rellacionada cola primer apaición de tribus turques a principios del primer mileniu. Cola solución de les tribus turques, non solo la economía sinón tamién la cultura y el llinguaxe utilizaos pa la comunicación fueron influyíos por ellos. La evolución de la llingua azerbaiyana como mediu de comunicación percorrió un llargu camín que toma sieglos. Solo estudiar [[Llibru de Dede Korkut|Kitabi-Dede Gorgud]] ("Kitabi-Dede Korkut, El llibru de Dede Korkut") ye abondu pa dicir qu'Azerbaixán tien siquier 1300 años d'historia como mediu de comunicación nel mundu. territoriu d'agora la República d'Azerbaixán, l'este de Turquía, el sureste de Xeorxa, el noroeste d'Irán, l'este d'Armenia y el sur de Rusia. Delles fontes señalen que los exemplos lliterarios escritos del usu del llinguaxe daten del sieglu XIII. <Ref name = ": 0" /> L'idioma azerbaiyano tien dos periodos principales de desenvolvimientu: el periodu antiguu que toma los sieglos XIII al XVIII, ente que'l periodu actual qu'empieza aproximao a fines del sieglu XVIII y dura hasta'l día de güei.

El periodu antiguu non solo toma la etapa principal de desenvolvimientu del idioma, sinón que tamién toma la lliteratura renacentista d'Azerbaixán. Mientres el periodu antiguu, el gobiernu y l'exércitu fueron gobernaos polos safávidas, Aggoyunlus, Qaraqoyunlus y Djelairids, que se superpone col altu periodu de desenvolvimientu lliterariu del territoriu y el país, y l'usu del idioma carauterizar por propiedaes extralingüísticas.

Azerbaixán foi influyíu por munches cultures a lo llargo de la historia por cuenta de la so ocupación per distintos países. La más firme y la más llarga d'estes influencies esternes son persa, árabe, rusa. Por cuenta de la ocupación y asentamientu de los países mentaos enantes, l'idioma d'Azerbaixán tamién s'utilizó n'harmonía colos sos idiomes, lo que-y dexa tomar emprestada una cantidá escesiva de pallabres de la so cultura y, a cambéu, tamién emprestar pallabres. Esta podría ser la razón pola cual, independientemente de ser independiente mientres casi tres décades, la influencia d'otros idiomes sigue siendo notablemente fuerte, espiecamente dempués de 70 años so la ocupación soviética, l'idioma rusu inda s'usa llargamente nel país.

== Ver tamién ==
* [[Historia d'Azerbaixán]]

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}
*[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=AZ Ethnologue page on Azerbaijan]
*[https://www.academia.edu/29247992/Language_situation_in_Azerbaijan Language situation in Azerbaijan] 
*{{Enllaz rotu|1=Azerbaijani Language |2=http://azerbaijan.az/portal/Xeneral/Language/language_01_y.html |fecha=August 2024 |bot=InternetArchiveBot }}

== Llectures encamentaes ==
* [http://files.peacecorps.gov/multimedia/audio/languagelessons/azerbaijan/AZ_Azerbaijan_Language_Lessons.pdf Azerbaijani manual]

{{Tradubot|Lenguas de Azerbaixán}}
[[Categoría:Llingües d'Azerbaixán|Llingües d'Azerbaixán]]
250px|miniaturadeimagen|Grupos étnicos d'Azerbaixán (1994-2020, después de la Primer Guerra del Altu Karabakh y antes de la Segunda Guerra del Altu Karabakh).
Anque hai dellos idiomes nativos dientro del territoriu, Azerbaixán ye l'idioma oficial y el mediu de comunicación de la  República d'Azerbaixán.

 Xeneral 
250px|miniaturadeimagen|Idioma azerbaixanu
L'idioma principal y oficial d'Azerbaixán ye azerbaiyano, azerbaixanu, una llingua túrquica estrechamente rellacionáu y mutuamente intelixible col turcu modernu. Xunto colos turcos, turcomanos y Gagauz, Azerbaixán ye miembru de la caña Oghuz de la familia del grupu del suroeste de les llingües túrquiques. Anque'l azerbaixanu usar na República d'Azerbaixán, Rusia del Sur, Daguestán y Irán del Norte, los dialeutos son distintos. Amás, el azerbaixanu ye reconocíu como semi oficial d'instrucción en Daguestán y na República d'Azerbaixán, sicasí, nun ye un idioma oficial nel norte d'Irán onde'l númberu de azerbaixanos supera'l de la República d'Azerbaixán. La llingua azerbaiyana que se fala n'Azerbaixán iranina ye abondo distinta de la que se fala nel norte d'Azerbaixán y, en llugar de promover l'usu del idioma, el gobiernu iranín desanimó ya inclusive prohibíu mientres delles décades.

 Presente 
Según el censu de 2009 del país, el 92.5% de la población falar como llingua materna. ente que el rusu ya inglés desempeñen papeles importantes como llinguaxes d'educación y comunicación. Más de la metá de los falantes d'Azerbaixán son monollingües. La gran población de fala armenia de Nagorno-Karabakh yá nun ta sol control del gobiernu. El lezgiano, talish, avar, xeorxanu, budukh,Published in: Encyclopedia of the World's Endangered Languages. Edited by Christopher Moseley. London & New York: Routledge, 2007. 211–280. juhuri, khinalug, kryts, jek, Rutul, tsajur, tati, y udí toos son falaos por minoríes.

Toos estos (cola esceición de los armenios, lezgos, talismanes, avaros y xeorxanos, que tienen un númberu enforma mayor de falantes fora d'Azerbaixán, pero que sicasí tán menguando constantemente dientro d'Azerbaixán) los idiomes mentaos enantes son llinguaxes en peligru amenaciaos con estinción, yá que son falaes por poques persones (menos de 10,000) o bien poques (menos de 1000) y el so usu ta menguando constantemente cola emigración y la modernización.

Un númberu completu de Revista Internacional de Socioloxía del Llinguaxe, editáu por Jala Garibova, dedicar a la cuestión de los idiomes y les eleiciones d'idiomes n'Azerbaixán, vol. 198 en 2009.International Journal of the Sociology of Language, Volume 2009, Issue 198 (Jul 2009), http://www.degruyter.com/view/j/ijsl.2009.2009.issue-198/issue-files/ijsl.2009.2009.issue-198.xml

Azerbaixán nun ratificó la Carta Europea de les Llingües Minoritaries o Rexonales a la que se convirtió en signatario en 1992, sol Frente Popular. En 2001, l'entós presidente d'Azerbaixán Heydar Aliyev emitió una declaración según la cual "la República d'Azerbaixán nun ta en condiciones de garantizar l'aplicación de les normes de la Carta hasta que se lliberar el so territoriu ocupáu pola República d'Armenia".Azərbaycan Respublikasının Regional dillər və yá azlıqların dilləri haqqında Avropa Xartiyasına dair bəyanatı. 20 December 2001. Retrieved 17 February 2017.

 Historia 
L'autor medieval Ibn al-Nadim, nel so llibru  Al-Fihrist  menta que toles tierres medianes y perses de l'antigüedá (incluyendo lo que güei ye la República d'Azerbaixán) falaben un idioma. Ellí, cita al gran eruditu Abdullah Ibn al-Muqaffa]:

 "Los idiomes 'iraninos' son Fahlavi (Pahlavi), Dari, Khuzi, Persian y Seryani. Pero Fahlavi provién de la pallabra Fahleh. Fahleh ye un nome que se refier a 5 rexones: Isfahan, Ray, Hamedan,  Mah-Nahavand, y Azerbaixán".

Depués informa que Dari ye l'idioma oficial de les cortes reales, y ye de Khorasan y Balkh y l'este d'Irán; Parsi ye l'idioma del Zoroastrian Moobeds, y ye de  Fars; Khuzi ye l'idioma non oficial de la realeza y ye de Juzestán; y Seryani aniciar en Mesopotamia.

Esto tamién foi reportáu por reputaos historiadores medievales como  Al-Tabari, Ibn Hawqal, Istakhri, Moqaddasi, [[Yaghubi] ], Masudi, y Hamdollah Mostowfi tamién. Al-Khwarizmi tamién menta esto nel Capítulu 6, vol. 6, del so llibru  Mafatih-ol-Olum .

Los estudios etimolóxicos tamién indiquen que los dialeutos actuales que se falen dende Bakú hasta  Khalkhal a  Semnan, toos aniciar a partir d'una fonte común. N'otres pallabres, la xente de l'antigua Azerbaixán falaba'l mesmu idioma faláu polos Medes.. (See Columbia University's distinguished professor Ehsan Yarshater's report in: Majjaleh-ye Daaneshkadehye Adabiyaat, 5, Non 1-2, p35-37)

L'historiador medieval Yaqut al-Hamawi tamién usó la frase Al-ajam-ol-Azariyah ("El azerbaixanu iranín") nos sos llibros Mo´ajjem ol-Odabaa y Mo ´jem ol Baladaan. N'otres fontes como  Surat-ol-Arz  por Ebne Hoghel,  Ahsan ol-Taqaaseem  por Moqaddasi, y  Masaalik va Mamaalik  por [[Istakhri] ], dizse que'l pueblu d'Azerbaixán falaba llingües iranies. Como se trata d'idiomes, plural, nun fai jive con "el mesmu idioma", singular, nel párrafu anterior. Obviamente, esto foi antes de la llegada cultural turca. Y Tabari en 235 A.H. tamién menta que los poetes en Maragheh recitaron poesía en Pahlavi. Sicasí, dellos poetes azerbaixanos, como Qatran Tabrizi (d465 A.H.), usaron la pallabra "persa" y "Pahlavi" indistintamente pa describir la so llingua materna.

L'historiador Hamdollah Mostowfi llega inclusive a describir variantes de "Pahlavi" que se falen en distintes árees d'Azerbaixán. Nel so llibru "Tarikh Gozideh", describe a ocho poetes d'Azerbaixán, llamándolos "Ahl-ol She'r Men-al-Ajam" (poetes iraninos), toos perses = falando. Dica agora, poques gracies, Dari y Pahlavi fundiérense nuna, a midida que les socesives dinastíes mover d'este a oeste, trayendo consigo la versión dari del idioma iranín.

Baste dicir que la cantidá de rexistros y documentos d'Azerbaixán nel idioma Pahlavi ye tan numberosa que non cabo dulda de qu'esta yera la llingua nativa d'Azerbaixán antes de la llegada de los turcos. Munches pallabres nel vocabulariu azerbaixanu actual son de fechu d'orixe Pahlavi. (Ver estudios en  Nashriyeh Adabiyaat  d'Universidá de Tabriz, pol Dr. Mahyar Navabi, 5, & nbsp; 6. Tamién ver  Farhang y Kamaleddin Teflisi  y  Ajayeb ol-Makhluqaat  por Najibeddin Hamadani, y los llibros   Majmal-ol-Tavarikh wa al-qasas y  Iskandar-Nameh y Qadeem  pa llistes de pallabres.)

Alcordóse que l'actual forma turca del idioma azerbaixanu suplantó y reemplazó a Pahlavi n'Azerbaixán antes de la dinastía Safavid, quiciabes empezando cola llegada de los turcos selyúcides, y siguiendo un cursu gradual. Pero dalgunos historiadores informen que Pahlavi falar en Tabriz hasta'l sieglu XVII. (Ver  Rowdhat ul-Jinan  por Hafez Hosein Tabrizi (d997 A.H.), y  Risaleh ye Anarjani '' escritu en 985 AH). Inclusive l'esplorador turcu otomanu Evliya Celebi (1611-1682), menta esto nel so Seyahatname. Tamién informa que la élite y les persones cultes de la [República Autónoma de Naxçıvan|Naxçıvan] y Maragheh falaron Pahlavi, mientres les sos visites a la rexón.

 Desarrollu 
La primer apaición del usu d'Azerbaixán ta estrechamente rellacionada cola primer apaición de tribus turques a principios del primer mileniu. Cola solución de les tribus turques, non solo la economía sinón tamién la cultura y el llinguaxe utilizaos pa la comunicación fueron influyíos por ellos. La evolución de la llingua azerbaiyana como mediu de comunicación percorrió un llargu camín que toma sieglos. Solo estudiar Kitabi-Dede Gorgud ("Kitabi-Dede Korkut, El llibru de Dede Korkut") ye abondu pa dicir qu'Azerbaixán tien siquier 1300 años d'historia como mediu de comunicación nel mundu. territoriu d'agora la República d'Azerbaixán, l'este de Turquía, el sureste de Xeorxa, el noroeste d'Irán, l'este d'Armenia y el sur de Rusia. Delles fontes señalen que los exemplos lliterarios escritos del usu del llinguaxe daten del sieglu XIII.  L'idioma azerbaiyano tien dos periodos principales de desenvolvimientu: el periodu antiguu que toma los sieglos XIII al XVIII, ente que'l periodu actual qu'empieza aproximao a fines del sieglu XVIII y dura hasta'l día de güei.

El periodu antiguu non solo toma la etapa principal de desenvolvimientu del idioma, sinón que tamién toma la lliteratura renacentista d'Azerbaixán. Mientres el periodu antiguu, el gobiernu y l'exércitu fueron gobernaos polos safávidas, Aggoyunlus, Qaraqoyunlus y Djelairids, que se superpone col altu periodu de desenvolvimientu lliterariu del territoriu y el país, y l'usu del idioma carauterizar por propiedaes extralingüísticas.

Azerbaixán foi influyíu por munches cultures a lo llargo de la historia por cuenta de la so ocupación per distintos países. La más firme y la más llarga d'estes influencies esternes son persa, árabe, rusa. Por cuenta de la ocupación y asentamientu de los países mentaos enantes, l'idioma d'Azerbaixán tamién s'utilizó n'harmonía colos sos idiomes, lo que-y dexa tomar emprestada una cantidá escesiva de pallabres de la so cultura y, a cambéu, tamién emprestar pallabres. Esta podría ser la razón pola cual, independientemente de ser independiente mientres casi tres décades, la influencia d'otros idiomes sigue siendo notablemente fuerte, espiecamente dempués de 70 años so la ocupación soviética, l'idioma rusu inda s'usa llargamente nel país.

 Ver tamién 
 Historia d'Azerbaixán

 Referencies 

 Enllaces esternos 

Ethnologue page on Azerbaijan
Language situation in Azerbaijan 

 Llectures encamentaes 
 Azerbaijani manual

Llingües d'Azerbaixán