Revolución Americana
{{referencies|t=20201106180849}}
[[Ficheru:Destruction of tea at Boston Harbor LCCN91795889.jpg|miniaturadeimagen|330x330px|''The Destruction of Tea at Boston Harbor'', litografía de Nathaniel Currier ([[1846]]) fecha pa representar el nomáu motín del té de Boston.]]
La '''Revolución Americana''', tamién nomada '''Revolución de les [[Trece Colonies]]''', foi una revuelta colonial asocedida ente [[1765]] y [[1783]] nes colonies británicas d'[[América del Norte]]. Los colonos, que dieron en nomase a sigo mesmos Patriotes Americanos (''American Patriots'') derrotaron cola axuda de [[Francia]] (y en menor midida d'[[España]]) a los británicos na [[Guerra d'Independencia de los Estaos Xuníos|Guerra Revolucionaria Americana]] ([[1775]]-1783), tres de la qu'algamaron la independencia de [[Gran Bretaña]] pa formar los [[Estaos Xuníos d'América]].

Los colonos americanos entamaron la revuelta embaxu l'eslogan ''"nun hai tributación ensin representación"'' (no taxation without representation) nuna reunión celebrada por representantes de les colonies en [[Nueva York]] en 1765, nomada Stamp Act Congress. Les colonies nun teníen representantes nel parllamentu británicu, y poro los colonos rechazaben l'autoridá d'esi parllamentu pa poné-yos impuestos. Les protestes foron medrando, con socesos destacaos como la [[masacre de Boston]] de [[1770]], l'incendiu aposta del barcu inglés Gaspee en Rhode Island en [[1772]] y el nomáu [[motín del té de Boston]] (''Boston Tea Party'') d'avientu de [[1773]]. La rempuesta británica foi'l pieslle del puertu de Boston y l'aprebación d'una serie de lleis de castigu que restrinxeron los derechos d'autogobiernu de la [[colonia de la badea de Massachusetts]]. Les otres colonies sofitáronla, y un grupu de cabezaleros de los Patriotes Americanos formó, a finales de 1774, nel conocíu como [[Congresu Continental]], un gobiernu de so pa coordinar la so resistencia escontra Gran Bretaña. Otros colonos, sicasí, caltuviéronse lleales a la corona, y foron conocíos como Lleales (''Loyalists'' o ''Tories'').

La tensión ente les milicies patriótiques y l'exércitu británicu españó cuando los británicos tentaron de destruyir el material bélicu de los patriotes en [[Batalles de Lexington y Concord|Lexington y Concord]], el [[19 d'abril]] de 1775. El conflictu foi garrando intensidá, y nelli los patriotes (cola axuda posterior de los sos aliaos franceses y la participación de soldaos españoles) combatieron a los lleales y los ingleses na Guerra Revolucionaria Americana. Caúna de les trece colonies formó un Congresu Provincial qu'asumió'l poder que primero teníen los gobiernos coloniales y entamó'l reclutamientu d'un Exércitu Continental que pasó a mandar el xeneral [[George Washington]]. El Congresu Continental declaró que'l rei d'Inglaterra [[Xurde III del Reinu Xuníu|Xurde III]] yera un tiranu que pisotiara los derechos de los colonos como homes llibres ingleses, y declaró, el [[2 de xunetu]] de [[1776]], que les colonies yeren estaos llibres ya independientes. Los cabezaleros patriotes siguíen los principios de la filosofía política republicana y lliberal y, refugando la monarquía y l'aristocracia, proclamaron que tolos homes son creaos iguales.
[[Ficheru:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|miniaturadeimagen|330x330px|''Declaration of independence'' (1819), cuadru del pintor d'Estaos Xuníos John Trumbull. Puede vese na rotonda del [[capitoliu de los Estaos Xuníos]] ([[Washington DC]]) y representa la presentación al Congresu del documento qu'establecía la [[Declaración d'Independencia de los Estaos Xuníos]].]]
Los patriotes tentaron d'invadir [[Canadá]] nel iviernu de 1775-76, esperando contar col sofitu de los colonos de la Canadá británica, pero nun lo consiguieron. El recién creáu Exércitu Continental espulsó a los soldaos británicos de [[Boston]] en marzu de 1776, pero estos capturaron Nueva York, y el so estratéxicu puertu, esi mesmu branu, y nun habíen perdelu hasta que finara la guerra. La [[Royal Navy|Marina británica]] bloqueó puertos y capturó ciudaes demientres otros cortos periodos de tiempu, pero l'exércitu nun foi quién a acabar coles tropes de Washington. El so exércitu capturó a un continxente británicu de 6.000 homes na [[batalla de Saratoga]], n'ochobre de [[1777]], y esto acabó de decidir a Francia a entrar en guerra como aliáu d'Estaos Xuníos. Gran Bretaña, de magar, reorientó'l so esfuerciu bélicu, faciendo de Francia'l so principal enemigu. Amás, intentó conquistar los estaos del Sur, cola axuda de los lleales, y la guerra coló pa un nuevu escenariu. El xeneral británicu Charles Cornwallis capturó un batallón patriota en [[Charleston (Carolina del Sur)|Charleston]] ([[Carolina del Sur]]) a primeros de [[1780]], pero nun consiguió que s'alistaran como soldaos de so los suficientes lleales como pa poder controlar el territoriu. Al final, tropes americanes y franceses capturaron otru exércitu británicu de 7.000 homes tres de la [[batalla de Yorktown]], na seronda de [[1781]], y eso punxo fin a la guerra. El [[Tratáu de París de 1783|tratáu de París]], robláu'l [[3 de setiembre]] de 1783, punxo fin oficialmente a la guerra y confirmó la dixebra completa del nuevu estáu del [[Imperiu británicu]]. Los Estaos Xuníos ocuparon cuasi tol territoriu asitiáu al este del [[ríu Mississippi]] y al sur de los [[Grandes Llagos]], quedando Canadá embaxu'l control británicu y pasando [[Florida]] a manes d'España,

Entre los resultaos más importantes de la Revolución tuvieron la independencia d'Estaos Xuníos, que sicasí caltuvo una rellación económica amigable con Gran Bretaña. El nuevu país aprobó la [[Constitución de los Estaos Xuníos]], qu'estableció un gobiernu federal fuerte con un poder executivu elixíu pol pueblu, un sistema xudicial nacional y un [[Congresu de los Estaos Xuníos|Congresu]] bicameral con representación de los estaos nel [[Senáu de los Estaos Xuníos|Senáu]] y de la población na [[Cámara de Representantes de los Estaos Xuníos|Cámara de Representantes]]. Unos 60.000 lleales emigraron a otros territorios británicos, mayormente a Canadá, pero la mayoría d'ellos quedose nel nuevu país.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Historia d'Estaos Xuníos]]
La Revolución Americana, tamién nomada Revolución de les Trece Colonies, foi una revuelta colonial asocedida ente 1765 y 1783 nes colonies británicas d'América del Norte. Los colonos, que dieron en nomase a sigo mesmos Patriotes Americanos (American Patriots) derrotaron cola axuda de Francia (y en menor midida d'España) a los británicos na Guerra Revolucionaria Americana (1775-1783), tres de la qu'algamaron la independencia de Gran Bretaña pa formar los Estaos Xuníos d'América.

Los colonos americanos entamaron la revuelta embaxu l'eslogan "nun hai tributación ensin representación" (no taxation without representation) nuna reunión celebrada por representantes de les colonies en Nueva York en 1765, nomada Stamp Act Congress. Les colonies nun teníen representantes nel parllamentu británicu, y poro los colonos rechazaben l'autoridá d'esi parllamentu pa poné-yos impuestos. Les protestes foron medrando, con socesos destacaos como la masacre de Boston de 1770, l'incendiu aposta del barcu inglés Gaspee en Rhode Island en 1772 y el nomáu motín del té de Boston (Boston Tea Party) d'avientu de 1773. La rempuesta británica foi'l pieslle del puertu de Boston y l'aprebación d'una serie de lleis de castigu que restrinxeron los derechos d'autogobiernu de la colonia de la badea de Massachusetts. Les otres colonies sofitáronla, y un grupu de cabezaleros de los Patriotes Americanos formó, a finales de 1774, nel conocíu como Congresu Continental, un gobiernu de so pa coordinar la so resistencia escontra Gran Bretaña. Otros colonos, sicasí, caltuviéronse lleales a la corona, y foron conocíos como Lleales (Loyalists o Tories).

La tensión ente les milicies patriótiques y l'exércitu británicu españó cuando los británicos tentaron de destruyir el material bélicu de los patriotes en Lexington y Concord, el 19 d'abril de 1775. El conflictu foi garrando intensidá, y nelli los patriotes (cola axuda posterior de los sos aliaos franceses y la participación de soldaos españoles) combatieron a los lleales y los ingleses na Guerra Revolucionaria Americana. Caúna de les trece colonies formó un Congresu Provincial qu'asumió'l poder que primero teníen los gobiernos coloniales y entamó'l reclutamientu d'un Exércitu Continental que pasó a mandar el xeneral George Washington. El Congresu Continental declaró que'l rei d'Inglaterra Xurde III yera un tiranu que pisotiara los derechos de los colonos como homes llibres ingleses, y declaró, el 2 de xunetu de 1776, que les colonies yeren estaos llibres ya independientes. Los cabezaleros patriotes siguíen los principios de la filosofía política republicana y lliberal y, refugando la monarquía y l'aristocracia, proclamaron que tolos homes son creaos iguales.
miniaturadeimagen|330x330px|Declaration of independence (1819), cuadru del pintor d'Estaos Xuníos John Trumbull. Puede vese na rotonda del capitoliu de los Estaos Xuníos (Washington DC) y representa la presentación al Congresu del documento qu'establecía la Declaración d'Independencia de los Estaos Xuníos.
Los patriotes tentaron d'invadir Canadá nel iviernu de 1775-76, esperando contar col sofitu de los colonos de la Canadá británica, pero nun lo consiguieron. El recién creáu Exércitu Continental espulsó a los soldaos británicos de Boston en marzu de 1776, pero estos capturaron Nueva York, y el so estratéxicu puertu, esi mesmu branu, y nun habíen perdelu hasta que finara la guerra. La Marina británica bloqueó puertos y capturó ciudaes demientres otros cortos periodos de tiempu, pero l'exércitu nun foi quién a acabar coles tropes de Washington. El so exércitu capturó a un continxente británicu de 6.000 homes na batalla de Saratoga, n'ochobre de 1777, y esto acabó de decidir a Francia a entrar en guerra como aliáu d'Estaos Xuníos. Gran Bretaña, de magar, reorientó'l so esfuerciu bélicu, faciendo de Francia'l so principal enemigu. Amás, intentó conquistar los estaos del Sur, cola axuda de los lleales, y la guerra coló pa un nuevu escenariu. El xeneral británicu Charles Cornwallis capturó un batallón patriota en Charleston (Carolina del Sur) a primeros de 1780, pero nun consiguió que s'alistaran como soldaos de so los suficientes lleales como pa poder controlar el territoriu. Al final, tropes americanes y franceses capturaron otru exércitu británicu de 7.000 homes tres de la batalla de Yorktown, na seronda de 1781, y eso punxo fin a la guerra. El tratáu de París, robláu'l 3 de setiembre de 1783, punxo fin oficialmente a la guerra y confirmó la dixebra completa del nuevu estáu del Imperiu británicu. Los Estaos Xuníos ocuparon cuasi tol territoriu asitiáu al este del ríu Mississippi y al sur de los Grandes Llagos, quedando Canadá embaxu'l control británicu y pasando Florida a manes d'España,

Entre los resultaos más importantes de la Revolución tuvieron la independencia d'Estaos Xuníos, que sicasí caltuvo una rellación económica amigable con Gran Bretaña. El nuevu país aprobó la Constitución de los Estaos Xuníos, qu'estableció un gobiernu federal fuerte con un poder executivu elixíu pol pueblu, un sistema xudicial nacional y un Congresu bicameral con representación de los estaos nel Senáu y de la población na Cámara de Representantes. Unos 60.000 lleales emigraron a otros territorios británicos, mayormente a Canadá, pero la mayoría d'ellos quedose nel nuevu país.

 Referencies 

 Enllaces esternos 

Categoría:Historia d'Estaos Xuníos