Titán (satélite)
{{ficha d'oxetu celeste|nome=Titán}}
[[Ficheru:Titan in true color.jpg|miniaturadeimagen|330x330px|L'atmósfera de Titán fae que'l satélite tea, nesta imaxe tomada pola sonda espacial Cassini el 30 de xineru de 2012, l'aspeutu d'una bola naranxa borrosa. Na imaxe vese'l casquete polar del norte de Titán, y tamién una sele niebla azul nel estremu meridional. La imaxe, tomada pola cámara de gran angular de la sonda Cassini a una distancia de 191.000 km del satélite, combina imáxenes tomaes usando filtros espectrales roxos, verdes y azules pa crear esta, na que Titán aparez col so color natural.]]
'''Titán''' ye una [[Satélite natural|lluna]] o satélite de [[Saturnu (planeta)|Saturnu]], la más grande de les d'esti planeta y el segundu mayor [[satélite natural]] del [[Sistema Solar]]. Ye la única lluna que tien una atmósfera densa, y ye l'únicu oxetu conocíu nel espaciu, aparte de la [[Tierra]], nel que s'alcontraron evidencies de la esistencia de mases estables de líquidu na so superficie<ref name="NYT-20191203">{{cite news|last=Overbye|first=Dennis|author-link=Dennis Overbye|title=Go Ahead, Take a Spin on Titan - Saturn's biggest moon has gasoline for rain, soot for snow, and a subsurface ocean of ammonia. Now there's a map to help guide the search for possible life there.|url=https://www.nytimes.com/2019/12/03/science/titan-saturn-map.html|date=December 3, 2019|work=[[The New York Times]]|fechaaccesu=December 5, 2019|archive-date=December 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205015625/https://www.nytimes.com/2019/12/03/science/titan-saturn-map.html|url-status=live}}</ref>.

Titán ye una de les siete llunes de forma redondeada per aciu de la so propia gravedá qu'orbiten Saturnu, y la segunda más alloñada d'elli de toes elles. Descrita davezu como un satélite asemeyáu a un planeta, Titán ye un 50% mayor en diámetru que la [[Lluna]] terrestre y tien un 80% más de masa qu'ella. Ye, tres de [[Ganimedes (lluna)|Ganimedes]], la lluna de [[Xúpiter (planeta)|Xúpiter]], la segunda mayor lluna del Sistema Solar; dafechu, ye mayor en volume que [[Mercuriu (planeta)|Mercuriu]], magar que nun tien más qu'un 40% de la so masa.

Descubiertu en [[1655]] pol astrónomu neerlandés [[Christiaan Huygens]], Titán foi'l primer satélite conocíu de Saturnu, ya'l sestu de tolos del Sistema Solar (tres de la Lluna y les cuatro [[Satélite galileanu|llunes galileanes]] de Xúpiter). Titán orbita a Saturnu a una distancia de 20 radios saturnales. Dende la superficie de Titán Saturnu subtiende un arcu de 5,09 graos, y si fora posible ver el planeta al traviés de la densa atmósfera titánica, aparecería nel so cielu con un tamañu 11,4 veces mayor del que tien la Lluna vista dende la Tierra.

Titán compónese principalmente de material rocosu y xelu, organizáu nún nucleu rocosu arrodiáu per delles capes de xelu, incluyendo una corteya de [[xelu Ih]] y, xustu perbaxu d'ella, una capa d'agua líquido rico n'[[amoniacu]]<ref>{{cite book|title=Titan from Cassini-Huygens|url=https://archive.org/details/titanfromcassini00brow|url-access=limited|editor=Robert Brown|editor2=Jean Pierre Lebreton|editor3=Hunter Waite|publisher=Springer Science & Business Media|year=2009|page=[https://archive.org/details/titanfromcassini00brow/page/n73 69]|isbn=9781402092152}}</ref>. De forma asemeyada a lo qu'asocedió con [[Venus (planeta)|Venus]] primeru de la [[era espacial]], la densa y opaca atmósfera de Titán impidió conocer y entender cómo yera la so superficie. Nun sería posible talu conocimientu hasta qu'aportaron a la Tierra los datos aportaos pola misión [[Cassini-Huygens]], en [[2004]], qu'incluyeron el descubrimientu de llagos d'[[Hidrocarburu|hidrocarburos]] líquidos nes rexones polares de Titán. La superficie de la lluna, xeolóxicamente xoven, ye en xeneral llana, con perpocos [[Cráter d'impautu|cráteres d'impautu]] y tamién dalgunos montes y posibles [[Criovolcán|criovolcanes]].

L'atmósfera de Titán componese fundamentalmente de [[nitróxenu]]: otros elementos menos abondantes provoquen la formación de nubes de [[metanu]] ya [[etanu]], y de niebla organonitroxenada. El clima, qu'inclúi vientu y lluvia, crea elementos na superficie asemeyaos a los de la Tierra, como dunes, ríos, llagos, mares (probablemente de metanu ya etanu líquidos) y deltes, y tien patrones climáticos estacionales como los del nuestru planeta. Les mases líquides, superficiales y soterránees, d'etanu, xunto cola so robusta atmósfera nitroxenada, dan llugar a un ciclu del metanu ablucamentemente asemeyáu al [[Ciclu hidrolóxicu|ciclu del agua]] de la Tierra, magar que a temperatures muncho más baxes, d'alredor de 94 [[Kelvin|K]] (-179,2 [[Grau Celsius|°C]], -290,5 [[Grau Fahrenheit|ºF]]).

El [[2 d'ochobre]] de [[2013]] anuncióse que'l [[espectrómetru]] infrarroxu compuestu de la sonda Cassini detectó [[Propileno|propilenu]] na atmósfera baxa de Titán, no que foi la primer detección confirmada d'esta sustancia en denguna parte, sacante la Tierra, del Sistema Solar.<ref>{{cita noticia|títulu=Encuentran en Titán propileno que se utiliza en plásticos|url=http://www.elcomercial.com.ar/index.php?option=com_telam&view=deauno&idnota=367581&Itemid=116|publicación=El Comercial|fecha=2 de octubre de 2013|fechaaccesu=3 de octubre de 2013|agencia=Télam|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20131004224136/http://www.elcomercial.com.ar/index.php?option=com_telam&view=deauno&idnota=367581&Itemid=116|fechaarchivu=4 de octubre de 2013}}</ref><ref>{{cita noticia|títulu=NASA halla propileno en Titán, una luna de Saturno|url=http://peru21.pe/vida21/nasa-halla-propileno-titan-luna-saturno-2151545|editorial=Prensa Popular|fecha=1 de octubre de 2013|fechaaccesu=3 de octubre de 2013|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20131004100634/http://peru21.pe/vida21/nasa-halla-propileno-titan-luna-saturno-2151545|fechaarchivu=4 de octubre de 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004100634/http://peru21.pe/vida21/nasa-halla-propileno-titan-luna-saturno-2151545|archivedate=2013-10-04}}</ref>.

Anguaño ta en marcha un proyectu de la [[NASA]] que pretende llevar a Titán, en [[2024]], una sonda nomada ''Dragonfly'', que al ser un dron ha desplazase pol satélite volando en cuantes llegue a elli<ref>[https://www.nasa.gov/press-release/nasas-dragonfly-will-fly-around-titan-looking-for-origins-signs-of-life «NASA's Dragonfly Will Fly Around Titan Looking for Origins, Signs of Life.»], noticia na web de la [[NASA]] (27 de xunu de 2019).</ref>.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llunes de Saturnu]]
Titán ye una lluna o satélite de Saturnu, la más grande de les d'esti planeta y el segundu mayor satélite natural del Sistema Solar. Ye la única lluna que tien una atmósfera densa, y ye l'únicu oxetu conocíu nel espaciu, aparte de la Tierra, nel que s'alcontraron evidencies de la esistencia de mases estables de líquidu na so superficie.

Titán ye una de les siete llunes de forma redondeada per aciu de la so propia gravedá qu'orbiten Saturnu, y la segunda más alloñada d'elli de toes elles. Descrita davezu como un satélite asemeyáu a un planeta, Titán ye un 50% mayor en diámetru que la Lluna terrestre y tien un 80% más de masa qu'ella. Ye, tres de Ganimedes, la lluna de Xúpiter, la segunda mayor lluna del Sistema Solar; dafechu, ye mayor en volume que Mercuriu, magar que nun tien más qu'un 40% de la so masa.

Descubiertu en 1655 pol astrónomu neerlandés Christiaan Huygens, Titán foi'l primer satélite conocíu de Saturnu, ya'l sestu de tolos del Sistema Solar (tres de la Lluna y les cuatro llunes galileanes de Xúpiter). Titán orbita a Saturnu a una distancia de 20 radios saturnales. Dende la superficie de Titán Saturnu subtiende un arcu de 5,09 graos, y si fora posible ver el planeta al traviés de la densa atmósfera titánica, aparecería nel so cielu con un tamañu 11,4 veces mayor del que tien la Lluna vista dende la Tierra.

Titán compónese principalmente de material rocosu y xelu, organizáu nún nucleu rocosu arrodiáu per delles capes de xelu, incluyendo una corteya de xelu Ih y, xustu perbaxu d'ella, una capa d'agua líquido rico n'amoniacu. De forma asemeyada a lo qu'asocedió con Venus primeru de la era espacial, la densa y opaca atmósfera de Titán impidió conocer y entender cómo yera la so superficie. Nun sería posible talu conocimientu hasta qu'aportaron a la Tierra los datos aportaos pola misión Cassini-Huygens, en 2004, qu'incluyeron el descubrimientu de llagos d'hidrocarburos líquidos nes rexones polares de Titán. La superficie de la lluna, xeolóxicamente xoven, ye en xeneral llana, con perpocos cráteres d'impautu y tamién dalgunos montes y posibles criovolcanes.

L'atmósfera de Titán componese fundamentalmente de nitróxenu: otros elementos menos abondantes provoquen la formación de nubes de metanu ya etanu, y de niebla organonitroxenada. El clima, qu'inclúi vientu y lluvia, crea elementos na superficie asemeyaos a los de la Tierra, como dunes, ríos, llagos, mares (probablemente de metanu ya etanu líquidos) y deltes, y tien patrones climáticos estacionales como los del nuestru planeta. Les mases líquides, superficiales y soterránees, d'etanu, xunto cola so robusta atmósfera nitroxenada, dan llugar a un ciclu del metanu ablucamentemente asemeyáu al ciclu del agua de la Tierra, magar que a temperatures muncho más baxes, d'alredor de 94 K (-179,2 °C, -290,5 ºF).

El 2 d'ochobre de 2013 anuncióse que'l espectrómetru infrarroxu compuestu de la sonda Cassini detectó propilenu na atmósfera baxa de Titán, no que foi la primer detección confirmada d'esta sustancia en denguna parte, sacante la Tierra, del Sistema Solar..

Anguaño ta en marcha un proyectu de la NASA que pretende llevar a Titán, en 2024, una sonda nomada Dragonfly, que al ser un dron ha desplazase pol satélite volando en cuantes llegue a elli«NASA's Dragonfly Will Fly Around Titan Looking for Origins, Signs of Life.», noticia na web de la NASA (27 de xunu de 2019)..

 Referencies 

 Enllaces esternos 

Categoría:Llunes de Saturnu