Idioma nuosu
{{Ficha d'idioma |nome=
Idioma Nuosu
|nativu= Nuosu
|familia madre = Llingües sino-tibetanes
|oficial=
|países= {{CHN}}
|zona= Al sur de [[Sichuan]], norte de [[Yunnan]]
|falantes= 2 millones
|familia= [[Llingües sino-tibetanes|Sino-tibetanu]]<br>
&nbsp;&nbsp;[[llingües tibetano-birmanes|Tibeto-birmanu]]<br>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Llingües lolo-búrmicas|Lolo-birmanu]]<br>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Nuosu'''
|mapa = 
|axencia=
|iso2=iii |iso3=iii |sil= 
}}
L''''idioma Nuosu''' (o '''nosú'''), tamién conocíu como '''Yi del norte''', '''Liangshan Yi''', y '''Sichuan Yi''' ye una [[llingües yi| llingua yi]], siendo esta considerada como la llingua de prestíu falada por [[Yi | los Yi]]; esta llingua foi impuesta pol [[Política de la República Popular China | gobiernu Chinu]] como [[llingua franca]] d'esti pueblu (en Mandarín: ''Yí yǔ'', 彝語/彝语) y, como tal, ye la única que s'enseña na escuela, tantu de forma oral como na so forma escrita. Ye faláu por más de 2 millones de persones y esta cifra paez dir n'aumentu; 60% solo fala esti idioma. Nuosu ye'l nome nativu Nuosu/Yi col qu'ellos mesmos lo nomen y esti nun ye usáu en [[Chinu Mandarín | Mandarín]]; anque esti pue ser traducíu como (''nuòsū yǔ'' 诺苏语/諾蘇語), los caráuteres Chinos pa ''nuòsū'' nun tienen equivalente.<ref>Zhu Wenxu etc. 朱文旭、木乃热哈、陈国光 Yi-yu basic course 彝语基础教程 Central Minorities Publishing Co. 中央民族大学出版社 (2006-04出版)</ref>

==Sistema d'escritura principal|Escritura yi}}
El '''yi clásicu''' ye un sistema [[Logograma|logográico]] silábicu de 8000 a 10&nbsp;000 glifos. Anque similar a la [[escritura china|china]] en función, los glifos son independientes na forma, con pocos nicios d'una rellación direuta.

La escritura '''yi moderna''' ({{lang|iii|ꆈꌠꁱꂷ}} {{transl|ii|''nuosu bburma''}} {{IPA|[nɔ̄sū bʙ̝̄mā]}} «escritura nuosu») ye un [[Silabariu (sistema d'escritura)|silabariu]] estandarizado deriváu de la escritura clásico en 1974 pol [[gobiernu chinu]] local. Fízose la escritura oficial de los idiomes yi en 1980. Hai 756 glifos básicos basaos nel dialeutu de Liangshan, amás de 63 pa les sílabes que namái s'atopen nos préstamos chinos.

En 1958, el gobiernu chinu introduxera un alfabetu basáu nel romanu pal usu en Yi, basáu na escritura romanizada de [[Gladstone Porteous]] de Sayingpan.<ref>{{Cita web |url=http://www.worldlanguage.com/Languages/Yi.htm |títulu=Yi language |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20061231151958/http://www.worldlanguage.com/Languages/Yi.htm |fechaarchivu=2006-12-31 }}</ref> (This was later replaced by the Yi script.)

[[Imaxe:Yi words sign.jpg|right|thumb|220px|Una señal nun parque públicu en [[Xichang]], [[Sichuan]], China, amosando testu en yi modernu, chinu ya inglés.]]

==Fonoloxía==
Los equivalentes escritos de los fonemes que figuren equí son «pinyin yi». Pa llograr información alrodiu de la escritura real utilizada consultar la seición anterior titulada «Sistema d'escritura».

===Consonantes===
{| {{tablaguapa}}
! colspan="2" |
![[Consonante llabial|Llabiales]]
![[Consonante alveolar|Alveolares]]
![[Consonante retroflexa|Retroflexes]]
![[Consonante palatal|Palatales]]
![[Consonante velar|Velares]]
![[Consonante glotal|Glotales]]
|-
! rowspan=2|[[Consonante nasal|Nasales]]
!<small>sonores</small>
| m {{IPA|/m/}}
| n {{IPA|/n/}}
|
| ny {{IPA|/ɲ/}}
| ng {{IPA|/ŋ/}}
|
|-
! <small>sordes</small>
| hm {{IPA|/m̥/}}
| hn {{IPA|/n̥/}}
|
|
|
|
|-
! rowspan=4|[[Consonante oclusiva|Oclusives]]
! <small>prenasalizadas</small>
| nb {{IPA|/mb/}}
| nd {{IPA|/nd/}}
|
|
| mg {{IPA|/ŋɡ/}}
|
|-
!<small>sonores</small>
| bb {{IPA|/b/}}
| dd {{IPA|/d/}}
|
|
| gg {{IPA|/ɡ/}}
|
|-
! <small>sordes</small>
| b {{IPA|/p/}}
| d {{IPA|/t/}}
|
|
| g {{IPA|/k/}}
|
|-
! <small>aspiraes</small>
| p {{IPA|/pʰ/}}
| t {{IPA|/tʰ/}}
|
|
| k {{IPA|/kʰ/}}
|
|-
! rowspan=4|[[Consonante africada|Africaes]]
! <small>prenasalizadas</small>
|
| nz {{IPA|/ndz/}}
| nr {{IPA|/ndʐ/}}
| nj {{IPA|/ndʑ/}}
|
|
|-
!<small>sonores</small>
|
| zz {{IPA|/dz/}}
| rr {{IPA|/dʐ/}}
| jj {{IPA|/dʑ/}}
|
|
|-
! <small>sordes</small>
|
| z {{IPA|/ts/}}
| zh {{IPA|/tʂ/}}
| j {{IPA|/tɕ/}}
|
|
|-
! <small>aspiraes</small>
|
| c {{IPA|/tsʰ/}}
| ch {{IPA|/tʂʰ/}}
| q {{IPA|/tɕʰ/}}
|
|
|-
! rowspan=2|[[Consonante fricativa|Fricatives]]
! <small>sordes</small>
| f {{IPA|/f/}}
| s {{IPA|/s/}}
| sh {{IPA|/ʂ/}}
| x {{IPA|/ɕ/}}
| h {{IPA|/x/}}
| hx {{IPA|/h/}}
|-
! <small>sonores</small>
| v {{IPA|/v/}}
| ss {{IPA|/z/}}
| r {{IPA|/ʐ/}}
| y {{IPA|/ʑ/}} 
| w {{IPA|/ɣ/}}
|
|-
! rowspan=2|[[Consonante llateral|Llaterales]]
!<small>sonores</small>
|
| l {{IPA|/l/}}
|
|
|
|
|-
! <small>sordes</small>
|
| hl {{IPA|/l̥/}}
|
|
|
|
|}

===Vocales===
{| {{tablaguapa}} style="text-align: center"
!&nbsp;
![[Vocal anterior|Anteriores]]
![[Vocal central|Centrales]]
![[Vocal posterior|Posteriores]]
|-
![[Vocal zarrada|Zarraes]]
| i {{IPA|/i/}}
| y {{IPA|/z̞*/}}
| o {{IPA|/o/}}
|-
![[Vocal semicerrada|Semicerradas]]
| 
| y {{IPA|/ə/}}
| o {{IPA|/o/}}
|-
![[Vocal semiabierta|Semiabiertas]]
| ie {{IPA|/ɛ/}}
|
| uo {{IPA|/ɔ/}}
|-
![[Vocal abierta|Abiertes]]
|
| a {{IPA|/a/}}
|
|}

<nowiki>*</nowiki>Identificáu cola vocal del mandarín 四 ''sì'' «cuatro»

===Tonos===
*altu [{{IPA|˥}}] – escritu '''-t'''
*descendiente mediu [{{IPA|˧˨}}] o mediu [{{IPA|˧}}] – escritu '''-x'''
*mediu [{{IPA|˧}}] – non escritu *descendiente mediu [{{IPA|˨˩}}]
– escritu '''-p'''

== Referencies ==
{{Incubator|code=ii}}
{{llistaref}}

===Bibliografía===
*Chen Kang [陈康]. 2010. ''A study of Yi dialects'' [彝语方言研究]. Beijing: China Minzu University Press.

===Llectura adicional===
*Collective book, ''Ritual for Expelling Ghosts, A religious Classic of the Yi nationality in Liangshan Prefecture, Sichuan''. The Taipei Ricci Institute (November 1998)
*Ma Linying, Dennis Elton Walters, Susan Gary Walters (editors). ''[http://www.yihanyingcihui.net Nuosu Yi-Chinese-English Glossary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140918052528/http://www.yihanyingcihui.net/ |date=2014-09-18 }}''. Nationalities Publishing House (2008). ISBN 978-7-105-09050-1/H.638.



{{Tradubot|Idioma nuosu}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües lolo-búrmicas|Yi]]
[[Categoría:Llingües de China|Yi]]
L'idioma Nuosu (o nosú), tamién conocíu como Yi del norte, Liangshan Yi, y Sichuan Yi ye una  llingua yi, siendo esta considerada como la llingua de prestíu falada por  los Yi; esta llingua foi impuesta pol  gobiernu Chinu como llingua franca d'esti pueblu (en Mandarín: Yí yǔ, 彝語/彝语) y, como tal, ye la única que s'enseña na escuela, tantu de forma oral como na so forma escrita. Ye faláu por más de 2 millones de persones y esta cifra paez dir n'aumentu; 60% solo fala esti idioma. Nuosu ye'l nome nativu Nuosu/Yi col qu'ellos mesmos lo nomen y esti nun ye usáu en  Mandarín; anque esti pue ser traducíu como (nuòsū yǔ 诺苏语/諾蘇語), los caráuteres Chinos pa nuòsū nun tienen equivalente.Zhu Wenxu etc. 朱文旭、木乃热哈、陈国光 Yi-yu basic course 彝语基础教程 Central Minorities Publishing Co. 中央民族大学出版社 (2006-04出版)

==Sistema d'escritura principal|Escritura yi}}
El yi clásicu ye un sistema logográico silábicu de 8000 a 10 000 glifos. Anque similar a la china en función, los glifos son independientes na forma, con pocos nicios d'una rellación direuta.

La escritura yi moderna (   «escritura nuosu») ye un silabariu estandarizado deriváu de la escritura clásico en 1974 pol gobiernu chinu local. Fízose la escritura oficial de los idiomes yi en 1980. Hai 756 glifos básicos basaos nel dialeutu de Liangshan, amás de 63 pa les sílabes que namái s'atopen nos préstamos chinos.

En 1958, el gobiernu chinu introduxera un alfabetu basáu nel romanu pal usu en Yi, basáu na escritura romanizada de Gladstone Porteous de Sayingpan. (This was later replaced by the Yi script.)

right|thumb|220px|Una señal nun parque públicu en Xichang, Sichuan, China, amosando testu en yi modernu, chinu ya inglés.

Fonoloxía
Los equivalentes escritos de los fonemes que figuren equí son «pinyin yi». Pa llograr información alrodiu de la escritura real utilizada consultar la seición anterior titulada «Sistema d'escritura».

Consonantes
LlabialesAlveolaresRetroflexesPalatalesVelaresGlotalesNasalessonores m  n  ny  ng  sordes hm  hn Oclusives prenasalizadas nb  nd  mg sonores bb  dd  gg  sordes b  d  g  aspiraes p  t  k Africaes prenasalizadas nz  nr  nj sonores zz  rr  jj  sordes z  zh  j  aspiraes c  ch  q Fricatives sordes f  s  sh  x  h  hx  sonores v  ss  r  y   w Llateralessonores l  sordes hl 

Vocales
 AnterioresCentralesPosterioresZarraes i  y  o Semicerradas  y  o Semiabiertas ie  uo Abiertes a 

*Identificáu cola vocal del mandarín 四 sì «cuatro»

Tonos
altu [] – escritu -t
descendiente mediu [] o mediu [] – escritu -x
mediu [] – non escritu *descendiente mediu []
– escritu -p

 Referencies 

Bibliografía
Chen Kang [陈康]. 2010. A study of Yi dialects [彝语方言研究]. Beijing: China Minzu University Press.

Llectura adicional
Collective book, Ritual for Expelling Ghosts, A religious Classic of the Yi nationality in Liangshan Prefecture, Sichuan. The Taipei Ricci Institute (November 1998)
Ma Linying, Dennis Elton Walters, Susan Gary Walters (editors). Nuosu Yi-Chinese-English Glossary . Nationalities Publishing House (2008). ISBN 978-7-105-09050-1/H.638.

Yi
Yi