Llingües d'Estaos Xuníos
{{desactualizáu}}
[[Ficheru:Tree map of languages in the United States.png|350px|miniaturadeimagen|[[Idioma inglés|inglés]] 80%<br>[[Idioma español|español]] 12.4%<br>[[Llingües indoeuropees|otres llingües indoeuropees]] 3.7%<br>[[Llingües d'Asia|asiátiques]] y [[Llingües indo-pacífiques|indo-pacífiques]] 3%]]
[[Ficheru:Seattle trash lese rac basura 200511.jpg|225px|miniaturadeimagen|Un bote de basura en [[Seattle]] marcáu en cuatro idiomes: [[Idioma inglés|inglés]], [[Idioma chinu|chinu]], [[Idioma vietnamita|vietnamita]] y [[Idioma español|español]].]]

Diverses '''llingües falar nos [[Estaos Xuníos]]'''; sicasí, l'[[Idioma inglés|inglés]] predomina nel usu públicu según la llingua materna mayoritaria del país. Nenguna norma a nivel federal declaró como [[idioma oficial]] al inglés; sicasí, ye la llingua na cual tán escrites la Constitución y les lleis y na cual realícense los queferes de gobiernu. Tamién delles lleis federales implícitamente estandarizan l'idioma inglés.<ref>Por casu, la seición 1432 (2) de la Llei estauxunidense 107-110 "Nengún neñu abandonáu" del 2001, que define'l términu "EN RIESGU":<br /> 
"EN RIESGU.—El términu ‘en riesgu', cuando s'utiliza con al respective de un neñu, nuevu, o estudiante, significa un individuu n'edá escolar que cuerre peligru de fracasu académicu, tien un problema de drogues o alcohol, ta embarazáu o ye padre, entró en contautu nel pasáu col sistema xudicial xuvenil, ta siquier 1 añu per debaxo del nivel d'estudios correspondiente a la edá del individuu, ''tien llindada la so competencia col inglés'', ye miembru d'una banda, abandonó la escuela nel pasáu, o tien una alta tasa de absentismo na escuela." (añadióse'l ''énfasis'') (ver [http://www.ed.gov/policy/elsec/leg/esea02/107-110.pdf el testu de la llei])</ref> Fálense, sicasí, cientos d'otros idiomes y dialeutos, siendo l'[[Idioma español n'Estaos Xuníos|español]] el más común ente ellos, idioma qu'amás tien reconocencia en delles xurisdicciones del Suroeste.

Tradicionalmente, nes ciudaes grandes esistieron barrios nos que la primer xeneración d'inmigrantes d'un país determináu arrexuntar y depués socesives xeneraciones van dexando'l llugar. Una notable esceición son los [[Barriu chinu|barrios chinos]], ''chinatowns'', siendo'l más importante d'estos el que s'atopa na ciudá de [[San Francisco (California)|San Francisco]] ([[California]]). Dempués de décades de represión, les llingües de los [[Amerindiu|americanos nativos]], o [[Llingües indíxenes d'América|llingües amerindies]] autóctones, tán siendo calteníes y enseñaes dientro de les reserves. Un casu singular dientro de los Estaos Xuníos ye'l [[Puertu Ricu|Estáu Llibre Acomuñáu de Puertu Ricu]], que tien como primer idioma oficial l'[[Idioma español|español]] (inglés ye idioma oficial secundariu).

== Llingua oficial y estadístiques ==
=== Estatus d'idioma oficial ===

Ante l'ausencia d'un [[idioma oficial]] a nivel federal nos Estaos Xuníos, munchos estaos y territorios individualmente adoptaron l'inglés como idioma oficial del [[Estáu de los Estaos Xuníos d'América|estáu]]:<ref>{{Cita web |url=https://www.proenglish.org/official-english/state-profiles.html |títulu=Official English Map |editorial=proenglish.org |fechaaccesu=27 de xineru de 2015 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20150317152950/https://proenglish.org/official-english/state-profiles.html |fechaarchivu=2015-03-17 }}</ref>
[[Ficheru:USA states english official language.svg|thumb|250px|right|N'azul escuro los Estaos onde'l [[idioma inglés|inglés]] ye idioma oficial; n'azul claro aquellos onde l'inglés ye una de los dos idiomes oficiales; los otros estaos que nun tienen idiomes oficiales.]] 
[[Ficheru:USA State Languages-2.svg|thumb|250px|Idioma oficial d'estaos y territorios.<br />
{{Columnes}}
{{lleenda|#000080|L'inglés ye l'idioma oficial.}}
{{Nueva columna}}
{{Lleenda|#FF00FF|Ensin idioma oficial; múltiples idiomes '' de facto''.}}
{{Nueva columna}}
{{Lleenda|#0000FF|Ensin idioma oficial; l'inglés ''[[de facto]]''.}}
{{Nueva columna}} 
{{Lleenda|#800080|Dos o más idiomes oficiales.}}
{{Final columnes}}]]
{{llista de columnes|3|
* [[Alabama]] (1990)
* [[Arizona]] (2006)
* [[Arkansas]] (1987)
* [[California]] (1986)<ref>California dexa la publicación de documentos estatales n'otres llingües que representen grupos minoritarios y comunidaes inmigrantes. Estos idiomes, como'l [[Idioma español|español]], [[Idioma chinu|chinu]], [[Idioma coreanu|coreanu]], [[Idioma tagalu|tagalu]], [[Idioma persa|persa]], [[Idioma rusu|rusu]], [[Idioma vietnamita|vietnamita]] o [[Idioma tailandés|tailandés]] apaecen en documentos estatales oficiales, y el Departamentu de Vehículos de Motor publica en 47 idiomes.</ref>
* [[Carolina del Norte]] (1987)
* [[Carolina del Sur]] (1987)
* [[Colorado]] (1988)
* [[Dakota del Norte]] (1987)
* [[Dakota del Sur]] (1987)
* [[Florida]] (1988)
* [[Georgia (Estaos Xuníos)|Georgia]] (1986, 1996)
* [[Idaho]] (2007)<ref>{{Cita web |url=http://www.proenglish.org/states/idaho.htm |títulu=Idaho Code 73-121. "Certain Documents to be in English the Official State Language." |fecha=2007 |editorial=proenglish.org |fechaaccesu=21 d'agostu de 2008 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080513151721/http://www.proenglish.org/states/idaho.htm |fechaarchivu=13 de mayu de 2008 }}</ref>
* [[Illinois]] (1969)<ref>{{Cita web |url=http://www.ilga.gov/legislation/ilcs/ilcs4.asp?DocName=010500050HArt.+14C&ActID=1005&ChapAct=105%26nbsp%3BILCS%26nbsp%3B5%2F&ChapterID=17&ChapterName=SCHOOLS&SectionID=49138&SeqStart=108300000&SeqEnd=109800000&ActName=School%2BCode. 105 ILCS |títulu=5/14C‑1 (implícitu) |editorial=Illinois General Assembly |fechaaccesu=21 d'agostu de 2008}}</ref>
* [[Indiana]] (1984)
* [[Iowa]] (2002)<ref>{{Cita web|url=http://www.legis.state.ia.us/IACODE/2003SUPPLEMENT/1/18.html|títulu=Iowa Code Sec. 1.18, "Iowa English language reaffirmation."|fecha=2002|editorial=Iowa General Assembly Web Site|fechaaccesu=21 d'agostu de 2008|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080420070348/http://www.legis.state.ia.us/IACODE/2003SUPPLEMENT/1/18.html|fechaarchivu=20 d'abril de 2008}}</ref>
* [[Kansas]] (2007)<ref>{{Cita web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2007_May_11/ai_n19095444 |títulu=Governor's Signature Makes English the Official Language of Kansas |editorial=Business Wire |fecha=11 de mayu de 2007 |fechaaccesu=22 d'agostu de 2008 |urlarchivu=https://archive.today/20120628215137/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2007_May_11/ai_n19095444/ |fechaarchivu=28 de xunu de 2012 }}</ref>
* [[Kentucky]] (1984)
* [[Louisiana]] (1807)
* [[Massachusetts]] (1975)<ref>{{Cita web|url=http://www.proenglish.org/states/massachusetts.htm|títulu=Official Language Law of Massachusetts|editorial=proenglish.org|fechaaccesu=21 d'agostu de 2008|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080723185732/http://proenglish.org/states/massachusetts.htm|fechaarchivu=23 de xunetu de 2008}}</ref>
* [[Mississippi]] (1987)
* [[Missouri]] (1998)
* [[Montana]] (1995)
* [[Nebraska]] (1920)
* [[New Hampshire]] (1995)
* [[Tennessee]] (1984)
* [[Utah]] (2000)
* [[Virxinia]] (1981, 1996)
* [[Virxinia Occidental]] (2016)<ref>{{cita web |url=https://www.usenglish.org/o-s-english-efforts-lead-west-virginia-to-become-32nd-state-to-recognize-english-as-official-language/ |títulu=U.S. English efforts lead West Virginia to become 32nd state to recognize English as official language |autor=U.S. English |idioma=inglés |fecha=5 de marzu de 2016 |fechaaccesu=20 d'abril de 2017 }}</ref>
* [[Wyoming]] (1996)
}}
Dellos estaos y territorios son oficialmente o ''de facto'' bi- o trillingües:
{{llista de columnes|3|
* [[Ḥawai]] ([[Idioma inglés|inglés]] y [[Idioma ḥawaianu|ḥawaianu]]) (1978)<ref>{{Cita web |url=http://www.proenglish.org/states/hawaii.htm |títulu=Legal Status of official English in Hawaii |editorial=proenglish.org |fechaaccesu=22 d'agostu de 2008 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080723184459/http://proenglish.org/states/hawaii.htm |fechaarchivu=23 de xunetu de 2008 }}</ref>
* [[Alaska]] ([[Idioma inglés|inglés]] y dende 2014 los 20 idiomes nativos del estáu tán llegalmente reconocíos).
* [[Louisiana]], [[Maine]], [[New Hampshire]] y [[Vermont]] (Inglés y [[Idioma francés|francés]] na so variante [[cajún]] o [[acadiano]] tán llegalmente reconocíos, anque nun tien idioma oficial)<ref>Calteníu por Cita web|url=http://www.proenglish.org/states/louisiana.htm|títulu=Legal Status of official English in Louisiana|editorial=proenglish.org|fechaaccesu=22 d'agostu de 2008|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080723184557/http://proenglish.org/states/louisiana.htm|fechaarchivu=23 de xunetu de 2008}}<br />
&nbsp;&nbsp;Refutado por Cita web|url=http://ourworld.compuserve.com/homepages/JWCRAWFORD/can-la.htm|títulu=Language Legislation in Louisiana|fechaaccesu=22 d'agostu de 2008|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081018203541/http://ourworld.compuserve.com/homepages/JWcrawford/can-la.htm|fechaarchivu=18 d'ochobre de 2008}}, citando estipulaciones de la constitución estatal de Luisiana de 1974.</ref>
* [[California]], [[Arizona]], [[Nuevu Méxicu]] y [[Texas]] (Inglés y ''de facto'' español)<ref>Nuevu Méxicu tien una resolución ''non obligatoria'' llamada "English Plus", oficialmente sofita'l multillingüismu.{{Cita web |url=http://www.proenglish.org/states/newmexico.htm |títulu=Language Laws of New Mexico |editorial=proenglish.org |fechaaccesu=22/8/08 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080513030355/http://www.proenglish.org/states/newmexico.htm |fechaarchivu=13 de mayu de 2008 }}</ref>
* [[Samoa Americana]] ([[Idioma samoanu|Samoanu]] ya inglés)
* [[Guam]] ([[Idioma chamorru|Chamorru]] ya inglés), ye la isla más grande del archipiélagu Islles Marianes del Norte.
* [[Islles Marianes del Norte]] (Inglés, chamorru y [[Idioma carolinio|carolinio]])
* [[Puertu Ricu]] (Español ya inglés ; español proclamáu'l primeru idioma oficial en 1978)
}}
El [[estáu de Nueva York]] tenía documentos del gobiernu estatal (por casu, rexistros demográficos) coescritos en [[idioma neerlandés]] hasta los años 1920, con cuenta de caltener l'heriedu de los [[Nuevos Países Baxos]], anque Inglaterra anexonara la colonia en 1664.<ref>{{Cita web |url=http://www.cr.nps.gov/nr/travel/kingston/colonization.htm |títulu=Dutch Colonies |editorial=National Park Service |fechaaccesu=21 d'agostu de 2008 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20190714193530/https://www.cr.nps.gov/nr/travel/kingston/colonization.htm |fechaarchivu=2019-07-14 }}</ref>

Les [[Llingües indíxenes d'América|llingües indíxenes]] son oficiales o cooficiales en munches de les [[Reserva india|reserves indies]] estauxunidenses y [[Indios pueblo|pueblos]]. En [[Oklahoma]] antes de convertise n'[[Estáu de los Estaos Xuníos d'América|estáu]] en 1907, los dirixentes del territoriu aldericaron si tener el [[idioma cheroqui|cheroqui]], [[Idioma choctaw|choctaw]] y [[Idioma creek|muscogee]] como cooficial, pero la idea nunca tomó forma.

{| class="wikitable sortable" style="float:right; margin-left:1em; font-size:87%"
|+ Los hispanofalantes nos Estaos Xuníos
|-
!Añu !Númberu de falantes
n'español
!Porcentaxe de<br />Población de los EE.XX.
|-
| 1980
| style="text-align:right;" | 11 Millones
| style="text-align:right;" | 5%
|- 
| 1990
| style="text-align:right;" | 17.3 Millones
| style="text-align:right;" | 7%
|- 
| 2000
| style="text-align:right;" | 28.1 Millones
| style="text-align:right;" | 10%
|- 
| 2010
| style="text-align:right;" | 37 Millones
| style="text-align:right;" | 13%
|- 
| 2012
| style="text-align:right;" | 38.3 Millones
| style="text-align:right;" | 13%
|- 
| 2020 (Posiblemente)
| style="text-align:right;" | 40 Millones
| style="text-align:right;" | 14%
|- 
| colspan=3 | Fontes:<ref>http://www.pewresearch.org/fact-tank/2013/09/05/what-is-the-future-of-spanish-in-the-united-states/</ref><ref>https://www.census.gov/prod/2003pubs/c2kbr-29.pdf</ref><ref>http://www.languagepolicy.net/archives/Capo1.htm</ref><ref>http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_1YR_S1601&prodType=table</ref>
|}

En [[Nuevu Méxicu]], anque la constitución estatal nun especifique un idioma oficial, les lleis publicar n'inglés y español, y el material del gobiernu y los servicios ríquese llegalmente (por Llei) que sían accesibles a falantes de dambes llingües.

Afirmóse que la situación de Nuevu Méxicu ye parte de les estipulaciones del [[Tratáu de Guadalupe Hidalgo]] de 1848; sicasí, nenguna mención de "derechos llingüísticos" apaez nel Tratáu o nel Protocolu de Querétaro, más allá de que los "habitantes mexicanos" nun tengan (1) nengún amenorgamientu de derechos per debaxo de los de los ciudadanos de los Estaos Xuníos y (2) esautamente los mesmos derechos que se menten nel artículu III del Tratáu de la [[Compra de Luisiana]] y nel Tratáu de la [[Tratáu de Adams-Onís|Merca de Florida]]. Esto implicaría que l'estáu llegal de la llingua española en Nuevu Méxicu y n'árees ensin incluyir, na [[Tratáu de Guadalupe Hidalgo#La Venta de la Mesilla|Venta de la Mesilla]] d'Arizona, ye'l mesmu que'l del francés en Luisiana, y de xuru non menor que'l del alemán en Pennsylvania.
{| tabla class=wikitable align="right" style="margin-left: 1em"
! style="background:LightBlue" | '''Idioma faláu<br />nel llar'''<ref>{{Cita web |url=http://www.mla.org/map_data |títulu=MLA Language Map Data Center |editorial=Modern Language Association |fechaaccesu=21 d'agostu de 2008}}</ref>
! style="font-size: smaller;" style="font: bold;"| Añu 2000
! style="font-size: smaller;" style="font: bold;"| Añu 2005
|-
! style="font-size: smaller;" | [[Idioma inglés|Namái inglés]] 
! style="font-size: smaller;" | 82,10%
! style="font-size: smaller;" | 80,60%
|-
! style="font-size: smaller;" | [[Idioma español|Español]]
! style="font-size: smaller;" | 10,71%
! style="font-size: smaller;" | 12,03%
|-
! style="font-size: smaller;" | [[Idioma chinu|Chinu]]
! style="font-size: smaller;" | 0,61%
! style="font-size: smaller;" | 0,57%
|-
! style="font-size: smaller;" | [[Idioma francés|Francés]]
! style="font-size: smaller;" | 0,61%
! style="font-size: smaller;" | 0,49%
|-
! style="font-size: smaller;" | [[Idioma alemán|Alemán]]
! style="font-size: smaller;" | 0,52%
! style="font-size: smaller;" | 0,41%
|-
! style="font-size: smaller;" | [[Idioma tagalu|Tagalu]]
! style="font-size: smaller;" | 0,46%
! style="font-size: smaller;" | 0,51%
|-
! style="font-size: smaller;" | [[Idioma vietnamita|Vietnamita]]
! style="font-size: smaller;" | 0,38%
! style="font-size: smaller;" | 0,42%
|-
! style="font-size: smaller;" | [[Idioma italianu|Italianu]]
! style="font-size: smaller;" | 0,38%
! style="font-size: smaller;" | 0,29%
|-
! style="font-size: smaller;" | [[Idioma coreanu|Coreanu]]
! style="font-size: smaller;" | 0,34%
! style="font-size: smaller;" | 0,37%
|-
! style="font-size: smaller;" | [[Idioma rusu|Rusu]]
! style="font-size: smaller;" | 0,26%
! style="font-size: smaller;" | 0,31%
|-
! style="font-size: smaller;" | [[Idioma polacu|Polacu]]
! style="font-size: smaller;" | 0,25%
! style="font-size: smaller;" | 0,22%
|-
! style="font-size: smaller;" | [[Idioma árabe|Árabe]]
! style="font-size: smaller;" | 0,23%
! style="font-size: smaller;" | 0,25%
|-
! style="font-size: smaller;" | [[Idioma portugués|Portugués]]
! style="font-size: smaller;" | 0,21%
! style="font-size: smaller;" | 0,24%
|-
! style="font-size: smaller;" | [[Idioma xaponés|Xaponés]]
! style="font-size: smaller;" | 0,18%
! style="font-size: smaller;" | 0,17%
|-
! style="font-size: smaller;" |[[Idioma francés|Francés]] [[Idioma criollu|criollu]]
! style="font-size: smaller;" | 0,17%
! style="font-size: smaller;" | 0,20%
|-
! style="font-size: smaller;" | [[Idioma griegu|Griegu]]
! style="font-size: smaller;" | 0,13%
! style="font-size: smaller;" | 0,12%
|-
! style="font-size: smaller;" | [[Hindi]]
! style="font-size: smaller;" | 0,12%
! style="font-size: smaller;" | 0,17%
|-
! style="font-size: smaller;" | [[Idioma persa|Persa]]
! style="font-size: smaller;" | 0,11%
! style="font-size: smaller;" | 0,12%
|-
! style="font-size: smaller;" | [[Urdú]]
! style="font-size: smaller;" | 0,10%
! style="font-size: smaller;" | 0,11%
|-
! style="font-size: smaller;" | [[Idioma cantonés|Cantonés]]
! style="font-size: smaller;" | 0,09%
! style="font-size: smaller;" | 0,13%
|-
! style="font-size: smaller;" | [[Idioma guyaratí|Guyaratí]]
! style="font-size: smaller;" | 0,08%
! style="font-size: smaller;" | 0,09%
|-
! style="font-size: smaller;" | [[Idioma armeniu|Armeniu]]
! style="font-size: smaller;" | 0,07%
! style="font-size: smaller;" | 0,07%
|}
La cuestión de billingüismu tamién s'aplica nos estaos d'[[Arizona]] y [[Texas]]. La constitución de Texas nun tien nenguna política d'idioma oficial. Arizona aprobó una proposición nes [[Eleiciones lexislatives d'Estaos Xuníos (2006)|eleiciones xenerales del 7 de payares de 2006]] declarando l'inglés como idioma oficial.<ref>{{Cita web|url=http://www.cnn.com/ELECTION/2006/pages/results/ballot.measures/ |títulu=America Votes 2006: Key Ballot Issues |editorial=CNN |fechaaccesu=22 d'agostu de 2008}}</ref> Pero la representación histórica billingüe persiste nos estaos del [[Suroeste d'Estaos Xuníos|Suroeste]]. 

El 19 de mayu de 2006, el [[Senáu de los Estaos Xuníos]] votó pa faer del inglés la llingua nacional de los Estaos Xuníos. Según el proyeutu de llei, redactáu pol senador James M. Inhofe ([[Partíu Republicanu de los Estaos Xuníos|republicanu]], Oklahoma), el gobiernu federal yá nun apurriría servicios y comunicaciones multillingües, sacante aquellos yá garantizaos por Llei. Poco dempués de l'aprobación de la enmienda Inhofe, el Senáu votó por otru proyeutu de llei del senador Ken Salazar ([[Partíu Demócrata de los Estaos Xuníos|demócrata]], Colorado), nel que l'inglés yera "la llingua d'unificación común de los Estaos Xuníos", pero especificaba que nada naquella declaración "tien de menguar o ampliar cualquier derechu esistente" tocantes a servicios multillingües. Nengún de los proyeutos acabó convirtiéndose en Llei.

=== Estadístiques y censos ===
Acordies colos datos del Censu de los Estaos Xuníos del 2015,<ref>{{Cita web |url=https://www.census.gov/prod/2003pubs/c2kbr-29.pdf|títulu=Language Use and English-Speaking Ability: 2000 |fecha=ochobre de 2003 | editorial=U.S. Census Brueau| formatu=[[PDF]]|fechaaccesu=22 d'agostu de 2008}}</ref> los principales idiomes por númberu de falantes mayores de 5 años d'edá son:
{{llista de columnes|2|
# [[Idioma inglés|Inglés]] - 215 millones
# [[Idioma español|Español]] - 45 millones 
# [[Idioma chinu|Chinu]] - 2 millones<ref>Principalmente [[Idioma cantonés|cantonés]], con un creciente grupu de falantes de [[chinu mandarín]]</ref>
# [[Idioma francés|Francés]] - 1,6 millones
# [[Idioma alemán|Alemán]] - 1,4 millones
# [[Idioma tagalu|Tagalu]] - 1,2 millones
# [[Idioma vietnamita|Vietnamita]] - 1,01 millones
# [[Idioma italianu|Italianu]] - 1,01 millones
# [[Idioma coreanu|Coreanu]] - 890.000
# [[Idioma rusu|Rusu]] - 710.000
# [[Idioma polacu|Polacu]] - 670.000
# [[Idioma árabe|Árabe]] - 610.000
# [[Idioma portugués|Portugués]] - 560.000
# [[Idioma xaponés|Xaponés]] - 480.000
# [[Idioma francés|Francés]] [[Idioma criollu|criollu]] - 450.000<ref>Principalmente francés criollu luisiano - 334.500</ref>
# [[Idioma griegu|Griegu]] - 370.000
# [[Hindi]] - 320.000
# [[Idioma persa|Persa]] - 310.000
# [[Urdú]] - 260.000
# [[Idioma guyaratí|Guyaratí]] - 240.000
# [[Idioma armeniu|Armeniu]] - 200.000
}}
[[Censu de los Estaos Xuníos del 2000|Nel añu 2000]], la [[Oficina del Censu de los Estaos Xuníos]] imprimió los sos cuestionarios censales estándar en seis idiomes: inglés, castellán, chinu (en calteres [[chinu tradicional|tradicionales]]), tagalu, vietnamita y coreanu.

== Llingües indíxenes norteamericanes ==
[[Ficheru:Americanindiansmapcensusbureau.gif|thumb|250px|Reserves indies n'Estaos Xuníos, onde se falen inda más d'un centenar de [[llingües indíxenes d'América|llingües indíxenes]].]]
Antes del asentamientu de los europeos en Norteamérica falábense gran cantidá de llingües nos territorios que más tarde formaríen parte de los Estaos Xuníos. Estes llingües siguieron falándose profusamente mientres siquier dos sieglos más, la mayoría de llingües fueron perdiendo falantes y munches hanse escastáu (namái unes poques tienen más falantes na actualidá qu'a principios del sieglu XIX). En delles partes d'Estaos Xuníos, principalmente en ciertes [[reserva india|reserves indies]], siguen falándose y tienen un númberu abondu de falantes fluentes. La mayor parte de les [[llingües de Norteamérica|llingües indíxenes]] que se siguen falando tán severamente [[llingua amenazada|amenaciaes]], yá qu'en munchos casos tienen pocos falantes, les mayor parte d'ellos vieyos o de mediana edá, ente que les nueves xeneraciones d'indíxenas usen mayoritariamente l'inglés y tienen un manexu deficiente de la so llingua ancestral.

Escontra 2008, el númberu de falantes de llingües indíxenes autóctones d'Estaos Xuníos yera de 373.949, pertenecientes a 135 llingües natives qu'inda se falen nel territoriu.<ref>[https://www.census.gov/hhes/socdemo/language/data/other/detailed-lang-tables.xls "Table 1. Detailed Languages Spoken at Home and Ability to Speak English for the Population 5 Years and Over for the United States: 2006-2008 : Release Date: April, 2010" (XLS)]. Census.gov. Retrieved 18 January 2015.</ref>

=== Principales llingües indíxenes ===
Acordies con el [https://www.census.gov/mp/www/spectab/languagespokenSTP224.xls censu de 2000] y otres encuestes llingüístiques, la llingua indíxena con mayor númberu de falantes anguaño n'Estaos Xuníos ye'l [[idioma navajo|navajo (navaho)]]. Les otres llingües n'orde d'importancia numbérica son el [[idioma cheroqui|cheroqui]] y el [[idioma choctaw|choctaw]].

<!-- [[Navajo language|Navajo]] is an [[Athabascan languages|Athabascan language]] with 178,000 speakers, primarily in the states of [[Arizona]], [[New Mexico]] and [[Utah]], in addition to smaller numbers of speakers across the country. [[Dakota language|Dakota]] is a [[Siouan languages|Siouan language]] with 18,000 speakers in the US alone (22,000 including speakers in Canada), not counting 6,000 speakers of the closely related [[Lakota language|Lakota]]. Most speakers live in the states of [[North Dakota]] and [[South Dakota]]. [[Yupik language|Central Alaskan Yup'ik]] is an [[Eskimo-Aleut languages|Eskimo-Aleut language]] with 16,000 speakers, most of whom live in Alaska. [[Cherokee language|Cherokee]] belongs to the [[Iroquoian languages|Iroquoian language family]], and had about 22,000 speakers as of 2005.<ref>Ben Frey, [https://web.archive.org/web/http://www.ncmuseumofhistory.org/collateral/articles/f05.cherokee.language.pdf A Look at the Cherokee Language], North Carolina Museum of History, from Tar Heel Junior Historien 45:1 (fall 2005).</ref>

The Cherokee have the largest tribal affiliation in the U.S., but most are of mixed ancestry and do not speak the language. Recent efforts to conserve and increase the Cherokee language in [[Oklahoma]] and the Cherokee [[Indian reservation]] in [[North Carolina]] have been productive. [[Western Apache]], with 12,500 speakers, is a [[Southern Athabaskan language]] closely related to Navajo, but not mutually intelligible with it. Most speakers live in [[Arizona]]. The [[O'odham language]], spoken by the [[Pima people|Pima]] and the [[Tohono O'odham]], is a [[Uto-Aztecan languages|Uto-Aztecan language]] with more than 12,000 speakers, most of whom live in central and southern [[Arizona]] and northern [[Sonora]].

[[Choctaw language|Choctaw]] has 11,000 speakers. One of the [[Muskogean languages|Muskogean language family]], like [[Creek language|Seminole]] and [[Alabama language|Alabama]]. [[Keresan languages|Keres]] has 11,000 speakers. A [[language isolate]], the Keres are the largest of the Pueblo nations. The Keres pueblo of [[Acoma Pueblu|Acoma]] is the oldest continually inhabited community in the United States. [[Zuni language|Zuni]] has 10,000 speakers. Zuni is a language isolate mostly spoken in a single pueblu, [[Zuni Pueblu, New Mexico|Zuni]], the largest in the U.S. [[Ojibwe language|Ojibwe]] has 7,000 speakers (about 55,000 including speakers in Canada). The [[Algic languages|Algonquian language family]] includes populous languages like [[Cree language|Cree]] in Canada.

 -->

=== Llingües indíxenes falaes por estaos ===

Sacante Alaska que tien oficialmente delles llingües indíxenes, nel restu d'estaos punxo la llingua indíxena mayoritaria del estáu como llingua oficial a nivel de tol estáu y les demás ensin oficialidá nun intentu de que siquier una llingua indíxena sobreviviera por estáu.

* Llista d'estaos 
{| class="wikitable sortable"
|+ '''Los 50 estaos de los Estaos Xuníos'''
| [[Alabama]]
| ''State of Alabama''
| [[Idioma alabama]]
|-
| [[Alaska]]
| ''State of Alaska''
| [[Llingües esquimo-aleutianes]]
|-
| [[Arizona]]
| ''State of Arizona''
| [[Llingües apacheanas]], [[Idioma hopi]], [[Idioma navajo]], [[Idioma ute]], [[Idioma zuñi]]
|-
| [[Arkansas]]
| ''State of Arkansas''
| 
|-
| [[California]]
| ''State of California''
| [[Llingües hokanas]], [[Llingües penutíes]]
|-
| [[Carolina del Norte]]
| ''State of North Carolina''
| [[Idioma cheroqui]]
|-
| [[Carolina del Sur]]
| ''State of South Carolina''
| [[Llingües siux]] (o siux-catawba), [[Idioma cheroqui]] 
|-
| [[Colorado]]
| ''State of Colorado''
| [[Idioma navajo]], [[Idioma ute]]
|-
| [[Connecticut]]
| ''State of Connecticut''
| [[Llingües algonquinas]]
|-
| [[Dakota del Norte]]
| ''State of North Dakota''
| [[Idioma siux]] (tamién llamáu dacuando lakhota o dakhota), [[Idioma ojibwa]]
|-
| [[Dakota del Sur]]
| ''State of South Dakota''
| [[Idioma siux]] (tamién llamáu dacuando lakhota o dakhota) 
|-
| [[Delaware]]
| ''State of Delaware''
| [[Llingües algonquinas]]
|-
| [[Florida]]
| ''State of Florida''
| 
|-
| [[Georgia (Estaos Xuníos)|Georgia]]
| ''State of Georgia''
| 
|-
| [[Ḥawai]]
| ''State of Hawaii,<br />Moku'āina o Hawai'i''
| [[Idioma ḥawaianu]]
|-
| [[Idaho]]
| ''State of Idaho''
| [[Idioma shoshoni]]
|-
| [[Illinois]]
| ''State of Illinois''
| [[Llingües iroqueses]]
|-
| [[Indiana]]
| ''State of Indiana''
| [[Llingües iroqueses]]
|-
| [[Iowa]]
| ''State of Iowa''
| [[Idioma siux]] (tamién llamáu dacuando lakhota o dakhota)
|-
| [[Kansas]]
| ''State of Kansas''
| [[Idioma siux]] (tamién llamáu dacuando lakhota o dakhota)
|-
| [[Kentucky]]
| ''Commonwealth of Kentucky''
| [[Llingües algonquinas]], [[Idioma cheroqui]], [[Llingües algonquinas]]
|-
| [[Louisiana]]
| ''State of Louisiana,<br />État de Louisiane''
| [[Idioma choctaw]], [[Idioma chitimacha]], [[Llingües muskogueanas]]
|-
| [[Maine]]
| ''State of Maine''
| [[Llingües algonquinas]]
|-
| [[Maryland]]
| ''State of Maryland''
| 
|-
| [[Massachusetts]]
| ''Commonwealth of Massachusetts''
| [[Llingües algonquinas]]
|-
| [[Michigan]]<ref>{{Cita web |url=http://lema.rae.es/dpd/?key=Michigan |títulu=Michigan |editorial=[[Real Academia Española]] |obra=[[Diccionario panhispánico de dudas]] |fecha = ochobre de 2005 |fechaaccesu=21 d'agostu de 2009}}</ref>
| ''State of Michigan''
| [[Idioma ojibwa]], [[Llingües iroqueses]]
|-
| [[Minnesota]]
| ''State of Minnesota''
| [[Llingües iroqueses]]
|-
| [[Mississippi]]<ref>{{Cita web |url=http://lema.rae.es/dpd/?key=Mississippi|títulu=Mississippi |editorial=[[Real Academia Española]] |obra=[[Diccionario panhispánico de dudas]] |fecha = ochobre de 2005 |fechaaccesu=21 d'agostu de 2009}}</ref>
| ''State of Mississippi''
| [[Idioma choctaw]]
|-
| [[Missouri]]<ref>{{Cita web |url=http://lema.rae.es/dpd/?key=Missouri|títulu=Missouri |editorial=[[Real Academia Española]] |obra=[[Diccionario panhispánico de dudas]] |fecha = ochobre de 2005 |fechaaccesu=21 d'agostu de 2009}}</ref>
| ''State of Missouri''
| [[Idioma siux]] (tamién llamáu dacuando lakhota o dakhota))
|-
| [[Montana]]
| ''State of Montana''
|[[Idioma cheyenne]], [[Idioma crow]], [[Idioma shoshoni]]
|-
| [[Nebraska]]
| ''State of Nebraska''
| [[Idioma omaha]] ([[Idioma siux]] (tamién llamáu dacuando lakhota o dakhota))
|-
| [[Nevada]]
| ''State of Nevada''
| [[Llingües uto-azteques]], [[Idioma shoshoni]]
|-
| [[Nueva Jersey]]<ref>{{Cita web |url=http://lema.rae.es/dpd/?key=Nueva%20Xerséi |títulu=Nueva Jersey|editorial=[[Real Academia Española]] |obra=[[Diccionario panhispánico de dudas]] |fecha = ochobre de 2005 |fechaaccesu=21 d'agostu de 2009}}</ref>
| ''State of New Jersey''
| [[Llingües algonquinas]]
|-
| [[Estáu de Nueva York|Nueva York]]<ref>{{Cita web |url=http://lema.rae.es/dpd/?key=Nueva%20York |títulu=Nueva York|editorial=[[Real Academia Española]] |obra=[[Diccionario panhispánico de dudas]] |fecha = ochobre de 2005 |fechaaccesu=21 d'agostu de 2009}}</ref>
| ''State of New York''
| [[Idioma mohawk]], [[Llingües iroqueses]], [[Llingües algonquinas]]
|-
| [[New Hampshire]]<ref>{{Cita web |url=http://lema.rae.es/dpd/?key=Nuevu%20Hampshire |títulu=New Hampshire|editorial=[[Real Academia Española]] |obra=[[Diccionario panhispánico de dudas]] |fecha = ochobre de 2005 |fechaaccesu=21 d'agostu de 2009}}</ref>
| ''State of New Hampshire''
| 
|-
| [[Nuevu Méxicu]]<ref>{{Cita web |url=http://lema.rae.es/dpd/?key=Nuevu%20México |títulu=Nuevu Méxicu |editorial=[[Real Academia Española]] |obra=[[Diccionario panhispánico de dudas]] |fecha = ochobre de 2005 |fechaaccesu=21 d'agostu de 2009}}</ref>
| ''State of New Mexico'',<br />Estáu de Nuevu Méxicu
| [[Idioma lipán]], [[Llingües apacheanas]], [[Idioma navajo]], [[Idioma zuñi]]
|-
| [[Ohio]]
| ''State of Ohio''
|[[Llingües iroqueses]]
|-
| [[Oklahoma]]
| ''State of Oklahoma''
|[[Idioma choctaw]], [[Llingües apacheanas]], [[Idioma cheyenne]], [[Idioma comanche]], [[Idioma apache kiowa]], [[Idioma alabama]]
|-
| [[Oregón]]<ref>{{Cita web |url=http://lema.rae.es/dpd/?key=Oregón |títulu=Oregón |editorial=[[Real Academia Española]] |obra=[[Diccionario panhispánico de dudas]] |fecha = ochobre de 2005 |fechaaccesu=21 d'agostu de 2009}}</ref>
| ''State of Oregon''
| 
|-
| [[Pennsylvania]]<ref>{{Cita web |url=http://lema.rae.es/dpd/?key=Pennsylvania |títulu=Pennsylvania |editorial=[[Real Academia Española]] |obra=[[Diccionario panhispánico de dudas]] |fecha = ochobre de 2005 |fechaaccesu=21 d'agostu de 2009}}</ref>
| ''Commonwealth of Pennsylvania''
| [[Llingües iroqueses]], [[Llingües algonquinas]]
|-
| [[Rhode Island]]
| ''State of Rhode Island and Providence Plantations''
| [[Llingües algonquinas]]
|-
| [[Tennessee]]
| ''State of Tennessee''
| [[Idioma choctaw]]
|-
| [[Texas]]<ref>{{Cita web |url=http://lema.rae.es/dpd/?key=Texas |títulu=Texas |editorial=[[Real Academia Española]] |obra=[[Diccionario panhispánico de dudas]] |fecha = ochobre de 2005 |fechaaccesu=21 d'agostu de 2009}}</ref>
| ''State of Texas''
| [[Idioma alabama]]
|-
| [[Utah]]
| ''State of Utah''
|[[Idioma shoshoni]], [[Idioma navajo]]
|-
| [[Vermont]]
| ''State of Vermont''
| [[Idioma navajo]], [[Llingües algonquinas]]
|-
| [[Virxinia]]
| ''Commonwealth of Virxinia''
| 
|-
| [[Virxinia Occidental]]
| ''State of West Virginia''
| 
|-
| [[Washington (estáu)|Washington]]
| ''State of Washington''
|
|-
| [[Wisconsin]]
| ''State of Wisconsin''
| [[Llingües iroqueses]]
|-
| [[Wyoming]]
| ''State of Wyoming''
| [[Idioma shoshoni]]
|-
|}

=== Diversidá llingüística ===
{{ap|Diversidá llingüística}}
Amás de les llingües mentaes munches otres llingües indíxenes fálense inda dientro del territoriu estauxunidense. Amás la so diversidá interna ye enorme una y bones les llingües qu'inda se falen pertenecen a 28 [[familia llingüística|families llingüístiques]] distintes:

{| border="3" cellpadding="7" cellspacing="0" style="margin: 2em 2em 2em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;"
|
* [[llingües álgicas|F. álgica]]
* [[llingües alseas|F. alseana]]
* [[llingües atabascanes|F. atabascana]]
* [[llingües caddoanas|F. cadoana]]
* [[llingües chimaku|F. chimaku]]
* [[llingües chinook|F. chinook]]
* [[llingües chumash|F. chumash]]
* [[llingües comecrudas|F. comecrudana]]
* [[llingües kusanas|F. cusana]]
* [[llingües esquimo-aleutianes|F. esquimo–aleutiana]]
* [[llingües iroqueses|F. iroquesa]]
* [[llingües kalapuya|F. kalapuya]]
* [[llingües maidu|F. maidu]]
* [[llingües muskogueanas|F. muskogui]]
|
* [[llingües palaihnihanas|F. palaihnihana]]
* [[llingües penutíes del Pandu|F. penutia mesetaria]]
* [[llingües pomo|F. pomo]]
* [[llingües salish|F. salish]]
* [[llingües shasta|F. shasta]]
* [[llingües siux|F. siux]]
* [[llingües tanoanas|F. tano]]
* [[llingües tsimshiánicas|F. tsimshiánica]]
* [[llingües uti|F. uti]]<ref name="yok-uti">Apocayá comprobóse'l parentescu ente les families uti y yokuts: Catherine A. Callaghan (1997): "Evidence for Yok-Utian", International Journal of American Linguistics, Vol. 63, Non. 1 (Jan., 1997), páxs. 18-64.</ref>
* [[llingües utoazteques|F. utoazateca]]
* [[llingües wakash|F. wakash]]
* [[llingües wintu|F. wintu]]
* [[llingües yokuts|F. yokuts]]<ref name="yok-uti" />
* [[llingües yumanas|F. yumana]]
|}

<!-- In addition to the above list of families, there are many languages in the United States that are sufficiently well-known to attempt to classify but which have not been shown to be related to any other language in the world. These 25 language isolates are listed below. With further study, some of these will likely prove to be related to each other or to one of the established families. There are also larger and more contentious proposals such as [[Penutian]] and [[Hokan languages|Hokan]].

{| border="3" cellpadding="7" cellspacing="0" style="margin: 2em 2em 2em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;"
|
* [[Adai language|Adai]]
* [[Atakapa language|Atakapa]]
* [[Cayuse language|Cayuse]]
* [[Chimariko language|Chimariko]]
* [[Chitimacha language|Chitimacha]]
* [[Coahuilteco language|Coahuilteco]]
* [[Esselen language|Esselen]]
* [[Haida language|Haida]]
* [[Karankawa language|Karankawa]]
* [[Karok language|Karok]]
* [[Keres language|Keres]]
* [[Kootenai language|Kootenai]]
* [[Natchez language|Natchez]]
|
* [[Salinan language|Salinan]]
* [[Siuslaw language|Siuslaw]]
* [[Takelma language|Takelma]]
* [[Timucua language|Timucua]]
* [[Tonkawa language|Tonkawa]]
* [[Tunica language|Tunica]]
* [[Washo language|Washo]]
* [[Yana language|Yana]]
* [[Yuchi language|Yuchi]]
* [[Yuki language|Yuki]]
* [[Wappo language|Wappo]]
* [[Zuni language|Zuni]]
|}

Since the languages in the Americas have a history stretching for about 17,000 to 12,000 years, current knowledge of American languages is limited. There are doubtless a number of languages that were spoken in the United States that are missing from historical record.

====Native American sign languages====
A sign-language [[trade]] [[pidgin]], known as '''[[Plains Indian Sign Language]]''' or '''Plains Standard''', arose among the [[Plains Indians]]. Each signing nation had a separate signed version of their oral language, that was used by the hearing, and these were not mutually intelligible. Plains Standard was used to communicate between these nations. It seems to have started in Texas and then spread north, through the [[Great Plains]], as far as [[British Columbia]]. There are still a few users today, especially among the [[Crow Indians|Crow]], [[Cheyenne Indians|Cheyenne]], and [[Arapaho]]. Unlike other sign languages developed by hearing people, it shares the spatial grammar of deaf sign languages.
 -->

== Llingües d'orixe européu ==
=== L'inglés d'Estaos Xuníos ===
{{AP|Inglés d'Estaos Xuníos}}
[[Ficheru:English USC2000 PHS.svg|250px|thumb|left]]Según el censu del añu 1990, el 97% de la población estauxunidense falen bien l'inglés, y más del 99% conocen l'idioma en dalguna midida. Tolos asuntos federales son n'inglés, y ye necesariu saber inglés pa ser un inmigrante llegal. Ye l'idioma mayoritariu en tolos [[Estáu de los Estaos Xuníos d'América|estaos]]. Ye importante reseñar que l'inglés de los EE.&nbsp;UU. ye abondo distintu que'l de los otros países nos que se fala. La diferencia más conocida ye la ortografía, que ye más simple. Amás, esiste lo que munchos académicos dieron en llamar el ''Inglés Vernacular Negru'' (IVN), que recueye los aspeutos propios d'esta disglosía anglosaxona dientro de les comunidaes afroamericanes, ente que les sos carauterístiques destaquen el refugu de conxugación verbal, ej: (I is, you is, he is...) y l'ausencia fonética de la "r" final de pallabra ("mo'" en llugar de "more")

=== L'español ===
{{AP|Idioma español n'Estaos Xuníos}}
[[Ficheru:2010 US Census Hispanic map.svg|thumb|left|250px|Distribución de los hispanofalantes nos [[EE. XX.]] nel [[Censu de los Estaos Xuníos de 2010|Censu de 2010]].]]
L'español ye l'idioma principal de [[Puertu Ricu]] y unu de los idiomes oficiales, ''de facto'', del estáu de [[Nuevu Méxicu]]. En tol país, más o menos, el 12% falar, sobremanera nos estaos del [[sur]] y suroeste. Por eso, ye la llingua más popular p'aprender como segundu idioma. Munchos asuntos oficiales de los estaos federaos espónense tamién n'español. L'español que se fala y el que s'enseña nos EE.&nbsp;UU. ye más paecíu al mexicanu que al d'otros países, anque'l puertorriqueñu, poques gracies, ye importante. La mayoría de los mensaxes públicos que tienen subtítulos tener n'español.

Polo tanto l'español ye usáu en California, Arizona, Nuevu Méxicu, Texas, Florida, Nevada, Colorado y nos barrios hispanos de la ciudá de Nueva York, Washington D. C. y conceyos cercanos a estos dos ciudaes. Siendo en delles rexones d'estos estaos inclusive más importante que l'inglés.

En California, la seición 1632 del Códigu Civil reconoz l'idioma español, d'ende que la llei Dymally-Alatorre sobre servicios billingües, instituya un billingüismu inglés-español, ensin escluyir necesariamente otres llingües.

En Texas, el gobiernu al traviés de la seición 2054.116 del Códigu Gubernamental, ordena que les axencies estatales apurran la información nes sos páxines web n'español.

==== Alemán de Pennsylvania o Neerlandés de Pennsylvania ====
{{AP|Alemán de Pennsylvania}}
El '''alemán de Pennsylvania''' (''Pennsilfaanisch-Deitsch, Pennsilfaani-Deitsch'') ye una [[variedá llingüística]] perteneciente a les [[llingües alto xermanes]] (''Westmitteldeutsch'', n'[[Idioma alemán|alemán]]) y que ye faláu por ente 150 mil y 250 mil persones en [[Norteamérica]].

Anguaño la mayoría de los falantes pertenecen a les sectes [[amish]] y [[menonita|menonites]] de l'antigua orde; establecíos en [[Pennsylvania]], [[Ohio]] ya [[Indiana]], nos [[Estaos Xuníos]] y en [[Ontario]], [[Canadá]].

Esti idioma falar principalmente la comunidá [[Amish]] que nun adoptaron l'estilu de vida modernu.

==== El casu de Nuevu Méxicu ====
La xente suel tener la creencia de que l'español ye unu de los idiomes oficiales de [[Nuevu Méxicu]] xunto col inglés, debíu al estensivu usu del primeru en tol estáu. La constitución estatal previo la esistencia d'un gobiernu temporalmente billingüe. La Comisión de Derechos Civiles de los EE.XX. reconoz qu'en 1912 "los neomexicanos tuvieron ésitu a la de protexer el so heriedu, inxertando provisiones na so Constitución que faen del español una llingua oficial igual que l'inglés". El gobiernu del estáu publica papeletes de votu y un manual pa conductores de vehículos en dambos idiomes y, a partir de 1995, Nuevu Méxicu adoptó una "Cantar Billingüe del Estáu" llamada "New Mexico - El mio Llindu Nuevu Méxicu."

De toes formes, la Conseyería d'Educación de la Embaxada d'España nos Estaos Xuníos da como datu ciertu la considerancia de Nuevu Méxicu como Estáu que les sos llingües oficiales son l'inglés y l'español.

== Referencies ==
{{llistaref|2}}


{{Tradubot|Lenguas de los Estaos Xuníos}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües d'Estaos Xuníos| ]]


[[Categoría:Wikipedia:Artículos con referencies a la RAE]]
225px|miniaturadeimagen|Un bote de basura en Seattle marcáu en cuatro idiomes: inglés, chinu, vietnamita y español.

Diverses llingües falar nos Estaos Xuníos; sicasí, l'inglés predomina nel usu públicu según la llingua materna mayoritaria del país. Nenguna norma a nivel federal declaró como idioma oficial al inglés; sicasí, ye la llingua na cual tán escrites la Constitución y les lleis y na cual realícense los queferes de gobiernu. Tamién delles lleis federales implícitamente estandarizan l'idioma inglés.Por casu, la seición 1432 (2) de la Llei estauxunidense 107-110 "Nengún neñu abandonáu" del 2001, que define'l términu "EN RIESGU": 
"EN RIESGU.—El términu ‘en riesgu', cuando s'utiliza con al respective de un neñu, nuevu, o estudiante, significa un individuu n'edá escolar que cuerre peligru de fracasu académicu, tien un problema de drogues o alcohol, ta embarazáu o ye padre, entró en contautu nel pasáu col sistema xudicial xuvenil, ta siquier 1 añu per debaxo del nivel d'estudios correspondiente a la edá del individuu, tien llindada la so competencia col inglés, ye miembru d'una banda, abandonó la escuela nel pasáu, o tien una alta tasa de absentismo na escuela." (añadióse'l énfasis) (ver el testu de la llei) Fálense, sicasí, cientos d'otros idiomes y dialeutos, siendo l'español el más común ente ellos, idioma qu'amás tien reconocencia en delles xurisdicciones del Suroeste.

Tradicionalmente, nes ciudaes grandes esistieron barrios nos que la primer xeneración d'inmigrantes d'un país determináu arrexuntar y depués socesives xeneraciones van dexando'l llugar. Una notable esceición son los barrios chinos, chinatowns, siendo'l más importante d'estos el que s'atopa na ciudá de San Francisco (California). Dempués de décades de represión, les llingües de los americanos nativos, o llingües amerindies autóctones, tán siendo calteníes y enseñaes dientro de les reserves. Un casu singular dientro de los Estaos Xuníos ye'l Estáu Llibre Acomuñáu de Puertu Ricu, que tien como primer idioma oficial l'español (inglés ye idioma oficial secundariu).

 Llingua oficial y estadístiques 
 Estatus d'idioma oficial 

Ante l'ausencia d'un idioma oficial a nivel federal nos Estaos Xuníos, munchos estaos y territorios individualmente adoptaron l'inglés como idioma oficial del estáu:
thumb|250px|right|N'azul escuro los Estaos onde'l inglés ye idioma oficial; n'azul claro aquellos onde l'inglés ye una de los dos idiomes oficiales; los otros estaos que nun tienen idiomes oficiales. 
thumb|250px|Idioma oficial d'estaos y territorios.

 

Dellos estaos y territorios son oficialmente o de facto bi- o trillingües:

El estáu de Nueva York tenía documentos del gobiernu estatal (por casu, rexistros demográficos) coescritos en idioma neerlandés hasta los años 1920, con cuenta de caltener l'heriedu de los Nuevos Países Baxos, anque Inglaterra anexonara la colonia en 1664.

Les llingües indíxenes son oficiales o cooficiales en munches de les reserves indies estauxunidenses y pueblos. En Oklahoma antes de convertise n'estáu en 1907, los dirixentes del territoriu aldericaron si tener el cheroqui, choctaw y muscogee como cooficial, pero la idea nunca tomó forma.

+ Los hispanofalantes nos Estaos XuníosAñu !Númberu de falantes
n'españolPorcentaxe dePoblación de los EE.XX. 1980 11 Millones 5% 1990 17.3 Millones 7% 2000 28.1 Millones 10% 2010 37 Millones 13% 2012 38.3 Millones 13% 2020 (Posiblemente) 40 Millones 14% Fontes:http://www.pewresearch.org/fact-tank/2013/09/05/what-is-the-future-of-spanish-in-the-united-states/https://www.census.gov/prod/2003pubs/c2kbr-29.pdfhttp://www.languagepolicy.net/archives/Capo1.htmhttp://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_1YR_S1601&prodType=table

En Nuevu Méxicu, anque la constitución estatal nun especifique un idioma oficial, les lleis publicar n'inglés y español, y el material del gobiernu y los servicios ríquese llegalmente (por Llei) que sían accesibles a falantes de dambes llingües.

Afirmóse que la situación de Nuevu Méxicu ye parte de les estipulaciones del Tratáu de Guadalupe Hidalgo de 1848; sicasí, nenguna mención de "derechos llingüísticos" apaez nel Tratáu o nel Protocolu de Querétaro, más allá de que los "habitantes mexicanos" nun tengan (1) nengún amenorgamientu de derechos per debaxo de los de los ciudadanos de los Estaos Xuníos y (2) esautamente los mesmos derechos que se menten nel artículu III del Tratáu de la Compra de Luisiana y nel Tratáu de la Merca de Florida. Esto implicaría que l'estáu llegal de la llingua española en Nuevu Méxicu y n'árees ensin incluyir, na Venta de la Mesilla d'Arizona, ye'l mesmu que'l del francés en Luisiana, y de xuru non menor que'l del alemán en Pennsylvania.
 Idioma faláunel llar Añu 2000 Añu 2005 Namái inglés  82,10% 80,60% Español 10,71% 12,03% Chinu 0,61% 0,57% Francés 0,61% 0,49% Alemán 0,52% 0,41% Tagalu 0,46% 0,51% Vietnamita 0,38% 0,42% Italianu 0,38% 0,29% Coreanu 0,34% 0,37% Rusu 0,26% 0,31% Polacu 0,25% 0,22% Árabe 0,23% 0,25% Portugués 0,21% 0,24% Xaponés 0,18% 0,17%Francés criollu 0,17% 0,20% Griegu 0,13% 0,12% Hindi 0,12% 0,17% Persa 0,11% 0,12% Urdú 0,10% 0,11% Cantonés 0,09% 0,13% Guyaratí 0,08% 0,09% Armeniu 0,07% 0,07%
La cuestión de billingüismu tamién s'aplica nos estaos d'Arizona y Texas. La constitución de Texas nun tien nenguna política d'idioma oficial. Arizona aprobó una proposición nes eleiciones xenerales del 7 de payares de 2006 declarando l'inglés como idioma oficial. Pero la representación histórica billingüe persiste nos estaos del Suroeste. 

El 19 de mayu de 2006, el Senáu de los Estaos Xuníos votó pa faer del inglés la llingua nacional de los Estaos Xuníos. Según el proyeutu de llei, redactáu pol senador James M. Inhofe (republicanu, Oklahoma), el gobiernu federal yá nun apurriría servicios y comunicaciones multillingües, sacante aquellos yá garantizaos por Llei. Poco dempués de l'aprobación de la enmienda Inhofe, el Senáu votó por otru proyeutu de llei del senador Ken Salazar (demócrata, Colorado), nel que l'inglés yera "la llingua d'unificación común de los Estaos Xuníos", pero especificaba que nada naquella declaración "tien de menguar o ampliar cualquier derechu esistente" tocantes a servicios multillingües. Nengún de los proyeutos acabó convirtiéndose en Llei.

 Estadístiques y censos 
Acordies colos datos del Censu de los Estaos Xuníos del 2015, los principales idiomes por númberu de falantes mayores de 5 años d'edá son:

Nel añu 2000, la Oficina del Censu de los Estaos Xuníos imprimió los sos cuestionarios censales estándar en seis idiomes: inglés, castellán, chinu (en calteres tradicionales), tagalu, vietnamita y coreanu.

 Llingües indíxenes norteamericanes 
thumb|250px|Reserves indies n'Estaos Xuníos, onde se falen inda más d'un centenar de llingües indíxenes.
Antes del asentamientu de los europeos en Norteamérica falábense gran cantidá de llingües nos territorios que más tarde formaríen parte de los Estaos Xuníos. Estes llingües siguieron falándose profusamente mientres siquier dos sieglos más, la mayoría de llingües fueron perdiendo falantes y munches hanse escastáu (namái unes poques tienen más falantes na actualidá qu'a principios del sieglu XIX). En delles partes d'Estaos Xuníos, principalmente en ciertes reserves indies, siguen falándose y tienen un númberu abondu de falantes fluentes. La mayor parte de les llingües indíxenes que se siguen falando tán severamente amenaciaes, yá qu'en munchos casos tienen pocos falantes, les mayor parte d'ellos vieyos o de mediana edá, ente que les nueves xeneraciones d'indíxenas usen mayoritariamente l'inglés y tienen un manexu deficiente de la so llingua ancestral.

Escontra 2008, el númberu de falantes de llingües indíxenes autóctones d'Estaos Xuníos yera de 373.949, pertenecientes a 135 llingües natives qu'inda se falen nel territoriu."Table 1. Detailed Languages Spoken at Home and Ability to Speak English for the Population 5 Years and Over for the United States: 2006-2008 : Release Date: April, 2010" (XLS). Census.gov. Retrieved 18 January 2015.

 Principales llingües indíxenes 
Acordies con el censu de 2000 y otres encuestes llingüístiques, la llingua indíxena con mayor númberu de falantes anguaño n'Estaos Xuníos ye'l navajo (navaho). Les otres llingües n'orde d'importancia numbérica son el cheroqui y el choctaw.

 Llingües indíxenes falaes por estaos 

Sacante Alaska que tien oficialmente delles llingües indíxenes, nel restu d'estaos punxo la llingua indíxena mayoritaria del estáu como llingua oficial a nivel de tol estáu y les demás ensin oficialidá nun intentu de que siquier una llingua indíxena sobreviviera por estáu.

 Llista d'estaos 
+ Los 50 estaos de los Estaos Xuníos Alabama State of Alabama Idioma alabama Alaska State of Alaska Llingües esquimo-aleutianes Arizona State of Arizona Llingües apacheanas, Idioma hopi, Idioma navajo, Idioma ute, Idioma zuñi Arkansas State of Arkansas  California State of California Llingües hokanas, Llingües penutíes Carolina del Norte State of North Carolina Idioma cheroqui Carolina del Sur State of South Carolina Llingües siux (o siux-catawba), Idioma cheroqui  Colorado State of Colorado Idioma navajo, Idioma ute Connecticut State of Connecticut Llingües algonquinas Dakota del Norte State of North Dakota Idioma siux (tamién llamáu dacuando lakhota o dakhota), Idioma ojibwa Dakota del Sur State of South Dakota Idioma siux (tamién llamáu dacuando lakhota o dakhota)  Delaware State of Delaware Llingües algonquinas Florida State of Florida  Georgia State of Georgia  Ḥawai State of Hawaii,Moku'āina o Hawai'i Idioma ḥawaianu Idaho State of Idaho Idioma shoshoni Illinois State of Illinois Llingües iroqueses Indiana State of Indiana Llingües iroqueses Iowa State of Iowa Idioma siux (tamién llamáu dacuando lakhota o dakhota) Kansas State of Kansas Idioma siux (tamién llamáu dacuando lakhota o dakhota) Kentucky Commonwealth of Kentucky Llingües algonquinas, Idioma cheroqui, Llingües algonquinas Louisiana State of Louisiana,État de Louisiane Idioma choctaw, Idioma chitimacha, Llingües muskogueanas Maine State of Maine Llingües algonquinas Maryland State of Maryland  Massachusetts Commonwealth of Massachusetts Llingües algonquinas Michigan State of Michigan Idioma ojibwa, Llingües iroqueses Minnesota State of Minnesota Llingües iroqueses Mississippi State of Mississippi Idioma choctaw Missouri State of Missouri Idioma siux (tamién llamáu dacuando lakhota o dakhota)) Montana State of MontanaIdioma cheyenne, Idioma crow, Idioma shoshoni Nebraska State of Nebraska Idioma omaha (Idioma siux (tamién llamáu dacuando lakhota o dakhota)) Nevada State of Nevada Llingües uto-azteques, Idioma shoshoni Nueva Jersey State of New Jersey Llingües algonquinas Nueva York State of New York Idioma mohawk, Llingües iroqueses, Llingües algonquinas New Hampshire State of New Hampshire  Nuevu Méxicu State of New Mexico,Estáu de Nuevu Méxicu Idioma lipán, Llingües apacheanas, Idioma navajo, Idioma zuñi Ohio State of OhioLlingües iroqueses Oklahoma State of OklahomaIdioma choctaw, Llingües apacheanas, Idioma cheyenne, Idioma comanche, Idioma apache kiowa, Idioma alabama Oregón State of Oregon  Pennsylvania Commonwealth of Pennsylvania Llingües iroqueses, Llingües algonquinas Rhode Island State of Rhode Island and Providence Plantations Llingües algonquinas Tennessee State of Tennessee Idioma choctaw Texas State of Texas Idioma alabama Utah State of UtahIdioma shoshoni, Idioma navajo Vermont State of Vermont Idioma navajo, Llingües algonquinas Virxinia Commonwealth of Virxinia  Virxinia Occidental State of West Virginia  Washington State of Washington Wisconsin State of Wisconsin Llingües iroqueses Wyoming State of Wyoming Idioma shoshoni

 Diversidá llingüística 

Amás de les llingües mentaes munches otres llingües indíxenes fálense inda dientro del territoriu estauxunidense. Amás la so diversidá interna ye enorme una y bones les llingües qu'inda se falen pertenecen a 28 families llingüístiques distintes:

 F. álgica
 F. alseana
 F. atabascana
 F. cadoana
 F. chimaku
 F. chinook
 F. chumash
 F. comecrudana
 F. cusana
 F. esquimo–aleutiana
 F. iroquesa
 F. kalapuya
 F. maidu
 F. muskogui F. palaihnihana
 F. penutia mesetaria
 F. pomo
 F. salish
 F. shasta
 F. siux
 F. tano
 F. tsimshiánica
 F. utiApocayá comprobóse'l parentescu ente les families uti y yokuts: Catherine A. Callaghan (1997): "Evidence for Yok-Utian", International Journal of American Linguistics, Vol. 63, Non. 1 (Jan., 1997), páxs. 18-64.
 F. utoazateca
 F. wakash
 F. wintu
 F. yokuts
 F. yumana

 Llingües d'orixe européu 
 L'inglés d'Estaos Xuníos 

250px|thumb|leftSegún el censu del añu 1990, el 97% de la población estauxunidense falen bien l'inglés, y más del 99% conocen l'idioma en dalguna midida. Tolos asuntos federales son n'inglés, y ye necesariu saber inglés pa ser un inmigrante llegal. Ye l'idioma mayoritariu en tolos estaos. Ye importante reseñar que l'inglés de los EE. UU. ye abondo distintu que'l de los otros países nos que se fala. La diferencia más conocida ye la ortografía, que ye más simple. Amás, esiste lo que munchos académicos dieron en llamar el Inglés Vernacular Negru (IVN), que recueye los aspeutos propios d'esta disglosía anglosaxona dientro de les comunidaes afroamericanes, ente que les sos carauterístiques destaquen el refugu de conxugación verbal, ej: (I is, you is, he is...) y l'ausencia fonética de la "r" final de pallabra ("mo'" en llugar de "more")

 L'español 

thumb|left|250px|Distribución de los hispanofalantes nos EE. XX. nel Censu de 2010.
L'español ye l'idioma principal de Puertu Ricu y unu de los idiomes oficiales, de facto, del estáu de Nuevu Méxicu. En tol país, más o menos, el 12% falar, sobremanera nos estaos del sur y suroeste. Por eso, ye la llingua más popular p'aprender como segundu idioma. Munchos asuntos oficiales de los estaos federaos espónense tamién n'español. L'español que se fala y el que s'enseña nos EE. UU. ye más paecíu al mexicanu que al d'otros países, anque'l puertorriqueñu, poques gracies, ye importante. La mayoría de los mensaxes públicos que tienen subtítulos tener n'español.

Polo tanto l'español ye usáu en California, Arizona, Nuevu Méxicu, Texas, Florida, Nevada, Colorado y nos barrios hispanos de la ciudá de Nueva York, Washington D. C. y conceyos cercanos a estos dos ciudaes. Siendo en delles rexones d'estos estaos inclusive más importante que l'inglés.

En California, la seición 1632 del Códigu Civil reconoz l'idioma español, d'ende que la llei Dymally-Alatorre sobre servicios billingües, instituya un billingüismu inglés-español, ensin escluyir necesariamente otres llingües.

En Texas, el gobiernu al traviés de la seición 2054.116 del Códigu Gubernamental, ordena que les axencies estatales apurran la información nes sos páxines web n'español.

 Alemán de Pennsylvania o Neerlandés de Pennsylvania 

El alemán de Pennsylvania (Pennsilfaanisch-Deitsch, Pennsilfaani-Deitsch) ye una variedá llingüística perteneciente a les llingües alto xermanes (Westmitteldeutsch, n'alemán) y que ye faláu por ente 150 mil y 250 mil persones en Norteamérica.

Anguaño la mayoría de los falantes pertenecen a les sectes amish y menonites de l'antigua orde; establecíos en Pennsylvania, Ohio ya Indiana, nos Estaos Xuníos y en Ontario, Canadá.

Esti idioma falar principalmente la comunidá Amish que nun adoptaron l'estilu de vida modernu.

 El casu de Nuevu Méxicu 
La xente suel tener la creencia de que l'español ye unu de los idiomes oficiales de Nuevu Méxicu xunto col inglés, debíu al estensivu usu del primeru en tol estáu. La constitución estatal previo la esistencia d'un gobiernu temporalmente billingüe. La Comisión de Derechos Civiles de los EE.XX. reconoz qu'en 1912 "los neomexicanos tuvieron ésitu a la de protexer el so heriedu, inxertando provisiones na so Constitución que faen del español una llingua oficial igual que l'inglés". El gobiernu del estáu publica papeletes de votu y un manual pa conductores de vehículos en dambos idiomes y, a partir de 1995, Nuevu Méxicu adoptó una "Cantar Billingüe del Estáu" llamada "New Mexico - El mio Llindu Nuevu Méxicu."

De toes formes, la Conseyería d'Educación de la Embaxada d'España nos Estaos Xuníos da como datu ciertu la considerancia de Nuevu Méxicu como Estáu que les sos llingües oficiales son l'inglés y l'español.

 Referencies 

 

Categoría:Wikipedia:Artículos con referencies a la RAE