Idioma culli
{{ficha d'idioma |
 nome = Culli, culle, ilinga
 | familia madre = área andina |
 países = {{PER}}<br />
:{{PER|CAJ}} ([[Provincia de Cajabamba|Cajabamba]])
:{{PER|LAL}} (centru)
:{{PER|ANC}} ([[Provincia de Pallasca|Pallasca]])
 | zona = [[Sierra (Perú)|Sierra]] norte de Perú.
 | falantes = [[llingua muerta]] dende mediaos del [[sieglu XX]]
 | familia = [[Llingua aisllada]]
 | mapa = [[Ficheru:Culli language.png|280px]]
}}
El '''culli''' o '''culle''', tamién llamáu '''''ilinga''''', foi una [[llingües orixinaries d'América|llingua orixinaria]] pocu documentada enantes y falada na [[Cordal de los Andes|sierra]] norte de [[Perú]], nel área ente la ciudá costera de [[Trujillo (Perú)|Trujillo]] y el [[ríu Marañón]], una área qu'entiende l'interior del [[departamentu de La Libertad]] y les provincies de [[Provincia de Cajabamba|Cajabamba]] y [[provincia de Pallasca|Pallasca]] (delimitada aproximao pol [[ríu Chicama]], al norte, el [[ríu Santa]]) al suroeste, y el ríu Marañón al este. La llende del área culli yera dende esti últimu ríu hasta [[Huacaibamba]]. Esti territoriu entiende la rexón serrana del departamentu de La llibertá, l'estremu norte del [[departamentu de Áncash]].

Flores Reyna (1996) informa que'l culli foi faláu siquier por una familia na llocalidá de Tauca [[provincia de Pallasca]] hasta la metá del sieglu XX. Y anque paez que'l culli foi apartáu de los sos dominios pol castellanu, la posibilidá de que queden haber falantes en dalguna aldega remota nun pudi refugase del tou.<ref>Adelaar, 1988</ref>

== Clasificación ==
Por cuenta de la so probe conocencia, nun foi posible clasificar de manera definitiva a la llingua culli. [[Joseph Greenberg|Greenberg]] y Ruhlen alluguen al culli dientro d'un [[llingües andines septentrionales|grupu septentrional]] de les [[llingües andines]], en conexón cola so propuesta de la [[llingües amerindies|hipótesis amerindia]]. Otres llingües andines septentrionales son l'[[Llingües hibito-cholón|hivito-cholón]], les [[llingües tallán|llingües catacaoanas]], el [[idioma leko|leco]] y el [[Idioma sec|sechurano]].<ref>{{cita llibru|apellíos=Greenberg|nome=Joseph|enllaceautor=Joseph Greenberg|autor2=Ruhlen, Merritt|títulu=An Amerind Etymological Dictionary|url=http://www.merrittruhlen.com/files/AED5.pdf|formatu=pdf|fechaaccesu=27 de xunu de 2008|edición=12|fecha=4 de setiembre de 2007|editorial=Dept. of Anthropological Sciences Stanford University|allugamientu=Stanford}}</ref> Sicasí, esta clasificación basar en datos bien probes y la mayoría de los especialistes considerar inconcluyente y altamente especulativa.<ref>Ver por casu [[Llingües amerindies#Crítiques contra la hipótesis amerindia|Criticismu contra la hipótesis amerindia]]</ref>

== Descripción llingüística ==
Ye conocíu por delles llistes de pallabres recoyíes ente que l'idioma entá yera faláu y al traviés del vocabulariu emprestáu al [[idioma castellanu|castellanu]] faláu na rexón.<ref>Adelaar, 2004, p. 401-405.</ref> Una d'estes llistes ye la famosa [[Llista de Martínez Compañón|llista del obispu Martínez Compañón]].

=== Vocabulariu ===
Lo poco que se conoz de la llingua culle consiste básicamente de vocabulariu, una llista simple de pallabres daes por Loutkotka. Presentamos equí dalgunes d'estes pallabres:<ref name=Loukotka>Loukotka, 1968, páxs. 63-65.</ref>
{{llista de columnes|3|
* ahhi - ''muyer''
* coñ - ''agua''
* čallua - ''pexe''
* čollapù - ''muerte''
* čo - ''cabeza''
* čuko - ''tierra, suelu''
* čukuáll - ''corazón''
* gorán - ''ríu''
* kankiù - ''risa''
* keda - ''llagu''
* kinù - ''padre''
* koñ, goñ - ''agua''
* kumú - ''beber''
* mú - ''fueu''
* múñ - ''lluna''
* tay - ''monte''
* urú - ''árbol''
* usú - ''home''
}}

== Referencies ==
{{llistaref}}

=== Bibliografía ===
* {{cita llibru|apellíos=Adelaar|nome=William F.H.|enllaceautor=Willem Adelaar|coautores=Pieter C. Muysken|títulu=The Languages of the Andes|añu=2004|editorial=[[Cambridge University Press]]|allugamientu=Cambridge|isbn = 0-521-36275-X|páxines=401-405}}
* {{cita llibru|apellíos=Loukotka|nome=Čestmír|enllaceautor=Čestmír Loukotka|títulu=Classification of South American Indian Languages|editorial=UCLA Latin American Center|fecha=1968|allugamientu=Los Angeles|páxines=63-65}}
* Adelaar, Willem F.H. (1989): "En pos de la llingua culle" R. Cerrón-Palomino & G. Solís Fonseca (comp.) ''Temes de llingüística amerindia. Primer Congresu Nacional d'Investigaciones Llingüísticu-Filolóxiques'': páxs. 83-105. Lima: CONCYTEC.
* [[Baltasar Jaime Martínez Campañón|Martínez Compañón, Baltasar Jaime]] (1920-1921): Trujillo de Perú nel sieglu XVIII, vol. I-II. Madrid: Ediciones Cultura Hispánica (ver: [[Llista de Martínez Compañón]])
* Rivet, Paul (1949): ''Les langues de l'ancien diocèse de Trujillo''. JSAP 38: 1-51.
* Silva Santisteban, F. (1982): "La llingua culle de Cajamarca y Huamachuco", ''Cantuta'' '''9''': 138-148. Lima: Universidá Nacional d'Educación.
* Solís Fonseca, Gustavo (1986): ''La llingua culli revisitada''. Ponencia al Séptimu Congresu Peruanu del Home y la Cultura Andina. Huaraz: [[Universidá Santiago Antúnez de Mayolo]].
* Toreru, Alfredo (1986): "Esllindes llingüísticos na mariña norte peruana". ''Revista Andina'' 4/2: 523-545. Cusco.

=== Enllaces esternos ===
* [http://lenguasdelperu.webcindario.com/lyungas.html Les llingües yungas y el culli]



{{Tradubot|Idioma culli}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües aisllaes d'América|Culli]]
[[Categoría:Llingües muertes de Perú|Culli]]
El culli o culle, tamién llamáu ilinga, foi una llingua orixinaria pocu documentada enantes y falada na sierra norte de Perú, nel área ente la ciudá costera de Trujillo y el ríu Marañón, una área qu'entiende l'interior del departamentu de La Libertad y les provincies de Cajabamba y Pallasca (delimitada aproximao pol ríu Chicama, al norte, el ríu Santa) al suroeste, y el ríu Marañón al este. La llende del área culli yera dende esti últimu ríu hasta Huacaibamba. Esti territoriu entiende la rexón serrana del departamentu de La llibertá, l'estremu norte del departamentu de Áncash.

Flores Reyna (1996) informa que'l culli foi faláu siquier por una familia na llocalidá de Tauca provincia de Pallasca hasta la metá del sieglu XX. Y anque paez que'l culli foi apartáu de los sos dominios pol castellanu, la posibilidá de que queden haber falantes en dalguna aldega remota nun pudi refugase del tou.Adelaar, 1988

 Clasificación 
Por cuenta de la so probe conocencia, nun foi posible clasificar de manera definitiva a la llingua culli. Greenberg y Ruhlen alluguen al culli dientro d'un grupu septentrional de les llingües andines, en conexón cola so propuesta de la hipótesis amerindia. Otres llingües andines septentrionales son l'hivito-cholón, les llingües catacaoanas, el leco y el sechurano. Sicasí, esta clasificación basar en datos bien probes y la mayoría de los especialistes considerar inconcluyente y altamente especulativa.Ver por casu Criticismu contra la hipótesis amerindia

 Descripción llingüística 
Ye conocíu por delles llistes de pallabres recoyíes ente que l'idioma entá yera faláu y al traviés del vocabulariu emprestáu al castellanu faláu na rexón.Adelaar, 2004, p. 401-405. Una d'estes llistes ye la famosa llista del obispu Martínez Compañón.

 Vocabulariu 
Lo poco que se conoz de la llingua culle consiste básicamente de vocabulariu, una llista simple de pallabres daes por Loutkotka. Presentamos equí dalgunes d'estes pallabres:Loukotka, 1968, páxs. 63-65.

 Referencies 

 Bibliografía 
 
 
 Adelaar, Willem F.H. (1989): "En pos de la llingua culle" R. Cerrón-Palomino & G. Solís Fonseca (comp.) Temes de llingüística amerindia. Primer Congresu Nacional d'Investigaciones Llingüísticu-Filolóxiques: páxs. 83-105. Lima: CONCYTEC.
 Martínez Compañón, Baltasar Jaime (1920-1921): Trujillo de Perú nel sieglu XVIII, vol. I-II. Madrid: Ediciones Cultura Hispánica (ver: Llista de Martínez Compañón)
 Rivet, Paul (1949): Les langues de l'ancien diocèse de Trujillo. JSAP 38: 1-51.
 Silva Santisteban, F. (1982): "La llingua culle de Cajamarca y Huamachuco", Cantuta 9: 138-148. Lima: Universidá Nacional d'Educación.
 Solís Fonseca, Gustavo (1986): La llingua culli revisitada. Ponencia al Séptimu Congresu Peruanu del Home y la Cultura Andina. Huaraz: Universidá Santiago Antúnez de Mayolo.
 Toreru, Alfredo (1986): "Esllindes llingüísticos na mariña norte peruana". Revista Andina 4/2: 523-545. Cusco.

 Enllaces esternos 
 Les llingües yungas y el culli

Culli
Culli