Marietta Blau
{{persona}}
'''Marietta Blau''' {{nym}} foi una física [[Austriacos|austriaca]].

== Biografía ==
Blau nació en Viena, nuna familia xudía de clase media, fía del abogáu y editor de música Mayer (Markus) Blau y la so esposa Florentine Goldzweig. Depués de llograr el certificáu xeneral d'educación de les escuela pa muyeres adminstrada pola Asociación pa la Educación Estendida de Muyeres, estudió física y matemática na [[Universidá de Viena]] ente 1914 y 1918; llogró'l so PhD en marzu de 1919.<ref name="jwa">[http://jwa.org/encyclopedia/article/blau-marietta Marietta Blau]. [[Jewish Women's Archive]]</ref> Blau ye reconocida por haber desenvueltu emulsiones (fotográfiques) radiactives que fueron usaes con ésitu pa prindar gráficamente y midir con exactitud partícules y eventos de [[Física de partícules alta enerxía]]. Amás, esto estableció un métodu pa midir con exactitú reacciones causaes por acontecimientos que xeneren [[radiación cósmico]]. Les sos emulsiones radicativas adelantraron significativamente el campu de [[física de partícules]]. Gracies al so trabayu, foi nomada pal [[Premiu Nóbel de 1950]] en física por [[Erwin Schrödinger]].<ref name="sime">{{Cita publicación|doi=10.1063/PT.3.1728|url=http://www.physicstoday.org/resource/1/phtoad/v65/i10/p8_s1?bypassSSO=11|títulu=Marietta Blau in the history of cosmic rays|añu=2012|apellíu1=Sime|nome1=Ruth Lewin|publicación=Physics Today|volume=65|númberu=10|páxines=8|bibcode=2012PhT....65j...8S|fechaaccesu=22 de xineru de 2013|urlarchivu=https://archive.today/20130415170235/http://www.physicstoday.org/resource/1/phtoad/v65/i10/p8_s1?bypassSSO=11|fechaarchivu=15 d'abril de 2013}}</ref>

== Antes de la segunda guerra mundial ==
Ente 1919 y 1923, Blau trabayó en delles instituciones industriales y universitaries d'investigación n'Austria y Alemaña; en 1921, camudar a [[Berlín]] pa trabayar nun fabricante de tubos de [[rayos X]], una posición que dexó darréu pa desempeñase como asistente nel Institutu de Física Médica en [[Universidá Johann Wolfgang Goethe|la Universidá de Frankfurt del Main]].<ref name="jwa">[http://jwa.org/encyclopedia/article/blau-marietta Marietta Blau]. [[Jewish Women's Archive]]</ref> Dende 1923, trabayó como una científica ''ad honorem'' nel Institutu pa Investigación del Radiu, güei llamáu Institutu Stefan Meyer de Física Subatómica, que fai parte de l'[[Academia Austriaca de Ciencies]] en Viena. Un estipendio de l'Asociación Austriaca de Muyeres Universitaries fixo posible que Blau siguiera la so investigación en [[Gotinga|Göttingen]] y [[París]] (1932-1933).

Mientres los sos años de Viena, l'interés principal de Blau yera'l desenvolvimientu del métodu fotográficu pa detección de partícules subatómiques. Los oxetivos metódicos qu'escorría yeren la [[identificación de partícules]]sobremanera partícules alfa y protones, y la determinación de la so enerxía basada nes carauterístiques de los rastros dexaos nes emulsiones fotográfiques; Blau desenvolvió una téunica d'emulsión fotográfica utilizada nel estudiu de rayos cósmicos, siendo la primer científica n'usar emulsiones radicativas pa detectar neutrones.<ref name="jwa">[http://jwa.org/encyclopedia/article/blau-marietta Marietta Blau]. [[Jewish Women's Archive]]</ref> Por esti trabayu, Blau y el so otrora alumna Hertha Wambacher recibieron el [[Premiu Lieben]] de l'Academia Austriaca de Ciencies en 1937. Este foi'l so mayor ésitu cuando, tamién en 1937, ella y Wambacher afayaron "estrelles de desintegración" nes plaques fotográfiques que fueren espuestes a [[radiación cósmico]] a una altitú de 2.300&nbsp;metros (≈7.500&nbsp;pies) sobre'l nivel de mar. Estes estrelles son los patrones de pistes de partícules de reacciones nucleares ([[espalación]]) de partícules de rayu cósmicu con nucleos de la emulsión fotográfica.

Por cuenta del so orixe xudíu, Blau tuvo que salir d'Austria en 1938, un fechu que causó una posa severa na so carrera científica. Primero foise a vivir a [[Oslu]]. Dempués, gracies a la intercesión d'[[Albert Einstein]], llogró una cátedra nel [[Institutu Politéunicu Nacional]] en [[Ciudá de Méxicu]] y más tarde na Universidá Vasco de Quiroga<ref name="diariojudio">[http://diariojudio.com/comunidá-judia-mexico/marietta-blau-pionera-de-la-fisica-de-particulas-que-vieno-a-mexico-encamentada-por-einstein/42709 Marietta Blau, Pionera de la física de partícules que vieno a Méxicu encamentada por Einstein]. [[Diariu Xudíu]]</ref> Pero debdo a que les condiciones en Méxicu fixeron la so investigación desaxeradamente difícil, aprovechó una oportunidá de camudase a los Estaos Xuníos en 1944.<ref name="jwa">[http://jwa.org/encyclopedia/article/blau-marietta Marietta Blau]. [[Jewish Women's Archive]]</ref><ref name="diariojudio">[http://diariojudio.com/comunidá-judia-mexico/marietta-blau-pionera-de-la-fisica-de-particulas-que-vieno-a-mexico-encamentada-por-einstein/42709 Marietta Blau, Pionera de la física de partícules que vieno a Méxicu encamentada por Einstein]. [[Diariu Xudíu]]</ref><ref name="sime">{{Cita publicación|doi=10.1063/PT.3.1728|url=http://www.physicstoday.org/resource/1/phtoad/v65/i10/p8_s1?bypassSSO=11|títulu=Marietta Blau in the history of cosmic rays|añu=2012|apellíu1=Sime|nome1=Ruth Lewin|publicación=Physics Today|volume=65|númberu=10|páxines=8|bibcode=2012PhT....65j...8S|fechaaccesu=22 de xineru de 2013|urlarchivu=https://archive.today/20130415170235/http://www.physicstoday.org/resource/1/phtoad/v65/i10/p8_s1?bypassSSO=11|fechaarchivu=15 d'abril de 2013}}</ref>

== Depués de la Guerra ==
Nos Estaos Xuníos, Blau trabayó na industria hasta qu'en 1948 y hasta 1960 trabayó na [[Universidá de Columbia]], [[Llaboratoriu Nacional de Brookhaven]] y la [[Universidá de Miami]]. Nestes instituciones, yera la responsable de l'aplicación del métodu fotográficu de detección de partícules n'esperimentos d'alta enerxía n'aceleradores de partícules.

En 1960, Blau tornó a Austria y siguió conducuendo esperimentos científicos nel Institutu pa la Investigación del Radiu (güei ''Institutu Stefan Meyer de Física Subatómica'') hasta 1964, una vegada más, ensin paga. Encabezó un grupu de trabayu qu'analizaba fotografíes de pistes de partícules d'esperimentos nel [[Organización Europea pa la Investigación Nuclear|CERN]] y supervisó una disertación nesti campu. En 1962, recibió'l Premiu Erwin Schrödinger de l'[[Academia Austriaca de Ciencies]], pero un intentu de face-y tamién un miembru correspondiente de l'Academia nun foi esitosu.<ref name="OeAW - List of awardees of the Erwin Schrödinger Prize - Blau">{{Cita web|url=http://www-97.oeaw.ac.at/cgi-bin/stipref/web_preise?action=liste&preis=6|títulu=Preisträger und Preisträgerinnen des Erwin Schrödinger-Preises|editorial=[[Austrian Academy of Sciences]]|idioma=alemán|fechaaccesu=24 d'agostu de 2011|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110819194302/http://www-97.oeaw.ac.at/cgi-bin/stipref/web_preise?action=liste&preis=6|fechaarchivu=19 d'agostu de 2011}}</ref><ref name="unless">[http://www.unless-women.eu/biography-details/items/blau.html Marietta Blau]. [[Unlearned lessons]]</ref>

== Muerte ==
Marietta Blau morrió en Viena debíu al cáncer, en 1970. La so enfermedá taba rellacionada al so manexu desarimáu de sustancies radioactives, según el so consumu de pitu per munchos años.<ref name="jwa">[http://jwa.org/encyclopedia/article/blau-marietta Marietta Blau]. [[Jewish Women's Archive]]</ref> Nengún obtuario sobre la so muerte apaeció nes publicaciones científiques de la dómina.<ref name="unless">[http://www.unless-women.eu/biography-details/items/blau.html Marietta Blau]. [[Unlearned lessons]]</ref>

== Legáu ==
En 1950, [[Cecil Frank Powell|Cecil Powell]] recibió'l [[Premiu Nobel|premiu Nóbel]] pol desenvolvimientu del métodu fotográficu pa detección de partícules y el descubrimientu del [[pion]] per mediu del usu d'esti métodu.

== Bibliografía ==
* Robert Rosner & Brigitte Strohmaier (eds.): ''Marietta Blau – Sterne der Zertrümmerung. Biographie einer Wegbereiterin der modernen Teilchenphysik''. Böhlau, Viena 2003, ISBN 3-205-77088-9 {{de}}
* Brigitte Strohmaier & Robert Rosner: ''Marietta Blau – Stars of Disintegration. Biography of a pioneer of particle physics''. Ariadne, Riverside, California 2006, ISBN 978-1-57241-147-0
* Leopold Halpern & Maurice Shapiro: "Marietta Blau" in [http://www.cambridge.org/us/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780521821971 ''Out of the Shadows: Contributions of Twentieth-Century Women to Physics''], Nina Byers and Gary Williams, ed., [[Cambridge University Press]] 2006 ISBN 978-0-521-82197-1.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* {{DNB-Portal|123215331|TYP=}} <span>n'el</span> <span>catálogu</span> de [[Biblioteca Nacional d'Alemaña|Biblioteca Nacional alemán]]
* "Marietta Blau" en [http://cwp.library.ucla.edu/Phase2/Blau,_Marietta@843727247.html CWP en UCLA]
* Rentetzi, Maria "[http://jwa.org/encyclopedia/article/blau-marietta Marietta Blau]", Muyeres xudíes: Una Enciclopedia Histórica Comprensible *
Sime, Ruth Lewin, "Marietta Blau: Pioneru d'Emulsiones Nucleares Fotográfiques y Física de Partícula", Física en Perspeutiva, 15 (2013) 3@–32
{{NF|1894|1970|Blau}}














{{Tradubot|Marietta Blau}}

[[Categoría:Físicos y físiques d'Austria]]
[[Categoría:Premiu Lieben]]
[[Categoría:Persones d'Austria]]
[[Categoría:Persones de Viena]]
[[Categoría:Persones candidates al premiu Nobel de Física]]
[[Categoría:Candidatos al Premiu Nobel de Química]]
Marietta Blau  foi una física austriaca.

 Biografía 
Blau nació en Viena, nuna familia xudía de clase media, fía del abogáu y editor de música Mayer (Markus) Blau y la so esposa Florentine Goldzweig. Depués de llograr el certificáu xeneral d'educación de les escuela pa muyeres adminstrada pola Asociación pa la Educación Estendida de Muyeres, estudió física y matemática na Universidá de Viena ente 1914 y 1918; llogró'l so PhD en marzu de 1919.Marietta Blau. Jewish Women's Archive Blau ye reconocida por haber desenvueltu emulsiones (fotográfiques) radiactives que fueron usaes con ésitu pa prindar gráficamente y midir con exactitud partícules y eventos de Física de partícules alta enerxía. Amás, esto estableció un métodu pa midir con exactitú reacciones causaes por acontecimientos que xeneren radiación cósmico. Les sos emulsiones radicativas adelantraron significativamente el campu de física de partícules. Gracies al so trabayu, foi nomada pal Premiu Nóbel de 1950 en física por Erwin Schrödinger.

 Antes de la segunda guerra mundial 
Ente 1919 y 1923, Blau trabayó en delles instituciones industriales y universitaries d'investigación n'Austria y Alemaña; en 1921, camudar a Berlín pa trabayar nun fabricante de tubos de rayos X, una posición que dexó darréu pa desempeñase como asistente nel Institutu de Física Médica en la Universidá de Frankfurt del Main.Marietta Blau. Jewish Women's Archive Dende 1923, trabayó como una científica ad honorem nel Institutu pa Investigación del Radiu, güei llamáu Institutu Stefan Meyer de Física Subatómica, que fai parte de l'Academia Austriaca de Ciencies en Viena. Un estipendio de l'Asociación Austriaca de Muyeres Universitaries fixo posible que Blau siguiera la so investigación en Göttingen y París (1932-1933).

Mientres los sos años de Viena, l'interés principal de Blau yera'l desenvolvimientu del métodu fotográficu pa detección de partícules subatómiques. Los oxetivos metódicos qu'escorría yeren la identificación de partículessobremanera partícules alfa y protones, y la determinación de la so enerxía basada nes carauterístiques de los rastros dexaos nes emulsiones fotográfiques; Blau desenvolvió una téunica d'emulsión fotográfica utilizada nel estudiu de rayos cósmicos, siendo la primer científica n'usar emulsiones radicativas pa detectar neutrones.Marietta Blau. Jewish Women's Archive Por esti trabayu, Blau y el so otrora alumna Hertha Wambacher recibieron el Premiu Lieben de l'Academia Austriaca de Ciencies en 1937. Este foi'l so mayor ésitu cuando, tamién en 1937, ella y Wambacher afayaron "estrelles de desintegración" nes plaques fotográfiques que fueren espuestes a radiación cósmico a una altitú de 2.300 metros (≈7.500 pies) sobre'l nivel de mar. Estes estrelles son los patrones de pistes de partícules de reacciones nucleares (espalación) de partícules de rayu cósmicu con nucleos de la emulsión fotográfica.

Por cuenta del so orixe xudíu, Blau tuvo que salir d'Austria en 1938, un fechu que causó una posa severa na so carrera científica. Primero foise a vivir a Oslu. Dempués, gracies a la intercesión d'Albert Einstein, llogró una cátedra nel Institutu Politéunicu Nacional en Ciudá de Méxicu y más tarde na Universidá Vasco de QuirogaMarietta Blau, Pionera de la física de partícules que vieno a Méxicu encamentada por Einstein. Diariu Xudíu Pero debdo a que les condiciones en Méxicu fixeron la so investigación desaxeradamente difícil, aprovechó una oportunidá de camudase a los Estaos Xuníos en 1944.Marietta Blau. Jewish Women's ArchiveMarietta Blau, Pionera de la física de partícules que vieno a Méxicu encamentada por Einstein. Diariu Xudíu

 Depués de la Guerra 
Nos Estaos Xuníos, Blau trabayó na industria hasta qu'en 1948 y hasta 1960 trabayó na Universidá de Columbia, Llaboratoriu Nacional de Brookhaven y la Universidá de Miami. Nestes instituciones, yera la responsable de l'aplicación del métodu fotográficu de detección de partícules n'esperimentos d'alta enerxía n'aceleradores de partícules.

En 1960, Blau tornó a Austria y siguió conducuendo esperimentos científicos nel Institutu pa la Investigación del Radiu (güei Institutu Stefan Meyer de Física Subatómica) hasta 1964, una vegada más, ensin paga. Encabezó un grupu de trabayu qu'analizaba fotografíes de pistes de partícules d'esperimentos nel CERN y supervisó una disertación nesti campu. En 1962, recibió'l Premiu Erwin Schrödinger de l'Academia Austriaca de Ciencies, pero un intentu de face-y tamién un miembru correspondiente de l'Academia nun foi esitosu.Marietta Blau. Unlearned lessons

 Muerte 
Marietta Blau morrió en Viena debíu al cáncer, en 1970. La so enfermedá taba rellacionada al so manexu desarimáu de sustancies radioactives, según el so consumu de pitu per munchos años.Marietta Blau. Jewish Women's Archive Nengún obtuario sobre la so muerte apaeció nes publicaciones científiques de la dómina.Marietta Blau. Unlearned lessons

 Legáu 
En 1950, Cecil Powell recibió'l premiu Nóbel pol desenvolvimientu del métodu fotográficu pa detección de partícules y el descubrimientu del pion per mediu del usu d'esti métodu.

 Bibliografía 
 Robert Rosner & Brigitte Strohmaier (eds.): Marietta Blau – Sterne der Zertrümmerung. Biographie einer Wegbereiterin der modernen Teilchenphysik. Böhlau, Viena 2003, ISBN 3-205-77088-9 
 Brigitte Strohmaier & Robert Rosner: Marietta Blau – Stars of Disintegration. Biography of a pioneer of particle physics. Ariadne, Riverside, California 2006, ISBN 978-1-57241-147-0
 Leopold Halpern & Maurice Shapiro: "Marietta Blau" in Out of the Shadows: Contributions of Twentieth-Century Women to Physics, Nina Byers and Gary Williams, ed., Cambridge University Press 2006 ISBN 978-0-521-82197-1.

 Referencies 

 Enllaces esternos 
  n'el catálogu de Biblioteca Nacional alemán
 "Marietta Blau" en CWP en UCLA
 Rentetzi, Maria "Marietta Blau", Muyeres xudíes: Una Enciclopedia Histórica Comprensible *
Sime, Ruth Lewin, "Marietta Blau: Pioneru d'Emulsiones Nucleares Fotográfiques y Física de Partícula", Física en Perspeutiva, 15 (2013) 3@–32

Categoría:Físicos y físiques d'Austria
Categoría:Premiu Lieben
Categoría:Persones d'Austria
Categoría:Persones de Viena
Categoría:Persones candidates al premiu Nobel de Física
Categoría:Candidatos al Premiu Nobel de Química