Reinos del Sahel
[[Ficheru:Sahel Map-Africa rough.svg|thumb|right|250px|El Sahel forma una petrina d'hasta mil quilómetros d'anchu que traviesa África dende l'[[océanu Atlánticu]] hasta'l [[mar Roxu]].]]
Los '''reinos del Sahel''' fueron un conxuntu de reinos o imperios que s'allugaron nel [[Sahel]], la rexón de tierres de llendo al sur d'[[El Sáḥara]]. La riqueza d'estos estaos basar nel control de les rutes comerciales que travesaben el desiertu. El so poder provenía de la posesión d'animales de carga, como camellos y caballos, que yeren abondo rápidos como p'apoderar un gran imperiu, siendo coles mesmes útiles na batalla. Tratar en tolos casos de reinos ya imperios bien descentralizaos, que les sos ciudaes gociaben d'una gran autonomía.

== Economía ==
Esistieron reinos ya imperios integraos, con ciudaes y pueblos relevantes, según territorios menos entamaos con importantes poblaciones esvalixaes. Les xentes d'estos reinos practicaben l'agricultura, la caza, la pesca, la esclavitú y l'artesanía (trabayando'l metal, la tela y la cerámica). Navegaron al traviés de los ríos y llagos de la zona, comerciando tanto a llarga como a curtia distancia, utilizando les sos propies divises. Como n'otres munches rexones d'África, distintos reinos indíxenes basaron el so poderíu nel [[comerciu d'esclavos africanos]]. Los [[ashanti]] esplotaron el so predominiu militar llevando [[esclavitú|esclavos]] escontra fuertes costeros establecíos orixinalmente por [[Portugal]] a partir de 1480, y esplotaos darréu por [[Holanda]], [[Dinamarca]] ya [[Inglaterra]]. La rede esclavista espandióse rápido escontra tol Sahel, onde los [[Reinos Mossi|Mossi]] redirixeron l'antiguu comerciu d'esclavos dende la ruta del [[Mar Mediterraneu]] escontra la rexón de la [[Mariña del Oru]].<ref>Edward Brynn, [http://www.unc.edu/depts/diplomat/item/2008/1012/comm/brynn_slavery.html Slavery in the Sahel], [[Universidá de Carolina del Norte]]</ref> Les ciudaes d'El Sáḥara y del Sahel del [[Imperiu de Malí]] entamar p'acoyer tanto puestos nes rutes de caravanes que practicaben el comerciu a llarga distancia según en centros comerciales pa distintos productos d'[[África Occidental]]. En [[Taghaza]], por casu, intercambiábase sal. En [[Takedda]], cobre. [[Ibn Battuta]] reparó l'empléu de [[esclavitú|fuercia de trabayu esclava]] en dambes poblaciones.<ref>Candice Goucher, Charles LeGuin, and Linda Walton, [http://www.learner.org/courses/worldhistory/support/reading_11_1.pdf Trade, Transport, Temples, and Tribute: The Economics of Power] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160529123305/http://www.learner.org/courses/worldhistory/support/reading_11_1.pdf |date=2016-05-29 }}, en In the Balance: Themes in Global History (Boston: [[McGraw-Hill]], 1998)</ref>

== Historia de los reinos del Sahel ==
*El primer estáu importante en ganar pesu na rexón foi l'[[Imperiu de Ghana]]. Esti reinu allugar no que son güei [[Senegal]] y [[Mauritania]], siendo'l primer estáu en beneficiase de la llegada d'animales de carga a la rexón gracies a los comerciantes [[Pueblu árabe|árabes]]. Ghana apoderó la rexón ente los años 100 y 900 DC. Otros estaos más pequeños de la rexón escontra esta dómina fueron [[Takrur]] al oeste, el reinu [[Mandinga|mande]] de Malí escontra'l sur y el Songay na zona de [[Gao]], escontra l'este.

*Cuando Ghana colapsó de resultes de la invasión de los [[almorávide]]s, una serie de curtios reinaos siguiéronlu sobremanera'l de [[Sosso]]. A partir de 1235, l'[[Imperiu de Malí]] alzar hasta apoderar la rexón. Asitiáu a lo llargo del [[ríu Níxer]], no que son güei [[Níxer]] y [[Malí]], algamó'l so cénit escontra la década de 1350. Pa 1400 perdiera'l control de dellos de los sos estaos vasallos.

*El más poderosu d'ente estos estaos vasallos del Imperiu de Malí yera l'[[Imperiu songhai]], que s'espandió rápido a partir del reináu del rei [[Sonni Alí]] nos años 1460. Escontra 1500, creciera hasta algamar una superficie que s'estendía dende [[Camerún]] hasta'l [[Magreb]], siendo l'estáu más grande de la hestoria d'África. Como los anteriores, tamién tuvo una curtia vida y colapsó en 1591 como resultancia del ataque [[Marruecos|marroquín]] con [[mosquete]]s.

*Escontra l'este, sobre'l [[llagu Chad]], l'estáu de [[Kanem-Bornu]], fundáu como Kanem nel sieglu {{SIEGLU|XIX}}, creció hasta algamar una gran preeminencia na zona central del Sahel. Na so zona occidental, les ciudaes estáu [[ḥauses|ḥausa]] volviéronse dominantes. Estos estaos coesistieron con tensiones ente dambos, pero fueron relativamente estables.

*En 1810, l'[[Imperiu fulani]] alzóse y conquistó'l Ḥausa, creando un estáu más centralizáu. Ésti y Kanem-Bornu siguieron esistiendo hasta la meyora tierra adientro de los europeos, momentu nel que dambos estaos cayeron y la rexón quedó estremada sol dominiu colonial de [[Francia]] y [[Gran Bretaña]].

== Mapes ==
<gallery widths=200px heights=200px>
File:Kanem-Bornu.svg|Influencia del imperiu de [[Kanem]] escontra'l 1200 d. de C.
File:Ghana reich karte-es.svg|L'[[Imperiu de Ghana]] na so máxima estensión, en redol al 1050.
File:Mapa mali.svg|Estensión del [[Imperiu de Malí]] hacia 1350.
File:Wolof Empire states.svg|Estaos integrantes del [[Imperiu Wólof]] c. 1400.
File:WestAfrica1530-es.svg|Malí, Songhai y los Estaos circundantes, en redol a 1530.
File:Mapa shonghai-es.svg|L'[[imperiu Songhai]], hacia 1500.
File:África occidental en 1625.svg|Los reinos del Sahel occidental hacia 1625.
File:CentralEastAfrica1750V2.svg|[[Bornu]] y los Estaos orientales del Sahel hacia 1750.
</gallery>

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{Traducíu ref|en|Sahelian kingdoms}}
{{commonscat}}

{{Tradubot|Reinos del Sahel}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Reinos del Sahel]]
[[Categoría:Historia d'África]]
[[Categoría:Historia del islam]]
[[Categoría:Pueblos antiguos]]
[[Categoría:Estaos desapaecíos d'África]]
[[Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu]]
Los reinos del Sahel fueron un conxuntu de reinos o imperios que s'allugaron nel Sahel, la rexón de tierres de llendo al sur d'El Sáḥara. La riqueza d'estos estaos basar nel control de les rutes comerciales que travesaben el desiertu. El so poder provenía de la posesión d'animales de carga, como camellos y caballos, que yeren abondo rápidos como p'apoderar un gran imperiu, siendo coles mesmes útiles na batalla. Tratar en tolos casos de reinos ya imperios bien descentralizaos, que les sos ciudaes gociaben d'una gran autonomía.

 Economía 
Esistieron reinos ya imperios integraos, con ciudaes y pueblos relevantes, según territorios menos entamaos con importantes poblaciones esvalixaes. Les xentes d'estos reinos practicaben l'agricultura, la caza, la pesca, la esclavitú y l'artesanía (trabayando'l metal, la tela y la cerámica). Navegaron al traviés de los ríos y llagos de la zona, comerciando tanto a llarga como a curtia distancia, utilizando les sos propies divises. Como n'otres munches rexones d'África, distintos reinos indíxenes basaron el so poderíu nel comerciu d'esclavos africanos. Los ashanti esplotaron el so predominiu militar llevando esclavos escontra fuertes costeros establecíos orixinalmente por Portugal a partir de 1480, y esplotaos darréu por Holanda, Dinamarca ya Inglaterra. La rede esclavista espandióse rápido escontra tol Sahel, onde los Mossi redirixeron l'antiguu comerciu d'esclavos dende la ruta del Mar Mediterraneu escontra la rexón de la Mariña del Oru.Edward Brynn, Slavery in the Sahel, Universidá de Carolina del Norte Les ciudaes d'El Sáḥara y del Sahel del Imperiu de Malí entamar p'acoyer tanto puestos nes rutes de caravanes que practicaben el comerciu a llarga distancia según en centros comerciales pa distintos productos d'África Occidental. En Taghaza, por casu, intercambiábase sal. En Takedda, cobre. Ibn Battuta reparó l'empléu de fuercia de trabayu esclava en dambes poblaciones.Candice Goucher, Charles LeGuin, and Linda Walton, Trade, Transport, Temples, and Tribute: The Economics of Power , en In the Balance: Themes in Global History (Boston: McGraw-Hill, 1998)

 Historia de los reinos del Sahel 
El primer estáu importante en ganar pesu na rexón foi l'Imperiu de Ghana. Esti reinu allugar no que son güei Senegal y Mauritania, siendo'l primer estáu en beneficiase de la llegada d'animales de carga a la rexón gracies a los comerciantes árabes. Ghana apoderó la rexón ente los años 100 y 900 DC. Otros estaos más pequeños de la rexón escontra esta dómina fueron Takrur al oeste, el reinu mande de Malí escontra'l sur y el Songay na zona de Gao, escontra l'este.

Cuando Ghana colapsó de resultes de la invasión de los almorávides, una serie de curtios reinaos siguiéronlu sobremanera'l de Sosso. A partir de 1235, l'Imperiu de Malí alzar hasta apoderar la rexón. Asitiáu a lo llargo del ríu Níxer, no que son güei Níxer y Malí, algamó'l so cénit escontra la década de 1350. Pa 1400 perdiera'l control de dellos de los sos estaos vasallos.

El más poderosu d'ente estos estaos vasallos del Imperiu de Malí yera l'Imperiu songhai, que s'espandió rápido a partir del reináu del rei Sonni Alí nos años 1460. Escontra 1500, creciera hasta algamar una superficie que s'estendía dende Camerún hasta'l Magreb, siendo l'estáu más grande de la hestoria d'África. Como los anteriores, tamién tuvo una curtia vida y colapsó en 1591 como resultancia del ataque marroquín con mosquetes.

Escontra l'este, sobre'l llagu Chad, l'estáu de Kanem-Bornu, fundáu como Kanem nel sieglu , creció hasta algamar una gran preeminencia na zona central del Sahel. Na so zona occidental, les ciudaes estáu ḥausa volviéronse dominantes. Estos estaos coesistieron con tensiones ente dambos, pero fueron relativamente estables.

En 1810, l'Imperiu fulani alzóse y conquistó'l Ḥausa, creando un estáu más centralizáu. Ésti y Kanem-Bornu siguieron esistiendo hasta la meyora tierra adientro de los europeos, momentu nel que dambos estaos cayeron y la rexón quedó estremada sol dominiu colonial de Francia y Gran Bretaña.

 Mapes 

 Referencies 

 Enllaces esternos 

Categoría:Reinos del Sahel
Categoría:Historia d'África
Categoría:Historia del islam
Categoría:Pueblos antiguos
Categoría:Estaos desapaecíos d'África
Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu