Alfabetu africanu de referencia
{{ficha de sistema d'escritura}}
L''''Alfabetu africanu de referencia''' ye un alfabetu basáu nel [[alfabetu llatín]] propuestu nuna conferencia entamada pola [[UNESCO]] en 1978. Foi creáu p'harmonizar les trescripciones de les [[llingües d'África]]. L'alfabetu basar na idea de venceyar una lletra pa cada [[fonema]], evitando [[dígrafu|dígrafos]].
[[Ficheru:Orthographe pratique des langues africaines, Majuscules et formes écrites.png|miniaturadeimagen|Alfabetu internacional africanu (1930).]]

== Historia ==

Dende'l sieglu XIX desenvolvióse dellos alfabetos pa trescribir les [[llingües africanes]]. [[Karl Richard Lepsius]] creó'l "alfabetu estándar, por Lepsius,"<ref>{{cita llibru|títulu=On Lepsius’s Standard Alphabet|apellíu=Lepsius|nome=Karl Richard|apellíu2=Whitney|nome2=W. D.|url=http://www.jstor.org/stable/592243?seq=1|añu=1864|fechaaccesu=21 de febreru de 2014}}</ref> basáu nel [[alfabetu llatín]], pa trescribir los [[xeroglíficos exipcios]]. N'ediciones posteriores incluyeron otros idiomes africanos.

En 1928 [[Diedrich Westermann]] dirixió'l grupu de llingüistes que desenvolvió'l "Alfabetu africanu",<ref>{{Cita web|títulu=African Alphabets|url=http://www.tiro.com/John/African%20Presentation.pdf|fechaaccesu=21 de febreru de 2014|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140202205632/http://www.tiro.com/John/African%20Presentation.pdf|fechaarchivu=2 de febreru de 2014}}</ref> tamién llamáu "[[alfabetu internacional africanu]]". Basáu nel [[alfabetu fonéticu internacional]], yera un alfabetu ensin [[signos diacríticos]], pero con [[dígrafu|dígrafos]]. Foi creáu nel Institutu Internacional de Llingües y Cultures d'África en Londres.<ref>{{Cita web|títulu=Practical Orthography of African Languages|url=http://www.bisharat.net/Documents/poal30.htm|fechaaccesu=21 de febreru de 2014}}</ref>

A partir de los años sesenta del sieglu XX tuvieron llugar delles conferencies sobre l'alfabetización n'África (Abidjan y Ibadan, 1964) na qu'encamentó l'usu de les llingües maternes. Na conferencia de 1966 en Bamako convertir nun estudiu de les trescripciones esistentes de distintos idiomes, empuestes al so desarrollu.<ref>{{Cita web|títulu=Rapport Final|url=http://www.bisharat.net/Documents/Bamako1966.htm|fechaaccesu=21 de febreru de 2014}}</ref>

La conferencia en [[Niaméi]], que tuvo llugar en xunetu de 1978, estableció l'alfabetu pa l'harmonización de les llingües d'África subsaḥariana, sobremanera teniendo en cuenta les llingües falaes en dellos países.<ref>{{Cita web|títulu=Report|url=http://www.bisharat.net/Documents/Niamey78en.htm|fechaaccesu=21 de febreru de 2014}}</ref> Básase principalmente en "alfabetu internacional africanu".

En 1982 los llingüistes Michael Mann y David Dalby, qu'asistieron a la conferencia en Niamey, propunxeron una revisión del alfabetu. Este consistía nun alfabetu con sesenta letra, yá que incluyía [[ʌ]], ƈ, [[ç]], ɠ, ɦ, ɟ, [[lambda llatín|λ]], [[Ficheru:Latin letter Linearized tilde.svg|8px]], ƥ, ɽ, ƹ y [[Ɂ]] y suprimía c̱, ḏ, ẖ, q̱, ɍ, s̱, ṯ, x̱, ẕ. El cambéu fundamental foi que les lletres teníen namái la versión minúscula. Tamién propunxeron un tecláu d'África.<ref>{{Cita web|títulu=The “International Niamey Keyboard” Layout|editor=SIL International|url=http://scripts.sil.org/cms/scripts/page.php?site_id=nrsi&id=IntlNiameyKybd|fechaaccesu=20 de febreru de 2014}}</ref>

== Alfabetu ==

L'alfabetu africanu de referencia componer de 57 lletres, incluyendo mayúscules y minúscules.<ref>{{Cita web|títulu=African Reference Alphabet|url=http://www.bisharat.net/Documents/Niamey78annex.htm|fechaaccesu=3 de febreru de 2014}}</ref> Dalgunos de los grafemes consisten en calteres llatinos con diacríticos, como barres y gabitos:

{| {{tablaguapa}}
|'''Minúscules'''
|a |ɑ

|b
|ɓ
|c
|c̱
|d
|ḏ
|ɖ
|ɗ
|ð
|-
|'''Mayúscules'''
|A |Ɑ

|B
|Ɓ
|C
|C̱
|D
|Ḏ
|Ɖ
|Ɗ
|
|-
|'''Minúscules'''
|y |ɛ

|ǝ
|f
|ƒ
|g
|ɣ
|h
|ẖ
|i
|ɪ
|-
|'''Mayúscules'''
|Y |Ɛ

|Ǝ
|F
|Ƒ
|G
|Ɣ
|H
|H̱
|I |ɪ

|-
|'''Minúscules'''
|j
|k
|ƙ
|l
|m
|n
|ŋ
|o |ɔ

|p
|q
|-
|'''Mayúscules'''
|J
|K
|Ƙ
|L
|M
|N
|Ŋ
|O |Ɔ

|P
|Q
|-
|'''Minúscules'''
|q̱
|r
|ɍ
|s
|s̱
|ʃ
|t
|ṯ
|ƭ
|ʈ
|θ
|o
|-
|'''Mayúscules'''
|Q̱
|R
|Ɍ
|S
|S̱
|Ʃ
|T
|Ṯ
|Ƭ
|Ʈ
|Ɵ
|O
|-
|'''Minúscules'''
|ʊ
|v
|ʋ
|w
|x
|x̱
|y |ƴ

|z
|ẕ
|
|ʒ
|-
|'''Mayúscules'''
|Ʊ
|V
|Ʋ
|W
|X
|X̱
|Y |Ƴ

|Z
|Ẕ
|
|Ʒ
|}

Na versión manuscrita apaecen les lletres ḍ, ḥ, ṣ, ṭ y ẓ con [[puntu (diacríticu)#Puntu inferior|puntu inferior]] en llugar d'un [[macrón|macrón inferior]].

Na rellación de grafemes inclúyense tamién diacríticos sobrescritos ([[acentu agudu|agudu]] ( ´ ), [[acentu grave|grave]] ( ` ), [[acentu circunflexu|circunflexu]] ( ^ ), [[carón]] ( ˇ ), [[macrón]] ( ¯ ), [[tilde]] ( ˜ ), [[diéresis]] ( ¨ ) y [[puntu (diacríticu)#Puntu cimeru|puntu cimeru]] (˙)) y nueve signo de puntuación ([[puntu (puntuación)|puntu]], [[coma (puntuación)|coma]], [[puntu y coma]], [[paréntesis]], [[corchetes]], [[signu d'interrogación]] y [[signu de exclamación]]).

== Ver tamién ==
* [[Alfabetu internacional africanu]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

=== Bibliografía ===
* {{cita llibru |títulu=Competing Scripts: The Introduction of the Roman Alphabet in Africa |apellíu=Pasch |nome=Helma |url=https://uk-online.uni-koeln.de/remarks/d630/rm695660.pdf |idioma=en |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160304191942/https://uk-online.uni-koeln.de/remarks/d630/rm695660.pdf |fechaarchivu=4 de marzu de 2016 }}

== Enllaces esternos ==
* {{Cita web|títulu=Basic Documents of Language Policy in Africa|url=http://www.bisharat.net/Documents/|fechaaccesu=21 de febreru de 2014}} {{en}}
* {{Cita web|títulu=Systèmes alphabétiques des langues africaines|url=http://sumale.vjf.cnrs.fr/phono/|editor=LLACAN|fechaaccesu=21 de febreru de 2014|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20181107200157/http://sumale.vjf.cnrs.fr/phono/|fechaarchivu=2018-11-07}} {{fr}}

{{traducíu ref|gl|Alfabetu africanu de referencia}}




{{Tradubot|Alfabeto africano de referencia}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Alfabetos llatinos|africanu de referencia, alfabetu]]
[[Categoría:Sistemes d'escritura d'África]]
[[Categoría:Llingües d'África]]
L'Alfabetu africanu de referencia ye un alfabetu basáu nel alfabetu llatín propuestu nuna conferencia entamada pola UNESCO en 1978. Foi creáu p'harmonizar les trescripciones de les llingües d'África. L'alfabetu basar na idea de venceyar una lletra pa cada fonema, evitando dígrafos.
miniaturadeimagen|Alfabetu internacional africanu (1930).

 Historia 

Dende'l sieglu XIX desenvolvióse dellos alfabetos pa trescribir les llingües africanes. Karl Richard Lepsius creó'l "alfabetu estándar, por Lepsius," basáu nel alfabetu llatín, pa trescribir los xeroglíficos exipcios. N'ediciones posteriores incluyeron otros idiomes africanos.

En 1928 Diedrich Westermann dirixió'l grupu de llingüistes que desenvolvió'l "Alfabetu africanu", tamién llamáu "alfabetu internacional africanu". Basáu nel alfabetu fonéticu internacional, yera un alfabetu ensin signos diacríticos, pero con dígrafos. Foi creáu nel Institutu Internacional de Llingües y Cultures d'África en Londres.

A partir de los años sesenta del sieglu XX tuvieron llugar delles conferencies sobre l'alfabetización n'África (Abidjan y Ibadan, 1964) na qu'encamentó l'usu de les llingües maternes. Na conferencia de 1966 en Bamako convertir nun estudiu de les trescripciones esistentes de distintos idiomes, empuestes al so desarrollu.

La conferencia en Niaméi, que tuvo llugar en xunetu de 1978, estableció l'alfabetu pa l'harmonización de les llingües d'África subsaḥariana, sobremanera teniendo en cuenta les llingües falaes en dellos países. Básase principalmente en "alfabetu internacional africanu".

En 1982 los llingüistes Michael Mann y David Dalby, qu'asistieron a la conferencia en Niamey, propunxeron una revisión del alfabetu. Este consistía nun alfabetu con sesenta letra, yá que incluyía ʌ, ƈ, ç, ɠ, ɦ, ɟ, λ, 8px, ƥ, ɽ, ƹ y Ɂ y suprimía c̱, ḏ, ẖ, q̱, ɍ, s̱, ṯ, x̱, ẕ. El cambéu fundamental foi que les lletres teníen namái la versión minúscula. Tamién propunxeron un tecláu d'África.

 Alfabetu 

L'alfabetu africanu de referencia componer de 57 lletres, incluyendo mayúscules y minúscules. Dalgunos de los grafemes consisten en calteres llatinos con diacríticos, como barres y gabitos:

Minúsculesɑbɓcc̱dḏɖɗðMayúsculesⱭBƁCC̱DḎƉƊMinúsculesɛǝfƒgɣhẖiɪMayúsculesƐƎFƑGƔHH̱ɪMinúsculesjkƙlmnŋɔpqMayúsculesJKƘLMNŊƆPQMinúsculesq̱rɍss̱ʃtṯƭʈθoMayúsculesQ̱RɌSS̱ƩTṮƬƮƟOMinúsculesʊvʋwxx̱ƴzẕʒMayúsculesƱVƲWXX̱ƳZẔƷ

Na versión manuscrita apaecen les lletres ḍ, ḥ, ṣ, ṭ y ẓ con puntu inferior en llugar d'un macrón inferior.

Na rellación de grafemes inclúyense tamién diacríticos sobrescritos (agudu ( ´ ), grave ( ` ), circunflexu ( ^ ), carón ( ˇ ), macrón ( ¯ ), tilde ( ˜ ), diéresis ( ¨ ) y puntu cimeru (˙)) y nueve signo de puntuación (puntu, coma, puntu y coma, paréntesis, corchetes, signu d'interrogación y signu de exclamación).

 Ver tamién 
 Alfabetu internacional africanu

 Referencies 

 Bibliografía 
 

 Enllaces esternos 
  
  

africanu de referencia, alfabetu
Categoría:Sistemes d'escritura d'África
Categoría:Llingües d'África