Idioma protosemíticu
{{Ficha d'idioma |
 nome = Proto-semíticu |
 nativu = *lišān-
 |familia madre = Llingües afroasiátiques
 | zona = [[Oriente Próximu]]
 | falantes = [[protollingua]]
 | familia = [[Llingües afroasiátiques|Afroasiática]]<br />
&nbsp;&nbsp;[[llingües semítiques|Semítica]]<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''protosemíticu'''
 | escritura =
 | axencia = 
 | iso1 = 
 | iso2 = 
 | iso3 = 
 | sil = 
}}
El '''protosemíticu''' ye la [[protollingua]] que constitúi un aproximamientu reconstruyíu de la llingua madre que daría llugar a les [[llingües semítiques]]. Anque se trata d'una llingua ensin atestiguar, gran parte del so léxicu y les sos carauterístiques gramaticales son hipotéticamente reconstruibles sobre la base de les modernes llingües semítiques.

El Proto-Semíticu tendría d'asitiase en redol al [[VIII mileniu e.C.|VIII mileniu e. C.]]. Un recién analís [[Bayesiano]] identificó un orixe pal Proto-Semíticu nel Asia Menor (Siria), non antes del [[7400 e.C.]] y pal Semíticu escontra [[3800 e.C.]].<ref>{{cita publicación|last1=Kitchen|first1=A|last2=Ehret |first2=C|last3=Assefa|first3=S|last4=Mulligan|first4=CJ.|añu=2009|títulu=Bayesian phylogenetic analysis of Semitic languages identifies an Early Bronze Age origin of Semitic in the Near East |publicación=Proc Biol Sci|volume=276|númberu=1668|páxines=2703–10|doi=10.1098/rspb.2009.0408|pmid=19403539|pmc=2839953}}</ref> Los primeros testimonios escritos de les llingües semítiques tán n'[[Idioma acadiu|acadiu]] y daten del [[sieglu XXIII e.C.|sieglu XXIII&nbsp;e.&nbsp;C.]] (ver [[Sargón de Acad]]). Les primeres inscripciones n'alfabetu pre-protocanaanita, usáu presumiblemente por falantes d'una llingua semítica daten del [[sieglu XVIII e.C.|sieglu XVIII&nbsp;e.&nbsp;C.]]

== Fonoloxía ==
Nel últimu estadiu del protosemíticu el sistema vocálicu de la llingua entendía trés vocales curtios (''a, i, o'') y trés vocales llargues (''ā, ī, ū''). tocantes a les consonantes el protosemíticu consta de 29 [[fonema|fonemes]] [[consonante|consonánticos]], que trescribimos de siguío según les convenciones semitológicas habituales (ente paréntesis da l'equivalente [[Alfabetu Fonéticu Internacional|IPA]] tentativo<ref>{{cita llibru |
 apellíu = Sáenz-Badillos
 | nome = Angel
 | otros = trans. John Elwolde
 | títulu = A History of the Hebrew Language ''(Historia de la Llingua Hebrea)''.
 | añu = 1988
 | editorial = [[Cambridge University Press]]
 | allugamientu = Cambridge, UK 
 | isbn = 0-521-55634-1
 | páxines = 18-19
 | capítulu = Hebrew in the context of the Semitic Languages
}}</ref>):<ref group="nota">Apocayá propúnxose que los fonemes /z/, /s/, /{{IPA|[sʼ]}}/, y seique /{{IPA|[ɬʼ]}}/ podríen ser de fechu africaes, i.e. /dz/, /ts/, /{{IPA|[tsʼ]}}/, and /{{IPA|[tɬʼ]}}/. Pa los que sostienen qu'estos soníos son realmente africaes, /š/ ye de fechu /s/, yá que este ye'l reflexu que dexa esti protosonido otres [[llingües afroasiátiques]]. Sicasí, nun esiste consensu sobre eses cuestiones.</ref><ref group="nota">Los soníos denominaos [[consonante enfática|enfáticos]] apaecen en casi toles llingües semítiques, y na mayoría de llingües afroasiátiques. Pal protosemíticu reconstrúyese l'enfáticu como glotalización, anque nes modernes llingües semítiques estes realícense faringalizadas (árabe, araméu) o glotalizadas (llingües semítiques d'Etiopía, modernos sudarábigo).</ref><ref group="nota">N'araméu y hebréu, toles oclusives non enfátiques anidiar a fricatives cuando apaecen tres vocal, lo cual llevó a la creación d'un contraste fonolóxicu tres la perda de la xeminación.</ref> 

{|{{tablaguapa}} style="text-align:center;"
! colspan="2"|[[Consonante]]s
! [[Consonante sonora|Sonora]]
! [[Consonante sorda|Sorda]]
! [[Consonante enfática|Enfática]]
! [[Consonante nasal|Nasal]]
|- 
! rowspan="2"|[[Consonante llabial|Llabiales]]
! <small>[[consonante oclusiva|oclusives]]</small>
| style="font-size:larger;" | ''*b'' {{IPA|[b]}}
| style="font-size:larger;" | ''*p'' {{IPA|[p]}}
|
| style="font-size:larger;" | ''*m'' {{IPA|[m]}}
|-
! <small>[[aproximante]]</small>
| style="font-size:larger;" | ''*w'' {{IPA|[w]}}
| 
|
| 
|-
! [[consonante interdental|Interdentales]]
! <small>[[consonante fricativa|fricatives]]</small>
| style="font-size:larger;" | ''*ḏ'' {{IPA|[ð]}}
| style="font-size:larger;" | ''*ṯ'' {{IPA|[θ]}}
| style="font-size:larger;" | ''*ṱ'' {{IPA|[θˁ,θʼ]}}
| rowspan=5 style="font-size:larger;" | ''*n'' {{IPA|[n]}}
|-
! rowspan="5" |[[consonante alveolar|Alveolares]]
! <small>[[oclusiva|oclusives]]</small>
| style="font-size:larger;" | ''*d'' {{IPA|[d]}}
| style="font-size:larger;" | ''*t'' {{IPA|[t]}}
| style="font-size:larger;" | ''*ṭ'' {{IPA|[tˁ,tʼ]}}
|- 
! <small>[[fricativa]]<br> [[consonante postalveolar|postalveolar]]</small>
|
| style="font-size:larger;" | ''*š'' {{IPA|[ʃ]}}
|
|-
! <small>[[fricativa|fricatives]]<br> [[consonante alveolar|alveolar]]</small>
| style="font-size:larger;" | ''*z'' {{IPA|[z]}}
| style="font-size:larger;" | ''*s'' {{IPA|[s]}}
| style="font-size:larger;" | ''*ṣ'' {{IPA|[sˁ,sʼ]}}
|-
! <small>[[consonante llateral|llaterales]]</small>
| style="font-size:larger;" | ''*l'' {{IPA|[l]}}
| style="font-size:larger;" | ''*ś'' {{IPA|[ɬ]}}
| style="font-size:larger;" | ''*ṣ́ '' {{IPA|[ɬˁ,ɬʼ]}}
|-
! <small>[[consonante rótica|vibrante]]</small>
| style="font-size:larger;" | ''*r'' {{IPA|[r]}}
| 
| 
|
|- 
! [[consonante palatal|Palatales]]
! <small>[[aproximante]]</small>
| style="font-size:larger;" | ''*y'' {{IPA|[j]}}
|
|
|
|-
! rowspan="2"|[[consonante velar|Velares]]
! <small>[[oclusiva|oclusives]]</small>
| style="font-size:larger;" | ''*g'' {{IPA|[ɡ]}}
| style="font-size:larger;" | ''*k'' {{IPA|[k]}}
| style="font-size:larger;" | ''*q'' {{IPA|[kˁ,kʼ]}}
|
|-
! <small>[[fricativa|fricatives]]</small>
| style="font-size:larger;" | ''*ġ'' {{IPA|[ɣ]}}
| style="font-size:larger;" | ''*ḫ'' {{IPA|[x]}}
|
|
|-
! [[consonante faringal|Faringales]]
! <small>[[fricativa|fricatives]]</small>
| style="font-size:larger;" | ''*ʻ '' {{IPA|[ʕ]}}
| style="font-size:larger;" | ''*ḥ'' {{IPA|[ħ]}}
|
|
|-
! rowspan="2"|[[consonante glotal|Glotales]]
! <small>[[oclusiva]]</small>
|
| style="font-size:larger;" | ''*ʼ '' {{IPA|[ʔ]}}
|
|
|-
! <small>[[fricativa]]</small>
|
| style="font-size:larger;" | ''*h'' {{IPA|[h]}}
|
|
|}

{|{{tablaguapa}} style="text-align:center;"
! [[Vocal]]es
!colspan=2 | curtiu
!colspan=2 | llarga
|-
! style="text-align:right;" | [[vocal zarrada|Zarrada]]
| style="font-size:larger;" | ''*i'' {{IPA|[i]}}
| style="font-size:larger;" | ''*o'' {{IPA|[o]}}
| style="font-size:larger;" | ''*ī'' {{IPA|[iː]}}
| style="font-size:larger;" | ''*ū'' {{IPA|[oː]}}
|-
! style="text-align:right;" | [[vocal abierta|Abierta]]
| style="font-size:larger;" colspan=2 | ''*a'' {{IPA|[a]}}
| style="font-size:larger;" colspan=2 | ''*ā'' {{IPA|[aː]}}
|} 
<!--
==Sound changes between Proto-Semitic and the daughter languages==
This proto-phonology was reconstructed to attempt to explain the regular phonetic differences between the [[Semitic languages]]. This is how they are believed to correspond.

{|{{tablaguapa}} style="text-align:center;"
! | Proto-Semitic 
! | [[Akkadian language|Akkadian]]
! width="18%" colspan="2" | [[Arabic language|Arabic]]
! colspan="2" | [[Phoenician language|Phoenician]]
! colspan="2" | [[Tiberian Hebrew|Hebrew]]
! | [[Modern Hebrew]]
! colspan="2" | [[Aramaic language|Aramaic]]
! colspan="2" | [[Gue'ez language|Gue'ez]]
! | [[Modern South Arabian]]
|-
! {{Semxlit|b}}
| {{Semxlit|b}}
| ب || {{ArabDIN|b}}
| [[Image:phoenician beth.png|16px]] || {{Semxlit|b}}
| ב || {{Semxlit|ḇ}}/{{Semxlit|b}}
| {{IPA|/v/, /b/}}
| ב || {{Semxlit|ḇ}}/{{Semxlit|b}}
| በ || {{Semxlit|b}}
| {{IPA|/b/}}
|-
! {{Semxlit|p}}
| {{Semxlit|p}}
| ف || {{ArabDIN|f}}
| [[Image:phoenician pe.png|16px]] || {{Semxlit|p}}
| פ || {{Semxlit|p̄}}/{{Semxlit|p}}
| {{IPA|/f/, /p/}}
| פ || {{Semxlit|p̄}}/{{Semxlit|p}}
| ፈ || {{Semxlit|f}}
| {{IPA|/f/}}
|-
! {{Semxlit|ḏ}} {{IPA|[ð]}}
| {{Semxlit|z}}
| ذ || {{ArabDIN|ḏ}} {{IPA|[ð]}}
| [[Image:phoenician zayin.png|16px]] || {{Semxlit|z}}
| ז || {{Semxlit|z}}
| {{IPA|/z/}}
| ד || {{Semxlit|ḏ}}/{{Semxlit|d}}
| ዘ || {{Semxlit|z}}
| {{IPA|/ð/}}
|-
! {{Semxlit|ṯ}} {{IPA|[θ]}}
| {{Semxlit|š}}
| ث || {{ArabDIN|ṯ}} {{IPA|[θ]}}
| [[Image:phoenician ensin.png|16px]] || {{Semxlit|š}}
| שׁ || {{Semxlit|š}}
| {{IPA|/ʃ/}}
| ת || {{Semxlit|ṯ}}/{{Semxlit|t}}
| ሰ || {{Semxlit|s}}
| {{IPA|/θ/}}
|-
! {{Semxlit|ṱ}} {{IPA|[θˁ]}}
| {{Semxlit|ṣ}}
| ظ || {{ArabDIN|ẓ}} {{IPA|[ðˁ]}}
| [[Image:phoenician sade.png|16px|ṣ]] || {{Semxlit|ṣ}}
| צ || {{Semxlit|ṣ}}
| {{IPA|/ts/}}
| ט || {{Semxlit|ṭ}}
| ጸ || {{Semxlit|ṣ}}
| {{IPA|/θˁ/}}
|-
! {{Semxlit|d}}
| {{Semxlit|d}}
| د || {{ArabDIN|d}}
| [[Image:phoenician daleth.png|16px]] || {{Semxlit|d}}
| ד || {{Semxlit|ḏ}}/{{Semxlit|d}}
| {{IPA|/d/}}
| ד || {{Semxlit|ḏ}}/{{Semxlit|d}}
| ደ || {{Semxlit|d}}
| {{IPA|/d/}}
|-
! {{Semxlit|t}}
| {{Semxlit|t}}
| ت || {{ArabDIN|t}}
| [[Image:phoenician taw.png|16px]] || {{Semxlit|t}}
| ת || {{Semxlit|ṯ}}/{{Semxlit|t}}
| {{IPA|/t/}}
| ת || {{Semxlit|ṯ}}/{{Semxlit|t}}
| ተ || {{Semxlit|t}}
| {{IPA|/t/}}
|-
! {{Semxlit|ṭ}} {{IPA|[tˁ]}}
| {{Semxlit|ṭ}}
| ط || {{ArabDIN|ṭ}} {{IPA|[tˁ]}}
| [[Image:phoenician teth.png|16px]] || {{Semxlit|ṭ}}
| ט || {{Semxlit|ṭ}}
| {{IPA|/t/}}
| ט || {{Semxlit|ṭ}}
| ጠ || {{Semxlit|ṭ}}
| {{IPA|/tˁ/}}
|-
! {{Semxlit|š}} {{IPA|[ʃ]}}
| {{Semxlit|š}}
| س || {{ArabDIN|s}}
| [[Image:phoenician ensin.png|16px]] || {{Semxlit|š}}
| שׁ || {{Semxlit|š}}
| {{IPA|/ʃ/}}
| שׁ || {{Semxlit|š}}
| ሰ || {{Semxlit|s}}
| {{IPA|/ʃ/, /h/}}
|-
! {{Semxlit|z}}
| {{Semxlit|z}}
| ز || {{ArabDIN|z}}
| [[Image:phoenician zayin.png|16px]] || {{Semxlit|z}}
| ז || {{Semxlit|z}}
| {{IPA|/z/}}
| ז || {{Semxlit|z}}
| ዘ || {{Semxlit|z}}
| {{IPA|/z/}}
|-
! {{Semxlit|s}}
| {{Semxlit|s}}
| س || {{ArabDIN|s}}
| [[Image:phoenician samekh.png|16px]] || {{Semxlit|s}}
| ס || {{Semxlit|s}}
| {{IPA|/s/}}
| ס || {{Semxlit|s}}
| ሰ || {{Semxlit|s}}
| {{IPA|/s/}}
|-
! {{Semxlit|ṣ}} {{IPA|[sˁ]}}
| {{Semxlit|ṣ}}
| ص || {{ArabDIN|ṣ}} {{IPA|[sˁ]}}
| [[Image:phoenician sade.png|16px]] || {{Semxlit|ṣ}}
| צ || {{Semxlit|ṣ}}
| {{IPA|/ts/}}
| צ || {{Semxlit|ṣ}}
| ጸ || {{Semxlit|ṣ}}
| {{IPA|/sˁ/}}
|-
! {{Semxlit|l}}
| {{Semxlit|l}}
| ل || {{ArabDIN|l}}
| [[Image:phoenician lamedh.png|16px]] || {{Semxlit|l}}
| ל || {{Semxlit|l}}
| {{IPA|/l/}}
| ל || {{Semxlit|l}}
| ለ || {{Semxlit|l}}
| {{IPA|/l/}}
|-
! {{Semxlit|ś}} {{IPA|[ɬ]}}
| {{Semxlit|š}}
| ش || {{ArabDIN|š}} {{IPA|[ʃ]}}
| [[Image:phoenician ensin.png|16px]] || {{Semxlit|š}}
| שׂ || {{Semxlit|s}}
| {{IPA|/s/}}
| שׂ || {{Semxlit|s}}
| ሠ || {{Semxlit|ś}}
| {{IPA|/ɬ/}}
|-
! {{Semxlit|ṣ́}} {{IPA|[ɬˁ]}}
| {{Semxlit|ṣ}}
| ض || {{ArabDIN|ḍ}} {{IPA|[ɮˁ]→[dˁ]}}
| [[Image:phoenician sade.png|16px]] || {{Semxlit|ṣ}}
| צ || {{Semxlit|ṣ}}
| {{IPA|/ts/}}
| ע || {{Semxlit|ʻ}}
| ፀ || {{Semxlit|ṣ́}}
| {{IPA|/ɬˁ/}}
|-
! {{Semxlit|g}} {{IPA|[ɡ]}}
| {{Semxlit|g}}
| ج || {{ArabDIN|ǧ}} {{IPA|[ɡʲ]→[ʤ]}}
| [[Image:phoenician gimel.png|16px]] || {{Semxlit|g}}
| ג || {{Semxlit|ḡ}}/{{Semxlit|g}}
| {{IPA|/ɡ/}}
| ג || {{Semxlit|ḡ}}/{{Semxlit|g}}
| ገ || {{Semxlit|g}}
| {{IPA|/ɡ/}}
|-
! {{Semxlit|k}}
| {{Semxlit|k}}
| ك || {{ArabDIN|k}}
| [[Image:phoenician kaph.png|16px]] || {{Semxlit|k}}
| כ || {{Semxlit|ḵ}}/{{Semxlit|k}}
| {{IPA|/χ/, /k/}}
| כ || {{Semxlit|ḵ}}/{{Semxlit|k}}
| ከ || {{Semxlit|k}}
| {{IPA|/k/}}
|-
! {{Semxlit|ḳ}} {{IPA|[kˁ]}}
| {{Semxlit|q}}
| ق || {{ArabDIN|q}}
| [[Image:phoenician qof.png|16px|q]] || {{Semxlit|q}}
| ק || {{Semxlit|q}}
| {{IPA|/k/}}
| ק || {{Semxlit|q}}
| ቀ || {{Semxlit|ḳ}}
| {{IPA|/q/}}
|-
! {{Semxlit|ġ}} {{IPA|[ɣ]}}
| -
| غ || {{ArabDIN|ġ}} {{IPA|[ɣ]}}
| [[Image:phoenician ayin.png|16px]] || {{Semxlit|ʻ}}
| ע || {{Semxlit|ʻ}}
| {{IPA|/ʔ/, -}}
| ע || {{Semxlit|ʻ}}
| ዐ || {{Semxlit|ʻ}}
| {{IPA|/ɣ/}}
|-
! {{Semxlit|ḫ}} {{IPA|[x]}}
| {{Semxlit|ḫ}}
| خ || {{Semxlit|ḫ|ArabDIN}} {{IPA|[x]}}
| [[Image:phoenician heth.png|16px]] || {{Semxlit|ḥ}}
| ח || {{Semxlit|ḥ}}
| {{IPA|/χ/}}
| ח || {{Semxlit|ḥ}}
| ኀ || {{Semxlit|ḫ}}
| {{IPA|/x/}}
|-
! {{Semxlit|ʻ}} {{IPA|[ʕ]}}
| -
| ع || {{ArabDIN|ʻ}} {{IPA|[ʕ]}}
| [[Image:phoenician ayin.png|16px]] || {{Semxlit|ʻ}}
| ע || {{Semxlit|ʻ}}
| {{IPA|/ʔ/, -}}
| ע || {{Semxlit|ʻ}}
| ዐ || {{Semxlit|ʻ}}
| {{IPA|/ʕ/}}
|-
! {{Semxlit|ḥ}} {{IPA|[ħ]}}
| -
| ح || {{ArabDIN|ḥ}} {{IPA|[ħ]}}
| [[Image:phoenician heth.png|16px|ḥ]] || {{Semxlit|ḥ}}
| ח || {{Semxlit|ḥ}}
| {{IPA|/χ/}}
| ח || {{Semxlit|ḥ}}
| ሐ || {{Semxlit|ḥ}}
| {{IPA|/ħ/}}
|-
! {{Semxlit|ʼ}} {{IPA|[ʔ]}}
| -
| ء || {{ArabDIN|ʼ}} {{IPA|[ʔ]}}
| [[Image:phoenician aleph.png|16px]] || {{Semxlit|ʼ}}
| א || {{Semxlit|ʼ}}
| {{IPA|/ʔ/, -}}
| א || {{Semxlit|ʼ}}
| አ || {{Semxlit|ʼ}}
| {{IPA|/ʔ/}}
|-
! {{Semxlit|h}}
| -
| ه || {{ArabDIN|h}}
| [[Image:phoenician he.png|16px]] || {{Semxlit|h}}
| ה || {{Semxlit|h}}
| {{IPA|/h/, -}}
| ה || {{Semxlit|h}}
| ሀ || {{Semxlit|h}}
| {{IPA|/h/}}
|-
! {{Semxlit|m}}
| {{Semxlit|m}}
| م || {{ArabDIN|m}}
| [[Image:phoenician mem.png|16px]] || {{Semxlit|m}}
| מ || {{Semxlit|m}}
| {{IPA|/m/}}
| מ || {{Semxlit|m}}
| መ || {{Semxlit|m}}
| {{IPA|/m/}}
|-
! {{Semxlit|n}}
| {{Semxlit|n}}
| ن || {{ArabDIN|n}}
| [[Image:phoenician nun.png|16px]] || {{Semxlit|n}}
| נ || {{Semxlit|n}}
| {{IPA|/n/}}
| נ<br />ר || {{Semxlit|n}}<br />{{Semxlit|r}}
| ነ || {{Semxlit|n}}
| {{IPA|/n/}}
|-
! {{Semxlit|r}}
| {{Semxlit|r}}
| ر || {{ArabDIN|r}}
| [[Image:phoenician res.png|16px]] || {{Semxlit|r}}
| ר || {{Semxlit|r}}
| {{IPA|/ʁ/}}
| ר || {{Semxlit|r}}
| ረ || {{Semxlit|r}}
| {{IPA|/r/}}
|-
! {{Semxlit|w}}
| {{Semxlit|w}}
| و || {{ArabDIN|w}}
| [[Image:phoenician waw.png|16px]]<br />[[Image:phoenician yodh.png|16px]] || {{Semxlit|w}}<br />{{Semxlit|y}}
| ו<br />י || {{Semxlit|w}}<br />{{Semxlit|y}}
| {{IPA|/v/}}<br />{{IPA|/j/}}
| ו<br />י || {{Semxlit|w}}<br />{{Semxlit|y}}
| ወ || {{Semxlit|w}}
| {{IPA|/w/}}
|-
! {{Semxlit|y}} {{IPA|[j]}}
| {{Semxlit|y}}
| ي || {{ArabDIN|y}} {{IPA|[j]}}
| [[Image:phoenician yodh.png|16px]] || {{Semxlit|y}}
| י || {{Semxlit|y}}
| {{IPA|/j/}}
| י || {{Semxlit|y}}
| የ || {{Semxlit|y}}
| {{IPA|/j/}}
|-
! | Proto-Semitic 
! | [[Akkadian language|Akkadian]]
! width="18%" colspan="2" | [[Arabic language|Arabic]]
! colspan="2" | [[Phoenician language|Phoenician]]
! colspan="2" | [[Tiberian Hebrew|Hebrew]]
! | [[Modern Hebrew]]
! colspan="2" | [[Aramaic language|Aramaic]]
! colspan="2" | [[Gue'ez language|Gue'ez]]
! | [[Modern South Arabian]]
|-
|}

Notes:
# Arabic pronunciation is that of reconstructed [[Classical Arabic|Qur'anic Arabic]] of the 7th and 8th centuries CE. If the pronunciation of [[Modern Standard Arabic]] differs, this is indicated (for example, {{IPA|[ɡʲ]→[ʤ]}}).
# Proto-Semitic {{Semxlit|ś}} appears to have merged with {{Semxlit|s}} in Tiberian Hebrew, but is still distinguished graphically.
# Biblical Hebrew as of the 3rd century BCE apparently still distinguished {{Semxlit|ġ}} and {{Semxlit|ḫ}} (based on transcriptions in the [[Septuagint]]).
# Although early Aramaic (pre-7th century BCE) had only 22 consonants in its alphabet, it apparently distinguished at least 27 of the original 29 Proto-Semitic phonemes, including {{Semxlit|ḏ}}, {{Semxlit|ṯ}}, {{Semxlit|ṱ}}, {{Semxlit|ś}}, {{Semxlit|ṣ́}}. This conclusion is based on the shifting representation of words etymologically containing these sounds; in early Aramaic writing, they are merged with {{Semxlit|z}}, {{Semxlit|š}}, {{Semxlit|ṣ}}, {{Semxlit|š}}, {{Semxlit|q}}, respectively, but later with {{Semxlit|d}}, {{Semxlit|t}}, {{Semxlit|ṭ}}, {{Semxlit|s}}, {{Semxlit|ʻ}}.<ref>{{Cita web | url= http://www.arts.uwa.edu.au/LingWWW/LIN325/Notes/Phonology.pdf | títulu= LIN325
Introduction to Semitic Languages
Chapter 3: Phonology | fechaaccesu=25 de xunu de 2006|urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.arts.uwa.edu.au/LingWWW/LIN325/Notes/Phonology.pdf|fechaarchivu=25 de payares de 2015}}</ref>
-->

== Llista de términos protosemíticos ==
La siguiente ye una pequeña muestra del léxicu hipotéticamente reconstruyíu:
* ''ba'' (negación)
* ''bak'' 'cutir, estremar, partir'
* ''dim / *dam'' 'sangre'
* ''dar-'' 'amontar, engrandar'
* ''-fir'' 'flor, frutu'
* ''kama<sup>?</sup>'' 'comer'
* ''pir-'' 'volar'
* ''sum / *sim'' 'nome'
* ''ensin / *san'' 'ñariz'
* ''-tuf'' 'cuspir'

== Ver tamién ==
* [[Llista de raigaños protosemíticas]]
* [[Llingües afroasiátiques]]

== Notes y referencies ==
{{llistaref|group="nota"|2}}

=== Referencies ===
{{llistaref|2}}
=== Bibliografía ===
* Burkhart Kienast, ''Historische semitische Sprachwissenschaft'' (2001).
* [http://www.bartleby.com/61/10.html Proto Semitic Language and Culture - The American Heritage Dictionary of the English Language]
* John Huehnegard (2004): "Afro-Asiatic" en ''The Cambridge Encyclopedia of the World's Ancient Languages'', ed. R. D. Woodard, Cambridge University Press, p. 142-156, ISBN 0-521-56256-2.
== Enllaces esternos ==
* [[:m:wikt:en:Appendix:List_of_Proto-Semitic_stems|Llista de raigaños proto-semítiques]]



{{Tradubot|Idioma protosemítico}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües semítiques|Protosemitico]]
[[Categoría:Protollingües|Semitico]]
[[Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu]]
El protosemíticu ye la protollingua que constitúi un aproximamientu reconstruyíu de la llingua madre que daría llugar a les llingües semítiques. Anque se trata d'una llingua ensin atestiguar, gran parte del so léxicu y les sos carauterístiques gramaticales son hipotéticamente reconstruibles sobre la base de les modernes llingües semítiques.

El Proto-Semíticu tendría d'asitiase en redol al VIII mileniu e. C.. Un recién analís Bayesiano identificó un orixe pal Proto-Semíticu nel Asia Menor (Siria), non antes del 7400 e.C. y pal Semíticu escontra 3800 e.C.. Los primeros testimonios escritos de les llingües semítiques tán n'acadiu y daten del sieglu XXIII e. C. (ver Sargón de Acad). Les primeres inscripciones n'alfabetu pre-protocanaanita, usáu presumiblemente por falantes d'una llingua semítica daten del sieglu XVIII e. C.

 Fonoloxía 
Nel últimu estadiu del protosemíticu el sistema vocálicu de la llingua entendía trés vocales curtios (a, i, o) y trés vocales llargues (ā, ī, ū). tocantes a les consonantes el protosemíticu consta de 29 fonemes consonánticos, que trescribimos de siguío según les convenciones semitológicas habituales (ente paréntesis da l'equivalente IPA tentativo):Apocayá propúnxose que los fonemes /z/, /s/, //, y seique // podríen ser de fechu africaes, i.e. /dz/, /ts/, //, and //. Pa los que sostienen qu'estos soníos son realmente africaes, /š/ ye de fechu /s/, yá que este ye'l reflexu que dexa esti protosonido otres llingües afroasiátiques. Sicasí, nun esiste consensu sobre eses cuestiones.Los soníos denominaos enfáticos apaecen en casi toles llingües semítiques, y na mayoría de llingües afroasiátiques. Pal protosemíticu reconstrúyese l'enfáticu como glotalización, anque nes modernes llingües semítiques estes realícense faringalizadas (árabe, araméu) o glotalizadas (llingües semítiques d'Etiopía, modernos sudarábigo).N'araméu y hebréu, toles oclusives non enfátiques anidiar a fricatives cuando apaecen tres vocal, lo cual llevó a la creación d'un contraste fonolóxicu tres la perda de la xeminación. 

Consonantes Sonora Sorda Enfática NasalLlabiales oclusives *b  *p  *m  aproximante *w    Interdentales fricatives *ḏ  *ṯ  *ṱ  *n Alveolares oclusives *d  *t  *ṭ  fricativa postalveolar *š  fricatives alveolar *z  *s  *ṣ  llaterales *l  *ś  *ṣ́   vibrante *r    Palatales aproximante *y Velares oclusives *g  *k  *q  fricatives *ġ  *ḫ  Faringales fricatives *ʻ   *ḥ Glotales oclusiva *ʼ   fricativa *h 

 Vocales curtiu llarga Zarrada *i  *o  *ī  *ū  Abierta *a  *ā  

 Llista de términos protosemíticos 
La siguiente ye una pequeña muestra del léxicu hipotéticamente reconstruyíu:
 ba (negación)
 bak 'cutir, estremar, partir'
 dim / *dam 'sangre'
 dar- 'amontar, engrandar'
 -fir 'flor, frutu'
 kama? 'comer'
 pir- 'volar'
 sum / *sim 'nome'
 ensin / *san 'ñariz'
 -tuf 'cuspir'

 Ver tamién 
 Llista de raigaños protosemíticas
 Llingües afroasiátiques

 Notes y referencies 

 Referencies 

 Bibliografía 
 Burkhart Kienast, Historische semitische Sprachwissenschaft (2001).
 Proto Semitic Language and Culture - The American Heritage Dictionary of the English Language
 John Huehnegard (2004): "Afro-Asiatic" en The Cambridge Encyclopedia of the World's Ancient Languages, ed. R. D. Woodard, Cambridge University Press, p. 142-156, ISBN 0-521-56256-2.
 Enllaces esternos 
 Llista de raigaños proto-semítiques

Protosemitico
Semitico
Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu