Idioma tuxá
{{Ficha d'idioma |nome =
Tuxá, Tushá, rodela 
|nativu = el tošá
|familia madre = árees circum-amazónica y circum-caribeña |font= white
|países= {{BRA}}
|zona= [[Bahia]], [[Pernambuco]]
|llingua_muerta= (†,finales s. XIX)
|familia= [[llingua ensin clasificar|Non clasificada]]
|axencia=
|iso1= |iso2= |iso3= tud
}}
El '''tuxá''' o '''tushá''' (tamién llamáu '''todela''', '''rodela''', '''carapató''' y '''payacú''') ye una [[llingües indíxenes d'América|llingua indíxena]] de Brasil anguaño estinguida y falada nel pasáu por miembros de la etnia [[tuxá]] nos estaos brasilanos de [[Bahia]] y [[Pernambuco]]. Un equipu d'investigadores llogró contautar, en 1961, dos vieyos que recordaben delles pallabres de la llingua tuxá orixinal.<ref>Meader, 1978, 62-95</ref> Anguaño'l grupu étnicu tien unos 1600 miembros, anque toos ellos usen anguaño'l portugués.

== Aspeutos históricos, sociales y culturales ==

=== Historia de la llingua ===

=== Distribución xeográfica ===
Nimuendajú (1946) asitia'l territoriu de los tuxá nel [[sieglu XVIII]] (xunto al d'otru grupu llamáu rodelas) frente a la desaguada del [[ríu Pajeú]] nel São Francisco, xunto al territoriu de los [[idioma pankararú|pankararú]]. A principios del sieglu XX los últimos tuxáhabitan nes llocalidaes de [[Rodelas]] (Bahia) y Cabrobó (Pernanmbuco). 

Rodelas (Bahia), ye una llocalidá más o menos aisllada, puede llegase dende [[:pt:Belém do São Francisco|Belém do São Francisco]] en vehículu hasta Itacuruba, 30 agües embaxo, y a partir d'ende llégase a Rodelas en canoa percorriendo 5 km agües enriba. L'asentamientu indíxena ye una estensión de la cai principal de la ciudá de Glória, a la que pertenez Rodelas. La población indíxena caltién rellaciones tirantes cola población de Glória, por cuenta de qu'esistieron dellos conflictos ente los dos grupos. Nesti asentamientu viven 200 indíxenes qu'apenes dispón de la Isla d'Asunción (d'unos 3 km de llongura por mediu quilómetru d'anchu). Lo único que resta de la cultura puramente indíxenes son les dances tradicionales, qu'agora se canten en portugués abandonándose por completu la llingua indíxena. En 1961 nengunu de los miembros entrevistaos de los tuxá de Rodelas foi capaz de recordar nin una pallabra de la llingua tuxá. Anque dos muyeres espulsaes del grupu que por esa dómina vivíen en Juazeiro (Bahia) fueron capaces de recordar unes 30 pallabres del idioma tuxá.

En Cabrobó (Pernambuco) atopar a dalgún tuxá que recordó una pallabra de la llingua, que faía más de 100 años que nun se falaba na llocalidá. Esti informante esplicó que'l so padre conocía delles pallabres pero que yá esti usara siempres el portugués como llingua de comunicación avezada.

== Descripción llingüística ==

=== Llista de pallabres ===

== Referencies ==
{{llistaref}}

=== Bibliografía ===
* {{cita llibru |apellíos= Alexandra Y. Aikhenvald |nome= |enllaceautor= |coautor= |editor= Alexandra Y. Aikhenvald & R. M. Dixon|otros títulu= The Amazoninan Languages | url = http://assets.cambridge.org/97805215/70213/sample/9780521570213wsc00.pdf |formatu= |fechaaccesu= |añoacceso= |mesacceso= |edición= 1ª |volume= |fecha= |añu= 1999 |mes= |editorial= [[Cambridge University Press]]|ubicación= |idioma= inglés |isbn= 0 521 57021 2|id= |páxines= 341-384 |capítulu= 13.}}
* {{cita llibru |apellíos= Meader |nome= R. Y. |títulu= [http://www.sil.org/americas/brasil/publcns/ling/indnord.pdf Indios do nordeste. Levantamento sobre vos remanescentes tribais do nordeste brasileiro.] |añu= 1978 |editorial= [[SIL Internacional]] |allugamientu= Brasilia |idioma= portugués |isbn= |id= |páxines= 65-92 |capítulu= }}
* Fabre, Alain (2005): [https://web.archive.org/web/20121125131806/http://butler.cc.tut.fi/~fabre/BookInternetVersio/Dic%3DTuxa.pdf "Tuxá" (''Diccionariu etnolingüístico y guía bibliográfica de los pueblos indíxenes suramericanos'')]




{{Tradubot|Idioma tuxá}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües de Brasil|Tuxa]]
[[Categoría:Llingües muertes de Brasil|Tuxa]]
[[Categoría:Llingües ensin clasificar d'América|Tuxa]]


[[Categoría:Wikipedia:Páxines con enllaces interllingüísticos]]
El tuxá o tushá (tamién llamáu todela, rodela, carapató y payacú) ye una llingua indíxena de Brasil anguaño estinguida y falada nel pasáu por miembros de la etnia tuxá nos estaos brasilanos de Bahia y Pernambuco. Un equipu d'investigadores llogró contautar, en 1961, dos vieyos que recordaben delles pallabres de la llingua tuxá orixinal.Meader, 1978, 62-95 Anguaño'l grupu étnicu tien unos 1600 miembros, anque toos ellos usen anguaño'l portugués.

 Aspeutos históricos, sociales y culturales 

 Historia de la llingua 

 Distribución xeográfica 
Nimuendajú (1946) asitia'l territoriu de los tuxá nel sieglu XVIII (xunto al d'otru grupu llamáu rodelas) frente a la desaguada del ríu Pajeú nel São Francisco, xunto al territoriu de los pankararú. A principios del sieglu XX los últimos tuxáhabitan nes llocalidaes de Rodelas (Bahia) y Cabrobó (Pernanmbuco). 

Rodelas (Bahia), ye una llocalidá más o menos aisllada, puede llegase dende Belém do São Francisco en vehículu hasta Itacuruba, 30 agües embaxo, y a partir d'ende llégase a Rodelas en canoa percorriendo 5 km agües enriba. L'asentamientu indíxena ye una estensión de la cai principal de la ciudá de Glória, a la que pertenez Rodelas. La población indíxena caltién rellaciones tirantes cola población de Glória, por cuenta de qu'esistieron dellos conflictos ente los dos grupos. Nesti asentamientu viven 200 indíxenes qu'apenes dispón de la Isla d'Asunción (d'unos 3 km de llongura por mediu quilómetru d'anchu). Lo único que resta de la cultura puramente indíxenes son les dances tradicionales, qu'agora se canten en portugués abandonándose por completu la llingua indíxena. En 1961 nengunu de los miembros entrevistaos de los tuxá de Rodelas foi capaz de recordar nin una pallabra de la llingua tuxá. Anque dos muyeres espulsaes del grupu que por esa dómina vivíen en Juazeiro (Bahia) fueron capaces de recordar unes 30 pallabres del idioma tuxá.

En Cabrobó (Pernambuco) atopar a dalgún tuxá que recordó una pallabra de la llingua, que faía más de 100 años que nun se falaba na llocalidá. Esti informante esplicó que'l so padre conocía delles pallabres pero que yá esti usara siempres el portugués como llingua de comunicación avezada.

 Descripción llingüística 

 Llista de pallabres 

 Referencies 

 Bibliografía 
 
 
 Fabre, Alain (2005): "Tuxá" (Diccionariu etnolingüístico y guía bibliográfica de los pueblos indíxenes suramericanos)

Tuxa
Tuxa
Tuxa

Categoría:Wikipedia:Páxines con enllaces interllingüísticos