Verbu irregular
Nuna [[llingua flexiva]], un '''verbu irregular''' ye un [[verbu]] que tien [[conxugaciones]] particulares o idiosincrátiques según el [[Tiempu gramatical|tiempu]] o [[manera gramatical|manera]] nel que sía conxugáu. Esperimenta cambeos en cuanto al paradigma, yá que toma desinencies distintes a les que son habituales nos verbos regulares. Un verbu irregular, xeneralmente, nun se rixe de les mesmes regles de conxugación qu'utilicen la mayoría de los verbos, un tipu de verbu irregular son los [[verbu heteróclito|heteróclitos]] qu'usen supletismo nel raigañu.

== Verbos irregulares nes llingües del mundu ==
=== Verbos irregulares n'español ===
Los verbos irregulares n'español pueden selo por dos motivos distintos:
* '''Alternances fonétiques'''. Porque esperimenten cambeos fonéticos en ciertes formes. El ''Esbozu d'una nueva gramática de la llingua española'' (RAE:1973) estrema ente:
** Alternances vocáliques: y/i: ''pidir/pido''; y/ie: ''atinar/aciertu''; o/ue: ''poder/puedo''; i/ie: ''adquirir/adquiero''; o/o y o/ue: ''dormir/duermo/durmió''
** Alternances consonántiques: g/y:''faer/faigo''; y/ez:''paecer/paezo''; n/ng: ''poner/pongo''; l/lg/ld: ''salir/salgo/voi salir'', o/uy: ''esleir/esleo'', por citar unes cuantes.
** Irregularidaes mistes, en que camuda non yá la vocal sinón tamién la consonante, como en ''saber/sepa''.
* '''Alternances heteróclitas'''. Cuando distintos [[tiempu verbal|tiempos]] formar de raigaños independientes. El fenómenu ta acomuñáu a la llamada [[conxugación heteróclita]], esisten irregularidaes derivaes del usu de raigaños distintos ('[[tema (morfoloxía llingüística)|temes]]') pal pretéritu y el presente. Esti tipu d'irregularidá dar nél:
** Verbu ''ser'', esti verbu usa en presente, futuru y condicional formes derivaes de ''se-''/''so-'' (xunto con dalguna forma singular como ''yes'' y ''ye'' en presente d'indicativu), formes en ''er-'' (pretéritu imperfectu) y formes especiales en formar pretéritu [[Manera gramatical#Manera indicativa|manera indicativa]]: ''fui, fuisti, foi,...'', etc.
** Verbu ''dir'' qu'usa tres raíz distintos. Una pa los tiempos de presente (tantu d'indicativu como de suxuntivu) formes derivaes de ''vo-''/''va-'': ''voi, vas, va,...'' / ''vaya, vaigas, vaya,...'', en dellos pretéritos formes en ''fu-'' (''fui, fuisti, foi,...'' / ''fora, fores,...''), la mayoría de tiempos de ''dir-'' (futuru, condicional,...). Esti verbu amás presenta la irregularidá de tener ''diba, dibes, diba, díbamos,...'' nel [[pretéritu imperfectu]].

Tocantes a les formes a les qu'afecta una irregularidá, polo xeneral tán determinaes pol [[tema (morfoloxía llingüística)|tema]] al que pertenez la forma. Asina, cuando un verbu ye irregular na so tema de presente, ser en toles formes de la tema.

=== Verbos irregulares en llingües indoeuropees ===
En munches de les llingües indoeuropees ciertes irregularidaes apaecen de resultes del caltenimientu de la vieya [[conxugación]] del [[proto-indoeuropéu]] basada parcialmente na [[apofonía]] o [[ablaut indoeuropéu]]:
* En [[llingües xermániques]] estremar ente "verbos fuertes" que la so conxugación basar en parte nel sistema d'[[ablaut indoeuropéu]], que orixinalmente yera regular, y los "verbos débiles" que la so conxugación basar puramente n'[[afixu|afixos]].
* En [[llatín]] y [[Idioma griegu|griegu]] la apofonía tamién ye la responsable de delles irregularidaes.

Amás d'esto, rellacionáu con aspeutos menos conocíos de la morfoloxía del antiguu indoeuropéu, dellos verbos como'l llatín ''esse'' entemecen na so conxugación distintes raigaños, dando llugar a [[conxugación heteróclita|verbos heteróclitos]] a partir de lo que orixinalmente paecíen ser verbos distintos, anque semánticamente rellacionaos.

=== Ausencia d'irregularidaes verbales ===
Esisten idiomes que nun tener verbos irregulares, cuantimás les [[llingües aglutinantes]], que utilicen partícules invariables -como terminaciones o [[sufixu|sufixos]]- que xeneralmente sirven pa conxugar cualquier verbu. Por casu, el [[quechua]], una llingua orixinaria d'América del Sur, nun tener verbos irregulares.<ref>Pinu, Augusto: «Quechua pa tou.Gramátiques» ISBN 978-603-45016-07</ref>{{Añedir referencies}} tamién pueden ser pasaos o presente y futuru

Tampoco esisten n'[[idioma artificial|idiomes construyíos]], como'l [[esperantu]].<ref>[http://www.ulavirtual.cl/courses/CL9ab5/document/enkonduko_ye.pdf?cidReq=CLb52b Introducción al esperantu] (Páxina 20)</ref>

== Ver tamién ==
* [[Verbu regular]]
* [[Verbu heteróclito]]
* [[Verbu defeutivu]]
* [[Apofonía]]

== Referencies ==
{{llistaref|2}}
== Enllaces esternos ==
* [http://www.rae.es Diccionariu de la Real Academia Española]



{{Tradubot|Verbo irregular}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Gramática española]]
[[Categoría:Verbu]]
Nuna llingua flexiva, un verbu irregular ye un verbu que tien conxugaciones particulares o idiosincrátiques según el tiempu o manera nel que sía conxugáu. Esperimenta cambeos en cuanto al paradigma, yá que toma desinencies distintes a les que son habituales nos verbos regulares. Un verbu irregular, xeneralmente, nun se rixe de les mesmes regles de conxugación qu'utilicen la mayoría de los verbos, un tipu de verbu irregular son los heteróclitos qu'usen supletismo nel raigañu.

 Verbos irregulares nes llingües del mundu 
 Verbos irregulares n'español 
Los verbos irregulares n'español pueden selo por dos motivos distintos:
 Alternances fonétiques. Porque esperimenten cambeos fonéticos en ciertes formes. El Esbozu d'una nueva gramática de la llingua española (RAE:1973) estrema ente:
 Alternances vocáliques: y/i: pidir/pido; y/ie: atinar/aciertu; o/ue: poder/puedo; i/ie: adquirir/adquiero; o/o y o/ue: dormir/duermo/durmió
 Alternances consonántiques: g/y:faer/faigo; y/ez:paecer/paezo; n/ng: poner/pongo; l/lg/ld: salir/salgo/voi salir, o/uy: esleir/esleo, por citar unes cuantes.
 Irregularidaes mistes, en que camuda non yá la vocal sinón tamién la consonante, como en saber/sepa.
 Alternances heteróclitas. Cuando distintos tiempos formar de raigaños independientes. El fenómenu ta acomuñáu a la llamada conxugación heteróclita, esisten irregularidaes derivaes del usu de raigaños distintos ('temes') pal pretéritu y el presente. Esti tipu d'irregularidá dar nél:
 Verbu ser, esti verbu usa en presente, futuru y condicional formes derivaes de se-/so- (xunto con dalguna forma singular como yes y ye en presente d'indicativu), formes en er- (pretéritu imperfectu) y formes especiales en formar pretéritu manera indicativa: fui, fuisti, foi,..., etc.
 Verbu dir qu'usa tres raíz distintos. Una pa los tiempos de presente (tantu d'indicativu como de suxuntivu) formes derivaes de vo-/va-: voi, vas, va,... / vaya, vaigas, vaya,..., en dellos pretéritos formes en fu- (fui, fuisti, foi,... / fora, fores,...), la mayoría de tiempos de dir- (futuru, condicional,...). Esti verbu amás presenta la irregularidá de tener diba, dibes, diba, díbamos,... nel pretéritu imperfectu.

Tocantes a les formes a les qu'afecta una irregularidá, polo xeneral tán determinaes pol tema al que pertenez la forma. Asina, cuando un verbu ye irregular na so tema de presente, ser en toles formes de la tema.

 Verbos irregulares en llingües indoeuropees 
En munches de les llingües indoeuropees ciertes irregularidaes apaecen de resultes del caltenimientu de la vieya conxugación del proto-indoeuropéu basada parcialmente na apofonía o ablaut indoeuropéu:
 En llingües xermániques estremar ente "verbos fuertes" que la so conxugación basar en parte nel sistema d'ablaut indoeuropéu, que orixinalmente yera regular, y los "verbos débiles" que la so conxugación basar puramente n'afixos.
 En llatín y griegu la apofonía tamién ye la responsable de delles irregularidaes.

Amás d'esto, rellacionáu con aspeutos menos conocíos de la morfoloxía del antiguu indoeuropéu, dellos verbos como'l llatín esse entemecen na so conxugación distintes raigaños, dando llugar a verbos heteróclitos a partir de lo que orixinalmente paecíen ser verbos distintos, anque semánticamente rellacionaos.

 Ausencia d'irregularidaes verbales 
Esisten idiomes que nun tener verbos irregulares, cuantimás les llingües aglutinantes, que utilicen partícules invariables -como terminaciones o sufixos- que xeneralmente sirven pa conxugar cualquier verbu. Por casu, el quechua, una llingua orixinaria d'América del Sur, nun tener verbos irregulares.Pinu, Augusto: «Quechua pa tou.Gramátiques» ISBN 978-603-45016-07 tamién pueden ser pasaos o presente y futuru

Tampoco esisten n'idiomes construyíos, como'l esperantu.Introducción al esperantu (Páxina 20)

 Ver tamién 
 Verbu regular
 Verbu heteróclito
 Verbu defeutivu
 Apofonía

 Referencies 

 Enllaces esternos 
 Diccionariu de la Real Academia Española

Categoría:Gramática española
Categoría:Verbu