Sami kildin
El '''sami kildin''' ye una [[llingües sami|llingua sami]] falada na [[Península de Kola]], nel noroeste de [[Rusia]]. Esti idioma escribir en [[alfabetu cirílicu]].
{{Ficha d'idioma |nome =
Sami Kildin 
|nativu = [[Incubator:Wp/sjd/Кӣллт са̄мь кӣлл|Кӣллт са̄мь кӣлл]] (Kiillt saam' kiill)
|país= {{Rusia}}
|familia madre = Llingües uráliques
|falantes= ~350
|rank=Nun ta ente los 100 primeros.
|familia=[[Llingües uráliques]]<br>
&nbsp;&nbsp; [[Llingües finu-ugrias|Finu-ugrio]]<br>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Finu-pérmicu<br>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[llingües saami|Saami]]<br>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ''Sami Kildin''
|escritura=[[Alfabetu cirílicu]]
|oficial=Nun ye oficial
|axencia=Nun ye reguláu |iso1=|iso2=smi|iso3=sjd

|mapa=[[Ficheru:Sami languages large.png|280px]]
|mapa_lleenda=El saami Kildin corresponder cola rexón marcada con '''8'''.
}}

== Distribución xeográfica ==

Anque'l sami kildin ye faláu por unes 500 persones al traviés de la Península de Kola, l'área alredor de Lovozero tien la mayor concentración de falantes. Ye la mayor de les llingües sami orientales per númberu de falantes, sicasí, el so futuru nun paez tan prometedor como'l [[sami skolt]] o'l [[sami inari]]. El [[sami akkala]] considérase la [[Llingües sami|llingua sami]] más cercana al kildin. De cutiu el akkala yera consideráu un dialeutu del kildin.

== Sistema d'escritura ==

El sami kildin ye escritu con una versión ampliada del alfabetu cirílicu que foi oficialmente aprobáu en 1937.

{| cellpadding="4" cellspacing="0" {{tablaguapa}}
|- align="center"
! А а || {{unicode|[[Ӓ|Ӓ ӓ]]}} || Б б || В в || Г г || Д д || Е е || Ё ё || Ж ж || З з || {{unicode|[[Һ|Һ һ]]}}
|- align="center"
| {{IPA|/a/}} || {{IPA|/a/}}* || {{IPA|/b/}} || {{IPA|/v/}} || {{IPA|/g/}} || {{IPA|/d/}} || {{IPA|/je/}} || {{IPA|/jo/}} || {{IPA|/ʒ/}} || {{IPA|/z/}} || {{IPA|/ʰ/}}
|- align="center"
! И и || Й й || {{unicode|[[Ҋ|Ҋ ҋ]]}} || [[Ј|Ј ј]] || К к || Л л || {{unicode|[[Ӆ|Ӆ ӆ]]}} || М м || {{unicode|[[Ӎ|Ӎ ӎ]]}} || Н н || {{unicode|[[Ӊ|Ӊ ӊ]]}}
|- align="center"
| {{IPA|/i/}} || {{IPA|/j/}} ||colspan="2"| {{unicode|/j̊/}} || {{IPA|/k/}} || {{IPA|/l/}} || {{unicode|/l̥/}} || {{IPA|/m/}} || {{IPA|/m̥/}} || {{IPA|/n/}} || {{IPA|/n̥/}}
|- align="center"
! {{unicode|[[Ӈ|Ӈ ӈ]]}} || О о || П п || Р р || {{unicode|[[Ҏ|Ҏ ҏ]]}} || С с || Т т || У у || Ф ф || Х х || Ц ц
|- align="center"
| {{IPA|/ŋ/}} ||{{IPA|/ɔ/}} || {{IPA|/p/}} || {{IPA|/r/}} || {{IPA|/r̥/}} || {{IPA|/s/}} || {{IPA|/t/}} || {{IPA|/o/}} || {{IPA|/f/}} || {{IPA|/x/}} || {{IPA|/ts/}}
|- align="center"
! Ч ч || Ш ш || Щ щ || Ъ ъ || Ыы || Ь ь || {{unicode|[[Ҍ|Ҍ ҍ]]}} || Э э || {{unicode|[[Ӭ|Ӭ ӭ]]}} || Ю ю || Я я
|- align="center"
| {{IPA|/tʃ/}} || {{IPA|/ʃ/}} || {{IPA|/ʃtʃ/}} || {{IPA|//}} || {{IPA|/ɨ/}} || {{IPA|/j/}} || * || {{IPA|/y/}} || {{IPA|/y/}}* || {{IPA|/ju/}} || {{IPA|/ja/}}
|}

Les vocales llargues son marcaes con un macrón (¯) sobre la vocal (y sobre la diéresis nos casos de ӓ y ӭ). Les lletres ӓ, ҋ/ј, ӆ, ӎ, ӊ, ӈ, ҏ, ъ, ь, ҍ y ӭ nun apaecen al entamu de les pallabres, por cuenta de que estes lletres marquen carauterístiques de les consonantes precedentes. La lletra h marca la preaspiración y apaez a metá o a la fin de la pallabra. N'otres versiones de la ortografía l'apóstrofu ye usáu pa marcar la preaspiración. 

'''Ҋ''' y '''ј''' son formes alternaes d'escribir el mesmu soníu, una voz sorda palatal aproximante. La lletra '''щ''' apaez namái en préstamos llingüísticos rusos.

== Fonoloxía ==
=== Vocales ===
El diccionariu Rimma Kurutsj presenta les siguientes vocales pa la llingua:

{| border="2" cellpadding="5" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; text-align: center; font-size: 95%;"
|+Sami kildin
! rowspan=2 | &nbsp;
! colspan=2 | anterior
! colspan=2 | central
! colspan=2 | posterior
|-
<!--| colspan=2 | non arrondada |
colspan=2 | arrondada
|- 
| ''llarga''
| ''corta'' -->
| ''llarga''
| ''corta''
| ''llarga''
| ''corta''
| ''llarga''
| ''corta''
|-
! align=left | zarrada |
/iː/ [ӣ]
| /i/ [и]
| /ɨː/ [ы̄]
| /ɨ/ [ы]
| /oː/ [ӯ]
| /o/ [у]
|-
! align=left | media |
/yː/ [э̄]
| /y/ [э]
|
|
| /oː/ [о̄]
| /o/ [o]
|-
! align=left | abierta |

|
| colspan=2 | &nbsp;
| /aː/ [а̄]
| /a ɐ/~[а]
|}

=== Consonantes ===
{|{{tablaguapa}} style=text-align:center
|-style="font-size: 90%;"
!
!colspan=2| [[Consonante llabial|Llabial]]
!colspan=2| [[Consonante alveolar|Alveolar]]
!colspan=2| [[Consonante postalveolar|Postalveolar]]
!colspan=2| [[Consonante palatal|Palatal]]
!colspan=2| [[Consonante velar|Velar]]
|- 
! <small>[[Consonante nasal|Nasal]]</small>
|width=20px style="border-right: 0;"|{{IPA|m̥}}||width=20px style="border-left: 0;"|{{IPA|m}}
|width=20px style="border-right: 0;"|{{IPA|n̥}}||width=20px style="border-left: 0;"|{{IPA|n}}
|colspan=2|
|width=20px style="border-right: 0;"| ||width=20px style="border-left: 0;"|({{IPA|ɲ}})
|width=20px style="border-right: 0;"|{{IPA|ŋ̊}}||width=20px style="border-left: 0;"|{{IPA|ŋ}}
|- 
! <small>[[Consonante oclusiva|Oclusiva]]</small>
|style="border-right: 0;"|{{IPA|p}}||style="border-left: 0;"|{{IPA|b}}
|style="border-right: 0;"|{{IPA|t}}||style="border-left: 0;"|{{IPA|d}}
|colspan=2|
|colspan=2|
|style="border-right: 0;"|{{IPA|k}}||style="border-left: 0;"|{{IPA|g}}
|-
! <small>[[Consonante africada|Africada]]</small>
|colspan=2|
|style="border-right: 0;"|{{IPA|ts}}||style="border-left: 0;"|{{IPA|dz}}
|width=20px style="border-right: 0;"|{{IPA|tʃ}}||width=20px style="border-left: 0;"|{{IPA|dʒ}}
|colspan=2|
|colspan=2|
|-
! <small>[[Consonante fricativa|Fricativa]]</small>
|style="border-right: 0;"|{{IPA|f}}||style="border-left: 0;"|{{IPA|v}}
|style="border-right: 0;"|{{IPA|s}}||style="border-left: 0;"|{{IPA|z}}
|style="border-right: 0;"|{{IPA|ʃ}}||style="border-left: 0;"|{{IPA|ʒ}}
|style="border-right: 0;"|{{IPA|ç}}||style="border-left: 0;"|
|style="border-right: 0;"|{{IPA|x}}||style="border-left: 0;"| sas
|-
!rowspan=2| <small>[[Consonante aproximante|Aproximante]]<br>([[Consonante llateral#Approximants|Llateral]])</small>
|colspan=2|
|colspan=2|
|colspan=2|
|style="border-right: 0;"|{{IPA|j̊}}||style="border-left: 0;"|{{IPA|j}}
|colspan=2|
|-
|colspan=2|
|style="border-right: 0;"|{{IPA|l̥}}||style="border-left: 0;"|{{IPA|l}}
|colspan=2|
|style="border-right: 0;"| ||style="border-left: 0;"|({{IPA|ʎ}})
|colspan=2|
|-
! <small>[[Consonante vibrante|Vibrante]]</small>
|colspan=2|
|style="border-right: 0;"|{{IPA|r̥}}||style="border-left: 0;"|{{IPA|r}}
|colspan=2|
|colspan=2|
|colspan=2|
|}

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{Incubator|code=sjd}}
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=sjd Reporte de Ethnologue]
* [http://www.peoples.org.ru/alfsaam.html Алфавит саамского языка (кильдинский диалект)]
* [http://saamruss.narod.ru/download.html Diccionariu sami-rusu, Kuruch R. D., Gramática del Sami kildin (DJVU, PDF)]
* {{enllaz rotu|1=[http://www-db.helsinki.fi/cgi-bin/thw?${BASE}=saamien&${OOHTML}=docu&${TRIPSHOW}=format=arten&R=349 Idioma sami kildin por Jelena Porsanger] |2=http://www-db.helsinki.fi/cgi-bin/thw?%24%7BBASE%7D=saamien&%24%7BOOHTML%7D=docu&%24%7BTRIPSHOW%7D=format%3Darten&R=349 |bot=InternetArchiveBot }}


{{Tradubot|Sami kildin}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües sami]]
El sami kildin ye una llingua sami falada na Península de Kola, nel noroeste de Rusia. Esti idioma escribir en alfabetu cirílicu.

 Distribución xeográfica 

Anque'l sami kildin ye faláu por unes 500 persones al traviés de la Península de Kola, l'área alredor de Lovozero tien la mayor concentración de falantes. Ye la mayor de les llingües sami orientales per númberu de falantes, sicasí, el so futuru nun paez tan prometedor como'l sami skolt o'l sami inari. El sami akkala considérase la llingua sami más cercana al kildin. De cutiu el akkala yera consideráu un dialeutu del kildin.

 Sistema d'escritura 

El sami kildin ye escritu con una versión ampliada del alfabetu cirílicu que foi oficialmente aprobáu en 1937.

 А а    Б б  В в  Г г  Д д  Е е  Ё ё  Ж ж  З з     *                   И и  Й й    Ј ј  К к  Л л    М м    Н н                        О о  П п  Р р    С с  Т т  У у  Ф ф  Х х  Ц ц                     Ч ч  Ш ш  Щ щ  Ъ ъ  Ыы  Ь ь    Э э    Ю ю  Я я             *    *    

Les vocales llargues son marcaes con un macrón (¯) sobre la vocal (y sobre la diéresis nos casos de ӓ y ӭ). Les lletres ӓ, ҋ/ј, ӆ, ӎ, ӊ, ӈ, ҏ, ъ, ь, ҍ y ӭ nun apaecen al entamu de les pallabres, por cuenta de que estes lletres marquen carauterístiques de les consonantes precedentes. La lletra h marca la preaspiración y apaez a metá o a la fin de la pallabra. N'otres versiones de la ortografía l'apóstrofu ye usáu pa marcar la preaspiración. 

Ҋ y ј son formes alternaes d'escribir el mesmu soníu, una voz sorda palatal aproximante. La lletra щ apaez namái en préstamos llingüísticos rusos.

 Fonoloxía 
 Vocales 
El diccionariu Rimma Kurutsj presenta les siguientes vocales pa la llingua:

+Sami kildin   anterior central posterior llarga corta llarga corta llarga corta zarrada |
/iː/ [ӣ] /i/ [и] /ɨː/ [ы̄] /ɨ/ [ы] /oː/ [ӯ] /o/ [у] media |
/yː/ [э̄] /y/ [э] /oː/ [о̄] /o/ [o] abierta |   /aː/ [а̄] /a ɐ/~[а]

 Consonantes 
 Llabial Alveolar Postalveolar Palatal Velar Nasal () Oclusiva Africada Fricativa sas Aproximante(Llateral) () Vibrante

 Referencies 

 Enllaces esternos 

 Reporte de Ethnologue
 Алфавит саамского языка (кильдинский диалект)
 Diccionariu sami-rusu, Kuruch R. D., Gramática del Sami kildin (DJVU, PDF)
 

Categoría:Llingües sami