Quechumara
[[Ficheru:Map-Most Widely Spoken Native Languages in Latin America.png|thumb|250px|[[Llingües quechues]] n'azul y [[llingües aimaraicas]] en naranxa.]]
'''Quechumara''' o '''quechuamarán''' ye una hipotética [[macrofamilia]] de [[llingües indoamericanas]] conformada por dos families de los [[Andes Centrales]]: la [[Llingües quechues|quechua]] y l'[[Llingües aimaraicas|aymara]]. 

Independientemente de la validez d'esti grupu de llingües, reconozse qu'en virtú del desenvolvimientu de les cultures andines, esiste como resultáu un contautu y convivencia nel tiempu y l'espaciu,<ref>Walter Paz 2008, [http://wpqsdossier.blogspot.pe/2008/07/la-relacin-quechumara-estructures.html La rellación quechumara, estructures paraleles de les llingües aimara y quechua.]</ref> pos presenten sieglos d'interacción y espardimientu mutuu.

La validez d'esta macrofamilia nun tien consensu, sicasí, comparances de tipu estructural morfolóxicu, sintácticu y semánticu dan abonda solidez a la opinión del orixe común, como la más probable.<ref name = proel>PROEL 2013, [http://www.proel.org/index.php?pagina=mundu/amerindia/andinoec/quechuama CAÑA QUECHUAMARÁN] Proel | Estremáu 49050 - 28080 Madrid</ref>

La familia quechumara foi propuesta por [[Terrence Kaufman]],<ref> Kaufman, Terrence (1990). "Language History in South America: What we know and how to know more". In David L. Payne. Amazonian Linguistics. Austin: University of Texas Press. pp. 13–74.</ref> foi puesta en dulda por [[Willem Adelaar]], quien piensa que les semeyances son productu del [[préstamu llingüísticu]],<ref>Adelaar, Willem (1992). "Quechuan Languages". In W. Bright. Oxford International Encyclopedia of Linguistics. 3. New York, Oxford: Oxford University Press. pp. 303–10.</ref> ente que [[Lyle Campbell]] abarrunta que la propuesta ye válida, anque considera que nun foi demostrada de manera concluyente.<ref>Campbell, Lyle (1997). American Indian languages: the historical linguistics of Native America. Oxford: Oxford University Press. pp. 188, 273–283. ISBN 0-19-509427-1</ref>

== Evidencies ==
Considérase que los sistemes fonéticos son casi idénticos, sacantes el proto-quechua nun presenta la llateral ([[Aproximante llateral alveolar|{{IPA|l}}]]) y el quechua nun tien la nasal velar intervocálica ([[Nasal velar|ŋ]]).

Na reconstrucción del proto-quechua y del proto-aimara, atópase qu'un 25% del léxicu ye virtualmente idénticu, incluyendo'l cultural y el de naturaleza básica, anque'l restu ye bien distintu. Amás la estructura morfolóxica de dambes families ye puramente la mesma. 

Les diferencies son tamién bien importantes, y atópense na estructura de la pallabra, del raigañu y de la sílaba.<ref name = proel/>

La siguiente ye una comparanza ente delles pallabres d'usu frecuenteː

{| {{tablaguapa}} style="width: 40%;"
! style="width: 25%;" | [[Castellán]]
! [[Idioma quechua|Quechua]]
! [[Idioma aymara|Aymara]]
|-
| yo |
ñoqa
| naya
|-
| tu |
qam
| juma
|-
| él
| pay
| jupa
|-
| güeyu
| nawi
| nalra
|-
| pulgo |
chukcha
| ñikuta
|-
| deu |
ruk'ana
| luk'ana
|-
| comer
| mikuna
| manq’ayaña 
|-
| beber
| ukyay, ukyana
| umaña
|-
| amar
| munayi, waylluy 
| munaña, amawaña
|}

== Parentescu ==
Haise teorizado que les llingües quechues y aimaras perteneceríen a un grupu mayor llamáu [[Llingües andines|andín]] por semeyances a nivel de les traces tipolóxiques. Ésti de la mesma formaría parte de la revesosa macrofamilia de les [[llingües amerindies]].

== Referencies ==
{{llistaref}}


{{Tradubot|Quechumara}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües indíxenes d'América]]
Quechumara o quechuamarán ye una hipotética macrofamilia de llingües indoamericanas conformada por dos families de los Andes Centrales: la quechua y l'aymara. 

Independientemente de la validez d'esti grupu de llingües, reconozse qu'en virtú del desenvolvimientu de les cultures andines, esiste como resultáu un contautu y convivencia nel tiempu y l'espaciu,Walter Paz 2008, La rellación quechumara, estructures paraleles de les llingües aimara y quechua. pos presenten sieglos d'interacción y espardimientu mutuu.

La validez d'esta macrofamilia nun tien consensu, sicasí, comparances de tipu estructural morfolóxicu, sintácticu y semánticu dan abonda solidez a la opinión del orixe común, como la más probable.PROEL 2013, CAÑA QUECHUAMARÁN Proel | Estremáu 49050 - 28080 Madrid

La familia quechumara foi propuesta por Terrence Kaufman, Kaufman, Terrence (1990). "Language History in South America: What we know and how to know more". In David L. Payne. Amazonian Linguistics. Austin: University of Texas Press. pp. 13–74. foi puesta en dulda por Willem Adelaar, quien piensa que les semeyances son productu del préstamu llingüísticu,Adelaar, Willem (1992). "Quechuan Languages". In W. Bright. Oxford International Encyclopedia of Linguistics. 3. New York, Oxford: Oxford University Press. pp. 303–10. ente que Lyle Campbell abarrunta que la propuesta ye válida, anque considera que nun foi demostrada de manera concluyente.Campbell, Lyle (1997). American Indian languages: the historical linguistics of Native America. Oxford: Oxford University Press. pp. 188, 273–283. ISBN 0-19-509427-1

 Evidencies 
Considérase que los sistemes fonéticos son casi idénticos, sacantes el proto-quechua nun presenta la llateral () y el quechua nun tien la nasal velar intervocálica (ŋ).

Na reconstrucción del proto-quechua y del proto-aimara, atópase qu'un 25% del léxicu ye virtualmente idénticu, incluyendo'l cultural y el de naturaleza básica, anque'l restu ye bien distintu. Amás la estructura morfolóxica de dambes families ye puramente la mesma. 

Les diferencies son tamién bien importantes, y atópense na estructura de la pallabra, del raigañu y de la sílaba.

La siguiente ye una comparanza ente delles pallabres d'usu frecuenteː

 Castellán Quechua Aymarañoqa nayaqam juma él pay jupa güeyu nawi nalrachukcha ñikutaruk'ana luk'ana comer mikuna manq’ayaña  beber ukyay, ukyana umaña amar munayi, waylluy  munaña, amawaña

 Parentescu 
Haise teorizado que les llingües quechues y aimaras perteneceríen a un grupu mayor llamáu andín por semeyances a nivel de les traces tipolóxiques. Ésti de la mesma formaría parte de la revesosa macrofamilia de les llingües amerindies.

 Referencies 

Categoría:Llingües indíxenes d'América