Puertu de Nueva York
{{edificiu}}
[[Ficheru:New-york-bay.jpg|thumb|300px|[[Manhattan]] dende'l [[ríu Hudson]].]]
El '''puertu de Nueva York''', en términos xeográficos, referir a los ríos, badees, estuarios y zona de marea alcontraos cerca de la desaguada del [[ríu Hudson]] nes proximidaes de la ciudá de [[Nueva York]]. Esto dacuando ye mentáu como'l «[[puertu de Nueva York y Nueva Jersey]]». Más puramente, dacuando'l términu refierse solamente a la [[badea Upper New York]].

== Xeografía ==
En sentíu ampliu, el términu inclúi los siguientes cuerpos d'agua:
* la [[badea Upper New York]];
* la badea baxa de Nueva York;
* el [[ríu North]] (esto ye, la parte baxa del ríu Hudson);
* el [[Ríu Este (Nueva York)|ríu Este]];
* el [[Kill Van Kull]];
* la badea de [[Newark (Nueva Jersey)|Newark]];
* Arthur Kill;
* La Angostura;
* badea de Xamaica;
* badea de Raritan;
* el [[ríu Harlem]].

El conxuntu entiende alredor de 3.100 km², con más de 1.600 km de mariña. Esisten dellos puertos activos en [[Manhattan]], [[Brooklyn]], [[Queens]], el [[Bronx]], [[Staten Island]], Perth Amboy, Elizabeth, [[Bayonne (Nueva Jersey)|Bayonne]], [[Newark (Nueva Jersey)|Newark]], [[Jersey City (Nueva Jersey)|Jersey City]], [[Hoboken (Nueva Jersey)|Hoboken]] y Weehawken.

== Historia ==
=== Antes de la canal Erie ===
[[Ficheru:Castelloplan.jpg|thumb|250px|[[Nueva Ámsterdam]] l'área qu'anguaño ye [[So Manhattan]] col [[Ríu Este (Nueva York)|ríu Este]] (''East River'') a lo llargo de los muelles, na parte inferior esquierda; el muriu de proteición contra los británicos ya indíxenes, L'oeste ta na parte cimera.]]
La población aborixe del sieglu XVII nel puertu de Nueva York, taben amestaos a los cursos d'agua utilizaos pa la pesca y los viaxes. Ellos dieron la bienvenida al primer esplorador holandés nel puertu, [[Henry Hudson]], en 1609. En 1624 llevantóse'l primer asentamientu européu permanente que s'empecipió en [[Governors Island]] y [[Manhattan]], y ocho años más tarde, en Brooklyn; llueu estes fueron coneutaes por un [[Tresbordador|ferry]]. El Direutor Xeneral de Nueva Holanda, [[Peter Stuyvesant]], ordenó la construcción del primer muelle en Manhattan, cerca del ríu Este que se completó a finales de 1648 y llamó Schreyers Hook Dock (cerca de lo que güei ye Pearl Street y Broad Street. Este preparó a [[Nueva York]] como una de los principales puertos de les colonies britániques y depués de l'acabante independizar [[Estaos Xuníos]].
En 1686 los funcionarios coloniales británicu dexaron el control sobre'l sector de la mariña.

=== La canal Erie y la so contorna ===
A partir de 1824, el ríu Este empezó a poblase de barcos por cuenta del so fayadizu allugamientu y fondura, el puertu creció rápido cola introducción de barcos a vapor, y depués en 1825 cola conclusión de la [[canal Erie]], [[Nueva York]] convertir n'unu de los más importantes puertos d'América, según principal destín. Alredor de 1840, más pasaxeros y un mayor porcentaxe de carga llegaron al traviés del puertu de Nueva York que toes los otros grandes puertos nel país y a partir de 1900 foi unu de los grandes puertos internacionales. Foi'l principal puertu d'entrada d'inmigrantes a EE.&nbsp;UU; tuvo 12 millones de llegaes ente 1892 y 1954.

En 1870 la ciudá estableció l'Autoridá del puertu pa sistematizar el desenvolvimientu marítimu, con George B. McClellan como'l primer inxenieru en xefe.

=== Segunda Guerra Mundial y dempués ===
[[Ficheru:Postcard Stevens with RMS Queen Elizabeth.jpg|thumb|right|250px|El [[tresatlánticu]] {{barcu|RMS|Queen Elizabeth}} traviesa la badea del [[ríu Hudson]], cola ciudá de [[Nueva York]] al fondu, en 1968.]]
Dempués de que [[Estaos Xuníos]] entrara na [[Segunda Guerra Mundial]], el puertu de Nueva York convertir nel principal puertu d'embarque naval de los EE.&nbsp;UU.

El puertu algamó la so máxima actividá en marzu de 1943, mientres la Segunda Guerra Mundial, con 543 barcos fondiaos, a la espera. 1100 almacenes con cerca de 1,5 milles cuadraes (3,9 km ²) d'espaciu zarráu sirve de carga con remolcadores con 575 activos y 39 estelleros. 
Con un sorprendente inventariu d'equipu pesáu, esto fixo del puertu de [[Nueva York]] el más entamanáu del mundu.

== Tránsitu marítimu ==
Dende'l puntu de vista náuticu, ye unu de los puertos na badea, que consiste nun complexu d'unes 240 milles (386 km) de les canales, según los anclajes y les instalaciones portuaries, centráu na parte cimera de la badea de Nueva York. Buques de mayor tamañu riquen de l'asistencia de remolcadores.
El puertu supón la entrada principal dende l'océanu Atlánticu hasta'l sureste, ente Rockaway y Sandy Hook, que tien otra entrada al traviés del Long Island Sound, nel nordeste de la desaguada del East River. El puertu estender al suroeste de la desaguada del ríu Raritan, al noroeste del puertu de Newark y al norte hasta la ponte George Washington.

=== Puertu ===
[[Ficheru:Liberty Maersk.jpg|thumb|250px|Cai pasando delantre de la [[Estatua de la Llibertá]].]]
Coles instalaciones portuaries de Nueva York y Nueva Jersey, ye'l mayor puntu d'importación de petroleu y el segundu mayor puertu de contenedores del puertu de la nación. 
Anque la frase siempres implicó l'actividá comercial del puertu de la ciudá de [[Nueva York]].

Dende la década de 1950, el puertu comercial foi casi dafechu clisáu pola instalación de contenedores de buques nel cercanu puertu de Newark-Elizabeth Marine Terminal, na badea de Newark, que ye'l puertu más grande d'esti tipu na mariña este de EE.&nbsp;UU. El puertu menguó n'importancia tocantes a los viaxes de pasaxeros, pero l'Autoridá Portuaria opera los trés principales aeropuertos de [[Nueva York]] (La Guardia, JFK y 1939 / Idlewild, 1948) y Newark (1928). La ciudá de Nueva York sigue siendo destín de delles llinies de cruceros, tresbordadores y barcos d'escursión turística. Un nuevu serviciu de pasaxeros inauguróse apocayá en Rede Hook, Brooklyn.

== Seguridá y vixilancia ==
La Guardia Costera ocupar de la vixilancia de los cursos d'agua, incluyida la llucha contra'l terrorismu.
La disuasión y la investigación de les actividaes delictives, especialmente rellacionaes col crime entamáu, tamién ye responsabilidá del estáu. 
La Comisión crear en 1953, nel trabayu de llucha contra la estorsión.
En marzu de 2006, el puertu d'instalaciones de pasaxeros diba ser tresferíu a Dubai Ports World. Esiste considerable discutiniu sobre la seguridá de la propiedá nel estranxerusobremanera árabe, d'un puertu de EE.&nbsp;UU., a pesar del fechu de que l'actual yera l'operador de la base británica P&O Ports, y el fechu de que Orient Overseas Investment Limited, apoderada por una empresa china comunista oficial, tien el contratu d'esplotación de Howland Hook Marine Terminal.

== Vida marina ==
[[Ficheru:Jersey City Skyline - Jan 2006.jpg|thumb|250px|[[Jersey City]] dende'l puertu.]]
Una persistente idea errónea sostién que'l puertu ta en gran parte desprovistu de vida marina. En realidá, ye llar d'una gran variedá d'especies acuátiques nos sos estuarios.

El Serviciu de Parques Nacionales caltién agora la Estatua de la Llibertá, Ellis Island, Governors Island, Castle Clinton, l'Área de Recreación Nacional Gateway, y la tumba de Grant.

== Ver tamién ==
* [[Nueva York]]
* [[Manhattan]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|New York Harbor}}
* [http://www.nyharborparks.org/ Sitio de les árees verdes nel Puertu.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418142651/http://www.nyharborparks.org/ |date=2021-04-18 }}(N'inglés)





{{Tradubot|Puerto de Nueva York}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Puertos d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Tresporte de la Ciudá de Nueva York]]
[[Categoría:Tresporte de Manhattan]]
[[Categoría:Xeografía de Nueva Jersey]]
El puertu de Nueva York, en términos xeográficos, referir a los ríos, badees, estuarios y zona de marea alcontraos cerca de la desaguada del ríu Hudson nes proximidaes de la ciudá de Nueva York. Esto dacuando ye mentáu como'l «puertu de Nueva York y Nueva Jersey». Más puramente, dacuando'l términu refierse solamente a la badea Upper New York.

 Xeografía 
En sentíu ampliu, el términu inclúi los siguientes cuerpos d'agua:
 la badea Upper New York;
 la badea baxa de Nueva York;
 el ríu North (esto ye, la parte baxa del ríu Hudson);
 el ríu Este;
 el Kill Van Kull;
 la badea de Newark;
 Arthur Kill;
 La Angostura;
 badea de Xamaica;
 badea de Raritan;
 el ríu Harlem.

El conxuntu entiende alredor de 3.100 km², con más de 1.600 km de mariña. Esisten dellos puertos activos en Manhattan, Brooklyn, Queens, el Bronx, Staten Island, Perth Amboy, Elizabeth, Bayonne, Newark, Jersey City, Hoboken y Weehawken.

 Historia 
 Antes de la canal Erie 
thumb|250px|Nueva Ámsterdam l'área qu'anguaño ye So Manhattan col ríu Este (East River) a lo llargo de los muelles, na parte inferior esquierda; el muriu de proteición contra los británicos ya indíxenes, L'oeste ta na parte cimera.
La población aborixe del sieglu XVII nel puertu de Nueva York, taben amestaos a los cursos d'agua utilizaos pa la pesca y los viaxes. Ellos dieron la bienvenida al primer esplorador holandés nel puertu, Henry Hudson, en 1609. En 1624 llevantóse'l primer asentamientu européu permanente que s'empecipió en Governors Island y Manhattan, y ocho años más tarde, en Brooklyn; llueu estes fueron coneutaes por un ferry. El Direutor Xeneral de Nueva Holanda, Peter Stuyvesant, ordenó la construcción del primer muelle en Manhattan, cerca del ríu Este que se completó a finales de 1648 y llamó Schreyers Hook Dock (cerca de lo que güei ye Pearl Street y Broad Street. Este preparó a Nueva York como una de los principales puertos de les colonies britániques y depués de l'acabante independizar Estaos Xuníos.
En 1686 los funcionarios coloniales británicu dexaron el control sobre'l sector de la mariña.

 La canal Erie y la so contorna 
A partir de 1824, el ríu Este empezó a poblase de barcos por cuenta del so fayadizu allugamientu y fondura, el puertu creció rápido cola introducción de barcos a vapor, y depués en 1825 cola conclusión de la canal Erie, Nueva York convertir n'unu de los más importantes puertos d'América, según principal destín. Alredor de 1840, más pasaxeros y un mayor porcentaxe de carga llegaron al traviés del puertu de Nueva York que toes los otros grandes puertos nel país y a partir de 1900 foi unu de los grandes puertos internacionales. Foi'l principal puertu d'entrada d'inmigrantes a EE. UU; tuvo 12 millones de llegaes ente 1892 y 1954.

En 1870 la ciudá estableció l'Autoridá del puertu pa sistematizar el desenvolvimientu marítimu, con George B. McClellan como'l primer inxenieru en xefe.

 Segunda Guerra Mundial y dempués 
thumb|right|250px|El tresatlánticu  traviesa la badea del ríu Hudson, cola ciudá de Nueva York al fondu, en 1968.
Dempués de que Estaos Xuníos entrara na Segunda Guerra Mundial, el puertu de Nueva York convertir nel principal puertu d'embarque naval de los EE. UU.

El puertu algamó la so máxima actividá en marzu de 1943, mientres la Segunda Guerra Mundial, con 543 barcos fondiaos, a la espera. 1100 almacenes con cerca de 1,5 milles cuadraes (3,9 km ²) d'espaciu zarráu sirve de carga con remolcadores con 575 activos y 39 estelleros. 
Con un sorprendente inventariu d'equipu pesáu, esto fixo del puertu de Nueva York el más entamanáu del mundu.

 Tránsitu marítimu 
Dende'l puntu de vista náuticu, ye unu de los puertos na badea, que consiste nun complexu d'unes 240 milles (386 km) de les canales, según los anclajes y les instalaciones portuaries, centráu na parte cimera de la badea de Nueva York. Buques de mayor tamañu riquen de l'asistencia de remolcadores.
El puertu supón la entrada principal dende l'océanu Atlánticu hasta'l sureste, ente Rockaway y Sandy Hook, que tien otra entrada al traviés del Long Island Sound, nel nordeste de la desaguada del East River. El puertu estender al suroeste de la desaguada del ríu Raritan, al noroeste del puertu de Newark y al norte hasta la ponte George Washington.

 Puertu 
thumb|250px|Cai pasando delantre de la Estatua de la Llibertá.
Coles instalaciones portuaries de Nueva York y Nueva Jersey, ye'l mayor puntu d'importación de petroleu y el segundu mayor puertu de contenedores del puertu de la nación. 
Anque la frase siempres implicó l'actividá comercial del puertu de la ciudá de Nueva York.

Dende la década de 1950, el puertu comercial foi casi dafechu clisáu pola instalación de contenedores de buques nel cercanu puertu de Newark-Elizabeth Marine Terminal, na badea de Newark, que ye'l puertu más grande d'esti tipu na mariña este de EE. UU. El puertu menguó n'importancia tocantes a los viaxes de pasaxeros, pero l'Autoridá Portuaria opera los trés principales aeropuertos de Nueva York (La Guardia, JFK y 1939 / Idlewild, 1948) y Newark (1928). La ciudá de Nueva York sigue siendo destín de delles llinies de cruceros, tresbordadores y barcos d'escursión turística. Un nuevu serviciu de pasaxeros inauguróse apocayá en Rede Hook, Brooklyn.

 Seguridá y vixilancia 
La Guardia Costera ocupar de la vixilancia de los cursos d'agua, incluyida la llucha contra'l terrorismu.
La disuasión y la investigación de les actividaes delictives, especialmente rellacionaes col crime entamáu, tamién ye responsabilidá del estáu. 
La Comisión crear en 1953, nel trabayu de llucha contra la estorsión.
En marzu de 2006, el puertu d'instalaciones de pasaxeros diba ser tresferíu a Dubai Ports World. Esiste considerable discutiniu sobre la seguridá de la propiedá nel estranxerusobremanera árabe, d'un puertu de EE. UU., a pesar del fechu de que l'actual yera l'operador de la base británica P&O Ports, y el fechu de que Orient Overseas Investment Limited, apoderada por una empresa china comunista oficial, tien el contratu d'esplotación de Howland Hook Marine Terminal.

 Vida marina 
thumb|250px|Jersey City dende'l puertu.
Una persistente idea errónea sostién que'l puertu ta en gran parte desprovistu de vida marina. En realidá, ye llar d'una gran variedá d'especies acuátiques nos sos estuarios.

El Serviciu de Parques Nacionales caltién agora la Estatua de la Llibertá, Ellis Island, Governors Island, Castle Clinton, l'Área de Recreación Nacional Gateway, y la tumba de Grant.

 Ver tamién 
 Nueva York
 Manhattan

 Referencies 

 Enllaces esternos 

 Sitio de les árees verdes nel Puertu. (N'inglés)

Categoría:Puertos d'Estaos Xuníos
Categoría:Tresporte de la Ciudá de Nueva York
Categoría:Tresporte de Manhattan
Categoría:Xeografía de Nueva Jersey