Idioma jakasio
{{Ficha d'idioma |nome =
Jakasio o Khakas
|nativu = ' Хакас тілі / ''Khakas tîlî'' '
|familia madre = Llingües altaiques
|países={{RUS}}
|zona=[[Ficheru:Flag of Khakassia.svg|22px|]] [[Jakasia]]
|falantes= 65.000 (aprox.)
|familia=[[Llingües túrquiques|Túrquico]]<br />
&nbsp;Llingües siberianes túrquiques<br />
&nbsp;&nbsp;'''Jakasio'''<br />
|oficial=[[Jakasia]] ([[Rusia]])
|mapa=[[Ficheru:Khakassia in Russia.svg|280px]]
|iso1=kjh}}
L'idioma '''jakasio''' o khakas (en jakasio: Хакас тілі ''Khakas tîlî'') ye una [[llingua túrquica]] falada por [[Jakasios|los jakasios]] que viven principalmente nel sur de la [[Siberia|república siberiana]] de [[Jakasia]], [[Rusia]], n'[[Asia]]. La población de jakasios ye de 78.500 persones, de los cualos cerca de 60.000 falen esti llinguaxe, y la mayoría son billingües col [[idioma rusu|rusu]]. El so códigu [[ISO 639-3]] ye '''kjh'''.<ref>Castrén, M. A. (1857). Versuch einer koibalischen und karagassischen Sprachlehre nebst Wörterverzeichnissen aus dean tatarischen mundarten des minussinschen Kreises.</ref><ref>Radloff, W. (1893-1911). Versuch eines Wörterbuches der Türk-Dialecte I-IV. St. Petersburg.</ref>

A mediaos del sieglu XIX dellos llingüistes fineses y rusos empezaron a documentar el jakasio. En [[1924]] desenvolvióse una forma lliteraria usando l'alfabetu cirílicu. Ente [[1929]] y [[1939]] usóse l'alfabetu llatín, pero darréu volvióse al cirílicu.<ref>http://www.omniglot.com/writing/khakas.htm</ref>

Tradicionalmente, el jakasio estremóse en dellos dialeutos: sagay, kacha, koybal, beltir y kyzyl. La llingua lliteraria, que se desenvolvió tres la [[Revolución rusa de 1917|Revolución Rusa]], basar nos dialeutos centrales, sagay y kacha. El beltir foi casi totalmente asimiláu pol sagay y el koybal pol kacha.<ref>http://www.ohchr.org/EN/UDHR/Pages/Language.aspx?LangID=kjh</ref>

== Ortografía ==
[[Alfabetu llatín]]:
{| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF"
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | A a |
style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B b
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | C c
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ç ç
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ә ә
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | {{unicode|Ƣ ƣ}}
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I i
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Į į
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | {{unicode|Ņ ņ}}<!--NB— Conforme [[http://www.tarbagan.net/fotj/KhakasLang.htm]] essa lletra pode apaecer com um ŋ (às vezes Ŋ maiúsculo). Alternativamente, y usando o [[cedilha]], um Ņņ pode vir a ser usáu.-->
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o |
style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ө ө
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ş ş
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o |
style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | X x
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Y y
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | {{unicode|Ƶ ƶ}}
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ь ь
|}

[[Alfabetu cirílicu]]:
{| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF"
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Б б
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | В в
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Г г
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ғ ғ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Д д
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е е
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ё ё
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ж ж
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | З з
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | И и
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Й й
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I i
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | К к
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Л л
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | М м
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Н н
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ң ң
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | О о
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ö ö
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | П п
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Р р
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | С с
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Т т
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | У у
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | {{unicode|Ӱ ӱ}}
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ф ф
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Х х
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ц ц
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ч ч
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | {{unicode|Ӌ ӌ}}
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ш ш
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Щ щ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ъ ъ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ы ы
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ь ь 
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ә ә
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ю ю
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Я я
|}

== Referencies ==
{{incubator|code=kjh}}
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* {{commonscat}}

{{ORDENAR:Jakasio}}



{{Tradubot|Idioma jakasio}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües túrquiques siberianes]]
[[Categoría:Llingües de Rusia]]
L'idioma jakasio o khakas (en jakasio: Хакас тілі Khakas tîlî) ye una llingua túrquica falada por los jakasios que viven principalmente nel sur de la república siberiana de Jakasia, Rusia, n'Asia. La población de jakasios ye de 78.500 persones, de los cualos cerca de 60.000 falen esti llinguaxe, y la mayoría son billingües col rusu. El so códigu ISO 639-3 ye kjh.Castrén, M. A. (1857). Versuch einer koibalischen und karagassischen Sprachlehre nebst Wörterverzeichnissen aus dean tatarischen mundarten des minussinschen Kreises.Radloff, W. (1893-1911). Versuch eines Wörterbuches der Türk-Dialecte I-IV. St. Petersburg.

A mediaos del sieglu XIX dellos llingüistes fineses y rusos empezaron a documentar el jakasio. En 1924 desenvolvióse una forma lliteraria usando l'alfabetu cirílicu. Ente 1929 y 1939 usóse l'alfabetu llatín, pero darréu volvióse al cirílicu.http://www.omniglot.com/writing/khakas.htm

Tradicionalmente, el jakasio estremóse en dellos dialeutos: sagay, kacha, koybal, beltir y kyzyl. La llingua lliteraria, que se desenvolvió tres la Revolución Rusa, basar nos dialeutos centrales, sagay y kacha. El beltir foi casi totalmente asimiláu pol sagay y el koybal pol kacha.http://www.ohchr.org/EN/UDHR/Pages/Language.aspx?LangID=kjh

 Ortografía 
Alfabetu llatín:
 A a |
style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B b C c Ç ç D d Ә ә F f G g  I i Į į J j K k L l M m N n  O o |
style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ө ө P p R r S s Ş ş T t O o |
style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v X x Y y Z z  Ь ь

Alfabetu cirílicu:
 А а Б б В в Г г Ғ ғ Д д Е е Ё ё Ж ж З з И и Й й I i К к Л л М м Н н Ң ң О о Ö ö П п Р р С с Т т У у  Ф ф Х х Ц ц Ч ч  Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь  Ә ә Ю ю Я я

 Referencies 

 Enllaces esternos 
 

Categoría:Llingües túrquiques siberianes
Categoría:Llingües de Rusia