Llingües de Puertu Ricu
Les '''llingües de [[Puertu Ricu]]''' usualmente usaes son l'[[idioma español|español]] y l'[[idioma inglés|inglés]]; caúna tien los sos propios ámbitos d'usu y l'estatus xurídicu varia según dichu ámbitu.

== Oficialidá ==
La '''llingua oficial''' xeneral de [[Puertu Ricu]] ye'l castellán o [[idioma español|español]] falada pola gran mayoría de la población, coesistiendo col [[idioma inglés|inglés]].<ref>[http://muniz-arguelles.com/resources/The+status+of+languages+in+Puertu+Ricu.pdf ''The Status of Languages in Puertu Ricu.''] Muniz-Arguelles, Luis. University of Puertu Ricu. 1986. Page 466. Retrieved December 4, 2012.</ref> Les [[llingua oficial|llingües oficiales]] del executivu de Puertu Ricu son l'español y l'inglés.<ref>Pueblu v. Tribunal Cimeru, 92 D.P.R. 596 (1965). Translation taken from the English text, 92 P.R.R. 580 (1965), p. 588-589. See also LOPEZ-BARALT NEGRON, "Pueblu v. Tribunal Cimeru: Espanol: Idioma del procesu xudicial", 36 Revista Juridica de la Universidá de Puertu Ricu. 396 (1967), and VIENTOS-GASTON, "Informe del Procurador Xeneral sobre l'idioma", 36 Rev. Col. Ab. (P.R.) 843 (1975).</ref> Sicasí, tolos asuntos oficiales del xulgáu de distritu remanar puramente n'inglés.

== Uso ==
L'español ye la [[llingua materna]] de la mayor parte de la población y úsase na [[educación primaria]]. Namái una pequeña minoría, menos del 5%, usa l'inglés como llingua principal. L'español ye la llingua principal nos negocios, la educación, la vida diaria y ye falada pol 95% de la población.<ref name="factfinder.census.gov">{{cita web|url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=04000US72&-context=adp&-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&-tree_id=307&-_lang=en&-_caller=geoselect&-format=|títulu=U.S. Census Annual Population Estimates 2007|editorial=Factfinder.census.gov|fecha=|fechaaccesu=18 d'abril de 2014|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120107121635/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y|fechaarchivu=7 de xineru de 2012}}</ref> Asina pos la llingua vernácula ye l'[[español puertorriqueñu]] qu'amosó una gran capacidá de sobrevivencia y ye consideráu pola mayoría como un elementu significativu de la so identidá coleutiva. Nel sincretismu cultural que reflexa la hestoria portorricana, la llingua española, afecha al mediu en sieglos de acriollamiento, ye'l preséu comunicativu natural que comparte güei la sociedá isleña.

La enseñanza n'escueles públiques de Puertu Ricu llevar a cabu dafechu n'español. Esisten programes pilotos nuna docena de les 1400 escueles públiques, pa llevar a cabo educación íntegramente n'inglés.<ref>[http://www.huffingtonpost.com/2012/05/08/puertu-ricu-governor-fortuno-bilingual_n_1501225.html ''Puertu Ricu Governor Luis Fortuño Proposes Plan For Island's Public Schools To Teach In English Instead Of Spanish.''] Danica Coto. Huffington Llatín Voices. 05/08/12 (May 8, 2012). Retrieved December 4, 2012.</ref> La población concibe l'inglés como una [[segunda llingua]] que ye materia obligaroia dende los niveles elementales hasta la secundaria. La comunidá sorda usa la [[llingua de señes americana]] y la so variante llocal la [[llingua de señes de Puertu Ricu]].

== Español de Puertu Ricu ==
{{ap|Español puertorriqueñu}}
L'español de Puertu Ricu evolucionó desenvolviendo munches particularidaes propies nel vocabulariu y na sintaxis, que lo estrema del español d'otres rexones. Magar Puertu Ricu recibió mientres sieglos migrantes de munches árees del dominiu del español, considérase que'l [[dialeutu canariu]] podría ser la principal fonte del mesmu. El léxicu del español de Puertu Ricu inclúi delles pallabres d'orixe [[idioma taíno|taíno]], especialmente no que se refier a la flora local, los fenómenos naturales y los preseos musicales tradicionales. Igualmente, delles pallabres atribuyíes a les [[llingües d'África]] son d'usu xeneral nos ámbitos de la comida, la música o la danza, especialmente nes llocalidaes de la mariña con mayores concentraciones descendientes d'africanos.

== Inglés de Puertu Ricu ==
Acordies con un estudiu de la [[Universidá de Puertu Ricu]], nueve de cada diez puertorriqueños que moren en Puertu Ricu nun falen inglés a un nivel avanzáu.<ref>{{cita noticia|autor=Prensa Acomuñada |url=http://www.nydailynews.com/llatín/espanol/2009/02/25/2009-02-25_discriminar a el_usar_el_ingls_en_dalgunu-2.html |títulu=',¿Discriminar al usar l'inglés en dellos tribunales de Puertu Ricu?', New York Daily News. Feb 24, 2009. (In Spanish) |obra=Daily News |fecha=24 de febreru de 2009 |fechaaccesu=14 d'agostu de 2010 | allugamientu=Nueva York}}</ref> Más apocayá, acordies con el ''2005–2009 Population and Housing Narrative Profile for Puertu Ricu'', ente les persones mayores de 5 años que moren en Puertu Ricu, el 95% falen en casa una llingua que nun ye inglés, especialmente español. De los que nun falen inglés en casa, el 100% fala español y menos del 0,5% fala dalguna otra llingua que nun ye l'español, el 85% de los encuestaos considera que nun fala inglés "perbién".<ref>{{cita web| url = http://factfinder.census.gov/servlet/NPTable?_bm=y&-geo_id=04000US72&-qr_name=ACS_2009_5YR_G00_NPPR01&-ds_name=&-redoLog=false| títulu = 2005–2009 Population and Housing Narrative Profile for Puertu Ricu| fechaaccesu = 19 de mayu de 2011| fecha = 2005–2009| obra = U.S. Census Narrative Profile| editorial = U.S. Census| urlarchivu = https://web.archive.org/web/20111008150642/http://factfinder.census.gov/servlet/NPTable?_bm=y&-geo_id=04000US72&-qr_name=ACS_2009_5YR_G00_NPPR01&-ds_name=&-redoLog=false| fechaarchivu = 8 d'ochobre de 2011}}</ref>

== Llingües sumíes ==
Nel sieglu XV cuando se produció'l primer contautu colos europeos, Puertu Ricu, taba pobláu polos llamaos [[taíno|taínos clásicos]], una llingua bien estendida en tol [[Mar Caribe|Caribe oriental]] de la [[llingües arawak|familia arawak]]. Delles pallabres d'esta llingua pasaron como [[préstamu léxicu|préstamos léxicos]] al español de Puertu Ricu.

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
* [http://www.academiapr.org/ Academia Portorricana de la Llingua Española]
* {{cita web |url=http://www.enciclopediapr.org/esp/article.cfm?ref=06100401 |títulu=Lengua de Puertu Ricu: hestoria y presente |obra=Enciclopedia de Puertu Ricu }}
* {{cita web|url=http://www.enciclopediapr.org |títulu=Lengua y Lliteratura / Llingua de Puertu Ricu: hestoria y presente |obra=Enciclopedia de Puertu Ricu}}




{{Tradubot|Lenguas de Puerto Rico}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües d'Estaos Xuníos|Puertu Ricu, Llingües de]]
[[Categoría:Llingües de Puertu Ricu]]
Les llingües de Puertu Ricu usualmente usaes son l'español y l'inglés; caúna tien los sos propios ámbitos d'usu y l'estatus xurídicu varia según dichu ámbitu.

 Oficialidá 
La llingua oficial xeneral de Puertu Ricu ye'l castellán o español falada pola gran mayoría de la población, coesistiendo col inglés.The Status of Languages in Puertu Ricu. Muniz-Arguelles, Luis. University of Puertu Ricu. 1986. Page 466. Retrieved December 4, 2012. Les llingües oficiales del executivu de Puertu Ricu son l'español y l'inglés.Pueblu v. Tribunal Cimeru, 92 D.P.R. 596 (1965). Translation taken from the English text, 92 P.R.R. 580 (1965), p. 588-589. See also LOPEZ-BARALT NEGRON, "Pueblu v. Tribunal Cimeru: Espanol: Idioma del procesu xudicial", 36 Revista Juridica de la Universidá de Puertu Ricu. 396 (1967), and VIENTOS-GASTON, "Informe del Procurador Xeneral sobre l'idioma", 36 Rev. Col. Ab. (P.R.) 843 (1975). Sicasí, tolos asuntos oficiales del xulgáu de distritu remanar puramente n'inglés.

 Uso 
L'español ye la llingua materna de la mayor parte de la población y úsase na educación primaria. Namái una pequeña minoría, menos del 5%, usa l'inglés como llingua principal. L'español ye la llingua principal nos negocios, la educación, la vida diaria y ye falada pol 95% de la población. Asina pos la llingua vernácula ye l'español puertorriqueñu qu'amosó una gran capacidá de sobrevivencia y ye consideráu pola mayoría como un elementu significativu de la so identidá coleutiva. Nel sincretismu cultural que reflexa la hestoria portorricana, la llingua española, afecha al mediu en sieglos de acriollamiento, ye'l preséu comunicativu natural que comparte güei la sociedá isleña.

La enseñanza n'escueles públiques de Puertu Ricu llevar a cabu dafechu n'español. Esisten programes pilotos nuna docena de les 1400 escueles públiques, pa llevar a cabo educación íntegramente n'inglés.Puertu Ricu Governor Luis Fortuño Proposes Plan For Island's Public Schools To Teach In English Instead Of Spanish. Danica Coto. Huffington Llatín Voices. 05/08/12 (May 8, 2012). Retrieved December 4, 2012. La población concibe l'inglés como una segunda llingua que ye materia obligaroia dende los niveles elementales hasta la secundaria. La comunidá sorda usa la llingua de señes americana y la so variante llocal la llingua de señes de Puertu Ricu.

 Español de Puertu Ricu 

L'español de Puertu Ricu evolucionó desenvolviendo munches particularidaes propies nel vocabulariu y na sintaxis, que lo estrema del español d'otres rexones. Magar Puertu Ricu recibió mientres sieglos migrantes de munches árees del dominiu del español, considérase que'l dialeutu canariu podría ser la principal fonte del mesmu. El léxicu del español de Puertu Ricu inclúi delles pallabres d'orixe taíno, especialmente no que se refier a la flora local, los fenómenos naturales y los preseos musicales tradicionales. Igualmente, delles pallabres atribuyíes a les llingües d'África son d'usu xeneral nos ámbitos de la comida, la música o la danza, especialmente nes llocalidaes de la mariña con mayores concentraciones descendientes d'africanos.

 Inglés de Puertu Ricu 
Acordies con un estudiu de la Universidá de Puertu Ricu, nueve de cada diez puertorriqueños que moren en Puertu Ricu nun falen inglés a un nivel avanzáu. Más apocayá, acordies con el 2005–2009 Population and Housing Narrative Profile for Puertu Ricu, ente les persones mayores de 5 años que moren en Puertu Ricu, el 95% falen en casa una llingua que nun ye inglés, especialmente español. De los que nun falen inglés en casa, el 100% fala español y menos del 0,5% fala dalguna otra llingua que nun ye l'español, el 85% de los encuestaos considera que nun fala inglés "perbién".

 Llingües sumíes 
Nel sieglu XV cuando se produció'l primer contautu colos europeos, Puertu Ricu, taba pobláu polos llamaos taínos clásicos, una llingua bien estendida en tol Caribe oriental de la familia arawak. Delles pallabres d'esta llingua pasaron como préstamos léxicos al español de Puertu Ricu.

 Referencies 

 Enllaces esternos 
 Academia Portorricana de la Llingua Española
 
 

Puertu Ricu, Llingües de
Categoría:Llingües de Puertu Ricu