Sami skolt
{{Ficha d'idioma |
nome = Sami skolt
| nativu = sääʹmǩiõll
|familia madre = Llingües uráliques
| países = nel norte de {{FIN}} y {{RUS}}
| oficial = Conceyos de mayoría sami de {{FIN}}
| axencia = 
| falantes = ~320
| h1 = 
| h2 = 
| rank = Nun ta ente los 100 primeros
| familia = [[Llingües uráliques]]<br>
&nbsp;&nbsp; [[Llingües finu-ugrias|Finu-ugrio]]<br>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Finu-pérmicu<br>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[llingües saami|Saami]]<br>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; '''Saami de Skolt'''
| escritura = [[Alfabetu llatín]] 
| mapa = 
| iso1 = sms
| iso2 = sms
| iso3 = sms
}}

El '''sami skolt''' o'l '''sami de Skolt''' ye un [[llingües sami|llingua saami]] que ye faláu por 300 habitantes de la etnia [[skolts|skolt]] de les rexones d'[[Inari (Finlandia)|Inari]] y [[Petsamo]] en [[Finlandia]] y [[Rusia]].

== Clasificación ==
El sami skolt forma parte de la caña oriental de les llingües sami, que son un grupu de llingües de la familia urálica. 
Otros miembros de la familia son: [[sami de Inari]], [[sami de Kemi]] (muerta), [[sami akkala]] (muerta), [[sami 
kildin]] y [[sami de Ter]].
[[Ficheru:Sami languages large.png|250px|thumb|Marcáu col '''6''']]

== Historia ==
El sami skolt nunca foi faláu por más d'unos miles de persones. En Finlandia'l sami skolt falar en 
cuatro pueblos antes de la [[Segunda Guerra Mundial]]. Cuando la rexón de Petsamo foi cedida a la [[Xunión Soviética]] 
en cumplimientu de les clauses de la [[Tregua de Moscú]], los habitantes fueron evacuaos y la mayoría d'ellos establecióse nel conceyu de Inari dempués de la guerra. Sicasí, inda queda una comunidá d'aproximao 20-30 
habitantes que fala sami de Skolt en Petsamo, Rusia. La evacuación desunió les comunidaes tradicionales de los pueblos y debilitó la posición de la llingua.

El sami skolt foi mientres enforma tiempu namái faláu. El so llinguaxe lliterariu nun s'empezar a desenvolver sistemáticamente hasta los años 1970. Esto considérase que ye por cuenta de que los falantes del sami skolt que fueron evacuaos
a Finlandia, falaben dialeutos distintos. El sami skolt escribir con ortografíes variaes mientres décades, pero nenguna d'elles habíase enraigonáu.

El primer abecedariu en saami de skolt foi publicáu nel añu 1975 y dempués fueron publicaos materiales 
educativos, diccionarios y llibros de testu. Amás, YLE, la compañía pública finlandesa de radio y televisión, produz 
programes en sami skolt dende los años 1970.

== L'actualidá ==
Anguaño aproximao 320 persones falen sami de Skolt. La mayoría de los que falen sami skolt en Finlandia tamién falen finés, y los de Rusia rusu. La xente yá ye bastante vieya. Nel añu 2006 envaloróse que la persona más nueva que falaba sami skolt como llingua materna yá tenía más de 30 años. Los menores de normal nun pueden parolar en sami de Skolt anque lo entiendan.

Según la llei sobre llingües sami en Finlandia, el sami skolt ye unu de les llingües sami oficiales nes rexones sami de Finlandia que puede utilizase colos idiomes oficiales tanto escritu como faláu. Unu puede declarar el sami skolt como la so llingua materna tamién. Un problema colos periódicos que traten d'escribir coses en sami skolt ye que los calteres qu'usen son pocu aplicables a escribir la llingua. Nun puede entendese y, amás, espubliza una imaxe falsa de la grafía del sami skolt.

La Radio sami de Yle, la compañía pública finlandesa de radio y televisión, emite programes en sami skolt y la Radio de Sami, que puede escuchase en tola rexón sami, emite un programa d'actualidá de casi una hora cada selmana y tien un redactor fixu que fala sami skolt.

En 1996 fundóse'l parllamentu sami de Finlandia pa velar la posición de los lapones y de les sos llingües. 

De les obres lliteraries traducíes en sami skolt la mayoría son llibros pa neños, pero tamién foi traducida por 
casu El Principín de Antoine de Saint-Exupéry. Tamién hai dellos llibros d'orixe sami. 

En 2005, Tiina Sanila publicó'l primer álbum rock en sami skolt. En 2007 publicóse un llibru y un cd con leudds, poemes cantaos en sami skolt.

Enseñanza de la llingua enseña'l sami skolt como llingua materna o como materia optativo na escuela d'educación primaria de Menesjärvi 
y la escuela de Sevettijärvi y como materia optativo nel institutu de bachilleratu de Ivalo. 
Dende l'añu 2005 ye posible faer un exame de sami de Skolt como segundu idioma estranxeru nel bachilleratu.

== El sistema d'escritura ==
El sami skolt usa l'alfabetu llatín pero con delles lletres adicionales.

{| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF"
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Â â
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B b
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | C c 
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Č č
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ʒ ʒ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ǯ ǯ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Đ đ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Y y 
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ǧ ǧ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ǥ ǥ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I i
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ǩ ǩ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ŋ ŋ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Õ õ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p 
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Š š
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o 
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ž ž
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Å å
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ä ä
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ʹ
|
|
|
|}

Les lletres Q/q, W/w, X/x, Y/y, Ö/ö usar en pallabres estranxeres o emprestamos llingüísticos.

Les lletres adicionales son Ʒ/ʒ [d͡z] y Ŋ/ŋ [ŋ].
J/j ye [ʝ], C/c [t͡s]. Los diágrafos lj, nj correspuenden a les palatales [ʎ], [ɲ].

El carón marca les consonantes postalveolares Š/š [ʃ], Ž/ž [ʒ], Č/č [t͡ʃ] Ǧ/ǧ [ɟ͡ʝ], Ǩ/ǩ [c͡ç] y Ǯ/ǯ [dʒ], ente que Đ/đ, Ǥ/ǥ marquen les fricatives [ð], [ɣ].

Les vocales I/i, O/o representen tantu [i], [o] como aproximantes [j], [w]. 
Y/y correspuende a dos vocales distintes [y] y [ɛ]. Ä/ä ye [a], Õ/õ [ɘ], Å/å [ɔ].

La prima añadida dempués de vocal representa la [[palatalización]] [[suprasegmental]].

== Fonoloxía ==
=== Consonantes ===

{| class="wikitable IPA" border="1"
! colspan="2" rowspan="2"|
! rowspan="2"| [[Consonante llabial|Llabial]]
! colspan="2"| [[Consonante dental|Dental]] / [[Consonante alveolar|Alveolar]]
! [[Consonante postalveolar|Postalveolar]]
! rowspan="2"| [[Consonante palatal|Palatal]]
! rowspan="2"| [[Consonante velar|Velar]]
|-
! {{small|plana}}
! {{small|[[Consonante sibilante|sibilante]]}}
! {{small|sibilante}}
|- align="center"
! colspan="2"| [[Consonante nasal|Nasal]]
| {{IPA|m}}
| {{IPA|n}}
|
|
| {{IPA|ɲ}}
| {{IPA|ŋ}}
|- align="center"
! rowspan="2"| [[Consonante oclusiva|Oclusiva]] /<br/>[[Consonante africada|africada]]
! {{small|sorda}}
| {{IPA|p}}
| {{IPA|t}}
| {{IPA|t͡s}}
| {{IPA|t͡ʃ}}
| {{IPA|c͡ç}}
| {{IPA|k}}
|- align="center"
! {{small|sonora}}
| {{IPA|b}}
| {{IPA|d}}
| {{IPA|d͡z}}
| {{IPA|d͡ʒ}}
| {{IPA|ɟ͡ʝ}}
| {{IPA|ɡ}}
|- align="center"
! rowspan="2"| [[Consonante fricativa|Fricativa]]
! {{small|sorda}}
| {{IPA|f}}
|
| {{IPA|s}}
| {{IPA|ʃ}}
|
| {{IPA|x}}
|- align="center"
! {{small|sonora}}
| {{IPA|v}}
| {{IPA|ð}}
| {{IPA|z}}
| {{IPA|ʒ}}
| {{IPA|ʝ}}
| {{IPA|ɣ}}
|- align="center"
! colspan="2"| [[Consonante vibrante|Vibrante]]
|
| {{IPA|r}}
|
|
|
|
|- align="center"
! rowspan="2"| [[Consonante aproximante |Aproximante]]
! {{small|central}}
| {{IPA|w}}
|
|
|
| {{IPA|j}}
|
|- align="center"
! {{small|[[Consonante llateral|llateral]]}}
|
| {{IPA|l}}
|
|
| {{IPA|ʎ}}
|
|}
Hai distinción ente consonantes curties y [[geminada|geminaes]].

=== Vocales ===
{| class="wikitable IPA" border="1"
!
! [[Vocal anterior|Anterior]]
! [[Vocal central|Central]]
! [[Vocal posterior|Posterior]]
|- align="center"
! [[Vocal zarrada|Zarrada]]
| i
| 
| o
|-align="center"
! [[Vocal semicerrada|Semicerrada]]
| y 
| ɘ
| o
|-align="center"
! [[Vocal semiabierta|Semiabierta]]
| ɛ
| ɐ
| ɔ 
|- align="center"
! [[Vocal abierta|Abierta]]
| a 
|
| ɑ
|}
Estrema ente vocales llargues y curties.

== Referencies ==
{{llistaref}}

=== Bibliografía ===
*Feist, Tim: ''[https://www.escholar.manchester.ac.uk/api/datastream?publicationPid=uk-ac-man-scw:123128&datastreamId=FULL-TEXT.PDF A grammar of Skolt Saami] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324235150/https://www.escholar.manchester.ac.uk/api/datastream?publicationPid=uk-ac-man-scw:123128&datastreamId=FULL-TEXT.PDF |date=2012-03-24 }}.'' Manchester, 2010.
*Korhonen, Mikko. Mosnikoff, Jouni. Sammallahti, Pekka. ''Koltansaamen opes.'' Castreanumin toimitteita, Helsinki 1973.
*Mosnikoff, Jouni and Pekka Sammallahti. ''Uʹcc sääm-lääʹdd {{unicode|sääʹnnǩeârjaž}} = Pieni koltansaame-suomi sanakirja''. Jorgaleaddji 1988.
*Mosnikoff, Jouni and Pekka Sammallahti. ''Suomi-koltansaame sanakirja = Lääʹdd-sääʹm {{unicode|sääʹnnǩeʹrjj}}''. Ohcejohka : Girjegiisá 1991.
*Moshnikoff, Satu. ''Muu vuõssmõs {{unicode|sääʹmǩeʹrjj}}'' 1987.
*[http://www.finlex.fi/fi/laki/kaannokset/2003/en20031086.pdf Sámi Language Act] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210212619/http://www.finlex.fi/fi/laki/kaannokset/2003/en20031086.pdf |date=2012-02-10 }}


{{Tradubot|Sami skolt}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües sami]]
El sami skolt o'l sami de Skolt ye un llingua saami que ye faláu por 300 habitantes de la etnia skolt de les rexones d'Inari y Petsamo en Finlandia y Rusia.

 Clasificación 
El sami skolt forma parte de la caña oriental de les llingües sami, que son un grupu de llingües de la familia urálica. 
Otros miembros de la familia son: sami de Inari, sami de Kemi (muerta), sami akkala (muerta), [[sami 
kildin]] y sami de Ter.
250px|thumb|Marcáu col 6

 Historia 
El sami skolt nunca foi faláu por más d'unos miles de persones. En Finlandia'l sami skolt falar en 
cuatro pueblos antes de la Segunda Guerra Mundial. Cuando la rexón de Petsamo foi cedida a la Xunión Soviética 
en cumplimientu de les clauses de la Tregua de Moscú, los habitantes fueron evacuaos y la mayoría d'ellos establecióse nel conceyu de Inari dempués de la guerra. Sicasí, inda queda una comunidá d'aproximao 20-30 
habitantes que fala sami de Skolt en Petsamo, Rusia. La evacuación desunió les comunidaes tradicionales de los pueblos y debilitó la posición de la llingua.

El sami skolt foi mientres enforma tiempu namái faláu. El so llinguaxe lliterariu nun s'empezar a desenvolver sistemáticamente hasta los años 1970. Esto considérase que ye por cuenta de que los falantes del sami skolt que fueron evacuaos
a Finlandia, falaben dialeutos distintos. El sami skolt escribir con ortografíes variaes mientres décades, pero nenguna d'elles habíase enraigonáu.

El primer abecedariu en saami de skolt foi publicáu nel añu 1975 y dempués fueron publicaos materiales 
educativos, diccionarios y llibros de testu. Amás, YLE, la compañía pública finlandesa de radio y televisión, produz 
programes en sami skolt dende los años 1970.

 L'actualidá 
Anguaño aproximao 320 persones falen sami de Skolt. La mayoría de los que falen sami skolt en Finlandia tamién falen finés, y los de Rusia rusu. La xente yá ye bastante vieya. Nel añu 2006 envaloróse que la persona más nueva que falaba sami skolt como llingua materna yá tenía más de 30 años. Los menores de normal nun pueden parolar en sami de Skolt anque lo entiendan.

Según la llei sobre llingües sami en Finlandia, el sami skolt ye unu de les llingües sami oficiales nes rexones sami de Finlandia que puede utilizase colos idiomes oficiales tanto escritu como faláu. Unu puede declarar el sami skolt como la so llingua materna tamién. Un problema colos periódicos que traten d'escribir coses en sami skolt ye que los calteres qu'usen son pocu aplicables a escribir la llingua. Nun puede entendese y, amás, espubliza una imaxe falsa de la grafía del sami skolt.

La Radio sami de Yle, la compañía pública finlandesa de radio y televisión, emite programes en sami skolt y la Radio de Sami, que puede escuchase en tola rexón sami, emite un programa d'actualidá de casi una hora cada selmana y tien un redactor fixu que fala sami skolt.

En 1996 fundóse'l parllamentu sami de Finlandia pa velar la posición de los lapones y de les sos llingües. 

De les obres lliteraries traducíes en sami skolt la mayoría son llibros pa neños, pero tamién foi traducida por 
casu El Principín de Antoine de Saint-Exupéry. Tamién hai dellos llibros d'orixe sami. 

En 2005, Tiina Sanila publicó'l primer álbum rock en sami skolt. En 2007 publicóse un llibru y un cd con leudds, poemes cantaos en sami skolt.

Enseñanza de la llingua enseña'l sami skolt como llingua materna o como materia optativo na escuela d'educación primaria de Menesjärvi 
y la escuela de Sevettijärvi y como materia optativo nel institutu de bachilleratu de Ivalo. 
Dende l'añu 2005 ye posible faer un exame de sami de Skolt como segundu idioma estranxeru nel bachilleratu.

 El sistema d'escritura 
El sami skolt usa l'alfabetu llatín pero con delles lletres adicionales.

 А а Â â B b C c  Č č Ʒ ʒ Ǯ ǯ D d Đ đ Y y  F f G g Ǧ ǧ Ǥ ǥ H h I i J j K k Ǩ ǩ L l M m N n Ŋ ŋ O o Õ õ P p  R r S s Š š T t O o  V v Z z Ž ž Å å Ä ä ʹ

Les lletres Q/q, W/w, X/x, Y/y, Ö/ö usar en pallabres estranxeres o emprestamos llingüísticos.

Les lletres adicionales son Ʒ/ʒ [d͡z] y Ŋ/ŋ [ŋ].
J/j ye [ʝ], C/c [t͡s]. Los diágrafos lj, nj correspuenden a les palatales [ʎ], [ɲ].

El carón marca les consonantes postalveolares Š/š [ʃ], Ž/ž [ʒ], Č/č [t͡ʃ] Ǧ/ǧ [ɟ͡ʝ], Ǩ/ǩ [c͡ç] y Ǯ/ǯ [dʒ], ente que Đ/đ, Ǥ/ǥ marquen les fricatives [ð], [ɣ].

Les vocales I/i, O/o representen tantu [i], [o] como aproximantes [j], [w]. 
Y/y correspuende a dos vocales distintes [y] y [ɛ]. Ä/ä ye [a], Õ/õ [ɘ], Å/å [ɔ].

La prima añadida dempués de vocal representa la palatalización suprasegmental.

 Fonoloxía 
 Consonantes 

 Llabial Dental / Alveolar Postalveolar Palatal Velar    Nasal     Oclusiva /africada               Fricativa             Vibrante  Aproximante      
Hai distinción ente consonantes curties y geminaes.

 Vocales 
 Anterior Central Posterior Zarrada i  o Semicerrada y  ɘ o Semiabierta ɛ ɐ ɔ  Abierta a  ɑ
Estrema ente vocales llargues y curties.

 Referencies 

 Bibliografía 
Feist, Tim: A grammar of Skolt Saami . Manchester, 2010.
Korhonen, Mikko. Mosnikoff, Jouni. Sammallahti, Pekka. Koltansaamen opes. Castreanumin toimitteita, Helsinki 1973.
Mosnikoff, Jouni and Pekka Sammallahti. Uʹcc sääm-lääʹdd  = Pieni koltansaame-suomi sanakirja. Jorgaleaddji 1988.
Mosnikoff, Jouni and Pekka Sammallahti. Suomi-koltansaame sanakirja = Lääʹdd-sääʹm . Ohcejohka : Girjegiisá 1991.
Moshnikoff, Satu. Muu vuõssmõs  1987.
Sámi Language Act 

Categoría:Llingües sami