Llingües lencas
{{Ficha de familia de llingua |zona =
 [[Centroamérica]]
|países = {{HON}}<br /> {{SLV}}
|falantes = [[llingües muertes|prob. estinguíes]] (~1990)
|familia = [[microfilo lenmichí|Lenmichí]] ? [[llingües hokanas|Hokano]] ?<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Llingües lencas'''
|familia madre = Área entemedia |sub1
 = Lenca hondureñu |sub2
 = Lenca salvadoreñu |iso3
 = len
|mapa = Lenca lang.png
|tamañu = 
|mapa_descripción = Lengua lenca con posible estensión nel sieglu XVI.
}}
Les '''llingües lencas''' son una pequeña familia de dos llingües de [[Centroamérica]], falaes enantes n'[[El Salvador]] y [[Hondures]] y anguaño estinguíes (a pesar de que los respeutivos grupos étnicos [[lenca|lenques]] superen les 37 mil y los 100 mil persones).

== Aspeutos históricos, sociales y culturales ==

=== Distribución ===
Escontra'l sieglu XVI, les llingües lencas ocupaben el sur, centru y oeste d'Hondures y l'oriente d'El Salvador hasta'l ríu Lempa. Los departamentos d'[[Olancho]] y [[El Paraísu (departamentu)|El Paraísu]] fueron tardíamene poblaos por pueblos lencas. El dominiu del lenca llindaba al oeste col [[idioma pipil|pipil]], al norte col [[llingües jicaque-tol|tolupán]], al sur col [[idioma sumu|sumu]] y al suroeste col [[cacaopera]].

=== Estinción ===
Na década de 1970, en [[Chilanga]], atopóse un falante de lenca salvadoreñu. Na década de 1990, atopáronse dalgunos [[semihablante]]s de lenca hondureñu. Presuponse que la llingua ta bien probablemente estinguida, y como muncho ye posible qu'esistan dellos vieyos con dalguna conocencia o memoria de la llingua, pero ye bien improbable que puedan topase falantes que falen la llingua con fluidez.
Sicasí'l llingüista d'Estaos Xuníos Alan King y en compañía del so colega James Morrow nel 2017 publicaron el llibru "Kotik molka niwamal" que del Lenca Hondureñu traducíu al español significa aprendamos a falar lenca, que ye una escoyeta de pallabres en Lenca ente les comunidaes entá esistentes.
Abriendo la posibilidá de recuperar significante parte de la llingua.

== Clasificación ==
Históricamente la mayoría de llingüistes, siguiendo a Lehman (1920) consideraben qu'esistía dalgún parentes coles [[llingües xinca]], anque la evidencia en favor d'ello yera más bien escasa. Apocayá [[Adolfo Constenla Umaña|A. Constenla]] (2002, 2005) basánose nel métodu comparativu buscó probar el parentescu de les llingües lencas coles [[llingües misumalpas]] y el d'estes de la mesma coles [[llingües chibchas]]. Per otra parte, Jolkesky (2017:45-54) topó un importante conxuntu de cognados léxicos ente les llingües lencas y les [[llingües hokanas]], suxiriendo una probable vínculación xenética ente elles.

=== Llingües de la familia ===
[[Ficheru:PUEBLOS INDIGENAS NATIVOS AMERICANOS DE EL SALVADOR EN ISTMO CENTROAMERICA.png|thumb|Pueblos indigenas d'El Salvador mientres la colonizacion española. Los [[Lenca]], [[Cacaopera]], [[Pueblu maya]] [[Chortís]], [[Pueblu maya]] [[Poqomam (etnia)]] y [[Pipil]] permanencen intactos, mientres les cultures y [[Idioma alagüilac]], [[Idioma mangue]], [[Pueblu xinca]] y [[Pueblu mixe]] escastar nel procesu de Mestizaje.]]
La familia lenca ta formada por estes dos llingües:
* '''Lenca salvadoreñu''' (dialeutu principal: potón)
* '''Lenca hondureñu''' (dialeutos: cerquín, care, lenca, kolo)
Pa estaos les llingües Swadesh envaloró por métodos [[glotocronología|glotocronológicos]] unos 20 sieglos de separación, polo que les sos diferencies son comparables a les de les [[llingües romániques]].

== Comparanza léxica ==
Anque Campbell (1979) identifica delles correspondencies ente'l lenca salvadoreñu y el lenca hondureñu, señala que nun esiste una reconstrucción completa de la fonoloxía del proto-lenca. La siguiente llista contién dalgunos [[cognáu|cognaos]] ente dambes llingües:
{|class=wikitable
|- align=center
! <small>GLOSA</small> !! Lenca<br /> salvadoreñu !! Lenca<br /> hondureñu
|-align=center
| pelo || alah || aša
|-align=center
| agua || wal || waš
|- align=center
| sal || ʦʼepe || sepe
|- align=center
| cabeza, oyíu || -tokoro || to(ho)ro
|-align=center
| oyer || en-(gin) || en-(gin)
|- align=center
| cutir || maš- || maš-
|- align=center
| lleña || ša || šak
|- align=center
| sandalia || wati || waktik
|- align=center
| casa || tʼaw || taw
|- align=center
| esquito || košaka || gulal
|- align=center
| boca || in-ʦʼaʦʼa || in
|}
L'anterior llista contién delles [[correspondencies fonétiques]] non triviales como /l/-/š/ y /ʦʼ/-/s/ amás d'otres triviales como /š/-/š/, /p/-/p/, /t/-/t/, /k/-/k/, /m/-/m/, /n/-/n/, /s/-/s/, /y/-/y/ y /w/-/w/.

== Ver tamién ==
* [[Hondures prehispánica]]
* [[Llingües d'Hondures]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

=== Bibliografía ===
* Campbell, Lyle. 1976. "The Last Lenca". ''International Journal of American Linguistics'' 42(1): 73-78.
* ————. 1997. ''American Indian Languages: The Historical Linguistics of Native America''. Oxford: [[Oxford University Press]].
* Campbell, Lyle, Anne Chapman, and Karen Dakin. 1978. "Honduran Lenca". ''International Journal of American Linguistics'' 44(4): 330-332.
* {{cita publicación | autor = Constenla Umaña, Adolfo |
enllaceautor = Adolfo Constenla Umaña
| títulu = Alrodiu de la rellación xenealóxica ente les llingües lencas y les llingües misumalpas
| añu = 2002
| publicación = Revista de Filoloxía y Llingüística de la Universidá de Costa Rica |
númberu = 28
| id = p. 189-206
| url = http://www.latindex.ucr.ac.cr/filologia-28-1/filyling-28-1-12.pdf
}}
* {{cita publicación | autor = Constenla Umaña, Adolfo |
enllaceautor = Adolfo Constenla Umaña
| títulu = ¿Esiste rellación xenealóxica ente les llingües misumalpas y les chibchenses?
| añu = 2005
| publicación = Estudio de Llingüística Chibcha
| númberu = 34
| id = p. 7-85
}}
* http://www.xplorhonduras.com/lengua-lenca-de-honduras/
* Hemp, Eric. 1976. "On Earlier Lenca Vowels". ''International Journal of American Linguistics'' 42(1): 78-79.
* Jolkesky, Marcelo 2017. ''On the South American Origins of Some Mesoamerican Civilizations''. Leiden: Leiden University. Postdoctoral final report for the “MESANDLIN(G)K” project. [https://www.academia.edu/34314251/ Available here].
* Lehman, Walter. 1920. ''Zentral-Amerika''. see páxs. 700-719 (Salvadoran Lenca) and páxs. 668-692 (Honduran Lenca).

{{Tradubot|Lenguas lencas}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües lenmichí|Len]]
[[Categoría:Llingües d'El Salvador|Len]]
[[Categoría:Llingües d'Hondures|Len]]
[[Categoría:Cultura d'Hondures]]
[[Categoría:Etnies d'Hondures|Etnies d'Hondures]]
[[Categoría:Patrimoniu Cultural Inmaterial de la Humanidá n'Hondures]]
[[Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu]]
Les llingües lencas son una pequeña familia de dos llingües de Centroamérica, falaes enantes n'El Salvador y Hondures y anguaño estinguíes (a pesar de que los respeutivos grupos étnicos lenques superen les 37 mil y los 100 mil persones).

 Aspeutos históricos, sociales y culturales 

 Distribución 
Escontra'l sieglu XVI, les llingües lencas ocupaben el sur, centru y oeste d'Hondures y l'oriente d'El Salvador hasta'l ríu Lempa. Los departamentos d'Olancho y El Paraísu fueron tardíamene poblaos por pueblos lencas. El dominiu del lenca llindaba al oeste col pipil, al norte col tolupán, al sur col sumu y al suroeste col cacaopera.

 Estinción 
Na década de 1970, en Chilanga, atopóse un falante de lenca salvadoreñu. Na década de 1990, atopáronse dalgunos semihablantes de lenca hondureñu. Presuponse que la llingua ta bien probablemente estinguida, y como muncho ye posible qu'esistan dellos vieyos con dalguna conocencia o memoria de la llingua, pero ye bien improbable que puedan topase falantes que falen la llingua con fluidez.
Sicasí'l llingüista d'Estaos Xuníos Alan King y en compañía del so colega James Morrow nel 2017 publicaron el llibru "Kotik molka niwamal" que del Lenca Hondureñu traducíu al español significa aprendamos a falar lenca, que ye una escoyeta de pallabres en Lenca ente les comunidaes entá esistentes.
Abriendo la posibilidá de recuperar significante parte de la llingua.

 Clasificación 
Históricamente la mayoría de llingüistes, siguiendo a Lehman (1920) consideraben qu'esistía dalgún parentes coles llingües xinca, anque la evidencia en favor d'ello yera más bien escasa. Apocayá A. Constenla (2002, 2005) basánose nel métodu comparativu buscó probar el parentescu de les llingües lencas coles llingües misumalpas y el d'estes de la mesma coles llingües chibchas. Per otra parte, Jolkesky (2017:45-54) topó un importante conxuntu de cognados léxicos ente les llingües lencas y les llingües hokanas, suxiriendo una probable vínculación xenética ente elles.

 Llingües de la familia 
thumb|Pueblos indigenas d'El Salvador mientres la colonizacion española. Los Lenca, Cacaopera, Pueblu maya Chortís, Pueblu maya Poqomam (etnia) y Pipil permanencen intactos, mientres les cultures y Idioma alagüilac, Idioma mangue, Pueblu xinca y Pueblu mixe escastar nel procesu de Mestizaje.
La familia lenca ta formada por estes dos llingües:
 Lenca salvadoreñu (dialeutu principal: potón)
 Lenca hondureñu (dialeutos: cerquín, care, lenca, kolo)
Pa estaos les llingües Swadesh envaloró por métodos glotocronológicos unos 20 sieglos de separación, polo que les sos diferencies son comparables a les de les llingües romániques.

 Comparanza léxica 
Anque Campbell (1979) identifica delles correspondencies ente'l lenca salvadoreñu y el lenca hondureñu, señala que nun esiste una reconstrucción completa de la fonoloxía del proto-lenca. La siguiente llista contién dalgunos cognaos ente dambes llingües:
 GLOSA  Lenca salvadoreñu  Lenca hondureñu pelo  alah  aša agua  wal  waš sal  ʦʼepe  sepe cabeza, oyíu  -tokoro  to(ho)ro oyer  en-(gin)  en-(gin) cutir  maš-  maš- lleña  ša  šak sandalia  wati  waktik casa  tʼaw  taw esquito  košaka  gulal boca  in-ʦʼaʦʼa  in
L'anterior llista contién delles correspondencies fonétiques non triviales como /l/-/š/ y /ʦʼ/-/s/ amás d'otres triviales como /š/-/š/, /p/-/p/, /t/-/t/, /k/-/k/, /m/-/m/, /n/-/n/, /s/-/s/, /y/-/y/ y /w/-/w/.

 Ver tamién 
 Hondures prehispánica
 Llingües d'Hondures

 Referencies 

 Bibliografía 
 Campbell, Lyle. 1976. "The Last Lenca". International Journal of American Linguistics 42(1): 73-78.
 ————. 1997. American Indian Languages: The Historical Linguistics of Native America. Oxford: Oxford University Press.
 Campbell, Lyle, Anne Chapman, and Karen Dakin. 1978. "Honduran Lenca". International Journal of American Linguistics 44(4): 330-332.
 
 
 http://www.xplorhonduras.com/lengua-lenca-de-honduras/
 Hemp, Eric. 1976. "On Earlier Lenca Vowels". International Journal of American Linguistics 42(1): 78-79.
 Jolkesky, Marcelo 2017. On the South American Origins of Some Mesoamerican Civilizations. Leiden: Leiden University. Postdoctoral final report for the “MESANDLIN(G)K” project. Available here.
 Lehman, Walter. 1920. Zentral-Amerika. see páxs. 700-719 (Salvadoran Lenca) and páxs. 668-692 (Honduran Lenca).

Len
Len
Len
Categoría:Cultura d'Hondures
Etnies d'Hondures
Categoría:Patrimoniu Cultural Inmaterial de la Humanidá n'Hondures
Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu