Idioma chucoto
{{Ficha d'idioma |nome =
Chucoto<br/>Luoravetlano
|nativu = ԓыгъоравэтԓьэн йиԓыйиԓ
|familia madre = Lengua paleosiberianas
|países = {{RUS}}
|zona = [[Siberia]]
|falantes = ~10.400
|familia = [[Llingües chucoto-camchatcas|Chucoto-camchatca]]<br />
&nbsp;Septentrional<br />
&nbsp;&nbsp;'''Chucoto'''
|oficial = {{Bandera|Chukotka}} [[Chukotka]]
|iso2 = les mios
|iso3 = CKT
}}

L''''idioma chucoto''' (chukchi) o'l '''idioma luoravetlano''' (en chucoto: ԓыгъоравэтԓьэн йиԓыйиԓ) ye un [[idioma]] [[Llingües paleosiberianas|paleosiberiano]] faláu polos [[chukchi|chucotos]].

La llingua, xunto col [[idioma coriaco|coriaco]], el [[idioma kerek|kerek]] y l'[[idioma itelmeno|itelmeno]] formen la [[families de llingües|familia]] [[Llingües chucoto-camchatcas|chucoto-camchatca]].

En [[Llibru coloráu de la Unesco]] la llingua apaez como en peligru d'estinción.

== Escritura ==

Hasta l'añu 1931 l'idioma chucoto nun tenía un alfabetu oficial. Sicasí nos años 20 del sieglu XIX empezaron los primeros intentos de traducción de testos relixosos al chucoto. En [[1823]] foi publicáu'l primer llibru en chucoto.<ref name="chucoto1">{{Cita web
 | títulu=Языки народов Сибири — Языки и культуры — Чукотский язык
 | obra=
 | url=http://lingsib.iea.ras.ru/ru/languages/chukchi.shtml
 | fechaaccesu=20 de marzu de 2012}}</ref>

A principios del sieglu XX [[Vladimir Bogoraz]] afayó muestres d'escritura pictográfico del pastor de renos [[Tenevil]]. La escritura de Tenevil yera de la so propia invención, y nunca foi usada más allá de la so familia.

En [[1931]] foi creáu l'alfabetu chucoto basáu nel [[alfabetu llatín]]:

{| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF"
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ā ā
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B b
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | C c
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е е
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ē ē
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ә ә
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ә̄ ә̄
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I i
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ī ī
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ŋ ŋ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o |
style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ō ō
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Q q
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o |
style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ū ū
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | W w
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ь ь
|}

Sicasí nos llibros de testu utilizaba una variación distinta:
{| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF"
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B в
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | C c
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е е
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ә ә
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I i
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ь ь
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ŋ ŋ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o |
style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Q q
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | W w
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z
|}

En [[1937]], esti alfabetu, xunto con otros alfabetos llatinos creaos unos años antes na Xunión Soviética, foi reemplazáu por un [[alfabetu cirílicu]]. De primeres ésti foi l'[[alfabetu rusu]] cola adición de los dígrafos '''К’ к’''' y '''Н’ н’'''. Nos 1950 estos fueron reemplazaos poles lletres {{unicode|'''Ӄ ӄ'''}} y {{unicode|'''Ӈ ӈ'''}}. Estes nueves lletres utilizábense principalmente en llibros de testu, ente que la prensa utilizaba l'antigua versión. A la fin de los 1980, foi introducida la lletra {{Unicode|'''Ԓ ԓ'''}} pa reemplazar la '''Л л''' y asina amenorgar el tracamundiu cola pronunciación de la lletra rusa de la mesma forma. L'alfabetu chucoto modernu ye'l siguiente:

{| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF"
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Б б
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | В в
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Г г
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Д д
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е е
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ё ё
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ж ж
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | З з
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | И и
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Й й
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | К к
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | {{unicode|Ӄ ӄ}}
| style="width:6em; text-align:center; padding: 3px;" | {{Unicode|Ԓ ԓ}} (Л л)
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | М м
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Н н
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | {{unicode|Ӈ ӈ}}
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | О о
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | П п
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Р р
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | С с
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Т т
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | У у
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ф ф
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Х х
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ц ц
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ч ч
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ш ш
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Щ щ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ъ ъ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ы ы
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ь ь 
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Э э
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ю ю
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Я я
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | '
| 
| 
| 
| 
|}

== Ver tamién ==

* [[Idiomes oficiales en Rusia]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

{{Incubator|ckt}}




{{Tradubot|Idioma chucoto}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües chukoto-kamchatka|Chukoto]]
[[Categoría:Llingües de Rusia|Chukoto]]
[[Categoría:Distritu autónomu de Chukotka]]


[[Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu]]
L'idioma chucoto (chukchi) o'l idioma luoravetlano (en chucoto: ԓыгъоравэтԓьэн йиԓыйиԓ) ye un idioma paleosiberiano faláu polos chucotos.

La llingua, xunto col coriaco, el kerek y l'itelmeno formen la familia chucoto-camchatca.

En Llibru coloráu de la Unesco la llingua apaez como en peligru d'estinción.

 Escritura 

Hasta l'añu 1931 l'idioma chucoto nun tenía un alfabetu oficial. Sicasí nos años 20 del sieglu XIX empezaron los primeros intentos de traducción de testos relixosos al chucoto. En 1823 foi publicáu'l primer llibru en chucoto.

A principios del sieglu XX Vladimir Bogoraz afayó muestres d'escritura pictográfico del pastor de renos Tenevil. La escritura de Tenevil yera de la so propia invención, y nunca foi usada más allá de la so familia.

En 1931 foi creáu l'alfabetu chucoto basáu nel alfabetu llatín:

 А а Ā ā B b C c D d Е е Ē ē Ә ә Ә̄ ә̄ F f G g H h I i Ī ī J j K k L l M m N n Ŋ ŋ O o |
style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ō ō P p Q q R r S s T t O o |
style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ū ū V v W w Z z Ь ь

Sicasí nos llibros de testu utilizaba una variación distinta:
 А а B в C c D d Е е Ә ә F f G g H h I i Ь ь J j K k L l M m N n Ŋ ŋ O o |
style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p Q q R r S s T t O o V v W w Z z

En 1937, esti alfabetu, xunto con otros alfabetos llatinos creaos unos años antes na Xunión Soviética, foi reemplazáu por un alfabetu cirílicu. De primeres ésti foi l'alfabetu rusu cola adición de los dígrafos К’ к’ y Н’ н’. Nos 1950 estos fueron reemplazaos poles lletres  y . Estes nueves lletres utilizábense principalmente en llibros de testu, ente que la prensa utilizaba l'antigua versión. A la fin de los 1980, foi introducida la lletra  pa reemplazar la Л л y asina amenorgar el tracamundiu cola pronunciación de la lletra rusa de la mesma forma. L'alfabetu chucoto modernu ye'l siguiente:

 А а Б б В в Г г Д д Е е Ё ё Ж ж З з И и Й й К к   (Л л) М м Н н  О о П п Р р С с Т т У у Ф ф Х х Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь  Э э Ю ю Я я '    

 Ver tamién 

 Idiomes oficiales en Rusia

 Referencies 

Chukoto
Chukoto
Categoría:Distritu autónomu de Chukotka

Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu