Unidaes básiques del Sistema Internacional
[[Ficheru:SI_base_unit.svg|miniaturadeimagen|Les siete unidaes básiques del SI y la interdependencia de les sos definiciones]]
El [[Sistema internacional d'unidaes|Sistema Internacional d'Unidaes]] (SI) define siete '''unidaes básiques''' o '''unidaes físiques fundamentales''', que son descrites por una definición operacional y son independientes dende'l puntu de vista dimensional. Estes unidaes básiques del SI y les sos magnitúes físiques son el [[metru]] pal llargor, el [[quilogramu]] para la masa, el [[segundu]] pal tiempu, l'[[amperiu]] para la intensidá de corriente eléctrica, el [[kelvin]] para la temperatura, la [[candela]] para la intensidá lluminosa y el [[mol]] pa la cantidá de sustancia.

El restu d'unidaes utilizaes para espresar [[Magnitú física|magnitúes físiques]] puen derivase d'estes unidaes básiques y conócense como [[Unidaes derivaes del SI|unidaes derivaes]]. La derivación llevase a cabu por mediu del [[analís dimensional]].

== Magnitúes ==

=== Llargor ===
{{AP|Metru}}Un metru (m) defínese como la [[Llargor|distancia]] que percuerre la [[lluz]] nel vacíu en 1/299 792  como <nowiki>{{[nowra]/s}}</nowiki>.<ref name="bipm"> {{cita web |url=http://www.bipm.org/en/measurement-units/base-units.html|títulu=Base units|último=|primero=|fecha=|idioma=inglés|obra=Bureau International des Poids et Mesures|fechaaccesu=2 de setiembre de 2015|cita=}}</ref>

=== Masa ===
{{AP|Quilogramu}}Un quilogramu (kg) defínese tomando'l valor numbéri''c''u fixu de la constante de Planck, h, igual a 6.626 070 15 x 10-34 cuando s'espresa en {{Nowrap|J·s}}, unidá igual a {{Nowrap|kg·m2·s<sup>-1</sup>}}, siendo'l mididor y el segundu definíu acordies con c y <math>\Delta v\,</math><sub>Cs</sub>.

=== Tiempu ===
{{AP|Segundu}}Un segundu (s) ye'l [[tiempu]] riquíu por 9 192 631 770 ciclos de la radiación correspondiente a la transición ente los dos [[Transición hiperfina|niveles hiperfinos]] del estáu fundamental del átomu de [[cesiu]] 133.

=== Temperatura ===
{{AP|Kelvin}}Un kelvin (K) defínese como la 1/273,16 de la [[temperatura termodinámico]] del [[puntu triple]] de l'agua.<ref name="bipm"> {{cita web |url=http://www.bipm.org/en/measurement-units/base-units.html|títulu=Base units|último=|primero=|fecha=|idioma=inglés|obra=Bureau International des Poids et Mesures|fechaaccesu=2 de setiembre de 2015|cita=}}</ref>

=== Intensidá de corriente eléctrica ===
{{AP|Amperiu}}Un amperiu (A) defínese como la intensidá d'una [[Corriente llétrica|corriente eléctrica]] constante que, calteniéndose en dos conductores paralelos, rectillinios, de llargor infinitu, de sección circular despreciable y asitiaos a una distancia d'un metru unu d'otru nel vacíu, produciría una fuerza igual a 2×10-7 newton por metru de llargor.<ref name="bipm"> {{cita web |url=http://www.bipm.org/en/measurement-units/base-units.html|títulu=Base units|último=|primero=|fecha=|idioma=inglés|obra=Bureau International des Poids et Mesures|fechaaccesu=2 de setiembre de 2015|cita=}}</ref>

=== Cantidá de sustancia ===
{{AP|Mol}}Un mol ([[mol]]) ye la [[cantidá de sustancia]] d'un sistema que contién tantes entidaes elementales como [[Átomu|átomos]] hai en 0,012 [[Quilogramu|kg]] de [[carbonu]] 12, aproximao 6,022 141 29 (30) × 1023.

Cuando s'usa'l mol, les entidaes elementales tienen de ser especificaes y pueden ser átomos, [[Molécula|molécules]], [[Ion|iones]], [[Electrón|electrones]], otres partícules o grupos específicos de tales [[Partícula subatómica|partícules]].

Defínese la cantidá de sustancia como una unidá fundamental que ye proporcional al númberu d'entidaes elementales presentes.<ref name="bipm"> {{cita web |url=http://www.bipm.org/en/measurement-units/base-units.html|títulu=Base units|último=|primero=|fecha=|idioma=inglés|obra=Bureau International des Poids et Mesures|fechaaccesu=2 de setiembre de 2015|cita=}}</ref>

=== Intensidá lluminosa ===
{{AP|Candela}}
Una [[candela]] (cd) ye la [[intensidá lluminosa]], nuna dirección dada, d'una fonte qu'emite radiación monocromática con frecuencia de {{Esd|540 × 10<sup>12</sup> [[Herciu|Hz]]}} 1012 {{Esd|540 × 10<sup>12</sup> [[Herciu|Hz]]}} de forma que la intensidá de radiación emitida, na dirección indicada, ye de 1/683 [[Vatiu|W]] por [[estereorradián]].<ref name="bipm"> {{cita web |url=http://www.bipm.org/en/measurement-units/base-units.html|títulu=Base units|último=|primero=|fecha=|idioma=inglés|obra=Bureau International des Poids et Mesures|fechaaccesu=2 de setiembre de 2015|cita=}}</ref>

== Posible redefinición futura de les unidaes ==
{{AP|Redefinición de las unidades del SI}}Una comisión, del Comité Internacional de Peses y Midíes (CIPM) propunxo revisar les definiciones formales de les unidaes básiques del SI, propuestes que tán siendo esaminaes per este, y que podríen ser consideraes pola 26ª CGPM en 2018. Los cambeos propuestos son:

:: ''«Va Siguir habiendo les mesmes siete unidaes básiques (metru, segundu, quilogramu, amperiu, kelvin, mol y candela). D'estos, el quilogramu, l'amperiu, el kelvin y el mol van redefinise d'alcuerdu al cálculu de los valores numbéricos exactos de la constante de Planck, de la carga eléctrica elemental, de la constante de Boltzmann y de la constante de Avogadro, respectivamente. El segundu, el metru y la candela yá tán definíes por constantes físiques y solo ye necesariu reeditar les sos definiciones actuales. Les nueves definiciones van ameyorar el SI ensin camudar el tamañu de les unidaes, asegurando asina la continuidá coles midíes actuales».''

Más detalles atopanse nel proyeutu de capítulu del ''Novenu Folletu d'unidaes del SI<ref>{{cita web |url=http://www.bipm.org/en/measurement-units/new-si/|títulu=On the future revision of the SI|último=|primero=|fecha=|idioma=inglés|obra=|fechaaccesu=2 de setiembre de 2015|cita=}}</ref>''.

Hubo numberoses crítiques a les definiciones revisaes dende la so propuesta inicial, y argumentóse que la propuesta de reforma del SI riqué un discutiniu francu y abiertu primero que se tomen decisiones al respeutu.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
*[http://www.bipm.org/ Oficina Internacional de Pesos y Midíes]
* El [http://www.cenam.mx/publicaciones/gratuitas/ SI para descargar] dende'l Centru Nacional de Metroloxía de Méxicu
* El [http://www.sc.ehu.es/sbweb/fisica/unidades/unidades/unidades.htm SI], d'un cursu interactivo de física n'español
* El Sistema Internacional d'Unidaes (SI) nel Institutu Estadounidense de Normes y Tecnoloxía (NIST), n'inglés

{{Control d'autoridaes}}
[[Categoría:Sistema Internacional d'Unidaes]]
[[Categoría:Wikipedia:Páxines con traducciones ensin revisar]]
El Sistema Internacional d'Unidaes (SI) define siete unidaes básiques o unidaes físiques fundamentales, que son descrites por una definición operacional y son independientes dende'l puntu de vista dimensional. Estes unidaes básiques del SI y les sos magnitúes físiques son el metru pal llargor, el quilogramu para la masa, el segundu pal tiempu, l'amperiu para la intensidá de corriente eléctrica, el kelvin para la temperatura, la candela para la intensidá lluminosa y el mol pa la cantidá de sustancia.

El restu d'unidaes utilizaes para espresar magnitúes físiques puen derivase d'estes unidaes básiques y conócense como unidaes derivaes. La derivación llevase a cabu por mediu del analís dimensional.

 Magnitúes 

 Llargor 
Un metru (m) defínese como la distancia que percuerre la lluz nel vacíu en 1/299 792  como {{[nowra]/s}}. 

 Masa 
Un quilogramu (kg) defínese tomando'l valor numbéricu fixu de la constante de Planck, h, igual a 6.626 070 15 x 10-34 cuando s'espresa en , unidá igual a , siendo'l mididor y el segundu definíu acordies con c y Cs.

 Tiempu 
Un segundu (s) ye'l tiempu riquíu por 9 192 631 770 ciclos de la radiación correspondiente a la transición ente los dos niveles hiperfinos del estáu fundamental del átomu de cesiu 133.

 Temperatura 
Un kelvin (K) defínese como la 1/273,16 de la temperatura termodinámico del puntu triple de l'agua. 

 Intensidá de corriente eléctrica 
Un amperiu (A) defínese como la intensidá d'una corriente eléctrica constante que, calteniéndose en dos conductores paralelos, rectillinios, de llargor infinitu, de sección circular despreciable y asitiaos a una distancia d'un metru unu d'otru nel vacíu, produciría una fuerza igual a 2×10-7 newton por metru de llargor. 

 Cantidá de sustancia 
Un mol (mol) ye la cantidá de sustancia d'un sistema que contién tantes entidaes elementales como átomos hai en 0,012 kg de carbonu 12, aproximao 6,022 141 29 (30) × 1023.

Cuando s'usa'l mol, les entidaes elementales tienen de ser especificaes y pueden ser átomos, molécules, iones, electrones, otres partícules o grupos específicos de tales partícules.

Defínese la cantidá de sustancia como una unidá fundamental que ye proporcional al númberu d'entidaes elementales presentes. 

 Intensidá lluminosa 

Una candela (cd) ye la intensidá lluminosa, nuna dirección dada, d'una fonte qu'emite radiación monocromática con frecuencia de  1012  de forma que la intensidá de radiación emitida, na dirección indicada, ye de 1/683 W por estereorradián. 

 Posible redefinición futura de les unidaes 
Una comisión, del Comité Internacional de Peses y Midíes (CIPM) propunxo revisar les definiciones formales de les unidaes básiques del SI, propuestes que tán siendo esaminaes per este, y que podríen ser consideraes pola 26ª CGPM en 2018. Los cambeos propuestos son:

 «Va Siguir habiendo les mesmes siete unidaes básiques (metru, segundu, quilogramu, amperiu, kelvin, mol y candela). D'estos, el quilogramu, l'amperiu, el kelvin y el mol van redefinise d'alcuerdu al cálculu de los valores numbéricos exactos de la constante de Planck, de la carga eléctrica elemental, de la constante de Boltzmann y de la constante de Avogadro, respectivamente. El segundu, el metru y la candela yá tán definíes por constantes físiques y solo ye necesariu reeditar les sos definiciones actuales. Les nueves definiciones van ameyorar el SI ensin camudar el tamañu de les unidaes, asegurando asina la continuidá coles midíes actuales».

Más detalles atopanse nel proyeutu de capítulu del Novenu Folletu d'unidaes del SI.

Hubo numberoses crítiques a les definiciones revisaes dende la so propuesta inicial, y argumentóse que la propuesta de reforma del SI riqué un discutiniu francu y abiertu primero que se tomen decisiones al respeutu.

 Referencies 

 Enllaces esternos 
Oficina Internacional de Pesos y Midíes
 El SI para descargar dende'l Centru Nacional de Metroloxía de Méxicu
 El SI, d'un cursu interactivo de física n'español
 El Sistema Internacional d'Unidaes (SI) nel Institutu Estadounidense de Normes y Tecnoloxía (NIST), n'inglés

Categoría:Sistema Internacional d'Unidaes
Categoría:Wikipedia:Páxines con traducciones ensin revisar