Papiros herculanos
{{documentu}}
Los '''papiros herculanos''' o '''papiros d'Herculano''' son más de 1.800 papiros atopaos na [[Villa de los Papiros]] nel sieglu XVIII. Na ciudá de Herculano, una de les ciudaes más florecientes d'[[Italia]], asitiada na mariña del mar ente [[Nápoles]] y [[Pompeya]], so les faldes del Volcán Vesubio, llogróse atopar cientos de [[papiros]] que sobrevivieron a la erupción del volcán l'añu 79 d.C, depués de qu'una trupa capa de fango y llava cubriera la ciudá por completu. 

[[Ficheru:Cyperus papyrus bud-pjt.jpg|thumb|Cyperus papyrus]]

== Etimoloxía ==
La pallabra papiru tien el so orixe nel llatín y griegu, tomada del términu exipciu antiguu ''per-peraá,'' que significa “flor del rei”.
Ye'l nome que toma'l soporte d'escritura ellaboráu a partir del tarmu d'una planta acuática llamada ''Cyperus papyru'', atopada nel cursu del [[ríu Nilu]] n'[[Exiptu]] y en diversos llugares de la cuenca del mediterraneu. 

La creación d'un papiru obligaba a dexar el tarmu de la planta a remueyu mientres una o dos selmanes. Dempués cortábase en tires fines que se prensaban con un rodiellu pa esaniciar sustancies líquides. Finalmente volvíase a prensar les llámines por que la [[cazumbre]] funcione como adesivu y estregar con una concha o un cachu de marfil mientres dellos díes.<ref>{{cita web|nome1=Papiru|títulu=Papiros|url=http://definicion.de/papiru/|fechaaccesu=9 de mayu de 2016}}</ref>

[[Ficheru:Herculano 02.JPG|thumb|Herculano]]

== Ciudá de Herculano y la so hestoria == 
La ciudá de [[Herculano]], ye una antigua llocalidá romana allugada nel país d'Italia, provincia de Nápoles, asitiada bien próxima al [[Volcán Vesubio]]. Según la mitoloxía'l nome ye gracies al so fundador quien fora la gran figura mitolóxica llamada [[Hercules]].

Foi soterrada y destruyida por un desastre natural asocedíu'l 24 d'agostu del añu 79 D.C onde venció ante la erupción de piedres y llava del volcán. Cuando remató la espulsión, la ciudá quedó cubierta por capes de fango volcánicu.

== Caltenimientu y descubrimientu ==
La mítica ciudá de Herculano tuvo abandonada y soterrada munchos años por cuenta de les grandes y grueses capes de folla que lo cubría. Foi afayada por sorpresa l'añu 1713 pol trabayu de mineros, onde faciendo un pozu pudieron acolumbrar una cueva, con estatues y oxetos de mármol.<ref>[Fernandez Murga, Félix. Carlos III y el descubrimientu de Herculano, Pompeya y Estabia, Ediciones Universidá de Salamanca, 1989]</ref>

Les primeres grandes escavaciones empezaron l'añu nel añu 1738, por mandatu del rei Carlos III d'España, pero nun foi sinón hasta l'añu 1750-1765 qu'empezaron les primeres escavaciones por túneles soterraños a cargu del inxenieru Karl Jacok Weber, quien llogró afayar una biblioteca con aproximao 2.000 papiros carbonizaos, créese que pertenecía al suegru de [[Xuliu César]], Lucio Calpurnio Pisón Cesonino, nel sieglu I.a.C .

== Papiros Herculanos ==
Los pergaminos quedaron soterraos pola erupción del volcán Vesubio nel añu 79 d.C; dexándolos inevitablemente fráxiles y estropiaos. Llográronse atopar 1.785 rollos de papiru carbonizaos.<ref>[Maiuri, Amedeo. Herculaneum and the Villa of the Papyri. Italia (1974)]</ref> Créese qu'una descarga de gas que emanó del volcán a 320°C carbonizó los papiros, primero que la ciudá de Herculano quedara soterrada, con llava, ceniza y fango. 
Los papiros anguaño almacénense principalmente na Oficina del Papiru na Biblioteca Nacional de Nápoles<ref>[Xigante, M. Catalogo dei Papiri Ercolanesi Bibliopolis ,1979,]</ref>

Pa intentar lleer estos pergaminos na actualidá un equipu d'investigadores europeos encabezadures por Vito Mocella, utilizaron una téunica llamada'l sincrotrón européu o tamién llamada tomografía de fase de contraste [[rayos X]], que provoca rayos con una intensidá 100.000 vegaes mayor que la que s'utiliza nos centros de salú , lo que dexa poder lleer los papiros ensin tener que dixebrar les fueyes y asina menguar la probabilidá d'estropialos. 
Les conclusiones d'esti estudiu se documentaron na revista ''Nature Communication''s. 

'''Conocencies'''
Pudo afayase que munchos d'estos papiros conteníen gran cantidá de plomu y taben escritos con tinta metálica, polo que los espertos creen que yá nel sieglu IV los romanos introduciríen esta tinta en Herculano y asina se llogró baltar el mitu de que s'escribía con carbón. 
Amás de conocer qu'esta delicada coleición de papiros contién principalmente testos filosóficos epicúreos que falen alrodiu de la busca d'una vida feliz por aciu la busca intelixente de placeres, l'ausencia de turbación y les amistaes. La cantidá de papiros lleíos taben escritos en griegu

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [http://www.ecured.cu/Herculano#Herculano].
* {{Enllaz rotu|1=Herculano y Pompeya |2=http://www.historiayarqueologia.com/profilesblogspompeya-y-herculano |date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.nature.com/ncomms/2015/150120/ncomms6895/full/ncomms6895.html]
* [http://docubib.uc3m.es/WORKINGPAPERS/IECSPA/iescpA040303.pdf]
* {{Enllaz rotu|1=muestra-sobre-la villa-de-los papiros-de-herculano_7671 |2=http://www.nationalgeographic.com.es/historia/actualidad/una |date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.bbc.com/mundo/noticias/2013/12/131223_secretos_pergaminos_herculano_jgc]

{{Tradubot|Papiros herculanos}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Papiros]]
[[Categoría:Herculano]]
Los papiros herculanos o papiros d'Herculano son más de 1.800 papiros atopaos na Villa de los Papiros nel sieglu XVIII. Na ciudá de Herculano, una de les ciudaes más florecientes d'Italia, asitiada na mariña del mar ente Nápoles y Pompeya, so les faldes del Volcán Vesubio, llogróse atopar cientos de papiros que sobrevivieron a la erupción del volcán l'añu 79 d.C, depués de qu'una trupa capa de fango y llava cubriera la ciudá por completu. 

thumb|Cyperus papyrus

 Etimoloxía 
La pallabra papiru tien el so orixe nel llatín y griegu, tomada del términu exipciu antiguu per-peraá, que significa “flor del rei”.
Ye'l nome que toma'l soporte d'escritura ellaboráu a partir del tarmu d'una planta acuática llamada Cyperus papyru, atopada nel cursu del ríu Nilu n'Exiptu y en diversos llugares de la cuenca del mediterraneu. 

La creación d'un papiru obligaba a dexar el tarmu de la planta a remueyu mientres una o dos selmanes. Dempués cortábase en tires fines que se prensaban con un rodiellu pa esaniciar sustancies líquides. Finalmente volvíase a prensar les llámines por que la cazumbre funcione como adesivu y estregar con una concha o un cachu de marfil mientres dellos díes.

thumb|Herculano

 Ciudá de Herculano y la so hestoria  
La ciudá de Herculano, ye una antigua llocalidá romana allugada nel país d'Italia, provincia de Nápoles, asitiada bien próxima al Volcán Vesubio. Según la mitoloxía'l nome ye gracies al so fundador quien fora la gran figura mitolóxica llamada Hercules.

Foi soterrada y destruyida por un desastre natural asocedíu'l 24 d'agostu del añu 79 D.C onde venció ante la erupción de piedres y llava del volcán. Cuando remató la espulsión, la ciudá quedó cubierta por capes de fango volcánicu.

 Caltenimientu y descubrimientu 
La mítica ciudá de Herculano tuvo abandonada y soterrada munchos años por cuenta de les grandes y grueses capes de folla que lo cubría. Foi afayada por sorpresa l'añu 1713 pol trabayu de mineros, onde faciendo un pozu pudieron acolumbrar una cueva, con estatues y oxetos de mármol.[Fernandez Murga, Félix. Carlos III y el descubrimientu de Herculano, Pompeya y Estabia, Ediciones Universidá de Salamanca, 1989]

Les primeres grandes escavaciones empezaron l'añu nel añu 1738, por mandatu del rei Carlos III d'España, pero nun foi sinón hasta l'añu 1750-1765 qu'empezaron les primeres escavaciones por túneles soterraños a cargu del inxenieru Karl Jacok Weber, quien llogró afayar una biblioteca con aproximao 2.000 papiros carbonizaos, créese que pertenecía al suegru de Xuliu César, Lucio Calpurnio Pisón Cesonino, nel sieglu I.a.C .

 Papiros Herculanos 
Los pergaminos quedaron soterraos pola erupción del volcán Vesubio nel añu 79 d.C; dexándolos inevitablemente fráxiles y estropiaos. Llográronse atopar 1.785 rollos de papiru carbonizaos.[Maiuri, Amedeo. Herculaneum and the Villa of the Papyri. Italia (1974)] Créese qu'una descarga de gas que emanó del volcán a 320°C carbonizó los papiros, primero que la ciudá de Herculano quedara soterrada, con llava, ceniza y fango. 
Los papiros anguaño almacénense principalmente na Oficina del Papiru na Biblioteca Nacional de Nápoles[Xigante, M. Catalogo dei Papiri Ercolanesi Bibliopolis ,1979,]

Pa intentar lleer estos pergaminos na actualidá un equipu d'investigadores europeos encabezadures por Vito Mocella, utilizaron una téunica llamada'l sincrotrón européu o tamién llamada tomografía de fase de contraste rayos X, que provoca rayos con una intensidá 100.000 vegaes mayor que la que s'utiliza nos centros de salú , lo que dexa poder lleer los papiros ensin tener que dixebrar les fueyes y asina menguar la probabilidá d'estropialos. 
Les conclusiones d'esti estudiu se documentaron na revista Nature Communications. 

Conocencies
Pudo afayase que munchos d'estos papiros conteníen gran cantidá de plomu y taben escritos con tinta metálica, polo que los espertos creen que yá nel sieglu IV los romanos introduciríen esta tinta en Herculano y asina se llogró baltar el mitu de que s'escribía con carbón. 
Amás de conocer qu'esta delicada coleición de papiros contién principalmente testos filosóficos epicúreos que falen alrodiu de la busca d'una vida feliz por aciu la busca intelixente de placeres, l'ausencia de turbación y les amistaes. La cantidá de papiros lleíos taben escritos en griegu

 Referencies 

 Enllaces esternos 
 .
 
 
 
 
 

Categoría:Papiros
Categoría:Herculano