Jiloní
'''Jiloní''' (n'[[idioma hebréu|hebréu]] '''חִלּוֹנִי'''), derivada de la pallabra n'idioma hebréu '''julin''', que significa "secular" o "profanu", ye'l términu usáu en [[Israel]] pa los [[xudíos]] que nun son relixosos.<ref>[http://www.jewfaq.org/movement.htm Judaism 101 movements of Judaism]. JewFAQ.</ref>

Más de la metá de tolos [[israelinos]] definir a ellos mesmos como ''jilonim''. Ente un 15%-20% describir a sigo mesmos como [[jaredí]]es (ultraortodoxos) o ''[[dati]]im'' (ortodoxos). El restu de la población del país defínese como ''[[masorti]]'' (repara les tradiciones, pero non de manera tan dogmática como los ortodoxos). Los ''[[masorti]]m'' en [[Israel]] reparen tradiciones como l'encendíu de les veles de [[sabbat]], llindar les sos actividaes esi día ya inxerir namái comida [[cashrut]].

Como nativos d'[[Israel]], los jilonim falen [[Idioma hebréu|hebréu]], l'idioma nacional d'Israel y unu de los dos idiomes oficiales d'ésti, siendo l'otru, l'[[Idioma árabe|árabe]]. Como [[Israel]] ye un [[Pueblu xudíu|Estáu xudíu]], munchos jilonim reparen fiestes nacionales y costumes seculares, como [[Yom Hazikarón]], [[Yom Hai'atzmaut]] y [[Yom HaShoah]].

== Historia del secularismu n'Israel ==

El conceutu del [[sionismu]] políticu d'anguaño foi fundáu basáu en valores y creencies seculares. El padre del movimento Sionista modernu, [[Theodor Herzl]], yera un xudíu [[Austria|austriacu]] asimiláu. Anque de primeres la mayoría d'aquellos xudíos qu'emigraben a la [[Tierra Santa]] yeren xudíos ortodoxos, los qu'aportaron por cuenta de la so creencia na santidá de la tierra, y el so deséu de ser soterraos en [[Xerusalén]]; esiste la creencia ente los xudíos, que'l [[Mesíes]] va resucitar primero a aquellos soterraos en [[Xerusalén]] qu'a los del restu del mundu; amás, el surdimientu y intensificación de los [[pogrom]]s n'[[Europa Oriental]] y [[Rusia]], munchos xudíos dexaron el país onde nacieren pa vivir na Tierra d'Israel, con motivaciones de seguridá, llibertá relixosa y fuertes afinidaes sionistes. Mientres la [[Primer Aliyá|primer fola (1882-1903)]] de l'[[aliá]] Sionista, y especialmente mientres la [[Segunda Aliyá]] (1904-1914), la población xudía del [[Imperiu otomanu]], que taba mayormente formada por xudíos seculares, creció descomanadamente. Estos [[aliá|olim]] fueron los fundadores de ciudaes como [[Tel Aviv]] y establecieron [[kibbutz]]im basaos nes idees del [[socialismu]], ensin rellación dalguna col [[xudaísmu]] como relixón o como conxuntu de valores. A midida que el númberu d'[[aliá|olim]] diba creciendo, tamién diba creciendo la proporción de xudíos seculares. Hasta l'establecimientu del [[Estáu d'Israel]], el númberu de xudíos relixosos yera relativamente pequeñu.

Pal añu 1987, Thomas Friedman envalorara que la distribución de la población [[Israel|israelina]] yera d'un 45% secular, 35% tradicional, 15% ''dati'' y 5% jaredí.<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DEEDD1039F93AA15755C0A961948260 "The Israeli Jews: 4 distinct camps"]. The New York Times, June 29, 1987. </ref> Hasta apocayá, los hilonim controlaben y yeren la casi mayoría absoluta de les esferes culturales, artístiques, polítiques y d'entretenimientu en [[Israel]]. Pero agora, debíu a la rápida crecedera de les poblaciones [[jaredí]] y [[Mizrají|nacional relixosa]], esta situación puede camudar nunos pocos años.

== Conflictu colos xudíos observantes ==

Los jilonim israelinos enfrenten agora una serie de problemes; éstos tienen munchos desalcuerdos colos relixosos, especialmente la población [[jaredí]]. Los conflictos ente los dos grupos apaecen por cuenta de la negativa de los jaredíes a sirvir nel [[Tsahal|exércitu]], los grupos de [[haredi]]m como [[Neturei Karta]] y [[Ger]], que opónense a la esistencia del [[Estáu d'Israel]], y el poderosu lobby [[haredi]], que sofita la prohibición de venta de carne de [[gochu]] en [[Israel]]<ref>[http://time-blog.com/middle_east/2007/06/israeli_supermarkets_to_outlaw.html Israeli Supermarkets to Outlaw Pork] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015102700/http://time-blog.com/middle_east/2007/06/israeli_supermarkets_to_outlaw.html |date=2008-10-15 }}. Time Magazine</ref> y el zarru de toles tiendes en [[shabbat]]. 

== Referencies ==
{{llistaref}}


{{Tradubot|Jiloní}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Idioma hebréu]]
[[Categoría:Llaicismu n'Israel]]


[[Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu]]
Jiloní (n'hebréu חִלּוֹנִי), derivada de la pallabra n'idioma hebréu julin, que significa "secular" o "profanu", ye'l términu usáu en Israel pa los xudíos que nun son relixosos.Judaism 101 movements of Judaism. JewFAQ.

Más de la metá de tolos israelinos definir a ellos mesmos como jilonim. Ente un 15%-20% describir a sigo mesmos como jaredíes (ultraortodoxos) o datiim (ortodoxos). El restu de la población del país defínese como masorti (repara les tradiciones, pero non de manera tan dogmática como los ortodoxos). Los masortim en Israel reparen tradiciones como l'encendíu de les veles de sabbat, llindar les sos actividaes esi día ya inxerir namái comida cashrut.

Como nativos d'Israel, los jilonim falen hebréu, l'idioma nacional d'Israel y unu de los dos idiomes oficiales d'ésti, siendo l'otru, l'árabe. Como Israel ye un Estáu xudíu, munchos jilonim reparen fiestes nacionales y costumes seculares, como Yom Hazikarón, Yom Hai'atzmaut y Yom HaShoah.

 Historia del secularismu n'Israel 

El conceutu del sionismu políticu d'anguaño foi fundáu basáu en valores y creencies seculares. El padre del movimento Sionista modernu, Theodor Herzl, yera un xudíu austriacu asimiláu. Anque de primeres la mayoría d'aquellos xudíos qu'emigraben a la Tierra Santa yeren xudíos ortodoxos, los qu'aportaron por cuenta de la so creencia na santidá de la tierra, y el so deséu de ser soterraos en Xerusalén; esiste la creencia ente los xudíos, que'l Mesíes va resucitar primero a aquellos soterraos en Xerusalén qu'a los del restu del mundu; amás, el surdimientu y intensificación de los pogroms n'Europa Oriental y Rusia, munchos xudíos dexaron el país onde nacieren pa vivir na Tierra d'Israel, con motivaciones de seguridá, llibertá relixosa y fuertes afinidaes sionistes. Mientres la primer fola (1882-1903) de l'aliá Sionista, y especialmente mientres la Segunda Aliyá (1904-1914), la población xudía del Imperiu otomanu, que taba mayormente formada por xudíos seculares, creció descomanadamente. Estos olim fueron los fundadores de ciudaes como Tel Aviv y establecieron kibbutzim basaos nes idees del socialismu, ensin rellación dalguna col xudaísmu como relixón o como conxuntu de valores. A midida que el númberu d'olim diba creciendo, tamién diba creciendo la proporción de xudíos seculares. Hasta l'establecimientu del Estáu d'Israel, el númberu de xudíos relixosos yera relativamente pequeñu.

Pal añu 1987, Thomas Friedman envalorara que la distribución de la población israelina yera d'un 45% secular, 35% tradicional, 15% dati y 5% jaredí."The Israeli Jews: 4 distinct camps". The New York Times, June 29, 1987.  Hasta apocayá, los hilonim controlaben y yeren la casi mayoría absoluta de les esferes culturales, artístiques, polítiques y d'entretenimientu en Israel. Pero agora, debíu a la rápida crecedera de les poblaciones jaredí y nacional relixosa, esta situación puede camudar nunos pocos años.

 Conflictu colos xudíos observantes 

Los jilonim israelinos enfrenten agora una serie de problemes; éstos tienen munchos desalcuerdos colos relixosos, especialmente la población jaredí. Los conflictos ente los dos grupos apaecen por cuenta de la negativa de los jaredíes a sirvir nel exércitu, los grupos de haredim como Neturei Karta y Ger, que opónense a la esistencia del Estáu d'Israel, y el poderosu lobby haredi, que sofita la prohibición de venta de carne de gochu en IsraelIsraeli Supermarkets to Outlaw Pork . Time Magazine y el zarru de toles tiendes en shabbat. 

 Referencies 

Categoría:Idioma hebréu
Categoría:Llaicismu n'Israel

Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu