Alonso Carrió de la Vandera
{{persona}}
'''Alonso Carrió de la Vandera ''' ([[Xixón]], 1715<ref>Según otres fontes, la fecha de nacencia sería la de 1716. Según señala [[Luis Antonio Alías]]: "Alonso Carrió de la Vandera, un altu funcionariu de Correos xixonés del sieglu XVIII arrodiáu d'enigmes, al igual que la so obra fundamental. El primeru, el qu'arrodia a la so fecha de nacencia, anque la que más se repite ye 1716" (artículu de Azahara Villacorta apaecíu nel diariu [https://www.elcomercio.es/cultures/libro/201605/29/lazarillo-misterios-gijones-20160529003330-v.html El Comercio], 29-05-2016).</ref>- [[Lima]], 1783), tamién conocíu como '''La Vandera''', foi un altu funcionariu, escritor, comerciante, viaxeru y cronista d'Indies [[España|español]], que pasó la mayor parte de la so vida nel [[Virreinatu de Perú]], onde foi mientres dellos años alministrador del Corréu Real. Utilizó'l [[seudónimu]] de '''Concolorcorvo''' como autor del ''Lazarillo de ciegos caminantes,'' en que fizo apaecer como autor al so propiu amanuense, l'inca [[Calixto Bustamante Carlos]], que yera'l ''lazarillo'' o guía de La Vandera.<ref name = SGE>{{cita llibru |autor = Conde-Salazar Infiesta, L. |capítulu = Alonso Carrió de la Vandera (Concolorcorvo), Les etapes pa los correos d'Arxentina a Perú |títulu = Atles de los Esploradores Españoles |idioma = castellanu |añu = 2009 |editorial = Editorial Planeta, S. A. y Sociedá Xeográfica Español |allugamientu = Barcelona, España |páxines = 320 |isbn = 978-84-08-08683-3 }}</ref>

== Biografía == 
Nació nel puertu de Xixón, [[Asturies]], nuna fecha imprecisa ente 1715 y 1716. Foi fíu de Justo Carrió y de Teresa Carreño de Argüelles. Nun se tienen precisiones de la so llegada a les Indies, anque ye probable que tuviera na [[Nueva España]] escontra [[1735]], dende onde se treslladó al [[Ríu de la Plata]] y al [[Virreinatu de Perú|Perú]], onde combatió les incursiones ingleses. En [[1767]] acompañó a los [[xesuites]] cuando estos fueron espulsaos de los dominios españoles; sicasí, en [[1771]] recibió'l cargu de visitador de correos nel estensu tramu que media ente les ciudaes de Lima y Buenos Aires. 
 
La principal obra de La Vandera foi'l llibru tituláu ''Lazarillo de ciegos caminantes'' (títulu completu: ''Lazarillo de ciegos y caminantes dende Buenos Aires hasta Lima''), inspiráu na prosa satírica de [[Francisco de Quevedo|Quevedo]] y [[Diego de Torres Villarroel|Torres Villaroel]].<ref name = SGE/> En dicha obra, el relator (en primer persona) ye un viaxeru que narra en manera [[documental]] l'enllargáu y lentu viaxe en [[carreta]], previa etapa en [[Montevidéu]], dende la [[ciudá de Buenos Aires]] escontra'l [[Alto Perú]], pasando por [[Córdoba (Arxentina)|Córdoba]], [[Santiago del Estero (capital)|Santiago del Estero]], [[San Miguel de Tucumán|San Miguel del Tucumán]], [[Provincia de Salta|Salta]], [[Jujuy]], [[Tarija]]. La narración documental pierde la so continuidá (o'l testu prosiguiente ta perdíu) al entrar nel Altu Perú. 

Dambos, personaxes ficticios al empar que reales, son amigos; La Vandera ye l'européu idealista, y "Concolorcorvo" l'indíxena pícaru y críticu. El viaxe duró un añu y mediu y percorrieron en mula'l trayeutu de 946 [[llegua|llegues]]; trátase, pos, d'un llibru de viaxes, anque daqué heterodoxu, porque bazcuya ente'l documentu sociolóxicu y la creación lliteraria. Hai informes estadísticos, chismes, anécdotes, diálogos, sátires contra españoles, franceses y mexicanos y cuentecillos. Del llibru de viaxes tien los conseyos a los viaxeros y la descripción de llugares; pero tamién se describen persones y hai reflexones sobre los estratos sociales, numbérense les costumes y vestuarios, compárense les ciudaes y los calteres nacionales, principalmente ente'l Perú y Méxicu, y esamínense los prexuicios contra los indios, la inferioridá de los criollos, la xustificación de la Conquista y la defensa de la Colonia como institución.

El testu resulta pervalible, yá qu'apurre información cultural, xeográfica, histórica y económica d'un estensu territoriu —col típicu y amenu calter de la [[lliteratura de viaxes]]—, señalando observaciones que siempres resulten (pol estilu) novedoses, sobre aspeutos relevantes del territoriu percorríu na so dómina; por casu señala la relativa probeza arquitectónica de la ciudá de Buenos Aires, la opulencia alcanzada por ciertos sectores de la sociedá cordobesa, la función de milicianos de frontera que cumplíen les tropes aconceyaes pol [[cabildru colonial|cabildru]] de Santiago del Estero, lo aparente pa l'agricultura de la zona de San Miguel del Tucumán, la guapura de les muyeres de Salta, que, sicasí, solíen carecer de [[bocio|cotu]] (esto pel agua carente de yodu que bebíen), o la presencia de [[gauchu|gauderios]] nes zones de Jujuy y Tarija, que, d'acordies con La Vandera, yeren «soeces» y demasiáu lliberales, fechu que faíen notar con muncha efusividad nos sos cantares improvisaos ([[payada|payaes]]), cantaes d'igual a igual por homes y muyeres.

Na portada del llibru consta que foi publicáu con llicencia real en Xixón en 1773, pero quien lu han estudiáu coin­ciden en que s'imprimió en Lima y circuló a partir de 1775. La paternidá de ''El Lazarillo de Ciegos Ca­minantes'' tamién provocó un discutiniu al sostenese mientres el sieglu XIX y principios del XX que quien la roblaba col seudónimu de Concolorcorvo yera l'inca Calixto Bustamante Carlos. Los estudios de [[Rubén Vargas Ugarte]] y de [[Marcel Bataillon]] confirmaron a La Vandera como'l so definitivu autor. Sía que non, correspuende tener en cuenta ciertes notes estilístiques (que yá se trasuntan nel títulu, que remembra'l ''[[Lazarillo de Tormes]]'') asemeyaos a la [[picaresca|lliteratura picaresca]].

Otra obra roblada por La Vandera ye la llamada ''Reforma de Perú'' ([[1783]]), testu con considerancies polítiques que señalen la dixebra del [[Virreinatu de Perú]] ante la puesta creación del [[Virreinatu del Río de la Plata]].

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* {{cita web |url=http://dbe.rah.es/biografias/4778/alonso-carrio-de-la-vandera |títulu=Alonso Carrió de la Vandera |obra=Diccionariu Biográficu Español |apellíu=Peralta Ruiz |nome=Víctor |enalceautor= |editorial=Real Academia de la Historia |añu=2018}}
* ''[https://web.archive.org/web/20090620005351/http://www.cervantesvirtual.com/FichaAutor.html?Ref=4138&portal=157 Lazarillo de ciegos caminantes]''

{{NF|1715|1783|Carrio de la Vandera, Alonso}}






{{Tradubot|Alonso Carrió de la Vandera}}

[[Categoría:Cronistes d'Indies]]
[[Categoría:Escritores en castellanu]]
[[Categoría:Escritores d'Asturies]]
[[Categoría:Persones de Xixón]]
[[Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Persones ensin plantía nym]]
Alonso Carrió de la Vandera  (Xixón, 1715Según otres fontes, la fecha de nacencia sería la de 1716. Según señala Luis Antonio Alías: "Alonso Carrió de la Vandera, un altu funcionariu de Correos xixonés del sieglu XVIII arrodiáu d'enigmes, al igual que la so obra fundamental. El primeru, el qu'arrodia a la so fecha de nacencia, anque la que más se repite ye 1716" (artículu de Azahara Villacorta apaecíu nel diariu El Comercio, 29-05-2016).- Lima, 1783), tamién conocíu como La Vandera, foi un altu funcionariu, escritor, comerciante, viaxeru y cronista d'Indies español, que pasó la mayor parte de la so vida nel Virreinatu de Perú, onde foi mientres dellos años alministrador del Corréu Real. Utilizó'l seudónimu de Concolorcorvo como autor del Lazarillo de ciegos caminantes, en que fizo apaecer como autor al so propiu amanuense, l'inca Calixto Bustamante Carlos, que yera'l lazarillo o guía de La Vandera.

 Biografía  
Nació nel puertu de Xixón, Asturies, nuna fecha imprecisa ente 1715 y 1716. Foi fíu de Justo Carrió y de Teresa Carreño de Argüelles. Nun se tienen precisiones de la so llegada a les Indies, anque ye probable que tuviera na Nueva España escontra 1735, dende onde se treslladó al Ríu de la Plata y al Perú, onde combatió les incursiones ingleses. En 1767 acompañó a los xesuites cuando estos fueron espulsaos de los dominios españoles; sicasí, en 1771 recibió'l cargu de visitador de correos nel estensu tramu que media ente les ciudaes de Lima y Buenos Aires. 
 
La principal obra de La Vandera foi'l llibru tituláu Lazarillo de ciegos caminantes (títulu completu: Lazarillo de ciegos y caminantes dende Buenos Aires hasta Lima), inspiráu na prosa satírica de Quevedo y Torres Villaroel. En dicha obra, el relator (en primer persona) ye un viaxeru que narra en manera documental l'enllargáu y lentu viaxe en carreta, previa etapa en Montevidéu, dende la ciudá de Buenos Aires escontra'l Alto Perú, pasando por Córdoba, Santiago del Estero, San Miguel del Tucumán, Salta, Jujuy, Tarija. La narración documental pierde la so continuidá (o'l testu prosiguiente ta perdíu) al entrar nel Altu Perú. 

Dambos, personaxes ficticios al empar que reales, son amigos; La Vandera ye l'européu idealista, y "Concolorcorvo" l'indíxena pícaru y críticu. El viaxe duró un añu y mediu y percorrieron en mula'l trayeutu de 946 llegues; trátase, pos, d'un llibru de viaxes, anque daqué heterodoxu, porque bazcuya ente'l documentu sociolóxicu y la creación lliteraria. Hai informes estadísticos, chismes, anécdotes, diálogos, sátires contra españoles, franceses y mexicanos y cuentecillos. Del llibru de viaxes tien los conseyos a los viaxeros y la descripción de llugares; pero tamién se describen persones y hai reflexones sobre los estratos sociales, numbérense les costumes y vestuarios, compárense les ciudaes y los calteres nacionales, principalmente ente'l Perú y Méxicu, y esamínense los prexuicios contra los indios, la inferioridá de los criollos, la xustificación de la Conquista y la defensa de la Colonia como institución.

El testu resulta pervalible, yá qu'apurre información cultural, xeográfica, histórica y económica d'un estensu territoriu —col típicu y amenu calter de la lliteratura de viaxes—, señalando observaciones que siempres resulten (pol estilu) novedoses, sobre aspeutos relevantes del territoriu percorríu na so dómina; por casu señala la relativa probeza arquitectónica de la ciudá de Buenos Aires, la opulencia alcanzada por ciertos sectores de la sociedá cordobesa, la función de milicianos de frontera que cumplíen les tropes aconceyaes pol cabildru de Santiago del Estero, lo aparente pa l'agricultura de la zona de San Miguel del Tucumán, la guapura de les muyeres de Salta, que, sicasí, solíen carecer de cotu (esto pel agua carente de yodu que bebíen), o la presencia de gauderios nes zones de Jujuy y Tarija, que, d'acordies con La Vandera, yeren «soeces» y demasiáu lliberales, fechu que faíen notar con muncha efusividad nos sos cantares improvisaos (payaes), cantaes d'igual a igual por homes y muyeres.

Na portada del llibru consta que foi publicáu con llicencia real en Xixón en 1773, pero quien lu han estudiáu coin­ciden en que s'imprimió en Lima y circuló a partir de 1775. La paternidá de El Lazarillo de Ciegos Ca­minantes tamién provocó un discutiniu al sostenese mientres el sieglu XIX y principios del XX que quien la roblaba col seudónimu de Concolorcorvo yera l'inca Calixto Bustamante Carlos. Los estudios de Rubén Vargas Ugarte y de Marcel Bataillon confirmaron a La Vandera como'l so definitivu autor. Sía que non, correspuende tener en cuenta ciertes notes estilístiques (que yá se trasuntan nel títulu, que remembra'l Lazarillo de Tormes) asemeyaos a la lliteratura picaresca.

Otra obra roblada por La Vandera ye la llamada Reforma de Perú (1783), testu con considerancies polítiques que señalen la dixebra del Virreinatu de Perú ante la puesta creación del Virreinatu del Río de la Plata.

 Referencies 

 Enllaces esternos 
 
 Lazarillo de ciegos caminantes

Categoría:Cronistes d'Indies
Categoría:Escritores en castellanu
Categoría:Escritores d'Asturies
Categoría:Persones de Xixón
Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Persones ensin plantía nym