Transformismu n'España a principios del sieglu XX
[[Ficheru:Leopoldo Fregoli - De mujer.png|thumb|Fregoli vistíu de muyer, tal como apaez na revista arxentina ''[[Caras y Caretas (Arxentina)|Caras y Caretas]]'' en 1935.]]
Mientres un curtiu periodu de tiempu, ente finales del sieglu XIX y la [[Guerra Civil Española|Guerra Civil]], florió'l '''[[transformismo]] nos teatros d'[[España]]'''.<ref name="Fortuny">{{cita web | autor = Carlos Fortuny | añu = 12 de xunetu de 1968 | url = http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1968/07/12/024.html | títulu = Nacencia, rellumanza y ocaso de los asonsañadores de «estrelles» | obra = ABC Madrid | fechaaccesu = 18 d'abril de 2011 | idioma = castellanu}}</ref><ref name="Pérez">{{cita web | autor = David Pérez | añu = 2009 | url = http://www.ogigia.es/OGIGIA6_files/OGIGIA6_Per.pdf | títulu = La homosexualidá nel cantar español | obra = Ogigia. Revista electrónica d'estudios hispánicos | fechaaccesu = 18 d'abril de 2011 | idioma = castellanu | urlarchivu = https://web.archive.org/web/20110905122559/http://www.ogigia.es/OGIGIA6_files/OGIGIA6_Per.pdf | fechaarchivu = 2011-09-05 }}</ref>

== Entamos ==

El [[teatru de variedaes]] surdió n'España a finales del sieglu XIX, n'imitación a lo qu'asocedía en [[París]] y otres ciudaes europees, como [[Berlín]] o [[Londres]]. N'España, a pesar de la so popularidá, primeramente les artistes de variedaes taben consideraes al mesmu altor que les prostitutes. La presencia masculina yera práuticamente inesistente sobre l'escenariu.<ref name="Pérez" />

Esti tabú romper cola llegada de [[Leopoldo Fregoli]] en 1897 al [[Teatru Apolo (Madrid)|Teatru Apolo de Madrid]]. Los sos espectáculos incluyíen más de 100 personaxes, toos interpretaos por él, ente ellos tamién muyeres. Tanto ésitu tuvo, que repitió en 1903 nel Teatru de la Alhambra y darréu nel [[Teatru de la Zarzuela]].<ref name="Fortuny" /> Asina, los homes españoles saltaron al escenariu de forma anónima, vistíos de muyer y realizando un espectáculu [[sicalíptico]] como s'esperaba d'una artista femenina.<ref name="Pérez" />

== Apoxéu ==
[[Ficheru:La Asturiana.png|miniaturadeimagen|Según el testu de ''[[Mundu Gráficu]]'': «‹[[L'Asturiana]]›, asonsañador d'estrelles, bien conocíu y celebráu nos ‹music-halls› del barriu chinu y el Paralelu.»<ref>{{cita web|url=http://hemerotecadigital.bne.es/issue.vm?id=0002401420&page=36&search=%22Flor+de+Oto%C3%B1o%22&lang=es | títulu=Cola Llei de Folgazanes va sumir la lleenda enfermiza del barriu chinu barcelonés |autor=José María Aguirre |obra=Mundu Gráficu |fecha=29 de payares de 1933 |fechaaccesu=24 de setiembre de 2016 |idioma=es}}</ref>]]
Ente los homes españoles que se dedicaben al teatru a entamos del sieglu&nbsp;XX, pueden mentase a [[Antonio Alonso]], [[Loperetti]], [[Luisito Carbonell]], [[Freddy (actor español)|Freddy]], [[Manuel Izquierdo]], [[Edmond de Bries|Edmond (o Edmon) de Bries (o d'Bries)]], [[Ramper]], [[Puisinet]], [[Genaro el feu]] y [[Mirko (artista)|Mirko]]. D'estos, más de la metá realizaba espectáculos de transformismo al estilu de Fregoli con gran ésitu de públicu.<ref name="Pérez" /> 

El francés [[Robert Bertin]] introdució una evolución del espectáculu de transformismo, realizando imitaciones d'estrelles de les variedaes, tantu na vistimienta como na voz, dalgunos inclusive meyor que l'orixinal. Bertin asonsañaba a [[La Bella Otero]], [[Yvette Guilbert]], [[Cléo de Mérode]], ''[[La Tortajada]]'' y [[Paulette Darty]].<ref name="Fortuny" /> 

Unu de los primeros artistes españoles n'emular a Robert Bertin foi [[Ernesto Foliers]], qu'asonsañaba escontra 1911 a [[Fornarina (cupletista)|Fornarina]], [[La Goya]], [[Raquel Meller]], [[Adelita Lulú]] y [[Paquita Escribano]], collaborando nel espectáculu cola so esposa. El siguiente n'apaecer foi Edmond de Bries, de nome real Ascensio Marsal, orixinariu de [[Cartaxena (España)|Cartaxena]], que s'asitiara en Madrid. El so mayor ésitu yeren los sos ''toilettes'', bien suntuoses, qu'emplegaba nes sos imitaciones de [[Preguera Imperiu]] o [[La Chelito]].<ref name="Fortuny" /> Tanto ésti como Derkas tuvieron un ésitu enorme, al nivel de [[Bert Errol]] n'[[Inglaterra]] o de [[Julian Eltinge]] o [[Francis Renault]] n'[[Estaos Xuníos]].<ref name="Pérez" /> Edmond de Bries tuvo munchos siguidores que trataron d'emular el so ésitu. Otru tresformista de gran ésitu foi [[Dorian (artista)|Dorian]], que trabayaba ensin peluca y yera conocíu pola so desparpajo ya inxeniu. Siguiéronlu innumberables otros, hasta'l puntu de que la madre d'una cupletista, llamentando l'ésitu de los homes, esclamó, «A tolos homes asina los mandaría yo a [[Fernando Po]]», a lo que-y contestaron, «Pero, ¿cree usté que cabríen toos ellí?». El postreru tresformista de dalguna importancia foi un tal [[Freddy (tresformista español)|Freddy]], presentáu en 1931 al públicu.<ref name="Fortuny" /> 

En [[Barcelona]], el tresformista más destacáu foi [[Derkas]], de nome real [[Manuel Izquierdo]], nacíu en [[Manila]], fíu del procurador fiscal de l'Audiencia de [[Cebú]]. Derkas llegó inclusive a llevar el so espectáculu a Londres, Berlín, París o [[Buenos Aires]].<ref name="Fortuny" /> 

Polo xeneral, estos artistes nun fueron bien consideraos y acabaron siendo rellacionaos cola [[homosexualidá]], lo que yera ciertu en casos como'l de Luisito Carbonell, pero dafechu falsu en casos como'l de Robert Bertin.<ref name="Pérez" /> L'ambiente de la dómina foi recreáu na película ''[[Un hombre llamado Flor de Otoño]]'' (1978) de [[Pedro Olea]].

== Desapaición ==
Tal como surdieren, estos artistes sumieron cola Guerra Civil Española, xunto con toles otres «manifestaciones inmorales del arte». L'únicu que consiguió siguir trabayando nel espectáculu foi Mirko, pero dexó de realizar espectáculos de transformismo.<ref name="Pérez" />

== Fuentes ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* {{cita web | autor = [[Luis Antonio de Villena]] | añu = 2 d'agostu de 2010 | url = http://www.luisantoniodevillena.es/articulos/?p=613 | títulu = Transexuales nun son travestis | obra = El Mundo | fechaaccesu = 17 de setiembre de 2011 | idioma = castellanu}}






{{Tradubot|Transformismo en España a principios del siglo XX}}

[[Categoría:LGBT n'España]]
[[Categoría:Teatru d'España]]
[[Categoría:Cabaré]]
[[Categoría:Historia LGBT]]
[[Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu]]
Mientres un curtiu periodu de tiempu, ente finales del sieglu XIX y la Guerra Civil, florió'l transformismo nos teatros d'España.

 Entamos 

El teatru de variedaes surdió n'España a finales del sieglu XIX, n'imitación a lo qu'asocedía en París y otres ciudaes europees, como Berlín o Londres. N'España, a pesar de la so popularidá, primeramente les artistes de variedaes taben consideraes al mesmu altor que les prostitutes. La presencia masculina yera práuticamente inesistente sobre l'escenariu.

Esti tabú romper cola llegada de Leopoldo Fregoli en 1897 al Teatru Apolo de Madrid. Los sos espectáculos incluyíen más de 100 personaxes, toos interpretaos por él, ente ellos tamién muyeres. Tanto ésitu tuvo, que repitió en 1903 nel Teatru de la Alhambra y darréu nel Teatru de la Zarzuela. Asina, los homes españoles saltaron al escenariu de forma anónima, vistíos de muyer y realizando un espectáculu sicalíptico como s'esperaba d'una artista femenina.

 Apoxéu 
miniaturadeimagen|Según el testu de Mundu Gráficu: «‹L'Asturiana›, asonsañador d'estrelles, bien conocíu y celebráu nos ‹music-halls› del barriu chinu y el Paralelu.»
Ente los homes españoles que se dedicaben al teatru a entamos del sieglu XX, pueden mentase a Antonio Alonso, Loperetti, Luisito Carbonell, Freddy, Manuel Izquierdo, Edmond (o Edmon) de Bries (o d'Bries), Ramper, Puisinet, Genaro el feu y Mirko. D'estos, más de la metá realizaba espectáculos de transformismo al estilu de Fregoli con gran ésitu de públicu. 

El francés Robert Bertin introdució una evolución del espectáculu de transformismo, realizando imitaciones d'estrelles de les variedaes, tantu na vistimienta como na voz, dalgunos inclusive meyor que l'orixinal. Bertin asonsañaba a La Bella Otero, Yvette Guilbert, Cléo de Mérode, La Tortajada y Paulette Darty. 

Unu de los primeros artistes españoles n'emular a Robert Bertin foi Ernesto Foliers, qu'asonsañaba escontra 1911 a Fornarina, La Goya, Raquel Meller, Adelita Lulú y Paquita Escribano, collaborando nel espectáculu cola so esposa. El siguiente n'apaecer foi Edmond de Bries, de nome real Ascensio Marsal, orixinariu de Cartaxena, que s'asitiara en Madrid. El so mayor ésitu yeren los sos toilettes, bien suntuoses, qu'emplegaba nes sos imitaciones de Preguera Imperiu o La Chelito. Tanto ésti como Derkas tuvieron un ésitu enorme, al nivel de Bert Errol n'Inglaterra o de Julian Eltinge o Francis Renault n'Estaos Xuníos. Edmond de Bries tuvo munchos siguidores que trataron d'emular el so ésitu. Otru tresformista de gran ésitu foi Dorian, que trabayaba ensin peluca y yera conocíu pola so desparpajo ya inxeniu. Siguiéronlu innumberables otros, hasta'l puntu de que la madre d'una cupletista, llamentando l'ésitu de los homes, esclamó, «A tolos homes asina los mandaría yo a Fernando Po», a lo que-y contestaron, «Pero, ¿cree usté que cabríen toos ellí?». El postreru tresformista de dalguna importancia foi un tal Freddy, presentáu en 1931 al públicu. 

En Barcelona, el tresformista más destacáu foi Derkas, de nome real Manuel Izquierdo, nacíu en Manila, fíu del procurador fiscal de l'Audiencia de Cebú. Derkas llegó inclusive a llevar el so espectáculu a Londres, Berlín, París o Buenos Aires. 

Polo xeneral, estos artistes nun fueron bien consideraos y acabaron siendo rellacionaos cola homosexualidá, lo que yera ciertu en casos como'l de Luisito Carbonell, pero dafechu falsu en casos como'l de Robert Bertin. L'ambiente de la dómina foi recreáu na película Un hombre llamado Flor de Otoño (1978) de Pedro Olea.

 Desapaición 
Tal como surdieren, estos artistes sumieron cola Guerra Civil Española, xunto con toles otres «manifestaciones inmorales del arte». L'únicu que consiguió siguir trabayando nel espectáculu foi Mirko, pero dexó de realizar espectáculos de transformismo.

 Fuentes 

 Enllaces esternos 
 

Categoría:LGBT n'España
Categoría:Teatru d'España
Categoría:Cabaré
Categoría:Historia LGBT
Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu