Idioma español n'Estaos Xuníos
{{Ficha d'idioma
|nome=Español d'Estaos Xuníos
|familia madre = Llingües indoeuropees
|países= {{bandera|Estaos Xuníos}} [[Estaos Xuníos]]
|falantes= {{creciente}} 58,2 millones.<ref name=informeespañolcervantes>{{cita web|url=https://cvc.cervantes.es/lengua/espanol_llingua_viva/pdf/espanol_llingua_viva_2018.pdf|títulu=Informe Español 2018 Institutu Cervantes}}</ref><ref name="LengMercEmpr">[http://www.fundaciontelefonica.com/arte_cultura/publicaciones-llistáu/pagina-item-publicaciones/itempubli/471/ Llingua, empresa y mercáu ¿Ayudó l'español a la internacionalización? (páx. 20)]</ref><ref name="HispanEEUU">[http://marcaespana.es/actualidad/sociedad/tres-la buelga-de-espa%C3%B1a-n'estaos xuníos marcaespana.es] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160223212620/http://marcaespana.es/actualidad/sociedad/tres-la |date=2016-02-23 }}, [http://www.eldiariony.com/2015/09/23/el papa-francisco-y-el momentu hispanu-en-eeuu-pol senador-tim-kaine/ www.eldiariony.com], [http://www.excelsior.com.mx/espresiones/2016/01/12/1068257 www.excelsior.com.mx].</ref>
|h1=42,1 mill. de persones<ref name=informeespañolcervantes/>
|h2=16,1 mill. de persones<ref name=informeespañolcervantes/><ref>11&nbsp;644&nbsp;834 de falantes como segunda llingua ([http://www.cedro.org/docs/default-source/otros informe_cervantes.pdf?sfvrsn=2 Informe del Institutu Cervantes, 2015] (páx. 7), dientro de los cualos incluyimos los 7,8 millones d'estudiantes d'español qu'hai n'EE.XX. (páxina 10), munchos d'ellos non hispanos, ya incluyimos parte de los 9 millones d'hispanos illegales que nun tán rexistraos inda nel censu.</ref><ref>[https://www.ethnologue.com/country/US/languages ethnologue.com]</ref>
|familia=[[Llingües indoeuropees|Indoeuropéu]]<br />
&nbsp;&nbsp;[[Familia Indoeuropea - Grupu Itálicu|Itálicu]]<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Familia Indoeuropea - Grupu Romance|Romance]]<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Grupu Ibero-Romance|Iberorromance]]<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Idioma español]]
|escritura= [[Alfabetu llatín]]
|oficial= en delles xurisdicciones del suroeste y en Puertu Ricu
|axencia= [[Academia Norteamericana de la Llingua Española]],<br> [[Academia Portorricana de la Llingua Española]],<br> [[Asociación d'academies de la llingua española]]
|iso1=es |iso2=spa

|iso3=spa
|sil=SPN
|mapa= Spanish spoken at home in the United States - 2015 - es.svg
|mapa_lleenda = Mapa de los Estaos Xuníos amosando'l porcentaxe de falantes d'español per Estáu en 2013.
}}
<!-- NOTA: antes d'incluyir por "les pastillas del güelu, que pretendo nun saber" el datu falsu de que l'español ye oficial en Nuevu Méxicu, lléite l'artículu de Nuevu Méxicu na wikipedia n'inglés o la mesma constitución del estáu. Munches, munches, munches Gracies -->

El '''[[idioma español|español]]''' ye'l segundu idioma con mayor númberu de falantes n'[[Estaos Xuníos]], dempués del [[Idioma inglés|inglés]]. Esti país, onde l'español ta oficialmente reconocíu en numberoses xurisdicciones del Suroeste, {{ensin referencies|<!-- ochobre 2018 -->}} ye'l segundu país del mundu en númberu d'hispanofalantes (cuntando les persones con competencia llindada), con 58,2 millones, solo detrás de [[Méxicu]]; y el quintu país con mayor númberu de falantes nativos del español, con 42,1 millones, detrás de [[Méxicu]], [[Colombia]], [[Arxentina]] y [[España]].<ref name=informeespañolcervantes/> Según el censu de 2017, el 13,4&nbsp;% de la población d'Estaos Xuníos mayor de 5 años fala español nos sos llares<ref>{{Cita web |url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_14_1YR_S1601&prodType=table |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://archive.today/20200214010724/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_14_1YR_S1601&prodType=table |fechaarchivu=2020-02-14 }}</ref> (41 millones de persones).<ref>{{Cita web |url=https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_17_1YR_S1601&prodType=table |títulu=Censo 2017 |urlarchivu=https://archive.today/20200214011034/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_17_1YR_S1601&prodType=table |fechaarchivu=2020-02-14 }}</ref> Amás, hai más de 8 millones d'estudiantes d'español.<ref name=informeespañolcervantes/> 

L'español de EE.&nbsp;UU. ye la segunda llingua más falada en 43 estaos y nel [[distritu de Columbia]]. [[Nuevu Méxicu]] ye unu de los pocos estaos onde la población hispanofalante formó comunidaes ininterrumpíes dende l'anexón a los Estaos Xuníos. L'español constitúi una de les señes carauterístiques más importantes de la personalidá cultural del estáu.<ref>[https://web.archive.org/web/20071203085301/http://src.unm.edu/infogral.htm Universidá de Nuevu Méxicu - Información Xeneral sobre Nuevu Méxicu]</ref>

Amás, gran parte de les instituciones tienen el [[billingüismu]] (inglés-español) como norma nes sos [[sitiu web]] oficiales, como'l [https://gobierno.usa.gov/ Gobiernu], el [http://www.fbi.gov/espanol FBI], [http://www.medicare.gov/spanish/spanish-overview.aspx?Language=Spanish Melecinara] y la [http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/spanish/ Biblioteca Nacional de Medicina].

L'[[Academia Norteamericana de la Llingua Española]] ta considerada como una de les instituciones con mayor influencia na actual normativa del idioma español;<ref>{{cita web|títulu=academia norteamericana de la llingua española|url=http://www.anle.us/503/ANLE-anueva-colaboracion-con-el gobiernu-de-EEXX.html}}</ref><ref>{{cita web|títulu=asociación d'academies de la llingua española|url=http://asale.org/ASALE/ConAALEBD?IDDOC=349&menu=1|fechaaccesu=12 de mayu de 2012|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120203063912/http://asale.org/ASALE/ConAALEBD?IDDOC=349&menu=1|fechaarchivu=3 de febreru de 2012}}</ref> foi fundada en 1973 y tien la so sede en Nueva York. Na isla de Puertu Ricu (una [[territorios de los Estaos Xuníos|dependencia d'Estaos Xuníos]]) l'idioma español ye reguláu pola [[Academia Portorricana de la Llingua Española]].

== Historia ==
[[Ficheru:RUIDIAZ(1893) 1.083 JUAN PONCE DE LEÓN.jpg|thumb|180px|right|[[Juan Ponce de León]] ([[Santervás de Campos]], [[Provincia de Valladolid|Valladolid]], [[España]]) foi unu de los primeros europeos en llegar al actual [[EEXX]] y el descubridor de Florida,<ref name=leon /> a la que dio'l so actual nome.]]
[[Ficheru:USCISLogoSpanish.jpg|thumb|right|El logotipu del [[Serviciu de Ciudadanía ya Inmigración de los Estaos Xuníos]]]]
La llingua española tuvo ininterrumpidamente presente nel territoriu de los actuales Estaos Xuníos dende'l [[sieglu XVI]]. En [[1513]], [[Juan Ponce de León]] formó parte de la primera gran espedición castellana que visitó diversos llugares de los actuales Estaos Xuníos, a él debe la primer esploración estensa de La [[Florida]]).<ref name=leon>{{cita web|títulu=Ponce de León: l'español que conquistó Florida y punxo a Norteamérica nel mapa.|url=https://www.abc.es/espana/20121214/abci-ponce-leon-florida-conquistador-201212121704.html|editorial=ABC|fecha=25 de xunetu de 2014}}</ref>
La ciudá más antigua en tol territoriu de los Estaos Xuníos a partir de 1898 ([[Guerra d'España y Estaos Xuníos]]) ye [[San Xuan (Puertu Ricu)|San Xuan]], capital de [[Puertu Ricu]], onde [[Juan Ponce de León]] foi'l primer gobernador.<ref name=leon />

En [[1565]], [[Pedro Menéndez de Avilés]] funda [[San Agustín (Florida)|San Agustín]], en La Florida, la ciudá europea de cutio ocupada más vieya d'Estaos Xuníos Continental. El testu de la primer gramática n'español n'Estaos Xuníos apaeció en [[Georgia]] en [[1658]].

Dempués de la [[guerra ente Méxicu y los Estaos Xuníos]] ([[1846]]-[[1848]]), [[Méxicu]] perdió más de la metá del so territoriu, que s'amestó Estaos Xuníos, incluyendo partes de los modernos estaos de [[Texas]], [[Colorado]], [[Arizona]], [[Nuevu Méxicu]], y [[Wyoming]], y el conxuntu de [[California]], [[Nevada]], y [[Utah]]. Darréu, los millares de mexicanos residentes nesos territorios adquirieron nacionalidá d'Estaos Xuníos. El [[Tratáu de Guadalupe Hidalgo]] (1848) nun fixo nenguna referencia esplícita a los derechos de la llingua española. La [[primer constitución de California]] aprobó una reconocencia importante de los derechos de los hispanofalantes: «''toles lleis, decretos, regulaciones, y provisiones que emanan de cualesquier de los trés poderes supremos d'esti estáu, que pola so naturaleza riquen la publicación, van ser publicaos n'inglés y español''».<ref>{{cita web|títulu=Language Rights and the Law in the United States: Finding Our Voices|url=https://books.google.es/books?id=9-8nUaEdpFMC&pg=PA13&lpg=PA13&dq=All+laws,+decrees,+regulations,+and+provisions+emanating+from+any+of+the+three+supreme+powers+of+this+State,+which+from+their+nature+require+publication,+shall+be+published+in+English+and+Spanish.&source=bl&ots=MZMHOCvyEo&sig=QUGcZQCiZRmE8O9tau5EJjz_nKA&hl=es&sa=X&ei=pUxEVJPXCMTWara4gYAB&ved=0CCMQ6AEwAA#v=onepage&q=All%20laws%2C%20decrees%2C%20regulations%2C%20and%20provisions%20emanating%20from%20any%20of%20the%20three%20supreme%20powers%20of%20this%20State%2C%20which%20from%20their%20nature%20require%20publication%2C%20shall%20be%20published%20in%20English%20and%20Spanish.&f=false|idioma=inglés}}</ref>
[[Ficheru:Spanishuspsposter.jpg|thumb|right|Un póster del [[Serviciu Postal de los Estaos Xuníos]] en castellanu]]
Antes de [[1870]], los angloamericanos yeren mayoría en California. En [[1879]], California promulgó una nueva constitución so la cual tolos procedimientos oficiales teníen de ser conducíos n'inglés; siguía calteniéndose esta clausa a valir hasta [[1966]]. En [[1986]], los votantes de California, por aciu referéndum, amestaron una nueva clausa constitucional qu'indicaben que l'inglés ye la llingua oficial del estáu de California». Sicasí, güei, el castellán fálase estensamente a lo llargo del estáu, y en munches actividaes del gobiernu, documentos, y los servicios tán disponibles n'español ya inglés.

L'español falóse alredor del Nuevu Méxicu nortizu, Coloriáu meridional y na frontera con Méxicu dende'l [[sieglu XVII]].

En [[Texas]], l'inglés utilízase convencionalmente, pero l'estáu nun tien nenguna llingua oficial. Texas heredó una población hispana dende la guerra ente Méxicu y los Estaos Xuníos, amás de tener una arribación constante de mexicanos y otros inmigrantes de fala hispana. El gobiernu al traviés de la seición 2054.116 del Códigu Gubernamental, ordena que les axencies estatales apurran la información nes sos páxines web n'español.

Esisten árees xeográfiques d'Estaos Xuníos onde l'español falóse de forma ininterrumpida dende'l sieglu XVIII. Nel Delta del Mississippi hai una comunidá conocida como los [[isleños]] de Luisiana que ta asitiada principalmente na parroquia de [[Saint Bernard (Luisiana)|Saint Bernard]]. Los isleños de más edá caltienen vivu la fala española que los sos antepasaos llevaron dende les Canaries, ente los años 1778 y 1783. Hasta va pocos años había munchos isleños que nun sabíen falar inglés. Los actuales falantes siguen pronunciando les h como j nidia y utilizando vocablos antiguos como "cabucar" (fundise), asina (asina), etc. Nos últimos años, detéctense anglicismos, anque varien d'una familia a otra. Por casu, puede escuchase «espicar» por falar o «dir tras» por volver, deriváu del «comi back» inglés. El so acentu ye similar al de los llabradores canarios. Esti dialeutu español sumió va delles décades de les zones asitiaes pela redolada del Bayou Lafourche, nes contornes d'Ascensión y Asunción. El documental «Los canarios del Mississippi» (2006) de [[Manuel Mora Morales]] afonda nos raigaños canarios de l'actual fala de los isleños de Luisiana, según na so evolución y nel precariu estáu actual, próximu a la so desapaición. Un grupu de canarios realicen xestiones por que la comunidá isleña de Luisiana seya declarada Patrimoniu Intanxible de la Humanidá pola UNESCO, lo cual podría frenar la desapaición inmediata de l'ayalga llingüística que tien, similar al de los xudíos sefardites.

== Estadístiques sobre la población hispana ya hispanofalante==
Según los datos del Censu d'Estaos Xuníos de [[2017]], había 58.846.134 hispanos,<ref>{{Cita web |url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_17_1YR_B03003&prodType=table |títulu=factfinder.census.gov |urlarchivu=https://archive.today/20200214060608/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_17_1YR_B03003&prodType=table |fechaarchivu=2020-02-14 }}</ref> el 18,1&nbsp;% de la población de EE. XX., ensin incluyir la población de [[Puertu Ricu]] nin los inmigrantes indocumentados hispanos, colo que la cifra superaría los 60 millones d'hispanos.<ref>{{Cita web |url=http://www.hacr.org/coalition_members/ |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130924180855/http://www.hacr.org/coalition_members/ |fechaarchivu=2013-09-24 }}</ref> Según el censu, en 2017 envalórase que falaben español nes sos cases 41 millones de ciudadanos d'Estaos Xuníos mayores de 5 años d'edá,<ref>{{Cita web |url=https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_17_1YR_S1601&prodType=table |títulu=Census Bureau 2017 |urlarchivu=https://archive.today/20200214011034/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_17_1YR_S1601&prodType=table |fechaarchivu=2020-02-14 }}</ref> escluyendo Puertu Ricu, lo que supón un 13,4% del censu.<ref>`[https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_17_1YR_GCT1602.US01PR&prodType=table Census Bureau 2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327101140/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_17_1YR_GCT1602.US01PR&prodType=table |date=2019-03-27 }}</ref> De los estudios del U.S. Census Bureau, tamién puede concluyise, que n'Estaos Xuníos cada vez se fala más español, pos en [[1990]] falar 17,3 millones nes sos cases (7,5%), nel [[2000]] 28,1 millones (10,7%),<ref>[https://www.census.gov/prod/2003pubs/c2kbr-29.pdf U.S. Census Bureau 2000]</ref> nel [[2010]] 37 millones (12,8%), y nel [[2017]] falar 41 millones (13,4%).

De los 37,6 millones que falen español nes sos cases nel 2011, 2,8 millones nun son hispanos.<ref>http://www.pewresearch.org/fact-tank/2013/08/13/spanish-is-the-most-spoken-non-english-language-in-o-s-homes-even-among-non-hispanics/</ref> Depués hai 34,8 millones d'hispanos que falen español nes sos cases. Si había 52 millones d'hispanos en 2011, los 17,2 millones d'hispanos restantes, o son menores de 5 años, o falen l'español como segunda llingua, o namái falen inglés o otra llingua.

Según un estudiu del Centru Hispanu Pew en 2011, el 82&nbsp;% de los hispanos d'Estaos Xuníos sabe falar perbién n'español.<ref>http://www.pewhispanic.org/2012/04/04/iv-language-use-among-llatinos/</ref> Amás, el 76&nbsp;% tienen l'español como primer llingua, d'ellos, la metá son billingües español ya inglés, y pa la otra metá l'español ye dominante. El 24&nbsp;% restante tien l'inglés como llingua dominante sobre l'español.

Los Estaos onde más se fala español en casa, amás de [[Puertu Ricu]] con más del 94&nbsp;%, son [[Texas]] y [[California]], con un porcentaxe próximu al 30&nbsp;%, siguíos de [[Nuevu Méxicu]] con casi'l 26%, y [[Nevada]], [[Florida]] y [[Arizona]] con porcentaxes cimeros al 20&nbsp;%. [[Nueva Jersey]] y [[Nueva York]] superen el 15&nbsp;% y [[Illinois]] supera'l 13&nbsp;%.<ref>{{Cita web |url=https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_16_1YR_GCT1602.US01PR&prodType=table |títulu=Census Bureau 2016 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20190619193448/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_16_1YR_GCT1602.US01PR&prodType=table |fechaarchivu=2019-06-19 }}</ref> 

[[Ficheru:graficaespeeuu.jpg|thumb|Gráfica del porcentaxe de la población a partir de 5 años d'edá que fala español en casa n'Estaos Xuníos (escluyendo Puertu Ricu) ente 2007 y 2017.<ref name=%hispanofalantes>[https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_16_1YR_GCT1602.US01PR&prodType=table Censo 2016] Porcentaxe de falantes d'español nes sos cases, sobre la población mayor de 5 años pa cada estáu</ref>|derecha|700px]]

[[Ficheru:Mapa2017porc.jpg|thumb|Mapa del porcentaxe de la población d'Estaos Xuníos de 5 o más años que fala español en casa en 2017, per Estaos.<ref name=%hispanofalantes>[https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_16_1YR_GCT1602.US01PR&prodType=table Censo 2016] Porcentaxe de falantes d'español nes sos cases, sobre la población mayor de 5 años pa cada estáu</ref>|derecha|700px]]

[[Ficheru:Extension spanish arizona.png|thumb|400px|Estensión del [[idioma español|castellán]] en Arizona [[Ficheru:Nuevo México español por condados.png|thumb|400px|Porcentaxe d'hispanofalantes en Nuevu Méxicu por condáu.]]([https://web.archive.org/web/20070311224522/http://www.language-policy.org/content/census/lang5plus/index.html fonte]).]]

{| class="wikitable sortable"
! colspan=3 | Población de 5 o más años d'edá que fala epañol en casa en 2017
|-
! Estáu !! Porcentaxe<ref name=%hispanofalantes/>!! Total<ref>[https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=PEP_2016_PEPAGESEX&prodType=table Censo 2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190914222600/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=PEP_2016_PEPAGESEX&prodType=table |date=2019-09-14 }} 
Cálculu: (Total habitantes - Menores de 5 años)*(Porcentaxe de falantes d'español/100)</ref> 
|-
|'''[[Estaos Xuníos|EE. XX.]]''' (ensin [[Puertu Ricu]]) ||align=right| '''13,4&nbsp;%''' ||align=right| '''{{formatnum:40974563}}'''
|-
|[[Texas]] ||align=right| 29,4&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:7724253}} 
|-
|[[California]] ||align=right| 28,9&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:10711825}}
|-
|[[Nuevu Méxicu]] ||align=right| 25,9&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:507621}} 
|-
|[[Florida]] ||align=right| 21,8&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:4326494}}
|-
|[[Nevada]] ||align=right| 21,6&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:607436}} 
|-
|[[Arizona]] ||align=right| 20,9&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:1375013}} 
|-
|[[Nueva Jersey]] ||align=right| 16,8&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:1425300}} 
|-
|[[Nueva York (estáu)|Nueva York]] ||align=right| 15,2&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:2840119}} 
|-
|[[Illinois]] ||align=right| 13,6&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:1635940}} 
|-
|[[Rhode Island]] ||align=right| 12,3&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:123600}}
|-
|[[Connecticut]] ||align=right| 12,2&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:415393}}
|-
|[[Colorado]] ||align=right| 11,6&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:611430}} 
|-
|[[Utah]] ||align=right| 10,5&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:298896}}
|-
|[[Distritu de Columbia]] ||align=right| 9,4&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:61000}}
|-
|[[Massachusetts]] ||align=right| 9,1&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:591430}} 
|-
|[[Oregón]] ||align=right| 9,0&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:351613}}
|-
|[[Maryland]] ||align=right| 8,5&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:483292}}
|-
|[[Washington (estáu)|Washington]] ||align=right| 8,4&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:583593}} 
|-
|[[Georgia (Estaos Xuníos)|Georgia]] ||align=right| 8,1&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:791294}}
|-
|[[Idaho]] ||align=right| 7,9&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:126393}}
|-
|[[Kansas]] ||align=right| 7,8&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:212159}}
|-
|[[Nebraska]] ||align=right| 7,8&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:139387}}
|-
|[[Carolina del Norte]] ||align=right| 7,6&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:73444}}
|-
|[[Delaware]] ||align=right| 7,3&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:66207}}
|-
|[[Virxinia]] ||align=right| 7,2&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:573001}}
|-
|[[Oklahoma]] ||align=right| 7,1&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:260366}}
|-
|[[Wyoming]] ||align=right| 5,6&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:30368}}
|-
|[[Arkansas]] ||align=right| 5,4&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:151894}}
|-
|[[Pennsylvania]] ||align=right| 5,1&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:616932}} 
|-
|[[Indiana]] ||align=right| 4,8&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:299791}}
|-
|[[Carolina del Sur]] ||align=right| 4,6&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:217613}}
|-
|[[Wisconsin]] ||align=right| 4,5&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:245682}}
|-
|[[Tennessee]] ||align=right| 4,0&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:252294}}
|-
|[[Louisiana]] ||align=right| 3,9&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:170520}}
|-
|[[Iowa]] ||align=right| 3,9&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:114922}}
|-
|[[Minnesota]] ||align=right| 3,8&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:198412}}
|-
|[[Alabama]] ||align=right| 3,1&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:142017}}
|-
|[[Michigan]] ||align=right| 3,0&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:281671}}
|-
|[[Alaska]] ||align=right| 2,9&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:19886}}
|-
|[[Missouri]] ||align=right| 2,6&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:149215}}
|-
|[[Kentucky]] ||align=right| 2,6&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:108610}}
|-
|[[Ohio]] ||align=right| 2,4&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:263036}}
|-
|[[Ḥawai]] ||align=right| 2,3&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:30760}}
|-
|[[New Hampshire]] ||align=right| 2,3&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:29401}}
|-
|[[Mississippi]] ||align=right| 2,2&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:61532}}
|-
|[[Dakota del Sur]] ||align=right| 2,2&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:17774}}
|-
|[[Dakota del Norte]] ||align=right| 2,2&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:15430}}
|-
|[[Montana]] ||align=right| 1,8&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:17770}}
|-
|[[Vermont]] ||align=right| 1,1&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:6530}}
|-
|[[Virxinia Occidental]] ||align=right| 0,9&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:15456}}
|-
|[[Maine]] ||align=right| 0,9&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:11443}}
|-
| || ||
|-
|[[Puertu Ricu]] ||align=right| 94,2&nbsp;% ||align=right| {{formatnum:3004233}}
|-
|}



Nes 10 ciudaes con más población de EE.&nbsp;UU. los porcentaxes de población de más de 5 años que fala español en casa en 2017 son, en [[Nueva York]] el 24,3&nbsp;%, en [[Los Angeles]] el 42,5&nbsp;%, en [[Chicago]] el 24&nbsp;%, en [[Houston]] el 39,1&nbsp;%, en [[Filadelfia]] el 10,7&nbsp;%, en [[Phoenix]] el 31,1&nbsp;%, en [[San Antonio (Texas)|San Antonio]] el 38,1&nbsp;%, en [[San Diego (California)|San Diego]] el 22,9&nbsp;%, en [[Dallas]] el 38&nbsp;% y en [[San José (California)|San José]] el 23,2&nbsp;%. Ente les ciudaes onde se fala más español n'Estaos Xuníos tán [[Santa Ana (California)|Santa Ana]] (68,5&nbsp;%), [[Miami]] (67,7&nbsp;%) y [[El Paso (Texas)|El Paso]] (66,5&nbsp;%). Hai ciudaes onde holgadamente más de la metá son nativos d'español, en California nes ciudaes de [[Baldwin Park (California)|Baldwin Park]], [[Downey (California)|Downey]], [[El Monte (California)|El Monte]], [[Fontana (California)|Fontana]], [[Indio (California)|Indio]], [[Norwalk (California)|Norwalk]], [[Ontario (California)|Ontario]], [[Oxnard (California)|Oxnard]], [[Pomona (California)|Pomona]], [[Salinas (California)|Salinas]], [[Santa María (California)|Santa María]], [[Chula Vista (California)|Chula Vista]] y [[Jurupa Valley (California)| Jurupa Valley]], en Nueva Jersey nes ciudaes d'[[Elizabeth (Nueva Jersey)|Elizabeth]] y [[Paterson]], y en Florida nes ciudaes de [[Kendall (Florida)|Kendall]] y [[Miami Beach]].<ref>{{Cita web |url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_17_1YR_GCT1602.ST10&prodType=table |títulu=Census Bureau 2017 |urlarchivu=https://archive.today/20200214061405/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_17_1YR_GCT1602.ST10&prodType=table |fechaarchivu=2020-02-14 }}</ref> En númberos absolutos, les ciudaes onde se fala más español ye en Nueva York con unos 2 millones de falantes, Los Ánxeles con unos 1,5 millones, y Houston con alredor de 1 millón. Dempués síguenlu San Antonio, y Chicago. Les mayores concentraciones de falantes d'español, son nel Este de Los Ánxeles (el 97&nbsp;%).

Per otru llau, según Centru Hispanu Pew,<ref>[http://www.impre.com/laraza/opinion/editorial/2009/4/19/palidos-de-fame-120230-1.html impre.com]</ref> el 76&nbsp;% de los 11,9 millones de indocumentados en EE.&nbsp;UU. son hispanos (9 millones), de los cualos dalgunos non se inscribieron nel censu inda.

Tamién hai que señalar, qu'hai 7,8 millones d'estudiantes d'español en EE.&nbsp;UU.,<ref>[https://web.archive.org/web/20140918150825/http://eldiae.es/wp-content/uploads/2013/06/2013_espanol_llingua_viva Según l'Institutu Cervantes (páxina 12)]</ref> d'ente los cualos, munchos nun son d'orixe hispanu.

En total, la cifra de falantes d'español como primer o segunda llingua, o como llingua estranxera, podría algamar los 50 millones de persones,<ref name="Info2015"/><ref name="LengMercEmpr"/><ref name="HispanEEUU"/> que ye más del 15&nbsp;% de la población de EE.&nbsp;UU.

=== Población hispana por estaos ===
[[Ficheru:LA Skyline Mountains2.jpg|thumb|right|220px|[[Los Angeles]] ([[California]]), la segunda ciudá más estensa d'Estaos Xuníos dempués de Nueva York, ye la que concentra más hispanos nun país que la so primer llingua común nun ye l'español.]]
[[Ficheru:2000 US Census Hispanic map.svg|thumb|220px|Distribución de los hispanos nos [[Estaos Xuníos|EE. XX.]] nel [[Censu de los Estaos Xuníos de 2000|Censu de 2000]].]]
[[Ficheru:2010 US Census Hispanic map.svg|thumb|220px|Distribución de los hispanos nos [[Estaos Xuníos|EE. XX.]] nel [[Censu de los Estaos Xuníos de 2010|Censu de 2010]].]]
[[Ficheru:2010 US Census Percent Change in Hispanic Population by County.svg|thumb|Camudo porcentual na población hispana o llatina per condáu: 2000 a 2010.]]
[[Ficheru:2010 US Census Largest Hispanic Origin Group by State.svg|thumb|Orixe de los grupos hispanos más grandes refechamente por estáu: 2010.]]
[[Ficheru:2010 US Census Hispanic Population by County.svg|thumb|Población hispana o llatina como porcentaxe total de la población por condáu: 2010.]]

''Nota: La siguiente tabla contién los datos oficiales del [[Censu de los Estaos Xuníos de 2010]] polo que nun tien de ser modificada<ref>[https://web.archive.org/web/20100208151453/http://factfinder.census.gov/servlet/DatasetMainPageServlet?_program=ACS&_submenuId=&_lang=en&_ts= United States - Data Sets - American FactFinder<!-- Bot generated title -->]</ref>

Cabo notar que non tola población hispana n'Estaos Xuníos fala español. Esta tabla contién el númberu d'hispanos, non d'hispanofalantes.

{| class="wikitable sortable"
|-
! Estáu/territoriu
!Población
! %
! Crecedera <br />2000-2010
|-
| ''[[Puertu Ricu]]'' || {{formatnum:3688455}}|| 99&nbsp;%|| -2&nbsp;%{{decreciente}}
|-
| [[Nuevu Méxicu]] || {{formatnum:953403}}|| 48,3&nbsp;% || 24,6&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[California]] || {{formatnum:14013719}}|| 39&nbsp;% || 27,8&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Texas]] || {{formatnum:9460921}}|| 37,6&nbsp;% || 41,8&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Arizona]] || {{formatnum:1895149}}|| 30,6&nbsp;% || 46,3&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Nevada]] || {{formatnum:716501}}|| 26,5&nbsp;% || 81,9&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Florida]] || {{formatnum:4223806}}|| 22,5&nbsp;% || 57,4&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Colorado]] || {{formatnum:1038687}}|| 20,7&nbsp;% || 41,2&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Nueva Jersey]] || {{formatnum:1555144}} || 17,7&nbsp;% || 39,2&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Nueva York (estáu)|Nueva York]] || {{formatnum:3416922}} || 17,6&nbsp;%|| 19,2&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Illinois]] || {{formatnum:2027578}} || 15,8&nbsp;% || 32,5&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Connecticut]] || {{formatnum:479087}}|| 13,4&nbsp;% || 49,6&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Utah]] || {{formatnum:358340}}|| 13&nbsp;% || 77,8&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Rhode Island]] || {{formatnum:130655}}|| 12,4&nbsp;%|| 43,9&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Oregón]] || {{formatnum:450062}}|| 11,7&nbsp;% || 63,5&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Idaho]] || {{formatnum:175901}}|| 11,2&nbsp;% || 73&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Washington (estáu)|Washington]] || {{formatnum:755790}}|| 11,2&nbsp;% || 71,2&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Kansas]] || {{formatnum:300042}}|| 10,9&nbsp;% || 59,4&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Massachusetts]] || {{formatnum:627654}}|| 9,6&nbsp;%|| 46,4&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Nebraska]] || {{formatnum:167405}}|| 9,2&nbsp;% || 77,3&nbsp;%{{creciente}}
|-
| ''[[Distritu de Columbia]]'' || {{formatnum:54749}}|| 9,1&nbsp;%|| 21,8&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Oklahoma]] || {{formatnum:332007}}|| 8,9&nbsp;% || 85,2&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Wyoming]] || {{formatnum:50231}}|| 8,9&nbsp;% || 58,6&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Ḥawai]] || {{formatnum:120842}}|| 8,9&nbsp;% || 37,8&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Georgia (Estaos Xuníos)|Georgia]] || {{formatnum:853689}}|| 8,8&nbsp;% || 96,1&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Carolina del Norte]] || {{formatnum:800120}}|| 8,4&nbsp;% || 111,1&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Delaware]] || {{formatnum:73221}}|| 8,2&nbsp;% || 96,4&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Maryland]] || {{formatnum:470632}}|| 8,2&nbsp;% || 106,5&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Arkansas]] || {{formatnum:186050}} || 6,4&nbsp;% || 114,2&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Indiana]] || {{formatnum:389707}} || 6&nbsp;% || 81,7&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Wisconsin]] || {{formatnum:336056}}|| 5,9&nbsp;% || 74,2&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Pennsylvania]] || {{formatnum:719660}}|| 5,7&nbsp;% || 82,6&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Alaska]] || {{formatnum:39249}}|| 5,5&nbsp;% || 51,8&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Carolina del Sur]] || {{formatnum:235682}}|| 5,1&nbsp;%|| 147,9&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Iowa]] || {{formatnum:151544}} || 5&nbsp;% || 83,7&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Virxinia]] || {{formatnum:631825}}|| 4,7&nbsp;% || 91,7&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Minnesota]] || {{formatnum:250258}}|| 4,7&nbsp;% || 75,5&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Tennessee]] || {{formatnum:290059}}|| 4,6&nbsp;% || 134,2&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Michigan]] || {{formatnum:436358}}|| 4,4&nbsp;%|| 34,7&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Louisiana]] || {{formatnum:192560}}|| 4,2&nbsp;% || 78,7&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Alabama]] || {{formatnum:185602}}|| 3,9&nbsp;% || 144,8&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Missouri]] || {{formatnum:212470}}|| 3,5&nbsp;% || 79,2&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Ohio]] || {{formatnum:354674}}|| 3,1&nbsp;% || 63,4&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Kentucky]] || {{formatnum:132836}} || 3,1&nbsp;% || 121,6&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Montana]] || {{formatnum:28565}}|| 2,9&nbsp;% || 58&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[New Hampshire]] || {{formatnum:36704}}|| 2,8&nbsp;%|| 79,1&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Dakota del Sur]] || {{formatnum:22119}}|| 2,7&nbsp;% || 102,9&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Mississippi]] || {{formatnum:81481}} || 2,7&nbsp;% || 105,9&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Dakota del Norte]] || {{formatnum:13467}}|| 2&nbsp;% || 73&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Vermont]] || {{formatnum:9208}} || 1,5&nbsp;% || 67,&nbsp;3%{{creciente}}
|-
| [[Maine]] || {{formatnum:16935}}|| 1,3&nbsp;%|| 80,9&nbsp;%{{creciente}}
|-
| [[Virxinia Occidental]] || {{formatnum:22268}}|| 1,2&nbsp;%|| 81,4&nbsp;%{{creciente}}
|-
| Total || {{formatnum:50477594}} <br />{{formatnum:54166049}} (+PR)|| 16,3&nbsp;% || 43&nbsp;%{{creciente}}
|}

==== La nueva mayoría hispana ====
===== [[Nuevu Méxicu]] =====
Nel [[Estáu de Nuevu Méxicu]], el [[1 de xunetu]] de [[2004]] la población d'orixe [[hispanu]] pasó a ser mayoritaria. Ésta ye una mayoría consolidada al formar los hispanos la comunidá de mayor medría poblacional. Una situación asemeyada nun se diera dende [[1850]], dos años dempués de que Nuevu Méxicu fuera anexonáu per Estaos Xuníos.

La Comisión de Derechos Civiles de los EE.&nbsp;UU. reconoz qu'en 1912 "los neomexicanos tuvieron ésitu a la de protexer el so heriedu, inxertando provisiones na so Constitución que faen del español una llingua oficial igual que l'inglés".

{| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999; background: #f3fff3"
|+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Población [[Hispanu|hispana]] y composición étnica de los non hispanos en [[Nuevu Méxicu]] ([[2003]]-[[2007|07]]).
|-style="background: #ddffdd"
! '''[[Añu]]'''
! '''[[Hispanu|Hispanos]]''' !! '''[[Blancu (persona)|Blancos]]''' !! '''[[Negru (persona)|Negros]]''' !! '''[[Amerindiu|Amerindios]]''' !! '''[[Asiáticos]]''' !! '''[[Territoriu en Fideicomiso de les Islles del Pacíficu|De les islles del Pacíficu]]''' !! '''Dos o más races'''
|-
| align=center| ''[[2007]]''|| align=center| '''874&nbsp;688'''|| align=center| ''833&nbsp;933''|| align=center| ''41&nbsp;794''|| align=center| ''169&nbsp;616''|| align=center| ''24&nbsp;555''|| align=center| ''1358''|| align=center| ''23&nbsp;971''
|-
| align=center| ''[[2006]]''|| align=center| '''860&nbsp;688'''|| align=center| ''836&nbsp;006''|| align=center| ''36&nbsp;416''|| align=center| ''173&nbsp;860''|| align=center| ''23&nbsp;143''|| align=center| ''1315''|| align=center| ''23&nbsp;171''
|-
| align=center| ''[[2005]]''|| align=center| '''843&nbsp;223'''|| align=center| ''828&nbsp;273''|| align=center| ''35&nbsp;270''|| align=center| ''173&nbsp;258''|| align=center| ''22&nbsp;438''|| align=center| ''1283''|| align=center| ''22&nbsp;240''
|-
| align=center| ''[[2004]]''|| align=center| '''827.088'''|| align=center| ''822.851''|| align=center| ''34&nbsp;472''|| align=center| ''171&nbsp;970''|| align=center| ''21&nbsp;621''|| align=center| ''1249''|| align=center| ''21&nbsp;69''
|-
| align=center| ''[[2003]]''|| align=center| ''812.756''|| align=center| '''818&nbsp;417'''|| align=center| ''33&nbsp;364''|| align=center| ''170&nbsp;350''|| align=center| ''20&nbsp;872''|| align=center| ''1197''|| align=center| ''20&nbsp;642''
|-
| colspan=8 align=center| <small>Fonte: [[Oficina del Censu de los Estaos Xuníos]], [[17 de mayu]] de [[2007]].
|}

===== [[California]] =====
Según estimaciones realizaes con base nel Censu de 2010, en marzu de 2014, los hispanos representen el 39&nbsp;% de los habitantes de California, ente que los blancos non hispanos el 38.8%.<ref>http://noticias.univision.com/article/1896018/2014-03-25/estados-unidos/noticies/los-hispanos-son-mayoria-en-california</ref> Según les proyeiciones del propiu estáu, en 2020, los hispanos van representar el 40,7&nbsp;% de la población y los blancos non hispanos van formar el 36,6&nbsp;% y En 2030, la población va ser 43,9&nbsp;% hispana y 34,1&nbsp;% blanca non hispana.

En 2060, los hispanos van constituyir el 48&nbsp;% de la población contra'l 30&nbsp;% que van representar los blancos non hispanos.

California ye'l segundu tao d'Estaos Xuníos d'América onde los hispanos son el grupu racial o étnicu más grande, dempués de Nuevu Méxicu. Los blancos non hispanos yeren hasta agora minoría en namái dos estaos: Ḥawai y Nuevu Méxicu, pero la gran importancia de California como nuevu estáu de mayoría hispana, ye que se trata del estáu más pobláu y que'l so [[PIB]] ye'l mayor d'Estaos Xuníos.

La seición 1632 del Códigu Civil de California reconoz l'idioma español, d'ende que la llei Dymally-Alatorre sobre servicios billingües, instituya un billingüismu inglés-español, ensin escluyir necesariamente otres llingües.

== Enseñanza del español ==
Tres l'[[idioma inglés|inglés]], l'[[idioma español|español]] ye l'idioma más estudiáu en EE. XX.<ref>[http://cvc.cervantes.es/obref/congresos/valladolid/ponencias/activu_d'el_espanol/1_la industria_d'el_espanol/davis_c.htm II CILE. L'activu del español. Carlos Alejandro Davis<!-- Títulu xeneráu por un bot -->]</ref> El 60% de los alumnos escoyer como [[llingua estranxera]].<ref>{{cita web |url=http://www.cervantes.es/docs/Enciclopedia_d%27el_espa%C3%B1ol_en_el%20mundu.pdf |títulu=Copia archivada |fechaaccesu=21 d'abril de 2016 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20150923202102/http://www.cervantes.es/docs/Enciclopedia_d%27el_espa%C3%B1ol_en_el |fechaarchivu=2015-09-23 }}</ref> Según el censu de EE. XX., la cifra d'estudiantes de castellán xube a 7.820.000.<ref>https://web.archive.org/web/20120527180733/http://www.fundacionsiglo.com/espanol/cap1.pdf</ref> 3.600.000 en primaria, 3.220.000 en secundaria, y 1.000.000 na universidá.

Esisten anguaño cuatro [[Institutu Cervantes|Institutos Cervantes]] en EE.&nbsp;UU. (Nueva York, Chicago, Albuquerque y Seattle), amás del [http://cervantesobservatorio.fas.harvard.edu/ Observatoriu del Institutu Cervantes] en [[Boston]], pero nos próximos años, va amontase la presencia nesi país con centros en Los Ánxeles, San Francisco, y Houston,<ref>[https://web.archive.org/web/20120119034625/http://www2.fe.ccoo.es/andalucia/docu/p5sd7577.pdf] (páx.4)</ref> colo que llueu va haber hasta ocho Institutu Cervantes nos EE.&nbsp;UU.
Amás, la Universidá Autónoma de Méxicu dispón de cuatro sedes n'Estaos Xuníos, nes ciudaes de San Antonio, Los Ánxeles, Chicago y Seattle.<ref>{{Cita web |url=http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=2173 |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130630144830/http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=2173 |fechaarchivu=2013-06-30 }}</ref>

== Variaciones==

La influencia del inglés nel español de los Estaos Xuníos ye bien importante. En munches subculturas xuveniles llatines del país<ref>{{cita noticia| url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303816504577322723349114252 | work=The Wall Street Journal | first=Miriam | last=Jordan | títulu='Hispanics' Like Clout, Not the Label | date=4 d'abril de 2012}}</ref> (tamién llamaes hispanes), ta de moda entemecer de diverses maneres l'español y l'inglés, produciendo'l [[espanglish]]. Espanglish ye'l nome del amiestu de pallabres y frases n'inglés al español pa una comunicación efectiva.

L'Academia Norteamericana de la Llingua Española rastrexa los desarrollos del español faláu nos Estaos Xuníos, y les influencies del inglés sobre él. 

=== Dialeutos del español ===

Los espertos n'idiomes estremen les siguientes variedaes del español faláu nos Estaos Xuníos:

*[[Español mexicanu]]: faláu na frontera ente los Estaos Xuníos y [[Méxicu]], nel suroeste de los Estaos Xuníos dende [[California]] hasta [[Texas]], según na ciudá de [[Chicago]] (faláu por comunidaes d'inmigrantes), pero ta estendiéndose por tolos Estaos Xuníos continentales una y bones l'español mexicanu úsase como'l [[Llingua estándar|dialeutu estandarizado]] del español nos Estaos Xuníos continentales .
*[[Español caribeñu]]: español faláu por [[Puertu Ricu|puertorriqueños]], [[Cuba|cubanos]] y [[República Dominicana|dominicanos]] y en [[Venezuela]], [[Panamá]] y la mariña caribeña de [[Colombia]]. Oyíu en gran parte en comunidaes d'inmigrantes en Florida, principalmente na ciudá de [[Miami]], como tamién nel nordeste de los Estaos Xuníos, especialmente na ciudá de [[Nueva York]], ente otres ciudaes del este de los Estaos Xuníos.
*[[Español centroamericanu]]: español faláu por hispanos con oríxenes en países d'América Central como [[El Salvador]], [[Guatemala]], [[Hondures]], [[Nicaragua]], [[Costa Rica]]. Oyíu principalmente en comunidaes d'inmigrantes nes principales ciudaes de California y Texas, según en Washington DC, Nueva York y Miami.
*Dialeutos del español d'América del Sur: dialeutos del español faláu por hispanos con oríxenes en países suramericanos como [[Bolivia]], [[Colombia]], [[Ecuador]], [[Perú]], [[Chile]], [[Arxentina]] y [[Uruguái]]. Escuchar en gran midida en comunidaes d'inmigrantes nes principales ciudaes de [[Nueva York (estáu)|Nueva York]], California, Texas y Florida.
*Español colonial: español faláu polos descendientes de los colonos españoles y los primeres mexicanos antes de la espansión de los Estaos Xuníos y l'anexón del suroeste de los Estaos Xuníos y otres árees.
**Californianu (1769-presente): California, especialmente la mariña central
**[[Isleños]] (sieglu XVIII-presente): [[Parroquia de St. Bernard]], [[Louisiana]]
**[[Español neomexicano]]: centru y norte-centro de [[Nuevu Méxicu]] y el centru-sur de [[Colorado]] y les rexones fronterices d'[[Arizona]], Texas y Nuevu Méxicu, y sureste de Coloráu

La mayoría de les xeneraciones posteriores a la primer xeneración d'hispanofalantes tienden a falar l'idioma con acentos d'inglés americanu de la rexón na que crecieron

== Los medios de comunicación n'español ==

=== Redes de televisión ===

Los 14 canales de TV n'español que más se ven en EE.&nbsp;UU. son los que figuren na tabla:<ref>[[:en:List of United States over-the-air television networks]]</ref>

{|{{tablaguapa}}
|-
! Puestu !! Canal de TV !! % d'algame de llares de EE.&nbsp;UU.!! Nᵘde llares que pueden vela !! Añu de fundación
|-
| 1 || [[Univision]]|| 55&nbsp;%||63&nbsp;580&nbsp;000||1961 *
|-
| 2 || [[Telemundo]]|| 54&nbsp;%||62&nbsp;424&nbsp;000||1954
|-
| 3 || [[V-me]]|| 47&nbsp;%||54&nbsp;332&nbsp;000||2007
|-
| 4 || [[UniMÁS]]|| 46&nbsp;%||53&nbsp;544&nbsp;000||2002 **
|-
| 5 ||[[Estrella TV]]|| 38&nbsp;%||44&nbsp;232&nbsp;000||2009
|-
| 6 || [[MundoMax]]|| 38&nbsp;%||44&nbsp;232&nbsp;000||2012
|-
| 7 || [[Azteca América]]|| 32&nbsp;%||37&nbsp;248&nbsp;000||2001
|-
| 8 || [[LATV]]|| 32&nbsp;%||37&nbsp;248&nbsp;000||2007
|-
| 9 ||[[Éxito Televisión|TeleXitos]]|| 27&nbsp;% || 31&nbsp;428&nbsp;000||2012
|-
| 10 || [[Tele-Romántica]]|| 18&nbsp;%||20&nbsp;808&nbsp;000||2012
|-
| 11 || [[Mega TV]]|| 6&nbsp;%||6&nbsp;984&nbsp;000||1993 ***
|-
| 12 || [[Inmigrante TV]]|| 2&nbsp;%||2&nbsp;328&nbsp;000||2010
|-
| 13 || [[Multimedios Television]]|| 2&nbsp;%||2&nbsp;312&nbsp;000||1968
|-
| 14 ||[[CNN en castellanu]]|| 1,7&nbsp;% || 1&nbsp;978&nbsp;800|| 1997
|-
| 15 ||[[ZUUS Llatín]]|| 1&nbsp;% || 1&nbsp;164&nbsp;000|| 2009

|}

-* En 1961 llamábase "Spanish International Network", a partir de 1986 Univision.

-** De 2002 a 2013, llamábase TeleFutura.

-*** A partir de 2006 ye cuando se llama Mega TV.

==== Televisión abierta ====
Esisten cuatro cadenes de televisión abierta clasificaes por orde de cantidá de telespectadores, según el ''National Hispanic Television Index'' de Nielsen, que mide'l consumu televisivu nos llares hispanos, nel periodu entendíu ente'l 19 de setiembre de 2005 y el 20 de mayu de 2006:
* [[Univision]] con un 29&nbsp;% de cuota de pantalla, ye la cadena preferida polos hispanos.
* [[Telemundo]] con un 10&nbsp;% ye la segunda.
* [[TeleFutura]] ye la cuarta preferida polos hispanos con casi un 7&nbsp;%, tres la cadena Fox n'inglés que ye la tercera.
* [[Azteca América]] ye la décima preferida polos hispanos.

Amás, podemos contabilizar más de 70 canales que se distribúin por sistemes multicanal como'l cable, el satélite o sistemes inalámbricos de distintos países hispanu falantes.

==== Televisión per suscripción ====

Según datos del [[National Hispanic Television Index]] (NHTI) correspondientes a mayu de 2006, la proporción de llares hispanos cableaxes que disponen de televisión ye d'un 70&nbsp;%.

Ente les diez primeres ufiertes de mayor penetración nos llares hispanos que tienen accesu al cable, cuatro son les versiones n'español de canales de TV n'inglés, que son la CNN, Fox Sports, MTV y Discovery Channel.

Sicasí una cadena mexicana, [[Galavisión (Estaos Xuníos)|Galavisión]], ye la que mayor penetración tien con un 79,8&nbsp;% de los llares hispanos que dispón de cable, siguíu de la [[Fox Sports n'Español]] con un 48,5%. La tercera y cuarta son billingües (español ya inglés): [[Mun2]] con un 43,6&nbsp;%, y [[MTV Tr3́s]] con alredor del 40&nbsp;%. La quinta ye [[Discovery Channel|Canal Discovery]] (''Discovery Channel'') con un 36,1&nbsp;% que pertenez a [[Discovery Networks]] que engloba a otros dos canales n'español que son el Discovery Neños y el Discovery Viaxar y Vivir. La sesta ye la [[CNN n'Español]] con un 35,5&nbsp;% de los llares hispanos con cable. [[Cine Llatín]] ye la séptima con un 34&nbsp;%, [[Gol TV]] la octava con un 33&nbsp;%, [[Canal Sur (TV d'EE.XX.)|Canal Sur]] la novena con un 30,9&nbsp;%. La décima ye una conxunción de la [[Televisión Nacional de Chile|TV Chile]] y la educativa [[Hispanic Information and Telecommunications Network]].

* '''Últimes canales de TV n'español que se crearon:'''

[[V-me]], [[TuVisión]] y [[Nuesa Tele Noticies 24 Hores]] son les canales de TV por cable y satélite de más recién creación, nel 2008. [[LAT TV]] crear nel [[2006]] y [[TuVisión]] nel 2007, ente que [[Nuesa Tele Noticies 24 Hores]] empezó a emitir la so señal n'Estaos Xuníos namái hasta'l 2009 y depués de casi un añu d'emisiones n'[[Hispanoamérica]]. Dende'l 2007 emiti [[CaribeVisión]] en [[Miami]], [[Nueva York]] y [[Puertu Ricu]].

* '''Canales de TV españoles:'''

Ente les canales españoles que pueden recibise per satélite, atópense [[TVE]] (Televisión española), [[Antena 3]], [[24 hores (TVE)|Canal 24 Hores]] o [[Barça TV]].

=== Radio ===

La emisora de [[Radio (mediu de comunicación)|radio]] con más oyentes ye [[Univision Radio]], siguíes de [[Hispanic Radio Network]] y [[Entravision Radio]], pero amás hai otres munches emisores n'español:

Americans for Radio Diversity, Amor 107.5, El Cucuy, eRitmo.com, Estéreo Llatín, Estéreo Sol, Frecuencia Llatina, La Campeona, La Cubanísima, La Fantástica, La Favorita, La Llei 1079, La Llei 941, La Mega, La Mexicana, La Nueva, La Nueva Tropical, La Nueva 105.9, La Primerísima, La Terrible, La Zeta, Llatín Mix FM, Llatín USA, Duldar.com, Radio Alerta, Radio América, Radio Meyora, Radio Billingüe, Radio Esperanza, Radio Fiesta, Radio Interativa FM, Radio Mambi La Grande, Radio Omega, Radio Única, Radio y Música, Ritmu Guanacu, Romance FM, Solo Pa Muyeres, Stereo Fiesta, Super Estrella, Rhythm Radio, W Radio 690 AM.

=== Prensa ===

[[La Opinión (periódicu de California)|La Opinión]] de California ye'l periódicu n'español más lleíu en EE.&nbsp;UU., siguíu del diariu [[El Nuevu Herald]] de Florida, y del Diariu [[La Prensa (Nueva York)|La Prensa]] de Nueva York, pero, amás, hai ensame de periódicos n'español en EE.&nbsp;UU.

Na siguiente llista, numbérense dalgunos de los periódicos por estaos:

{| {{tablaguapa}}
|-
! Estáu !! Títulos
|-
| [[Arizona]] || [[Monitor Hispanu]], [[Prensa Hispana]], [[La Voz (Arizona)]], [[La Estrella de Tucsón]]
|-
| [[California]] || [[La Opinión (periódicu de California)|La Opinión]], [[Bohemiu News]], [[El Mensaxeru (San Francisco)]], [[Impautu USA]], [[El Llatín]], [[La Prensa de San Diego]], [[Hispanos Xuníos]], [[L'Observador (San José)]]
|-
| [[Carolina del Norte]] || [[La Voz Independiente]], [[El Progresu Hispanu]]
|-
| [[Carolina del Sur]] || [[Llatín (Carolina del Sur)|Llatín]]
|-
| [[Colorado]] || [[L'Hispanu (Coloráu)]]
|-
| [[Distritu de Columbia]] || [[Washington Hispanic]]
|-
| [[Florida]] || [[El Nuevu Herald]], [[La Prensa (Florida)]], [[Diariu Les Américas]], [[El Sol de la Florida]], [[El Nuevu Día Orlando]]
|-
| [[Georgia (Estaos Xuníos)|Georgia]] || [[El Nuevu Georgia]]
|-
| [[Illinois]] || [[La Raza (Chicago)]], [[La Ponte (periódicu)|La Ponte]], [[L'Imparcial (Chicago)|L'Imparcial]], [[Periódicu Güei]]
|-
| [[Kansas]] || [[Dos Mundos]] (billingüe)
|-
| [[Massachusetts]] || [[El Voceru Hispanu, Inc. (de Massachusetts)|El Voceru Hispanu, Inc.]], [[El Mundo Boston]], La Selmana, Aldu, Sieglu 21
|-
| [[Michigan]] || [[El Voceru Hispanu (de Michigan)|El Voceru Hispanu]]
|-
| [[Nevada]] || [[El Mundo (Las Vegas)]], [[Agora (Reno)]]
|-
| [[Nuevu Méxicu]] || El Paso Times {{enllaz rotu|1=[http://www.elpasotimes.com/spanish] |2=http://www.elpasotimes.com/spanish |bot=InternetArchiveBot }}
|-
| [[Nueva York (estáu)|Nueva York]] || [[El Diariu La Prensa]], [[Noticia Hispanoamericana]], [[Güei Nueva York]], [[El Sol News]], [[Wall Street Journal Americas]] [http://online.wsj.com/public/page/2_0137.html], Hispayork [http://www.hispayork.com/], amás de revistes como la de "Temes" (sobre l'abogacía)[https://web.archive.org/web/20070929190054/http://www.nuevamerica.com/temas/], "El Compás" (sobre ciruxía estética y tratamientu capilar) [https://web.archive.org/web/20070628091043/http://elcompas.info/] o "Fútbol Mundial" (sobre fútbol)
|-
| [[Texas]] || [[El Sol de Texas]], [[L'Hispanu News]], [[El Continental (periódicu)|El Continental]], [[Diariu La Estrella]], [[Aldu (periódicu de Texas)|Aldu]], [[La Voz de Houston]], [[El Clamor]], [[Al Día]] (Dallas), [[El Nuevu Heraldu]], [[La Puya]], [[El Día (Houston)]], [[La Frontera (periódicu)|La Frontera]]
|-
|}

== Poder de compra de la población hispana en EE.&nbsp;UU. ==
Según Hispantelligence, el poder de compra de los hispanos de EE.&nbsp;UU. en 2012, ye de 1.200 mil millones de dólares.<ref>https://web.archive.org/web/20130923063808/http://ahaa.org/default.asp?contentID=161</ref> Namái'l PIB d'[[España]] supera esta cifra ente los países col español como llingua oficial, según datos del FMI del PIB del 2012.<ref>http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/02/weodata/index.aspx</ref>

== Ver tamién ==
* [[Lliteratura d'Estaos Xuníos en castellanu]]

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Bibliografía ==
* ''El Mundo estudia Español 2009-2010'', editáu pola Universidá de Valencia y el Ministeriu d'Educación d'España, xunu de 2011, ISBN 978-84-370-8176-2
* ''L'español n'Estaos Xuníos: puntos fuertes y débiles'', de Juan José Prieto Gutiérrez. En: Nueva Revista de Política, Cultura y Arte, setiembre 2014, nᵘ148.

* {{cita web|author=Romero, Simon|url=https://www.nytimes.com/es/2017/08/23/el-espanol-floria-n'estaos xuníos-a-pesar-de-tou/|títulu=L'español floria n'Estaos Xuníos con too y con eso|publisher=''[[The New York Times]]''|date=23 d'agostu de 2017}} - [https://www.nytimes.com/2017/08/23/us/spanish-language-united-states.html Versión n'inglés]

== Enllaces esternos ==
* [http://www.anle.us/ Academia Norteamericana de la Llingua Española]
* [http://rosemarysalum.blogspot.com/2010/02/el-espanol-n'estaos xuníos.html L'español n'Estaos Xuníos]
* [https://web.archive.org/web/20070520140205/http://www.hispanosnet.com/periodicos_hispanos_en_eeuu/index.html Hispanosnet]
* [https://web.archive.org/web/20070523002544/http://www.hispanicachievers.com/news_us_spanish.html Hispanic achievers]
* {{enllaz rotu|1=[http://hispanicprwire.com/news.php?cha=12&id=7270&l=inid%3D5928cha%3D3 Periódicos hispanos] |2=http://hispanicprwire.com/news.php?cha=12&id=7270&l=inid%3D5928cha%3D3 |bot=InternetArchiveBot }}



{{Tradubot|Idioma español en Estaos Xuníos}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Idioma castellanu|Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Llingües d'Estaos Xuníos|Idioma espanzzol]]


[[Categoría:Wikipedia:Páxines con enllaces interllingüísticos]]
El español ye'l segundu idioma con mayor númberu de falantes n'Estaos Xuníos, dempués del inglés. Esti país, onde l'español ta oficialmente reconocíu en numberoses xurisdicciones del Suroeste,  ye'l segundu país del mundu en númberu d'hispanofalantes (cuntando les persones con competencia llindada), con 58,2 millones, solo detrás de Méxicu; y el quintu país con mayor númberu de falantes nativos del español, con 42,1 millones, detrás de Méxicu, Colombia, Arxentina y España. Según el censu de 2017, el 13,4 % de la población d'Estaos Xuníos mayor de 5 años fala español nos sos llares (41 millones de persones). Amás, hai más de 8 millones d'estudiantes d'español. 

L'español de EE. UU. ye la segunda llingua más falada en 43 estaos y nel distritu de Columbia. Nuevu Méxicu ye unu de los pocos estaos onde la población hispanofalante formó comunidaes ininterrumpíes dende l'anexón a los Estaos Xuníos. L'español constitúi una de les señes carauterístiques más importantes de la personalidá cultural del estáu.Universidá de Nuevu Méxicu - Información Xeneral sobre Nuevu Méxicu

Amás, gran parte de les instituciones tienen el billingüismu (inglés-español) como norma nes sos sitiu web oficiales, como'l Gobiernu, el FBI, Melecinara y la Biblioteca Nacional de Medicina.

L'Academia Norteamericana de la Llingua Española ta considerada como una de les instituciones con mayor influencia na actual normativa del idioma español; foi fundada en 1973 y tien la so sede en Nueva York. Na isla de Puertu Ricu (una dependencia d'Estaos Xuníos) l'idioma español ye reguláu pola Academia Portorricana de la Llingua Española.

 Historia 
thumb|180px|right|Juan Ponce de León (Santervás de Campos, Valladolid, España) foi unu de los primeros europeos en llegar al actual EEXX y el descubridor de Florida, a la que dio'l so actual nome.
thumb|right|El logotipu del Serviciu de Ciudadanía ya Inmigración de los Estaos Xuníos
La llingua española tuvo ininterrumpidamente presente nel territoriu de los actuales Estaos Xuníos dende'l sieglu XVI. En 1513, Juan Ponce de León formó parte de la primera gran espedición castellana que visitó diversos llugares de los actuales Estaos Xuníos, a él debe la primer esploración estensa de La Florida).
La ciudá más antigua en tol territoriu de los Estaos Xuníos a partir de 1898 (Guerra d'España y Estaos Xuníos) ye San Xuan, capital de Puertu Ricu, onde Juan Ponce de León foi'l primer gobernador.

En 1565, Pedro Menéndez de Avilés funda San Agustín, en La Florida, la ciudá europea de cutio ocupada más vieya d'Estaos Xuníos Continental. El testu de la primer gramática n'español n'Estaos Xuníos apaeció en Georgia en 1658.

Dempués de la guerra ente Méxicu y los Estaos Xuníos (1846-1848), Méxicu perdió más de la metá del so territoriu, que s'amestó Estaos Xuníos, incluyendo partes de los modernos estaos de Texas, Colorado, Arizona, Nuevu Méxicu, y Wyoming, y el conxuntu de California, Nevada, y Utah. Darréu, los millares de mexicanos residentes nesos territorios adquirieron nacionalidá d'Estaos Xuníos. El Tratáu de Guadalupe Hidalgo (1848) nun fixo nenguna referencia esplícita a los derechos de la llingua española. La primer constitución de California aprobó una reconocencia importante de los derechos de los hispanofalantes: «toles lleis, decretos, regulaciones, y provisiones que emanan de cualesquier de los trés poderes supremos d'esti estáu, que pola so naturaleza riquen la publicación, van ser publicaos n'inglés y español».
thumb|right|Un póster del Serviciu Postal de los Estaos Xuníos en castellanu
Antes de 1870, los angloamericanos yeren mayoría en California. En 1879, California promulgó una nueva constitución so la cual tolos procedimientos oficiales teníen de ser conducíos n'inglés; siguía calteniéndose esta clausa a valir hasta 1966. En 1986, los votantes de California, por aciu referéndum, amestaron una nueva clausa constitucional qu'indicaben que l'inglés ye la llingua oficial del estáu de California». Sicasí, güei, el castellán fálase estensamente a lo llargo del estáu, y en munches actividaes del gobiernu, documentos, y los servicios tán disponibles n'español ya inglés.

L'español falóse alredor del Nuevu Méxicu nortizu, Coloriáu meridional y na frontera con Méxicu dende'l sieglu XVII.

En Texas, l'inglés utilízase convencionalmente, pero l'estáu nun tien nenguna llingua oficial. Texas heredó una población hispana dende la guerra ente Méxicu y los Estaos Xuníos, amás de tener una arribación constante de mexicanos y otros inmigrantes de fala hispana. El gobiernu al traviés de la seición 2054.116 del Códigu Gubernamental, ordena que les axencies estatales apurran la información nes sos páxines web n'español.

Esisten árees xeográfiques d'Estaos Xuníos onde l'español falóse de forma ininterrumpida dende'l sieglu XVIII. Nel Delta del Mississippi hai una comunidá conocida como los isleños de Luisiana que ta asitiada principalmente na parroquia de Saint Bernard. Los isleños de más edá caltienen vivu la fala española que los sos antepasaos llevaron dende les Canaries, ente los años 1778 y 1783. Hasta va pocos años había munchos isleños que nun sabíen falar inglés. Los actuales falantes siguen pronunciando les h como j nidia y utilizando vocablos antiguos como "cabucar" (fundise), asina (asina), etc. Nos últimos años, detéctense anglicismos, anque varien d'una familia a otra. Por casu, puede escuchase «espicar» por falar o «dir tras» por volver, deriváu del «comi back» inglés. El so acentu ye similar al de los llabradores canarios. Esti dialeutu español sumió va delles décades de les zones asitiaes pela redolada del Bayou Lafourche, nes contornes d'Ascensión y Asunción. El documental «Los canarios del Mississippi» (2006) de Manuel Mora Morales afonda nos raigaños canarios de l'actual fala de los isleños de Luisiana, según na so evolución y nel precariu estáu actual, próximu a la so desapaición. Un grupu de canarios realicen xestiones por que la comunidá isleña de Luisiana seya declarada Patrimoniu Intanxible de la Humanidá pola UNESCO, lo cual podría frenar la desapaición inmediata de l'ayalga llingüística que tien, similar al de los xudíos sefardites.

 Estadístiques sobre la población hispana ya hispanofalante
Según los datos del Censu d'Estaos Xuníos de 2017, había 58.846.134 hispanos, el 18,1 % de la población de EE. XX., ensin incluyir la población de Puertu Ricu nin los inmigrantes indocumentados hispanos, colo que la cifra superaría los 60 millones d'hispanos. Según el censu, en 2017 envalórase que falaben español nes sos cases 41 millones de ciudadanos d'Estaos Xuníos mayores de 5 años d'edá, escluyendo Puertu Ricu, lo que supón un 13,4% del censu.`Census Bureau 2017  De los estudios del U.S. Census Bureau, tamién puede concluyise, que n'Estaos Xuníos cada vez se fala más español, pos en 1990 falar 17,3 millones nes sos cases (7,5%), nel 2000 28,1 millones (10,7%),U.S. Census Bureau 2000 nel 2010 37 millones (12,8%), y nel 2017 falar 41 millones (13,4%).

De los 37,6 millones que falen español nes sos cases nel 2011, 2,8 millones nun son hispanos.http://www.pewresearch.org/fact-tank/2013/08/13/spanish-is-the-most-spoken-non-english-language-in-o-s-homes-even-among-non-hispanics/ Depués hai 34,8 millones d'hispanos que falen español nes sos cases. Si había 52 millones d'hispanos en 2011, los 17,2 millones d'hispanos restantes, o son menores de 5 años, o falen l'español como segunda llingua, o namái falen inglés o otra llingua.

Según un estudiu del Centru Hispanu Pew en 2011, el 82 % de los hispanos d'Estaos Xuníos sabe falar perbién n'español.http://www.pewhispanic.org/2012/04/04/iv-language-use-among-llatinos/ Amás, el 76 % tienen l'español como primer llingua, d'ellos, la metá son billingües español ya inglés, y pa la otra metá l'español ye dominante. El 24 % restante tien l'inglés como llingua dominante sobre l'español.

Los Estaos onde más se fala español en casa, amás de Puertu Ricu con más del 94 %, son Texas y California, con un porcentaxe próximu al 30 %, siguíos de Nuevu Méxicu con casi'l 26%, y Nevada, Florida y Arizona con porcentaxes cimeros al 20 %. Nueva Jersey y Nueva York superen el 15 % y Illinois supera'l 13 %. 

thumb|Gráfica del porcentaxe de la población a partir de 5 años d'edá que fala español en casa n'Estaos Xuníos (escluyendo Puertu Ricu) ente 2007 y 2017.Censo 2016 Porcentaxe de falantes d'español nes sos cases, sobre la población mayor de 5 años pa cada estáu|derecha|700px

thumb|Mapa del porcentaxe de la población d'Estaos Xuníos de 5 o más años que fala español en casa en 2017, per Estaos.Censo 2016 Porcentaxe de falantes d'español nes sos cases, sobre la población mayor de 5 años pa cada estáu|derecha|700px

thumb|400px|Estensión del castellán en Arizona thumb|400px|Porcentaxe d'hispanofalantes en Nuevu Méxicu por condáu.(fonte).

 Población de 5 o más años d'edá que fala epañol en casa en 2017 Estáu  Porcentaxe TotalCenso 2017  
Cálculu: (Total habitantes - Menores de 5 años)*(Porcentaxe de falantes d'español/100) EE. XX. (ensin Puertu Ricu)  13,4 %  Texas  29,4 %   California  28,9 %  Nuevu Méxicu  25,9 %   Florida  21,8 %  Nevada  21,6 %   Arizona  20,9 %   Nueva Jersey  16,8 %   Nueva York  15,2 %   Illinois  13,6 %   Rhode Island  12,3 %  Connecticut  12,2 %  Colorado  11,6 %   Utah  10,5 %  Distritu de Columbia  9,4 %  Massachusetts  9,1 %   Oregón  9,0 %  Maryland  8,5 %  Washington  8,4 %   Georgia  8,1 %  Idaho  7,9 %  Kansas  7,8 %  Nebraska  7,8 %  Carolina del Norte  7,6 %  Delaware  7,3 %  Virxinia  7,2 %  Oklahoma  7,1 %  Wyoming  5,6 %  Arkansas  5,4 %  Pennsylvania  5,1 %   Indiana  4,8 %  Carolina del Sur  4,6 %  Wisconsin  4,5 %  Tennessee  4,0 %  Louisiana  3,9 %  Iowa  3,9 %  Minnesota  3,8 %  Alabama  3,1 %  Michigan  3,0 %  Alaska  2,9 %  Missouri  2,6 %  Kentucky  2,6 %  Ohio  2,4 %  Ḥawai  2,3 %  New Hampshire  2,3 %  Mississippi  2,2 %  Dakota del Sur  2,2 %  Dakota del Norte  2,2 %  Montana  1,8 %  Vermont  1,1 %  Virxinia Occidental  0,9 %  Maine  0,9 %    Puertu Ricu  94,2 %  

Nes 10 ciudaes con más población de EE. UU. los porcentaxes de población de más de 5 años que fala español en casa en 2017 son, en Nueva York el 24,3 %, en Los Angeles el 42,5 %, en Chicago el 24 %, en Houston el 39,1 %, en Filadelfia el 10,7 %, en Phoenix el 31,1 %, en San Antonio el 38,1 %, en San Diego el 22,9 %, en Dallas el 38 % y en San José el 23,2 %. Ente les ciudaes onde se fala más español n'Estaos Xuníos tán Santa Ana (68,5 %), Miami (67,7 %) y El Paso (66,5 %). Hai ciudaes onde holgadamente más de la metá son nativos d'español, en California nes ciudaes de Baldwin Park, Downey, El Monte, Fontana, Indio, Norwalk, Ontario, Oxnard, Pomona, Salinas, Santa María, Chula Vista y  Jurupa Valley, en Nueva Jersey nes ciudaes d'Elizabeth y Paterson, y en Florida nes ciudaes de Kendall y Miami Beach. En númberos absolutos, les ciudaes onde se fala más español ye en Nueva York con unos 2 millones de falantes, Los Ánxeles con unos 1,5 millones, y Houston con alredor de 1 millón. Dempués síguenlu San Antonio, y Chicago. Les mayores concentraciones de falantes d'español, son nel Este de Los Ánxeles (el 97 %).

Per otru llau, según Centru Hispanu Pew,impre.com el 76 % de los 11,9 millones de indocumentados en EE. UU. son hispanos (9 millones), de los cualos dalgunos non se inscribieron nel censu inda.

Tamién hai que señalar, qu'hai 7,8 millones d'estudiantes d'español en EE. UU.,Según l'Institutu Cervantes (páxina 12) d'ente los cualos, munchos nun son d'orixe hispanu.

En total, la cifra de falantes d'español como primer o segunda llingua, o como llingua estranxera, podría algamar los 50 millones de persones, que ye más del 15 % de la población de EE. UU.

 Población hispana por estaos 
thumb|right|220px|Los Angeles (California), la segunda ciudá más estensa d'Estaos Xuníos dempués de Nueva York, ye la que concentra más hispanos nun país que la so primer llingua común nun ye l'español.
thumb|220px|Distribución de los hispanos nos EE. XX. nel Censu de 2000.
thumb|220px|Distribución de los hispanos nos EE. XX. nel Censu de 2010.
thumb|Camudo porcentual na población hispana o llatina per condáu: 2000 a 2010.
thumb|Orixe de los grupos hispanos más grandes refechamente por estáu: 2010.
thumb|Población hispana o llatina como porcentaxe total de la población por condáu: 2010.

Nota: La siguiente tabla contién los datos oficiales del Censu de los Estaos Xuníos de 2010 polo que nun tien de ser modificadaUnited States - Data Sets - American FactFinder

Cabo notar que non tola población hispana n'Estaos Xuníos fala español. Esta tabla contién el númberu d'hispanos, non d'hispanofalantes.

 Estáu/territoriuPoblación % Crecedera 2000-2010 Puertu Ricu   99 % -2 % Nuevu Méxicu   48,3 %  24,6 % California   39 %  27,8 % Texas   37,6 %  41,8 % Arizona   30,6 %  46,3 % Nevada   26,5 %  81,9 % Florida   22,5 %  57,4 % Colorado   20,7 %  41,2 % Nueva Jersey    17,7 %  39,2 % Nueva York    17,6 % 19,2 % Illinois    15,8 %  32,5 % Connecticut   13,4 %  49,6 % Utah   13 %  77,8 % Rhode Island   12,4 % 43,9 % Oregón   11,7 %  63,5 % Idaho   11,2 %  73 % Washington   11,2 %  71,2 % Kansas   10,9 %  59,4 % Massachusetts   9,6 % 46,4 % Nebraska   9,2 %  77,3 % Distritu de Columbia   9,1 % 21,8 % Oklahoma   8,9 %  85,2 % Wyoming   8,9 %  58,6 % Ḥawai   8,9 %  37,8 % Georgia   8,8 %  96,1 % Carolina del Norte   8,4 %  111,1 % Delaware   8,2 %  96,4 % Maryland   8,2 %  106,5 % Arkansas    6,4 %  114,2 % Indiana    6 %  81,7 % Wisconsin   5,9 %  74,2 % Pennsylvania   5,7 %  82,6 % Alaska   5,5 %  51,8 % Carolina del Sur   5,1 % 147,9 % Iowa    5 %  83,7 % Virxinia   4,7 %  91,7 % Minnesota   4,7 %  75,5 % Tennessee   4,6 %  134,2 % Michigan   4,4 % 34,7 % Louisiana   4,2 %  78,7 % Alabama   3,9 %  144,8 % Missouri   3,5 %  79,2 % Ohio   3,1 %  63,4 % Kentucky    3,1 %  121,6 % Montana   2,9 %  58 % New Hampshire   2,8 % 79,1 % Dakota del Sur   2,7 %  102,9 % Mississippi    2,7 %  105,9 % Dakota del Norte   2 %  73 % Vermont    1,5 %  67, 3% Maine   1,3 % 80,9 % Virxinia Occidental   1,2 % 81,4 % Total    (+PR) 16,3 %  43 %

 La nueva mayoría hispana 
 Nuevu Méxicu 
Nel Estáu de Nuevu Méxicu, el 1 de xunetu de 2004 la población d'orixe hispanu pasó a ser mayoritaria. Ésta ye una mayoría consolidada al formar los hispanos la comunidá de mayor medría poblacional. Una situación asemeyada nun se diera dende 1850, dos años dempués de que Nuevu Méxicu fuera anexonáu per Estaos Xuníos.

La Comisión de Derechos Civiles de los EE. UU. reconoz qu'en 1912 "los neomexicanos tuvieron ésitu a la de protexer el so heriedu, inxertando provisiones na so Constitución que faen del español una llingua oficial igual que l'inglés".

 Población hispana y composición étnica de los non hispanos en Nuevu Méxicu (2003-07). Añu Hispanos  Blancos  Negros  Amerindios  Asiáticos  De les islles del Pacíficu  Dos o más races 2007 874 688 833 933 41 794 169 616 24 555 1358 23 971 2006 860 688 836 006 36 416 173 860 23 143 1315 23 171 2005 843 223 828 273 35 270 173 258 22 438 1283 22 240 2004 827.088 822.851 34 472 171 970 21 621 1249 21 69 2003 812.756 818 417 33 364 170 350 20 872 1197 20 642 <small>Fonte: Oficina del Censu de los Estaos Xuníos, 17 de mayu de 2007.

 California 
Según estimaciones realizaes con base nel Censu de 2010, en marzu de 2014, los hispanos representen el 39 % de los habitantes de California, ente que los blancos non hispanos el 38.8%.http://noticias.univision.com/article/1896018/2014-03-25/estados-unidos/noticies/los-hispanos-son-mayoria-en-california Según les proyeiciones del propiu estáu, en 2020, los hispanos van representar el 40,7 % de la población y los blancos non hispanos van formar el 36,6 % y En 2030, la población va ser 43,9 % hispana y 34,1 % blanca non hispana.

En 2060, los hispanos van constituyir el 48 % de la población contra'l 30 % que van representar los blancos non hispanos.

California ye'l segundu tao d'Estaos Xuníos d'América onde los hispanos son el grupu racial o étnicu más grande, dempués de Nuevu Méxicu. Los blancos non hispanos yeren hasta agora minoría en namái dos estaos: Ḥawai y Nuevu Méxicu, pero la gran importancia de California como nuevu estáu de mayoría hispana, ye que se trata del estáu más pobláu y que'l so PIB ye'l mayor d'Estaos Xuníos.

La seición 1632 del Códigu Civil de California reconoz l'idioma español, d'ende que la llei Dymally-Alatorre sobre servicios billingües, instituya un billingüismu inglés-español, ensin escluyir necesariamente otres llingües.

 Enseñanza del español 
Tres l'inglés, l'español ye l'idioma más estudiáu en EE. XX.industria_d'el_espanol/davis_c.htm II CILE. L'activu del español. Carlos Alejandro Davis El 60% de los alumnos escoyer como llingua estranxera. Según el censu de EE. XX., la cifra d'estudiantes de castellán xube a 7.820.000.https://web.archive.org/web/20120527180733/http://www.fundacionsiglo.com/espanol/cap1.pdf 3.600.000 en primaria, 3.220.000 en secundaria, y 1.000.000 na universidá.

Esisten anguaño cuatro Institutos Cervantes en EE. UU. (Nueva York, Chicago, Albuquerque y Seattle), amás del Observatoriu del Institutu Cervantes en Boston, pero nos próximos años, va amontase la presencia nesi país con centros en Los Ánxeles, San Francisco, y Houston, (páx.4) colo que llueu va haber hasta ocho Institutu Cervantes nos EE. UU.
Amás, la Universidá Autónoma de Méxicu dispón de cuatro sedes n'Estaos Xuníos, nes ciudaes de San Antonio, Los Ánxeles, Chicago y Seattle.

 Variaciones

La influencia del inglés nel español de los Estaos Xuníos ye bien importante. En munches subculturas xuveniles llatines del país (tamién llamaes hispanes), ta de moda entemecer de diverses maneres l'español y l'inglés, produciendo'l espanglish. Espanglish ye'l nome del amiestu de pallabres y frases n'inglés al español pa una comunicación efectiva.

L'Academia Norteamericana de la Llingua Española rastrexa los desarrollos del español faláu nos Estaos Xuníos, y les influencies del inglés sobre él. 

 Dialeutos del español 

Los espertos n'idiomes estremen les siguientes variedaes del español faláu nos Estaos Xuníos:

Español mexicanu: faláu na frontera ente los Estaos Xuníos y Méxicu, nel suroeste de los Estaos Xuníos dende California hasta Texas, según na ciudá de Chicago (faláu por comunidaes d'inmigrantes), pero ta estendiéndose por tolos Estaos Xuníos continentales una y bones l'español mexicanu úsase como'l dialeutu estandarizado del español nos Estaos Xuníos continentales .
Español caribeñu: español faláu por puertorriqueños, cubanos y dominicanos y en Venezuela, Panamá y la mariña caribeña de Colombia. Oyíu en gran parte en comunidaes d'inmigrantes en Florida, principalmente na ciudá de Miami, como tamién nel nordeste de los Estaos Xuníos, especialmente na ciudá de Nueva York, ente otres ciudaes del este de los Estaos Xuníos.
Español centroamericanu: español faláu por hispanos con oríxenes en países d'América Central como El Salvador, Guatemala, Hondures, Nicaragua, Costa Rica. Oyíu principalmente en comunidaes d'inmigrantes nes principales ciudaes de California y Texas, según en Washington DC, Nueva York y Miami.
Dialeutos del español d'América del Sur: dialeutos del español faláu por hispanos con oríxenes en países suramericanos como Bolivia, Colombia, Ecuador, Perú, Chile, Arxentina y Uruguái. Escuchar en gran midida en comunidaes d'inmigrantes nes principales ciudaes de Nueva York, California, Texas y Florida.
Español colonial: español faláu polos descendientes de los colonos españoles y los primeres mexicanos antes de la espansión de los Estaos Xuníos y l'anexón del suroeste de los Estaos Xuníos y otres árees.
Californianu (1769-presente): California, especialmente la mariña central
Isleños (sieglu XVIII-presente): Parroquia de St. Bernard, Louisiana
Español neomexicano: centru y norte-centro de Nuevu Méxicu y el centru-sur de Colorado y les rexones fronterices d'Arizona, Texas y Nuevu Méxicu, y sureste de Coloráu

La mayoría de les xeneraciones posteriores a la primer xeneración d'hispanofalantes tienden a falar l'idioma con acentos d'inglés americanu de la rexón na que crecieron

 Los medios de comunicación n'español 

 Redes de televisión 

Los 14 canales de TV n'español que más se ven en EE. UU. son los que figuren na tabla::en:List of United States over-the-air television networks

 Puestu  Canal de TV  % d'algame de llares de EE. UU. Nᵘde llares que pueden vela  Añu de fundación 1  Univision 55 %63 580 0001961 * 2  Telemundo 54 %62 424 0001954 3  V-me 47 %54 332 0002007 4  UniMÁS 46 %53 544 0002002 ** 5 Estrella TV 38 %44 232 0002009 6  MundoMax 38 %44 232 0002012 7  Azteca América 32 %37 248 0002001 8  LATV 32 %37 248 0002007 9 TeleXitos 27 %  31 428 0002012 10  Tele-Romántica 18 %20 808 0002012 11  Mega TV 6 %6 984 0001993 *** 12  Inmigrante TV 2 %2 328 0002010 13  Multimedios Television 2 %2 312 0001968 14 CNN en castellanu 1,7 %  1 978 800 1997 15 ZUUS Llatín 1 %  1 164 000 2009

-* En 1961 llamábase "Spanish International Network", a partir de 1986 Univision.

-** De 2002 a 2013, llamábase TeleFutura.

-*** A partir de 2006 ye cuando se llama Mega TV.

 Televisión abierta 
Esisten cuatro cadenes de televisión abierta clasificaes por orde de cantidá de telespectadores, según el National Hispanic Television Index de Nielsen, que mide'l consumu televisivu nos llares hispanos, nel periodu entendíu ente'l 19 de setiembre de 2005 y el 20 de mayu de 2006:
 Univision con un 29 % de cuota de pantalla, ye la cadena preferida polos hispanos.
 Telemundo con un 10 % ye la segunda.
 TeleFutura ye la cuarta preferida polos hispanos con casi un 7 %, tres la cadena Fox n'inglés que ye la tercera.
 Azteca América ye la décima preferida polos hispanos.

Amás, podemos contabilizar más de 70 canales que se distribúin por sistemes multicanal como'l cable, el satélite o sistemes inalámbricos de distintos países hispanu falantes.

 Televisión per suscripción 

Según datos del National Hispanic Television Index (NHTI) correspondientes a mayu de 2006, la proporción de llares hispanos cableaxes que disponen de televisión ye d'un 70 %.

Ente les diez primeres ufiertes de mayor penetración nos llares hispanos que tienen accesu al cable, cuatro son les versiones n'español de canales de TV n'inglés, que son la CNN, Fox Sports, MTV y Discovery Channel.

Sicasí una cadena mexicana, Galavisión, ye la que mayor penetración tien con un 79,8 % de los llares hispanos que dispón de cable, siguíu de la Fox Sports n'Español con un 48,5%. La tercera y cuarta son billingües (español ya inglés): Mun2 con un 43,6 %, y MTV Tr3́s con alredor del 40 %. La quinta ye Canal Discovery (Discovery Channel) con un 36,1 % que pertenez a Discovery Networks que engloba a otros dos canales n'español que son el Discovery Neños y el Discovery Viaxar y Vivir. La sesta ye la CNN n'Español con un 35,5 % de los llares hispanos con cable. Cine Llatín ye la séptima con un 34 %, Gol TV la octava con un 33 %, Canal Sur la novena con un 30,9 %. La décima ye una conxunción de la TV Chile y la educativa Hispanic Information and Telecommunications Network.

 Últimes canales de TV n'español que se crearon:

V-me, TuVisión y Nuesa Tele Noticies 24 Hores son les canales de TV por cable y satélite de más recién creación, nel 2008. LAT TV crear nel 2006 y TuVisión nel 2007, ente que Nuesa Tele Noticies 24 Hores empezó a emitir la so señal n'Estaos Xuníos namái hasta'l 2009 y depués de casi un añu d'emisiones n'Hispanoamérica. Dende'l 2007 emiti CaribeVisión en Miami, Nueva York y Puertu Ricu.

 Canales de TV españoles:

Ente les canales españoles que pueden recibise per satélite, atópense TVE (Televisión española), Antena 3, Canal 24 Hores o Barça TV.

 Radio 

La emisora de radio con más oyentes ye Univision Radio, siguíes de Hispanic Radio Network y Entravision Radio, pero amás hai otres munches emisores n'español:

Americans for Radio Diversity, Amor 107.5, El Cucuy, eRitmo.com, Estéreo Llatín, Estéreo Sol, Frecuencia Llatina, La Campeona, La Cubanísima, La Fantástica, La Favorita, La Llei 1079, La Llei 941, La Mega, La Mexicana, La Nueva, La Nueva Tropical, La Nueva 105.9, La Primerísima, La Terrible, La Zeta, Llatín Mix FM, Llatín USA, Duldar.com, Radio Alerta, Radio América, Radio Meyora, Radio Billingüe, Radio Esperanza, Radio Fiesta, Radio Interativa FM, Radio Mambi La Grande, Radio Omega, Radio Única, Radio y Música, Ritmu Guanacu, Romance FM, Solo Pa Muyeres, Stereo Fiesta, Super Estrella, Rhythm Radio, W Radio 690 AM.

 Prensa 

La Opinión de California ye'l periódicu n'español más lleíu en EE. UU., siguíu del diariu El Nuevu Herald de Florida, y del Diariu La Prensa de Nueva York, pero, amás, hai ensame de periódicos n'español en EE. UU.

Na siguiente llista, numbérense dalgunos de los periódicos por estaos:

 Estáu  Títulos Arizona  Monitor Hispanu, Prensa Hispana, La Voz (Arizona), La Estrella de Tucsón California  La Opinión, Bohemiu News, El Mensaxeru (San Francisco), Impautu USA, El Llatín, La Prensa de San Diego, Hispanos Xuníos, L'Observador (San José) Carolina del Norte  La Voz Independiente, El Progresu Hispanu Carolina del Sur  Llatín Colorado  L'Hispanu (Coloráu) Distritu de Columbia  Washington Hispanic Florida  El Nuevu Herald, La Prensa (Florida), Diariu Les Américas, El Sol de la Florida, El Nuevu Día Orlando Georgia  El Nuevu Georgia Illinois  La Raza (Chicago), La Ponte, L'Imparcial, Periódicu Güei Kansas  Dos Mundos (billingüe) Massachusetts  El Voceru Hispanu, Inc., El Mundo Boston, La Selmana, Aldu, Sieglu 21 Michigan  El Voceru Hispanu Nevada  El Mundo (Las Vegas), Agora (Reno) Nuevu Méxicu  El Paso Times  Nueva York  El Diariu La Prensa, Noticia Hispanoamericana, Güei Nueva York, El Sol News, Wall Street Journal Americas , Hispayork , amás de revistes como la de "Temes" (sobre l'abogacía), "El Compás" (sobre ciruxía estética y tratamientu capilar)  o "Fútbol Mundial" (sobre fútbol) Texas  El Sol de Texas, L'Hispanu News, El Continental, Diariu La Estrella, Aldu, La Voz de Houston, El Clamor, Al Día (Dallas), El Nuevu Heraldu, La Puya, El Día (Houston), La Frontera

 Poder de compra de la población hispana en EE. UU. 
Según Hispantelligence, el poder de compra de los hispanos de EE. UU. en 2012, ye de 1.200 mil millones de dólares.https://web.archive.org/web/20130923063808/http://ahaa.org/default.asp?contentID=161 Namái'l PIB d'España supera esta cifra ente los países col español como llingua oficial, según datos del FMI del PIB del 2012.http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/02/weodata/index.aspx

 Ver tamién 
 Lliteratura d'Estaos Xuníos en castellanu

 Referencies 

 Bibliografía 
 El Mundo estudia Español 2009-2010, editáu pola Universidá de Valencia y el Ministeriu d'Educación d'España, xunu de 2011, ISBN 978-84-370-8176-2
 L'español n'Estaos Xuníos: puntos fuertes y débiles'', de Juan José Prieto Gutiérrez. En: Nueva Revista de Política, Cultura y Arte, setiembre 2014, nᵘ148.

  - Versión n'inglés

 Enllaces esternos 
 Academia Norteamericana de la Llingua Española
 xuníos.html L'español n'Estaos Xuníos
 Hispanosnet
 Hispanic achievers
 

Estaos Xuníos
Idioma espanzzol

Categoría:Wikipedia:Páxines con enllaces interllingüísticos