Arquiteutura victoriana
{{ficha xenérica}}
'''Arquiteutura victoriana''' ye una denominación historiográfica qu'agrupa dellos estilos arquitectónicos desarrollaos nos territorios del [[Imperiu británicu]] de mediaos a finales del [[sieglu XIX]], caracterizaos pola recuperación historicista ya ecléctica d'estilos anteriores, especialmente de l'arquiteutura [[Góticu inglés|gótica inglesa]]. La espresión «victoriana» fae referencia al reináu de la reina [[Victoria del Reinu Xuníu|Victoria]] ([[1837]]-[[1901]]), conocíu como [[dómina victoriana]], y respuende al vezu británicu y francés de denomar los estilos arquitectónicos col nome del monarca reinante. Acordies con esti esquema l'arquiteutura victoriana sigue al [[estilu Rexencia]] y a l'[[arquiteutura xeorxiana]], y asocédela l'[[arquiteutura eduardiana]]. Sicasí, munchos de los elementos carauterísticos de l'arquiteutura nomada victoriana nun se ficieron populares hasta dempués de la muerte de Victoria. El nome aveza a aplicase tamién, nos [[Estaos Xuníos d'América|Estaos Xuníos]] y nos países que fueron colonies del Imperiu británicu, pa denomar los estilos y edificios d'esi periodu.

Entá se conserven bonos exemplos d'esti estilu arquitectónicu en ciudaes como [[Londres]], [[Glasgow]] y [[Manchester]], en [[Melbourne]], [[Sydney]] y [[Mumbai]], en [[Boston]] (distritu ''South End''), [[Saint Louis (Missouri)|Saint Louis]], [[Galveston (Texas)|Galveston]], [[San Francisco (California)|San Francisco]], [[Los Angeles]] y [[Nueva Orleans]]. Hai tamién exemplos en llugares alloñaos del área d'influyencia política británica, como en [[Valparaíso]] y [[Bogotá]] (distritos de La Merced y Tesauquillo).

== Arquiteutura victoriana nel Reinu Xuníu ==

=== Recuperación gótica ===
[[Ficheru:Natural History Museum London Jan 2006.jpg|miniaturadeimagen|330x330px|Fachada del Muséu d'Historia Natural de Londres, con molduras de terracota característiques del estilu victorianu final.]]
A entamos del sieglu XIX desarrollose, como reaction a la simetría del [[Arquiteutura palladiana|palladianismu]], un estilu románticu medieval de recuperación del góticu, con edificios emblemáticos como l'abadía de Fonthill<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Fonthill-Abbey|title=Fonthill Abbey {{!}} house, Wiltshire, England, United Kingdom {{!}} Britannica|language=en|fechaaccesu=2022-06-02|website=www.britannica.com}}</ref>. A mediaos de sieglu, de resultes de los avances teunolóxicos, foi posible incorporar elementos metálicos como componentes de los edificios. Apaecieron asina estructures de [[fundición de fierro]] y de [[fierro forxao]] que, pola so mala rempuesta a la tensión, foron pronto sustituyíos por un material más resistente, l'[[aceru]]<ref>Blank, Alan; McEvoy, Michael; Plank, Roger (1993). Architecture and Construction in Steel. Taylor & Francis. {{ISBN|0-419-17660-8}}</ref>. Ún de los principales arquitectos que trabayaron con fierro foi [[Joseph Paxton]], autor del Palaciu de Cristal ([[The Crystal Palace]]) londinense o de les torres Mentmore, n'estilu [[Renacimientu inglés]]. Esta dómina de prosperidá pal país, nel que se desarrollaraon nuevos materiales y métodos de construcción, foi por embargu, no que cinca a los estilos arquiteutónicos, fondamente retrospectiva.

N'[[Escocia]], l'arquitectu [[Alexander Thomson]] foi un pioneru nel usu de la fundición de fierro y l'aceru n'edificios comerciales, amestando la convencionalidá neoclásica con elementos exipcios ya orientales pa producir estructures verdaderamente orixinales. Thomson trabayó en Glasgow, y la güelga de dos de los sos contemporáneos, [[Archibald Simpson]] y [[Alexander Marshall Mackenzie]], ye entá visible anguaño na ciudá d'[[Aberdeen]]. A partir d'estos pioneros escoceses l'estilu espardióse bien ceo per tol Reinu Xuníu, y siguió siendo popular durante 40 años. Ye destacable'l so valir arquitectónicu como forma de conservar y reinventar el pasáu. Les sos influyencies foron variaes, y con elles los arquitectos escoceses consiguieron amestar d'una forma singular arquiteutura, función y vida cotidiana.

=== Estilos arquitectónicos populares na dómina victoriana ===
Los principales estilos arquitectónicos utilizaos nel Reinu Xuníu demientres el reináu de Victoria (1837-1901) fueron los que vienen darréu. Dellos estendiéronse nel tiempu (anantes de la llegada de Victoria al tronu o dempués de la so muerte) y/o nel espaciu (más allá de les llendes del Imperiu británicu):

* 1830-1870: [[arquiteutura neoxacobina]], antecedente del [[Arquitectura d'estilu Reina Ana n'Estaos Xuníos|estilu Reina Ana]] (''Jacobethan'');
* 1830-1870: [[Neorrománicu|arquiteutura neorrománica]] (''Romanesque Revival'');

* 1840-1890: [[arquiteutura neorrenacentista]] (''Renaissance Revival'');

* 1845-1865: [[arquiteutura neogriega]] (''Neo-Grec'');
* 1855-1880: [[estilu Segundu Imperiu]], orixináu en Francia (''Second Empire'');
* 1870-1910: estilu Reina Ana (''Queen Anne Revival'');
* 1830-1930: [[estilu baronial escocés]] (principalmente n'Escocia) (''Scots Baronial'');
* 1880-1910: [[movimientu británicu d'artes y oficios]] (''British Arts and Crafts movement'').

Otros estilos, que hemos citar darréu, tán fuertemente asociaos al sieglu XIX, pese a nun ser únicamente victorianos, pola mor de la gran cantidá d'edificios que se ficieron nellos demientres esti periodu:

* [[Arquiteutura neogótica]] (''Gothic Revival'')
* [[Arquiteutura italianizante]] (''Italianate'')
* [[Arquiteutura neoclásica]] (''Neoclassical'')

=== Galería de semeyes ===
<gallery>
Ficheru:Houses of Parliament in 2022 (cropped).jpg|[[Palaciu de Westminster]], d'estilu góticu, diseñáu por Charles Barry y [[Augustus Pugin]] y completáu en 1870.
Ficheru:Royal Albert Hall, London - Nov 2012.jpg|alt=Royal Albert Hall, London|[[Royal Albert Hall]], de Londres, d'estilu italianizante, completáu en 1871.
Ficheru:Victoria Clock Tower, Liverpool University - geograph.org.uk - 374422.jpg|alt=|Edificiu Victoria de la Universidá de Liverpool, d'estilu neogóticu. Diseñáu por Alfred Waterhouse, completose en 1893.
Ficheru:The Oval Pavilion.jpg|alt=|Pabellón victorianu del estadiu de críquet The Oval, en Londres, completáu en 1845.
Ficheru:Art&Science.jpg|alt=|Escuela victoriana d'Artes y Ciencies de Stroud ([[Gloucestershire]]).
Ficheru:HardwickHouseEstate.jpg|alt=|Casa na finca Hardwick House, cerca de Bury St. Edmunds ([[Suffolk]]).
Ficheru:Manchester Town Hall from Lloyd St.jpg|Casa del conceyu de Manchester, d'estilu neogóticu, diseñáu por Alfred Waterhouse y completáu en 1877.
Ficheru:BirminghamUniversityChancellorsCourt.jpg|alt=|Edificiu Aston Webb de la Universidá de Birmingham.
Ficheru:University of Glasgow Gilbert Scott Building - Feb 2008-2.jpg|alt=|Edificiu Gilbert Scott, de la Universidá de [[Glasgow]], un bon exemplu del estilu victorianu neogóticu.
Ficheru:North of Scotland Bank, 5 Castle Street, Aberdeen, Archibald Simpson, 1839-42.jpg|alt=|Edificiu del Bancu del Norte d'Escocia (North of Scotland Bank) n'[[Aberdeen]], diseñáu por Archibald Simpson y completáu en 1842.
Ficheru:Balmoral Castle.jpg|[[Castiellu de Balmoral]], reconstruyíu completamente pa la reina Victoria, exemplu cimeru del estilu baronial escocés.
Ficheru:Walsall Victorian Arcade.JPG|alt=|Galería comercial cubierta de [[Walsall]], n'estilu victorianu.
Ficheru:Barclay's Bank building, Sutton (Surrey), Greater London 03.jpg|Edificiu del Bancu Barclays (Barclays Bank) en Sutton ([[Gran Londres]]).
Ficheru:Bridge III.jpg|[[Ponte de Forth]], nel [[fiordu de Forth]], cerca d'[[Edimburgu]], completáu en 1899.
Ficheru:Somerville College.jpg|alt=|Edificiu del Somerville College n'[[Oxford]], completáu en 1879.
Ficheru:Birmingham Law Courts.jpg|Tribunales de Xusticia de Victoria, en [[Birmingham]], diseñáu por Aston Webb ya Ingress Bell n'estilu victorianu y completáu inicialmente en 1891.
Ficheru:John Rylands Library, Deansgate - geograph.org.uk - 2221561.jpg|[[Biblioteca John Rylands]], en [[Manchester]], d'estilu victorianu neogóticu, diseñáu por Basil Champneys y completáu en 1899.
Ficheru:Selwyn College Gatehouse Tower, Cambridge, UK - Diliff.jpg|Torre de la Portería del Selwyn College, en [[Cambridge]].
</gallery>

== La difusión internacional de los estilos victorianos ==
A lo llargo'l sieglu XVIII unos pocos arquitectos ingleses yá emigraren a les colonies, pero'l desarrollu y consolidación del Imperiu británicu demientres el sieglu XIX fizo que munchos arquitectos emigraran yá al entamu de les sos carreres profesionales. Dellos colaron pa [[Estaos Xuníos d'América|Estaos Xuníos]], y otros pa [[Canadá]], [[Australia]] y [[Nueva Zelanda]]. Xeneralmente, usaron nes sos construcciones los estilos arquitectónicos que taben de moda cuando ellos colaron d'Inglaterra. Na segunda metá del sieglu, nostante, la meyora de los tresportes y les comunicaciones ficieron posible que publicaciones como ''The Builder'' llegaran inclusive a les partes más remotes del imperiu, permitiendo a los arquitectos coloniales tar al día de lo que pasaba, arquitectónicamente falando, na metrópoli. Esto facilitó l'espardimientu de l'arquitectura inglesa pel mundu alantre. Hebo arquitectos perimportantes que sacaron alantre diseños derivaos de los que se facíen n'Inglaterra en llugares tan separtaos como [[Adelaide]], n´Australia (catedral anglicana de San Pedru, de William Butterfield), o [[Nueva York]] (colos trabayos de Jacob Wrey Mould, arquitectu xefe de les obres públiques de la ciudá).

=== Australia ===
[[Ficheru:Melbourne_Collins_Street_Architecture.jpg|miniaturadeimagen|330x330px|Los rascacielos de la cai Collins de Melbourne foron retranqueaos aposta pa conservar los edificios de la dómina victoriana.]]
El periodu victorianu florió n'Australia, xeneralmente reconocíu ente 1840 y 1890, una dómina que vio una [[fiebre del oru]] y un aumentu importante de la población mientres la década de 1880 nos estaos de [[Victoria]] y [[Nueva Gales del Sur]]. Según dalgunos autores, hasta quince fueron los estilos que predominaron, agrupaos conxuntamente na etiqueta victorianu:<ref>Apperly R, Irving R y Reynolds PL, ''A pictorial guide to identifying Australian architecture: styles and terms from 1788 to present'', pp. 40-97. Angus & Robertson, 1994. ISBN 978-0-207-18562-5</ref>

* Xeorgiano victorianu (''Victorian Georgian'')
* Rexencia victorianu (''Victorian Regency'')
* Neoexipciu (''Egyptian'')
* Clásicu Académicu (''Academic Classical'')
* Clásicu llibre (''Free Classical'')
* Filigrana (''Filigree'')
* Manierista (''Mannerist'')
* Segundu imperiu (''Second Empire'')
* Italianizante (''Italianate'')
* Neorrománicu (''Romanesque'')
* Tudor
* Góticu académicu (''Academic Gothic'')
* Góticu llibre (''Free Gothic'')
* Góticu rústicu (''Rustic Gothic'')
* Góticu de carpenteria (''Carpenter Gothic'' )

Los estilos Reina Ana y Arts and Crafts son clasificaos por estos autores como pertenecientes al estilu Federación, el dominante nel país ente 1890 y 1915<ref>Apperly R, Irving R y Reynolds PL, ''A pictorial guide to identifying Australian architecture: styles and terms from 1788 to present'', pp. 132-143. Angus & Robertson, 1994. ISBN 978-0-207-18562-5</ref>.

<gallery>
Ficheru:Royal exhibition building tulips straight.jpg|alt=|Royal Exhibition Building de [[Melbourne]], d'estilu clásicu llibre, construyíu en 1880 y declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO.
Ficheru:General Post Office, Sydney.jpg|alt=|Oficina de Correos principal (General Post Office) de [[Sydney]], construyíu n'estilu clásicu llibre en 1891.
Ficheru:The Hotel Windsor, Melbourne, Australia.jpg|alt=|Hotel Windsor de Melbourne, construyíu en 1885. Ye l´únicu Gran Hotel de la dómina victoriana que sigue en pie.
Ficheru:St Peters Cathedral.JPG|alt=|Catedral anglicana de San Pedro, n'Adelaide, completada en 1869 n'estilu neogóticu.
Ficheru:Sydney Town Hall 2 (30132804264) (cropped).jpg|Casa del conceyu de Sydney, completada en 1878, d'estilu Segundu Imperiu.
Ficheru:Sydney (AU), Queen Victoria Building -- 2019 -- 3580.jpg|alt=|Edificiu de la Reina Victoria (Queen Victoria Building) en Sydney, construyíu en 1898 n'estilu neorrománicu.
Ficheru:South Melbourne Townhall.jpg|alt=|Casa del conceyu de South Melbourne, completada en 1880 n'estilu Segundu Imperiu.
Ficheru:StMarysSydneyCathedral1.jpg|alt=|Catedral católica de Santa María, en Sydney, completada en 1882 n'estilu góticu victorianu.
Ficheru:York Street, Sydney.jpg|alt=|Filera de cases d'estilu manierista nuna cai de Sydney.
Ficheru:Melbourne Princess Theatre Feb 2013.jpg|alt=|Teatru de la Princesa (Princess Theatre) de Melbourne, completáu en 1886 n'estilu Segundu Imperiu.
Ficheru:Vic State Library Facade Pano,19.07.06.JPG|alt=|Biblioteca Estatal de Victoria (Melbourne), completada en 1870 n'estilu clásicu académicu.
Ficheru:OIC adelaide north terrace university bldg.jpg|alt=|Escuela de Mines de la Universidá del Sur d'Australia (Brookman Building), n'Adelaide, construyíu en 1900-3.
Ficheru:(1)Italianate home Dutruc Street Randwick-1.jpg|alt=|Casa victoriana d'estilu italianizante en Randwick (Nueva Gales del Sur).
Ficheru:(1) Nichols Street Homes.JPG|alt=|Terraces d'estilu filigrana en Surry Hills (Nueva Gales del Sur), con detalles ornamentales en fierro forxao.
Ficheru:Goodrest corner leopold and domain road south yarra.jpg|alt=|Residencia victoriana n'estilos Segundu Imperiu y filigrana en South Yarra (Victoria).
</gallery>

=== Ḥong Kong ===
La influyencia de l'arquitectura occidental na entonces colonia británica ye inda visible, no que cinca a la dómina victoriana, n'exemplos como los que vienen darréu:

<gallery>
Ficheru:St Andrew's Church 2017.jpg|alt=|Ilesia anglicana de San Andrés, en [[Kowloon]].
Ficheru:St John Cathedral Hong Kong.jpg|alt=|Catedral anglicana de San Xuan Evanxelista.
Ficheru:1881 Heritage Overview 201108.jpg|alt=|Antiguu cuartel de la Policía Marítima. Anguaño l'edificiu llámase oficialmente 1881 Heritage, y ye un hotel y centru comercial.
</gallery>

=== Irlanda ===
L'aquitectura más destacada de les ciudaes de la islla ye la xeorxiana: les ciudaes de [[Dublín]], [[Limerick]] y [[Cork]] destaquen, arquitectónicamente, polos sos parques rectangulares y fileres de cases aterrazaes. Sicasí, tamién hebo construcciones interesantes na dómina victoriana, y dellos inda siguen en pie. Rescamplen nesti sentíu, en Dublín, los edificios d'alredor de la cai Wicklow y de la parte superior de la cai Baggot, y otros nos suburbios de Rathmines, Ranelagh, Rahtgar, Rathfarnham y Terenure. Son singulares los colloríos edificios, d'estilu italianizante, de [[Cobh]], y paga la pena destacar tamién, ente otros exemplos entá visitables en Dublín, el mercáu de la cai George (George's Street Arcade) y dos hospitales: el Royal City of Dublin, na cai Baggot, y el Royal Victoria Eye and Ear, na cai Adelaide.

<gallery>
Ficheru:Cobh-Cathedral-West-Side-2012.JPG|Fillera de cases victorianes, conocida como "baraxa de cartes" (''deck of cards'') a la vera la catedral católica de San Colmán, en Cobh.
Ficheru:South Great George's Street Dublin.jpg|alt=|Tiendas y cafés victorianos (ente ellos el mercáu de George's Street Arcade, en Dublín).
Ficheru:Baggot Street Upper, Dublin.jpg|alt=|Edificios victorianos na parte alta de la cai Baggot, en Dublín.
Ficheru:D6W pillar box.jpg|Cases victorianes aterrazaes en Dublín.
Ficheru:Rathmines Road.jpg|Torre del reló de Rathmines, nel suburbiu homónimu de Dublín.
Ficheru:Cobh (8103172392).jpg|Filera de cases victorianes en Queenstown (l'actual Cobh).
</gallery>

=== Estaos Xuníos ===
[[Ficheru:Painted Ladies San Francisco January 2013 panorama 2.jpg|miniaturadeimagen|330x330px|Les ''Painted Ladies'' "orixinales", na plaza Alamo de San Francisco.]]
Nos Estaos Xuníos úsase davezu'l términu victorianu pa describir los estilos arquitectónicos más populares ente 1860 y 1900: son, ente más otros, los estilos Segundu Imperiu (1855–85), [[Estilu Stick|Stick-Eastlake]] (1860–ca.1890), Folk Victorian (1870–1910), Reina Ana (1880–1910), románicu richardsonianu (1880–1900) y [[Estilu Shingle|Shingle]] (1880–1900). Neto que nel Reinu Xuníu, siguieron faciéndose demientres estos años edificios d'estilu neogóticu ya italianizante, y a veces considéraselos tamién como victorianos. Sicasí, dellos historiadores consideren los caberos años del neogóticu como un estilu diferenciáu, que llamen góticu victorianu final. D'otra banda, l'estilu Stick-Eastlake, caracterizáu pol usu de motivos decorativos xeométricos cortaos a máquina, y deriváu de los estilos Stick y Reina Ana, considérenlo algunos autores como un estilu estremáu de lo victoriano. Pa enguedeyar inda más la situación, hai munches cases que combinen elementos de dellos estilos diferentes, polo que ye difícil adscribiles a un estilu concretu o otru. Y hai un grupu de cases victorianes y xeorxianes en distintos llugares, restauraes y repintaes en collores non orixinales, que, de magar l'aplicación del términu a la filera de cases asitiaes na plaza Alamo de San Francisco nuna obra de 1978<ref>Larsen M, Pomada E (1978). ''Painted Ladies: San Francisco's Resplendent Victorians''. E.P. Dutton, Nueva York, 1978. ISBN <bdi>9780525482444</bdi>.</ref>, avecen a ser nomaes como elles, [[Dames Pintaes]] (''Painted Ladies''), pero que pese a ello nun constitúin un estilu arquitectónicu estremáu.

Ente les ciudaes que nesta dómina vivieron un boom constructivu n'estilu victorianu rescamplen [[Alameda (California)|Alameda]], [[Astoria (Oregón)|Astoria]], [[Albany]], [[Deal]], Troy, [[Filadelfia]], [[Washington D. C.|Washington D.C.]], [[Boston]], los barrios de Brooklyn Heights y Victorian Flatbush en [[Brooklyn]] ([[Nueva York]]), [[Buffalo]], [[Rochester (Nueva York)|Rochester]], [[Chicago]], [[Columbus (Ohio)|Columbus]], [[Detroit]], [[Eureka (California)|Eureka]], [[Galena (Illinois)|Galena]], [[Galveston (Texas)|Galveston]], [[Grand Rapids (Michigan)|Grand Rapids]], [[Baltimore]], [[Jersey City]]/[[Hoboken (Nueva Jersey)|Hoboken]], [[Cape May (Nueva Jersey)|Cape May]], [[Louisville (Kentucky)|Louisville]], [[Cincinnati]], [[Atlanta]], [[Milwaukee]], [[Nueva Orleans]], [[Pittsburgh]], [[Richmond (Virxinia)|Richmond]], [[Saint Paul (Minnesota)|Saint Paul]], [[San Francisco]] y el barriu de Midtown de [[Sacramento]]. [[Los Angeles]] creció a partir del barriu de Pueblu y desarrolló un ''downtown'' victorianu, prácticamente desaniciáu, del que se conserven restos aisllaos nos barrios d'Angelino Heights y Westlake. La ciudá con más arquitectura victoriana en pie ye, quiciás, San Francisco: hai abondantes exemplos d'ella nos barrios de Haight-Ashbury, Lower Haight, Alamo Square, Western Addition, Mission, Duboce Triangle, Noe Valley, Castro, Nob Hill, and Pacific Heights.
[[Ficheru:2458 Robinwood Avenue, exterior views, 2019 - DPLA - 47daf8e06ab6fd9d2ede4fe889cbbe82 (page 1).jpg|miniaturadeimagen|330x330px|Un exemplu d'arquitectura victoriana residencial nel distritu históricu (Old West End District) de Toledo (Ohio).]]
Quiciás, porque hai un debate importante sobro cuál ye'l "mayor exemplu superviviente" d'arquitectura victoriana. Nel distritu de la Destilería (Distillery District) de Toronto (Canadá) ta la mayor, y meyor conservada, coleición d'arquitectura industrial de la era victoriana d'América del Norte. Cabbagetown, tamién en Tornoto, ye l'área residencial continua más llarga d'América del Norte. Nesa ciudá hai otros barrios con bayurosa presencia d'edificios d'esta dómina: The Annex, Parkdale y Rosedale. Nos Estaos Xuníos, pela so banda, el barriu de South End, en Boston, ye reconocíu pol Rexistru Nacional de Llugares Históricos ([[National Register of Historic Places]]) como'l barriu más grande y más antiguu del país<ref>{{cite web|url=http://www.southendrealty.com/Community/Community.aspx|title=South End Realty Community|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716112322/http://www.southendrealty.com/Community/Community.aspx|archive-date=16 July 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.southendhistoricalsociety.org/|title=South End Historical Society}}</ref>. Esti honor, sicasí, ye tamién reclamáu pol distritu d'Old Louisville, na ciudá de Louisville (Kentucky)<ref>{{cite web|url=http://www.oldlouisville.com/old_louisville.htm|title=What is Old Louisville?|publisher=Old Louisville Guide|fechaaccesu=14 December 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091127214207/http://www.oldlouisville.com/old_louisville.htm|archive-date=27 November 2009|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20091127214207/http://www.oldlouisville.com/old_louisville.htm|fechaarchivu=2009-11-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.louisvilleky.gov/Visitors/Louisville+Facts+and+Firsts.htm|title=Louisville Facts & Firsts|publisher=LouisvilleKy.gov|fechaaccesu=14 December 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006110825/http://www.louisvilleky.gov/Visitors/Louisville%2BFacts%2Band%2BFirsts.htm|archive-date=6 October 2014|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20141006110825/http://www.louisvilleky.gov/Visitors/Louisville%2BFacts%2Band%2BFirsts.htm|fechaarchivu=2014-10-06}}</ref>.Pela so banda Richmond (Virginia) tien varios grandes conxuntos d'arquiteutura victoriana. Rescampla ente ellos el distritu The Fan, que tien sonadía llocal como'l mayor y "más européu" de los barrios de la ciudá y sonadía nacional como'l barriu cola mayor concentración de cases victorianes contigües<ref>{{cite web|url=http://www.pps.org/great_public_spaces/one?public_place_id=785&type_id=14|title=The Fan District – Great Public Spaces- Project for Public Spaces (PPS)|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201182516/http://www.pps.org/great_public_spaces/one?public_place_id=785&type_id=14|archive-date=1 December 2008|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081201182516/http://www.pps.org/great_public_spaces/one?public_place_id=785&type_id=14|fechaarchivu=2008-12-01}}</ref>. El barriu de Old West End en Toledo (Ohio) tien la mayor coleición de cases d'estilos victorianu final y eduardianu asitiada al este del Mississipp<ref name="stine">Stine, L. (2005) Historic Old West End Toledo, Ohio. Bookmasters.</ref>i, y l'avenida Summit de Saint Paul (Minnesota) tien la llinia continua de cases victorianes de más llonxitú del país. La mayor coleición d'edificios d'estilu italianizante del victorianu inicial del país ta nel barriu de Over-the-Rhine de Cincinnati (Ohio)<ref>Quinlivan (2001)</ref><ref>{{cite web|url=http://cincinnati.com/blogs/developingnow/2012/01/04/demolition-begins-in-over-the-rhine/|title=Cincinnati.com|website=Cincinnati.com|fechaaccesu=1 May 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120193347/http://www2.cincinnati.com/blogs/developingnow/2012/01/04/demolition-begins-in-over-the-rhine/|archive-date=20 January 2015|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20150120193347/http://www2.cincinnati.com/blogs/developingnow/2012/01/04/demolition-begins-in-over-the-rhine/|fechaarchivu=2015-01-20}}</ref>,<ref>{{cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/usa/travel-tips-and-articles/76941|author=Lonely Planet|date=14 January 2016|title=Top 10 US travel destinations for 2012|work=Lonely Planet|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906082717/http://www.lonelyplanet.com/usa/travel-tips-and-articles/76941|archive-date=6 September 2015}}</ref> y ye un bon exemplu d'un barriu urbanu del sieglu XIX, una y bones consérvase cuasimente intactu<ref name="otr_historic_signs">Over-the-Rhine Chamber of Commerce, [http://www.otrchamber.com/content.jsp?articleId=158 Over-the-Rhine Historical Sites] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090911195043/http://www.otrchamber.com/content.jsp?articleId=158|date=11 September 2009}}</ref>. Finalmente, acordies col Rexistru Nacional de Llugares Históricos el distritu históricu de Cape May (Nueva Jersey) tien una de les mayores coleiciones d'edificios de finales del sieglu XIX del país<ref>{{cite web|url=https://npgallery.nps.gov/GetAsset/2935b2af-69ac-4f5e-b0b3-3caa1094086b/|title=Cape May Historic District|publisher=National Park Service|fechaaccesu=27 February 2021}}</ref>.

<gallery>
Ficheru:PAFA 1900 from Library of Congress (cropped).jpg|alt=|Edificiu Furness-Hewitt de l'Academia de les Belles Artes de Pennsylvania (Pennsylvania Academy of Fine Arts), diseñáu por [[Frank Furness]] en Filadelfia y construyido ente 1871 y 1876.
Ficheru:AlleghenyCountyCourthouse.jpg|alt=|Palaciu de Xusticia del Condáu d'Allegheny, diseñáu en [[Pittsburgh]] (Pennsylvania) por [[Henry Hobson Richardson]] y completáu en [[1888]].
Ficheru:Santa Fe passenger terminal in San Diego prior to 1915.jpg|alt=|Terminal orixinal de pasaxeros de la [[California Southern Railroad]]en [[San Diego]] (California), construyida en 1887 y demolida en 1915.
Ficheru:Brooklyn Bridge Postdlf.jpg|alt=|[[Ponte de Brooklyn]], en Nueva York, diseñáu por [[John Augustus Roebling]] y completáu en 1883.
Ficheru:Carson Mansion Eureka California.jpg|alt=|[[Mansión Carson]], n'Eureka (California), considerada ún de los exemplos cimeros del estilu Reina Ana y construyida en 1884-6.
Ficheru:SteinbeckHouse.jpg|alt=|Casa victoriana en [[Salinas (California)|Salinas]] (California), na que pasó la so infancia l'escritor [[John Steinbeck]].
Ficheru:Emlen-physick-estate.jpg|alt=|Casa d'Emlen Physick, nel distritu históricu de Cape May (Nueva Jersey), construyida por Frank Furness en1879.
Ficheru:Saitta House Dyker Heights.JPG|alt=|Casa Saitta, construyida n'estilu Reina Ana en 1899 nel barriu de Dyker Heights, en Brooklyn (Nueva York)<ref>"[http://www.dykerheightscivicassociation.com/saittareport.pdf Saitta House - Report Part 1] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216233832/http://www.dykerheightscivicassociation.com/saittareport.pdf|date=2008-12-16}}",''DykerHeightsCivicAssociation.com''</ref>.
Ficheru:655 Wrightwood Avenue Circa 1880, Lincoln Park Chicago Illinois.jpg|alt=|Semeya, de la década del 1880, del edificiu del 653 de la cai Wrightwood Oeste, nel barriu de Lincoln Park de [[Chicago]].
Ficheru:Farnam Mansion 2.jpg|alt=|Mansión Farnam, d'estilu italianizante, construyida alredor de 1862 n'Oneida ([[Nueva York (estáu)|Nueva York]]).
Ficheru:JamesJHillHouse.jpg|alt=|Casa de James J. Hill en Saint Paul (Minnesota), d'estilu románicu richardsoniano, construyida en 1891.
Ficheru:Victorian Gazebo.jpg|alt=|Quioscu pa banda de música d'estilu victorianu allugáu nos xardinos Fellows Riverside Gardens del parque de Mill Creek en [[Youngstown (Ohio)|Youngstown]] (Ohio).
Ficheru:Over-the-Rhine-12th-and-Vine.jpg|alt=|Edificios d'apartamentos d'estilu italianizante nel barriu d'Over-The-Rhine en Cincinnati.
Ficheru:Ford Piquette Avenue Plant - Front Façade.jpg|alt=|Fábrica de la compañía d'automóviles Ford na avenida Piquette de [[Detroit]]. Construyida en 1904. foi la segunda fábrica de la compañía.
Ficheru:Cape may pink victorian.jpg|alt=|Moldures d'[[estilu gingerbread]] nuna casa de 1882 asitiada en Cape May<ref>{{cite web|url=https://www.thisoldhouse.com/ideas/gingerbread-trim|date=2 February 2007|title=Gingerbread Trim: Feast your eyes on these ornate Victorian-era embellishments|publisher=This Old House|fechaaccesu=12 January 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://loc.gov/pictures/item/nj0026/|title=Eldridge Johnson House, 33 Perry Street (moved from 225 Congress Street), Cape May, Cape May County, NJ|publisher=Historic American Buildings Survey (Library of Congress)|fechaaccesu=12 January 2020}}</ref>.
Ficheru:206 West Moore Street, Hackettstown, NJ.jpg|alt=|Casa de Jacob C. Allen (c. 1870), construyida n'estilu Segundu Imperiu en Hackettstown (New Jersey).
</gallery>

=== Canadá ===
Los arquitectos en xefe del dominiu que yera Canadá diseñaron numberosos edificios federales públicos demientres la dómina victoriana. El diseñu de Thomas Fuller pal edificiu del Parllamentu de Canadá, acabáu de construyir en 1866, estableció la influyencia del góticu victorianu final sobre'l diseñu arquitectónicu canadiense demientres varies décades, nes que se construyeron bayura d'edificios públicos, ilesies, viviendes, edificios industriales ya hoteles nesti estilu.<ref>Christopher Thomas (2015) {{cite web|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canadian-architecture-1867-1914|title=Canadian Architecture: 1867-1914}} ''The Canadian Encyclopedia''. Retrieved 11 April 2022</ref>
[[Ficheru:Cabbagetown_houses.jpg|miniaturadeimagen|Nel barriu de Cabbagetown, en Toronto, construyéronse bien de cases de lladriyu d'estilu victorianu a finales del sieglu XIX y entamos del XX.]]
[[Ficheru:Stone_distillery.JPG|miniaturadeimagen|The Stone Distillery (Toronto), un exemplu d'arquitectura industrial victoriana.]]
[[Ficheru:South-east_grotesque_on_Peace_Tower.jpg|miniaturadeimagen|Ún de los cuatro grotescos qu'adornen les esquines del cuerpu de la [[Torre de la Paz]] (Ottawa).]]
<gallery>
Ficheru:Banff Springs Hotel1.jpg|alt=|Hotel Banff Springs, en [[Banff]] ([[Alberta]]), d'[[estilu château]].
Ficheru:Basilica of Our Lady Immaculate.jpg|alt=|Basílica de Nuestra Señora Inmaculada, ilesia católica de [[Guelph]] ([[Ontario]]) construyida ente 1876 y 1888 n'estilu góticu normandu.
Ficheru:British Columbia Parliament Building, Victoria, British Columbia, Canada.jpg|alt=|Edificiu central de los edificios del Parllamentu de la Columbia Británica, construyíos n'estilu neobarrocu en [[Victoria (Columbia Británica)|Victoria]] ente 1893 y 1897.
Ficheru:Canadian Museum of Nature - 06.jpg|alt=|[[Muséu Canadiense de la Naturaleza]], n'[[Ottawa]], construyíu n'estilu neogóticu. Foi'l primer edificiu construyido espresamente con finalidá museística nel dominiu.
Ficheru:Michael Toronto.jpg|alt=|Ilesia Catedral de Saint James, catedral anglicana de Toronto. Construyida ente 1850 y 1853 n'estilu neogóticu.
Ficheru:Cathedral 006.JPG|alt=|Catedral de la Inmaculada Concepción, católica, construyida n'estilu neogóticu normandu ente 1855 y 1871 en [[Saint John (Nueva Brunswick)|Saint John (Nueva Brumswick)]].
Ficheru:Central Chambers - 04.jpg|alt=|Edificiu Central Chambers, n'Ottawa. Foi construyíu, n'estilu reina Ana, ente 1890 y 1893.
Ficheru:Château Frontenac 02.jpg|Hotel Château Frontenac, en [[Québec (ciudá)|Quebec]], construyíu n'estilu château y abiertu al públicu en 1893.
Ficheru:Christ Church Cathedral day.jpg|alt=|Catedral de Cristu, anglicana, en Montreal, construyida n'estilu neogóticu ente 1857 y 1860.
Ficheru:Christ Church Cathedral, Fredericton, New Brunswick (2005).jpg|alt=|Catedral de Cristu, anglicana, de [[Fredericton]] ([[Nueva Brunswick]]), construyida n'estilu neogóticu ente 1845 y 1853.
Ficheru:Craigdarroch Castle just after sunset - view from the south, Victoria, Canada 01.jpg|alt=|Castiellu Craigdarroch, construyíu en Victoria n'estilu baronial escocés en 1889-90.
Ficheru:Halifax Armoury.JPG|alt=|Halifax Armoury, cuartel militar construyíu en [[Halifax]] ([[Nueva Escocia]]) ente 1895 y 1899.
Ficheru:Residence H-Vincent-Meredith 01.jpg|alt=|Lady Meredith House, mansión n'estilu Reina Ana asitiada en [[Montreal]] y construyida ente 1894 y 1897.
Ficheru:Hotel de ville de Montreal 09.JPG|alt=|Casa del conceyu de Montreal, construyida n'estilu Segundu Imperiu ente 1872 y 1878.
Ficheru:Langevin Block (2013)(cropped).jpg|alt=|Oficina del Primer Ministru y del so Conseyu Priváu, edificiu d'oficines que ye la sede del poder executivu de Canadá, construyíu n'Ottawa n'estilu Segundu Imperiu en 1884-9.
Ficheru:Old Post Office Galt Cambridge Ontario cropped.jpg|alt=|Antigua oficina de correos de Galt, en Cambridge (Ontario). L'edificiu amiesta elementos de los elementos neorrománicu, neogóticu y Segundu Imperiu<ref>[https://www.pc.gc.ca/apps/dfhd/page_nhs_eng.aspx?id=374 Ficha del edificiu na web del Directory of Federal Heritage Designations del gobiernu de Canadá].</ref>.
Ficheru:Torontos Old City Hall 2009.jpg|alt=|Ayuntamientu vieyu de Toronto, construyíu n'estilu neorrománicu richardsonianu ente 1889 y 1899.
Ficheru:Dawn at Parliament Hill in Ottawa.JPG|alt=|Bloque central y biblioteca de los edificios del Parllamentu, n'Ottawa.
Ficheru:Gare Viger 16.jpg|alt=|Place Viger, edificu mistu con hotel y estación de ferrocarril asitiáu en Montreal. Foi construyíu en 1898 n'estilu château.
Ficheru:London-OntarioChurch2.jpg|alt=|Catedral de San Pablu, anglicana, de [[London (Ontario)|London]] (Ontario). D'estilu neogóticu, foi construyida en 1844-6.
Ficheru:The Algonquin in St Andrews.jpg|alt=|Hotel The Algonquin, en [[Saint Andrews (Nueva Brunswick)|Saint Andrews]] (Nueva Brunswick), construyíu n'estilu Tudor en 1889. 
Ficheru:Brockville Fuller Bldg.JPG|alt=|Antigua oficina de correos de Brockville (Ontario), construyida, con diseñu de Thomas Fuller ente 1883 y 1886. D'estilu eclécticu, amiesta elementos flamencos, neoclásicos y d'estilu Reina Ana<ref>[https://www.pc.gc.ca/apps/dfhd/page_nhs_eng.aspx?id=353 Former Brockville Post Office National Historic Site of Canada], na web del Parks Canada Directory of Federal Heritage Designations.</ref>.
Ficheru:Uoft universitycollege.jpg|alt=|Edificiu principal del University College de la Universidá de Toronto, d'estilu neorrománicu.
Ficheru:City Hall and Volunteer Monument, Winnipeg, MB, 1887.jpg|alt=|Casa conceyu de [[Winnipeg]], completada en 1886 n'estilu ''gingerbread''.
</gallery>
=== India ===
L'arquitectura d'estilu victorianu foi la utilizada na d'aquella colonia inglesa pa construyir edificios oficiales, mansiones ya ilesies, especialmente en delles de les metrópolis que foron importantes centros alministrativos de la colonia: [[Mumbai]], [[Calcuta]] y [[Chennai]]<ref>{{Cite web|url=https://victorianweb.org/victorian/history/empire/india/architecture.html|title=British India and Victorian-Era Architecture|fechaaccesu=2022-07-15|website=victorianweb.org}}</ref>.<gallery>
Ficheru:Municipal Corporation of Greater Mumbai 01.jpg|Casa del conceyu del Gran Mumbai, completada en 1893. Amiesta elementos indo-sarracenos con otros del góticu venecianu.
Ficheru:Mumbai, India, University of Mumbai.jpg|Edificiu de la biblioteca de la Universidá de Mumbai (1869-1878), d'estilos neogóticu y góticu venecianu.
Ficheru:Calcutta highcourt.jpg|Edificiu del Tribunal Superior de Calcula, construyíu n'estilu neogóticu na década de 1860.
Ficheru:St. Paul's Cathedral, Cathedral Road in Kolkata 19.jpg|Catedral anglicana de San Pablu, en Calcuta. D'estilu neogóticu, construyose ente 1839 y 1847.
Ficheru:Chennai High Court.jpg|Edificiu del Tribunal Superior de Chennai (1892), ún de los exemplos cimeros de l'[[arquitectura indosarracena]], ún de los estilos arquitectónicos revisionistas usaos polos arquitectos ingleses na India.
Ficheru:St Mary's Church Chennai.jpg|Torre de la ilesia anglicana de Santa María, en Chennai, la ilesia protestante más antigua de la India<ref>''[https://web.archive.org/web/20071211143428/http://www.thehindu.com/2005/12/18/stories/2005121801371100.htm Restoration work under way at St. Mary's Church]'', diario The Hindu (18 d'avientu de 2005).</ref>.
</gallery>

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Arquiteutura]]
[[Categoría:Imperiu británicu]]
Arquiteutura victoriana ye una denominación historiográfica qu'agrupa dellos estilos arquitectónicos desarrollaos nos territorios del Imperiu británicu de mediaos a finales del sieglu XIX, caracterizaos pola recuperación historicista ya ecléctica d'estilos anteriores, especialmente de l'arquiteutura gótica inglesa. La espresión «victoriana» fae referencia al reináu de la reina Victoria (1837-1901), conocíu como dómina victoriana, y respuende al vezu británicu y francés de denomar los estilos arquitectónicos col nome del monarca reinante. Acordies con esti esquema l'arquiteutura victoriana sigue al estilu Rexencia y a l'arquiteutura xeorxiana, y asocédela l'arquiteutura eduardiana. Sicasí, munchos de los elementos carauterísticos de l'arquiteutura nomada victoriana nun se ficieron populares hasta dempués de la muerte de Victoria. El nome aveza a aplicase tamién, nos Estaos Xuníos y nos países que fueron colonies del Imperiu británicu, pa denomar los estilos y edificios d'esi periodu.

Entá se conserven bonos exemplos d'esti estilu arquitectónicu en ciudaes como Londres, Glasgow y Manchester, en Melbourne, Sydney y Mumbai, en Boston (distritu South End), Saint Louis, Galveston, San Francisco, Los Angeles y Nueva Orleans. Hai tamién exemplos en llugares alloñaos del área d'influyencia política británica, como en Valparaíso y Bogotá (distritos de La Merced y Tesauquillo).

 Arquiteutura victoriana nel Reinu Xuníu 

 Recuperación gótica 
miniaturadeimagen|330x330px|Fachada del Muséu d'Historia Natural de Londres, con molduras de terracota característiques del estilu victorianu final.
A entamos del sieglu XIX desarrollose, como reaction a la simetría del palladianismu, un estilu románticu medieval de recuperación del góticu, con edificios emblemáticos como l'abadía de Fonthill. A mediaos de sieglu, de resultes de los avances teunolóxicos, foi posible incorporar elementos metálicos como componentes de los edificios. Apaecieron asina estructures de fundición de fierro y de fierro forxao que, pola so mala rempuesta a la tensión, foron pronto sustituyíos por un material más resistente, l'aceruBlank, Alan; McEvoy, Michael; Plank, Roger (1993). Architecture and Construction in Steel. Taylor & Francis. . Ún de los principales arquitectos que trabayaron con fierro foi Joseph Paxton, autor del Palaciu de Cristal (The Crystal Palace) londinense o de les torres Mentmore, n'estilu Renacimientu inglés. Esta dómina de prosperidá pal país, nel que se desarrollaraon nuevos materiales y métodos de construcción, foi por embargu, no que cinca a los estilos arquiteutónicos, fondamente retrospectiva.

N'Escocia, l'arquitectu Alexander Thomson foi un pioneru nel usu de la fundición de fierro y l'aceru n'edificios comerciales, amestando la convencionalidá neoclásica con elementos exipcios ya orientales pa producir estructures verdaderamente orixinales. Thomson trabayó en Glasgow, y la güelga de dos de los sos contemporáneos, Archibald Simpson y Alexander Marshall Mackenzie, ye entá visible anguaño na ciudá d'Aberdeen. A partir d'estos pioneros escoceses l'estilu espardióse bien ceo per tol Reinu Xuníu, y siguió siendo popular durante 40 años. Ye destacable'l so valir arquitectónicu como forma de conservar y reinventar el pasáu. Les sos influyencies foron variaes, y con elles los arquitectos escoceses consiguieron amestar d'una forma singular arquiteutura, función y vida cotidiana.

 Estilos arquitectónicos populares na dómina victoriana 
Los principales estilos arquitectónicos utilizaos nel Reinu Xuníu demientres el reináu de Victoria (1837-1901) fueron los que vienen darréu. Dellos estendiéronse nel tiempu (anantes de la llegada de Victoria al tronu o dempués de la so muerte) y/o nel espaciu (más allá de les llendes del Imperiu británicu):

 1830-1870: arquiteutura neoxacobina, antecedente del estilu Reina Ana (Jacobethan);
 1830-1870: arquiteutura neorrománica (Romanesque Revival);

 1840-1890: arquiteutura neorrenacentista (Renaissance Revival);

 1845-1865: arquiteutura neogriega (Neo-Grec);
 1855-1880: estilu Segundu Imperiu, orixináu en Francia (Second Empire);
 1870-1910: estilu Reina Ana (Queen Anne Revival);
 1830-1930: estilu baronial escocés (principalmente n'Escocia) (Scots Baronial);
 1880-1910: movimientu británicu d'artes y oficios (British Arts and Crafts movement).

Otros estilos, que hemos citar darréu, tán fuertemente asociaos al sieglu XIX, pese a nun ser únicamente victorianos, pola mor de la gran cantidá d'edificios que se ficieron nellos demientres esti periodu:

 Arquiteutura neogótica (Gothic Revival)
 Arquiteutura italianizante (Italianate)
 Arquiteutura neoclásica (Neoclassical)

 Galería de semeyes 

 La difusión internacional de los estilos victorianos 
A lo llargo'l sieglu XVIII unos pocos arquitectos ingleses yá emigraren a les colonies, pero'l desarrollu y consolidación del Imperiu británicu demientres el sieglu XIX fizo que munchos arquitectos emigraran yá al entamu de les sos carreres profesionales. Dellos colaron pa Estaos Xuníos, y otros pa Canadá, Australia y Nueva Zelanda. Xeneralmente, usaron nes sos construcciones los estilos arquitectónicos que taben de moda cuando ellos colaron d'Inglaterra. Na segunda metá del sieglu, nostante, la meyora de los tresportes y les comunicaciones ficieron posible que publicaciones como The Builder llegaran inclusive a les partes más remotes del imperiu, permitiendo a los arquitectos coloniales tar al día de lo que pasaba, arquitectónicamente falando, na metrópoli. Esto facilitó l'espardimientu de l'arquitectura inglesa pel mundu alantre. Hebo arquitectos perimportantes que sacaron alantre diseños derivaos de los que se facíen n'Inglaterra en llugares tan separtaos como Adelaide, n´Australia (catedral anglicana de San Pedru, de William Butterfield), o Nueva York (colos trabayos de Jacob Wrey Mould, arquitectu xefe de les obres públiques de la ciudá).

 Australia 
miniaturadeimagen|330x330px|Los rascacielos de la cai Collins de Melbourne foron retranqueaos aposta pa conservar los edificios de la dómina victoriana.
El periodu victorianu florió n'Australia, xeneralmente reconocíu ente 1840 y 1890, una dómina que vio una fiebre del oru y un aumentu importante de la población mientres la década de 1880 nos estaos de Victoria y Nueva Gales del Sur. Según dalgunos autores, hasta quince fueron los estilos que predominaron, agrupaos conxuntamente na etiqueta victorianu:Apperly R, Irving R y Reynolds PL, A pictorial guide to identifying Australian architecture: styles and terms from 1788 to present, pp. 40-97. Angus & Robertson, 1994. ISBN 978-0-207-18562-5

 Xeorgiano victorianu (Victorian Georgian)
 Rexencia victorianu (Victorian Regency)
 Neoexipciu (Egyptian)
 Clásicu Académicu (Academic Classical)
 Clásicu llibre (Free Classical)
 Filigrana (Filigree)
 Manierista (Mannerist)
 Segundu imperiu (Second Empire)
 Italianizante (Italianate)
 Neorrománicu (Romanesque)
 Tudor
 Góticu académicu (Academic Gothic)
 Góticu llibre (Free Gothic)
 Góticu rústicu (Rustic Gothic)
 Góticu de carpenteria (Carpenter Gothic )

Los estilos Reina Ana y Arts and Crafts son clasificaos por estos autores como pertenecientes al estilu Federación, el dominante nel país ente 1890 y 1915Apperly R, Irving R y Reynolds PL, A pictorial guide to identifying Australian architecture: styles and terms from 1788 to present, pp. 132-143. Angus & Robertson, 1994. ISBN 978-0-207-18562-5.

 Ḥong Kong 
La influyencia de l'arquitectura occidental na entonces colonia británica ye inda visible, no que cinca a la dómina victoriana, n'exemplos como los que vienen darréu:

 Irlanda 
L'aquitectura más destacada de les ciudaes de la islla ye la xeorxiana: les ciudaes de Dublín, Limerick y Cork destaquen, arquitectónicamente, polos sos parques rectangulares y fileres de cases aterrazaes. Sicasí, tamién hebo construcciones interesantes na dómina victoriana, y dellos inda siguen en pie. Rescamplen nesti sentíu, en Dublín, los edificios d'alredor de la cai Wicklow y de la parte superior de la cai Baggot, y otros nos suburbios de Rathmines, Ranelagh, Rahtgar, Rathfarnham y Terenure. Son singulares los colloríos edificios, d'estilu italianizante, de Cobh, y paga la pena destacar tamién, ente otros exemplos entá visitables en Dublín, el mercáu de la cai George (George's Street Arcade) y dos hospitales: el Royal City of Dublin, na cai Baggot, y el Royal Victoria Eye and Ear, na cai Adelaide.

 Estaos Xuníos 
miniaturadeimagen|330x330px|Les Painted Ladies "orixinales", na plaza Alamo de San Francisco.
Nos Estaos Xuníos úsase davezu'l términu victorianu pa describir los estilos arquitectónicos más populares ente 1860 y 1900: son, ente más otros, los estilos Segundu Imperiu (1855–85), Stick-Eastlake (1860–ca.1890), Folk Victorian (1870–1910), Reina Ana (1880–1910), románicu richardsonianu (1880–1900) y Shingle (1880–1900). Neto que nel Reinu Xuníu, siguieron faciéndose demientres estos años edificios d'estilu neogóticu ya italianizante, y a veces considéraselos tamién como victorianos. Sicasí, dellos historiadores consideren los caberos años del neogóticu como un estilu diferenciáu, que llamen góticu victorianu final. D'otra banda, l'estilu Stick-Eastlake, caracterizáu pol usu de motivos decorativos xeométricos cortaos a máquina, y deriváu de los estilos Stick y Reina Ana, considérenlo algunos autores como un estilu estremáu de lo victoriano. Pa enguedeyar inda más la situación, hai munches cases que combinen elementos de dellos estilos diferentes, polo que ye difícil adscribiles a un estilu concretu o otru. Y hai un grupu de cases victorianes y xeorxianes en distintos llugares, restauraes y repintaes en collores non orixinales, que, de magar l'aplicación del términu a la filera de cases asitiaes na plaza Alamo de San Francisco nuna obra de 1978Larsen M, Pomada E (1978). Painted Ladies: San Francisco's Resplendent Victorians. E.P. Dutton, Nueva York, 1978. ISBN 9780525482444., avecen a ser nomaes como elles, Dames Pintaes (Painted Ladies), pero que pese a ello nun constitúin un estilu arquitectónicu estremáu.

Ente les ciudaes que nesta dómina vivieron un boom constructivu n'estilu victorianu rescamplen Alameda, Astoria, Albany, Deal, Troy, Filadelfia, Washington D.C., Boston, los barrios de Brooklyn Heights y Victorian Flatbush en Brooklyn (Nueva York), Buffalo, Rochester, Chicago, Columbus, Detroit, Eureka, Galena, Galveston, Grand Rapids, Baltimore, Jersey City/Hoboken, Cape May, Louisville, Cincinnati, Atlanta, Milwaukee, Nueva Orleans, Pittsburgh, Richmond, Saint Paul, San Francisco y el barriu de Midtown de Sacramento. Los Angeles creció a partir del barriu de Pueblu y desarrolló un downtown victorianu, prácticamente desaniciáu, del que se conserven restos aisllaos nos barrios d'Angelino Heights y Westlake. La ciudá con más arquitectura victoriana en pie ye, quiciás, San Francisco: hai abondantes exemplos d'ella nos barrios de Haight-Ashbury, Lower Haight, Alamo Square, Western Addition, Mission, Duboce Triangle, Noe Valley, Castro, Nob Hill, and Pacific Heights.
miniaturadeimagen|330x330px|Un exemplu d'arquitectura victoriana residencial nel distritu históricu (Old West End District) de Toledo (Ohio).
Quiciás, porque hai un debate importante sobro cuál ye'l "mayor exemplu superviviente" d'arquitectura victoriana. Nel distritu de la Destilería (Distillery District) de Toronto (Canadá) ta la mayor, y meyor conservada, coleición d'arquitectura industrial de la era victoriana d'América del Norte. Cabbagetown, tamién en Tornoto, ye l'área residencial continua más llarga d'América del Norte. Nesa ciudá hai otros barrios con bayurosa presencia d'edificios d'esta dómina: The Annex, Parkdale y Rosedale. Nos Estaos Xuníos, pela so banda, el barriu de South End, en Boston, ye reconocíu pol Rexistru Nacional de Llugares Históricos (National Register of Historic Places) como'l barriu más grande y más antiguu del país. Esti honor, sicasí, ye tamién reclamáu pol distritu d'Old Louisville, na ciudá de Louisville (Kentucky).Pela so banda Richmond (Virginia) tien varios grandes conxuntos d'arquiteutura victoriana. Rescampla ente ellos el distritu The Fan, que tien sonadía llocal como'l mayor y "más européu" de los barrios de la ciudá y sonadía nacional como'l barriu cola mayor concentración de cases victorianes contigües. El barriu de Old West End en Toledo (Ohio) tien la mayor coleición de cases d'estilos victorianu final y eduardianu asitiada al este del MississippStine, L. (2005) Historic Old West End Toledo, Ohio. Bookmasters.i, y l'avenida Summit de Saint Paul (Minnesota) tien la llinia continua de cases victorianes de más llonxitú del país. La mayor coleición d'edificios d'estilu italianizante del victorianu inicial del país ta nel barriu de Over-the-Rhine de Cincinnati (Ohio)Quinlivan (2001), y ye un bon exemplu d'un barriu urbanu del sieglu XIX, una y bones consérvase cuasimente intactuOver-the-Rhine Chamber of Commerce, Over-the-Rhine Historical Sites . Finalmente, acordies col Rexistru Nacional de Llugares Históricos el distritu históricu de Cape May (Nueva Jersey) tien una de les mayores coleiciones d'edificios de finales del sieglu XIX del país.

 Canadá 
Los arquitectos en xefe del dominiu que yera Canadá diseñaron numberosos edificios federales públicos demientres la dómina victoriana. El diseñu de Thomas Fuller pal edificiu del Parllamentu de Canadá, acabáu de construyir en 1866, estableció la influyencia del góticu victorianu final sobre'l diseñu arquitectónicu canadiense demientres varies décades, nes que se construyeron bayura d'edificios públicos, ilesies, viviendes, edificios industriales ya hoteles nesti estilu.Christopher Thomas (2015)  The Canadian Encyclopedia. Retrieved 11 April 2022
miniaturadeimagen|Nel barriu de Cabbagetown, en Toronto, construyéronse bien de cases de lladriyu d'estilu victorianu a finales del sieglu XIX y entamos del XX.
miniaturadeimagen|The Stone Distillery (Toronto), un exemplu d'arquitectura industrial victoriana.
miniaturadeimagen|Ún de los cuatro grotescos qu'adornen les esquines del cuerpu de la Torre de la Paz (Ottawa).

 India 
L'arquitectura d'estilu victorianu foi la utilizada na d'aquella colonia inglesa pa construyir edificios oficiales, mansiones ya ilesies, especialmente en delles de les metrópolis que foron importantes centros alministrativos de la colonia: Mumbai, Calcuta y Chennai.

 Referencies 

 Enllaces esternos 

Categoría:Arquiteutura
Categoría:Imperiu británicu