Amada
{{Ficha de Patrimoniu de la Humanidá
| Nome = [[Muséu al campu de Nubia y Asuán|Monumentos de Nubia]], dende [[Abu Simbel]] hasta [[File (Exiptu)|File]]
| Imaxe = Amada Front.JPG
| Tamañu = 210
| Pie = Fachada del templu d'Amada.
| País = {{EGY}}
| Tipu = Cultural
| Criterios = i, iii, vi
| ID = 88
| Rexón = [[Países árabes]]
| Añu = 1979
| Extensión = 
| Peligru = 
}}
'''Amada''' foi una antigua población d'[[Exiptu]], asitiada na ribera occidental del ríu [[Nilu]], na Baxa [[Nubia]]. El llugar foi anubiertu peles agües de la [[llagu Nasser]] al construyise la [[presa d'Asuán]]. En dichu enclave atopaba un templu que foi reinstalado unos 2,5 km más al norte, col fin de ser salváu de les agües. Tamién tuvo que ser treslladáu al mesmu allugamientu'l templu de Derr, y la tumba de Penut, gobernador de Uauat en tiempos de [[Ramsés VI]] (sieglu XII e.C.). Forma parte del [[Patrimoniu de la Humanidá]] dende [[1979]] so la denominación '''[[Muséu al campu de Nubia y Asuán|Monumentos de Nubia, dende Abu Simbel hasta File]]'''.

== El templu ==
El '''Templu d'Amada''' ye'l templu exipciu más antiguu de [[Nubia]]. Empecipióse la construcción na dómina del faraón de la [[dinastía XVIII]] [[Tutmosis III]], y dedicóse a [[Amón]] y a [[Ra (mitoloxía)|Ra]]-[[Horajti]].<ref>Lorna Oakes, Pyramids and Tombs of Ancient Egypt: An Illustrated Atlas of the Land of the Pharaohs, Hermes House:Anness Publishing Ltd, 2003. p.204</ref> El so fíu y socesor, [[Amenofis II]] siguió'l programa de decoración de la edificación. El socesor de Amenofis II, [[Tutmosis IV]], decidió cubrir la zona de la entrada y tresformala nuna sala hipóstila (con columnes).<ref name=autogenerated3>Oakes, op. cit., p.204</ref> Mientres el periodu d'Amarna, [[Akenatón]] ordenara borrar el nome de Amón en tol templu, pero foi restituyíu más tarde por [[Seti I]] de la [[dinastía XIX d'Exiptu]].<ref name=autogenerated2>Oakes, op. cit., p.205</ref> Dellos reis de la dinastía XIX, especialmente Seti I y [[Ramsés II]], tamién "llevaron a cabo restauraciones menores y ampliaron la decoración del templu."<ref>[[John Baines]] & [[Jaromír Málek]], Atlas of Ancient Egypt, Facts on File Publications New York, 1982. p.182</ref> Los cercos de los virréis de [[Reinu de Kush|Kush]]: [[Setau]], [[Heqanajt]] y [[Messuy]], y la de [[Bay]] describen les sos actividaes constructives so Ramsés II, [[Merenptah]] y [[Siptah]] respeutivamente.<ref name=autogenerated2 />

=== Interior del templu ===
[[Ficheru:Amada Temple by Dennis G. Jarvis.jpg|thumb|Interior del Templu d'Amada.]]
Nel plan orixinal de la construcción figuraben un [[pilono]], una entrada y un pórticu que conducía a un santuariu.<ref>Oakes, op.cit., p.204</ref> Sicasí, cuando Tutmosis IV techó la entrada, les pilastres y les parés "decorar con escenes oferentes, qu'incluyíen a Tutmosis IV, a la izquierda", y a Tutmosis III y Amenofis II, a la derecha.<ref name=autogenerated3 /> Anque'l templu tenía un esterior apagao y espeñicao, les sos carauterístiques internes gocien de dalgunos de los [[baxorrelieve]]s más finamente tallaos, con colores brillosos y vibrantes.<ref name=autogenerated3 /> 

Los meyores baxorrelieves tán na seición más ¡interna del templu onde s'amuesa a Tutmosis III y a Amenofis II abrazando o faciendo ufriendes a dellos dioses exipcios.<ref name=autogenerated3 /> Nel llau esquierdu del antepar amosar a Amenofis II coronáu por [[Horus]] y [[Tot]] y corriendo con un remu y un ''hap'' (preséu de navegación).<ref name=autogenerated3 /> La capiya asitiada a un llau del santuariu contién delles escenes interesantes sobre la fundación y consagración del templu que representen el ritual del "estiramientu de la cuerda", la ceremonia de la ellaboración y allugamientu de bloques, y la ufrienda del templu a los sos dioses.<ref name=autogenerated3 />

=== Inscripciones ===
[[Ficheru:Amada relief of Thutmose III.jpg|thumb|Tutmosis III ante los dioses [[Amón]] y [[Ra (mitoloxía)|Ra]]-[[Horajti]], nel templu d'Amada.]]
Esisten dos inscripciones históriques importantes nel templu d'Amada. La más antigua, fechada nel añu 3º del reináu de de Amenofis II, "topar nun cercu arrondáu na so parte cimera y asitiada nel muriu traseru del santuariu (al este)."<ref name=autogenerated1>Baines & Málek, op. cit., p.182</ref> El testu describe una despiadada campaña militar per Asia del faraón: 
{{cquote|La so Maxestá tornó con gozu al so padre Amón en dando muerte cola so propia maza a siete xefes nel distritu de ''Takhesy'' (Siria) quien dempués fueron colgaos cabeza abaxo na [[proa]] del barcu de La so Maxestá.<ref name=autogenerated1 />}} 

Amenofis II sigui describiendo cómo colgó a seis de los xefes muertos "nos murios de Tebas" ente que'l séptimu foi colgáu nos murios de [[Napata]] (una ciudá fronteriza nubia cerca del cuartu tabayón del [[Nilu]]).<ref name=autogenerated2 /> Esto fixo a manera de clara alvertencia escontra los nubios, espuestos a les peligroses consecuencies d'una rebelión mientres el reináu de Amenofis. El segundu testu históricu, "nun cercu grabáu na [[jamba]] izquierda (el norte) de la puerta d'entrada", menta'l refugu a la invasión de Libia nel 4º añu de Merenptah.<ref name=autogenerated1 />

El templu foi descritu por antiguos viaxeros, anque la so descripción fíxose pública primeramente por [[Henri Gauthier]]<ref>Rosalie David, Discovering Ancient Egypt, Facts on File, 1993. p.104</ref> en 1913.<ref>Henri Gauthier, Témple-y d'Amada (Cairo 1913)</ref> 

Ente 1964 y 1975, el templu foi treslladáu dende'l so allugamientu a un nuevu llugar "unos 65 m más altu y 2,5 km más alloñáu del so allugamientu orixinal",<ref name=autogenerated1 /> pa evitar que lo anubriera'l [[llagu Nasser]] debíu al proyeutu de la [[presa d'Asuán]].<ref>Craig Hildreth, [https://web.archive.org/web/20060927203530/http://touregypt.net/featurestories/amada.htm The Amada Temple in Nubia]</ref> El [[Templu de Derr]], escaváu na roca, tamién se treslladó al nuevu allugamientu d'Amada.<ref>Christine Hobson, Exploring the World of the Pharaohs: A complete guide to Ancient Egypt, Thames & Hudson 1993 paperback, p.177</ref>

== Notes ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20080704073941/http://www.institutoestudiosantiguoegipto.com/Amada1.htm El templu d'Amada, en institutoestudiosantiguoegipto]
* [https://web.archive.org/web/20060927203530/http://touregypt.net/featurestories/amada.htm El templu d'Amada en Nubia, en touregypt]









{{Tradubot|Amada}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Nubia]]
[[Categoría:Templos del Antiguu Exiptu]]
[[Categoría:Xacimientos arqueolóxicos d'Exiptu]]
[[Categoría:Patrimoniu de la Humanidá n'Exiptu]]
[[Categoría:Edificios y estructures reasitiaos]]
[[Categoría:Arquiteutura n'Exiptu del sieglu XV e.C.]]
[[Categoría:Pintura del Antiguu Exiptu]]
[[Categoría:Pintura d'Exiptu del sieglu XV e.C.]]
Amada foi una antigua población d'Exiptu, asitiada na ribera occidental del ríu Nilu, na Baxa Nubia. El llugar foi anubiertu peles agües de la llagu Nasser al construyise la presa d'Asuán. En dichu enclave atopaba un templu que foi reinstalado unos 2,5 km más al norte, col fin de ser salváu de les agües. Tamién tuvo que ser treslladáu al mesmu allugamientu'l templu de Derr, y la tumba de Penut, gobernador de Uauat en tiempos de Ramsés VI (sieglu XII e.C.). Forma parte del Patrimoniu de la Humanidá dende 1979 so la denominación Monumentos de Nubia, dende Abu Simbel hasta File.

 El templu 
El Templu d'Amada ye'l templu exipciu más antiguu de Nubia. Empecipióse la construcción na dómina del faraón de la dinastía XVIII Tutmosis III, y dedicóse a Amón y a Ra-Horajti.Lorna Oakes, Pyramids and Tombs of Ancient Egypt: An Illustrated Atlas of the Land of the Pharaohs, Hermes House:Anness Publishing Ltd, 2003. p.204 El so fíu y socesor, Amenofis II siguió'l programa de decoración de la edificación. El socesor de Amenofis II, Tutmosis IV, decidió cubrir la zona de la entrada y tresformala nuna sala hipóstila (con columnes).Oakes, op. cit., p.204 Mientres el periodu d'Amarna, Akenatón ordenara borrar el nome de Amón en tol templu, pero foi restituyíu más tarde por Seti I de la dinastía XIX d'Exiptu.Oakes, op. cit., p.205 Dellos reis de la dinastía XIX, especialmente Seti I y Ramsés II, tamién "llevaron a cabo restauraciones menores y ampliaron la decoración del templu."John Baines & Jaromír Málek, Atlas of Ancient Egypt, Facts on File Publications New York, 1982. p.182 Los cercos de los virréis de Kush: Setau, Heqanajt y Messuy, y la de Bay describen les sos actividaes constructives so Ramsés II, Merenptah y Siptah respeutivamente.

 Interior del templu 
thumb|Interior del Templu d'Amada.
Nel plan orixinal de la construcción figuraben un pilono, una entrada y un pórticu que conducía a un santuariu.Oakes, op.cit., p.204 Sicasí, cuando Tutmosis IV techó la entrada, les pilastres y les parés "decorar con escenes oferentes, qu'incluyíen a Tutmosis IV, a la izquierda", y a Tutmosis III y Amenofis II, a la derecha. Anque'l templu tenía un esterior apagao y espeñicao, les sos carauterístiques internes gocien de dalgunos de los baxorrelieves más finamente tallaos, con colores brillosos y vibrantes. 

Los meyores baxorrelieves tán na seición más ¡interna del templu onde s'amuesa a Tutmosis III y a Amenofis II abrazando o faciendo ufriendes a dellos dioses exipcios. Nel llau esquierdu del antepar amosar a Amenofis II coronáu por Horus y Tot y corriendo con un remu y un hap (preséu de navegación). La capiya asitiada a un llau del santuariu contién delles escenes interesantes sobre la fundación y consagración del templu que representen el ritual del "estiramientu de la cuerda", la ceremonia de la ellaboración y allugamientu de bloques, y la ufrienda del templu a los sos dioses.

 Inscripciones 
thumb|Tutmosis III ante los dioses Amón y Ra-Horajti, nel templu d'Amada.
Esisten dos inscripciones históriques importantes nel templu d'Amada. La más antigua, fechada nel añu 3º del reináu de de Amenofis II, "topar nun cercu arrondáu na so parte cimera y asitiada nel muriu traseru del santuariu (al este)."Baines & Málek, op. cit., p.182 El testu describe una despiadada campaña militar per Asia del faraón: 
 

Amenofis II sigui describiendo cómo colgó a seis de los xefes muertos "nos murios de Tebas" ente que'l séptimu foi colgáu nos murios de Napata (una ciudá fronteriza nubia cerca del cuartu tabayón del Nilu). Esto fixo a manera de clara alvertencia escontra los nubios, espuestos a les peligroses consecuencies d'una rebelión mientres el reináu de Amenofis. El segundu testu históricu, "nun cercu grabáu na jamba izquierda (el norte) de la puerta d'entrada", menta'l refugu a la invasión de Libia nel 4º añu de Merenptah.

El templu foi descritu por antiguos viaxeros, anque la so descripción fíxose pública primeramente por Henri GauthierRosalie David, Discovering Ancient Egypt, Facts on File, 1993. p.104 en 1913.Henri Gauthier, Témple-y d'Amada (Cairo 1913) 

Ente 1964 y 1975, el templu foi treslladáu dende'l so allugamientu a un nuevu llugar "unos 65 m más altu y 2,5 km más alloñáu del so allugamientu orixinal", pa evitar que lo anubriera'l llagu Nasser debíu al proyeutu de la presa d'Asuán.Craig Hildreth, The Amada Temple in Nubia El Templu de Derr, escaváu na roca, tamién se treslladó al nuevu allugamientu d'Amada.Christine Hobson, Exploring the World of the Pharaohs: A complete guide to Ancient Egypt, Thames & Hudson 1993 paperback, p.177

 Notes 

 Enllaces esternos 

 El templu d'Amada, en institutoestudiosantiguoegipto
 El templu d'Amada en Nubia, en touregypt

Categoría:Nubia
Categoría:Templos del Antiguu Exiptu
Categoría:Xacimientos arqueolóxicos d'Exiptu
Categoría:Patrimoniu de la Humanidá n'Exiptu
Categoría:Edificios y estructures reasitiaos
Categoría:Arquiteutura n'Exiptu del sieglu XV e.C.
Categoría:Pintura del Antiguu Exiptu
Categoría:Pintura d'Exiptu del sieglu XV e.C.