Javier Bueno
{{persona}}
'''Javier Bueno''' {{nym}} foi un [[periodista]] y activu militante [[PSOE|socialista]] [[España|español]], que desenvolvió bona parte del so llabor ente [[Asturies]] y Madrid. Ente [[1931]] y [[1937]] foi direutor del diariu socialista asturianu ''[[Avance (periódicu)|Avance]]'' que xugó un importante papel nel procesu que condució a la [[Revolución d'Asturies]]. Lluchó xunto al [[bandu republicanu]] na [[Guerra Civil Española]] y en [[1939]] foi deteníu, condergáu a muerte por un tribunal militar y executáu.<ref>[https://web.archive.org/web/20111119013556/http://www.asociacionprensaoviedo.com/blog/2010/05/javier-bonu-y-juan-antonio-cabeces-el valor-d'escurrir/ Homenaxe a Javier Bueno y Juan Antonio Cabezas pola Asociación de la prensa d'Uviéu].</ref><ref name="lne">[https://www.lne.es/sociedad-cultura/2010/05/01/juan-antonio-cabeces-javier-bonu-noble-odisea-vencíos/909009.html Juan Antonio Cabezas y Javier Bueno, la noble odisea de los vencíos. Fueron reivindicaos na Universidá d'Uviéu], ''lne.es'' ([[La Nueva España]]).</ref><ref name="cien">Álvaro Fleites Marcos: ''Prensa y Guerra Civil n'Asturies. De les eleiciones del Frente Popular a la cayida de Xixón (1936-1937)''. Editorial ''Azucel''. Avilés, 2008. ISBN 978-84-96175-25-9</ref><ref name="folletu">Folleto exposición: ''Catorce meses de Guerra Civil n'Asturies''. Conseyería de Cultura, Comunicación Social y Turismu, Direición Xeneral de Promoción Cultural y Política Llingüística. Principáu d'Asturies. Xixón, 2006. 110 pp. Depósitu llegal: AS. 1213-2006.</ref> 

== Biografía ==
Fíu de l'actriz [[Soledad Bueno]] y el periodista [[José Nakens]], Bueno yera home de formación autodidacta que se ganaba la vida como vendedor de periódicos y, dacuando, escribía en dellos diarios y selmanarios. Aportó a xefe de redaición de los periódicos editaos en Madrid [[La Voz (España)|La Voz]], [[Crisol]] y [[Lluz]]. En [[1931]] publicó en Madrid un folletu tituláu ''L'Estáu socialista. Nueva interpretación del comunismu'' (Madrid: Ediciones Morata, 205 páxines) nel qu'afirmó que la llegada del socialismu revolucionario yera inminente si llográbase la unidá de la clase obrera "percima de líderes y exegetas". [[Salazar Alonso]], ministru de la Gobernación nel gobiernu del [[Partíu Republicanu Radical]] presidiu por [[Ricardo Samper]], dixo d'él:<ref name=ruiz>{{cita llibru |apellíu=Ruiz |nome=David |apellíu2= |nome2= |enllaceautor= |títulu=Insurrección defensiva y revolución obrera. L'ochobre español de 1934 |url= |fechaaccesu= |idioma= |otros= |edición= |añu=1988 |editor= |editorial=Labor |allugamientu=Barcelona |isbn=84-335-9406-0 |capítulu= |páxina=96 |cita=}}</ref> 
{{cita|Yera un home d'estraordinaria simpatía, bondosu y bon compañeru; anque d'idees avanzaes nunca pudi apreciar nél estremismu}} 

Establecíu n'Asturies, ingresó na [[UXT]], anque manifestó siempres un ciertu espíritu llibertariu dientro de la llinia marxista, bien antiestalinista y antiburocrático. El 1 de xunetu de 1933 asumió la direición del periódicu ''[[Avance (periódicu)|Avance]]'' en [[Xixón]], y dio-y un espectacular xiru, hasta convertilo nel periódicu de más tirada de la rexón y nel de referencia de la clase obrera asturiana. Abrió les sos páxines a los trabayadores qu'allegaben a la redaición a cuntar los sos problemes y montó una rede informativa en toa Asturies, con corresponsales y collaboradores bonales. El so impulsu foi fundamental pa la espectacular crecedera del periódicu, sumando más y más llectores. Contribuyó a la so espansión el modelu de diariu que Javier Bueno desenvolvió: recoyendo'l sentir y les hestories de munchos asturianos de distintos puntos de la entós provincia, consiguió captar l'atención ya interés d'un gran númberu de llectores que se sentíen reconocíos naquellos sufrimientos, lluches, esperiencies y pruyimientos. Amás, convertir nel mediu fundamental por qu'en les llocalidaes aisllaes tuviérase noticies del restu d'Asturies.<ref name="cien"/><ref name="folletu"/> Según l'historiador [[David Ruiz]]:<ref name=ruiz/>
{{cita|La presencia de Bueno significó una racionalización téunica que dotó al diariu de mayor cobertoria informativa, coherencia sostenida na llinia editorial y, sobremanera, progresiva identificación ente los obreros y el periódicu, llograda non yá pola elevación de la cantidá y la calidá de la información, sinón tamién pol celu profesional y la militancia personal del so direutor}}

La tirada de ''Avance'' rondaba los 23.500 exemplares diarios, una cifra inusitada pa un diariu obrerista d'ámbitu rexonal. Les sos bederres crítiques a l'acción gubernamental acarretáron-y non pocos problemes llegales: namái nel primer semestre de 1934 sufrió 32 secuestros de la edición y dos cuantiosas multes. Los talleres fueron tomaos pola [[Guardia d'Asaltu]] y rexistraos pola [[Guardia Civil]], Javier Bueno foi encarceláu en trés causes, los vendedores caleyeros del periódicu fueron escorríos y multaos... Arriendes de estos fechos, entamáronse delles campañes de solidaridá, ente les que cabo destacar una llista d'adhesión, al envís de faer frente a les multes, que llegó a recaldar la considerable suma de 6.050 pesetes.<ref>Taibo II, Paco Ignacio (1980) ''Hestoria Xeneral d'Asturies. Tomu VII.'' Xixón: Silverio Cañada. ISBN 84-7286-050-7</ref> La multa más cuantiosa (15.000 pesetes) foi-y impuesta al númberu del [[26 de xunu]] de [[1934]] al titular la información sobre la sentencia del [[Tribunal de Garantíes Constitucionales]] contra la [[Llei de Contratos de Cultivu]] aprobada pol parllamentu catalán: "Si Cataluña llevántase, nun se va llevantar sola". Amás la circulación del periódicu foi prohibida nos cuarteles, lo que foi contestáu por un artículu publicáu nel diariu, que traxo consigo, de nuevu, l'encarcelamientu del so direutor, condergáu a dos meses y mediu de prisión. El casu tuvo repercusión a nivel nacional. El líder socialista [[Indalecio Prieto]] escribió-y nuna carta: "Atráise usté los rayos pirotéunicos de los nuesos enemigos".<ref name=ruiz5>{{cita llibru |apellíu=Ruiz |nome=David |añu=1988 |páxines=97 |cita=}}</ref> 

Los sos artículos, y dacuando los sos discursos en mítines políticos socialistes, impulsaron decisivamente a l'[[Alianza Obrera]] y contribuyeron a crear el clima que favoreció la [[Revolución d'Asturies]] d'ochobre de 1934.<ref name=ruiz5/>

== Revolución de 1934 ==
Poco primero de la [[revolución de 1934]], ''Avance'' convirtiérase nel periódicu de mayor tirada n'Asturies y foi clave na mesma.<ref name="cien"/> Bueno foi deteníu en dos causes tres los sucesos de 1934 por ser el direutor del diariu.Foi procesáu, acusáu d'inducción y "escitación" a la rebelión, condergáu a reclusión perpetua y multáu con 70 millones de pesetes de la dómina, la mesma cantidá que [[Alfonso XIII]] sacó del país al autoexiliarse en 1931. Al oyer la sentencia del tribunal militar, preguntó cáusticu: "¿Al contao o a plazos?". Desoyéronse les acusaciones de diverses tortures que careció nos tribunales militares, por cuenta de les cualos quedó coxu.<ref>''Cf.'' Andrés Trapiello, ''Les armes y les lletres. Lliteratura y Guerra Civil (1936-1939)'', Madrid: Austral, 2012, 3ª ed. p. 521.</ref> El gobiernu de la [[CEDA]] y los periódicos gustantes a esta publicaron un folletu con una fotografía de Bueno deteníu (reproducíu nos diarios), onde podía lleese:<ref name="tortura"/>

{{cita|Javier Bueno, direutor de Avance. Na semeya vense claramente les llagues furunculosas que carez y que se quixeron faer pasar, torpemente, por buelgues de supuestos malos martirios. ... [cualesquier puede ver que se trata de] furunculosis vulgar, bien fuerte pola naturaleza posiblemente diabética del enfermu, y de la cual tase tratando convenientemente al señor Bueno polos médicos del Cuerpu de Prisiones.|}}

Más tarde y entá en prisión va escribir la so versión:<ref name="tortura">[http://www.asturiasrepublicana.com/critica6.html Artículu en ''Ochobre''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180613122259/http://www.asturiasrepublicana.com/critica6.html |date=2018-06-13 }}, de la [[Mocedaes Socialistes d'España]], publicáu en marzu de 1935.</ref>

{{cita|Na madrugada del 6 [d'ochobre] soi deteníu y el 8 pela tarde lleváu dende la comisaría al cuartel de Guardias d'Asaltu. Ellí sigo en mangues de camisa, y asina mesmu he de remangarme pa fregar los retretes del llocal, misión que se me señala. Toi sanu. Dalgún guardia diz mirando l'ánimu con que trabayu y los mios brazos desnudos: "Yes un fuerte ¿eh?", "Como Hércules", contesto yo . El día 14 entá llogro estremame como cavador. El día 16 llámame a declarar nel procesu contra Teodomiro Menéndez el xuez capitán señor Janáriz (o comandante, nun toi seguru) qu'actúa nel cuartel. Una vegada que declaré espréso-y el mio voluntá de presenta-y una denuncia por malos tratos. Dizme que volverá llamame pela tarde, yá pa deponer respectu de la mio propia detención y si presénto-y la denuncia va almitir. Pero'l mesmu día 16 pela tarde, primero que el [[Juan Janariz Peris|capitán señor Janáriz]] lleve a cabu la so intención de llamame a declarar, soi treslladáu a la cárcel d'Uviéu. Dos o trés díes depués pido asistencia pa una llaga que tengo abierta nel brazu derechu y otros dos flemones a puntu d'abrir. Yeme tan fadio moveme, que los compañeros que me sirven el ranchu faen lo posible por ayudar nel senciellu menester de recibilo. ... El doctor Combarros, médicu militar, que foi quien diariamente me curó n'Uviéu con percuru y cordialidá que tengo bien presentes, hasta que me llevaron a Madrid, ante la molición mio porque tardaben n'encarnar les llagues en que "el más legu en cuestiones médiques ve una furunculosis vulgar", dizme testualmente: "Nun s'esmoleza; esta clase de mancadures nun cierren hasta que s'esanicia tol texíu magullado". Sé que ye home bien cabal, incapaz del cómodu espediente d'escaecer lo que se diz. Alcuérdase. Treslládaseme a Madrid y el médicu d'aquella cárcel diagnostica na mio presencia, dictando al prauticante apellidado Mozos, quien lo asitia en llibru rexistro qu'ensin dulda subsiste, "mancaes de tantos centímetros, con perda de sustancia y en periodu de cicatrización". Nada de llagues furunculosas.|}}

El rellatu sigue, declarando que yá non -y verá'l médicu de la prisión, sinón otru presu, el doctor Carbayos Soldevilla, cúralu diariamente. El [[20 d'avientu]], tres más de tres meses, dáse-y l'alta. Les esmoliciones sobre la so suerte de l'[[Asociación de la Prensa de Madrid]], provocaron nuevos malos tratos no que Bueno llapada, "llagues a propósito apaecíes", y que se curaron tres otros dos meses. Na primer ocasión que tien de presentar denuncia, facer ante'l Xulgáu Militar númberu 1 de Madrid.<ref name="tortura"/> Permaneció en prisión hasta [[1936]], cuando cola victoria del [[Frente Popular (España)|Frente Popular]] nes [[eleiciones xenerales d'España de 1936|eleiciones d'aquel añu]] dictóse una [[amnistía]].<ref name="cien"/><ref name="folletu"/>

== Guerra Civil y muerte ==
Tornó a dirixir ''Avance'', pero col [[Pronunciamientu del 17 y 18 de xunetu de 1936|golpe d'Estáu]] que condució a la [[Guerra Civil Española|Guerra Civil]] y que n'[[Uviéu]] manifestar cola sulevación del [[Antonio Aranda Mata|xeneral Aranda]], Bueno xunir a les milicies pa defender a la [[Segunda República Española|República]] frente a los sulevaos. Combatió dellos meses n'Asturies hasta que foi mancáu. En [[1937]], yá recuperáu, retomó'l so llabor como direutor de ''Avance''. Cola cayida d'Asturies en manes de los [[bandu nacional|exércitos sulevaos]], fuxó a Francia pa tornar a Madrid, onde dirixió'l selmanariu socialista d'orientación [[Largo Caballero|largocaballerista]] ''[[Claridá (periódicu)|Claridá]]''.<ref name="cien"/> En marzu de [[1939]], cola cayida de Madrid a la fin de la guerra, foi deteníu y presu na [[cárcel de Porlier]], onde tamién s'atopaba'l so amigu y periodista asturianu, [[Juan Antonio Cabezas]]. Foi condergáu a muerte en [[xuiciu sumarísimu]] (tuvo diez minutos pa defendese n'arrenunciando'l so abogáu). Mientres esperaba la execución de la sentencia, dio clase de Gramática a los recluyíos. Foi executáu con garrote llaín a finales de setiembre de 1939. Nel so últimu día, según cuenta Cabezas, pasó'l día falando y aldericando en llatín col capellán de la cárcel, maraviáu esti del so estoicismu y cultura, lo mesmo que del so gran respetu escontra les creencies que nun compartía. Casáu en dos causes, tres la so muerte la so primer esposa (Concepción Ramírez de Verger, cola que nun taba llegalmente casáu) y los sos ocho fíos fueron espulsaos de la so casa como represalia; lo mesmo asocedió cola so segunda esposa, Mariana Braseru Potenciano y el fíu que teníen de mancomún, Germán Luis Bueno Braseru, qu'en tando en dellos campos de concentración en Francia, torna a España.<ref name="lne"/>

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [http://www.asturiasrepublicana.com/critica6.html Fotografía de Javier Bueno col torso desnudu amosando los "furúnculos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180613122259/http://www.asturiasrepublicana.com/critica6.html |date=2018-06-13 }}

{{NF|1891|1939|Bueno, Javier}}






{{Tradubot|Javier Bueno}}

[[Categoría:Periodistes d'Asturies]]
[[Categoría:Políticos y polítiques d'Asturies]]
[[Categoría:Sindicalistes d'España]]
[[Categoría:Presos de la cárcel de Porlier]]
Javier Bueno  foi un periodista y activu militante socialista español, que desenvolvió bona parte del so llabor ente Asturies y Madrid. Ente 1931 y 1937 foi direutor del diariu socialista asturianu Avance que xugó un importante papel nel procesu que condució a la Revolución d'Asturies. Lluchó xunto al bandu republicanu na Guerra Civil Española y en 1939 foi deteníu, condergáu a muerte por un tribunal militar y executáu.valor-d'escurrir/ Homenaxe a Javier Bueno y Juan Antonio Cabezas pola Asociación de la prensa d'Uviéu.Juan Antonio Cabezas y Javier Bueno, la noble odisea de los vencíos. Fueron reivindicaos na Universidá d'Uviéu, lne.es (La Nueva España).Álvaro Fleites Marcos: Prensa y Guerra Civil n'Asturies. De les eleiciones del Frente Popular a la cayida de Xixón (1936-1937). Editorial Azucel. Avilés, 2008. ISBN 978-84-96175-25-9Folleto exposición: Catorce meses de Guerra Civil n'Asturies. Conseyería de Cultura, Comunicación Social y Turismu, Direición Xeneral de Promoción Cultural y Política Llingüística. Principáu d'Asturies. Xixón, 2006. 110 pp. Depósitu llegal: AS. 1213-2006. 

 Biografía 
Fíu de l'actriz Soledad Bueno y el periodista José Nakens, Bueno yera home de formación autodidacta que se ganaba la vida como vendedor de periódicos y, dacuando, escribía en dellos diarios y selmanarios. Aportó a xefe de redaición de los periódicos editaos en Madrid La Voz, Crisol y Lluz. En 1931 publicó en Madrid un folletu tituláu L'Estáu socialista. Nueva interpretación del comunismu (Madrid: Ediciones Morata, 205 páxines) nel qu'afirmó que la llegada del socialismu revolucionario yera inminente si llográbase la unidá de la clase obrera "percima de líderes y exegetas". Salazar Alonso, ministru de la Gobernación nel gobiernu del Partíu Republicanu Radical presidiu por Ricardo Samper, dixo d'él: 
 

Establecíu n'Asturies, ingresó na UXT, anque manifestó siempres un ciertu espíritu llibertariu dientro de la llinia marxista, bien antiestalinista y antiburocrático. El 1 de xunetu de 1933 asumió la direición del periódicu Avance en Xixón, y dio-y un espectacular xiru, hasta convertilo nel periódicu de más tirada de la rexón y nel de referencia de la clase obrera asturiana. Abrió les sos páxines a los trabayadores qu'allegaben a la redaición a cuntar los sos problemes y montó una rede informativa en toa Asturies, con corresponsales y collaboradores bonales. El so impulsu foi fundamental pa la espectacular crecedera del periódicu, sumando más y más llectores. Contribuyó a la so espansión el modelu de diariu que Javier Bueno desenvolvió: recoyendo'l sentir y les hestories de munchos asturianos de distintos puntos de la entós provincia, consiguió captar l'atención ya interés d'un gran númberu de llectores que se sentíen reconocíos naquellos sufrimientos, lluches, esperiencies y pruyimientos. Amás, convertir nel mediu fundamental por qu'en les llocalidaes aisllaes tuviérase noticies del restu d'Asturies. Según l'historiador David Ruiz:

La tirada de Avance rondaba los 23.500 exemplares diarios, una cifra inusitada pa un diariu obrerista d'ámbitu rexonal. Les sos bederres crítiques a l'acción gubernamental acarretáron-y non pocos problemes llegales: namái nel primer semestre de 1934 sufrió 32 secuestros de la edición y dos cuantiosas multes. Los talleres fueron tomaos pola Guardia d'Asaltu y rexistraos pola Guardia Civil, Javier Bueno foi encarceláu en trés causes, los vendedores caleyeros del periódicu fueron escorríos y multaos... Arriendes de estos fechos, entamáronse delles campañes de solidaridá, ente les que cabo destacar una llista d'adhesión, al envís de faer frente a les multes, que llegó a recaldar la considerable suma de 6.050 pesetes.Taibo II, Paco Ignacio (1980) Hestoria Xeneral d'Asturies. Tomu VII. Xixón: Silverio Cañada. ISBN 84-7286-050-7 La multa más cuantiosa (15.000 pesetes) foi-y impuesta al númberu del 26 de xunu de 1934 al titular la información sobre la sentencia del Tribunal de Garantíes Constitucionales contra la Llei de Contratos de Cultivu aprobada pol parllamentu catalán: "Si Cataluña llevántase, nun se va llevantar sola". Amás la circulación del periódicu foi prohibida nos cuarteles, lo que foi contestáu por un artículu publicáu nel diariu, que traxo consigo, de nuevu, l'encarcelamientu del so direutor, condergáu a dos meses y mediu de prisión. El casu tuvo repercusión a nivel nacional. El líder socialista Indalecio Prieto escribió-y nuna carta: "Atráise usté los rayos pirotéunicos de los nuesos enemigos". 

Los sos artículos, y dacuando los sos discursos en mítines políticos socialistes, impulsaron decisivamente a l'Alianza Obrera y contribuyeron a crear el clima que favoreció la Revolución d'Asturies d'ochobre de 1934.

 Revolución de 1934 
Poco primero de la revolución de 1934, Avance convirtiérase nel periódicu de mayor tirada n'Asturies y foi clave na mesma. Bueno foi deteníu en dos causes tres los sucesos de 1934 por ser el direutor del diariu.Foi procesáu, acusáu d'inducción y "escitación" a la rebelión, condergáu a reclusión perpetua y multáu con 70 millones de pesetes de la dómina, la mesma cantidá que Alfonso XIII sacó del país al autoexiliarse en 1931. Al oyer la sentencia del tribunal militar, preguntó cáusticu: "¿Al contao o a plazos?". Desoyéronse les acusaciones de diverses tortures que careció nos tribunales militares, por cuenta de les cualos quedó coxu.Cf. Andrés Trapiello, Les armes y les lletres. Lliteratura y Guerra Civil (1936-1939), Madrid: Austral, 2012, 3ª ed. p. 521. El gobiernu de la CEDA y los periódicos gustantes a esta publicaron un folletu con una fotografía de Bueno deteníu (reproducíu nos diarios), onde podía lleese:

Más tarde y entá en prisión va escribir la so versión:Artículu en Ochobre , de la Mocedaes Socialistes d'España, publicáu en marzu de 1935.

El rellatu sigue, declarando que yá non -y verá'l médicu de la prisión, sinón otru presu, el doctor Carbayos Soldevilla, cúralu diariamente. El 20 d'avientu, tres más de tres meses, dáse-y l'alta. Les esmoliciones sobre la so suerte de l'Asociación de la Prensa de Madrid, provocaron nuevos malos tratos no que Bueno llapada, "llagues a propósito apaecíes", y que se curaron tres otros dos meses. Na primer ocasión que tien de presentar denuncia, facer ante'l Xulgáu Militar númberu 1 de Madrid. Permaneció en prisión hasta 1936, cuando cola victoria del Frente Popular nes eleiciones d'aquel añu dictóse una amnistía.

 Guerra Civil y muerte 
Tornó a dirixir Avance, pero col golpe d'Estáu que condució a la Guerra Civil y que n'Uviéu manifestar cola sulevación del xeneral Aranda, Bueno xunir a les milicies pa defender a la República frente a los sulevaos. Combatió dellos meses n'Asturies hasta que foi mancáu. En 1937, yá recuperáu, retomó'l so llabor como direutor de Avance. Cola cayida d'Asturies en manes de los exércitos sulevaos, fuxó a Francia pa tornar a Madrid, onde dirixió'l selmanariu socialista d'orientación largocaballerista Claridá. En marzu de 1939, cola cayida de Madrid a la fin de la guerra, foi deteníu y presu na cárcel de Porlier, onde tamién s'atopaba'l so amigu y periodista asturianu, Juan Antonio Cabezas. Foi condergáu a muerte en xuiciu sumarísimu (tuvo diez minutos pa defendese n'arrenunciando'l so abogáu). Mientres esperaba la execución de la sentencia, dio clase de Gramática a los recluyíos. Foi executáu con garrote llaín a finales de setiembre de 1939. Nel so últimu día, según cuenta Cabezas, pasó'l día falando y aldericando en llatín col capellán de la cárcel, maraviáu esti del so estoicismu y cultura, lo mesmo que del so gran respetu escontra les creencies que nun compartía. Casáu en dos causes, tres la so muerte la so primer esposa (Concepción Ramírez de Verger, cola que nun taba llegalmente casáu) y los sos ocho fíos fueron espulsaos de la so casa como represalia; lo mesmo asocedió cola so segunda esposa, Mariana Braseru Potenciano y el fíu que teníen de mancomún, Germán Luis Bueno Braseru, qu'en tando en dellos campos de concentración en Francia, torna a España.

 Referencies 

 Enllaces esternos 
 Fotografía de Javier Bueno col torso desnudu amosando los "furúnculos" 

Categoría:Periodistes d'Asturies
Categoría:Políticos y polítiques d'Asturies
Categoría:Sindicalistes d'España
Categoría:Presos de la cárcel de Porlier