David I d'Escocia
{{persona}}


[[Ficheru:Scots lang.svg|thumb|200px|Divisiones étniques averaes n'Escocia, 1100. {{lleenda|#0fe3e3|Fala galeica}}{{lleenda|#eb82df|Zona Norse-Gaelica, carauterizada pol usu de dambes llingües}}{{lleenda|#eed4e0|Fala inglesa}}{{lleenda|#0ff183|El cúmbrico puede sobrevivir nesta zona, pero ye más realista un amiestu ente cúmbrico, galeico (oeste) ya inglés (esti)}}]]
'''David I d'Escocia''', en [[gaélicu escocés]] antiguu '''''Dabíd mac Maíl Choluim''''' y en [[gaélicu escocés]] modernu '''''Daibhidh I mac''''' [Mhaoil] '''''Chaluim''''',<ref>El [[gaélicu escocés]] modernu reemplazó la forma ''Máel'' por ''Máel Coluim'' (que'l so significáu sería "[[tonsura]]do devotu de [[Columba de Iona|Columba]]"), de manera que'l nome ye namái ''Colum'' o ''Calum'' (que significa "Columba"); el términu foi emprestáu a llingües non gaéliques primero que s'efeutuara'l cambéu.</ref> ([[1083]] o [[1085]]-[[24 de mayu]] de [[1153]]), tamién conocíu como '''San David d'Escocia''', foi un monarca qu'ocupó'l cargu de socesión como príncipe de [[Cumbria]] ([[1113]]-[[1124]]) y [[Rei d'Escocia]] ([[1124]]-[[1153]]). Fíu menor de [[Malcolm III d'Escocia|Máel Coluim mac Donnchada]] y de [[santa Margarita d'Escocia]], David vivió gran parte de la so infancia n'[[Escocia]], pero fuxó al [[exiliu]] a [[Inglaterra]] en [[1093]]. Ellí convirtióse nun miembru de la corte del rei [[Enrique I d'Inglaterra|Enrique I]], y tuvo mientres enforma tiempu en contautu cola cultura [[Normandía|normanda]] y anglo-francesa.

Cuando'l so hermanu [[Alejandro I d'Escocia]] finó en [[1124]], David empezó, col respaldu d'Enrique I, a apoderase del [[reinu d'Escocia]] ([[Reinu d'Alba|Alba]]), pa lo que se vio forzáu a combatir contra'l so sobrín y opositor, [[Máel Coluim mac Alaxandair]]. La victoria sobre esti postreru, que tardó diez años en llegar, traxo apareyada la destrucción d'[[Óengus de Moray]], postreru [[mormaer de Moray]] («rei de Moray»). La victoria de David dexó-y estender el so control a otres rexones más alloñaes que, teóricamente, formaben parte del so reinu. Tres la muerte del so primer mecenes, Enrique I, David sofitó les pretensiones de la emperatriz consorte [[Matilde d'Inglaterra|Matilde]], fía del difuntu monarca inglés y sobrina del propiu David, al tronu d'Inglaterra; por cuenta de ello, entró en conflictu col rei [[Esteban d'Inglaterra]], y pudo estender el so poder pel norte d'[[Inglaterra]] magar la so derrota na [[batalla del Estandarte]] en [[1138]].

El términu «[[Revolución davidiana]]» ye emplegáu con frecuencia por munchos académicos pa resumir los cambeos que tuvieron llugar nel reinu d'Escocia mientres el so mandatu, incluyendo fundación de [[burgu|burgos]] y [[monesteriu|monesterios]], la plasmación de los ideales de la [[Reforma gregoriana]], la creciente influencia normanda sobre'l gobiernu escocés, y la introducción del [[feudalismu]] al traviés de la inmigración de caballeros [[Francia|franceses]] y anglu-normandos.

Anque nunca foi formalmente canonizáu, ye veneráu como santu pola Ilesia católica, siendo la so fiesta'l [[24 de mayu]].

== Primeros años ==

Los primeros años de David I son los más escuros de la so vida. Los historiadores namái pueden suponer la mayoría de les actividaes de David nesti periodu, por cuenta de la escasez d'evidencies que se caltienen na actualidá.

=== Infancia y viaxe a Inglaterra ===
David nació ente 1083 y 1085.<ref>Oram, ''David: The King Who Made Scotland'', p. 49.</ref> Foi probablemente l'octavu fíu del rei [[Malcolm III d'Escocia|Máel Coluim III]], y con seguridá'l sestu y más nuevu del segundu matrimoniu de Máel Coluim cola reina [[Santa Margarita d'Escocia|Margarita]].<ref>Máel Coluim paez tener dos fíos primero que se casara con Margarita, quiciabes con [[Ingibiorg Finnsdottir]]. El rei Donnchad II foi unu, y había otru llamáu Domnall, que morrió en 1085, vease ''Añales de Ulster'' s.a. 1085.2, [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/text656.html equí]; vease tamién Oram, ''David'', p. 23; y Duncan, ''The Kingship of the Scots'', p. 55; la probabilidá de que Máel Coluim tuviera otru fíu, tamién llamáu Máel Coluim, caltiénse abierta, G. W. S. Barrow, "Malcolm III (d. 1093)".</ref>

En 1093, el rei Máel Coluim y l'hermanu de David, Edward, fueron asesinaos nel [[ríu Aln]] mientres una invasión de [[Northumberland]].<ref>Duncan, ''Scotland: The Making of the Kingdom'', p. 121.</ref> David y los sos dos hermanos [[Alejandro I d'Escocia|Alejandro]] y [[Edgardo d'Escocia|Edgardo]], dambos futuros reis d'Escocia, probablemente tamién taben presentes cuando la so madre finó.<ref>Sede A.O. Anderson, ''Scottish Annals'', p. 114, n. 1.</ref> D'alcuerdu a la tradición medieval tardida, los trés hermanos taben n'[[Edimburgu]] cuando fueron asediados pol so tíu, [[Domnall Bán]].<ref>Y.g. John Fordun, ''Chronica gentis Scotorum'', II. 209.</ref>

[[Ficheru:William2.jpg|thumb|250px|[[Guillermu II d'Inglaterra|Guillermo]] "Rufus", el Colloráu, rei d'Inglaterra, ya instigador parcial de la guerra civil escocesa, 1093-1097.]]

Ye bien probable que Domnall viaxara más allá d'Edimburgu pa evitar que Margarita reclamara'l tronu en nome d'unu de los sos fíos sobrevivientes, y ye posible que Domnall fuera coronáu rei en [[Scone (Escocia)|Scone]].<ref>Oram, ''David'', p. 40.</ref> Nun hai certidume de lo qu'asocedió dempués, pero una introducción na ''Crónica de Melrose'' sostién que Domnall obligó a los sos trés sobrinos a exiliase, ente que s'alió con otru, [[Edmundo d'Escocia|Edmundo]].<ref>A.O. Anderson, ''Early Sources'', vol. ii, p. 89.</ref> [[Juan de Fordun]] escribió, sieglos más tarde que [[Edgar Atheling]] punxo a la so disposición una [[escolta]] en [[Inglaterra]].<ref>John Fordun, ''Chronica gentis Scotorum'', II. 209-10.</ref>

=== Intervención de William Rufus y l'exiliu inglés ===
[[Guillermu II d'Inglaterra|William Rufus]], Rei d'Inglaterra, oponer al accesu de Domnall al reinu del norte. Unvió al fíu mayor del rei Máel Coluim, l'hermanascu de David, [[Duncan II d'Escocia|Donnchad]], escontra Escocia en compañía d'un exércitu. Donnchad foi asesináu esi añu,<ref>''Anglo-Saxon Chronicle'', MS. Y, s.a. 1094; A.O. Anderson, ''Scottish Annals'', p. 118; vease tamién A.O. Anderson, ''Early Sources'', vol. ii, páxs. 90-1.</ref> y en [[1097]] William unvió al hermanascu de Donnchad, Edgardo, a Escocia. Esti postreru tuvo mayor ésitu, y foi coronáu rei al términu de 1097.<ref>''Anglo-Saxon Chronicle'', MS. Y, s.a. 1097; A.O. Anderson, ''Scottish Annals'', p. 119.</ref>

Mientres la llucha pol poder ente 1093 y 1097, David atopar n'Inglaterra. Escontra [[1100]], David yera una figura irrelevante n'Inglaterra, asitiáu cuasi al marxe de la corte real y con un futuru inciertu, pero cuando William Rufus foi asesináu y [[Enrique I d'Inglaterra|Henry Beauclerc]] algamó'l poder, la suerte de David camudó. Poco dempués de ser coronáu, Henry casóse cola hermana de David, [[Edith d'Escocia|Edith]], lo que convirtió a David nel cuñáu del rei d'Inglaterra. Dende esi momentu, David cobró más importancia na corte, y el so futuru fíxose abondo más prometedor.<ref>Pa la educación y tresformamientu de la fortuna de David na corte anglu-normanda, vease Oram, ''David'', páxs. 59-72.</ref> A pesar de la so formación gaélica, escontra'l final de la so estancia n'Inglaterra, David convirtiérase nun príncipe bien influyíu pola cultura normanda. [[Guillermo de Malmesbury]] escribió que foi nesti periodu cuando David "borró tola falta de llustre de la barbarie escocesa, al ser apolazáu pol tiempu y l'amistá con nós".<ref>William de Malmesbury, ''Gesta Regum Anglorum'', W. Stubbs (ed.), ''Rolls Series'', non. 90, vol. ii, p. 476; trans. A.O. Anderson, ''Scottish Annals'', (1908), p. 157.</ref>

== Príncipe de Cumbria, 1113-1124 ==
[[Ficheru:DavidianCumbria.svg|thumb|left|250px|Mapa del principáu de David en Cumbria.]]
[[Ficheru:Kelso Abbey 2.jpg|thumb|250px|left|Les ruines modernes de l'[[abadía de Kelso]]. Esti establecimientu taba orixinalmente en Selkirk dende 1113, mientres David yera príncipe de Cumbria; treslladar a Kelso en 1128 pa sirvir meyor a la capital meridional de David en Roxburgh.]]

El periodu de David como ''príncipe de Cumbria'' marca l'empiezu de la so vida como señor de grandes territorios. Dichu mandatu empezó probablemente en [[1113]], cuando Enrique I comprometióse y casó cola heredera del señoríu de [[Huntingdon]]-[[Northampton]]. Per primer vegada David atopar en posesión de territorios dientro de lo que güei ye Escocia.

=== L'heriedu ===
L'hermanu de David, el rei Edgardo, visitara a William Rufus en mayu de [[1099]] y mandó a David una estensa cantidá de territoriu al sur del [[Firth de Forth]].<ref>Oram, ''David: The King Who Made Scotland'', páxs. 59-60.</ref> Edgardo finó'l [[8 de xineru]] de [[1107]]. Créese que David tomó'l control del so [[Heriedu (derechu)|heriedu]], les tierres del sur mandaes por Edgardo, pocu dempués de la muerte d'esti postreru.<ref>Judith Green, "David I and Henry I", p. 3. Ella cita la falta de conocencia sobre'l paradoriu de David como evidencia; pa un curtiu resume del itinerariu de David, vease Barrow, ''The Charters of David I'', páxs. 38-41</ref> Sicasí, nun puede demostrase que tomara posesión del so heriedu hasta la fundación de l'[[Abadía de Selkirk]] a fines de 1113.<ref>Vease Oram, ''David'', páxs. 60-2; Duncan, ''The Kingship of the Scots'', páxs. 60-4.</ref> Acordies con [[Richard Oram]], David atopar en posición de reclamar el so heriedu na zona sur de "Escocia", en 1113, cuando Enrique tornó a Inglaterra dende [[Normandía]].<ref>Pa tou esto, vease Oram, ''David'', páxs. 59-63.</ref>

El sofitu del rei Enrique foi abondu pa obligar al rei Alejandro a reconocer los derechos del so hermanu menor. Probablemente esta cesión nun riquir derramamiento de sangre, anque sí l'usu de la fuercia.<ref>A.O. Anderson, ''Scottish Annals'', (1908), p. 193.</ref> L'agresión de David paez inspirar rensía ente dellos nativos escoceses. Un cuartetu d'esti periodu en [[gaélica|gaélicu]] manifiesta que:<blockquote>
{|
| ''Olc a ndearna mac Mael Colaim,&nbsp;&nbsp;''
| Ye malu lo que fixo'l fíu de Máel Coluim;,&nbsp;&nbsp;
|-
| ''ar cosaid re hAlaxandir,&nbsp;&nbsp;''
| dixebrándonos d'Alejandro;&nbsp;&nbsp;
|-
| ''do-ní -y gach mac rígh romhaind,&nbsp;&nbsp;''
| él causa, como antes cada fíu del rei;&nbsp;&nbsp;
|-
| ''foghail ar faras Albain.&nbsp;&nbsp;''
| el saquéu de la tranquila Alba.&nbsp;&nbsp;<ref>Thomas Owen Clancy, ''The Triumph Tree'', p.184; tratamientu completu d'esto citáu en Clancy, "A Gaelic Polemic Quatrain from the Reign of Alexander I, ca. 1113" en: Scottish Gaelic Studies vol.20 (2000), páxs. 88-96.</ref>
|}
</blockquote>
Si fiámonos del términu "separáu de", esti cuartetu tuvo de ser escritu nos territorios nuevos de David na "Escocia" meridional.<ref>Clancy, "A Gaelic Polemic Quatrain", p. 88.</ref>

Les tierres en cuestión taben conformaes polos condaos (na división anterior a [[1994]]) de [[Roxburghshire]], [[Selkirkshire]], [[Berwickshire]], [[Peeblesshire]] y [[Lanarkshire]]. Amás, David llogró'l títulu de ''princeps Cumbrensis'', "Príncipe de Cumbria", como atestigüen diversos documentos d'esa dómina.<ref>Pa tou esto, vease Oram, ''David'', páxs. 62-64; sobre ''Princeps Cumbrensis'', vease Archibald Lawrie, ''Early Scottish Charters Prior to A.D. 1153'', (Glasgow, 1905), non. 46.</ref> Anque ésta yera una gran porción d'Escocia al sur del ríu Forth, la rexón de [[Galloway]] atopábase totalmente fuera del control de David.<ref>Richard Oram, ''The Lordship of Galloway'', (Edimburgu, 2000), páxs. 54-61; vease tamién les siguientes referencies.</ref>

David pudo tener dellos títulos de propiedá en partes de [[Dumfriesshire]], [[Ayrshire]], [[Dunbartonshire]] y [[Renfrewshire]].<ref>Vease, por casu, Dauvit Broun, "The Welsh Identity of the Kingdom of Strathclyde", en ''The Innes Review'', Vol. 55, non. 2 (seronda, 2004), páxs. 138-40, n. 117; vease tamién Forte, Oram, & Pedersen, ''The Viking Empires'', (Cambridge, 2005), páxs. 96-7.</ref> Nes tierres asitiaes ente Galloway y el Principáu de Cumbria, David estableció finalmente grandes señoríos fronterizos, como [[Annandale (Escocia)|Annandale]], que quedó al cargu de Robert de Brus; [[Cunninghame|Cunningham]], pa Hugh de Morville, y posiblemente Strathgryfe pa Walter fitz Alan.<ref>Y.g., Oram, ''David'', p. 113, also n. 7.</ref>

=== David n'Inglaterra ===
[[Ficheru:Henry1.jpg|thumb|250px|El rei [[Enrique I d'Inglaterra]]. La política d'Enrique nel norte de [[Gran Bretaña]] y la rexón del [[mar d'Irlanda]], constituyeron esencialmente la vida política de David.]]

Escontra finales de 1113, el rei Enrique apurrió-y a David la mano de [[Matilde de Senlis]], fía de [[Waltheof II de Northumbria|Waltheof]], Conde de [[Northumbria]]. El matrimoniu traxo consigo'l "Honor de Huntingdon", un señoríu que s'estendía polos condaos de [[Northampton]], [[Huntingdon]], y [[Bedford]]. Col pasu de los años, Matilde de Senlis dio a lluz a un fíu, a quien David llamó [[Enrique d'Escocia|Enrique]], como'l so mecenes.<ref>G. W. S. Barrow, "David I (c. 1085–1153)".</ref>

Los nuevos territorios sobre los que David llogró'l control yeren un gran complementu a los sos ingresos y mano d'obra, llegando a alzar la so condición a unu de los magnates más poderosos nel reinu d'Inglaterra. Amás, el padre de Matilde, Waltheof, fuera conde de Northumbria, un señoríu caducu que llegara a estendese pel estremu norte d'Inglaterra, incluyendo [[Cumberland]], [[Westmorland (Inglaterra)|Westmorland]], y parte de [[Northumberland]], según el señoríu del obispáu de [[Durham]]. Tres la muerte del rei Enrique, David reclamó'l condáu pal so fíu Enrique.<ref>Pa tou esto, vease Duncan, ''Scotland: The Making of the Kingdom'', páxs. 134, 217-8, 223; vease tamién, pa Durham y parte del condáu de Northumberland nos güeyos del rei Enrique, Paul Dalton, "Scottish Influence on Durham, 1066-1214", en David Rollason, Margaret Harvey & Michael Prestwich (eds.), ''Anglu-Norman Durham, 1093-1193'', páxs. 349-351; vease tamién G. W. S. Barrow, "The Kings of Scotland and Durham", en Rollason ''et al.'' (eds.), ''Anglu-Norman Durham'', p. 318.</ref>

Les actividaes y andances de David dempués de [[1114]] nun son siempres fáciles d'esponer y precisar. Permaneció gran parte del so tiempu fora del so principáu, n'Inglaterra y Normandía. Magar la muerte de la so hermana'l [[1 de mayu]] de [[1118]], David entá gociaba de los favores del rei Enrique cuando, en 1124, el so hermanu Alejandro finó, dexando a Escocia ensin rei.<ref>Oram, ''David'', páxs. 69-72.</ref>

== Fechos políticos y militares n'Escocia mientres el reináu de David ==
Michael Lynch y Richard Oram indiquen qu'a la so llegada a Escocia, David I apenes tenía conexón cola cultura y la sociedá de los escoceses,<ref>Lynch, ''Scotland: A New History'', páx.79; Oram, ''David'', páxs.75-76.</ref> pero coles mesmes dambos sostienen que David, nes últimes etapes del so reináu, volvió a los sos oríxenes gaélicos.<ref>Lynch, ''Scotland: A New History'', p. 83; Oram, ''David'', esp. por casu, páx. 96, 126.</ref> Aun así, la so pretensión de ser l'herederu de la corona taba n'entredichu. David yera'l más nuevu de los ochos fíos, y concretamente, el menor de los últimos cinco que tuvo'l rei. Amás, otros dos reis tuvieren fíos: [[William Fitz Duncan]], fíu del rei Donnchad II, y [[Máel Coluim mac Alaxandair|Maél Coluim]], fíu del rei Alejandro, precedíen a David en términos de primogenitura. Sicasí, a diferencia de David, nin William nin Máel Coluim tuvieron el sofitu d'Enrique d'Inglaterra. Por eso, al morrer Alejandro nel añu 1124, l'[[aristocracia]] escocesa tenía dos opciones: aceptar a David como rei, o enfrentase contra dambos.

=== Primer guerra contra Máel Coluim ===
[[Ficheru:Alexander III and Ollamh Rígh.JPG|thumb|250px|Esta ilustración, llograda d'un manuscritu de fines de la Edá Media, y que pertenez a ''Scotichronicon'' de Walter Bower, describe la inauguración real del tresnietu de David, [[Alejandro III d'Escocia]]. [[Scone (Escocia)|Scone]], 1249.]]

El fíu d'Alejandro, [[Máel Coluim mac Alaxandair|Máel Coluim]], optó pola guerra. [[Orderico Vital]] sostién que Máel Coluim mac Alaxandair «sintióse atacáu por haber -y sío arrampuñáu'l tronu, y lluchó contra él en dos dures batalles. Sicasí, David, qu'entendía meyor cómo aprovechar les sos fuercies y riqueces, acabó imponiéndose a él y a los sos siguidores».<ref>A.O. Anderson, ''Scottish Annals'', páx. 158.</ref> Máel Coluim escapó desarmáu escontra llugares d'Escocia que nun taben entá baxu control de David, y consiguió ellí abellu y auxiliu.<ref>Oram, ''David'', páxs. 84 y 85.</ref>

Ente abril y mayu del mesmu añu, David coronóse rei d'Escocia (en [[gaélicu escocés|gaélicu]] ''rí(gh) Alban'', en [[llatín]] ''rex Scottorum'') en [[Scone (Escocia)|Scone]]. Si considérense firmes evidencies escoceses ya irlandeses, los actos de la ceremonia de coronación consistieron nuna serie d'ellaboraos ritos tradicionales paganos<ref>John Bannerman, "The Kings Poet", páxs.de la 120 hasta la 149</ref> ayenos al mundu anglu-francés del [[sieglu XII]].<ref>John J. O'Mexara (ed.), ''Gerald of Wales: The History and Topography of Ireland'', (Londres, 1951), p. 110.</ref> [[Elredo de Rieval|Ailred de Rievaulx]], amigu de David y coles mesmes miembru de la corona, sostién que David «tarrecía con tal fuercia los actos d'homenaxe ufiertaos pola nación escocesa nel nomamientu de los sos reis, que tuvo que ser práuticamente obligáu polos obispos a aceptalos».<ref>A.O. Anderson, ''Scottish Annals'', p. 232.</ref>

=== Segunda guerra contra Máel Coluim mac Alaxandair ===
Más allá de les llendes del principáu de [[Cumbria]], y de la franxa d'Escocia que controlaba como rei, David I tenía pocu poder mientres la década de [[1120]] y en pallabres de Richard Oram «namái yera rei de los escoceses nel nome».<ref>Oram, ''David'', p.87.</ref> Probablemente moró nesa parte d'Escocia que gobernaba, ente finales de [[1127]] y [[1130]].<ref name=autogenerated2>Oram, ''David'', p. 83.</ref> Sicasí, tuvo na corte d'Enrique en 1126 y principios de 1127,<ref>A.O. Anderson, ''Scottish Annals'', páxs. 163-3.</ref> y volvió a ella de nuevu en 1130, exerciendo de xuez nel [[Palaciu de Woodstock]] nel xuiciu pola traición de [[Geoffrey Clinton]].<ref name=autogenerated2 /> Matilde de Senlis, la esposa de David, morrió esi mesmu añu. Posiblemente por cuenta de esto,<ref>Oram, ''David'', p. 84.</ref> mientres David inda taba nel sur d'Inglaterra,<ref>A.O. Anderson, ''Scottish Annals'', p. 167.</ref> toa Escocia alzar contra él.

L'instigador foi'l so hermanascu Máel Coluim, quien recibía'l sofitu d'[[Óengus de Moray]]. Esti rei yera unu de los vasallos más poderosos de David, un home que como fíu mayor del rei [[Lulach d'Escocia]], siempres reclamó'l reináu. Los escoceses rebeldes avanzaron hasta [[Angus (Escocia)|Angus]], onde s'enfrentaron col contable de David, Edgard, nuna batalla que tuvo llugar en [[Stracathro]], cerca de [[Brechin (Escocia)|Brechin]]. Según los ''Añales de Ulster'', 1.000 homes de Edward y 4.000 de Óengus, incluyendo al propiu Óengus, morrieron.<ref>''Annals of Ulster'', s.a. O1130.4, [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/text701.html equí] ([http://www.ucc.ie/celt/published/T100001A/text700.html transcrito])</ref>

Acordies con Orderico Vital, Edward, aprovechando la muerte de Óengus, siguió la so marcha escontra'l mesmu reinu de Moray, que, en pallabres de Orderico «taba ensin proteutor nin señor»; asina, Edward, «cola ayuda de Dios llogró'l ducáu de too esi distritu».<ref>A.O. Anderson, ''Scottish Annals'', páx. 167; ye de destacar que Anderson usa la pallabra «earldom» (lo que n'español equivaldría a [[condáu]]) pero Orderico, sicasí, decantar por «ducatum», [[duque|ducáu]].</ref> Sicasí, el conflictu taba lloñe entá de rematar. Máel Coluim llogró escapar y enllargar mientres cuatro años esta guerra civil, polo qu'esi periodu de reináu pa David I foi una llucha pola sobrevivencia».<ref>Oram, ''David'', páx. 88.</ref>

Paez que David solicitó refuerzos militares al so patrón o mecenes, el rei Enrique. Ailred de Rievaulx rellata que, tres eso, una estensa flota y exércitu de los caballeros de Norman, incluyendo a Walter l'Espec, fueron unviaos con camín de [[Carlisle]], coles mires d'intentar ayudar a David a ganar a los sos enemigos.<ref>A.O. Anderson, ''Scottish Annals'', páxs. 193 y 194; tamién en Oram, ''David'', páx. 86.</ref> Dicha flota paez que foi usada nel [[mar d'Irlanda]], nel [[Firth of Clyde]] y en tola mariña d'[[Argyll]], onde Máel Coluim tenía probablemente la mayor parte de los sos partidarios. Finalmente, en [[1134]] Máel Coluim foi prindáu y lleváu a prisión nel [[Castiellu de Roxburgu]].<ref>A.O. Anderson, ''Early Sources'', Volume II, páx. 183.</ref>

=== Paz nel norte y oeste ===
Richard Oram suxer que foi mientres esti periodu cuando David dio a Walter fitz Alan el ''kadrez'' de [[Strathgryfe]], el norte de [[Kyle (Escocia)|Kyle]] y l'área que taba alredor de [[Renfrew (Escocia)|Renfrew]], formando lo que podría ser el señoríu de Strathgryfe». Oram tamién añade que [[Hugh de Morville]] podría ganar el ''kadrez'' de [[Cunningham]] y l'asentamientu de «Strathyrewen». Esto podría indicar que la campaña militar llevada a cabu ente 1130 y 1134 tuvo como resultáu l'adquisición d'estos territorios.<ref>Vease Oram, ''David'', páxs.de la 93 hasta la 96.</ref>

Desconozse'l tiempu que se tardó en consiguir la paz en Moray, pero nesi periodu David nomó al so sobrín [[William fitz Duncan]] como socesor de Óengus, quiciabes en compensación pola so esclusión de la llinia socesoria al tronu escocés, sobrevenida cola mayoría d'edá del fíu de David, [[Enrique d'Escocia|Enrique]]. William, al paecer, tomó como esposa a la fía de Óengus, encimentando asina la so autoridá na rexón. Los [[burgu|burgos]] d'[[Elgin (Moray)|Elgin]] y [[Forres]] pudieron formase nesa dómina, consolidando l'autoridá real en Moray.<ref>Vease Oram, ''David'', páxs. 93-6; Oram tamién cree que los burgos d'[[Auldearn]] y [[Inverness]] podríen fundase nesi tiempu, pero ye más común atribuirselo al reináu del nietu de David, [[Guillermo'l Lleón]]; vease, por casu, McNeill, Peter y MacQueen, Hector (eds), ''Atlas of Scottish History to 1707'', (Edimburgu, 1996), páxs. 196-8.</ref> David tamién fundó'l [[Prioratu de Urquhart]], posiblemente como «monesteriu de victoria», y asignó-y un porcentaxe del so tributu dende Argyll.

Tamién mientres esi periodu produció la boda ente'l fíu de [[Madach de Atholl|Matái]], [[Mormaer de Atholl]], y Margarita, la fía d'[[Haakon Paulsson|Haakon Pålsson]], [[jarl]] de les [[Órcades]]. Esta boda pacificó temporalmente la frontera [[norte]] del reinu, y fixo posible que col tiempu un señor vasallu de David ganara los territorios de les Órcades y [[Caithness]] pal Reinu d'Escocia. Asina, cuando'l [[1 d'avientu]] de [[1135]] morrió'l principal valedor de David, Enrique d'Inglaterra, ésti controlaba una porción d'Escocia mayor que nunca.

=== Apoderando'l norte ===
[[Ficheru:Kinloss Abbey.jpg|thumb|left|250px|Les ruines de l'[[abadía de Kinloss]] en Moray, fundada por David en 1150 pa una colonia de [[Orde del Císter|cistercienses]] de Melrose.]]
Mientres [[Esteban d'Inglaterra|el rei Esteban]] lluchaba nel so intentu por apoderar el norte d'Inglaterra nos años posteriores a [[1136]], David siguía'l so camín pa consiguir el control del norte d'Escocia. En [[1139]], al so primu de cinco años [[Harald Maddadsson]] dióse-y el títulu de conde y tamién la metá de les tierres del condáu de les Órcades, amás del [[Caithness]] escocés. Mientres la década de 1140, [[Caithness]] y [[Sutherland (Escocia)|Sutherland]] fueron devueltes al dominiu escocés.<ref>Richard Oram, "David I and the Conquest of Moray", p. 11.</ref> Dalgún tiempu antes de [[1146]], David nomó a un nativu escocés llamáu Aindréas como primer obispu de Caithness, una diócesis con sede en [[Halkirk]], cerca de [[Thurso]], nun área de población d'etnia [[Escandinavia|escandinava]].<ref>John Dowden, ''The Bishops of Scotland'', ed. J. Maitland Thomson, (Glasgow, 1912), p. 232; Kenneth Jackson, ''The Gaelic Notes in the Book of Deer: The Osborn Bergin Memorial Lecture 1970'', (Cambridge, 1972), p. 80.</ref>

En [[1150]], paez que Caithness y tol condáu de les Órcades diben formar parte d'Escocia; sicasí, los planes de David pa esti territoriu empezaron a complicase. En [[1151]], el rei [[Øystein II de Noruega|Øystein II]] de [[Noruega]] dirixó una gran flota nes canales de les Órcades, prindando al despreveníu nuevu Harald na so casa de Thurso. Eystein obligó-y a xura-y fidelidá como condición pa la so lliberación. Más tarde esi mesmu añu, David respondió sofitando les reivindicaciones del rival de Harald, Erlend Haraldsson, nel gobiernu de les Órcades, otorgándo-y la metá de Caithness. El rei Eystein contestó dándo-y a este mesmu Erlend una estensión de territoriu similar, anulando asina l'efeutu de la ufierta de David. La debilidá de David nes Órcades nacía de que los reis noruegos nun taben dispuestos a faese a un llau y dexar que-yos arrampuñara parte del so poder.

== Rellación ente David ya Inglaterra ==
La rellación de David con Inglaterra y la so corona nesos años ye interpretada de dos maneres. De primeres, pa entender les sos aiciones fai falta rellacionales col so venceyu col rei d'Inglaterra. Nengún historiador suel negar que los primeros años de David como rei amuesa una gran influencia d'Enrique I. David yera'l "gran protexíu" d'esti postreru,<ref>Oram, ''Lordship of Galloway'', páxs. 59, 63.</ref> unu de los sos "nuevos homes".<ref>Kapelle, ''Norman Conquest'', páxs. 202-3.</ref> La so hostilidá escontra Esteban puede ser vista como un esfuerciu por retener el pretendíu heriedu d'Enrique I, la socesión de la so fía, enantes emperatriz consorte, Matilde. David lideró les sos batalles nel so nome, axuntar con ella a la so llegada a Inglaterra, y ordenó como caballeru al so fíu, el futuru rei [[Enrique II d'Inglaterra|Enrique II]].<ref>Stringer, ''Reign of Stephen'', 28-37; Stringer, "State-Building in Twelfth-Century Britain", páxs. 40-62; Green, "Anglu-Scottish Relations," páxs. 53-72; Kapelle, ''Norman Conquest of the North'', páxs. 141ff; Blanchard, "Lothian and Beyond", páxs. 23-46.</ref>

Sicasí, la política de David escontra Inglaterra puede ser interpretada d'otra manera. David yera un rei qu'amaba la independencia y que, coles mesmes, intentaba construyir un reinu ente [[Escocia]] y [[Northumbria]], tomando les partes más septentrionales del reinu d'Inglaterra. Dende esti puntu de vista, el sofitu de David escontra Matilde yera namái una sida pal llogru de tierres. L'ascendencia de David, per vía materna, pertenecía la [[Casa de Wessex]], y l'ascendencia per parte de madre del so fíu Enrique, a los condes saxones de Northumberland, lo cual créese que pudo incentivar entá más esti proyeutu, que, sicasí, namái pudo llevase a cabu dempués de qu'Enrique II ordenara que'l fíu socesor de David, [[Malcolm IV d'Escocia|Máel Coluim IV]], fixéra-y entrega de les ganancies más importantes del so padre. Ta claro que nenguna d'estes interpretaciones puede ser considerada como la única válida, ensin tomar en cuenta les demás.<ref>Dellos historiadores como Stringer, Kapelle, Green y Blanchard (vease nota anterior), ponen de relieve'l papel de David como magnate d'Inglaterra, ensin negar la so ambición; un puntu entemediu ye quiciabes la presunta busca de Oram, d'un "reinu ente Escocia y Northumbria", ''David'', páxs. 121-44, 167-89.</ref>

=== Usurpación d'Esteban y el primer tratáu de Durham ===
Enrique I iguara'l so heriedu por que la heredera fuera la so fía Matilde. Aun así, [[Esteban d'Inglaterra|Esteban]], l'hermanu menor de [[Teobaldo II de Champaña|Teobaldo II]], facer col tronu.<ref>M.T. Clancy, ''England and its Rulers'', páxs.84 y 85; Robert Bartlett, ''England under the Norman and Angevin Kings'', páx.10.</ref> David foi la primer persona que defendió'l xuramentu por que reinara Matilde en 1127, y cuando Esteban coronóse rei'l [[22 d'avientu]] de [[1135]], David decidió entrar en guerra.<ref>Oram, ''David'', páxs.de la 121 a la 123.</ref>

Cuando remató'l mes d'avientu, David dirixir al norte d'Inglaterra, conquistando los castiellos de [[Carlisle]], [[Wark Tynedale]], [[Alnwick]], [[Norham]] y [[Newcastle-upon-Tyne|Newcastle]], al términu de xineru. Un mes dempués, tuvo en Durham, onde s'atopó con un exércitu lideráu pol rei Esteban. Dempués d'una dura batalla, llegar a un alcuerdu de tratáu al traviés del cual David podía retener a Carlisle, ente que al fíu de David, Enrique, fadríase-y entrega, nuevamente, del so títulu, concediéndo-y la metá de los terrenes del condáu de Huntingdon, territorios que fueron consiguíos mientres la revuelta de David. No qu'a Esteban concierne, quedar col restu de castiellos que conquistó David, y ente que esti postreru nun recibiría nengún homenaxe, Esteban sí lo fadría per parte d'Enrique en Carlisle, y nel restu de territorios ingleses. Esteban tamién-y fixo entrega del condáu, ensin nengún valor pero concluyente, so la promesa de que si se restauraba'l desapaecíu condáu de Northumberland, Enrique sería'l primer candidatu en llograr dichu reináu. La tema de Matilde nun foi mentáu en nengún momentu. Sicasí, esti primer tratáu anulóse rápido dempués de que David viera'l pocu tratu que se-y daba al so fíu Enrique na corte d'Esteban.<ref>Oram, ''David'', páxs. 122-5.</ref>

Cuando remató l'iviernu ente 1136 y [[1137]], David volvió invadir Inglaterra. El rei de los escoceses diba a confrontar nel norte d'Inglaterra a un exércitu inglés que taba esperando la so llegada en Newcastle. Una vegada más, la batalla foi evitada, habiendo una tregua que foi aceptada hasta payares. Cuando acabó dichu mes, David esixó a Esteban que-y apurriera'l conxuntu del vieyu condáu de Northumberland. La negativa d'Esteban provocó que David diera empiezu al tercer intentu d'invasión, esta vegada en xineru de 1138.<ref>Oram, ''David'', páxs. 126-7.</ref>

L'exércitu qu'invadió Inglaterra ente xineru y febreru de 1138 causó un gran impautu ente los cronistes ingleses. [[Ricardo de Hexham]] anunciar como «un exércitu execrable, (ensin honor dalguno de Dios nin humanu», y que «apavoró a tola xente, matando a cualesquier ensin importar edá, sexu y condición, destruyendo granxes, ilesies y cases».<ref>e.g.escritu de Ricardo de Hexham y de Ailred de Rievaulx n'A.O. Anderson, ''Scottish Annals'', p. 180, y n. 4.</ref> Munches hestories dudoses sobre [[canibalismu]] son mentaes por munchos cronistes, siendo éstos mesmos los que fixeron un dibuxu nel que se vía cómo se mataba a relixosos, muyeres y neños.<ref>y.g. Ricardo de Hexham, [[John de Worcester]] y John de Hexham n'A.O. Anderson, ''Scottish Annals'', p. 181.</ref>

En febreru, Esteban dirixir al norte pa empecipiar un tratu con David. Dambos exércitos evitar ente sigo, mientres Esteban taba cerca del camino sur. Pel branu, David estremó'l so exércitu en dos, unviando a Willian fitz Duncan camín de [[Lancashire]], onde tomó [[Furness]] y [[Craven]]. El [[10 de xunu]], William fitz Duncan axuntó una tropa qu'entemecía a soldaos y caballeros. La batalla de Clitheroe empezó, y l'exércitu inglés foi derrotáu.<ref>Oram, ''David'', páxs. 132-3.</ref>

=== Batalla del Estandarte y el segundu Tratáu de Durham ===
A finales de xunetu de [[1138]], los dos exércitos escoceses axuntar nes tierres de San Cuthbert controlaes pol obispu de Durham, asitiaes a un llau del ríu Tyne. Otra tropa inglesa amosóse deseosa de conocer a los escoceses, lideraos naquel tiempu por William, Conde de Aumale. La victoria en Cliteroe probablemente animó a David a empezar una batalla peligrosa. L'exércitu de David, unes 26.000 vegaes más fuerte que l'exércitu inglés, apaeció per Inglaterra'l [[22 d'agostu]] en Cowdon Moor, cerca de [[Northallerton]], en [[North Yorkshire]].<ref>Oram, ''David'', páxs. 136-7; A. O. Anderson, ''Early Sources'', p. 190.</ref>

La [[batalla del Estandarte]] foi un fracasu pa los escoceses. Más tarde, David y los sobrevivientes retirar a Carlisle. Anque David perdió, nun foi en nengún momentu daqué decisivu. Caltuvo la mayor parte del so exércitu y, d'esta manera, llogró tener más poder pa volver realizar otra ofensiva. L'asediu de Wark, qu'empezó a partir de xineru, nun remató hasta la captura d'ésta en payares. David darréu ocupó [[Cumberland]] según gran parte de [[Northumberland]].<ref name=autogenerated1>Oram, ''David'', páxs. 140-4.</ref>

El [[26 de setiembre]], el [[cardenal Alberic]] (obispu de Ostia), llegó a Carlisle onde David llamara a los nobles reales, abás y obispos. Alberic taba ellí pa investigar el discutiniu qu'había sobre la llealtá del Obispu de Glasgow nel Arzobispáu de York. Alberic xugó'l papel de pacificador, y David aceptó una tregua de seis selmanes na que s'escluyía al condáu de Wark. El [[9 d'abril]], David y la fía d'Esteban, [[Matilde I de Boulogne]] conocer en Durham y llegaron a un alcuerdu. El fíu de David, Enrique, recuperaría'l condáu de Northumberland, xunto al condáu de Huntingdon y el señoríu de [[Doncaster]]. A David dexábase-y tomar Carlisle y Cumberland. El rei Esteban caltenía la posesión de los castiellos estratéxicos de [[Bamburgh]] y Newcastle. Tou esto fizo que David definitivamente soterrara l'hachu de guerra.<ref name=autogenerated1 />

=== Llegada de Matilde y la continuación del conflictu ===

L'alcuerdu con Esteban, aun así, nun duró enforma. La llegada de la emperatriz Matilde a Inglaterra dio a David una oportunidá de retomar el conflictu con aquél. Ente mayu y xunu, David viaxó al sur d'Inglaterra xunto a la emperatriz, onde se taba aguardando a la so coronación na [[Abadía de Westminster]], pero nunca llegó a producise. David tuvo ellí hasta setiembre, onde la emperatriz foi arrodiada en [[Winchester]].<ref>Oram, ''David'', páxs. 170-2.</ref>

La guerra civil, o l'[[anarquía]], como darréu llamar, dexó a David fortalecer la so posición nel norte d'Inglaterra. Mientres consolidaba les sos tierres y les del so fíu, buscó aumentar la so influencia. Los castiellos de Newcastle y Bamburgh volvieron tar al so mandu y llogró el dominiu de tol noroeste inglés, dende'l ríu Ribble hasta Pennines, mientres caltuvo'l nordés dende'l sur del ríu Tyne, na frontera col obispáu de Durham. Mientres el so fíu persuadía a los barones de Northumberland por que fueren parte del so séquitu, David reconstruyó la fortaleza de Carlisle, que pasó a ser llueu la so residencia favorita en desterciu de Roxburgu. L'adquisición de les mines de [[Alston (Cumbria)]] nel ríu Tyne, dexó acuñar les primeres monedes del Reinu d'Escocia. David emitía fueros a l'[[Abadía de Shrewsbury]], con al respeutive de les sos tierres en [[Lancashire]].<ref>Oram, ''David'', p. 179.</ref>

=== Obispáu de Durham y arzobispáu de York ===
Sicasí, los ésitos de David yeren, munches vegaes, proporcionales a los sos fracasos. La mayor decepción de David nel so tiempu, foi la incapacidá d'asegurar el control del obispáu de Durham y l'arzobispáu de York. David intentó que'l so canciller, William Comyn, tuviera nel obispáu de Durham, onde dempués de la muerte del obispu [[Geoffrey Rufus]] en 1140, la so plaza había quedáu vacante. Ente [[1141]] y [[1143]], Comyn foi l'obispu de facto, y tuvo el control del castiellu del obispu, pero guardaba rocea al [[dogma]]. A pesar de tener control sobre'l pueblu de Durham, la única posibilidá que tenía David p'asegurar la so eleición y consagración, yera la de llograr el sofitu del legáu papal, al cargu d'[[Enrique de Blois]], [[obispu de Winchester]] y hermanu del rei Esteban. A pesar de llograr el sofitu de la emperatriz Matilde, David fracasó y rindióse mientres William de St. Bárbara yera escoyíu pal puestu en 1143.<ref>Pa la llucha de David pol control sobre Durham vease Oram, ''David'', páxs. 169-75.</ref>

Coles mesmes, David intentó interferir na socesión al arzobispáu de York. William FitzHerbert, sobrín del rei Esteban, atopó la so posición n'entredichu por cuenta de la quiebra de la fortuna política d'Esteban nel norte d'Inglaterra, y foi depuestu pol Papa. David fixo usu de los sos allegaos cistercienses pa crear un venceyu con Henry Murdac, el nuevu arzobispu. A pesar del sofitu del Papa [[Eugenio III]], los siguidores del rei Esteban y William FitzHerbert se les apañaron pa evitar que Henry aportara al so puestu en York. En [[1149]], Henry buscó'l sofitu de David, y esti postreru, al ver la oportunidá de someter a la archidiócesis sol so control, dirixir a la ciudá. Sicasí, los simpatizantes d'Esteban enterar de les intenciones de David ya informáronlu al respeutu. Como resultancia, Esteban marcó camín de la ciudá ya instaló una nueva comandancia. David nun s'arriesgó y retiróse.<ref>Pa la llucha de David pol control sobre York, vease páxs. 186-9.</ref> Richard Oram especula que lo último que fizo David foi incluyir al antiguu reinu de Northumbria nos sos dominios, siendo esto pa Oram "la oportunidá por que camudara el mapa políticu de les Islles Britániques perdíes pa siempres".<ref>Oram, ''David'', p. 189.</ref>

== David y la Ilesia escocesa ==
[[Ficheru:David Seal (ob).JPG|thumb|250px|Grabáu d'aceru y aumentu de la cara opuesta d'El Gran Sellu de David I, representando al rei na moda "europea" como un patrocinador mundanu de la paz y defensor de la xusticia.]]
[[Ficheru:Abernethy Tower.jpg|thumb|250px|La torre circular en Abernethy; esiste otra igual na catedral de Brechin. Son una de les muestres más evidentes que sobrevivieron de l'arquiteutura eclesiástica escocesa previa al reináu de David.]]

El tratamientu históricu de David I y de la ilesia escocesa, suel poner énfasis nel papel trascendental del monarca como preséu de reorganización de la diócesis y la penetración normanda, empezando col [[obispáu de Glasgow]], mientres David yera príncipe de Cumbria, y estendiéndose más al norte depués de que'l rei aportara al tronu d'Escocia. Tamién se suel poner de manifiestu'l so papel como defensor de la independencia de la ilesia escocesa al respeutive de los reclamos de supremacía de los arzobispaos de York y Canterbury.

=== Innovaciones nel sistema eclesiásticu ===
Sostúvose dalguna vegada que les sedes episcopales d'Escocia, según el sistema parroquial na so plenitú, tuvieron los sos oríxenes nes innovaciones de David I. Anguaño, sicasí, los estudiosos tienen una visión daqué más moderada. Ailred of Rievaulx escribió nel aponderamientu de David que cuando llegó al poder «atopó trés o cuatro obispo en tol imperiu escocés [al norte de Forth], ente que'l restu analayaba ensin un pastor, cola respeutiva perda de la moral y la propiedá. Cuando morrió, dexó a nueve, toos d'un antiguu obispáu qu'él mesmu restauró, y otros nuevos qu'alzó».<ref>A. O. Anderson, ''Scottish Annals'', p. 233.</ref> Anque David treslladó l'obispáu de Mortlach escontra l'este, al so nuevu burgu de Aberdeen, y ordenó la creación de la diócesis de Caithness, los otros obispaos nun pueden ser asignaos como parte de la so creación.<ref>Oram, ''David'', p. 158; Duncan, ''Making of the Kingdom'', páxs. 257-60; vease tamién Gordon Donaldson, "Scottish Bishop's Sees", páxs. 106-17.</ref>

L'obispáu de Glasgow foi restauráu, más que reconstruyíu.<ref>Shead, "Origins of the Medieval Diocese of Glasgow", páxs. 220-5.</ref> David nomó al capellán francés [[John Capellanus]] – que yera allegáu a la reforma –, pa formar parte del obispáu,<ref>Oram, ''David'', p. 62.</ref> y llevó a cabu una investigación, dempués d'asignar al obispáu toles tierres del so principáu, sacante dellos terrenes del este que correspondíen al obispáu de Saint Andrews.<ref>Hasta ciertu puntu, les fronteres del principáu de Cumbria sirvieron como conxetura pa sentar les bases de la diócesis de Glasgow; vease Oram, ''David'', páxs. 67-8.</ref> David foi tamién en parte responsable de forzar la creación d'obispaos semi-monásticos, como Brechin, Dunkeld y el Dunblane, pa convertise totalmente n'episcopales y quedar, de la mesma, firmemente integraos al sistema de la diócesis nacional.<ref>Barrow, ''Kingship and Unity'', páxs. 67-8</ref>

No que concierne al desenvolvimientu del sistema parroquial, el tradicional papel de David como'l so creador escarez de pruebes que la sofiten.<ref>Ian B. Cowan escribió que "los pasos principales llevar a cabu mientres el reináu de David I": Ian B. Cowan, "Development of the Parochial System", p. 44.</ref> Escocia tenía yá un antiguu sistema d'ilesies parroquiales que daten de l'[[Alta Edá Media]], y el sistema qu'introdució David, colos sos enclinos normandos, pue ser vistu más como una reforma que como una creación; fixo un sistema pa Escocia de manera que se paeciera abondo más a otros como'l francés o l'inglés, pero nun foi, n'efeutu, el so creador.<ref>Thomas Owen Clancy, "Annat and the Origins of the Parish", páxs.de la 91 a la 115.</ref>

=== Disputes eclesiástiques ===
Unu de los primeros problemes colos que David tuvo que tratar, como rei, foi una disputa eclesiástica cola ilesia d'Inglaterra. El problema cola ilesia en cuestión, tenía que ver cola subordinación de les catedrales escoceses a los arzobispos de York y Canterbury, una tema que dende la so eleición en 1124 evitó que [[Robert of Scone]] fora consagráu na sede de [[Saint Andrews]]. Paez ser que mientres el sieglu XI l'obispáu de St. Andrews funcionó como si d'una archidiócesis tratárase. El títulu de «arzobispu» dar a [[Giric de Cennrígmonaid]], conforme a fontes escoceses ya irlandeses,<ref>Dauvit Broun, "Recovering the Full Text of Version A of the Foundation Legend", páxs. 108-14.</ref> y al [[Fothad II de Cennrígmonaid|obispu Fothad II]].<ref>AU 1093.2, [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/text664.html testu] y [http://www.ucc.ie/celt/published/T100001A/text663.html traducción al inglés] (n'inglés); vease tamién Alan Orr Anderson, ''Early Sources '', p. 49</ref>

[[Ficheru:St Rules Tower.jpg|left|thumb|250px|La torre de St. Riagal (San Regulus), en Cenn Ríghomnaidh (St. Andrews), ye parte de la ilesia de St.Andrews, que yá esistía en tiempos de David.]]
[[Ficheru:Évêchés écossais règne de David Ier-es.svg|Obispaos escoceses en tiempos de David I.|miniatura]]

El problema yera qu'esti estatutu arzo-episcopal, nun fuera aprobáu pol papáu, abriendo camín a los arzobispos ingleses pa reclamar el señoríu de tola ilesia escocesa. El responsable d'esa postura agresiva yera l'arzobispu de York, [[Thurstan]]. Los sos primeros oxetivos fáciles fueron los obispaos de Glasgow y de Galloway que, asitiaos nel sur del [[ríu Forth]], nun yeren reconocíos como parte d'Escocia nin de la xurisdicción de St. Andrews. En [[1125]], el papa [[Honorio II]] escribió a John, obispu de Glasgow, y a [[Gille Aldan]], obispu de Galloway, ordenar que s'incluyeren nel arzobispáu de York.<ref>A.O. Anderson, ''Scottish Annals'', páxs. 160-1.</ref> David ordenó al obispu John de Glasgow a viaxar a la [[Santa Sede]] con vistes a asegurar el [[Paliu (indumentaria relixosa)|paliu]], cola cuenta de convertir l'obispáu de St. Andrews nun arzobispáu con xurisdicción sobre Glasgow.<ref>Duncan, ''Scotland: The Making of the Kingdom'', p. 259; Oram, ''David'', p. 49.</ref>

Thurstan, al igual que l'arzobispu de Canterbury, [[William de Corbeil]], viaxaron a [[Roma]], y dambos refugaron la solicitú de David. Esti postreru, sicasí, llogró'l sofitu del rei Enrique, y l'arzobispu de York aceptó retardar mientres un añu la propuesta y consagrar asina a Robert de Scone ensin faer escritu de subordinación dalgunu.<ref>Duncan, p. 260; John Dowden, ''Bishops of Scotland'', (Glasgow, ), ed. J. Maitland Thomson, (Glasgow, 1912) páxs. 4-5.</ref> Los reclamos de York sobre los obispos del norte de Forth, fueron práuticamente abandonaos mientres el restu del reináu de David, anque les sos reivindicaciones más facederes siguíen en Glasgow.<ref>Duncan, ''Scotland: The Making of the Kingdom'', páxs. 60-1.</ref>

En 1151, David volvió pidir el paliu pal arzobispu de St. Andrews. En setiembre d'esi mesmu añu, el cardenal John Paparo axuntar con David na so residencia de Carlisle. D'una manera tentadora pa David, el cardenal diba camín a Irlanda con cuatros palios, col enfotu de crear cuatro nuevos arzobispaos irlandeses. Cuando'l cardenal tornó de Carlisle, David realizó'l pidimientu. Nel plan de David, la nueva archidiócesis incluyiría tolos obispaos del so territoriu escocés, según l'obispáu de Órcades y l'obispáu de les Islles. Desafortunadamente pal rei, el cardenal nun paecía llevar el pidíu al papáu. Al añu siguiente, el papáu dio a David otru golpe cola creación del arzobispáu noruegu de Trondheim, qu'entendía a los obispaos de les Islles y de les Órcades.<ref>Oram, ''David'', p. 155.</ref>

== Muerte y socesión a la corona ==
[[Ficheru:David I and Malcolm IV.jpg|thumb|350px| David, al llau del so socesor, [[Malcolm IV d'Escocia|Máel Coluim mac Eanric]]. Máel Coluim IV va reinar mientres doce años, nun reináu marcáu pola castidá y la fuerte relixosidá del nuevu rei.]]
Seique'l gran golpe a los planes del rei David vieno'l [[12 de xunetu]] de [[1152]], cuando morrió'l so fíu y herederu a la corona, Enrique, conde de Northumberland. Enrique probablemente taría sufriendo una enfermedá mientres un llargu periodu.

Quiciabes David yá sabía que nun diba vivir muncho más tiempu; n'efeutu, quedába-y menos d'un añu de vida. Ye por ello que, rápido, declaró socesor a [[Malcolm IV d'Escocia|Máel Coluim]], y al so nietu [[Guillermu I d'Escocia|Guillermo]] pa ser el conde de Northumbria. [[Duncan I d'Escocia|Donchhad I]], un magnate de la mesma Escocia, foi designáu como rector, o rexente, y tomó a Máel Coluim, que tenía once años, viaxando con él per Escocia cola cuenta de que'l mozu socesor ganara esperiencia pa los sos futuros proyeutos.

La salú de David empezó a resentise nel iviernu de 1153, finando'l 24 de mayu d'esi añu.<ref>Oram, ''David'', páxs.de la. 200 hasta la 202; G. W. S. Barrow, "David I (c.1085–1153)",nesti llibru, da'l datu de la fecha, 24 de mayu.</ref> Na necroloxía del llibru ''Añales de Tigernach'', aludir a él como ''«Dabíd mac Mail Colaim, rí Alban & Saxan»'' (David, fíu de Máel Coluim, rei d'Escocia ya Inglaterra), un títulu que daba a conocer que parte del reináu de David tuvo importancia nel desenvolvimientu de la nueva Inglaterra.<ref>''[[Annals of Tigernach]]'', s.a. 1153.4, [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/text023.html vease equí].</ref>

== Historiografía de David I ==

=== La reputación medieval de David I ===
La valoración más temprana de David I describir como un rei piadosu, un reformador y un axente civilizador nuna nación bárbara. Pa William of Newburgh, David yera un «Rei non bárbaru d'una nación bárbara», que «sabiamente reguló la ferocidá de la so nación bárbara». William empondera a David pola so piedá, faciendo notar que, ente otres actividaes santorales, «con frecuencia llimpiaba los pies de los probes».<ref>A. O. Anderson, ''Early Sources'', p. 231.</ref> Otra de les persones qu'emponderaron a David foi'l so primer cortesanu [[Elredo de Rieval|Ailred de Rievaulx]], quien se fixo ecu de les afirmaciones de Newburgh y emponderó a David pola so xusticia, según pola so piedá, comentando que'l mandatu de David sobre los escoceses significó que «tola barbaridá d'aquella nación anidiárase... como si escaeciendo'l so fiereza natural, subordinaren los sos pescuezos a les lleis que la caballerosidad real dictara».<ref>A. O. Anderson, ''Early Sources'', páxs. 232-3</ref>

Magar procuren evitar la énfasis na barbaridá escocesa del [[sieglu XII]], los historiadores de la última etapa de la [[Edá Media]], tienden a repitir los rellatos de la tradición crónica más temprana. Enforma de lo que foi escritu fuera antes transcrito direutamente dende les primeres cróniques medievales o se basó nelles bien de cerca, inclusive nes obres importantes de [[John de Fordun]], [[Andrew Wyntoun]] y [[Walter Bower]].<ref>Felix J. H. Skene & William Forbes Skene (ed,), ''John of Fordun's Chronicle of the Scottish Nation'', (Edimburgu, 1872), 200ff.; Donaldson, ''The Sources of Scottish History'', p. 34: «...el puntu de que la so información sobre Escocia tien de recibir creitu ta bien claro». Anque Wyntoun, Fordun y Bower tuvieron de tener accesu a documentos que yá nun esisten, la mayor parte de la so información atópase doblada n'otros rexistros o nun puede ser acotada; pa una investigación sobre la reputación histórica de David, vease Oram, ''David'', páxs. 203-25.</ref> Por casu, Bower inclúi nesi testu l'aponderamientu pa David de Ailred of Rievaulx. Esta cita estender a lo llargo de venti páxina na edición moderna, y exerció un bon grau d'influencia sobre lo que se convirtió na vista tradicional de David n'obres posteriores d'historia escocesa.<ref>John MacQueen, Winnifred MacQueen y D. Y. R. Watt (eds.), ''Scotichronicon by Walter Bower'', vol. 3, (Aberdeen, 1995), 139ff.</ref> El tratamientu históricu de David desenvolver nos escritos d'historiadores escoceses posteriores, y los trabayos d'homes como [[John Mair]], [[George Buchanan]], [[Hector Boece]], y l'obispu [[John Leslie (obispu)|John Leslie]] aseguraron que pol [[sieglu XVIII]], remaneciera una figura de David como un ser piadosu, amigu de la xusticia, constructor del estáu y un brengosu mantenedor de la independencia d'Escocia.<ref>Oram, ''David'', páxs. 213-7.</ref>

=== Tratamientu modernu de David I ===
[[Ficheru:Rex Dauit.jpg|thumb|250px|left|Descripción de David del sieglu XVIII, vistíu como un montañeru contemporaneu. El ''clàrsach'' (gaélicu, [[arpa]]) suxer una conexón col David bíblicu, según fai referencia a los sos oríxenes celtes escoceses.]]

Na dómina moderna hubo un mayor énfasis nel papel de David como xefe d'Estáu y nos efeutos de los sos cambeos sobre'l desenvolvimientu cultural escocés. Los escoceses de les tierres baxes acostumaron a trazar los oríxenes de la so cultura al matrimoniu del padre de David, Máel Coluim III, con Santa Margarita, un mitu que tien los sos raigaños nel periodu medieval.<ref>Vease, por casu, Steve Boardman, "Late Medieval Scotland and the Matter of Britain", en Edward J. Cowan y Richard J. Finlay (eds.), Scottish History: The Power of the Past, (Edimburgu, 2002), páxs. 65-71.</ref> Col desenvolvimientu de téuniques históriques modernes a mediaos del [[sieglu XIX]], la responsabilidá por estes meyores paez sofitase más en David que nel so padre. David asumió un papel principal na destrucción alegada del [[reinu d'Alba|reinu celta d'Escocia]]. [[Andrew Lang]], en [[1900]], escribió que «con Alejandro I, termina'l dominiu celta; con David, el dominiu normandu ya inglés ta establecíu».<ref>Citáu en Oram, ''David'', p. 219, citando a Lang, ''A History of Scotland'', vol. 1, páxs. 102-9; Lang nun negó'l vieyu mitu sobre Margarita, escribiendo sobre los refuxaos de Northumbria que llegaben a Escocia, "onde se volvieron señores de la sólida raza de les tierres baxes", Lang, ''A History of Scotland'', vol. 1, p. 91.</ref>

Los periodos de la [[Ilustración]] y el [[Romanticismu]] alzaren el papel de les races y «paquetes étnicos» escontra la historia dominante, y nesti contestu David foi descritu como contrariu al respeutive de los nativos escoceses, y les sos reformes fueron vistes a la lluz d'una agresión teutónica civilizada, natural, y quiciabes xustificada, escontra los primitivos celtes.<ref>Vease Matthew H. Hammond, "Ethnicity and the Writing of Medieval Scottish history", páxs. 1–27.; vease tamién la obra de Murray G.H. Pittock, ''Celtic Identity and the British Image'', (Manchester, 1999), y Oram, ''David'', páxs. 219–20.</ref>

Nel [[sieglu XX]], dedicáronse munchos estudios a la conquista normanda del sieglu XII sobre Escocia, concentrándose, y por tanto, faciendo énfasis nos cambeos producíos pol reinu de David I. ''The Normans in Scotland'' ([[1954]]) de Græme Ritchie, ''Scotland: The Making of the Kingdom'' ([[1974]]) d'[[Archie Duncan]], y los numberosos artículos de G. W. S. Barrow, formaron toos parte d'esti enclín historiográficu.<ref>Græme Ritchie, ''The Normans in Scotland'', (Edimburgu, 1954); Duncan, ''Scotland: The Making of the Kingdom'', páxs. 133-73; munchos de los ensayos más importantes de Barrow fueron arrexuntaos en dos volúmenes, ''Scotland and Its Neighbours In the Middle Ages'', (Londres, 1992) y ''The Kingdom of the Scots: Government, Church and Society from the eleventh century to the fourteenth century'', 2ª edición (Edimburgu, 2003).</ref>

Nos [[años 1880]], Barrow buscó un compromisu ente'l cambéu y la continuidá, y defendió que'l reinu de David foi de fechu un equilibriu ente lo nuevo y lo vieyo».<ref>Barrow, "The Balance of New and Old", ''passim''.</ref> Tal conclusión foi una incorporación natural d'una corriente subxacente na historiografía escocesa que, a partir de la obra monumental y revolucionario de tres volúmenes de William Forbes Skene, ''Celtic Scotland: A History of Ancient Alban'' (1876-80), viose obligada a reconocer que la "Escocia celta" tuvo viva y saludable por un llargu tiempu tres el reináu de David I.<ref>William Forbes Skene, ''Celtic Scotland: A History of Ancient Alban'', 3 volúmenes. (Edimburgu, 1876-80); vease tamién, Edward J. Cowan, "The Invention of Celtic Scotland", páxs. 1–23.</ref> Michael Lynch siguió y basóse na solución de compromisu de Barrow, defendiendo que conforme'l reináu de David diba progresando, el so reinu volvíase más celta.<ref>Lynch, ''Scotland: A New Hitory'', páxs. 82–83.</ref> A pesar del so subtítulu, en [[2004]], nel únicu volume completo d'estudiu sobre'l reináu de David I, ''David I: The King Who Made Scotland'', el so autor [[Richard Oram]] afonda na figura de Lynch, poniendo énfasis na continuidá mientres asitiaba los cambeos del reináu de David nel so contestu.<ref>Oram, ''David I'', (Stroud, 2004).</ref>

== Revolución davidiana ==
{{AP|Revolución davidiana}}
[[Ficheru:David Seal (rev).JPG|left|thumb|250px|Grabáu d'aceru y aumentu del llau aviesu del Gran Sellu de David I, una imaxe n'estilu anglu-continental, describiendo a David como un líder guerreru.]]

Sicasí, anque puede haber desalcuerdu alrodiu de la importancia o magnitú del cambéu históricu na dómina de David I, nengún historiador niega que taba teniendo llugar. El motivu ye'l que tanto Barrow como Lynch llamaron «revolución davidiana».<ref>Barrow, "The Balance of New and Old", páxs. 9-11; Lynch, ''Scotland: A New History'', p. 80.</ref> La revolución» de David sostener pa encontiar el desenvolvimientu de la Escocia medieval tardida, al traviés del cual los cambeos qu'él inauguró crecieron en munches de les instituciones centrales del futuru reinu medieval.<ref>Barrow, "The Balance of New and Old", p. 13.</ref>

A partir del trabayu pioneru de Robert Bartlett, ''The Making of Europe: Conquest, Colonization and Cultural Change, 950-1350'' (1993), reforzáu por ''The First European Revolution, c.970–1215'' (2000) de Moore, foise constatando que la revolución» de David puede establecese si reconoz la «Revolución europea» más amplia que tuvo llugar nesti periodu. La idea central ye aquella del [[sieglu X]] escontra la cultura ya instituciones de los vieyos centros carolinxos del norte de [[Francia]] y l'oeste d'[[Alemaña]], que se diben espandiendo escontra zones circundantes, creando una «[[Europa]]» más reconocible. Escocia foi namái una de les tantes árees «colindantes».<ref>Bartlett, ''The Making of Europe'', páxs. 24-59; Moore, ''The First European Revolution, c.970–1215'', p. 30ff; vease tamién Barrow, "The Balance of New and Old", ''passim'', esp. 9; esta idea de "Europa" paez referise na práctica a "[[Europa occidental]]".</ref>

=== Gobiernu y feudalismu ===
[[Ficheru:Duffuscastle.jpg|thumb|250px|El castiellu Duffus, empezáu posiblemente por [[Freskin]], unu de los militares inmigrantes de David más esitosos a pequeña escala.]]
[[Ficheru:Dabíd mac Maíl Choluim Coinage.JPG|thumb|200px|Peniques de plata de David I.]]

La estensiva actividá de caballeros estranxeros y los procesos polos cualos la tenencia de tierres convirtiérase d'habitual a feudal, o de lo contrario en rellaciones llegalmente definíes, revolucionaría la forma na que'l reinu d'Escocia yera gobernáu, como lo fixo la dispersión ya instalación d'axentes reales nes nueves [[llixu castral|llixos]] que taben abondando a lo llargo del reinu p'aprovir nuevos condaos militares y xulgaos pal doble propósitu del refuerzu de la llei y los impuestos, abasnando a Escocia abondo escontra'l modelu «européu».<ref>Haidu, ''The Subject Medieval/Modern'', p. 181; Moore, ''The First European Revolution'', p. 57.</ref>

Nesti periodu, Escocia esperimentó innovaciones en práutiques gubernamentales y na importación de [[caballeru|caballeros]] estranxeros, mayoritariamente franceses. Los empiezos del [[feudalismu]] suelen atribuyise al reináu de David. Carauterizar por «la construcción de castiellos, l'usu regular de caballería profesional, y el tributu de los caballeros», según por «rindir homenaxe y fidelidá».<ref>Barrow, "Balance of New and Old", páxs. 9-11.</ref> David estableció señoríos feudales a gran escala nel oeste del so principáu de Cumbria, pa los miembros liderantes del séquitu militar francés que lu caltuvo nel poder. Amás, creáronse munchos señoríos feudales a menor escala.<ref>"The Beginnings of Military Feudalism"; Oram, "David I and the Conquest of Moray", p. & n. 43; vease tamién, L. Toorians, "Twelfth-century Flemish Settlement in Scotland", páxs. 1-14.</ref>

Diéronse munchos pasos mientres el reináu de David pa faer que'l gobiernu d'esa parte d'Escocia qu'él alministraba, paeciérase más al gobiernu anglo-normandu d'Inglaterra. Los nuevos condaos militares o ''sheriffdoms'' dexaron al rei poder alministrar de forma efeutiva les tierres reales. Mientres el so reináu, estableciéronse sheriffs reales nel nucleu de los territorios personales del rei; esto ye, n'orde cronolóxicu averáu, en [[Roxburgu]], [[Scone (Escocia)|Scone]], [[Berwick-upon-Tweed]], [[Stirling]] y [[Perth]].<ref>McNeill y MacQueen, ''Atlas of Scottish History'' p. 193</ref> El xulgáu tamién foi creáu nel reináu de David. Magar esta institución tien oríxenes anglu-normandos, n'Escocia, siquier al norte de Forth, representó cierta forma de continuidá con un cargu más antiguu.<ref>Vease Barrow, G.W.S., "The ''Judex''", páxs. 57-67 and "The Justiciar", páxs. 68–111.</ref>

=== David I y la economía ===
[[Ficheru:Burghs of Dabíd mac Maíl Choluim-es.svg|thumb|left|250px|Burgos establecíos n'Escocia antes del ascensu del socesor y nietu de David, [[Malcolm IV d'Escocia|Máel Coluim IV]]; estos fueron, n'esencia, los primeros pueblos escoceses.]]

Los ingresos del so condáu inglés y los procedimientos de les mines de plata en Alston, dexáron-y producir a David les primeres [[moneda|monedes]] d'Escocia. Esto modificó la naturaleza del comerciu y tresformó la so imaxe política.<ref>Oram, ''David I: The King Who Made Scotland'', páxs. 193, 195; Bartlett, ''The Making of Europe'', p. 287: "La casa de la moneda y l'emisión de disposiciones escrites camudaron la cultura política de les sociedaes nes cualos apaecieron les nueves práutiques".</ref>

David foi un gran constructor de pueblos. Como príncipe de Cumbria, fundó los dos primeros pueblos o burgos de «Escocia», en [[Roxburgu]] y Berwick.<ref>Duncan, ''Scotland: The Making of the Kingdom'', p. 465.</ref> Los burgos yeren establecimientos con llendes definíes que garantizaben los derechos mercantiles, un sitiu onde'l rei podía almacenar y vender los productos del so ''cain'' y ''conveth'' (una manera de pagu ''de facto'' en cuenta de aprovir hospitalidá al rei).<ref>Vease G.W.S. Barrow, ''Kingship and Unity'', páxs. 84-104; vease tamién, Stringer, "The Emergence of a Nation-State", páxs. 66-9.</ref> David fundó cerca de 15 burgos.<ref>Stringer, "The Emergence of a Nation-State", p. 67. El númberu ye inciertu; Perth tien de datar dende'l reináu d'Alejandro I; vease, por casu, la declaración de que Inverness data dende'l reináu de David I en Derek Hall, ''Burgess, Merchant and Priest'', compara Richard Oram, ''David'', p. 93, onde se reconoz qu'esto ye puramente una posibilidá, con A.A.M. Duncan, ''The Making of the Kingdom'', p. 480, quien cita una introducción na qu'indica que'l burgu tien los sos oríxenes nel reináu de Guillermo'l Lleón.</ref>

Seique nada fuera más importante nel reináu de David que los burgos. Si nun pudieron, siquier nun primer momentu, ser daqué más que'l nucleu d'una clase inmigrante y mercante, fueron de vital importancia pa reformar un llargu periodu económicu y étnicu n'Escocia. Estos pueblos planiaos yeren o se volvieron [[pueblu inglés|ingleses]] en llingua y cultura; [[William of Newburgh]] escribió nel reináu del monarca [[Guillermu I d'Escocia|Guillermo'l Lleón]], que "los pueblos y burgos del dominiu escocés son conocíos por tar habitaos por ingleses";<ref>A.O. Anderson, ''Scottish Annals'', p. 256.</ref> amás de tresformar la economía, el fracasu d'estos pueblos por siguir siendo nativos, amenorgaría la posición de la llingua nativa escocesa, y daría empiezu a la idea de les Tierres baxes d'Escocia o ''Scottish Lowlands''.<ref>Stringer, "The Emergence of a Nation-State", 1100-1300", p. 67; Michael Lynch, ''Scotland: A New History'', páxs. 64-6; Thomas Owen Clancy, "History of Gaelic", [http://www.bord-na-gaidhlig.org.uk/about-gaelic/history.html equí] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070911232223/http://www.bord-na-gaidhlig.org.uk/about-gaelic/history.html |date=2007-09-11 }} (n'inglés)</ref>

=== Patronalgu monásticu ===
[[Ficheru:MelroseAbbey01.jpg|thumb|250px|Les ruines modernes de l'[[abadía de Melrose]]. Fundáu en [[1137]], esti monesteriu cisterciense convertir n'unu de los legaos más grandes del rei David.]]

David foi unu de los patrocinadores monásticos medievales más importantes. En 1113, nel que quiciabes foi'l primer actu de David como príncipe de Cumbria, fundó l'abadía de Selkirk pa los tironensianos.<ref>Oram, ''David'', p. 62; Duncan, ''Making of a Kingdom'', p. 145.</ref> David fundó más d'una docena de monesterios mientres el so reináu, patrocinando delles nueves órdenes monástiques.<ref>Duncan, ''Scotland: The Making of a Kingdom'', páxs. 145-150; Duncan, "The Foundation of St Andrews Cathedral Priory", páxs. 25, 27-8; Fawcett & Oram, ''Melrose Abbey'', páxs. 15-20</ref>

Esos monesterios nun yeren namái una espresión de la piedá de David, sinón que tamién sirvieron pa tresformar a la sociedá escocesa. Los monesterios convertir en centros d'influencia estranxera, y aprovieron grupos d'homes [[alfabetización|lletraos]], capacitaos pa sirvir a les necesidaes alministratives, cada vez más grandes, de la corona.<ref>Peter Yeoman, ''Medieval Scotland'', p. 15.</ref> Estos nuevos monesterios, y n'especial los cistercienses, introducieron nueves práutiques agrícoles.<ref>Fawcett & Oram, ''Melrose Abbey'', p. 17.</ref> El trabayu cisterciense, por casu, tresformó al sur d'Escocia nuna de les fontes más importantes de llana ovina n'Europa del norte.<ref>Vease, por casu, Stringer, ''The Reformed Church in Medieval Galloway and Cumbria'', páxs. 9-11; Fawcett y Oram, ''Melrose Abbey'', p. 17; Duncan, ''The Making of a Kingdom'', p. 148.</ref>

== Bibliografía ==
{{llistaref|2}}

== Referencies ==
{{Columnes}}

=== Fontes principales ===
<div class="references-small">
* Anderson, Alan Orr (ed.), ''Early Sources of Scottish History: AD 500-1286'', 2 Vols, (Edimburgu, 1922)
* Anderson, Alan Orr (ed.), ''Scottish Annals from English Chroniclers: AD 500-1286'', (Londres, 1908), reeditáu, Marjorie Anderson (ed.) (Stamford, 1991)
* Barrow, G. W. S. (ed.), ''Les actes de Malcolm IV, Rei de los escoceses 1153-1165, xunto a actes reales escoceses previes a 1153 que nun s'inclúin en ''Early Scottish Charters' de Sir Archibald'', en ''Regesta Regum Scottorum'', Volume I, (Edimburgu, 1960), testu introductoriu, páxs. 3-128
* Barrow, G. W. S. (ed.), ''The Acts of William I King of Scots 1165-1214'' en ''Regesta Regum Scottorum'', Volume II, (Edimburgu, 1971)
* Barrow, G. W. S. (ed.), ''The Charters of King David I: The Written acts of David I King of Scots, 1124-1153 and of His Son Henry Earl of Northumberland, 1139-1152'', (Woodbridge, 1999)
* Clancy, Thomas Owen (ed.), ''The Triumph Tree: Scotland's Earliest Poetry, 550-1350'', (Edimburgu, 1998)
* Donaldson, G. (ed.), ''Scottish Historical Documents'', (Edimburgu, 1970)
* Lawrie, Sir Archibald (ed.), ''Early Scottish Charters Prior to A.D. 1153'', (Glasgow, 1905)
* Forbes-Leith, William (ed.), ''Turgot, Life of St Margaret, Queen of Scotland'', (Edimburgu, 1884)
* MacQueen, John, MacQueen, Winifred and Watt, D. Y. R., (eds.), ''Scotichronicon by Walter Bower'', vol. 3, (Aberdeen, 1995)
* Skene, Felix J. H. (tr.) y William Forbes Skene (ed.), ''John of Fordun's Chronicle of the Scottish Nation'', (Edimburgu, 1872)
</div>

=== Fontes secundaries ===
<div class="references-small">
* Bannerman, John, "The Kings Poet", na ''Scottish Historical Review'' (Revisión histórica escocesa), vol. 68 (1989), páxs. 120-49
* Barbour, Malcolm, ''The Two Cities: Medieval Europe, 1050-1320'', (Londres, 1992)
* Barrow, G. W. S. (ed.), ''Les actes de Malcolm IV, Rei de los escoceses 1153-1165, xunto a actes reales escoceses previes a 1153 que nun s'inclúin en ''Early Scottish Charters' de Sir Archibald'' (Edimburgu)
* Barrow, G. W. S., ''The Anglu-Norman Yera in Scottish History'', (Oxford, 1980)
* Barrow, G. W. S., "Badenoch and Strathspey, 1130-1312: 1. Secular and Political" in ''Northern Scotland'', 8 (1988), páxs. 1-15
* Barrow, G. W. S., "Beginnings of Military Feudalism", in G. W. S. Barrow (ed.) ''The Kingdom of the Scots'', (Edimburgu, 2003), páxs. 250-78
* Barrow, G. W. S., "King David I and Glasgow" in G.W.S. Barrow (ed.), ''The Kingdom of the Scots'', (Edimburgu, 2003), páxs. 203-13
* Barrow, G. W. S., "David I (c.1085–1153)", in the ''Oxford Dictionary of National Biography'', [[Oxford University Press]], setiembre de 2004; edición online, xineru de 2006 [http://www.oxforddnb.com/view/article/7208, ingresáu'l 11 de febreru de 2007]
* Barrow, G. W. S., "David I of Scotland: The Balance of New and Old", in G. W. S. Barrow (ed.), ''Scotland and Its Neighbours in the Middle Ages'', (Londres, 1992), páxs. 45-65, publicáu orixinalmente como la Conferencia de Stenton de 1984, (Reading, 1985)
* Barrow, G.W.S., "The ''Judex''", in G. W. S. Barrow (ed.) ''The Kingdom of the Scots'', (Edimburgu, 2003), páxs. 57-67
* Barrow, G.W.S. "The Justiciar", in G. W. S. Barrow (ed.) ''The Kingdom of the Scots'', (Edimburgu, 2003), páxs. 68–111
* Barrow, G. W. S., ''Kingship and Unity: Scotland, 1000-1306'', (Edimburgu. 1981)
* Barrow, G. W. S., "The Kings of Scotland and Durham", n'ediciones de David Rollason, Margaret Harvey y Michael Prestwich, ''Anglu-Norman Durham, 1093-1193'', páxs. 309-23
* Barrow, G. W. S., "Malcolm III (d. 1093)", nel ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004 [http://www.oxforddnb.com/view/article/17859, ingresáu'l 3 de febreru de 2007]
* Barrow, G. W. S., "The Royal House and the Religious Orders", n'ediciones de G.W.S. Barrow, ''The Kingdom of the Scots'', (Edimburgu, 2003), páxs. 151-68
* Bartlett, Robert, ''England under the Norman and Angevin Kings, 1075-1225'', (Oxford, 2000)
* Bartlett, Robert, ''The Making of Europe, Conquest, Colonization and Cultural Change: 950-1350'', (Londres, 1993)
* Bartlett, Robert, "Turgot (c.1050–1115)", nel ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004 [http://www.oxforddnb.com/view/article/27831, ingresáu'l 11 de febreru de 2007]
* Blanchard, Ian., "Lothian and Beyond: The Economy of the ‘English Empire' of David I", n'ediciones de Richard Britnell y John Hatcher, ''Progress and Problems in Medieval England: Essays in Honour of Edward Miller'', (Cambridge, 1996)
* Boardman, Steve, "Late Medieval Scotland and the Matter of Britain", n'ediciones de Edward J. Cowan y Richard J. Finlay, ''Scottish History: The Power of the Past'', (Edimburgu, 2002), páxs. 47-72
* Dauvit Broun, "Recovering the Full Text of Version A of the Foundation Legend", n'ediciones de Simon Taylor, ''Kings, Clerics and Chronicles in Scotland, 500-1297'', (Dublín, 2000), páxs. 108-14
* Broun, Dauvit, "The Welsh Identity of the Kingdom of Strathclyde", en ''The Innes Review'', Vol. 55, non. 2 (seronda, 2004), páxs. 111-80
* Clancy, Thomas Owen, "Annat and the Origins of the Parish", na ''Innes Review'', vol. 46, non. 2 (1995), páxs. 91-115
* Clancy, Thomas Owen, "A Gaelic Polemic Quatrain from the Reign of Alexander I, ca. 1113", en ''Scottish Gaelic Studies'', vol.20 (2000), páxs. 88-96.
* Clancy, M. T., ''England and its Rulers'', 2nd Ed., (Malden, MA, 1998)
* Cowan, Ian B., "Development of the Parochial System", na ''Scottish Historical Review'', 40 (1961), páxs. 43-55
* Cowan, Edward J., "The Invention of Celtic Scotland", n'ediciones de Edward J. Cowan y R. Andrew McDonald, ''Alba: Celtic Scotland in the Middle Ages'', (East Lothian, 2000), páxs. 1–23{{Nueva columna}}<div class="references-small">
* Dalton, Paul, "Scottish Influence on Durham, 1066-1214", n'ediciones de David Rollason, Margaret Harvey y Michael Prestwich, ''Anglu-Norman Durham, 1093-1193'', páxs. 339-52
* Davies, Norman, ''The Islles: A History'', (Londres, 1999)
* Davies, R. R., ''Domination and Conquest: The Experience of Ireland, Scotland and Wales, 1100-1300'', (Cambridge, 1990)
* Davies. R. R., ''The First English Empire: Power and Identities in the British Isles, 1093-1343'', (Oxford, 2000) 
* Donaldson, Gordon, "Scottish Bishop's Sees Before the Reign of David I", in the ''Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland'', 87 (1952-53), páxs. 106-17
* [Dowden, John, ''The Bishops of Scotland'', ed. J. Maitland Thomson, (Glasgow, 1912)
* Dumville, David N., "St Cathróe of Metz and the Hagiography of Exoticism", n'ediciones de John Carey, '' Studies in Irish Hagiography: Saints and Scholars'', (Dublín, 2001), páxs. 172–188
* Duncan, A. A. M., "The Foundation of St Andrews Cathedral Priory, 1140", in ''The Scottish Historical Review'', vol 84, (abril de 2005), páxs. 1-37
* Duncan, A. A. M., ''The Kingship of the Scots 842-1292: Succession and Independence'', (Edimburgu, 2002)
* Duncan, A. A. M., ''Scotland: The Making of the Kingdom'', (Edimburgu, 1975)
* Fawcetts, Richard, & Oram, Richard, ''Melrose Abbey'', (Stroud, 2004)
* Follett, Wesley, ''Céli Dea in Ireland: Monastic Writing and Identity in the Early Middle Ages'', (Woodbridge, 2006)
* Forte, Angelo, Oram, Richard, y Pedersen, Frederick, ''The Viking Empires'', (Cambridge, 2005)
* Green, Judith A., "Anglu-Scottish Relations, 1066-1174", n'ediciones de Michael Jones y Malcolm Vale, ''England and Her Neigh-bours: Essays in Honour of Pierre Chaplais'' (Londres, 1989)
* Green, Judith A., "David I and Henry I", na ''Scottish Historical Review''. vol. 75 (1996), páxs. 1-19
* Haidu, Peter, ''The Subject Medieval/Modern: Text and Governance in the Middle Ages'', (Stamford, 2004)
* Hall, Derek, ''Burgess, Merchant and Priest: Burgh Life in the Medieval Scottish Town'', (Edimburgu, 2002)
* Hammond, Matthew H., "Ethnicity and the Writing of Medieval Scottish history", en ''The Scottish Historical Review'', 85 (2006), páxs. 1-27
* Hudson, Benjamin T., "Gaelic Princes and Gregorian Reform", n'ediciones de Benjamin T. Hudson y Vickie Ziegler, ''Crossed Paths: Methodological Approaches to the Celtic Aspects of the European Middle Ages'', (Lanham, 1991), páxs. 61-81
* Jackson, Kenneth, ''The Gaelic Notes in the Book of Deer: The Osborn Bergin Memorial Lecture 1970'', (Cambridge, 1972)
* Ladner, G., "Terms and Ideas of Renewal", n'ediciones de Robert L. Benson, Giles Constable y Carol D. Lanham, ''Renaissance and Renewal in the Twelfth Century'', (Oxford, 1982), páxs. 1-33
* Lang, Andrew, ''A History of Scotland from the Roman Occupation'', 2 vols, vol. 1, (Edimburgu, 1900)
* Lawrence, C. H., ''Medieval Monasticism: Forms of Religious Life in Western Europe in the Middle Ages'', 2nd edition, (Londres, 1989)
* Lynch, Michael, ''Scotland: A New History'', (Edimburgu, 1991)
* McNeill, Peter G. B. y MacQueen, Hector L. (eds), ''Atlas of Scottish History to 1707'', (Edimburgu, 1996)
* Moore, R. I., ''The First European Revolution, c.970–1215'', (Cambridge, 2000)
* Ó Cróinín, Dáibhí, ''Early Medieval Ireland: 400-1200'', (Harlow, 1995)
* O'Mexara, John J., (ed.), ''Gerald of Wales: The History and Topography of Ireland'', (Londres, 1951)
* Oram, Richard, "David I", in M. Lynch (ed.), ''The Oxford Companion to Scottish History'', (Nueva York, 2001), páxs. 381-382
* Oram, Richard, "David I and the Conquest of Moray", en ''Northern Scotland'', vol. 19 (1999), páxs. 1-19
* Oram, Richard, ''David: The King Who Made Scotland'', (Gloucestershire, 2004)
* Oram, Richard, ''The Lordship of Galloway'', (Edimburgu, 2000)
* Pirenne, Henri, ''Medieval cities: their origins and the revival of trade'', traducción. F.D. Halsey, (Princeton, 1925)
* Pittock, Murray G.H,. ''Celtic Identity and the British Image'', (Manchester, 1999)
* Ritchie, Græme, ''The Normans in Scotland'', (Edimburgu, 1954)
* Shead, Norman F., "The Origins of the Medieval Diocese of Glasgow", na ''Scottish Historical Review'', 48 (1969), páxs. 220-5
* Skene, William F., ''Celtic Scotland: A History of Ancient Alban'', 3 vols., (Edimburgu, 1876-80)
* Stringer, Keith J., "Reform Monasticism and Celtic Scotland", n'ediciones de Edward J. Cowan y R. Andrew McDonald, ''Alba: Celtic Scotland in the Middle Ages'', (East Lothian, 2000),.páxs. 127-65
* Stringer, Keith J., ''The Reformed Church in Medieval Galloway and Cumbria: Contrasts, Connections and Continuities'' (Oncena conferencia de Whithorn, 14 de setiembre de 2002), (Whithorn, 2003)
* Stringer, Keith J., "State-Building in Twelfth-Century Britain: David I, King of Scots, and Northern England", n'ediciones de John C. Appleby y Paul Dalton, ''Government, Religion, and Society in Northern England, 1000-1700''. (Stroud, 1997)
* Stringer, Keith J., ''The Reign of Stephen: Kingship, Warfare and Government in Twelfth-Century England'', (Londres, 1993)
* Toorians, L., "Twelfth-century Flemish Settlement in Scotland", Grant G. Simpson (ed.), ''Scotland and the Low Countries, 1124-1994'', (East Linton, 1996), páxs. 1-14
* Veitch, Kenneth, "'Replanting Paradise':Alexander I and the Reform of Religious Life in Scotland", na ''Innes Review'', 52 (2001), páxs. 136–166
* Watt, John, ''Church in Medieval Ireland'', (Dublín, 1972)
* Yeoman, Peter, ''Medieval Scotland: An Archaeological Perspective'', (Londres, 1995)
{{Final columnes}}
</div>

{{Socesión
| predecesor = [[Alejandro I d'Escocia]]
| títulu =[[Ficheru:Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg|25px]]<br />[[Rei d'Escocia]]
| periodu = [[1124]]–[[1153]]
| socesor = [[Malcolm IV d'Escocia]] 
}}

== Ver tamién ==
* [[Escocia]]
* [[Edimburgu]]
* [[Stirling]]
* [[Matilde d'Inglaterra]]

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|David I of Scotland}}
* {{Enllaz rotu|1=La casa de Canmore, dende David I hasta Margarita (1058-1290) |2=http://www.mac-sothis.com/spanish.php?o=/scottish-history/Canmore-House-King-Scotland-2.php |date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot }}
* [https://web.archive.org/web/20070803041111/http://www.scotlandinargentina.com.ar/reyesyreinasdeescocia.htm Reyes y reines d'Escocia hasta 1603]
* [https://web.archive.org/web/20071012230614/http://www.americacelta.com/escocia/index.html Escocia: historia, xeografía y cultura, en ''América Celta'']
* [https://web.archive.org/web/20070911232223/http://www.bord-na-gaidhlig.org.uk/about-gaelic/history.html Thomas Owen Clancy, "Historia del gaélicu"] (n'inglés)
* [https://web.archive.org/web/20081006164912/http://www.deremilitari.org/RESOURCES/SOURCES/hexham.htm Comentariu de Richard of Hexham sobre la invasión escocesa d'Inglaterra en 1138] (n'inglés)

{{NF|1084|1153|David d'Escocia}}

{{Tradubot|David I de Escocia}}

[[Categoría:Reis y reines d'Escocia]]
[[Categoría:Santos y santes d'Escocia]]
[[Categoría:Santos y santes de la Ilesia católica]]
[[Categoría:Casa de Dunkeld]]
[[Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Persones ensin plantía nym]]
David I d'Escocia, en gaélicu escocés antiguu Dabíd mac Maíl Choluim y en gaélicu escocés modernu Daibhidh I mac [Mhaoil] Chaluim,El gaélicu escocés modernu reemplazó la forma Máel por Máel Coluim (que'l so significáu sería "tonsurado devotu de Columba"), de manera que'l nome ye namái Colum o Calum (que significa "Columba"); el términu foi emprestáu a llingües non gaéliques primero que s'efeutuara'l cambéu. (1083 o 1085-24 de mayu de 1153), tamién conocíu como San David d'Escocia, foi un monarca qu'ocupó'l cargu de socesión como príncipe de Cumbria (1113-1124) y Rei d'Escocia (1124-1153). Fíu menor de Máel Coluim mac Donnchada y de santa Margarita d'Escocia, David vivió gran parte de la so infancia n'Escocia, pero fuxó al exiliu a Inglaterra en 1093. Ellí convirtióse nun miembru de la corte del rei Enrique I, y tuvo mientres enforma tiempu en contautu cola cultura normanda y anglo-francesa.

Cuando'l so hermanu Alejandro I d'Escocia finó en 1124, David empezó, col respaldu d'Enrique I, a apoderase del reinu d'Escocia (Alba), pa lo que se vio forzáu a combatir contra'l so sobrín y opositor, Máel Coluim mac Alaxandair. La victoria sobre esti postreru, que tardó diez años en llegar, traxo apareyada la destrucción d'Óengus de Moray, postreru mormaer de Moray («rei de Moray»). La victoria de David dexó-y estender el so control a otres rexones más alloñaes que, teóricamente, formaben parte del so reinu. Tres la muerte del so primer mecenes, Enrique I, David sofitó les pretensiones de la emperatriz consorte Matilde, fía del difuntu monarca inglés y sobrina del propiu David, al tronu d'Inglaterra; por cuenta de ello, entró en conflictu col rei Esteban d'Inglaterra, y pudo estender el so poder pel norte d'Inglaterra magar la so derrota na batalla del Estandarte en 1138.

El términu «Revolución davidiana» ye emplegáu con frecuencia por munchos académicos pa resumir los cambeos que tuvieron llugar nel reinu d'Escocia mientres el so mandatu, incluyendo fundación de burgos y monesterios, la plasmación de los ideales de la Reforma gregoriana, la creciente influencia normanda sobre'l gobiernu escocés, y la introducción del feudalismu al traviés de la inmigración de caballeros franceses y anglu-normandos.

Anque nunca foi formalmente canonizáu, ye veneráu como santu pola Ilesia católica, siendo la so fiesta'l 24 de mayu.

 Primeros años 

Los primeros años de David I son los más escuros de la so vida. Los historiadores namái pueden suponer la mayoría de les actividaes de David nesti periodu, por cuenta de la escasez d'evidencies que se caltienen na actualidá.

 Infancia y viaxe a Inglaterra 
David nació ente 1083 y 1085.Oram, David: The King Who Made Scotland, p. 49. Foi probablemente l'octavu fíu del rei Máel Coluim III, y con seguridá'l sestu y más nuevu del segundu matrimoniu de Máel Coluim cola reina Margarita.Máel Coluim paez tener dos fíos primero que se casara con Margarita, quiciabes con Ingibiorg Finnsdottir. El rei Donnchad II foi unu, y había otru llamáu Domnall, que morrió en 1085, vease Añales de Ulster s.a. 1085.2, equí; vease tamién Oram, David, p. 23; y Duncan, The Kingship of the Scots, p. 55; la probabilidá de que Máel Coluim tuviera otru fíu, tamién llamáu Máel Coluim, caltiénse abierta, G. W. S. Barrow, "Malcolm III (d. 1093)".

En 1093, el rei Máel Coluim y l'hermanu de David, Edward, fueron asesinaos nel ríu Aln mientres una invasión de Northumberland.Duncan, Scotland: The Making of the Kingdom, p. 121. David y los sos dos hermanos Alejandro y Edgardo, dambos futuros reis d'Escocia, probablemente tamién taben presentes cuando la so madre finó.Sede A.O. Anderson, Scottish Annals, p. 114, n. 1. D'alcuerdu a la tradición medieval tardida, los trés hermanos taben n'Edimburgu cuando fueron asediados pol so tíu, Domnall Bán.Y.g. John Fordun, Chronica gentis Scotorum, II. 209.

thumb|250px|Guillermo "Rufus", el Colloráu, rei d'Inglaterra, ya instigador parcial de la guerra civil escocesa, 1093-1097.

Ye bien probable que Domnall viaxara más allá d'Edimburgu pa evitar que Margarita reclamara'l tronu en nome d'unu de los sos fíos sobrevivientes, y ye posible que Domnall fuera coronáu rei en Scone.Oram, David, p. 40. Nun hai certidume de lo qu'asocedió dempués, pero una introducción na Crónica de Melrose sostién que Domnall obligó a los sos trés sobrinos a exiliase, ente que s'alió con otru, Edmundo.A.O. Anderson, Early Sources, vol. ii, p. 89. Juan de Fordun escribió, sieglos más tarde que Edgar Atheling punxo a la so disposición una escolta en Inglaterra.John Fordun, Chronica gentis Scotorum, II. 209-10.

 Intervención de William Rufus y l'exiliu inglés 
William Rufus, Rei d'Inglaterra, oponer al accesu de Domnall al reinu del norte. Unvió al fíu mayor del rei Máel Coluim, l'hermanascu de David, Donnchad, escontra Escocia en compañía d'un exércitu. Donnchad foi asesináu esi añu,Anglo-Saxon Chronicle, MS. Y, s.a. 1094; A.O. Anderson, Scottish Annals, p. 118; vease tamién A.O. Anderson, Early Sources, vol. ii, páxs. 90-1. y en 1097 William unvió al hermanascu de Donnchad, Edgardo, a Escocia. Esti postreru tuvo mayor ésitu, y foi coronáu rei al términu de 1097.Anglo-Saxon Chronicle, MS. Y, s.a. 1097; A.O. Anderson, Scottish Annals, p. 119.

Mientres la llucha pol poder ente 1093 y 1097, David atopar n'Inglaterra. Escontra 1100, David yera una figura irrelevante n'Inglaterra, asitiáu cuasi al marxe de la corte real y con un futuru inciertu, pero cuando William Rufus foi asesináu y Henry Beauclerc algamó'l poder, la suerte de David camudó. Poco dempués de ser coronáu, Henry casóse cola hermana de David, Edith, lo que convirtió a David nel cuñáu del rei d'Inglaterra. Dende esi momentu, David cobró más importancia na corte, y el so futuru fíxose abondo más prometedor.Pa la educación y tresformamientu de la fortuna de David na corte anglu-normanda, vease Oram, David, páxs. 59-72. A pesar de la so formación gaélica, escontra'l final de la so estancia n'Inglaterra, David convirtiérase nun príncipe bien influyíu pola cultura normanda. Guillermo de Malmesbury escribió que foi nesti periodu cuando David "borró tola falta de llustre de la barbarie escocesa, al ser apolazáu pol tiempu y l'amistá con nós".William de Malmesbury, Gesta Regum Anglorum, W. Stubbs (ed.), Rolls Series, non. 90, vol. ii, p. 476; trans. A.O. Anderson, Scottish Annals, (1908), p. 157.

 Príncipe de Cumbria, 1113-1124 
thumb|left|250px|Mapa del principáu de David en Cumbria.
thumb|250px|left|Les ruines modernes de l'abadía de Kelso. Esti establecimientu taba orixinalmente en Selkirk dende 1113, mientres David yera príncipe de Cumbria; treslladar a Kelso en 1128 pa sirvir meyor a la capital meridional de David en Roxburgh.

El periodu de David como príncipe de Cumbria marca l'empiezu de la so vida como señor de grandes territorios. Dichu mandatu empezó probablemente en 1113, cuando Enrique I comprometióse y casó cola heredera del señoríu de Huntingdon-Northampton. Per primer vegada David atopar en posesión de territorios dientro de lo que güei ye Escocia.

 L'heriedu 
L'hermanu de David, el rei Edgardo, visitara a William Rufus en mayu de 1099 y mandó a David una estensa cantidá de territoriu al sur del Firth de Forth.Oram, David: The King Who Made Scotland, páxs. 59-60. Edgardo finó'l 8 de xineru de 1107. Créese que David tomó'l control del so heriedu, les tierres del sur mandaes por Edgardo, pocu dempués de la muerte d'esti postreru.Judith Green, "David I and Henry I", p. 3. Ella cita la falta de conocencia sobre'l paradoriu de David como evidencia; pa un curtiu resume del itinerariu de David, vease Barrow, The Charters of David I, páxs. 38-41 Sicasí, nun puede demostrase que tomara posesión del so heriedu hasta la fundación de l'Abadía de Selkirk a fines de 1113.Vease Oram, David, páxs. 60-2; Duncan, The Kingship of the Scots, páxs. 60-4. Acordies con Richard Oram, David atopar en posición de reclamar el so heriedu na zona sur de "Escocia", en 1113, cuando Enrique tornó a Inglaterra dende Normandía.Pa tou esto, vease Oram, David, páxs. 59-63.

El sofitu del rei Enrique foi abondu pa obligar al rei Alejandro a reconocer los derechos del so hermanu menor. Probablemente esta cesión nun riquir derramamiento de sangre, anque sí l'usu de la fuercia.A.O. Anderson, Scottish Annals, (1908), p. 193. L'agresión de David paez inspirar rensía ente dellos nativos escoceses. Un cuartetu d'esti periodu en gaélicu manifiesta que: Olc a ndearna mac Mael Colaim,   Ye malu lo que fixo'l fíu de Máel Coluim;,   ar cosaid re hAlaxandir,   dixebrándonos d'Alejandro;   do-ní -y gach mac rígh romhaind,   él causa, como antes cada fíu del rei;   foghail ar faras Albain.   el saquéu de la tranquila Alba.  Thomas Owen Clancy, The Triumph Tree, p.184; tratamientu completu d'esto citáu en Clancy, "A Gaelic Polemic Quatrain from the Reign of Alexander I, ca. 1113" en: Scottish Gaelic Studies vol.20 (2000), páxs. 88-96.
Si fiámonos del términu "separáu de", esti cuartetu tuvo de ser escritu nos territorios nuevos de David na "Escocia" meridional.Clancy, "A Gaelic Polemic Quatrain", p. 88.

Les tierres en cuestión taben conformaes polos condaos (na división anterior a 1994) de Roxburghshire, Selkirkshire, Berwickshire, Peeblesshire y Lanarkshire. Amás, David llogró'l títulu de princeps Cumbrensis, "Príncipe de Cumbria", como atestigüen diversos documentos d'esa dómina.Pa tou esto, vease Oram, David, páxs. 62-64; sobre Princeps Cumbrensis, vease Archibald Lawrie, Early Scottish Charters Prior to A.D. 1153, (Glasgow, 1905), non. 46. Anque ésta yera una gran porción d'Escocia al sur del ríu Forth, la rexón de Galloway atopábase totalmente fuera del control de David.Richard Oram, The Lordship of Galloway, (Edimburgu, 2000), páxs. 54-61; vease tamién les siguientes referencies.

David pudo tener dellos títulos de propiedá en partes de Dumfriesshire, Ayrshire, Dunbartonshire y Renfrewshire.Vease, por casu, Dauvit Broun, "The Welsh Identity of the Kingdom of Strathclyde", en The Innes Review, Vol. 55, non. 2 (seronda, 2004), páxs. 138-40, n. 117; vease tamién Forte, Oram, & Pedersen, The Viking Empires, (Cambridge, 2005), páxs. 96-7. Nes tierres asitiaes ente Galloway y el Principáu de Cumbria, David estableció finalmente grandes señoríos fronterizos, como Annandale, que quedó al cargu de Robert de Brus; Cunningham, pa Hugh de Morville, y posiblemente Strathgryfe pa Walter fitz Alan.Y.g., Oram, David, p. 113, also n. 7.

 David n'Inglaterra 
thumb|250px|El rei Enrique I d'Inglaterra. La política d'Enrique nel norte de Gran Bretaña y la rexón del mar d'Irlanda, constituyeron esencialmente la vida política de David.

Escontra finales de 1113, el rei Enrique apurrió-y a David la mano de Matilde de Senlis, fía de Waltheof, Conde de Northumbria. El matrimoniu traxo consigo'l "Honor de Huntingdon", un señoríu que s'estendía polos condaos de Northampton, Huntingdon, y Bedford. Col pasu de los años, Matilde de Senlis dio a lluz a un fíu, a quien David llamó Enrique, como'l so mecenes.G. W. S. Barrow, "David I (c. 1085–1153)".

Los nuevos territorios sobre los que David llogró'l control yeren un gran complementu a los sos ingresos y mano d'obra, llegando a alzar la so condición a unu de los magnates más poderosos nel reinu d'Inglaterra. Amás, el padre de Matilde, Waltheof, fuera conde de Northumbria, un señoríu caducu que llegara a estendese pel estremu norte d'Inglaterra, incluyendo Cumberland, Westmorland, y parte de Northumberland, según el señoríu del obispáu de Durham. Tres la muerte del rei Enrique, David reclamó'l condáu pal so fíu Enrique.Pa tou esto, vease Duncan, Scotland: The Making of the Kingdom, páxs. 134, 217-8, 223; vease tamién, pa Durham y parte del condáu de Northumberland nos güeyos del rei Enrique, Paul Dalton, "Scottish Influence on Durham, 1066-1214", en David Rollason, Margaret Harvey & Michael Prestwich (eds.), Anglu-Norman Durham, 1093-1193, páxs. 349-351; vease tamién G. W. S. Barrow, "The Kings of Scotland and Durham", en Rollason et al. (eds.), Anglu-Norman Durham, p. 318.

Les actividaes y andances de David dempués de 1114 nun son siempres fáciles d'esponer y precisar. Permaneció gran parte del so tiempu fora del so principáu, n'Inglaterra y Normandía. Magar la muerte de la so hermana'l 1 de mayu de 1118, David entá gociaba de los favores del rei Enrique cuando, en 1124, el so hermanu Alejandro finó, dexando a Escocia ensin rei.Oram, David, páxs. 69-72.

 Fechos políticos y militares n'Escocia mientres el reináu de David 
Michael Lynch y Richard Oram indiquen qu'a la so llegada a Escocia, David I apenes tenía conexón cola cultura y la sociedá de los escoceses,Lynch, Scotland: A New History, páx.79; Oram, David, páxs.75-76. pero coles mesmes dambos sostienen que David, nes últimes etapes del so reináu, volvió a los sos oríxenes gaélicos.Lynch, Scotland: A New History, p. 83; Oram, David, esp. por casu, páx. 96, 126. Aun así, la so pretensión de ser l'herederu de la corona taba n'entredichu. David yera'l más nuevu de los ochos fíos, y concretamente, el menor de los últimos cinco que tuvo'l rei. Amás, otros dos reis tuvieren fíos: William Fitz Duncan, fíu del rei Donnchad II, y Maél Coluim, fíu del rei Alejandro, precedíen a David en términos de primogenitura. Sicasí, a diferencia de David, nin William nin Máel Coluim tuvieron el sofitu d'Enrique d'Inglaterra. Por eso, al morrer Alejandro nel añu 1124, l'aristocracia escocesa tenía dos opciones: aceptar a David como rei, o enfrentase contra dambos.

 Primer guerra contra Máel Coluim 
thumb|250px|Esta ilustración, llograda d'un manuscritu de fines de la Edá Media, y que pertenez a Scotichronicon de Walter Bower, describe la inauguración real del tresnietu de David, Alejandro III d'Escocia. Scone, 1249.

El fíu d'Alejandro, Máel Coluim, optó pola guerra. Orderico Vital sostién que Máel Coluim mac Alaxandair «sintióse atacáu por haber -y sío arrampuñáu'l tronu, y lluchó contra él en dos dures batalles. Sicasí, David, qu'entendía meyor cómo aprovechar les sos fuercies y riqueces, acabó imponiéndose a él y a los sos siguidores».A.O. Anderson, Scottish Annals, páx. 158. Máel Coluim escapó desarmáu escontra llugares d'Escocia que nun taben entá baxu control de David, y consiguió ellí abellu y auxiliu.Oram, David, páxs. 84 y 85.

Ente abril y mayu del mesmu añu, David coronóse rei d'Escocia (en gaélicu rí(gh) Alban, en llatín rex Scottorum) en Scone. Si considérense firmes evidencies escoceses ya irlandeses, los actos de la ceremonia de coronación consistieron nuna serie d'ellaboraos ritos tradicionales paganosJohn Bannerman, "The Kings Poet", páxs.de la 120 hasta la 149 ayenos al mundu anglu-francés del sieglu XII.John J. O'Mexara (ed.), Gerald of Wales: The History and Topography of Ireland, (Londres, 1951), p. 110. Ailred de Rievaulx, amigu de David y coles mesmes miembru de la corona, sostién que David «tarrecía con tal fuercia los actos d'homenaxe ufiertaos pola nación escocesa nel nomamientu de los sos reis, que tuvo que ser práuticamente obligáu polos obispos a aceptalos».A.O. Anderson, Scottish Annals, p. 232.

 Segunda guerra contra Máel Coluim mac Alaxandair 
Más allá de les llendes del principáu de Cumbria, y de la franxa d'Escocia que controlaba como rei, David I tenía pocu poder mientres la década de 1120 y en pallabres de Richard Oram «namái yera rei de los escoceses nel nome».Oram, David, p.87. Probablemente moró nesa parte d'Escocia que gobernaba, ente finales de 1127 y 1130.Oram, David, p. 83. Sicasí, tuvo na corte d'Enrique en 1126 y principios de 1127,A.O. Anderson, Scottish Annals, páxs. 163-3. y volvió a ella de nuevu en 1130, exerciendo de xuez nel Palaciu de Woodstock nel xuiciu pola traición de Geoffrey Clinton. Matilde de Senlis, la esposa de David, morrió esi mesmu añu. Posiblemente por cuenta de esto,Oram, David, p. 84. mientres David inda taba nel sur d'Inglaterra,A.O. Anderson, Scottish Annals, p. 167. toa Escocia alzar contra él.

L'instigador foi'l so hermanascu Máel Coluim, quien recibía'l sofitu d'Óengus de Moray. Esti rei yera unu de los vasallos más poderosos de David, un home que como fíu mayor del rei Lulach d'Escocia, siempres reclamó'l reináu. Los escoceses rebeldes avanzaron hasta Angus, onde s'enfrentaron col contable de David, Edgard, nuna batalla que tuvo llugar en Stracathro, cerca de Brechin. Según los Añales de Ulster, 1.000 homes de Edward y 4.000 de Óengus, incluyendo al propiu Óengus, morrieron.Annals of Ulster, s.a. O1130.4, equí (transcrito)

Acordies con Orderico Vital, Edward, aprovechando la muerte de Óengus, siguió la so marcha escontra'l mesmu reinu de Moray, que, en pallabres de Orderico «taba ensin proteutor nin señor»; asina, Edward, «cola ayuda de Dios llogró'l ducáu de too esi distritu».A.O. Anderson, Scottish Annals, páx. 167; ye de destacar que Anderson usa la pallabra «earldom» (lo que n'español equivaldría a condáu) pero Orderico, sicasí, decantar por «ducatum», ducáu. Sicasí, el conflictu taba lloñe entá de rematar. Máel Coluim llogró escapar y enllargar mientres cuatro años esta guerra civil, polo qu'esi periodu de reináu pa David I foi una llucha pola sobrevivencia».Oram, David, páx. 88.

Paez que David solicitó refuerzos militares al so patrón o mecenes, el rei Enrique. Ailred de Rievaulx rellata que, tres eso, una estensa flota y exércitu de los caballeros de Norman, incluyendo a Walter l'Espec, fueron unviaos con camín de Carlisle, coles mires d'intentar ayudar a David a ganar a los sos enemigos.A.O. Anderson, Scottish Annals, páxs. 193 y 194; tamién en Oram, David, páx. 86. Dicha flota paez que foi usada nel mar d'Irlanda, nel Firth of Clyde y en tola mariña d'Argyll, onde Máel Coluim tenía probablemente la mayor parte de los sos partidarios. Finalmente, en 1134 Máel Coluim foi prindáu y lleváu a prisión nel Castiellu de Roxburgu.A.O. Anderson, Early Sources, Volume II, páx. 183.

 Paz nel norte y oeste 
Richard Oram suxer que foi mientres esti periodu cuando David dio a Walter fitz Alan el kadrez de Strathgryfe, el norte de Kyle y l'área que taba alredor de Renfrew, formando lo que podría ser el señoríu de Strathgryfe». Oram tamién añade que Hugh de Morville podría ganar el kadrez de Cunningham y l'asentamientu de «Strathyrewen». Esto podría indicar que la campaña militar llevada a cabu ente 1130 y 1134 tuvo como resultáu l'adquisición d'estos territorios.Vease Oram, David, páxs.de la 93 hasta la 96.

Desconozse'l tiempu que se tardó en consiguir la paz en Moray, pero nesi periodu David nomó al so sobrín William fitz Duncan como socesor de Óengus, quiciabes en compensación pola so esclusión de la llinia socesoria al tronu escocés, sobrevenida cola mayoría d'edá del fíu de David, Enrique. William, al paecer, tomó como esposa a la fía de Óengus, encimentando asina la so autoridá na rexón. Los burgos d'Elgin y Forres pudieron formase nesa dómina, consolidando l'autoridá real en Moray.Vease Oram, David, páxs. 93-6; Oram tamién cree que los burgos d'Auldearn y Inverness podríen fundase nesi tiempu, pero ye más común atribuirselo al reináu del nietu de David, Guillermo'l Lleón; vease, por casu, McNeill, Peter y MacQueen, Hector (eds), Atlas of Scottish History to 1707, (Edimburgu, 1996), páxs. 196-8. David tamién fundó'l Prioratu de Urquhart, posiblemente como «monesteriu de victoria», y asignó-y un porcentaxe del so tributu dende Argyll.

Tamién mientres esi periodu produció la boda ente'l fíu de Matái, Mormaer de Atholl, y Margarita, la fía d'Haakon Pålsson, jarl de les Órcades. Esta boda pacificó temporalmente la frontera norte del reinu, y fixo posible que col tiempu un señor vasallu de David ganara los territorios de les Órcades y Caithness pal Reinu d'Escocia. Asina, cuando'l 1 d'avientu de 1135 morrió'l principal valedor de David, Enrique d'Inglaterra, ésti controlaba una porción d'Escocia mayor que nunca.

 Apoderando'l norte 
thumb|left|250px|Les ruines de l'abadía de Kinloss en Moray, fundada por David en 1150 pa una colonia de cistercienses de Melrose.
Mientres el rei Esteban lluchaba nel so intentu por apoderar el norte d'Inglaterra nos años posteriores a 1136, David siguía'l so camín pa consiguir el control del norte d'Escocia. En 1139, al so primu de cinco años Harald Maddadsson dióse-y el títulu de conde y tamién la metá de les tierres del condáu de les Órcades, amás del Caithness escocés. Mientres la década de 1140, Caithness y Sutherland fueron devueltes al dominiu escocés.Richard Oram, "David I and the Conquest of Moray", p. 11. Dalgún tiempu antes de 1146, David nomó a un nativu escocés llamáu Aindréas como primer obispu de Caithness, una diócesis con sede en Halkirk, cerca de Thurso, nun área de población d'etnia escandinava.John Dowden, The Bishops of Scotland, ed. J. Maitland Thomson, (Glasgow, 1912), p. 232; Kenneth Jackson, The Gaelic Notes in the Book of Deer: The Osborn Bergin Memorial Lecture 1970, (Cambridge, 1972), p. 80.

En 1150, paez que Caithness y tol condáu de les Órcades diben formar parte d'Escocia; sicasí, los planes de David pa esti territoriu empezaron a complicase. En 1151, el rei Øystein II de Noruega dirixó una gran flota nes canales de les Órcades, prindando al despreveníu nuevu Harald na so casa de Thurso. Eystein obligó-y a xura-y fidelidá como condición pa la so lliberación. Más tarde esi mesmu añu, David respondió sofitando les reivindicaciones del rival de Harald, Erlend Haraldsson, nel gobiernu de les Órcades, otorgándo-y la metá de Caithness. El rei Eystein contestó dándo-y a este mesmu Erlend una estensión de territoriu similar, anulando asina l'efeutu de la ufierta de David. La debilidá de David nes Órcades nacía de que los reis noruegos nun taben dispuestos a faese a un llau y dexar que-yos arrampuñara parte del so poder.

 Rellación ente David ya Inglaterra 
La rellación de David con Inglaterra y la so corona nesos años ye interpretada de dos maneres. De primeres, pa entender les sos aiciones fai falta rellacionales col so venceyu col rei d'Inglaterra. Nengún historiador suel negar que los primeros años de David como rei amuesa una gran influencia d'Enrique I. David yera'l "gran protexíu" d'esti postreru,Oram, Lordship of Galloway, páxs. 59, 63. unu de los sos "nuevos homes".Kapelle, Norman Conquest, páxs. 202-3. La so hostilidá escontra Esteban puede ser vista como un esfuerciu por retener el pretendíu heriedu d'Enrique I, la socesión de la so fía, enantes emperatriz consorte, Matilde. David lideró les sos batalles nel so nome, axuntar con ella a la so llegada a Inglaterra, y ordenó como caballeru al so fíu, el futuru rei Enrique II.Stringer, Reign of Stephen, 28-37; Stringer, "State-Building in Twelfth-Century Britain", páxs. 40-62; Green, "Anglu-Scottish Relations," páxs. 53-72; Kapelle, Norman Conquest of the North, páxs. 141ff; Blanchard, "Lothian and Beyond", páxs. 23-46.

Sicasí, la política de David escontra Inglaterra puede ser interpretada d'otra manera. David yera un rei qu'amaba la independencia y que, coles mesmes, intentaba construyir un reinu ente Escocia y Northumbria, tomando les partes más septentrionales del reinu d'Inglaterra. Dende esti puntu de vista, el sofitu de David escontra Matilde yera namái una sida pal llogru de tierres. L'ascendencia de David, per vía materna, pertenecía la Casa de Wessex, y l'ascendencia per parte de madre del so fíu Enrique, a los condes saxones de Northumberland, lo cual créese que pudo incentivar entá más esti proyeutu, que, sicasí, namái pudo llevase a cabu dempués de qu'Enrique II ordenara que'l fíu socesor de David, Máel Coluim IV, fixéra-y entrega de les ganancies más importantes del so padre. Ta claro que nenguna d'estes interpretaciones puede ser considerada como la única válida, ensin tomar en cuenta les demás.Dellos historiadores como Stringer, Kapelle, Green y Blanchard (vease nota anterior), ponen de relieve'l papel de David como magnate d'Inglaterra, ensin negar la so ambición; un puntu entemediu ye quiciabes la presunta busca de Oram, d'un "reinu ente Escocia y Northumbria", David, páxs. 121-44, 167-89.

 Usurpación d'Esteban y el primer tratáu de Durham 
Enrique I iguara'l so heriedu por que la heredera fuera la so fía Matilde. Aun así, Esteban, l'hermanu menor de Teobaldo II, facer col tronu.M.T. Clancy, England and its Rulers, páxs.84 y 85; Robert Bartlett, England under the Norman and Angevin Kings, páx.10. David foi la primer persona que defendió'l xuramentu por que reinara Matilde en 1127, y cuando Esteban coronóse rei'l 22 d'avientu de 1135, David decidió entrar en guerra.Oram, David, páxs.de la 121 a la 123.

Cuando remató'l mes d'avientu, David dirixir al norte d'Inglaterra, conquistando los castiellos de Carlisle, Wark Tynedale, Alnwick, Norham y Newcastle, al términu de xineru. Un mes dempués, tuvo en Durham, onde s'atopó con un exércitu lideráu pol rei Esteban. Dempués d'una dura batalla, llegar a un alcuerdu de tratáu al traviés del cual David podía retener a Carlisle, ente que al fíu de David, Enrique, fadríase-y entrega, nuevamente, del so títulu, concediéndo-y la metá de los terrenes del condáu de Huntingdon, territorios que fueron consiguíos mientres la revuelta de David. No qu'a Esteban concierne, quedar col restu de castiellos que conquistó David, y ente que esti postreru nun recibiría nengún homenaxe, Esteban sí lo fadría per parte d'Enrique en Carlisle, y nel restu de territorios ingleses. Esteban tamién-y fixo entrega del condáu, ensin nengún valor pero concluyente, so la promesa de que si se restauraba'l desapaecíu condáu de Northumberland, Enrique sería'l primer candidatu en llograr dichu reináu. La tema de Matilde nun foi mentáu en nengún momentu. Sicasí, esti primer tratáu anulóse rápido dempués de que David viera'l pocu tratu que se-y daba al so fíu Enrique na corte d'Esteban.Oram, David, páxs. 122-5.

Cuando remató l'iviernu ente 1136 y 1137, David volvió invadir Inglaterra. El rei de los escoceses diba a confrontar nel norte d'Inglaterra a un exércitu inglés que taba esperando la so llegada en Newcastle. Una vegada más, la batalla foi evitada, habiendo una tregua que foi aceptada hasta payares. Cuando acabó dichu mes, David esixó a Esteban que-y apurriera'l conxuntu del vieyu condáu de Northumberland. La negativa d'Esteban provocó que David diera empiezu al tercer intentu d'invasión, esta vegada en xineru de 1138.Oram, David, páxs. 126-7.

L'exércitu qu'invadió Inglaterra ente xineru y febreru de 1138 causó un gran impautu ente los cronistes ingleses. Ricardo de Hexham anunciar como «un exércitu execrable, (ensin honor dalguno de Dios nin humanu», y que «apavoró a tola xente, matando a cualesquier ensin importar edá, sexu y condición, destruyendo granxes, ilesies y cases».e.g.escritu de Ricardo de Hexham y de Ailred de Rievaulx n'A.O. Anderson, Scottish Annals, p. 180, y n. 4. Munches hestories dudoses sobre canibalismu son mentaes por munchos cronistes, siendo éstos mesmos los que fixeron un dibuxu nel que se vía cómo se mataba a relixosos, muyeres y neños.y.g. Ricardo de Hexham, John de Worcester y John de Hexham n'A.O. Anderson, Scottish Annals, p. 181.

En febreru, Esteban dirixir al norte pa empecipiar un tratu con David. Dambos exércitos evitar ente sigo, mientres Esteban taba cerca del camino sur. Pel branu, David estremó'l so exércitu en dos, unviando a Willian fitz Duncan camín de Lancashire, onde tomó Furness y Craven. El 10 de xunu, William fitz Duncan axuntó una tropa qu'entemecía a soldaos y caballeros. La batalla de Clitheroe empezó, y l'exércitu inglés foi derrotáu.Oram, David, páxs. 132-3.

 Batalla del Estandarte y el segundu Tratáu de Durham 
A finales de xunetu de 1138, los dos exércitos escoceses axuntar nes tierres de San Cuthbert controlaes pol obispu de Durham, asitiaes a un llau del ríu Tyne. Otra tropa inglesa amosóse deseosa de conocer a los escoceses, lideraos naquel tiempu por William, Conde de Aumale. La victoria en Cliteroe probablemente animó a David a empezar una batalla peligrosa. L'exércitu de David, unes 26.000 vegaes más fuerte que l'exércitu inglés, apaeció per Inglaterra'l 22 d'agostu en Cowdon Moor, cerca de Northallerton, en North Yorkshire.Oram, David, páxs. 136-7; A. O. Anderson, Early Sources, p. 190.

La batalla del Estandarte foi un fracasu pa los escoceses. Más tarde, David y los sobrevivientes retirar a Carlisle. Anque David perdió, nun foi en nengún momentu daqué decisivu. Caltuvo la mayor parte del so exércitu y, d'esta manera, llogró tener más poder pa volver realizar otra ofensiva. L'asediu de Wark, qu'empezó a partir de xineru, nun remató hasta la captura d'ésta en payares. David darréu ocupó Cumberland según gran parte de Northumberland.Oram, David, páxs. 140-4.

El 26 de setiembre, el cardenal Alberic (obispu de Ostia), llegó a Carlisle onde David llamara a los nobles reales, abás y obispos. Alberic taba ellí pa investigar el discutiniu qu'había sobre la llealtá del Obispu de Glasgow nel Arzobispáu de York. Alberic xugó'l papel de pacificador, y David aceptó una tregua de seis selmanes na que s'escluyía al condáu de Wark. El 9 d'abril, David y la fía d'Esteban, Matilde I de Boulogne conocer en Durham y llegaron a un alcuerdu. El fíu de David, Enrique, recuperaría'l condáu de Northumberland, xunto al condáu de Huntingdon y el señoríu de Doncaster. A David dexábase-y tomar Carlisle y Cumberland. El rei Esteban caltenía la posesión de los castiellos estratéxicos de Bamburgh y Newcastle. Tou esto fizo que David definitivamente soterrara l'hachu de guerra.

 Llegada de Matilde y la continuación del conflictu 

L'alcuerdu con Esteban, aun así, nun duró enforma. La llegada de la emperatriz Matilde a Inglaterra dio a David una oportunidá de retomar el conflictu con aquél. Ente mayu y xunu, David viaxó al sur d'Inglaterra xunto a la emperatriz, onde se taba aguardando a la so coronación na Abadía de Westminster, pero nunca llegó a producise. David tuvo ellí hasta setiembre, onde la emperatriz foi arrodiada en Winchester.Oram, David, páxs. 170-2.

La guerra civil, o l'anarquía, como darréu llamar, dexó a David fortalecer la so posición nel norte d'Inglaterra. Mientres consolidaba les sos tierres y les del so fíu, buscó aumentar la so influencia. Los castiellos de Newcastle y Bamburgh volvieron tar al so mandu y llogró el dominiu de tol noroeste inglés, dende'l ríu Ribble hasta Pennines, mientres caltuvo'l nordés dende'l sur del ríu Tyne, na frontera col obispáu de Durham. Mientres el so fíu persuadía a los barones de Northumberland por que fueren parte del so séquitu, David reconstruyó la fortaleza de Carlisle, que pasó a ser llueu la so residencia favorita en desterciu de Roxburgu. L'adquisición de les mines de Alston (Cumbria) nel ríu Tyne, dexó acuñar les primeres monedes del Reinu d'Escocia. David emitía fueros a l'Abadía de Shrewsbury, con al respeutive de les sos tierres en Lancashire.Oram, David, p. 179.

 Obispáu de Durham y arzobispáu de York 
Sicasí, los ésitos de David yeren, munches vegaes, proporcionales a los sos fracasos. La mayor decepción de David nel so tiempu, foi la incapacidá d'asegurar el control del obispáu de Durham y l'arzobispáu de York. David intentó que'l so canciller, William Comyn, tuviera nel obispáu de Durham, onde dempués de la muerte del obispu Geoffrey Rufus en 1140, la so plaza había quedáu vacante. Ente 1141 y 1143, Comyn foi l'obispu de facto, y tuvo el control del castiellu del obispu, pero guardaba rocea al dogma. A pesar de tener control sobre'l pueblu de Durham, la única posibilidá que tenía David p'asegurar la so eleición y consagración, yera la de llograr el sofitu del legáu papal, al cargu d'Enrique de Blois, obispu de Winchester y hermanu del rei Esteban. A pesar de llograr el sofitu de la emperatriz Matilde, David fracasó y rindióse mientres William de St. Bárbara yera escoyíu pal puestu en 1143.Pa la llucha de David pol control sobre Durham vease Oram, David, páxs. 169-75.

Coles mesmes, David intentó interferir na socesión al arzobispáu de York. William FitzHerbert, sobrín del rei Esteban, atopó la so posición n'entredichu por cuenta de la quiebra de la fortuna política d'Esteban nel norte d'Inglaterra, y foi depuestu pol Papa. David fixo usu de los sos allegaos cistercienses pa crear un venceyu con Henry Murdac, el nuevu arzobispu. A pesar del sofitu del Papa Eugenio III, los siguidores del rei Esteban y William FitzHerbert se les apañaron pa evitar que Henry aportara al so puestu en York. En 1149, Henry buscó'l sofitu de David, y esti postreru, al ver la oportunidá de someter a la archidiócesis sol so control, dirixir a la ciudá. Sicasí, los simpatizantes d'Esteban enterar de les intenciones de David ya informáronlu al respeutu. Como resultancia, Esteban marcó camín de la ciudá ya instaló una nueva comandancia. David nun s'arriesgó y retiróse.Pa la llucha de David pol control sobre York, vease páxs. 186-9. Richard Oram especula que lo último que fizo David foi incluyir al antiguu reinu de Northumbria nos sos dominios, siendo esto pa Oram "la oportunidá por que camudara el mapa políticu de les Islles Britániques perdíes pa siempres".Oram, David, p. 189.

 David y la Ilesia escocesa 
thumb|250px|Grabáu d'aceru y aumentu de la cara opuesta d'El Gran Sellu de David I, representando al rei na moda "europea" como un patrocinador mundanu de la paz y defensor de la xusticia.
thumb|250px|La torre circular en Abernethy; esiste otra igual na catedral de Brechin. Son una de les muestres más evidentes que sobrevivieron de l'arquiteutura eclesiástica escocesa previa al reináu de David.

El tratamientu históricu de David I y de la ilesia escocesa, suel poner énfasis nel papel trascendental del monarca como preséu de reorganización de la diócesis y la penetración normanda, empezando col obispáu de Glasgow, mientres David yera príncipe de Cumbria, y estendiéndose más al norte depués de que'l rei aportara al tronu d'Escocia. Tamién se suel poner de manifiestu'l so papel como defensor de la independencia de la ilesia escocesa al respeutive de los reclamos de supremacía de los arzobispaos de York y Canterbury.

 Innovaciones nel sistema eclesiásticu 
Sostúvose dalguna vegada que les sedes episcopales d'Escocia, según el sistema parroquial na so plenitú, tuvieron los sos oríxenes nes innovaciones de David I. Anguaño, sicasí, los estudiosos tienen una visión daqué más moderada. Ailred of Rievaulx escribió nel aponderamientu de David que cuando llegó al poder «atopó trés o cuatro obispo en tol imperiu escocés [al norte de Forth], ente que'l restu analayaba ensin un pastor, cola respeutiva perda de la moral y la propiedá. Cuando morrió, dexó a nueve, toos d'un antiguu obispáu qu'él mesmu restauró, y otros nuevos qu'alzó».A. O. Anderson, Scottish Annals, p. 233. Anque David treslladó l'obispáu de Mortlach escontra l'este, al so nuevu burgu de Aberdeen, y ordenó la creación de la diócesis de Caithness, los otros obispaos nun pueden ser asignaos como parte de la so creación.Oram, David, p. 158; Duncan, Making of the Kingdom, páxs. 257-60; vease tamién Gordon Donaldson, "Scottish Bishop's Sees", páxs. 106-17.

L'obispáu de Glasgow foi restauráu, más que reconstruyíu.Shead, "Origins of the Medieval Diocese of Glasgow", páxs. 220-5. David nomó al capellán francés John Capellanus – que yera allegáu a la reforma –, pa formar parte del obispáu,Oram, David, p. 62. y llevó a cabu una investigación, dempués d'asignar al obispáu toles tierres del so principáu, sacante dellos terrenes del este que correspondíen al obispáu de Saint Andrews.Hasta ciertu puntu, les fronteres del principáu de Cumbria sirvieron como conxetura pa sentar les bases de la diócesis de Glasgow; vease Oram, David, páxs. 67-8. David foi tamién en parte responsable de forzar la creación d'obispaos semi-monásticos, como Brechin, Dunkeld y el Dunblane, pa convertise totalmente n'episcopales y quedar, de la mesma, firmemente integraos al sistema de la diócesis nacional.Barrow, Kingship and Unity, páxs. 67-8

No que concierne al desenvolvimientu del sistema parroquial, el tradicional papel de David como'l so creador escarez de pruebes que la sofiten.Ian B. Cowan escribió que "los pasos principales llevar a cabu mientres el reináu de David I": Ian B. Cowan, "Development of the Parochial System", p. 44. Escocia tenía yá un antiguu sistema d'ilesies parroquiales que daten de l'Alta Edá Media, y el sistema qu'introdució David, colos sos enclinos normandos, pue ser vistu más como una reforma que como una creación; fixo un sistema pa Escocia de manera que se paeciera abondo más a otros como'l francés o l'inglés, pero nun foi, n'efeutu, el so creador.Thomas Owen Clancy, "Annat and the Origins of the Parish", páxs.de la 91 a la 115.

 Disputes eclesiástiques 
Unu de los primeros problemes colos que David tuvo que tratar, como rei, foi una disputa eclesiástica cola ilesia d'Inglaterra. El problema cola ilesia en cuestión, tenía que ver cola subordinación de les catedrales escoceses a los arzobispos de York y Canterbury, una tema que dende la so eleición en 1124 evitó que Robert of Scone fora consagráu na sede de Saint Andrews. Paez ser que mientres el sieglu XI l'obispáu de St. Andrews funcionó como si d'una archidiócesis tratárase. El títulu de «arzobispu» dar a Giric de Cennrígmonaid, conforme a fontes escoceses ya irlandeses,Dauvit Broun, "Recovering the Full Text of Version A of the Foundation Legend", páxs. 108-14. y al obispu Fothad II.AU 1093.2, testu y traducción al inglés (n'inglés); vease tamién Alan Orr Anderson, Early Sources , p. 49

left|thumb|250px|La torre de St. Riagal (San Regulus), en Cenn Ríghomnaidh (St. Andrews), ye parte de la ilesia de St.Andrews, que yá esistía en tiempos de David.
Obispaos escoceses en tiempos de David I.|miniatura

El problema yera qu'esti estatutu arzo-episcopal, nun fuera aprobáu pol papáu, abriendo camín a los arzobispos ingleses pa reclamar el señoríu de tola ilesia escocesa. El responsable d'esa postura agresiva yera l'arzobispu de York, Thurstan. Los sos primeros oxetivos fáciles fueron los obispaos de Glasgow y de Galloway que, asitiaos nel sur del ríu Forth, nun yeren reconocíos como parte d'Escocia nin de la xurisdicción de St. Andrews. En 1125, el papa Honorio II escribió a John, obispu de Glasgow, y a Gille Aldan, obispu de Galloway, ordenar que s'incluyeren nel arzobispáu de York.A.O. Anderson, Scottish Annals, páxs. 160-1. David ordenó al obispu John de Glasgow a viaxar a la Santa Sede con vistes a asegurar el paliu, cola cuenta de convertir l'obispáu de St. Andrews nun arzobispáu con xurisdicción sobre Glasgow.Duncan, Scotland: The Making of the Kingdom, p. 259; Oram, David, p. 49.

Thurstan, al igual que l'arzobispu de Canterbury, William de Corbeil, viaxaron a Roma, y dambos refugaron la solicitú de David. Esti postreru, sicasí, llogró'l sofitu del rei Enrique, y l'arzobispu de York aceptó retardar mientres un añu la propuesta y consagrar asina a Robert de Scone ensin faer escritu de subordinación dalgunu.Duncan, p. 260; John Dowden, Bishops of Scotland, (Glasgow, ), ed. J. Maitland Thomson, (Glasgow, 1912) páxs. 4-5. Los reclamos de York sobre los obispos del norte de Forth, fueron práuticamente abandonaos mientres el restu del reináu de David, anque les sos reivindicaciones más facederes siguíen en Glasgow.Duncan, Scotland: The Making of the Kingdom, páxs. 60-1.

En 1151, David volvió pidir el paliu pal arzobispu de St. Andrews. En setiembre d'esi mesmu añu, el cardenal John Paparo axuntar con David na so residencia de Carlisle. D'una manera tentadora pa David, el cardenal diba camín a Irlanda con cuatros palios, col enfotu de crear cuatro nuevos arzobispaos irlandeses. Cuando'l cardenal tornó de Carlisle, David realizó'l pidimientu. Nel plan de David, la nueva archidiócesis incluyiría tolos obispaos del so territoriu escocés, según l'obispáu de Órcades y l'obispáu de les Islles. Desafortunadamente pal rei, el cardenal nun paecía llevar el pidíu al papáu. Al añu siguiente, el papáu dio a David otru golpe cola creación del arzobispáu noruegu de Trondheim, qu'entendía a los obispaos de les Islles y de les Órcades.Oram, David, p. 155.

 Muerte y socesión a la corona 
thumb|350px| David, al llau del so socesor, Máel Coluim mac Eanric. Máel Coluim IV va reinar mientres doce años, nun reináu marcáu pola castidá y la fuerte relixosidá del nuevu rei.
Seique'l gran golpe a los planes del rei David vieno'l 12 de xunetu de 1152, cuando morrió'l so fíu y herederu a la corona, Enrique, conde de Northumberland. Enrique probablemente taría sufriendo una enfermedá mientres un llargu periodu.

Quiciabes David yá sabía que nun diba vivir muncho más tiempu; n'efeutu, quedába-y menos d'un añu de vida. Ye por ello que, rápido, declaró socesor a Máel Coluim, y al so nietu Guillermo pa ser el conde de Northumbria. Donchhad I, un magnate de la mesma Escocia, foi designáu como rector, o rexente, y tomó a Máel Coluim, que tenía once años, viaxando con él per Escocia cola cuenta de que'l mozu socesor ganara esperiencia pa los sos futuros proyeutos.

La salú de David empezó a resentise nel iviernu de 1153, finando'l 24 de mayu d'esi añu.Oram, David, páxs.de la. 200 hasta la 202; G. W. S. Barrow, "David I (c.1085–1153)",nesti llibru, da'l datu de la fecha, 24 de mayu. Na necroloxía del llibru Añales de Tigernach, aludir a él como «Dabíd mac Mail Colaim, rí Alban & Saxan» (David, fíu de Máel Coluim, rei d'Escocia ya Inglaterra), un títulu que daba a conocer que parte del reináu de David tuvo importancia nel desenvolvimientu de la nueva Inglaterra.Annals of Tigernach, s.a. 1153.4, vease equí.

 Historiografía de David I 

 La reputación medieval de David I 
La valoración más temprana de David I describir como un rei piadosu, un reformador y un axente civilizador nuna nación bárbara. Pa William of Newburgh, David yera un «Rei non bárbaru d'una nación bárbara», que «sabiamente reguló la ferocidá de la so nación bárbara». William empondera a David pola so piedá, faciendo notar que, ente otres actividaes santorales, «con frecuencia llimpiaba los pies de los probes».A. O. Anderson, Early Sources, p. 231. Otra de les persones qu'emponderaron a David foi'l so primer cortesanu Ailred de Rievaulx, quien se fixo ecu de les afirmaciones de Newburgh y emponderó a David pola so xusticia, según pola so piedá, comentando que'l mandatu de David sobre los escoceses significó que «tola barbaridá d'aquella nación anidiárase... como si escaeciendo'l so fiereza natural, subordinaren los sos pescuezos a les lleis que la caballerosidad real dictara».A. O. Anderson, Early Sources, páxs. 232-3

Magar procuren evitar la énfasis na barbaridá escocesa del sieglu XII, los historiadores de la última etapa de la Edá Media, tienden a repitir los rellatos de la tradición crónica más temprana. Enforma de lo que foi escritu fuera antes transcrito direutamente dende les primeres cróniques medievales o se basó nelles bien de cerca, inclusive nes obres importantes de John de Fordun, Andrew Wyntoun y Walter Bower.Felix J. H. Skene & William Forbes Skene (ed,), John of Fordun's Chronicle of the Scottish Nation, (Edimburgu, 1872), 200ff.; Donaldson, The Sources of Scottish History, p. 34: «...el puntu de que la so información sobre Escocia tien de recibir creitu ta bien claro». Anque Wyntoun, Fordun y Bower tuvieron de tener accesu a documentos que yá nun esisten, la mayor parte de la so información atópase doblada n'otros rexistros o nun puede ser acotada; pa una investigación sobre la reputación histórica de David, vease Oram, David, páxs. 203-25. Por casu, Bower inclúi nesi testu l'aponderamientu pa David de Ailred of Rievaulx. Esta cita estender a lo llargo de venti páxina na edición moderna, y exerció un bon grau d'influencia sobre lo que se convirtió na vista tradicional de David n'obres posteriores d'historia escocesa.John MacQueen, Winnifred MacQueen y D. Y. R. Watt (eds.), Scotichronicon by Walter Bower, vol. 3, (Aberdeen, 1995), 139ff. El tratamientu históricu de David desenvolver nos escritos d'historiadores escoceses posteriores, y los trabayos d'homes como John Mair, George Buchanan, Hector Boece, y l'obispu John Leslie aseguraron que pol sieglu XVIII, remaneciera una figura de David como un ser piadosu, amigu de la xusticia, constructor del estáu y un brengosu mantenedor de la independencia d'Escocia.Oram, David, páxs. 213-7.

 Tratamientu modernu de David I 
thumb|250px|left|Descripción de David del sieglu XVIII, vistíu como un montañeru contemporaneu. El clàrsach (gaélicu, arpa) suxer una conexón col David bíblicu, según fai referencia a los sos oríxenes celtes escoceses.

Na dómina moderna hubo un mayor énfasis nel papel de David como xefe d'Estáu y nos efeutos de los sos cambeos sobre'l desenvolvimientu cultural escocés. Los escoceses de les tierres baxes acostumaron a trazar los oríxenes de la so cultura al matrimoniu del padre de David, Máel Coluim III, con Santa Margarita, un mitu que tien los sos raigaños nel periodu medieval.Vease, por casu, Steve Boardman, "Late Medieval Scotland and the Matter of Britain", en Edward J. Cowan y Richard J. Finlay (eds.), Scottish History: The Power of the Past, (Edimburgu, 2002), páxs. 65-71. Col desenvolvimientu de téuniques históriques modernes a mediaos del sieglu XIX, la responsabilidá por estes meyores paez sofitase más en David que nel so padre. David asumió un papel principal na destrucción alegada del reinu celta d'Escocia. Andrew Lang, en 1900, escribió que «con Alejandro I, termina'l dominiu celta; con David, el dominiu normandu ya inglés ta establecíu».Citáu en Oram, David, p. 219, citando a Lang, A History of Scotland, vol. 1, páxs. 102-9; Lang nun negó'l vieyu mitu sobre Margarita, escribiendo sobre los refuxaos de Northumbria que llegaben a Escocia, "onde se volvieron señores de la sólida raza de les tierres baxes", Lang, A History of Scotland, vol. 1, p. 91.

Los periodos de la Ilustración y el Romanticismu alzaren el papel de les races y «paquetes étnicos» escontra la historia dominante, y nesti contestu David foi descritu como contrariu al respeutive de los nativos escoceses, y les sos reformes fueron vistes a la lluz d'una agresión teutónica civilizada, natural, y quiciabes xustificada, escontra los primitivos celtes.Vease Matthew H. Hammond, "Ethnicity and the Writing of Medieval Scottish history", páxs. 1–27.; vease tamién la obra de Murray G.H. Pittock, Celtic Identity and the British Image, (Manchester, 1999), y Oram, David, páxs. 219–20.

Nel sieglu XX, dedicáronse munchos estudios a la conquista normanda del sieglu XII sobre Escocia, concentrándose, y por tanto, faciendo énfasis nos cambeos producíos pol reinu de David I. The Normans in Scotland (1954) de Græme Ritchie, Scotland: The Making of the Kingdom (1974) d'Archie Duncan, y los numberosos artículos de G. W. S. Barrow, formaron toos parte d'esti enclín historiográficu.Græme Ritchie, The Normans in Scotland, (Edimburgu, 1954); Duncan, Scotland: The Making of the Kingdom, páxs. 133-73; munchos de los ensayos más importantes de Barrow fueron arrexuntaos en dos volúmenes, Scotland and Its Neighbours In the Middle Ages, (Londres, 1992) y The Kingdom of the Scots: Government, Church and Society from the eleventh century to the fourteenth century, 2ª edición (Edimburgu, 2003).

Nos años 1880, Barrow buscó un compromisu ente'l cambéu y la continuidá, y defendió que'l reinu de David foi de fechu un equilibriu ente lo nuevo y lo vieyo».Barrow, "The Balance of New and Old", passim. Tal conclusión foi una incorporación natural d'una corriente subxacente na historiografía escocesa que, a partir de la obra monumental y revolucionario de tres volúmenes de William Forbes Skene, Celtic Scotland: A History of Ancient Alban (1876-80), viose obligada a reconocer que la "Escocia celta" tuvo viva y saludable por un llargu tiempu tres el reináu de David I.William Forbes Skene, Celtic Scotland: A History of Ancient Alban, 3 volúmenes. (Edimburgu, 1876-80); vease tamién, Edward J. Cowan, "The Invention of Celtic Scotland", páxs. 1–23. Michael Lynch siguió y basóse na solución de compromisu de Barrow, defendiendo que conforme'l reináu de David diba progresando, el so reinu volvíase más celta.Lynch, Scotland: A New Hitory, páxs. 82–83. A pesar del so subtítulu, en 2004, nel únicu volume completo d'estudiu sobre'l reináu de David I, David I: The King Who Made Scotland, el so autor Richard Oram afonda na figura de Lynch, poniendo énfasis na continuidá mientres asitiaba los cambeos del reináu de David nel so contestu.Oram, David I, (Stroud, 2004).

 Revolución davidiana 

left|thumb|250px|Grabáu d'aceru y aumentu del llau aviesu del Gran Sellu de David I, una imaxe n'estilu anglu-continental, describiendo a David como un líder guerreru.

Sicasí, anque puede haber desalcuerdu alrodiu de la importancia o magnitú del cambéu históricu na dómina de David I, nengún historiador niega que taba teniendo llugar. El motivu ye'l que tanto Barrow como Lynch llamaron «revolución davidiana».Barrow, "The Balance of New and Old", páxs. 9-11; Lynch, Scotland: A New History, p. 80. La revolución» de David sostener pa encontiar el desenvolvimientu de la Escocia medieval tardida, al traviés del cual los cambeos qu'él inauguró crecieron en munches de les instituciones centrales del futuru reinu medieval.Barrow, "The Balance of New and Old", p. 13.

A partir del trabayu pioneru de Robert Bartlett, The Making of Europe: Conquest, Colonization and Cultural Change, 950-1350 (1993), reforzáu por The First European Revolution, c.970–1215 (2000) de Moore, foise constatando que la revolución» de David puede establecese si reconoz la «Revolución europea» más amplia que tuvo llugar nesti periodu. La idea central ye aquella del sieglu X escontra la cultura ya instituciones de los vieyos centros carolinxos del norte de Francia y l'oeste d'Alemaña, que se diben espandiendo escontra zones circundantes, creando una «Europa» más reconocible. Escocia foi namái una de les tantes árees «colindantes».Bartlett, The Making of Europe, páxs. 24-59; Moore, The First European Revolution, c.970–1215, p. 30ff; vease tamién Barrow, "The Balance of New and Old", passim, esp. 9; esta idea de "Europa" paez referise na práctica a "Europa occidental".

 Gobiernu y feudalismu 
thumb|250px|El castiellu Duffus, empezáu posiblemente por Freskin, unu de los militares inmigrantes de David más esitosos a pequeña escala.
thumb|200px|Peniques de plata de David I.

La estensiva actividá de caballeros estranxeros y los procesos polos cualos la tenencia de tierres convirtiérase d'habitual a feudal, o de lo contrario en rellaciones llegalmente definíes, revolucionaría la forma na que'l reinu d'Escocia yera gobernáu, como lo fixo la dispersión ya instalación d'axentes reales nes nueves llixos que taben abondando a lo llargo del reinu p'aprovir nuevos condaos militares y xulgaos pal doble propósitu del refuerzu de la llei y los impuestos, abasnando a Escocia abondo escontra'l modelu «européu».Haidu, The Subject Medieval/Modern, p. 181; Moore, The First European Revolution, p. 57.

Nesti periodu, Escocia esperimentó innovaciones en práutiques gubernamentales y na importación de caballeros estranxeros, mayoritariamente franceses. Los empiezos del feudalismu suelen atribuyise al reináu de David. Carauterizar por «la construcción de castiellos, l'usu regular de caballería profesional, y el tributu de los caballeros», según por «rindir homenaxe y fidelidá».Barrow, "Balance of New and Old", páxs. 9-11. David estableció señoríos feudales a gran escala nel oeste del so principáu de Cumbria, pa los miembros liderantes del séquitu militar francés que lu caltuvo nel poder. Amás, creáronse munchos señoríos feudales a menor escala."The Beginnings of Military Feudalism"; Oram, "David I and the Conquest of Moray", p. & n. 43; vease tamién, L. Toorians, "Twelfth-century Flemish Settlement in Scotland", páxs. 1-14.

Diéronse munchos pasos mientres el reináu de David pa faer que'l gobiernu d'esa parte d'Escocia qu'él alministraba, paeciérase más al gobiernu anglo-normandu d'Inglaterra. Los nuevos condaos militares o sheriffdoms dexaron al rei poder alministrar de forma efeutiva les tierres reales. Mientres el so reináu, estableciéronse sheriffs reales nel nucleu de los territorios personales del rei; esto ye, n'orde cronolóxicu averáu, en Roxburgu, Scone, Berwick-upon-Tweed, Stirling y Perth.McNeill y MacQueen, Atlas of Scottish History p. 193 El xulgáu tamién foi creáu nel reináu de David. Magar esta institución tien oríxenes anglu-normandos, n'Escocia, siquier al norte de Forth, representó cierta forma de continuidá con un cargu más antiguu.Vease Barrow, G.W.S., "The Judex", páxs. 57-67 and "The Justiciar", páxs. 68–111.

 David I y la economía 
thumb|left|250px|Burgos establecíos n'Escocia antes del ascensu del socesor y nietu de David, Máel Coluim IV; estos fueron, n'esencia, los primeros pueblos escoceses.

Los ingresos del so condáu inglés y los procedimientos de les mines de plata en Alston, dexáron-y producir a David les primeres monedes d'Escocia. Esto modificó la naturaleza del comerciu y tresformó la so imaxe política.Oram, David I: The King Who Made Scotland, páxs. 193, 195; Bartlett, The Making of Europe, p. 287: "La casa de la moneda y l'emisión de disposiciones escrites camudaron la cultura política de les sociedaes nes cualos apaecieron les nueves práutiques".

David foi un gran constructor de pueblos. Como príncipe de Cumbria, fundó los dos primeros pueblos o burgos de «Escocia», en Roxburgu y Berwick.Duncan, Scotland: The Making of the Kingdom, p. 465. Los burgos yeren establecimientos con llendes definíes que garantizaben los derechos mercantiles, un sitiu onde'l rei podía almacenar y vender los productos del so cain y conveth (una manera de pagu de facto en cuenta de aprovir hospitalidá al rei).Vease G.W.S. Barrow, Kingship and Unity, páxs. 84-104; vease tamién, Stringer, "The Emergence of a Nation-State", páxs. 66-9. David fundó cerca de 15 burgos.Stringer, "The Emergence of a Nation-State", p. 67. El númberu ye inciertu; Perth tien de datar dende'l reináu d'Alejandro I; vease, por casu, la declaración de que Inverness data dende'l reináu de David I en Derek Hall, Burgess, Merchant and Priest, compara Richard Oram, David, p. 93, onde se reconoz qu'esto ye puramente una posibilidá, con A.A.M. Duncan, The Making of the Kingdom, p. 480, quien cita una introducción na qu'indica que'l burgu tien los sos oríxenes nel reináu de Guillermo'l Lleón.

Seique nada fuera más importante nel reináu de David que los burgos. Si nun pudieron, siquier nun primer momentu, ser daqué más que'l nucleu d'una clase inmigrante y mercante, fueron de vital importancia pa reformar un llargu periodu económicu y étnicu n'Escocia. Estos pueblos planiaos yeren o se volvieron ingleses en llingua y cultura; William of Newburgh escribió nel reináu del monarca Guillermo'l Lleón, que "los pueblos y burgos del dominiu escocés son conocíos por tar habitaos por ingleses";A.O. Anderson, Scottish Annals, p. 256. amás de tresformar la economía, el fracasu d'estos pueblos por siguir siendo nativos, amenorgaría la posición de la llingua nativa escocesa, y daría empiezu a la idea de les Tierres baxes d'Escocia o Scottish Lowlands.Stringer, "The Emergence of a Nation-State", 1100-1300", p. 67; Michael Lynch, Scotland: A New History, páxs. 64-6; Thomas Owen Clancy, "History of Gaelic", equí  (n'inglés)

 Patronalgu monásticu 
thumb|250px|Les ruines modernes de l'abadía de Melrose. Fundáu en 1137, esti monesteriu cisterciense convertir n'unu de los legaos más grandes del rei David.

David foi unu de los patrocinadores monásticos medievales más importantes. En 1113, nel que quiciabes foi'l primer actu de David como príncipe de Cumbria, fundó l'abadía de Selkirk pa los tironensianos.Oram, David, p. 62; Duncan, Making of a Kingdom, p. 145. David fundó más d'una docena de monesterios mientres el so reináu, patrocinando delles nueves órdenes monástiques.Duncan, Scotland: The Making of a Kingdom, páxs. 145-150; Duncan, "The Foundation of St Andrews Cathedral Priory", páxs. 25, 27-8; Fawcett & Oram, Melrose Abbey, páxs. 15-20

Esos monesterios nun yeren namái una espresión de la piedá de David, sinón que tamién sirvieron pa tresformar a la sociedá escocesa. Los monesterios convertir en centros d'influencia estranxera, y aprovieron grupos d'homes lletraos, capacitaos pa sirvir a les necesidaes alministratives, cada vez más grandes, de la corona.Peter Yeoman, Medieval Scotland, p. 15. Estos nuevos monesterios, y n'especial los cistercienses, introducieron nueves práutiques agrícoles.Fawcett & Oram, Melrose Abbey, p. 17. El trabayu cisterciense, por casu, tresformó al sur d'Escocia nuna de les fontes más importantes de llana ovina n'Europa del norte.Vease, por casu, Stringer, The Reformed Church in Medieval Galloway and Cumbria, páxs. 9-11; Fawcett y Oram, Melrose Abbey, p. 17; Duncan, The Making of a Kingdom, p. 148.

 Bibliografía 

 Referencies 

 Fontes principales 
<div class="references-small">
 Anderson, Alan Orr (ed.), Early Sources of Scottish History: AD 500-1286, 2 Vols, (Edimburgu, 1922)
 Anderson, Alan Orr (ed.), Scottish Annals from English Chroniclers: AD 500-1286, (Londres, 1908), reeditáu, Marjorie Anderson (ed.) (Stamford, 1991)
 Barrow, G. W. S. (ed.), Les actes de Malcolm IV, Rei de los escoceses 1153-1165, xunto a actes reales escoceses previes a 1153 que nun s'inclúin en Early Scottish Charters' de Sir Archibald, en Regesta Regum Scottorum, Volume I, (Edimburgu, 1960), testu introductoriu, páxs. 3-128
 Barrow, G. W. S. (ed.), The Acts of William I King of Scots 1165-1214 en Regesta Regum Scottorum, Volume II, (Edimburgu, 1971)
 Barrow, G. W. S. (ed.), The Charters of King David I: The Written acts of David I King of Scots, 1124-1153 and of His Son Henry Earl of Northumberland, 1139-1152, (Woodbridge, 1999)
 Clancy, Thomas Owen (ed.), The Triumph Tree: Scotland's Earliest Poetry, 550-1350, (Edimburgu, 1998)
 Donaldson, G. (ed.), Scottish Historical Documents, (Edimburgu, 1970)
 Lawrie, Sir Archibald (ed.), Early Scottish Charters Prior to A.D. 1153, (Glasgow, 1905)
 Forbes-Leith, William (ed.), Turgot, Life of St Margaret, Queen of Scotland, (Edimburgu, 1884)
 MacQueen, John, MacQueen, Winifred and Watt, D. Y. R., (eds.), Scotichronicon by Walter Bower, vol. 3, (Aberdeen, 1995)
 Skene, Felix J. H. (tr.) y William Forbes Skene (ed.), John of Fordun's Chronicle of the Scottish Nation, (Edimburgu, 1872)
</div>

 Fontes secundaries 
<div class="references-small">
 Bannerman, John, "The Kings Poet", na Scottish Historical Review (Revisión histórica escocesa), vol. 68 (1989), páxs. 120-49
 Barbour, Malcolm, The Two Cities: Medieval Europe, 1050-1320, (Londres, 1992)
 Barrow, G. W. S. (ed.), Les actes de Malcolm IV, Rei de los escoceses 1153-1165, xunto a actes reales escoceses previes a 1153 que nun s'inclúin en Early Scottish Charters' de Sir Archibald (Edimburgu)
 Barrow, G. W. S., The Anglu-Norman Yera in Scottish History, (Oxford, 1980)
 Barrow, G. W. S., "Badenoch and Strathspey, 1130-1312: 1. Secular and Political" in Northern Scotland, 8 (1988), páxs. 1-15
 Barrow, G. W. S., "Beginnings of Military Feudalism", in G. W. S. Barrow (ed.) The Kingdom of the Scots, (Edimburgu, 2003), páxs. 250-78
 Barrow, G. W. S., "King David I and Glasgow" in G.W.S. Barrow (ed.), The Kingdom of the Scots, (Edimburgu, 2003), páxs. 203-13
 Barrow, G. W. S., "David I (c.1085–1153)", in the Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, setiembre de 2004; edición online, xineru de 2006 ingresáu'l 11 de febreru de 2007
 Barrow, G. W. S., "David I of Scotland: The Balance of New and Old", in G. W. S. Barrow (ed.), Scotland and Its Neighbours in the Middle Ages, (Londres, 1992), páxs. 45-65, publicáu orixinalmente como la Conferencia de Stenton de 1984, (Reading, 1985)
 Barrow, G.W.S., "The Judex", in G. W. S. Barrow (ed.) The Kingdom of the Scots, (Edimburgu, 2003), páxs. 57-67
 Barrow, G.W.S. "The Justiciar", in G. W. S. Barrow (ed.) The Kingdom of the Scots, (Edimburgu, 2003), páxs. 68–111
 Barrow, G. W. S., Kingship and Unity: Scotland, 1000-1306, (Edimburgu. 1981)
 Barrow, G. W. S., "The Kings of Scotland and Durham", n'ediciones de David Rollason, Margaret Harvey y Michael Prestwich, Anglu-Norman Durham, 1093-1193, páxs. 309-23
 Barrow, G. W. S., "Malcolm III (d. 1093)", nel Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004 ingresáu'l 3 de febreru de 2007
 Barrow, G. W. S., "The Royal House and the Religious Orders", n'ediciones de G.W.S. Barrow, The Kingdom of the Scots, (Edimburgu, 2003), páxs. 151-68
 Bartlett, Robert, England under the Norman and Angevin Kings, 1075-1225, (Oxford, 2000)
 Bartlett, Robert, The Making of Europe, Conquest, Colonization and Cultural Change: 950-1350, (Londres, 1993)
 Bartlett, Robert, "Turgot (c.1050–1115)", nel Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004 ingresáu'l 11 de febreru de 2007
 Blanchard, Ian., "Lothian and Beyond: The Economy of the ‘English Empire' of David I", n'ediciones de Richard Britnell y John Hatcher, Progress and Problems in Medieval England: Essays in Honour of Edward Miller, (Cambridge, 1996)
 Boardman, Steve, "Late Medieval Scotland and the Matter of Britain", n'ediciones de Edward J. Cowan y Richard J. Finlay, Scottish History: The Power of the Past, (Edimburgu, 2002), páxs. 47-72
 Dauvit Broun, "Recovering the Full Text of Version A of the Foundation Legend", n'ediciones de Simon Taylor, Kings, Clerics and Chronicles in Scotland, 500-1297, (Dublín, 2000), páxs. 108-14
 Broun, Dauvit, "The Welsh Identity of the Kingdom of Strathclyde", en The Innes Review, Vol. 55, non. 2 (seronda, 2004), páxs. 111-80
 Clancy, Thomas Owen, "Annat and the Origins of the Parish", na Innes Review, vol. 46, non. 2 (1995), páxs. 91-115
 Clancy, Thomas Owen, "A Gaelic Polemic Quatrain from the Reign of Alexander I, ca. 1113", en Scottish Gaelic Studies, vol.20 (2000), páxs. 88-96.
 Clancy, M. T., England and its Rulers, 2nd Ed., (Malden, MA, 1998)
 Cowan, Ian B., "Development of the Parochial System", na Scottish Historical Review, 40 (1961), páxs. 43-55
 Cowan, Edward J., "The Invention of Celtic Scotland", n'ediciones de Edward J. Cowan y R. Andrew McDonald, Alba: Celtic Scotland in the Middle Ages, (East Lothian, 2000), páxs. 1–23 Dalton, Paul, "Scottish Influence on Durham, 1066-1214", n'ediciones de David Rollason, Margaret Harvey y Michael Prestwich, Anglu-Norman Durham, 1093-1193, páxs. 339-52
 Davies, Norman, The Islles: A History, (Londres, 1999)
 Davies, R. R., Domination and Conquest: The Experience of Ireland, Scotland and Wales, 1100-1300, (Cambridge, 1990)
 Davies. R. R., The First English Empire: Power and Identities in the British Isles, 1093-1343, (Oxford, 2000) 
 Donaldson, Gordon, "Scottish Bishop's Sees Before the Reign of David I", in the Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland, 87 (1952-53), páxs. 106-17
 [Dowden, John, The Bishops of Scotland, ed. J. Maitland Thomson, (Glasgow, 1912)
 Dumville, David N., "St Cathróe of Metz and the Hagiography of Exoticism", n'ediciones de John Carey,  Studies in Irish Hagiography: Saints and Scholars, (Dublín, 2001), páxs. 172–188
 Duncan, A. A. M., "The Foundation of St Andrews Cathedral Priory, 1140", in The Scottish Historical Review, vol 84, (abril de 2005), páxs. 1-37
 Duncan, A. A. M., The Kingship of the Scots 842-1292: Succession and Independence, (Edimburgu, 2002)
 Duncan, A. A. M., Scotland: The Making of the Kingdom, (Edimburgu, 1975)
 Fawcetts, Richard, & Oram, Richard, Melrose Abbey, (Stroud, 2004)
 Follett, Wesley, Céli Dea in Ireland: Monastic Writing and Identity in the Early Middle Ages, (Woodbridge, 2006)
 Forte, Angelo, Oram, Richard, y Pedersen, Frederick, The Viking Empires, (Cambridge, 2005)
 Green, Judith A., "Anglu-Scottish Relations, 1066-1174", n'ediciones de Michael Jones y Malcolm Vale, England and Her Neigh-bours: Essays in Honour of Pierre Chaplais (Londres, 1989)
 Green, Judith A., "David I and Henry I", na Scottish Historical Review. vol. 75 (1996), páxs. 1-19
 Haidu, Peter, The Subject Medieval/Modern: Text and Governance in the Middle Ages, (Stamford, 2004)
 Hall, Derek, Burgess, Merchant and Priest: Burgh Life in the Medieval Scottish Town, (Edimburgu, 2002)
 Hammond, Matthew H., "Ethnicity and the Writing of Medieval Scottish history", en The Scottish Historical Review, 85 (2006), páxs. 1-27
 Hudson, Benjamin T., "Gaelic Princes and Gregorian Reform", n'ediciones de Benjamin T. Hudson y Vickie Ziegler, Crossed Paths: Methodological Approaches to the Celtic Aspects of the European Middle Ages, (Lanham, 1991), páxs. 61-81
 Jackson, Kenneth, The Gaelic Notes in the Book of Deer: The Osborn Bergin Memorial Lecture 1970, (Cambridge, 1972)
 Ladner, G., "Terms and Ideas of Renewal", n'ediciones de Robert L. Benson, Giles Constable y Carol D. Lanham, Renaissance and Renewal in the Twelfth Century, (Oxford, 1982), páxs. 1-33
 Lang, Andrew, A History of Scotland from the Roman Occupation, 2 vols, vol. 1, (Edimburgu, 1900)
 Lawrence, C. H., Medieval Monasticism: Forms of Religious Life in Western Europe in the Middle Ages, 2nd edition, (Londres, 1989)
 Lynch, Michael, Scotland: A New History, (Edimburgu, 1991)
 McNeill, Peter G. B. y MacQueen, Hector L. (eds), Atlas of Scottish History to 1707, (Edimburgu, 1996)
 Moore, R. I., The First European Revolution, c.970–1215, (Cambridge, 2000)
 Ó Cróinín, Dáibhí, Early Medieval Ireland: 400-1200, (Harlow, 1995)
 O'Mexara, John J., (ed.), Gerald of Wales: The History and Topography of Ireland, (Londres, 1951)
 Oram, Richard, "David I", in M. Lynch (ed.), The Oxford Companion to Scottish History, (Nueva York, 2001), páxs. 381-382
 Oram, Richard, "David I and the Conquest of Moray", en Northern Scotland, vol. 19 (1999), páxs. 1-19
 Oram, Richard, David: The King Who Made Scotland, (Gloucestershire, 2004)
 Oram, Richard, The Lordship of Galloway, (Edimburgu, 2000)
 Pirenne, Henri, Medieval cities: their origins and the revival of trade, traducción. F.D. Halsey, (Princeton, 1925)
 Pittock, Murray G.H,. Celtic Identity and the British Image, (Manchester, 1999)
 Ritchie, Græme, The Normans in Scotland, (Edimburgu, 1954)
 Shead, Norman F., "The Origins of the Medieval Diocese of Glasgow", na Scottish Historical Review, 48 (1969), páxs. 220-5
 Skene, William F., Celtic Scotland: A History of Ancient Alban, 3 vols., (Edimburgu, 1876-80)
 Stringer, Keith J., "Reform Monasticism and Celtic Scotland", n'ediciones de Edward J. Cowan y R. Andrew McDonald, Alba: Celtic Scotland in the Middle Ages, (East Lothian, 2000),.páxs. 127-65
 Stringer, Keith J., The Reformed Church in Medieval Galloway and Cumbria: Contrasts, Connections and Continuities (Oncena conferencia de Whithorn, 14 de setiembre de 2002), (Whithorn, 2003)
 Stringer, Keith J., "State-Building in Twelfth-Century Britain: David I, King of Scots, and Northern England", n'ediciones de John C. Appleby y Paul Dalton, Government, Religion, and Society in Northern England, 1000-1700. (Stroud, 1997)
 Stringer, Keith J., The Reign of Stephen: Kingship, Warfare and Government in Twelfth-Century England, (Londres, 1993)
 Toorians, L., "Twelfth-century Flemish Settlement in Scotland", Grant G. Simpson (ed.), Scotland and the Low Countries, 1124-1994, (East Linton, 1996), páxs. 1-14
 Veitch, Kenneth, "'Replanting Paradise':Alexander I and the Reform of Religious Life in Scotland", na Innes Review, 52 (2001), páxs. 136–166
 Watt, John, Church in Medieval Ireland, (Dublín, 1972)
 Yeoman, Peter, Medieval Scotland: An Archaeological Perspective, (Londres, 1995)

 Ver tamién 
 Escocia
 Edimburgu
 Stirling
 Matilde d'Inglaterra

 Enllaces esternos 

 
 Reyes y reines d'Escocia hasta 1603
 Escocia: historia, xeografía y cultura, en América Celta
 Thomas Owen Clancy, "Historia del gaélicu" (n'inglés)
 Comentariu de Richard of Hexham sobre la invasión escocesa d'Inglaterra en 1138 (n'inglés)

Categoría:Reis y reines d'Escocia
Categoría:Santos y santes d'Escocia
Categoría:Santos y santes de la Ilesia católica
Categoría:Casa de Dunkeld
Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Persones ensin plantía nym