Otomí del Valle del Mezquital
{{Ficha d'idioma|nome=Otomí mezquitalense|nativu=nhähñu
|familia madre = mesoamérica
|países= {{MEX}}
|zona= [[Hidalgo]] (Ixmiquilpan)
|falantes=* ±2000 
|familia=[[Llingües otomangues]]<br />
&nbsp;Oto-pames<br />
&nbsp;&nbsp;Mazahua-otomí<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;Otomí<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Mezquitalense'''
|iso1=nengunu|iso2=|iso3=ote|sil=}}

El '''otomí del valle del Mezquital''' ye'l nome dau a una [[variedá llingüística|variedá]] d'[[Idioma otomí|otomí]] faláu polos [[otomíes]] del [[Valle del Mezquital]] nel [[estáu d'Hidalgo]] y dellos inmigrantes nel [[estáu de Méxicu]], [[Ciudá de Méxicu]], [[Nuevo León]] y los [[Estaos Xuníos]]. 

Trátase d'un dialeutu del [[idioma otomí]], una llingua del tueru [[Oto-pame]]. Ye la variante del centro-norte nel territoriu mexicanu y ta emparentáu col otomí queretano y otomí de Temoaya. Ye una de los nueve variantes llingüístiques otomiés que pertenez a la familia llingüística Oto-mangue<ref name=":0">{{Cita publicación|url=https://site.inali.gob.mx/Micrositios/Prontuarios/index.html|títulu=Prontuario en Otomí / Español|apellíos=Institutu Nacional de Llingües Indíxenes|nome=|fecha=2016|publicación=Folleto|fechaaccesu=25 d'ochobre, 2018|doi=|pmid=}}</ref>. Tamién ye denomináu polos sos propios falantes ''hñähñú'', ''ñänhú'', ''ñandú'', ''ñóhnño'' o ''ñanhmu''.<ref>{{Harvsp|Lastra de Suárez|2006|p=57}}</ref><ref name=CatalogoLenguas>{{cita web|títulu=Catálogu de les Llingües Indíxenes Nacionales: Variantes Llingüístiques de Méxicu coles sos autodenominaciones y referencies geoestadísticas|url=http://www.inali.gob.mx/pdf/CLIN_completu.pdf|obra=[[Institutu Nacional de Llingües Indíxenes]]|fecha=2008|fechaaccesu=2 de marzu de 2017}}</ref> Dende'l sieglu XVI esisten vocabularios, gramátiques, sermones y catecismos en otomí<ref>{{cita llibru|apellíu=Hernández Cruz|nome=Lluis|enllaceautor=|títulu=Diccionariu del Hñähñu (Otomí) del Valle del Mezquital, Estáu d'Hidalgo|url=|fechaaccesu=|añu=2004|editorial=Institutu Llingüísticu de Branu, A.C.|isbn=9683103138|editor=Sinclair Crawford, Donaldo (Asesor Llingüísticu)|allugamientu=Ciudá de Méxicu|páxina=|idioma=|capítulu=}}</ref>.

Tien alredor de 200,000 falantes los cualos moren principalmente nes comunidaes del [[conceyu de Ixmiquilpan]].<ref>[http://www.cdi.gob.mx/dmdocuments/otomies_valle_mezquital.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123002707/http://www.cdi.gob.mx/dmdocuments/otomies_valle_mezquital.pdf |date=2018-11-23 }} Otomíes del Valle del Mezquital, CDI. 2001.</ref><ref>[http://www.inali.gob.mx/clin-inali/html/v_otomi.html] Otomíes del Valle del Mezquital, INALI.</ref>Nun documentu publicáu en 2016 repórtense 87, 488 falantes, allugaos en 36 conceyos nel Estáu d'Hidalgo.<ref name=":0" />

Esta variante falar nos conceyos del estáu d'Hidalgo: [[Conceyu de Actopan (Hidalgo)|Actopan]], [[Ajacuba (conceyu)|Ajacuba]], [[Alfajayucan (conceyu)|Alfajayucan]], [[Conceyu de Almoloya (Hidalgo)|Almoloya]], [[Atotonilco el Grande (conceyu)|Atotonilco el Grande]], [[Cardonal (conceyu)|Cardonal]], [[Chapulhuacán (conceyu)|Chapulhuacán]], [[Chilcuautla (conceyu)|Chilcuautla]], [[Cuautepec de Hinojosa (conceyu)|Cuautepec de Hinojosa]], [[Conceyu de Eloxochitlán (Hidalgo)|Eloxochitlán]], [[Conceyu de Francisco I. Madero (Hidalgo)|Francisco I. Madero]], [[Huasca de Ocampo (conceyu)|Huasca de Ocampo]], [[Ixmiquilpan (conceyu)|Ixmiquilpan]], [[Jacala de Ledezma (conceyu)|Jacala de Ledezma]], [[Conceyu de Metepec (Hidalgo)|Metepec]], [[Metztitlán (conceyu)|Metztitlán]], [[Mixquiahuala de Juárez (conceyu)|Mixquiahuala de Juárez]], [[Nicolás Flores (conceyu)|Nicolás Flores]], [[Pacula (conceyu)|Pacula]], [[Progresu de Obregón (conceyu)|Progresu de Obregón]], [[San Agustín Tlaxiaca (conceyu)|San Agustín Tlaxiaca]], [[San Bartolo Tutotepec (conceyu)|San Bartolo Tutotepec]], [[Conceyu de San Salvador (Hidalgo)|San Salvador]], [[Santiago de Anaya (conceyu)|Santiago de Anaya]], [[Tasquillo (conceyu)|Tasquillo]], [[Tepeapulco (conceyu)|Tepeapulco]], [[Tepehuacán de Guerrero (conceyu)|Tepehuacán de Guerrero]], [[Tepeji del Río de Ocampo]], [[Tepetitlán (conceyu)|Tepetitlán]], [[Tezontepec de Aldama (conceyu)|Tezontepec de Aldama]], [[Tlahuiltepa (conceyu)|Tlahuiltepa]], [[Tula de Allende (conceyu)|Tula de Allende]], [[Conceyu de Zempoala (Hidalgo)|Zempoala]] y [[Zimapan (conceyu)|Zimapan]].<ref name=CatalogoLenguas /><ref name=BaezCubero3334>{{Harvsp|Báez Cubero|Garret Río|Pérez González|Moreno Alcántara|2012|p=34}}</ref>

== Referencies ==
{{llistaref}}

=== Bibliografía ===

* {{cita llibru|apellíos1=Báez Cubero|nome1=Lourdes|apellíos2=Garret Ríos|nome2=Gabriela|apellíos3=Pérez González|nome3=David|apellíos4=Morenu Alcántara|nome4=Beatriz|apellíos5=Fierro Alonso|nome5=Ulises Julio|apellíos6=Hernández García|nome6=Milton Gabriel|títulu=Los pueblos indíxenes d'Hidalgo: Atles etnográficu|fecha=2012|editorial=Institutu Nacional d'Antropoloxía ya Historia|ubicación=Méxicu, D.F; Méxicu|isbn=978-607-484-357-6|edición=Primer|url=http://www.difusion.inah.gob.mx/images/ebook/Atlas/atles-fidalgu/files/assets/common/downloads/LOS%20PUEBLOS%20IND.pdf}}

* {{cita llibru|apellíu=Lastra de Suárez|nome=Yolanda|enllaceautor=Yolanda Lastra|títulu=Los otomíes, la so llingua y la so hestoria|url=https://books.google.com.mx/books?id=9VBbzgL1k2kC&printsec=frontcover&source=gbs_gue_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|añu=2006|obra=Institutu d'Investigaciones Antropolóxiques|editorial= [[Universidá Nacional Autónoma de Méxicu]]|allugamientu=Coyoacán, Méxicu D.F.|isbn=978-970-323388-0}}

* {{Enllaz rotu|1=Lengua, cultura y hestoria de los otomíes (Los otomíes, un pueblu escaecíu) |2=http://arqueologiamexicana.mx/mexico-antiguu/llingua-cultura-y-hestoria-de-los-otomies |date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot }}



{{Tradubot|Otomí del Valle del Mezquital}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Idioma otomí|Mezquitalense, Otomí]]
[[Categoría:Llingües de Méxicu|Mezquitalense, Otomí]]
El otomí del valle del Mezquital ye'l nome dau a una variedá d'otomí faláu polos otomíes del Valle del Mezquital nel estáu d'Hidalgo y dellos inmigrantes nel estáu de Méxicu, Ciudá de Méxicu, Nuevo León y los Estaos Xuníos. 

Trátase d'un dialeutu del idioma otomí, una llingua del tueru Oto-pame. Ye la variante del centro-norte nel territoriu mexicanu y ta emparentáu col otomí queretano y otomí de Temoaya. Ye una de los nueve variantes llingüístiques otomiés que pertenez a la familia llingüística Oto-mangue. Tamién ye denomináu polos sos propios falantes hñähñú, ñänhú, ñandú, ñóhnño o ñanhmu. Dende'l sieglu XVI esisten vocabularios, gramátiques, sermones y catecismos en otomí.

Tien alredor de 200,000 falantes los cualos moren principalmente nes comunidaes del conceyu de Ixmiquilpan.  Otomíes del Valle del Mezquital, CDI. 2001. Otomíes del Valle del Mezquital, INALI.Nun documentu publicáu en 2016 repórtense 87, 488 falantes, allugaos en 36 conceyos nel Estáu d'Hidalgo.

Esta variante falar nos conceyos del estáu d'Hidalgo: Actopan, Ajacuba, Alfajayucan, Almoloya, Atotonilco el Grande, Cardonal, Chapulhuacán, Chilcuautla, Cuautepec de Hinojosa, Eloxochitlán, Francisco I. Madero, Huasca de Ocampo, Ixmiquilpan, Jacala de Ledezma, Metepec, Metztitlán, Mixquiahuala de Juárez, Nicolás Flores, Pacula, Progresu de Obregón, San Agustín Tlaxiaca, San Bartolo Tutotepec, San Salvador, Santiago de Anaya, Tasquillo, Tepeapulco, Tepehuacán de Guerrero, Tepeji del Río de Ocampo, Tepetitlán, Tezontepec de Aldama, Tlahuiltepa, Tula de Allende, Zempoala y Zimapan.

 Referencies 

 Bibliografía 

 

 

 

Mezquitalense, Otomí
Mezquitalense, Otomí