Patuet
{{idioma}}
El '''patuet''' (en francés ''pataouète'') yera la denominación del [[idioma catalán]] faláu n'[[Arxelia]] mientres l'alministración francesa. D'orixe, sobremanera, [[menorquín]], [[Valencianu alicantín|alicantín]] y [[Catalán nororiental|rosellonés]], carauterizar poles influencies del [[idioma francés]] y del [[idioma árabe]] y, al empar, influyó na xíriga francesa ''[[Pieds-Noirs]]''. Dempués de la llimpieza étnica que siguió a la independencia d'[[Arxelia]], el [[1962]], la población esvalixar por [[Francia]], dalgunos por [[Cataluña del Norte]], y una minoría a la [[provincia d'Alicante]].

L'Asociación de Vecinos de [[Fort-de-l'Eau]] celebra un alcuentru añal d'arxelinos descendientes de menorquinos na población provenzal [[L'Isle-sur-la-Sorgue]]. Nel añu [[2001]] dellos participantes entá calteníen el falar patuet.<ref>[[#Marfany|Marfany]], p.37-38.</ref>

== La emigración a Arxelia ==
Francia ocupó [[Arxel]], en [[1830]], y declaró Arxelia territoriu francés en [[1848]]. Dende los primeros años empecipióse una corriente migratoria europea escontra Arxelia. Ente los emigraos destacaron, per una parte, los alicantinos que s'establecieron alredor d'[[Orán]], y por otra, los [[Menorca|menorquinos]] que s'establecieron alredor d'Arxel, coincidiendo colos [[Rosellón|roselloneses]]. El [[1889]] una llei de naturalización automática concedía la ciudadanía francesa a tolos estranxeros d'orixe européu. En [[1896]] la población catalanohablante d'Arxelia superaba les 60.000 persones y en [[1911]] superaba probablemente les 100.000. A partir de la [[I Guerra Mundial]] la corriente migratoria estabilízase, quitando un curtiu periodu de refuxaos de la [[Guerra Civil Española]].

Los emigrantes menorquinos yeren sobremanera colonos agrícoles, que aportaron a mayoría en delles poblaciones. En [[1834]] Arxel yá tenía una «rue de Mahon». Ente los años [[1830]] y [[1850]] emigraron de [[Menorca]] unes 9.500 persones, cuando la población de la isla yera d'unos 39.000 habitantes.<ref>[[#Marfany|Marfany]], p.22-23.</ref> En [[1850]], 45 families menorquines fundan el pueblu de [[Fort-de-l'Eau]] (güei col nome arabizado de [[Bordj El Kiffan]]) onde se caltuvo'l catalán mientres más de cien años, y en [[1853]] [[Aïn Taia]] ye fundáu por 967 menorquinos. Nes poblaciones onde son mayoría caltién una cohesión social y caltiénense les costumes y la llingua que se tresmite a fíos y nietos. Inclusive los trabayadores arxelinos y franceses nes tierres de los menorquinos falaben catalán.<ref>[[#Marfany|Marfany]], p.30-32.</ref> En [[1962]], cola independencia d'Arxelia y los posteriores pogromos anti-europeos, fuxeron en masa estableciéndose principalmente nel Rosellón y el [[Languedoc]].

La comunidá d'orixe alicantín provenía de les contornes del [[Campu d'Alicante]], el [[Baxu Vinalopó]], la [[Marina Alta]] y la [[Marina Baxa]]. Yera sobremanera temporera y nun caltuvo una gran cohesión, pero caltuvo'l falar propiu de la marina alicantina influyíu pol francés y l'árabe, y llegó a publicar, a finales del sieglu XIX, unos periódicos con ortografía francesa:'' Journal de Cagayous'' y'' el Patuet''. Según el censu oficial d'Arxelia de 1896, había 56.000 habitantes d'orixe alicantín morando nella. En Orán llegar a crear la'' Pequeña Alicante'', y frases coloquiales como'' salú y fuercia al canutu'' yeren d'usu común ente la población non catalanohablante. En 1962, unos 40.000 pied-noirs abellugar nel País Valencianu, na so mayoría nes contornes meridionales, difuminando rápido les sos peculiaridaes.

Ente los emigrantes que proveníen de Francia tamién s'atopaben de la [[Cataluña del Norte]], dalgunos d'ellos como funcionarios, que s'integraron a la comunidá catalanohablante d'Arxel.

Per otra parte, rique d'investigación la teoría de que l'idioma tuviera base histórica anterior y que yá fora faláu polos moriscos espulsaos polos Reyes Austrias del Reinu d'Aragón en 1610 y que s'asitiaron na plaza de soberanía Castellana d'Orán, pero que yá tenía población xudía d'orixe mallorquín. Lo que fai pensar na esistencia del catalán como llingua social nel norte de lo que güei ye Argelía dende siquier el sieglu XIV.

== El falar patuet ==
El nome'' patuet'' ye'l diminutivu de'' [[xíriga]]'', del francés'' patois''. El so usu y el so algame nun ye uniforme. Si primeramente designaba al catalán, tanto menorquín como alicantín y rosellonés, col pasu del tiempu puede estremase el menorquín calteníu ensin demasiaes influencies, un falar de base catalana influyíu pol francés y l'árabe y d'ortografía francesa, y una xíriga francesa influyíu pol catalán y l'[[Idioma italianu|italianu]].

Un exemplu de la ortografía francesa ye'l rosellonés Jacques Bohé, funcionariu n'Arxel: «La catalane ès oune mignounette achouride, RIAI [...] Bastide chimplamèn, corderu par cho, bien gouapète.»<ref>[[#Marfany|Marfany]], p.71, citant: {{cita web|cognom=Bohé |nom=Jacques |capítol=La Catalane |títol=Roussillou |lloc=Algèria |editorial=Fernandès |data=1920-1930?}}</ref>

=== El «mahonés» d'Arxelia ===
Los menorquinos d'Arxelia designar a sigo mesmos yá'l so falar como «mahonés», influyíu pol xentiliciu en francés'' Mahonais'' aplicáu en tola isla de Menorca. El «mahonés» nun s'estremaba enforma del menorquín contemporaneu. La influencia fonética francesa ye similar a la que puede atopase nel Rosellón: la'' r'' gutural y ciertes nasalizaciones. Nel léxicu utilicen delles pallabres franceses afaciendo la pronunciación. Dalgunos d'estes pallabres franceses apaecen como muletillas, por casu,'' disonante'','' voilà'','' alores'' ... La pallabra'' aparente'' utilizar col mesmu sentíu que'' voilà''.<ref>[[#Marfany|Marfany]], p.63-64.</ref>

=== El ''pataouète'' ===
Primeramente la pallabra francés'' pataouet'' o'' pataouète'' designaba al falar catalán d'Arxelia. A mediaos del sieglu XX concretar nel falar de los barrios populares d'Arxel, un amiestu de francés, catalán, italianu y árabe. La bibliografía francesa rellaciona la pallabra'' pataouète'' col barriu de población europeos de [[Bab El-Oued]], asitiáu al norte de la [[Casbah]] d'Arxel, pronunciáu'' bablouette'' o'' paplouette''. En 1905 salió'l periódicu satíricu «Papa-Louette».

Espresiones en «pataouète» derivaes del catalán son:'' faire figura'' deriváu de «faer figu»;'' faire ansías'' de «ansías»;'' a la baballah'';'' bourricot'' en sentíu despreciatible ;'' marronner'' de «marrón» en sentíu d'engañar o burllase;'' caguète'', indecisu;'' sacu á pulgues'', perru;'' baba'', bobu;'' ouèla '', «Güela».

=== Testimonios ===
[[Jacinto Verdaguer]] apurre'l so testimoniu a'' Escursiones y viaxes'' (1883) onde esplica que n'Arxel unu puede dirixise en catalán cola seguridá de que lu van responder en catalán d'Alicante o de Maó. [[Ferran Soldevila]], nel llibru'' ¿Qué hai que saber de Cataluña'' (1968), esplica qu'en 1923 podía percorrese bona parte del departamentu d'Arxel ensin saber falar más que catalán.<ref>[[#Marfany|Marfany]], p.33-35.</ref> [[Joan Coromines]], a'' Lo qu'hai que saber de la llingua catalana'', esplica qu'ellí'l nuesu romance ye conocíu vulgarmente como'' patuet'', y cita el llibru'' Pepete te Balthasar , moeurs algériennes'' de [[Louis Bertrand]].

L'escritor [[Albert Camus]] yera de padre francés y madre «mayonesa», educáu pola so güela materna nacida en [[San Luis (Baleares)|San Luis]]. Nun falaba nengún tipu de patuet, pero tener que conocer y da testimoniu a la so novela'' El primer home'' (1994) onde l'argumentu ye'l mesmu que'' Gloses quien traten de l'asesinando que se cumetre el día dieciocho de matcchs de mil novecientos nueve, é nas términu de Kouba pruvincie d'Arxel'', de [[Lluís Teixidó]] editaes en 1909.<ref>[[#Marfany|Marfany]], p.124-129.</ref><ref>[[#Marfany|Marfany]], p.100-124, citant: {{cita web|cognom=Teixidó i Sintes |nom=Lluís |llibre=Gloses qui tracten de l'asasinat... |lloc=Maó |editorial=Bernat Fàbregues |data=1909}}</ref>

El grupu [[Al Tall]] narra en dellos cantares del discu'' Europ eu!'' (1994) la hestoria de xente del sur del País Valencianu qu'emigró a Arxelia y cola independencia haber de volver.

== Referencies ==
{{llistaref}}



{{Tradubot|Patuet}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Idioma catalán]]
[[Categoría:Llingües d'Arxelia]]
El patuet (en francés pataouète) yera la denominación del idioma catalán faláu n'Arxelia mientres l'alministración francesa. D'orixe, sobremanera, menorquín, alicantín y rosellonés, carauterizar poles influencies del idioma francés y del idioma árabe y, al empar, influyó na xíriga francesa Pieds-Noirs. Dempués de la llimpieza étnica que siguió a la independencia d'Arxelia, el 1962, la población esvalixar por Francia, dalgunos por Cataluña del Norte, y una minoría a la provincia d'Alicante.

L'Asociación de Vecinos de Fort-de-l'Eau celebra un alcuentru añal d'arxelinos descendientes de menorquinos na población provenzal L'Isle-sur-la-Sorgue. Nel añu 2001 dellos participantes entá calteníen el falar patuet.Marfany, p.37-38.

 La emigración a Arxelia 
Francia ocupó Arxel, en 1830, y declaró Arxelia territoriu francés en 1848. Dende los primeros años empecipióse una corriente migratoria europea escontra Arxelia. Ente los emigraos destacaron, per una parte, los alicantinos que s'establecieron alredor d'Orán, y por otra, los menorquinos que s'establecieron alredor d'Arxel, coincidiendo colos roselloneses. El 1889 una llei de naturalización automática concedía la ciudadanía francesa a tolos estranxeros d'orixe européu. En 1896 la población catalanohablante d'Arxelia superaba les 60.000 persones y en 1911 superaba probablemente les 100.000. A partir de la I Guerra Mundial la corriente migratoria estabilízase, quitando un curtiu periodu de refuxaos de la Guerra Civil Española.

Los emigrantes menorquinos yeren sobremanera colonos agrícoles, que aportaron a mayoría en delles poblaciones. En 1834 Arxel yá tenía una «rue de Mahon». Ente los años 1830 y 1850 emigraron de Menorca unes 9.500 persones, cuando la población de la isla yera d'unos 39.000 habitantes.Marfany, p.22-23. En 1850, 45 families menorquines fundan el pueblu de Fort-de-l'Eau (güei col nome arabizado de Bordj El Kiffan) onde se caltuvo'l catalán mientres más de cien años, y en 1853 Aïn Taia ye fundáu por 967 menorquinos. Nes poblaciones onde son mayoría caltién una cohesión social y caltiénense les costumes y la llingua que se tresmite a fíos y nietos. Inclusive los trabayadores arxelinos y franceses nes tierres de los menorquinos falaben catalán.Marfany, p.30-32. En 1962, cola independencia d'Arxelia y los posteriores pogromos anti-europeos, fuxeron en masa estableciéndose principalmente nel Rosellón y el Languedoc.

La comunidá d'orixe alicantín provenía de les contornes del Campu d'Alicante, el Baxu Vinalopó, la Marina Alta y la Marina Baxa. Yera sobremanera temporera y nun caltuvo una gran cohesión, pero caltuvo'l falar propiu de la marina alicantina influyíu pol francés y l'árabe, y llegó a publicar, a finales del sieglu XIX, unos periódicos con ortografía francesa: Journal de Cagayous y el Patuet. Según el censu oficial d'Arxelia de 1896, había 56.000 habitantes d'orixe alicantín morando nella. En Orán llegar a crear la Pequeña Alicante, y frases coloquiales como salú y fuercia al canutu yeren d'usu común ente la población non catalanohablante. En 1962, unos 40.000 pied-noirs abellugar nel País Valencianu, na so mayoría nes contornes meridionales, difuminando rápido les sos peculiaridaes.

Ente los emigrantes que proveníen de Francia tamién s'atopaben de la Cataluña del Norte, dalgunos d'ellos como funcionarios, que s'integraron a la comunidá catalanohablante d'Arxel.

Per otra parte, rique d'investigación la teoría de que l'idioma tuviera base histórica anterior y que yá fora faláu polos moriscos espulsaos polos Reyes Austrias del Reinu d'Aragón en 1610 y que s'asitiaron na plaza de soberanía Castellana d'Orán, pero que yá tenía población xudía d'orixe mallorquín. Lo que fai pensar na esistencia del catalán como llingua social nel norte de lo que güei ye Argelía dende siquier el sieglu XIV.

 El falar patuet 
El nome patuet ye'l diminutivu de xíriga, del francés patois. El so usu y el so algame nun ye uniforme. Si primeramente designaba al catalán, tanto menorquín como alicantín y rosellonés, col pasu del tiempu puede estremase el menorquín calteníu ensin demasiaes influencies, un falar de base catalana influyíu pol francés y l'árabe y d'ortografía francesa, y una xíriga francesa influyíu pol catalán y l'italianu.

Un exemplu de la ortografía francesa ye'l rosellonés Jacques Bohé, funcionariu n'Arxel: «La catalane ès oune mignounette achouride, RIAI [...] Bastide chimplamèn, corderu par cho, bien gouapète.»Marfany, p.71, citant: 

 El «mahonés» d'Arxelia 
Los menorquinos d'Arxelia designar a sigo mesmos yá'l so falar como «mahonés», influyíu pol xentiliciu en francés Mahonais aplicáu en tola isla de Menorca. El «mahonés» nun s'estremaba enforma del menorquín contemporaneu. La influencia fonética francesa ye similar a la que puede atopase nel Rosellón: la r gutural y ciertes nasalizaciones. Nel léxicu utilicen delles pallabres franceses afaciendo la pronunciación. Dalgunos d'estes pallabres franceses apaecen como muletillas, por casu, disonante, voilà, alores ... La pallabra aparente utilizar col mesmu sentíu que voilà.Marfany, p.63-64.

 El pataouète 
Primeramente la pallabra francés pataouet o pataouète designaba al falar catalán d'Arxelia. A mediaos del sieglu XX concretar nel falar de los barrios populares d'Arxel, un amiestu de francés, catalán, italianu y árabe. La bibliografía francesa rellaciona la pallabra pataouète col barriu de población europeos de Bab El-Oued, asitiáu al norte de la Casbah d'Arxel, pronunciáu bablouette o paplouette. En 1905 salió'l periódicu satíricu «Papa-Louette».

Espresiones en «pataouète» derivaes del catalán son: faire figura deriváu de «faer figu»; faire ansías de «ansías»; a la baballah; bourricot en sentíu despreciatible ; marronner de «marrón» en sentíu d'engañar o burllase; caguète, indecisu; sacu á pulgues, perru; baba, bobu; ouèla , «Güela».

 Testimonios 
Jacinto Verdaguer apurre'l so testimoniu a Escursiones y viaxes (1883) onde esplica que n'Arxel unu puede dirixise en catalán cola seguridá de que lu van responder en catalán d'Alicante o de Maó. Ferran Soldevila, nel llibru ¿Qué hai que saber de Cataluña (1968), esplica qu'en 1923 podía percorrese bona parte del departamentu d'Arxel ensin saber falar más que catalán.Marfany, p.33-35. Joan Coromines, a Lo qu'hai que saber de la llingua catalana, esplica qu'ellí'l nuesu romance ye conocíu vulgarmente como patuet, y cita el llibru Pepete te Balthasar , moeurs algériennes de Louis Bertrand.

L'escritor Albert Camus yera de padre francés y madre «mayonesa», educáu pola so güela materna nacida en San Luis. Nun falaba nengún tipu de patuet, pero tener que conocer y da testimoniu a la so novela El primer home (1994) onde l'argumentu ye'l mesmu que Gloses quien traten de l'asesinando que se cumetre el día dieciocho de matcchs de mil novecientos nueve, é nas términu de Kouba pruvincie d'Arxel, de Lluís Teixidó editaes en 1909.Marfany, p.124-129.Marfany, p.100-124, citant: 

El grupu Al Tall narra en dellos cantares del discu Europ eu! (1994) la hestoria de xente del sur del País Valencianu qu'emigró a Arxelia y cola independencia haber de volver.

 Referencies 

Categoría:Idioma catalán
Categoría:Llingües d'Arxelia