Arquiteutura africana
[[Ficheru:PyramidDatePalms.jpg|thumb|right|250px|Les [[Necrópolis de Guiza|Pirámides de Guiza]] son consideraes una de les mayores fazañes arquiteutóniques de tolos tiempos y una de les [[Siete maravíes del mundu|Siete Maravíes]] del [[Mundu antiguu]].]]

La '''arquiteutura africana''' correspuende a una amplia variedá d'estilos arquiteutónicos. A lo llargo del so [[historia d'África|historia]], los grupos etno-llingüísticos que poblaron [[África]] tuvieron les sos propies tradiciones [[Arquiteutura|arquiteutóniques]]. En dellos casos, pudiéronse identificar amplios estilos, tales como l'arquiteutura saheliana n'[[África occidental]]. Una tema común en bona parte de l'arquiteutura africana tradicional ye l'usu de escalamiento [[fractal]]: pequeñes partes de la estructura tienden a paecer similares a les partes mayores como, por casu, una aldega circular fecha de cases circulares.<ref>Eglash, Ron (1999). "African Fractals: Modern computing and indigenous design.” Rutgers. ISBN 0-8135-2613-2</ref>

Como la mayor parte de tradiciones arquiteutóniques d'otres partes, l'arquiteutura africana foi oxetu de numberoses influyencies esternes dende los periodos más tempranos. L'arquiteutura [[Occidente|occidental]] tamién tuvo un impautu nes zones costeres dende fines del [[sieglu XV]] y, anguaño, ye una fonte d'inspiración importante pa munchos edificios, particularmente, nes grandes ciudaes.

L'arquiteutura africana usa una amplia variedá de materiales. Nes sos estructures ye posible topar [[paya]], palos de [[madera]], [[folla]], [[adobe]], [[tapial|tierra empisonada]] y [[piedra]], con una preferencia de materiales d'alcuerdu a cada rexón: [[África del Norte]] pola piedra y l'adobe; [[África occidental]] pola folla y l'adobe; [[África central]] pola madera y más materiales perecibles; [[África oriental]], variaos; [[África meridional]], por piedra, paya y madera. Un muriu n'África del Norte podría ser construyíu de piedra o de tierra empisonada; n'África occidental, de folla o adobe; n'África central, de madera; n'África meridional, de madera o piedra; y n'África oriental, de toos estos materiales. 

L'arquiteutura africana vernacular tamién fai usu d'una amplia variedá de materiales. Nesti tipu d'arquiteutura pueden identificase nueve amplies categoríes d'estructures habitaciones: 1. En forma de truébanu; 2. Conu en cilindru; 3. Conu nos polos; 4. Hastial techado; 5. Conu piramidal; 6. Rectángulu con techu arrondáu y pendiente nos estremos; 7. Cuadráu; 8. Cúpula o techu planu en magre; 9. Cuadrangular, en redol a un patiu abiertu; 10. Conu nel suelu.<ref>W. Hull, Richard (1976). African Cities and Towns Before the European Conquest. Nueva York: W. W. Norton & Company, páx. 71, ISBN 0-393-05581-7</ref>

== Arquiteutura antigua ==
El tipu d'estructura más famosa en toa África, les [[Pirámide (arquiteutura)|pirámides]] d'[[Exiptu]], sigue siendo unu de primeros grandes llogros arquiteutónicos del mundu, anque llindáu nel so algame práctico y aniciao nun contestu puramente funerariu. Les tradiciones arquiteutóniques exipcies tamién vio la medría de vastos complexos de templos y edificios.

En gran midida desconozse l'antigua arquiteutura del sur y oeste d'El Sáḥara y, más difícil entá, la fecha de los [[monolitu|monolitos]] del [[ríu Cross]] que presenten diseños xeométricos o humanos. El gran númberu de [[círculos megalíticos de Senegambia]] tamién evidencia una emerxente arquiteutura.

=== Exiptu ===
{{AP|Arquiteutura del Antiguu Exiptu}}
[[Ficheru:All Gizah Pyramids.jpg|thumb|300px|Pirámides de [[Guiza]].]]
Los llogros exipcios n'arquiteutura fueron variaos, pasando por templos, ciudaes abarganaes, canales y diques. Les construcciones más orixinales de l'arquiteutura exipcia monumental son los complexos de les [[Pirámide (construcción)|pirámides]], los [[templu|templos]] y les [[tumba|tumbes]] ([[mastaba|mastabes]], [[speos]] y [[hipogeos]])

Por cuenta de la escasez de madera,<ref>Blakemore, R. G. (1996). ''History of Interior Design and Furniture: From Ancient Egypt to Nineteenth-Century Europe'', John Wiley and Sons, páx. 100.</ref> los dos materiales de construcción predominantemente usaos nel [[Antiguu Exiptu]] yeren el [[adobe]] y la piedra, fundamentalmente piedra [[caliar]], anque tamién [[arenisca]] y [[granitu]] en grandes cantidaes.<ref>Blakemore 1996, páx. 107</ref>

La información actual sobre l'arquiteutura exipcia antigua encóntase principalmente nos sos monumentos relixosos,<ref>{{cita llibru |apellíos=Shafer |nome=Byron Y. |autor= |enllaceautor= |autor2=Dieter Arnold |editor= |otros= |títulu=Temples of Ancient Egypt |url= |formatu= |fechaaccesu= |añoacceso= |mesacceso= |edición= |volumen= |fecha= |añu=2005 |mes= |editorial=Cornell University Press |allugamientu=Ithaca |idioma=inglés |isbn=0-801-43399-1 |id= |páxina= |capítulu= |urlcapítulu = |cita= }}</ref> estructures macices caracterizaes pol so gran tamañu, con murios llevemente inclinaos y escases abertures, repitiendo un métodu de construcción posiblemente usáu pa llograr estabilidá n'edificios de murios d'adobe. 

=== Nubia ===
{{VT|Nubia}}
[[Ficheru:Kerma city.JPG|300px|thumb|La ciudá de [[Kerma]].]]
L'arquiteutura nubia ye una de les más antigües del mundu. Unu de los primeros tipos d'edificaciones fueron los [[speos]], construcciones funeraries furaes na roca sólida, un llogru que tuvo llugar alredor de 3700-3250 e.C. Los exipcios fixeron un usu estensivu del procesu en [[Speos Artemidos]] y [[Abu Simbel]].<ref>{{cita llibru |apellíos=Bianchi |nome=Robert Steven |autor= |enllaceautor= |coautor= |editor= |otros= |títulu=Daily Life of the Nubians |url=http://wysinger.homestead.com/temples.html |formatu= |fechaaccesu= |añoacceso= |mesacceso= |edición= |volumen= |fecha= |añu=2004 |mes= |editorial=Greenwood Press |allugamientu=Westport |idioma=inglés |isbn=0-313-32501-4 |id= |páxines=227 |capítulu= |urlcapítulu = |cita= }}</ref>

[[Kerma]] foi fundada alredor de 2400 e.C. Yera una ciudá cercada que contenía edificios relixosos, grandes viviendes circulares, un palaciu y un bon trazáu de caminos. Nel llau oriental de la ciudá, diseñóse un templu y una capiya. La ciudá cuntaba con una población de 2.000 persones. Una estructura importante foi'l Deffufa, un templu d'adobe en que la so cumal realizar ceremonies. Ente 1500 y 1085 e.C., la conquista y dominiu exipciu de [[Nubia]] llegó al so fin. 

[[Ficheru:Nubia pyramids1.JPG|right|300px|thumb|[[Pirámides nubies]] en [[Meroe]].]] 

Esta conquista dio llugar a la Fase Napatiense de la hestoria nubia: la nacencia del [[Reinu de Kush]]. Esta dómina tuvo una inmensa influyencia d'[[Exiptu]] y, finalmente, conquistar. Mientres esta fase, edifíquense numberoses pirámides y templos. [[Gebel Barkal]] na ciudá de [[Napata]] foi un sitiu bien significativu. Na mesma [[Napata]], escaváronse trece templos y dos palacios, anque entá nun se terminaron les esploraciones arqueolóxiques. Les pirámides nubies fueron construyíes en tres sitio principales: [[El Kurru]], [[Nuri]] y [[Meroe]]. Estes consistíen en parés serrapatoses, una capiya empobinada escontra l'este, escaleres escontra l'este y una cámara d'accesu al traviés de les escaleres.<ref>Kendall, Timothy. [http://www.numibia.net/nubia/25th.htm The 25th Dynasty] {{Wayback|url=http://www.numibia.net/nubia/25th.htm |date=20090430085438 }}. [http://www.numibia.net/nubia/index.htm Nubia Museum] {{Wayback|url=http://www.numibia.net/nubia/index.htm |date=20090615223915 }}: Aswan</ref><ref>Kendall, Timothy. [http://www.numibia.net/nubia/meroe.htm The Meroitic State: Nubia as a Hellenistic African State. 300 B.C.-350 AD] {{Wayback|url=http://www.numibia.net/nubia/meroe.htm |date=20060505094401 }}. [http://www.numibia.net/nubia/index.htm Nubia Museum] {{Wayback|url=http://www.numibia.net/nubia/index.htm |date=20090615223915 }}:Aswan</ref> El sitiu de [[Meroe]] tien la mayor cantidá de pirámides nubies y ye consideráu unu de los mayores sitios arqueolóxicos del mundu. En redol a 350&nbsp;d.&nbsp;C., la zona foi invadida pol reinu [[Etiopía|etíope]] d'[[Aksum (ciudá)|Aksum]] y el reinu de Kush colapsó.<ref>Prof. James Giblin, [https://web.archive.org/web/20080415144652/http://www.uiowa.edu/~africart/toc/history/giblinhistory.html Issues in African History]</ref>

=== Reinu d'Aksum ===
{{VT|Reinu d'Aksum}}
[[Ficheru:Yeha Tigray Ethiopia.jpg|right|thumb|200px|Restos d'un templu en Yeha, rexón de [[Tigray]], [[Etiopía]].]]
L'edificiu más famosu d'esti periodu ye la torre del [[sieglu VIII e.C.]] en Yeha, [[Etiopía]], que se cree foi la capital de [[D'mt]]. L'arquiteutura d'Aksum florió na rexón dende'l [[sieglu IV e.C.]] escontra alantre, persistiendo inclusive dempués de la transición de la [[Reinu d'Aksum|dinastía aksumita]] a la [[dinastía Zagüe]] nel [[sieglu XII]], como se demuestra por delles influyencia aksumitas en y alredor de les ilesies medievales de [[Lalibela]]. Otres estructures monumentales inclúin les tumbes masives soterrañes. Les stelae (''hawilt''s) fueron les úniques grandes estructures monolítiques alzaes (o trataes d'edificar). Otres estructures qu'emplegaron monolitos fueron les tumbes, tales como la "Tumba de la puerta falsa" y les tumbes de Kaleb y Gebre Mesqel n'[[Aksum (ciudá)|Axum]]; sicasí, la mayor parte d'estructures (como los palacios, villes, viviendes y otres ilesies y monesterios) foi construyida con estratos alternantes de piedra y madera.

=== Arquiteutura magrebina ===
Los [[Etnia bereber|bereberes]] dexaron miles de tumbes, que la so arquiteutura ye única nel noroeste d'África. La más famosa foi la "Tumba de la muyer cristiana" nel oeste d'[[Arxelia]]. Esta estructura contién columnes que rematen en cúpula y víes n'espiral que conducen a una cámara única.<ref>Davidson, Basil. ''Africa in History''. Nueva York: Touchstone Book, páxs. 50, ISBN 0-684-82667-4</ref>

=== Cultura Nok ===
Los artefautos de la [[cultura Nok]] fueron fechaos dende 790 e.C., na [[Pandu de Jos]], [[Nixeria]], ente los [[Ríu Níxer|ríu Níxer]] y [[Ríu Benue|Benue]]. Na escavación arqueolóxica del asentamientu nok en Samun Dikiya, afayóse l'enclín de construyir en visos, anque polo xeneral los asentamientos nok nun fueron llargamente escavaos.<ref>Coquery-Vidrovitch, Catherine (2005). ''The History of African Cities South of the Sahara''. Princeton: Markus Wiener Publishers, páxs. 44-45, ISBN 1-55876-303-1</ref>

=== Tichitt Walata ===
Ticchit Walata ye l'asentamientu calteníu más antiguu n'[[África occidental]] y l'asentamientu más antiguu construyíu a base de piedra al sur d'[[El Sáḥara]]. Créese que foi construyíu polos [[soninké]] y que sería'l precursor del [[Imperiu de Ghana]]. Foi ocupáu alredor de 2000 e.C.

== Arquiteutura medieval ==
=== África del Norte ===
[[Ficheru:MoroccoFesMedrassa BenYoussef.jpg|thumb|Arquiteutura en [[Fez (Marruecos)|Fez]], [[Marruecos]].]]
La conquista islámica d'[[África del Norte]] provocó'l desarrollu de l'[[arquiteutura islámica]] na rexón, incluyendo estructures famoses como la [[Ciudadela de Saladino]].

=== África occidental ===
[[Ficheru:Great Mosque of Djenné 3.jpg|thumb|200px|left|La [[Gran Mezquita de Djenné]], construyida nel [[sieglu XIII]] y reconstruyida en [[1906]]-[[1909]], ye'l mayor edificiu fechu d'[[adobe]] nel mundu.]]
Los mercaderes islámicos desempeñaron un rol vital na rexón occidental de [[Sahel]] dende la formación del [[Imperiu de Ghana]]. 

La ciudá capital del [[Imperiu Kanem-Bornu]], Birni N'Gazargamu, podría tener una población de 200.000 persones. Cuntaba con cuatro mezquites que podíen allugar a 12.000 fieles. Taba arrodiada por una muralla de más de 7 metros y más d'una milla de circunferencia. Munches cais estender pola escampada y conectábense a 660 víes. L'edificiu principal foi construyíu con lladriyos coloraos. Otros edificios fueron edificaos con [[paya]] y [[adobe]].<ref>Coquery-Vidrovitch, Catherine. ''The History of African Cities South of the Sahara''. Princeton: Markus Wiener Publishers, 2005, páxs. 106-107, ISBN 1-55876-303-1</ref>

Esistieron seis ciudaes-estáu [[ḥauses]] importantes: [[Kano]], [[Katsina]], [[Daura]], [[Gobir]], [[Zazzau]] y [[Biram]]. [[Kano]] yera la mayor: arrodiada por un muriu de terremplén reforzáu de piedra y lladriyos. Kano incluyía una ciudadela cercana onde moraba la corte real. Les residencies taben dixebraes por parés d'adobe. Mientres mayor fuera'l estatus del residente, más ellaboraos yeren les sos parés. La entrada principal yera en forma de llaberintu p'aisllar a les muyeres. Al interior, cerca de la entrada, atopábase la vivienda de les muyeres solteres, siguida pol barriu de los esclavos.<ref>Coquery-Vidrovitch, Catherine. ''The History of African Cities South of the Sahara''. Princeton: Markus Wiener Publishers, 2005, páxs. 123-126, ISBN 1-55876-303-1</ref>

[[Ficheru:Kano-engraving.jpg|thumb|400px|left|La ciudá de Kano.]] 

En [[Kumbi Saleh]], los locales habitaben viviendes en forma de cúpula na seición del rei de la ciudá, arrodiada por un una gran cerca. Los comerciantes vivíen en cases de piedra nuna seición que cuntaba con 12 belles [[mezquita|mezquites]] (como les describe [[Abu Abdullah al-Bakri]]), una de les cualos dedicábase al [[Yumu'ah (azalá del vienres)|azalá del vienres]].<ref>Historical Society of Ghana. Transactions of the Historical Society of Ghana, The Society, 1957, páx. 81</ref> El rei tendría delles casones, una de les cualos midía 20 metros de llargu y 13 metros d'anchu, contenía siete habitaciones en dos pisos y les parés y cámares taben afataes con escultures y pintures.<ref>Davidson, Basil. ''The Lost Cities of Africa''. Boston: Little Brown, 1959, páx. 86</ref> 

[[Ficheru:Great Mosque of Djenné 1.jpg|thumb|right|270px|Fachada norte de la [[Gran Mezquita de Djenné]] cola entrada principal.]]

Primeramente, l'arquiteutura saheliana creció de les dos ciudaes de [[Djenné]] y [[Timbuktu]]. La [[Mezquita de Sankore]], construyida de folla y madera, yera similar n'estilu a la [[Gran Mezquita de Djenné]]. L'ascensu de reinos na rexón costera d'África occidental produció una arquiteutura que s'alimentó de les tradiciones indíxenes. L'afamada [[Benin City]], destruyida por una [[espedición punitiva]], foi un gran complexu de cases de marro con techos de tablillas o fueyes de palma. El Palaciu tenía una secuencia d'habitaciones ceremoniales y taba decoráu con [[Bronces de Benín|plaques de latón]].

== Ver tamién ==


*[[Patrimoniu de la Humanidá n'África]]
*[[Arte africano]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Bibliografía ==
* Fletcher, Banister (1996). ''A History of Architecture''. Editáu por Dan Cruickshank
* Willett, Frank. ''African Art''.
* Elleh, Nmandi (1996). ''African Architecture: Evolution and Transformation''.

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Architecture of Africa}}
*[http://www.greatbuildings.com/places/africa.html Arquiteutura d'África]
*[http://www.architectafrica.com Arquiteutura contemporánea africana]
*[http://www.pbs.org/wonders/fr_wn.htm Maravíes d'África]
*[http://arts.guardian.co.uk/critic/feature/0,1169,1081629,00.html Usu de la folla]
*[https://web.archive.org/web/20090206203607/http://archnet.org/library/webpages/jamesmorris/ Butabu - Arquiteutura d'adobe d'África occidental]
*[http://www.ted.com/index.php/talks/view/id/198 Usu fractal n'Arquiteutura africana]
*[https://web.archive.org/web/20090101092030/http://www.mauritania.mr/fnsva/photo_tichit.htm Tichitt-Walata]
*[http://www.soutpansberg.com/history/mapungubwe.htm Mapungubwe]
*[http://www.klausdierks.com/Khauxanas/4.htm Khauxanas]
*[https://web.archive.org/web/20090625151643/http://www1.southafrica.net/Cultures/sw-KE/consumer.southafrica.net/Things+to+Do/Attractions/CulturalHistoricReligiousSites/Thulamela+Ancient+Kingdom.htm Thulamela]
*[http://archaeology.about.com/od/bterms/g/bigo.htm Bigo Bya Mugenyi]



{{Tradubot|Arquiteutura africana}}

[[Categoría:Arquiteutura per cultura|africa]]
[[Categoría:Arquiteutura d'África]]
La arquiteutura africana correspuende a una amplia variedá d'estilos arquiteutónicos. A lo llargo del so historia, los grupos etno-llingüísticos que poblaron África tuvieron les sos propies tradiciones arquiteutóniques. En dellos casos, pudiéronse identificar amplios estilos, tales como l'arquiteutura saheliana n'África occidental. Una tema común en bona parte de l'arquiteutura africana tradicional ye l'usu de escalamiento fractal: pequeñes partes de la estructura tienden a paecer similares a les partes mayores como, por casu, una aldega circular fecha de cases circulares.Eglash, Ron (1999). "African Fractals: Modern computing and indigenous design.” Rutgers. ISBN 0-8135-2613-2

Como la mayor parte de tradiciones arquiteutóniques d'otres partes, l'arquiteutura africana foi oxetu de numberoses influyencies esternes dende los periodos más tempranos. L'arquiteutura occidental tamién tuvo un impautu nes zones costeres dende fines del sieglu XV y, anguaño, ye una fonte d'inspiración importante pa munchos edificios, particularmente, nes grandes ciudaes.

L'arquiteutura africana usa una amplia variedá de materiales. Nes sos estructures ye posible topar paya, palos de madera, folla, adobe, tierra empisonada y piedra, con una preferencia de materiales d'alcuerdu a cada rexón: África del Norte pola piedra y l'adobe; África occidental pola folla y l'adobe; África central pola madera y más materiales perecibles; África oriental, variaos; África meridional, por piedra, paya y madera. Un muriu n'África del Norte podría ser construyíu de piedra o de tierra empisonada; n'África occidental, de folla o adobe; n'África central, de madera; n'África meridional, de madera o piedra; y n'África oriental, de toos estos materiales. 

L'arquiteutura africana vernacular tamién fai usu d'una amplia variedá de materiales. Nesti tipu d'arquiteutura pueden identificase nueve amplies categoríes d'estructures habitaciones: 1. En forma de truébanu; 2. Conu en cilindru; 3. Conu nos polos; 4. Hastial techado; 5. Conu piramidal; 6. Rectángulu con techu arrondáu y pendiente nos estremos; 7. Cuadráu; 8. Cúpula o techu planu en magre; 9. Cuadrangular, en redol a un patiu abiertu; 10. Conu nel suelu.W. Hull, Richard (1976). African Cities and Towns Before the European Conquest. Nueva York: W. W. Norton & Company, páx. 71, ISBN 0-393-05581-7

 Arquiteutura antigua 
El tipu d'estructura más famosa en toa África, les pirámides d'Exiptu, sigue siendo unu de primeros grandes llogros arquiteutónicos del mundu, anque llindáu nel so algame práctico y aniciao nun contestu puramente funerariu. Les tradiciones arquiteutóniques exipcies tamién vio la medría de vastos complexos de templos y edificios.

En gran midida desconozse l'antigua arquiteutura del sur y oeste d'El Sáḥara y, más difícil entá, la fecha de los monolitos del ríu Cross que presenten diseños xeométricos o humanos. El gran númberu de círculos megalíticos de Senegambia tamién evidencia una emerxente arquiteutura.

 Exiptu 

thumb|300px|Pirámides de Guiza.
Los llogros exipcios n'arquiteutura fueron variaos, pasando por templos, ciudaes abarganaes, canales y diques. Les construcciones más orixinales de l'arquiteutura exipcia monumental son los complexos de les pirámides, los templos y les tumbes (mastabes, speos y hipogeos)

Por cuenta de la escasez de madera,Blakemore, R. G. (1996). History of Interior Design and Furniture: From Ancient Egypt to Nineteenth-Century Europe, John Wiley and Sons, páx. 100. los dos materiales de construcción predominantemente usaos nel Antiguu Exiptu yeren el adobe y la piedra, fundamentalmente piedra caliar, anque tamién arenisca y granitu en grandes cantidaes.Blakemore 1996, páx. 107

La información actual sobre l'arquiteutura exipcia antigua encóntase principalmente nos sos monumentos relixosos, estructures macices caracterizaes pol so gran tamañu, con murios llevemente inclinaos y escases abertures, repitiendo un métodu de construcción posiblemente usáu pa llograr estabilidá n'edificios de murios d'adobe. 

 Nubia 

300px|thumb|La ciudá de Kerma.
L'arquiteutura nubia ye una de les más antigües del mundu. Unu de los primeros tipos d'edificaciones fueron los speos, construcciones funeraries furaes na roca sólida, un llogru que tuvo llugar alredor de 3700-3250 e.C. Los exipcios fixeron un usu estensivu del procesu en Speos Artemidos y Abu Simbel.

Kerma foi fundada alredor de 2400 e.C. Yera una ciudá cercada que contenía edificios relixosos, grandes viviendes circulares, un palaciu y un bon trazáu de caminos. Nel llau oriental de la ciudá, diseñóse un templu y una capiya. La ciudá cuntaba con una población de 2.000 persones. Una estructura importante foi'l Deffufa, un templu d'adobe en que la so cumal realizar ceremonies. Ente 1500 y 1085 e.C., la conquista y dominiu exipciu de Nubia llegó al so fin. 

right|300px|thumb|Pirámides nubies en Meroe. 

Esta conquista dio llugar a la Fase Napatiense de la hestoria nubia: la nacencia del Reinu de Kush. Esta dómina tuvo una inmensa influyencia d'Exiptu y, finalmente, conquistar. Mientres esta fase, edifíquense numberoses pirámides y templos. Gebel Barkal na ciudá de Napata foi un sitiu bien significativu. Na mesma Napata, escaváronse trece templos y dos palacios, anque entá nun se terminaron les esploraciones arqueolóxiques. Les pirámides nubies fueron construyíes en tres sitio principales: El Kurru, Nuri y Meroe. Estes consistíen en parés serrapatoses, una capiya empobinada escontra l'este, escaleres escontra l'este y una cámara d'accesu al traviés de les escaleres.Kendall, Timothy. The 25th Dynasty . Nubia Museum : AswanKendall, Timothy. The Meroitic State: Nubia as a Hellenistic African State. 300 B.C.-350 AD . Nubia Museum :Aswan El sitiu de Meroe tien la mayor cantidá de pirámides nubies y ye consideráu unu de los mayores sitios arqueolóxicos del mundu. En redol a 350 d. C., la zona foi invadida pol reinu etíope d'Aksum y el reinu de Kush colapsó.Prof. James Giblin, Issues in African History

 Reinu d'Aksum 

right|thumb|200px|Restos d'un templu en Yeha, rexón de Tigray, Etiopía.
L'edificiu más famosu d'esti periodu ye la torre del sieglu VIII e.C. en Yeha, Etiopía, que se cree foi la capital de D'mt. L'arquiteutura d'Aksum florió na rexón dende'l sieglu IV e.C. escontra alantre, persistiendo inclusive dempués de la transición de la dinastía aksumita a la dinastía Zagüe nel sieglu XII, como se demuestra por delles influyencia aksumitas en y alredor de les ilesies medievales de Lalibela. Otres estructures monumentales inclúin les tumbes masives soterrañes. Les stelae (hawilts) fueron les úniques grandes estructures monolítiques alzaes (o trataes d'edificar). Otres estructures qu'emplegaron monolitos fueron les tumbes, tales como la "Tumba de la puerta falsa" y les tumbes de Kaleb y Gebre Mesqel n'Axum; sicasí, la mayor parte d'estructures (como los palacios, villes, viviendes y otres ilesies y monesterios) foi construyida con estratos alternantes de piedra y madera.

 Arquiteutura magrebina 
Los bereberes dexaron miles de tumbes, que la so arquiteutura ye única nel noroeste d'África. La más famosa foi la "Tumba de la muyer cristiana" nel oeste d'Arxelia. Esta estructura contién columnes que rematen en cúpula y víes n'espiral que conducen a una cámara única.Davidson, Basil. Africa in History. Nueva York: Touchstone Book, páxs. 50, ISBN 0-684-82667-4

 Cultura Nok 
Los artefautos de la cultura Nok fueron fechaos dende 790 e.C., na Pandu de Jos, Nixeria, ente los ríu Níxer y Benue. Na escavación arqueolóxica del asentamientu nok en Samun Dikiya, afayóse l'enclín de construyir en visos, anque polo xeneral los asentamientos nok nun fueron llargamente escavaos.Coquery-Vidrovitch, Catherine (2005). The History of African Cities South of the Sahara. Princeton: Markus Wiener Publishers, páxs. 44-45, ISBN 1-55876-303-1

 Tichitt Walata 
Ticchit Walata ye l'asentamientu calteníu más antiguu n'África occidental y l'asentamientu más antiguu construyíu a base de piedra al sur d'El Sáḥara. Créese que foi construyíu polos soninké y que sería'l precursor del Imperiu de Ghana. Foi ocupáu alredor de 2000 e.C.

 Arquiteutura medieval 
 África del Norte 
thumb|Arquiteutura en Fez, Marruecos.
La conquista islámica d'África del Norte provocó'l desarrollu de l'arquiteutura islámica na rexón, incluyendo estructures famoses como la Ciudadela de Saladino.

 África occidental 
thumb|200px|left|La Gran Mezquita de Djenné, construyida nel sieglu XIII y reconstruyida en 1906-1909, ye'l mayor edificiu fechu d'adobe nel mundu.
Los mercaderes islámicos desempeñaron un rol vital na rexón occidental de Sahel dende la formación del Imperiu de Ghana. 

La ciudá capital del Imperiu Kanem-Bornu, Birni N'Gazargamu, podría tener una población de 200.000 persones. Cuntaba con cuatro mezquites que podíen allugar a 12.000 fieles. Taba arrodiada por una muralla de más de 7 metros y más d'una milla de circunferencia. Munches cais estender pola escampada y conectábense a 660 víes. L'edificiu principal foi construyíu con lladriyos coloraos. Otros edificios fueron edificaos con paya y adobe.Coquery-Vidrovitch, Catherine. The History of African Cities South of the Sahara. Princeton: Markus Wiener Publishers, 2005, páxs. 106-107, ISBN 1-55876-303-1

Esistieron seis ciudaes-estáu ḥauses importantes: Kano, Katsina, Daura, Gobir, Zazzau y Biram. Kano yera la mayor: arrodiada por un muriu de terremplén reforzáu de piedra y lladriyos. Kano incluyía una ciudadela cercana onde moraba la corte real. Les residencies taben dixebraes por parés d'adobe. Mientres mayor fuera'l estatus del residente, más ellaboraos yeren les sos parés. La entrada principal yera en forma de llaberintu p'aisllar a les muyeres. Al interior, cerca de la entrada, atopábase la vivienda de les muyeres solteres, siguida pol barriu de los esclavos.Coquery-Vidrovitch, Catherine. The History of African Cities South of the Sahara. Princeton: Markus Wiener Publishers, 2005, páxs. 123-126, ISBN 1-55876-303-1

thumb|400px|left|La ciudá de Kano. 

En Kumbi Saleh, los locales habitaben viviendes en forma de cúpula na seición del rei de la ciudá, arrodiada por un una gran cerca. Los comerciantes vivíen en cases de piedra nuna seición que cuntaba con 12 belles mezquites (como les describe Abu Abdullah al-Bakri), una de les cualos dedicábase al azalá del vienres.Historical Society of Ghana. Transactions of the Historical Society of Ghana, The Society, 1957, páx. 81 El rei tendría delles casones, una de les cualos midía 20 metros de llargu y 13 metros d'anchu, contenía siete habitaciones en dos pisos y les parés y cámares taben afataes con escultures y pintures.Davidson, Basil. The Lost Cities of Africa. Boston: Little Brown, 1959, páx. 86 

thumb|right|270px|Fachada norte de la Gran Mezquita de Djenné cola entrada principal.

Primeramente, l'arquiteutura saheliana creció de les dos ciudaes de Djenné y Timbuktu. La Mezquita de Sankore, construyida de folla y madera, yera similar n'estilu a la Gran Mezquita de Djenné. L'ascensu de reinos na rexón costera d'África occidental produció una arquiteutura que s'alimentó de les tradiciones indíxenes. L'afamada Benin City, destruyida por una espedición punitiva, foi un gran complexu de cases de marro con techos de tablillas o fueyes de palma. El Palaciu tenía una secuencia d'habitaciones ceremoniales y taba decoráu con plaques de latón.

 Ver tamién 

Patrimoniu de la Humanidá n'África
Arte africano

 Referencies 

 Bibliografía 
 Fletcher, Banister (1996). A History of Architecture. Editáu por Dan Cruickshank
 Willett, Frank. African Art.
 Elleh, Nmandi (1996). African Architecture: Evolution and Transformation.

 Enllaces esternos 

Arquiteutura d'África
Arquiteutura contemporánea africana
Maravíes d'África
Usu de la folla
Butabu - Arquiteutura d'adobe d'África occidental
Usu fractal n'Arquiteutura africana
Tichitt-Walata
Mapungubwe
Khauxanas
Thulamela
Bigo Bya Mugenyi

africa
Categoría:Arquiteutura d'África