Campusantu Municipal de La Carriona
{{edificiu}}

'''El campusantu Municipal de La Carriona''' ye un espaciu creáu a finales del sieglu XIX como zona funeraria pela rodiada d'[[Avilés]], [[Asturies]]. El so arquiteutu foi [[Ricardo Marcos Bausá]]. Tien gran relevancia históricu-artística y por ello forma parte de la ASCE (Association of Significant Cementeries in Europe), amás de liderar el proyeutu EUCEMET, que les sos sigles n'inglés signifiquen "Campusantos europeos: xardinos d'almes, diversidá y patrimoniu", que tien como oxetivu dar importancia a los campusantos al traviés del so musealización y puesta en valor.

== Contestu históricu ==
N'[[Avilés]] a finales del sieglu XIX, la villa vive una etapa d'intensu desenvolvimientu, venceyáu a l'actividá portuaria y al comerciu con América, actividaes que xeneren una dómina de prosperidá y una clase social, los “[[indianos]]”. Surden proyeutos industriales como La [[Real Compañía Asturiana de Mines]]. La espansión urbana trespasa los vieyos llendes de la ciudá cercada, a partir de 1850 y hasta 1920 va formándose parte del actual trazáu urbanu: se encauza la ría, constrúyese'l nuevu [[puertu d'Avilés]], Sabugo y la Villa xunir cola puesta en serviciu del mercáu de abastos y un primera enanche ciudadanu estender ente les cais de Rivero y Llanu Ponte. Tamién nesti momentu constrúin edificios carauterísticos d'[[Avilés]] como'l [[teatru Armando Palacio Valdés]] y residencies particulares como les d'Arias de la Noceda o Josefina Balsera. Surden na periferia los primeros barrios p'agospiar a los trabayadores de les nueves fábriques como Buenavista y La Madalena. Amás d'esto, llega la lluz llétrico y el teléfonu a la villa, y gracies al incipiente turismu venceyáu sobremanera a Salinas constrúi una rede de Tranvía Llétricu, pa comunicar dambes poblaciones.

== Antiguos campusantos d'Avilés ==
Enantes al desenvolvimientu de los campusantos a extramuros, víamos como les práutiques funeraries y les inhumaciones realizábense dientro de la planimetría de la ciudá ya inclusive nel interior de les ilesies. Anque la conciencia coleutiva empiece a ver estes práutiques desaparentes nel sieglu XVIII, va ser a partir de 1884 cuando se prohiba definitivamente esta práctica, dixebrándola de la población y acutando el so espaciu a los murios de la [[necrópolis]]. Esti cambéu d'allugamientu va dir xuníu progresivamente a un cambéu na mentalidá, pos la sociedá avezada a la visión de cadabres y práutiques funeraries, va empezar a ver estes actividaes como daqué desagradable. L'usu de campusantos a extramuros va empezar el so procesu de xeneralización n'Europa y tamién n'América, xuníu tou ello a les debíes midíes hixéniques, pa evitar l'espardimientu d'enfermedaes como la [[peste]]. Poro, avanzando'l sieglu XIX vemos un alloñamientu ente la [[muerte]] y la [[vida]] cotidiana.

Unu de los llugares funerarios más importantes foi la [[Capiya de Las Alas]], del sieglu XIV destinada al enterramientu d'esta poderosa familia avilesina. Tamién los nucleos rurales de Miranda y San Cristóbal disponíen de pequeños campusantos. Pero la crecedera demográfica fizo que los vieyos campusantos parroquiales de San Nicolás de Bari y Santu Tomás quedaren pequeños pa la población avilesina, y plantegóse la construcción d'unu nuevu, cerca del Conventu de la Mercé (anguaño entronque de les cais de la Cámara y González Toma), pero les nueves lleis de sanidá y les protestes de los habitantes faen que llueu haya que buscar un nuevu allugamientu, la Carriona. La Carriona, un llugar altu y ventilado como se dicía daquella, alloñáu naquella dómina de cualquier nucleu habitáu, ye'l llugar escoyíu pa la construcción del nuevu campusantu: El campusantu católicu d'[[Avilés]].

== Construcción del campusantu municipal de La Carriona ==
El proyeutu de construcción ye realizáu pol arquiteutu municipal d'aquellos momentos: [[Ricardo Marcos Bausá]], autor tamién de los proyeutos de la Escuela d'Artes y Oficios y el parque del Muelle, amás de llevar a cabu l'ampliación del Institutu Xovellanos en Xixón. Esti arquiteutu foi importante tamién en [[Madrid]] pol diseñu de la "[[Ciudá Llinial]]". El proyeutu del nuevu campusantu aprobar en 1884 y en 1888 empecípiense les obres de explanación y zarros, que son realizaes por artesanos avilesinos con piedra estrayida de les canteres de Bustiello y Pillarno. Y va ser dos años dempués cuando se bendiga.

[[Ficheru:Plano del Cementerio Municipal de La Carriona.jpg|thumb|right|Planu del Campusantu Municipal de La Carriona.]]
El campusantu ye de traza mediterránea con planta cuadrada, [[capiya]] y murios perimetrales elevaos pa evitar les exhumaciones. Disponía de capellanía y conserxería, sala d'autopsies, depósitu de cadabres, [[güesera]] y “campusantu civil”, destináu al enterramientu de quien nun profesaben la fe católica y perviviendo hasta cuasi los años ochenta. Establécense exes distribuidores internos qu'estremen los espacios de les [[necrópolis]] de manera racionalista. Coles aveníes podemos ver como se forma na planta una cruz, y de esta manera entiéndese'l cortil zarrada como la ciudá de los muertos. Unu de los elementos más destacaos del conxuntu ye, ensin dulda, la [[capiya]]. Diseñada pol mesmu arquiteutu [[Ricardo Marcos Bausá]], la so construcción toma dende 1891 hasta 1893.

== El Campusantu ==
Na entrada principal y nes [[Columna (arquiteutura)|columnes]] destaquen corones de flores ([[adormideres]]), [[antorches]] encendíes o relós de sable, representatives del pasu inesorable del tiempu, de la llegada de la [[muerte]] y del tránsitu escontra la otra [[vida]]. Reparamos un zarramientu en [[piedra]] que se combina a lo llargo del parámetru de la cerca con obres de rejería. Tou ello ta construyíu nun estilu eclécticu ensin grandes elementos ornamentales, y cargáu de simbolismu.

La [[capiya]] ocupa'l centru del campusantu cortando l'avenida principal de la entrada y funcionando según el mediu onde surden aveníes perpendiculares y diagonales. La planta ye de cruz griega, cola nave principal rematada por un [[ábside]] poligonal y una entrada con una [[escalinata]] dende la que s'apuerta al interior de la [[capiya]]. La nave tresversal que funciona como cruceru rematar de forma recta. L'estilu parte d'una concepción neorrománica, con [[Arcu (arquiteutura)|arcos]] de mediu puntu, óculos y llinies sencielles. Esti calter austeru y el so bicromía alude a lo ''brunelleschiano'', procedente d'[[Italia]]. Marca polo tanto un contraste coles representaciones abigarradas [[barroques]] que tien al so alredor y faen d'ella una construcción sele y sobrio. Al ser el centru del complexu, xerarquiza, poro, les cuadradures que dexa al so pasu, de tal manera que los costos de les mesmes mengüen a midida que allóñense de la [[capiya]] y de les aveníes principales.

[[Ficheru:Cementerio Municipal de La Carriona.JPG|thumb|left|Campusantu Municipal de La Carriona]]
Les principales families avilesines de la dómina escueyen esti espaciu, l'avenida principal, pa la so [[enterramientu]], convirtiéndolo nun auténticu [[muséu]] al campu, pol mapa d'obra arquitectónica y escultórica que contién. Con estos monumentos les families adineraes quieren amosar el so poder social y económicu y perpetuar la so memoria y prestíu nel futuru. Munches d'estes families taben venceyaes al comerciu y tresporte marítimu con [[Cuba]] y otros países americanos, como los Fernández Balsera o los Zaldúa-Carvajal.

Los más importantes artistes asturianos del momentu trabayen nestos proyeutos: [[Manuel del Busto]], Cipriano Folgueras, [[Faustino Nicoli]] o Armando Fernández Cueto ente otros. Siguen llinies y modelos artísticos bien en boga nos campusantos de les principales ciudaes europees, y munchos d'ellos tamién diseñares arquitectures pa los sos veceros nel centru de la villa o nel barriu indianu de Villalegre. A los so llau tou un conxuntu de constructores y talleres desenvuelven una ingente actividá, sobremanera ente 1890 y 1920, dómina de puesta en serviciu del campusantu, esta va ser, poro, la so etapa dorada.

Esisten distintos tipos d'enterramientos: como nichos, panteones y hipogeos (enterramientos en grandes criptes soterrañes), que podemos considerar el tipu d'[[enterramientu]] más repitíu dientro del campusantu.

=== Enterramientu del Marqués de Teberga ===
[[Ficheru:Enterramiento del marqués de Teverga.jpg|thumb|''Enterramientu del marqués de Teberga'']]
Julián García San Miguel foi'l segundu [[marqués]] de Teberga, fíu del primer [[marqués]] qu'amasó una considerable fortuna cola so flota de [[Embarcación de vela|veleros]]. El negociu taba basáu na importación de coloniales procedentes de [[Cuba]] y el treslláu d'[[Emigración|emigrantes]] a aquella isla. Mientres la so vida exerció como políticu y foi una de les persones más importantes na economía d'[[Avilés]], apurriendo gran impulsu a la [[revolución industrial]]. Gracies a él fixeron obres como la canalización de la [[ría]], la llegada del [[ferrocarril]] o la construcción de la nueva ilesia de Sabugo, polo tanto vemos como yera una personalidá bien esmolecida pol desenvolvimientu de la villa avilesina. Ye un [[enterramientu]] en hipogeo, formáu por gran templete con planta de cruz llatina y cubierta con [[bóveda de cañón]] peraltada, rematáu por una [[torre]] de grandes dimensiones que s'asitia sobre'l cruceru. Tou ello ta coronáu por un [[ánxel]] aláu. El conxuntu atópase decoráu con vexetación pedresa utilizada con gran mapa sobre les [[tumbes]]. Esta obra ye del mesmu arquiteutu que diseñó la planimetria del campusantu, Ricardo Marcos Bausá

=== Enterramientu de María Suárez y Familia ===
[[Ficheru:Enterramiento de María Suárez y Familia.jpg|thumb|left|''Enterramientu de María Suárez y Familia'']]
Esta construcción ta diseñada pol mesmu [[Ricardo Marcos Bausá]] (arquiteutu del campusantu) realizáu pa la familia de María Suárez. En 1895 soterróse'l so maríu, Juan Rodríguez, un avilesín qu'emigró a América, onde algamó una alta posición económica.Nesti tipu de construcciones Bausá plantega una división en trés grandes partes: la primera ye la cripta, el llugar soterrañu destináu al [[enterramientu]], sobre esta constrúyese en [[piedra]] una edificación de gustu clasicista, defendíu pola [[Academia de Belles Artes de San Fernando]]. Utiliza elementos como [[pilastres]] adosaes, arcos y columnes profusamente afataes con flores y guirlandes. Nel centru del arcu cimeru asítiase un [[ánxel]] anunciador, col so [[trompeta]] y nel frontón escúlpese un [[reló de sable]]. Como remate cimeru asítiase una cruz.

=== Enterramientu de la Marquesa de San Juan de Nieva ===
[[Ficheru:Sarcófago del enterramiento de la marquesa de San Juan de Nieva.jpg|thumb|''Sarcófagu del enterramientu de la marquesa de San Juan de Nieva'', 1902]]
Esti ye'l monumentu más espectacular de tol campusantu. La cripta y el proyeutu fueron diseñaos por Armando Fernández Cueto, artista avilesín que diseñó otros edificios na nuesa villa, como'l del “Gran Hotel” (con perspeutives de [[balneariu]]). Como escultor intervieno otru artista bien importante, Cipriano Folgueras, autor d'otres obres n'[[Asturies]], como la [[estatua]] de [[Fernando de Valdés Salas]], fundador de la [[Universidá d'Uviéu]] y que s'atopa nel [[patiu]] central del Edificiu Históricu de la mesma. El monumentu funerariu construyir nel añu 1902 y ye de [[mármol]] de [[Carrara]]. Tien una gran arca cineraria realizada con un namái bloque de [[mármol]] col [[escudu d'armes]] familiar nel frente, tou ello sofitáu por unes [[garres]] de [[lleón]] representando asina la fuercia, robustez y poder. La figura que ta sentada nesta arca ye un [[ánxel]] anunciador de la [[muerte]], sabemos que ye asina porque tien na so [[mano]] un [[trompeta]]. La so cara ye esmolecedora, con cuévanos nos [[güeyos]] onde la familia punxo [[piedres precioses]] pero que fueron robaes na [[Guerra Civil Española]]. La figura tien un cuerpu femenín, pero la cara ta masculinizado, contribuyendo a abarruntar un inciertu destín. L'arca ta cubierta por un pañu que los sos plegues dexen aldovinar la esistencia d'una cruz.

=== Enterramientu d'Armando Palacio Valdés ===
[[Ficheru:Estatua de Demetria del enterramiento de Armando Palacio Valdés.jpg|thumb|''Estatua de Demetria del enterramientu d'Armando Palacio Valdés'', 1941]]
[[Armando Palacio Valdés]] (1853-1938) anque nació nel conceyu de [[Llaviana (Asturies)|Llaviana]] vivió na villa avilesina dende la so infancia, y ye unu de los más importantes escritores del realismu español. Miembru de la [[Real Academia de la Llingua]] y autor de numberoses obres, como ''Marta y María'' o ''La novela d'un novelista'' que se ambientan n'[[Avilés]]. El so panteón construyir en 1941, siendo'l so autor l'escultor [[Jacinto Higuera]], que llograra'l Premiu Nacional d'Escultura. La muyer representa la figura de Demetria, un personaxe de ''L'aldega perdida'' (obra del mesmu Armando). El [[medallón]] de la parte cimera contién la figura del autor y na parte inferior un testu de la [[novela]] que protagoniza Demetria: “Viaxeru, si dalgún día esguiles los montes d'[[Asturies]] y zarapiques cola tumba del poeta, dexa sobre ella una caña de [[madreselva]]. Asina Dios te bendiga y emponga los tos pasos con felicidá pol Principáu”. [[Armando Palacio Valdés]] da nome al principal [[teatru]] de la villa, a una cai y a un colexu.

=== Enterramientu de Bonifacio Eres ===
[[Ficheru:Enterramiento de Bonifacio Heres.jpg|thumb|left|''Enterramientu de Bonifacio Eres'']]
Bonifacio Eres, [[abogáu]], foi [[alcalde]] d'[[Avilés]] mientres cinco años, ente 1874 y 1879. Foi una persona adinerada y encargó a [[Manuel del Busto]], autor del [[Teatru Palaciu Valdés]], el so panteón. Utiliza como estilu artísticu l'historicismu, unu de los más demandaos del momentu. Nesti casu podemos ver reminiscencies al [[arte medieval]], que s'utiliza nes [[catedrales]], como por casu nel nuevu Templu de Sabugo. Esti [[enterramientu]] asemeya una especie de [[claustru]] d'un [[templu]] [[neogóticu]], allugando un [[sarcófagu]] en arcosolio. Ye destacable el simbolismu d'esta obra, de tal manera que'l campusantu actúa a manera de [[catedral]] acoyendo esti [[enterramientu]] nel so interior. Figuren nél les iniciales del veceru y una imaxe d'una [[calavera]] y [[culiebres]], símbolu de rexeneración y [[inmortalidá]].

=== Enterramientu de la Familia García Morán ===
[[Ficheru:Enterramiento de la familia García Morán.jpg|thumb|''Enterramientu de la Familia García Morán'', 1935.]]
Anque comparte arquiteutu, [[Manuel del Busto]], col enterramientu de Bonifacio Eres ye una obra bien distinta y una de les más orixinales dientro del campusantu, realizada en 1935. La familia García Morán tuvo una gran trayeutoria comercial, una de les más antigües de la contorna avilesina, rellacionada col mundu marítimo y dedicao a la venta d'oxetos y suministros marítimos. Por esti motivu, l'[[enterramientu]] tien la imaxe de la [[popa]] d'un [[barcu]]. Tien tamién la [[rosa de los vientos]] y un [[Timón (dispositivu)|timón]] y na parte cimera los autores executen la figura del [[mástil]] rotu, el simbolismu de derivar y de la [[muerte]].

=== Enterramientu de José Manuel García González «Marcos del Torniello» ===
Otru espaciu dedicáu a la memoria ye'l del [[enterramientu]] de José Manuel García González, más conocíu como «[[Marcos del Torniello]]» (1853-1938). Nació a escasos quilómetros d'[[Avilés]], pero foi na nuesa villa onde moró mientres gran parte del so [[vida]]. Ye unu de los principales [[escritores]] en llingua asturiana, collaborador en numberoses [[revistes]] y publicaciones de la dómina. La so obra más destacada ye ''Gozoniega'', conocida popularmente pol so primera [[versu]]: “Soi de Verdicio”. Algamó gran popularidá y tuvo gran importancia pa la cultura asturiana, anque los sos restos ocupen un modestu panteón.

== Sepultures ==
*[[Jesús Castro González]] y el so hermanu, [[Quini]].

== El Campusantu civil ==
El Campusantu Municipal de La Carriona tenía amás una zona destinada a los enterramientos de los que nun profesaben la fe católica. Por cuenta de les circunstancies históriques tuvo abandonáu nel so caltenimientu, y foi tratáu como un llugar apartáu y ensin importancia. Esta estructura del campusantu permaneció independiente hasta los años ochenta, cuando recuperó importancia cola llegada de les primeres corporaciones escoyíes democráticamente. Cuntaba pal so accesu con una [[puerta]] totalmente independiente del restu de la cortil mortuorio, que llevaba grabada la [[inscripción]] “Paz a los muertos”. Se caltuvo y reutilizó como segundu accesu al campusantu, pero va pasar a la [[historia]] pola so separación de los seres humanos en función de les sos creencies relixoses.

== Otros campusantos n'Avilés ==
A partir de 1925 los habitantes de San Pedro Navarro-Valliniello soliciten la pertenencia al conceyu d'[[Avilés]] y decídese la implantación nesti nuevu barriu del segundu campusantu municipal d'[[Avilés]]. Tien un calter más popular y menos monumental que'l campusantu municipal de La Carriona. Otru de los campusantos d'[[Avilés]] ye'l campusantu parroquial de San Cristóbal de Entreviñas. Les primeres referencies a esta parroquia son de 1312 y sabemos qu'esistía un primer campusantu que foi clausuráu en 1885. En 1896 inaugúrase'l nuevu campusantu y ye de titularidá parroquial, y non municipal como los anteriores.

== El campusantu anguaño ==
[[Ficheru:Placa ASCE.JPG|thumb|left|Placa, Miembru de la Ruta Europea de Campusantos]]
Al construyir el campusantu fai una diferencia ente dos espacios: el llugar [[sagráu]] que ta zarráu y el llugar abiertu o profanu. Diséñase una instalación auxiliar qu'allugaba la residencia del [[capellán]] y del [[conserxe]] de la instalación, actual [[CICLAC]]. Ye un edificiu con dos viviendes, a distintu altor, caúna col so propiu [[patiu]] para [[güerta]] y almacén. Lo que mientres décades fueron les residencies de [[capellán]] y [[conserxe]] conviértense agora nel llugar destináu al fomentu de la conocencia del nuesu pasáu y el nuesu patrimoniu funerariu para esfrute d'avilesinos y visitantes. La ASCE ye una rede de la que formen parte los más importantes campusantos europeos, ente ellos y dende el 2010 el Campusantu Municipal de la Carriona. Ente los sos fines esta fomentar la investigación y caltenimientu de los conteníos funerarios. [[Avilés]] lidera'l proyeutu européu EUCEMET, que tien como oxetivu dar importancia a los campusantos al traviés del so musealización y puesta en valor.

== Ver tamién ==
* [[Centru d'Interpretación del Campusantu de La Carriona]]

== Referencies ==
{{llistaref}}
* {{cita llibru |apellíu=BERMEYU LORENZO |nome=Carmen |títulu=Arte y Arquiteutura funeraria. Los campusantos d'Asturies, Cantabria y Vizcaya (1787-1936) |idioma=Castellanu |editorial=Universidá d'Uviéu. Vice-Rectoráu d'Estensión Universitaria |añu=xunetu de 1998 |ubicación=Uviéu |isbn=84-8317-055-8}}
* {{cita publicación |apellíu=BERMEYU LORENZO |nome=Carmen |títulu=El campusantu de La Carriona |añu=payares de 2010 |publicación=VII Xornaes d'espacios de creación contemporánea: realidaes y restos na xestión de campusantos históricos}}
* {{cita llibru |apellíu=PORTAL HEVIA |nome=Lluis |títulu=Cipriano Folgueras: Una gloria d'Asturies |idioma=Asturianu |editorial=Ediciones Trabe S.L. |añu=2012 |ubicación=Uviéu |isbn=978-84-8053-667-7}}

== Enllaces esternos ==
* [http://www.ayto-aviles.es {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181016164532/http://www.ayto-aviles.es/ |date=2018-10-16 }}.
* [http://www.avilescomarca.info {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181210234717/https://www.avilescomarca.info/ |date=2018-12-10 }}
* [http://www.significantcemeteries.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029074009/http://www.significantcemeteries.org/ |date=2018-10-29 }}
* {{Enllaz rotu|1=[http://cementeriosdeasturias.com| Campusantos d'Asturies] |2=http://cementeriosdeasturias.com|/ |bot=InternetArchiveBot }}

{{Tradubot|Cementerio Municipal de La Carriona}}
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Cementerios d'Asturies|Carriona]]
[[Categoría:Patrimoniu d'Avilés]]
El campusantu Municipal de La Carriona ye un espaciu creáu a finales del sieglu XIX como zona funeraria pela rodiada d'Avilés, Asturies. El so arquiteutu foi Ricardo Marcos Bausá. Tien gran relevancia históricu-artística y por ello forma parte de la ASCE (Association of Significant Cementeries in Europe), amás de liderar el proyeutu EUCEMET, que les sos sigles n'inglés signifiquen "Campusantos europeos: xardinos d'almes, diversidá y patrimoniu", que tien como oxetivu dar importancia a los campusantos al traviés del so musealización y puesta en valor.

 Contestu históricu 
N'Avilés a finales del sieglu XIX, la villa vive una etapa d'intensu desenvolvimientu, venceyáu a l'actividá portuaria y al comerciu con América, actividaes que xeneren una dómina de prosperidá y una clase social, los “indianos”. Surden proyeutos industriales como La Real Compañía Asturiana de Mines. La espansión urbana trespasa los vieyos llendes de la ciudá cercada, a partir de 1850 y hasta 1920 va formándose parte del actual trazáu urbanu: se encauza la ría, constrúyese'l nuevu puertu d'Avilés, Sabugo y la Villa xunir cola puesta en serviciu del mercáu de abastos y un primera enanche ciudadanu estender ente les cais de Rivero y Llanu Ponte. Tamién nesti momentu constrúin edificios carauterísticos d'Avilés como'l teatru Armando Palacio Valdés y residencies particulares como les d'Arias de la Noceda o Josefina Balsera. Surden na periferia los primeros barrios p'agospiar a los trabayadores de les nueves fábriques como Buenavista y La Madalena. Amás d'esto, llega la lluz llétrico y el teléfonu a la villa, y gracies al incipiente turismu venceyáu sobremanera a Salinas constrúi una rede de Tranvía Llétricu, pa comunicar dambes poblaciones.

 Antiguos campusantos d'Avilés 
Enantes al desenvolvimientu de los campusantos a extramuros, víamos como les práutiques funeraries y les inhumaciones realizábense dientro de la planimetría de la ciudá ya inclusive nel interior de les ilesies. Anque la conciencia coleutiva empiece a ver estes práutiques desaparentes nel sieglu XVIII, va ser a partir de 1884 cuando se prohiba definitivamente esta práctica, dixebrándola de la población y acutando el so espaciu a los murios de la necrópolis. Esti cambéu d'allugamientu va dir xuníu progresivamente a un cambéu na mentalidá, pos la sociedá avezada a la visión de cadabres y práutiques funeraries, va empezar a ver estes actividaes como daqué desagradable. L'usu de campusantos a extramuros va empezar el so procesu de xeneralización n'Europa y tamién n'América, xuníu tou ello a les debíes midíes hixéniques, pa evitar l'espardimientu d'enfermedaes como la peste. Poro, avanzando'l sieglu XIX vemos un alloñamientu ente la muerte y la vida cotidiana.

Unu de los llugares funerarios más importantes foi la Capiya de Las Alas, del sieglu XIV destinada al enterramientu d'esta poderosa familia avilesina. Tamién los nucleos rurales de Miranda y San Cristóbal disponíen de pequeños campusantos. Pero la crecedera demográfica fizo que los vieyos campusantos parroquiales de San Nicolás de Bari y Santu Tomás quedaren pequeños pa la población avilesina, y plantegóse la construcción d'unu nuevu, cerca del Conventu de la Mercé (anguaño entronque de les cais de la Cámara y González Toma), pero les nueves lleis de sanidá y les protestes de los habitantes faen que llueu haya que buscar un nuevu allugamientu, la Carriona. La Carriona, un llugar altu y ventilado como se dicía daquella, alloñáu naquella dómina de cualquier nucleu habitáu, ye'l llugar escoyíu pa la construcción del nuevu campusantu: El campusantu católicu d'Avilés.

 Construcción del campusantu municipal de La Carriona 
El proyeutu de construcción ye realizáu pol arquiteutu municipal d'aquellos momentos: Ricardo Marcos Bausá, autor tamién de los proyeutos de la Escuela d'Artes y Oficios y el parque del Muelle, amás de llevar a cabu l'ampliación del Institutu Xovellanos en Xixón. Esti arquiteutu foi importante tamién en Madrid pol diseñu de la "Ciudá Llinial". El proyeutu del nuevu campusantu aprobar en 1884 y en 1888 empecípiense les obres de explanación y zarros, que son realizaes por artesanos avilesinos con piedra estrayida de les canteres de Bustiello y Pillarno. Y va ser dos años dempués cuando se bendiga.

thumb|right|Planu del Campusantu Municipal de La Carriona.
El campusantu ye de traza mediterránea con planta cuadrada, capiya y murios perimetrales elevaos pa evitar les exhumaciones. Disponía de capellanía y conserxería, sala d'autopsies, depósitu de cadabres, güesera y “campusantu civil”, destináu al enterramientu de quien nun profesaben la fe católica y perviviendo hasta cuasi los años ochenta. Establécense exes distribuidores internos qu'estremen los espacios de les necrópolis de manera racionalista. Coles aveníes podemos ver como se forma na planta una cruz, y de esta manera entiéndese'l cortil zarrada como la ciudá de los muertos. Unu de los elementos más destacaos del conxuntu ye, ensin dulda, la capiya. Diseñada pol mesmu arquiteutu Ricardo Marcos Bausá, la so construcción toma dende 1891 hasta 1893.

 El Campusantu 
Na entrada principal y nes columnes destaquen corones de flores (adormideres), antorches encendíes o relós de sable, representatives del pasu inesorable del tiempu, de la llegada de la muerte y del tránsitu escontra la otra vida. Reparamos un zarramientu en piedra que se combina a lo llargo del parámetru de la cerca con obres de rejería. Tou ello ta construyíu nun estilu eclécticu ensin grandes elementos ornamentales, y cargáu de simbolismu.

La capiya ocupa'l centru del campusantu cortando l'avenida principal de la entrada y funcionando según el mediu onde surden aveníes perpendiculares y diagonales. La planta ye de cruz griega, cola nave principal rematada por un ábside poligonal y una entrada con una escalinata dende la que s'apuerta al interior de la capiya. La nave tresversal que funciona como cruceru rematar de forma recta. L'estilu parte d'una concepción neorrománica, con arcos de mediu puntu, óculos y llinies sencielles. Esti calter austeru y el so bicromía alude a lo brunelleschiano, procedente d'Italia. Marca polo tanto un contraste coles representaciones abigarradas barroques que tien al so alredor y faen d'ella una construcción sele y sobrio. Al ser el centru del complexu, xerarquiza, poro, les cuadradures que dexa al so pasu, de tal manera que los costos de les mesmes mengüen a midida que allóñense de la capiya y de les aveníes principales.

thumb|left|Campusantu Municipal de La Carriona
Les principales families avilesines de la dómina escueyen esti espaciu, l'avenida principal, pa la so enterramientu, convirtiéndolo nun auténticu muséu al campu, pol mapa d'obra arquitectónica y escultórica que contién. Con estos monumentos les families adineraes quieren amosar el so poder social y económicu y perpetuar la so memoria y prestíu nel futuru. Munches d'estes families taben venceyaes al comerciu y tresporte marítimu con Cuba y otros países americanos, como los Fernández Balsera o los Zaldúa-Carvajal.

Los más importantes artistes asturianos del momentu trabayen nestos proyeutos: Manuel del Busto, Cipriano Folgueras, Faustino Nicoli o Armando Fernández Cueto ente otros. Siguen llinies y modelos artísticos bien en boga nos campusantos de les principales ciudaes europees, y munchos d'ellos tamién diseñares arquitectures pa los sos veceros nel centru de la villa o nel barriu indianu de Villalegre. A los so llau tou un conxuntu de constructores y talleres desenvuelven una ingente actividá, sobremanera ente 1890 y 1920, dómina de puesta en serviciu del campusantu, esta va ser, poro, la so etapa dorada.

Esisten distintos tipos d'enterramientos: como nichos, panteones y hipogeos (enterramientos en grandes criptes soterrañes), que podemos considerar el tipu d'enterramientu más repitíu dientro del campusantu.

 Enterramientu del Marqués de Teberga 
thumb|Enterramientu del marqués de Teberga
Julián García San Miguel foi'l segundu marqués de Teberga, fíu del primer marqués qu'amasó una considerable fortuna cola so flota de veleros. El negociu taba basáu na importación de coloniales procedentes de Cuba y el treslláu d'emigrantes a aquella isla. Mientres la so vida exerció como políticu y foi una de les persones más importantes na economía d'Avilés, apurriendo gran impulsu a la revolución industrial. Gracies a él fixeron obres como la canalización de la ría, la llegada del ferrocarril o la construcción de la nueva ilesia de Sabugo, polo tanto vemos como yera una personalidá bien esmolecida pol desenvolvimientu de la villa avilesina. Ye un enterramientu en hipogeo, formáu por gran templete con planta de cruz llatina y cubierta con bóveda de cañón peraltada, rematáu por una torre de grandes dimensiones que s'asitia sobre'l cruceru. Tou ello ta coronáu por un ánxel aláu. El conxuntu atópase decoráu con vexetación pedresa utilizada con gran mapa sobre les tumbes. Esta obra ye del mesmu arquiteutu que diseñó la planimetria del campusantu, Ricardo Marcos Bausá

 Enterramientu de María Suárez y Familia 
thumb|left|Enterramientu de María Suárez y Familia
Esta construcción ta diseñada pol mesmu Ricardo Marcos Bausá (arquiteutu del campusantu) realizáu pa la familia de María Suárez. En 1895 soterróse'l so maríu, Juan Rodríguez, un avilesín qu'emigró a América, onde algamó una alta posición económica.Nesti tipu de construcciones Bausá plantega una división en trés grandes partes: la primera ye la cripta, el llugar soterrañu destináu al enterramientu, sobre esta constrúyese en piedra una edificación de gustu clasicista, defendíu pola Academia de Belles Artes de San Fernando. Utiliza elementos como pilastres adosaes, arcos y columnes profusamente afataes con flores y guirlandes. Nel centru del arcu cimeru asítiase un ánxel anunciador, col so trompeta y nel frontón escúlpese un reló de sable. Como remate cimeru asítiase una cruz.

 Enterramientu de la Marquesa de San Juan de Nieva 
thumb|Sarcófagu del enterramientu de la marquesa de San Juan de Nieva, 1902
Esti ye'l monumentu más espectacular de tol campusantu. La cripta y el proyeutu fueron diseñaos por Armando Fernández Cueto, artista avilesín que diseñó otros edificios na nuesa villa, como'l del “Gran Hotel” (con perspeutives de balneariu). Como escultor intervieno otru artista bien importante, Cipriano Folgueras, autor d'otres obres n'Asturies, como la estatua de Fernando de Valdés Salas, fundador de la Universidá d'Uviéu y que s'atopa nel patiu central del Edificiu Históricu de la mesma. El monumentu funerariu construyir nel añu 1902 y ye de mármol de Carrara. Tien una gran arca cineraria realizada con un namái bloque de mármol col escudu d'armes familiar nel frente, tou ello sofitáu por unes garres de lleón representando asina la fuercia, robustez y poder. La figura que ta sentada nesta arca ye un ánxel anunciador de la muerte, sabemos que ye asina porque tien na so mano un trompeta. La so cara ye esmolecedora, con cuévanos nos güeyos onde la familia punxo piedres precioses pero que fueron robaes na Guerra Civil Española. La figura tien un cuerpu femenín, pero la cara ta masculinizado, contribuyendo a abarruntar un inciertu destín. L'arca ta cubierta por un pañu que los sos plegues dexen aldovinar la esistencia d'una cruz.

 Enterramientu d'Armando Palacio Valdés 
thumb|Estatua de Demetria del enterramientu d'Armando Palacio Valdés, 1941
Armando Palacio Valdés (1853-1938) anque nació nel conceyu de Llaviana vivió na villa avilesina dende la so infancia, y ye unu de los más importantes escritores del realismu español. Miembru de la Real Academia de la Llingua y autor de numberoses obres, como Marta y María o La novela d'un novelista que se ambientan n'Avilés. El so panteón construyir en 1941, siendo'l so autor l'escultor Jacinto Higuera, que llograra'l Premiu Nacional d'Escultura. La muyer representa la figura de Demetria, un personaxe de L'aldega perdida (obra del mesmu Armando). El medallón de la parte cimera contién la figura del autor y na parte inferior un testu de la novela que protagoniza Demetria: “Viaxeru, si dalgún día esguiles los montes d'Asturies y zarapiques cola tumba del poeta, dexa sobre ella una caña de madreselva. Asina Dios te bendiga y emponga los tos pasos con felicidá pol Principáu”. Armando Palacio Valdés da nome al principal teatru de la villa, a una cai y a un colexu.

 Enterramientu de Bonifacio Eres 
thumb|left|Enterramientu de Bonifacio Eres
Bonifacio Eres, abogáu, foi alcalde d'Avilés mientres cinco años, ente 1874 y 1879. Foi una persona adinerada y encargó a Manuel del Busto, autor del Teatru Palaciu Valdés, el so panteón. Utiliza como estilu artísticu l'historicismu, unu de los más demandaos del momentu. Nesti casu podemos ver reminiscencies al arte medieval, que s'utiliza nes catedrales, como por casu nel nuevu Templu de Sabugo. Esti enterramientu asemeya una especie de claustru d'un templu neogóticu, allugando un sarcófagu en arcosolio. Ye destacable el simbolismu d'esta obra, de tal manera que'l campusantu actúa a manera de catedral acoyendo esti enterramientu nel so interior. Figuren nél les iniciales del veceru y una imaxe d'una calavera y culiebres, símbolu de rexeneración y inmortalidá.

 Enterramientu de la Familia García Morán 
thumb|Enterramientu de la Familia García Morán, 1935.
Anque comparte arquiteutu, Manuel del Busto, col enterramientu de Bonifacio Eres ye una obra bien distinta y una de les más orixinales dientro del campusantu, realizada en 1935. La familia García Morán tuvo una gran trayeutoria comercial, una de les más antigües de la contorna avilesina, rellacionada col mundu marítimo y dedicao a la venta d'oxetos y suministros marítimos. Por esti motivu, l'enterramientu tien la imaxe de la popa d'un barcu. Tien tamién la rosa de los vientos y un timón y na parte cimera los autores executen la figura del mástil rotu, el simbolismu de derivar y de la muerte.

 Enterramientu de José Manuel García González «Marcos del Torniello» 
Otru espaciu dedicáu a la memoria ye'l del enterramientu de José Manuel García González, más conocíu como «Marcos del Torniello» (1853-1938). Nació a escasos quilómetros d'Avilés, pero foi na nuesa villa onde moró mientres gran parte del so vida. Ye unu de los principales escritores en llingua asturiana, collaborador en numberoses revistes y publicaciones de la dómina. La so obra más destacada ye Gozoniega, conocida popularmente pol so primera versu: “Soi de Verdicio”. Algamó gran popularidá y tuvo gran importancia pa la cultura asturiana, anque los sos restos ocupen un modestu panteón.

 Sepultures 
Jesús Castro González y el so hermanu, Quini.

 El Campusantu civil 
El Campusantu Municipal de La Carriona tenía amás una zona destinada a los enterramientos de los que nun profesaben la fe católica. Por cuenta de les circunstancies históriques tuvo abandonáu nel so caltenimientu, y foi tratáu como un llugar apartáu y ensin importancia. Esta estructura del campusantu permaneció independiente hasta los años ochenta, cuando recuperó importancia cola llegada de les primeres corporaciones escoyíes democráticamente. Cuntaba pal so accesu con una puerta totalmente independiente del restu de la cortil mortuorio, que llevaba grabada la inscripción “Paz a los muertos”. Se caltuvo y reutilizó como segundu accesu al campusantu, pero va pasar a la historia pola so separación de los seres humanos en función de les sos creencies relixoses.

 Otros campusantos n'Avilés 
A partir de 1925 los habitantes de San Pedro Navarro-Valliniello soliciten la pertenencia al conceyu d'Avilés y decídese la implantación nesti nuevu barriu del segundu campusantu municipal d'Avilés. Tien un calter más popular y menos monumental que'l campusantu municipal de La Carriona. Otru de los campusantos d'Avilés ye'l campusantu parroquial de San Cristóbal de Entreviñas. Les primeres referencies a esta parroquia son de 1312 y sabemos qu'esistía un primer campusantu que foi clausuráu en 1885. En 1896 inaugúrase'l nuevu campusantu y ye de titularidá parroquial, y non municipal como los anteriores.

 El campusantu anguaño 
thumb|left|Placa, Miembru de la Ruta Europea de Campusantos
Al construyir el campusantu fai una diferencia ente dos espacios: el llugar sagráu que ta zarráu y el llugar abiertu o profanu. Diséñase una instalación auxiliar qu'allugaba la residencia del capellán y del conserxe de la instalación, actual CICLAC. Ye un edificiu con dos viviendes, a distintu altor, caúna col so propiu patiu para güerta y almacén. Lo que mientres décades fueron les residencies de capellán y conserxe conviértense agora nel llugar destináu al fomentu de la conocencia del nuesu pasáu y el nuesu patrimoniu funerariu para esfrute d'avilesinos y visitantes. La ASCE ye una rede de la que formen parte los más importantes campusantos europeos, ente ellos y dende el 2010 el Campusantu Municipal de la Carriona. Ente los sos fines esta fomentar la investigación y caltenimientu de los conteníos funerarios. Avilés lidera'l proyeutu européu EUCEMET, que tien como oxetivu dar importancia a los campusantos al traviés del so musealización y puesta en valor.

 Ver tamién 
 Centru d'Interpretación del Campusantu de La Carriona

 Referencies 

 
 
 

 Enllaces esternos 
 [http://www.ayto-aviles.es .
 [http://www.avilescomarca.info 
 [http://www.significantcemeteries.org 
 

Carriona
Categoría:Patrimoniu d'Avilés