Guaraní correntino
{{Ficha d'idioma |nome =
Guaraní correntino
|nativu = ''Taragüí ñe'ẽ''
|familia madre = llingües tupí |oficial
= Provincia de Corrientes
|países = {{bandera2|Corrientes}} ({{ARG}})
|zona = 
|falantes =350.000 {{ensin referencies}}
|h1 = 
|h2 = 
|rank = 
|llingua_muerta = 
|familia = [[llingües tupí|Tupí]]<br />
&nbsp;&nbsp;[[Llingües tupí-guaraní|Tupí-guaraní]]<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Subgrupu I<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Guaraní correntino'''
|dialeuto = 
|escritura = 
|cooficial = la [[Provincia de Corrientes]]
|cooficial_con = el [[idioma español]]
|axencia = [[Colexu Correntino Guaraní]]
|iso1 = 
|iso2 = 
|iso3 = ava
|sil= ava
|mapa =[[Ficheru:Provincia de Corrientes, Argentina.png|175px]]
|mapa_lleenda = Allugamientu de Corrientes n'Arxentina }}

El '''guaraní correntino''' (''Taragüí ñe'ẽ'') (tamién mentáu delles vegaes como '''guaraní arxentín''') ye'l [[dialeutu]] del [[idioma guaraní]] faláu na [[Provincia de Corrientes]] y por delles persones del Este de la [[Provincia de Chaco]] (xeneralmente descendientes de correntinos), [[Arxentina]]. Nesta provincia, dichu idioma ye cooficial xunto al [[idioma español]] dende [[2004]].<ref>[http://www.romanistik.uni-mainz.de/guarani/texte/Llei5598.pdf Llei Provincial Nᵘ5.598, qu'establez el guaraní como «idioma oficial alternativu» de Corrientes]</ref><ref>[http://momarandu.com/amanoticias.php?a=3&b=2&c=71109 Piden declarar d'interés nacional la constitución correntina en Guaraní]</ref> Ye bien similar al guaraní faláu en [[Paraguái]].<ref name=dialeutu /><ref name=semeyances />

Esta variedá, ye falada por mestizos y criollos, non indíxenes de les zones rural y urbanu nuna manera [[coloquial]], lo que torga una estimación exacta del so númberu de falantes que puede bazcuyar ente 100.000 y 1 millón.<ref name=semeyances /><ref name=Fonte4>{{cita web |url=http://archivo-cdl.blogspot.com/2010/01/situacion-sociolinguistica-de-los.html |títulu=Ficheru: Situación sociollingüística de los pueblos indíxenes na Arxentina}}</ref>

== Historia ==
Escontra fines del [[sieglu XVI]], los [[Conquista y colonización española de l'Arxentina|colonizadores españoles]] atoparon na actual Corrientes a les tribus Paraná-[[guaraníes]] y chandules-guaraníes. Nel centru y sur de la provincia habitaben los [[Pueblu kaingang|kaingáng]]. Corrientes foi concebida y fundada en [[1588]], dende [[Asunción del Paraguay]] por aproximao 150 soldaos, con ganáu doméstico y equín. Ellí procuróse la evanxelización de los aboríxenes, cola consiguiente aculturación y mestizaje.<ref name=historia>{{cita web |url=http://jejaporaguarani.com.ar/historia-del-guarani-correntino/ |títulu=Historia del guaraní correntino |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140719030156/http://jejaporaguarani.com.ar/historia-del-guarani-correntino/ |fechaarchivu=2014-07-19 }}</ref>

Al igual que n'Asunción, la superioridá numbérica de los indíxenes, obligó a los españoles y criollos, a aprender la llingua guaraní. Provocando de resultes un altu monollingüismu guaraní, billingüismu amenorgáu a les clases sociales altes y baxu monollingüismu español. Ente los sieglos [[sieglu XVII|XVII]] y [[sieglu XVIII|XVIII]] establécense les [[Misiones xesuites guaraníes]]. Ellí'l guaraní adquierió estatus lliterariu, al publicar el vocabulariu y gramática de [[Ruiz de Montoya]]. A principios del [[sieglu XIX]], pola espulsión de los xesuites, el [[guaraní misioneru]] escastóse, ensin poder comprobase la so influencia nel actual guaraní correntino o [[guaraní paraguayu (dialeutu)|paraguayu]]. El Rei [[Carlos III d'España]] nel [[sieglu XVII]], prohibió por [[Cédula Real]], falar les llingües indíxenes nes colonies.<ref name=historia />

Escontra los sieglos [[sieglu XIX|XIX]] y [[sieglu XX|XX]], el guaraní correntino convertir en llingua rexonal. Na actualidá, ye falada mayormente na zona rural, onde la influencia de la escuela ye menor, y ye utilizada por falantes billingües.<ref name=historia />

== Usu y semeyances col guaraní paraguayu ==
El guaraní correntino ye consideráu una variedá del [[Idioma guaraní|"guaraní criollu"]],<ref>[http://www.academia.edu/9756982/El contactu_d'el_Espa%C3%B1ol_con_el_Guaran%C3%AD_en_Arxentina]</ref><ref>[Dietrich 2002 (2002: 31)]</ref><ref>[Rodrígues (1984/5: 38 y 42)]</ref><ref>[http://www.momarandu.com/amanoticias.php?a=7&b=0&c=44114 "Sobre l'idioma guaraní (4)", Revista Momarandú. Pola escritora ya investigadora Girala Yampey - 28 de Setiembre de 2005. (Consultáu'l 28/03/2018)]</ref> faláu pola población [[Mestizaje|mestiza]] (descendientes d'españoles ya indíxenes). Esta variedá foise alloñando de la utilizada polos indíxenes non asimilaos pola conquista.<ref name=dialeutu>{{cita web |url=http://jejaporaguarani.com.ar/guarani-paraguayu-o-guarani-correntino/ |títulu=¿Guaraní paraguayu o guaraní correntino? }}</ref><ref name=semeyances />

Según Dietrich (2002), el guaraní correntino ye un idioma independiente, que se formó a fines del sieglu XVIII; polo que puede ser consideráu un dialeutu del guaraní criollu, y non una variante del guaraní paraguayu. Anque les semeyances son munches, el guaraní correntino utiliza con mayor frecuencia [[hispanismos]] pa referise a colores, numberales, allugamientu espacial y parentescos. Amás, ye d'usu rural qu'urbanu, y con fenómenos más marcaos pola situación de contautu intensivu cola llingua dominante.<ref name=dialeutu /> Otres diferencies esisten nel usu del vocabulariu y nes pronunciaciones (por casu: Nendivéi por Nendive, Escolga por Pe'ê, Miri por Michi) pola dinámica de la fonética.<ref name=semeyances>{{cita web |url=http://www.corrienteschamame.com.ar/nuevu/vernota.asp?id_noticia=341#.O8VVMrHW6-4 |títulu=Avañe´ëme kuatia, irundy }}</ref>

El Doctor en Llingüística L. Cerno identificó dos variedaes, el guaraní entemecíu» (similar al [[yopará]] paraguayu) y el guaraní zarráu». El primeru ye utilizáu por falantes billingües y escolarizáu, y el segundu por falantes monollingües escasamente escolarizaos. Tampoco esiste una norma culta respectu del guaraní correntino.<ref name=dialeutu />

== Ver tamién ==
* [[Billingüismu]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Bibliografía ==
* Gandulfo, Carolina. ''“Entiendo pero nun falo. El guaraní acorrentinado nuna escuela rural: usos y significaciones”''., Editorial Antropofaxa, Buenos Aires, 2007.
* Cerno, Leonardo. ''[http://etnolinguistica.wdfiles.com/local--files/issue:vol2n3/cadernos_vol2_n3.pdf "Evidencies de diferenciación dialeutal del guaraní correntino"]''. Cadernos d'Etnollingüística, 2010.
* Cerno, Leonardo. ''[http://www.peterlang.com/download/extract/75486/extract_264445.pdf "El Guaraní correntino. Fonoloxía, gramática, testos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150406103918/http://www.peterlang.com/download/extract/75486/extract_264445.pdf |date=2015-04-06 }}''. Peter Lang Edition.
* Gimeno, C. ''[http://tesis.uson.mx/digital/tesis/docs/23004/Capitulo1.pdf Guaraní de Corrientes, Capítulu 1]

== Enllaces esternos ==
* {{cita web |url=http://www.momarandu.com/amanoticias.php?a=7&b=0&c=58975 |títulu=El guaraní correntino ye más antiguu que'l paraguayu}}
* {{cita web |url=http://www.youtube.com/watch?v=fmvma0c-LjE |títulu=Exemplu del guaraní correntino (''Taragüí ñe'ẽ'')}}
* {{Enllaz rotu|1= |2=http://cafehistoria.ning.com/profilesblogsguarda-del-guarani-en-el |date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot }}




{{Tradubot|Guaraní correntino}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Idioma guaraní]]
[[Categoría:Llingües d'Arxentina]]
[[Categoría:Cultura na provincia de Corrientes]]


[[Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu]]
El guaraní correntino (Taragüí ñe'ẽ) (tamién mentáu delles vegaes como guaraní arxentín) ye'l dialeutu del idioma guaraní faláu na Provincia de Corrientes y por delles persones del Este de la Provincia de Chaco (xeneralmente descendientes de correntinos), Arxentina. Nesta provincia, dichu idioma ye cooficial xunto al idioma español dende 2004.Llei Provincial Nᵘ5.598, qu'establez el guaraní como «idioma oficial alternativu» de CorrientesPiden declarar d'interés nacional la constitución correntina en Guaraní Ye bien similar al guaraní faláu en Paraguái.

Esta variedá, ye falada por mestizos y criollos, non indíxenes de les zones rural y urbanu nuna manera coloquial, lo que torga una estimación exacta del so númberu de falantes que puede bazcuyar ente 100.000 y 1 millón.

 Historia 
Escontra fines del sieglu XVI, los colonizadores españoles atoparon na actual Corrientes a les tribus Paraná-guaraníes y chandules-guaraníes. Nel centru y sur de la provincia habitaben los kaingáng. Corrientes foi concebida y fundada en 1588, dende Asunción del Paraguay por aproximao 150 soldaos, con ganáu doméstico y equín. Ellí procuróse la evanxelización de los aboríxenes, cola consiguiente aculturación y mestizaje.

Al igual que n'Asunción, la superioridá numbérica de los indíxenes, obligó a los españoles y criollos, a aprender la llingua guaraní. Provocando de resultes un altu monollingüismu guaraní, billingüismu amenorgáu a les clases sociales altes y baxu monollingüismu español. Ente los sieglos XVII y XVIII establécense les Misiones xesuites guaraníes. Ellí'l guaraní adquierió estatus lliterariu, al publicar el vocabulariu y gramática de Ruiz de Montoya. A principios del sieglu XIX, pola espulsión de los xesuites, el guaraní misioneru escastóse, ensin poder comprobase la so influencia nel actual guaraní correntino o paraguayu. El Rei Carlos III d'España nel sieglu XVII, prohibió por Cédula Real, falar les llingües indíxenes nes colonies.

Escontra los sieglos XIX y XX, el guaraní correntino convertir en llingua rexonal. Na actualidá, ye falada mayormente na zona rural, onde la influencia de la escuela ye menor, y ye utilizada por falantes billingües.

 Usu y semeyances col guaraní paraguayu 
El guaraní correntino ye consideráu una variedá del "guaraní criollu",contactu_d'el_Espa%C3%B1ol_con_el_Guaran%C3%AD_en_Arxentina[Dietrich 2002 (2002: 31)][Rodrígues (1984/5: 38 y 42)]"Sobre l'idioma guaraní (4)", Revista Momarandú. Pola escritora ya investigadora Girala Yampey - 28 de Setiembre de 2005. (Consultáu'l 28/03/2018) faláu pola población mestiza (descendientes d'españoles ya indíxenes). Esta variedá foise alloñando de la utilizada polos indíxenes non asimilaos pola conquista.

Según Dietrich (2002), el guaraní correntino ye un idioma independiente, que se formó a fines del sieglu XVIII; polo que puede ser consideráu un dialeutu del guaraní criollu, y non una variante del guaraní paraguayu. Anque les semeyances son munches, el guaraní correntino utiliza con mayor frecuencia hispanismos pa referise a colores, numberales, allugamientu espacial y parentescos. Amás, ye d'usu rural qu'urbanu, y con fenómenos más marcaos pola situación de contautu intensivu cola llingua dominante. Otres diferencies esisten nel usu del vocabulariu y nes pronunciaciones (por casu: Nendivéi por Nendive, Escolga por Pe'ê, Miri por Michi) pola dinámica de la fonética.

El Doctor en Llingüística L. Cerno identificó dos variedaes, el guaraní entemecíu» (similar al yopará paraguayu) y el guaraní zarráu». El primeru ye utilizáu por falantes billingües y escolarizáu, y el segundu por falantes monollingües escasamente escolarizaos. Tampoco esiste una norma culta respectu del guaraní correntino.

 Ver tamién 
 Billingüismu

 Referencies 

 Bibliografía 
 Gandulfo, Carolina. “Entiendo pero nun falo. El guaraní acorrentinado nuna escuela rural: usos y significaciones”., Editorial Antropofaxa, Buenos Aires, 2007.
 Cerno, Leonardo. "Evidencies de diferenciación dialeutal del guaraní correntino". Cadernos d'Etnollingüística, 2010.
 Cerno, Leonardo. "El Guaraní correntino. Fonoloxía, gramática, testos" . Peter Lang Edition.
 Gimeno, C. ''Guaraní de Corrientes, Capítulu 1

 Enllaces esternos 
 
 
 

Categoría:Idioma guaraní
Categoría:Llingües d'Arxentina
Categoría:Cultura na provincia de Corrientes

Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu