Güeñu
{{llocalidá
|partíu=Uviéu
}}
'''Güeñu'''{{toponimia|La Ribera}} ye un [[llugar (Asturies)|llugar]] de la [[parroquies d'Asturies|parroquia]] [[Asturianu|asturiana]] de [[Ferreros (parroquia)|Ferreros]], nel conceyu de [[La Ribera]]. Nel añu 2012 recibió'l [[Premiu al Pueblu Exemplar d'Asturies]] otorgáu pola [[Fundación Princesa d'Asturies|Fundación Príncipe d'Asturies]].

== Toponimia ==
El topónimu oficial del llugar ye billingüe Güeñu/Bueño, n'asturianu y [[Idioma castellanu|castellán]], respectivamente.<ref>{{Cita web |url=https://www.asturias.es/Asturias/descargas/toponimia/RIBERA_DE_ARRIBA.pdf |títulu=Anexo I Determinación de los topónimos oficiales del concejo de Ribera de Arriba |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20200921034755/https://www.asturias.es/Asturias/descargas/toponimia/RIBERA_DE_ARRIBA.pdf |fechaarchivu=2020-09-21 }}</ref> Tanto [[Xosé Lluis García Arias]] na so obra ''Toponimina asturiana'' como'l [[nomenclátor]] de l'Academia de la Llingua Asturiana, recueyen tamién como topónimu n'asturianu ''Bueñu''.<ref>{{Cita publicación|títulu=Nomes de conceyos, parroquies, pueblos y llugares del Principáu d’Asturies|autor=Academia de la Llingua Asturiana|url=https://www.alladixital.org/wp-content/uploads/2014/10/Nomenclator.pdf|ubicación=Oviedo|añu=2000|isbn=84-8168-194-6|idioma=asturiano|página=171}}</ref> Según García Arias, la etimoloxía del topónimu podría ser llatina, como axetivación d'un antropónimu (<small>BONIUS</small>), anque nun refuga un orixe prerromanu a partir de les voces ONNO (corriente d'agua) o ONNA (ríu) pola so proximidá al ríu Nalón y la variante ''Güeñu''.<ref>[http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=912]</ref><ref>[http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=511]</ref>

== Xeografía ==
Atópase asitiáu na vega del ríu Nalón, na so ribera derecha, a una altitú de 120 m y a 3 km de Soto Ribera, capital del [[Conceyos d'Asturies|conceyu]].

== Demografía ==
Nel añu 2014, Güeñu tenía una población [[Padrón municipal d'habitantes|empadronada]] de 130 habitantes, en 87 viviendes familiares (Censu de Población y Viviendes 2001).

=== Evolución demográfica ===
La '''evolución demográfica''' del padrón dende l'añu 2000 hasta l'añu 2014 ye la siguiente:<center>
{{Evolución demográfica
|fonte=INE-es|
|2000=131|2001=133|2002=139|2003=135|2004=146|2005=139|2006=137|2007=137|2008=127|2009=126|2010=129|2011=130|2012=129|2013=130|2014=130|width=350px}}
</center><center>
{{Gráfica d'evolución
|tipu=demográfica
|notes=<small>- Población según [[padrón municipal d'habitantes]]. Fonte: [[Institutu Nacional d'Estadística (España)|Institutu Nacional d'Estadística d'España]].</small>
|fonte=INE-es|2000|17=2008|29=2014|28=130|27=2013|26=129|25=2012|24=130|23=2011|22=129|21=2010|20=126|19=2009|18=127|16=137|131|15=2007|14=137|13=2006|12=139|11=2005|10=146|9=2004|8=135|7=2003|6=139|5=2002|4=133|2001|30=130}}
</center>

== Pueblu exemplar d'Asturies ==
Nel añu 2012, el pueblu foi gallardoniáu col [[Premiu al Pueblu Exemplar d'Asturies]] otorgáu pola [[Fundación Princesa d'Asturies|Fundación Príncipe d'Asturies]]. Según l'acta del xuráu, el premiu foi concedíu por haber «sabíu sobreponer la so condición rural y la so cultura tradicional a la presión d'una redolada industrial y urbano gracies al esfuerciu compartíu, l'esfotu y la iniciativa de tolos sos vecinos.»<ref>[http://www.fpa.es/es/especial-2012/pueblo-ejemplar/ Galardonados: Güeñu / Bueño (La Ribera / Ribera de Arriba) (2012)]</ref>

== Patrimoniu cultural ==
Según les normes subsidiarias d'urbanismu pal conceyu aprobaes en 1997, forma parte del catálogu d'edificios y construcciones de protección integral, en Güeñu, la capiya de san Xuan de Mata.<ref>{{Cita publicación|publicación=[[Boletín Oficial del Principado de Asturias]]|fecha=16 de setiembre de 1997|número=suplemento del número 215|url=http://www.asturias.es/bopa/disposiciones/repositorio/LEGISLACION13/66/3/F46581D227F648BD86834CA9A505296D.pdf|títulu=Acuerdo adoptado por el Pleno de la Comisión de Urbanismo y Ordenación del Territorio de Asturias (CUOTA), en su sesión de fecha 26 de febrero de 1997, relativo a la aprobación definitiva del texto refundido de las normas subsidiarias de Planeamiento de Ribera
de Arriba. (Expte. CUOTA: 674/96)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923180114/http://www.asturias.es/bopa/disposiciones/repositorio/LEGISLACION13/66/3/F46581D227F648BD86834CA9A505296D.pdf|archivedate=2015-09-23|fechaaccesu=2020-03-05}}</ref> Y dientro del catálogu de protección de xacimientos arqueolóxicos una serie de cueves y covachas del [[Paleolíticu]]: la cueva de Bueño y les
cueves d'El Mantellar, qu'inclúin la cueva de Bueño III o El Mantellar; la covacha del Ñeru o cueva El Gatu; y la covacha del Raitán. Darréu fueron incluyíes nel inventariu arqueolóxicu del conceyu.<ref>{{Cita publicación|títulu=Inventario arqueológico del Concejo de Ribera de Arriba|publicación=Excavaciones arqueológicas en Asturias 1999-02}}</ref>

; Capiya de San Xuan de Mata

[[Ficheru:Capilla_de_San_Juan_de_Mata_en_Bueño.jpg|miniaturadeimagen|Capiya de San Xuan de Mata, en Güeño.]]
Es de pequeño tamaño, planta rectangular y estilo popular.<ref>{{cita publicación|apellíos=Zarracina|nome=Matilde|página=544|nome2=Juan Carlos|apellíos2=Soto Boullosa|publicación=Liño: Revista anual de historia del arte|issn=0211-2574|número=3|añu=1982|títulu=Zona central: Concejos de Gozon, Carreño, Illas, Corvera, Llanera, Siero, Noreña, Ribera de Arriba y zona rural de Oviedo y Gijón}}</ref> Según la inscripción presente en su fachada principal, fue construida en el año 1725:
{{Cita|<center>ESTA CAPILLA LA<br />IZO JVAN LOPEZ<br />DE bVEÑO DE SU<br >DEboZION≈≈≈<br />AÑO DE<br />1725</center>}}

=== Horros ===
Nel pueblu y na so redoma hai 47 horros y paneres, que se parten en 36 [[Horru|horreos]] y 10 [[Panera|paneres]] nel pueblu y unu más nel área recreativa d'El Llosalín.<ref>{{Cita web|url=http://www.territoriomuseo.com/UserFiles/1/File/Folleto%20CIH%202013%20WEB.pdf|títulu=Centro de Interpretación del Hórreo}}</ref> Esti númberu fai que sía una de les mayores concentración d'estes construcciones agraries del centru d'Asturies. Na redoma d'El Llosalín atópase'l Centru d'Interpretación del Horru, una instalación museística.

=== Otres construcciones ===
Tamién destaca la Escuela de Neños Graciano Sela, incluyida nel Inventariu del Patrimoniu Cultural d'Asturies.<ref>[http://www.boe.es/diario_boe/txt.php?id=BOE-A-2015-4663 Resolución de 16 de febrero de 2015, de la Consejería de Educación, Cultura y Deporte, por la que se incluye en el Inventario del Patrimonio Cultural de Asturias una selección de 120 escuelas de interés patrimonial existentes en Asturias.]</ref> Ye un conxuntu formáu por un aula y una vivienda pal maestru dientro del mesmu edificiu, de planta rectangular. Construyida en 1918, ye na actualidá la Casa de Cultura de Güeñu.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces llocalidá}}

{{socesión
|predecesor = [[San Tiso d'Abres]]
|títulu=[[Premiu al Pueblu Exemplar d'Asturies]]<br />[[Ficheru:Princess of Asturias Foundation Emblem.svg|35px]]
|periodu=[[2012]]
|socesor=Comunidá Vecinal de Teberga
}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Premiu al Pueblu Exemplar d'Asturies]]
[[Categoría:Wikipedia:Páxines con traducciones ensin revisar]]
[[Categoría:Llocalidaes de La Ribera]]
Güeñu ye un llugar de la parroquia asturiana de Ferreros, nel conceyu de La Ribera. Nel añu 2012 recibió'l Premiu al Pueblu Exemplar d'Asturies otorgáu pola Fundación Príncipe d'Asturies.

 Toponimia 
El topónimu oficial del llugar ye billingüe Güeñu/Bueño, n'asturianu y castellán, respectivamente. Tanto Xosé Lluis García Arias na so obra Toponimina asturiana como'l nomenclátor de l'Academia de la Llingua Asturiana, recueyen tamién como topónimu n'asturianu Bueñu. Según García Arias, la etimoloxía del topónimu podría ser llatina, como axetivación d'un antropónimu (BONIUS), anque nun refuga un orixe prerromanu a partir de les voces ONNO (corriente d'agua) o ONNA (ríu) pola so proximidá al ríu Nalón y la variante Güeñu.

 Xeografía 
Atópase asitiáu na vega del ríu Nalón, na so ribera derecha, a una altitú de 120 m y a 3 km de Soto Ribera, capital del conceyu.

 Demografía 
Nel añu 2014, Güeñu tenía una población empadronada de 130 habitantes, en 87 viviendes familiares (Censu de Población y Viviendes 2001).

 Evolución demográfica 
La evolución demográfica del padrón dende l'añu 2000 hasta l'añu 2014 ye la siguiente:

 Pueblu exemplar d'Asturies 
Nel añu 2012, el pueblu foi gallardoniáu col Premiu al Pueblu Exemplar d'Asturies otorgáu pola Fundación Príncipe d'Asturies. Según l'acta del xuráu, el premiu foi concedíu por haber «sabíu sobreponer la so condición rural y la so cultura tradicional a la presión d'una redolada industrial y urbano gracies al esfuerciu compartíu, l'esfotu y la iniciativa de tolos sos vecinos.»Galardonados: Güeñu / Bueño (La Ribera / Ribera de Arriba) (2012)

 Patrimoniu cultural 
Según les normes subsidiarias d'urbanismu pal conceyu aprobaes en 1997, forma parte del catálogu d'edificios y construcciones de protección integral, en Güeñu, la capiya de san Xuan de Mata. Y dientro del catálogu de protección de xacimientos arqueolóxicos una serie de cueves y covachas del Paleolíticu: la cueva de Bueño y les
cueves d'El Mantellar, qu'inclúin la cueva de Bueño III o El Mantellar; la covacha del Ñeru o cueva El Gatu; y la covacha del Raitán. Darréu fueron incluyíes nel inventariu arqueolóxicu del conceyu.

 Capiya de San Xuan de Mata

miniaturadeimagen|Capiya de San Xuan de Mata, en Güeño.
Es de pequeño tamaño, planta rectangular y estilo popular. Según la inscripción presente en su fachada principal, fue construida en el año 1725:

 Horros 
Nel pueblu y na so redoma hai 47 horros y paneres, que se parten en 36 horreos y 10 paneres nel pueblu y unu más nel área recreativa d'El Llosalín. Esti númberu fai que sía una de les mayores concentración d'estes construcciones agraries del centru d'Asturies. Na redoma d'El Llosalín atópase'l Centru d'Interpretación del Horru, una instalación museística.

 Otres construcciones 
Tamién destaca la Escuela de Neños Graciano Sela, incluyida nel Inventariu del Patrimoniu Cultural d'Asturies.Resolución de 16 de febrero de 2015, de la Consejería de Educación, Cultura y Deporte, por la que se incluye en el Inventario del Patrimonio Cultural de Asturias una selección de 120 escuelas de interés patrimonial existentes en Asturias. Ye un conxuntu formáu por un aula y una vivienda pal maestru dientro del mesmu edificiu, de planta rectangular. Construyida en 1918, ye na actualidá la Casa de Cultura de Güeñu.

 Referencies 

 Enllaces esternos 

Categoría:Premiu al Pueblu Exemplar d'Asturies
Categoría:Wikipedia:Páxines con traducciones ensin revisar
Categoría:Llocalidaes de La Ribera