Amaro del Rosal
{{persona}}
'''Amaro del Rosal Díaz''' {{nym}}, foi un políticu, sindicalista y escritor [[Asturies|asturianu]] d'ideoloxía [[Socialismu|socialista]]. Miembru del [[Partíu Socialista Obreru Español|PSOE]] y de la [[Unión Xeneral de Trabayadores]] (UXT),{{Sfn|Preston|1994|p=138}}, onde llegó a ocupar importantes puestos mientres munchos años. Tres la [[Guerra Civil Española]] coló al exiliu, morando mientres dalgún tiempu en Francia y Méxicu,{{Sfn|Castillo|2011|p=546}} dende onde siguió desempeñando puestos na UXT. 

Asina mesmu, foi autor de delles obres sobre la historia de la UXT y el movimientu obreru.{{Sfn|Castillo|2011|p=546}}

== Biografía ==
=== Mocedá y carrera política ===
Nacíu n'Avilés en 1904, d'oficiu foi emplegáu de banca.{{Sfn|Castillo|2011|p=546}} Dende mozu implicar nel movimientu sindical, ya integróse na [[Federación de Mocedaes Socialistes]] (FJS). Foi unu de miembros más radicales del movimientu socialista,{{Sfn|Preston|1994|p=213}} y como tal formó parte de los mozos socialistes que n'abril de 1920 xuntar a la III Internacional y crearon el [[Partíu Comunista Español]].<ref>Amaro del Rosal, «Considerancies y vivencies sobre la fundación del PCE y los sos primeros años», n'AA. VV., ''Contribución a la historia del PCE'', Madrid, Fundación d'Investigaciones Marxistes, 2004, páxs. 73-93.</ref> En realizando'l so serviciu militar en [[Protectoráu español de Marruecos|Marruecos]], tornó a la península en 1926 y entró a trabayar nel [[Bancu Urquijo]].{{Sfn|Castillo|Alonso Benito|1994|p=12}} Foi electu presidente de la Federación de Trabayadores de Banca y Bolsa,{{Sfn|Preston|1994|p=132}}{{Sfn|Bolloten|1991|p=130}} qu'en 1931 integrar na [[Unión Xeneral de Trabayadores]] (UXT).{{Sfn|Arias González|2003|p=197}} Dende la so entrada nel movimientu socialista, Del Rosal amosóse partidariu de la cooperación colos comunistes, ya inclusive, de la unión ente'l PSOE y el PCE.{{Sfn|Graham|1991|p=66}}

Darréu, en xineru de 1934 foi escoyíu miembru del Comité nacional de la UXT,{{Sfn|Preston|1994|p=138}}{{Sfn|Bolloten|1991|pp=130-131}} tres la cayida de la executiva uxetista liderada por [[Julián Besteiro]].{{Sfn|Redero San Román|1992|pp=27-28}} A partir d'esa fecha participó viviegamente na preparación de la [[Fuelga xeneral revolucionaria n'España de 1934|insurrección revolucionaria d'ochobre de 1934]],{{Sfn|Liz Vázquez|2007|p=45}}{{Sfn|Ranzato|2006|pp=197-198}} ante'l xiru derechizante que tomara la República tres les [[Eleiciones xenerales d'España de 1936|eleiciones xenerales de 1933]]. Sicasí, cuando n'ochobre produció l'españíu revolucionariu, Amaro del Moral amosóse insopináu y nun llegó a participar viviegamente.{{Sfn|Preston|2013|p=53}} En Madrid les aiciones previstes polos insurrectos nun se llevaron a cabu o nun tuvieron ésitu, y la fuelga revolucionaria foi fácilmente controlada na capital poles autoridaes republicanes.{{Sfn|Thomas|1976|p=159}} Tres el fiascu de la intentona, Del Rosal fuxó a Portugal, pero pocu dempués sería repatriáu a España pol [[Dictadura salazarista|réxime salazarista]].{{Sfn|Preston|2013|p=53}} Tres la so torna foi xulgáu y condergáu a 20 años de reclusión.{{Sfn|Romero Salvadó|2013|p=289}} Foi encarceláu na [[Cárcel Modelu de Madrid|prisión Modelu]] de Madrid, anque en febreru de 1936 sería puestu en llibertá. Amosóse partidariu de que'l PSOE integrar na coalición eleutoral formada pol [[Frente Popular (España)|Frente Popular]] de cara a les [[Eleiciones xenerales d'España de 1936|eleiciones xenerales de 1936]].{{Sfn|Preston|1994|p=230}} Unos meses dempués, en mayu, foi electu [[Eleición de compromisarios pa la eleición del presidente de la Segunda República Española de 1936|compromisariu pa la eleición del presidente de la República]] como representante del PSOE.{{Sfn|Rodrigo|2003|p=249}}

Esi mesmu añu tamién participó na fundación del diariu [[Claridá (periódicu)|''Claridá'']], xunto a [[Luis Araquistáin]], [[Carlos de Baraibar|Carlos Baraibar]] y Abraham Polanco.{{Sfn|De Blas|1978|p=86}}

=== Guerra Civil ===
L'españíu de la [[Guerra Civil Española|Guerra Civil]] sorprendió-y fora d'Asturies. A empiezos de setiembre de 1936 na [[zona republicana]] formóse un nuevu gobiernu so la preisdencia de [[Francisco Largo Caballero]],{{Sfn|Thomas|1976|p=439}} sindicalista y líder de la UXT. Esi mesmu mes Del Rosal foi nomáu direutor de la [[Caxa Xeneral d'Arreglos]], organismu dependiente del Ministeriu de Facienda.{{Sfn|Cabaña|López-Yarto|Rincón|2009|p=584}} Darréu collaboraría xunto al ministru de Facienda, [[Juan Negrín]], y al direutor xeneral de l'Ayalga, [[Francisco Méndez Aspe]], na planificación del treslláu de les reserves d'oru del [[Bancu d'España]] a Cartaxena y la so posterior unviada a la [[XRSS]] —el depués conocíu como «[[Oru de Moscú]]»—.{{Sfn|Viñes|2006|pp=242}}{{Sfn|Jackson|2010|p=53}}

Primeramente Del Rosal foi un destacáu partidariu de Largo Caballero y del sector del Partíu socialista encabezáu por él, pero a midida qu'avanzó la guerra sofitó públicamente la collaboración colos comunistes.{{Sfn|Bolloten|1991|p=131}} Esto llevaríalu a enfrentrarse y, finalmente, a acabar rompiendo con Largo Caballero,{{Sfn|Graham|1991|p=82}} especialmente tres los [[Xornaes de Mayu de 1937|Fechos de mayu de 1937]]. Tamién caltuvo conflictos con otros líderes del partíu. En mayu de 1937 foi unu de los socialistes —xunto a [[Carlos de Baraibar|Baraibar]] o [[Luis Araquistáin|Araquistáin—]] que nun sofitó'l nomamientu d'[[Indalecio Prieto]] como Ministru de Defensa, pola medrana aque convertir en «el [[Gustav Noske]] de la [[Revolución española]]».{{Sfn|Preston|1994|p=263}} La cayida en desgracia de Largo Caballero tres los Sucesos de Mayu produció la so salida del gobiernu y, darréu, una reorganización de la cúpula dirixente getista. N'ochobre de 1937 Amaro del Rosal foi escoyíu secretariu axuntu de la UXT.{{Sfn|Bolloten|1991|p=558}} Pocu dempués del nomamientu, Del Rosal y otros líderes uxetistas empecipiaron negociaciones col comité nacional de la CNT p'algamar un programa d'aición unificada ente los dos sindicatos.{{Sfn|Bolloten|1991|p=567}} L'alcuerdu acabaría oficializándose na primavera de 1938. Sicasí, aquel día la República taba perdiendo la guerra, especialmente tres la [[Batalla del Ebro]]. A empiezos de 1939, col final de la guerra, Del Rosal abandonó España.{{#tag:ref|Bona parte de la executiva de la UXT fuxó d'España ya instalóse nel sur de Francia —principalmente en [[Perpignan]] y [[Toulouse]]—.{{Sfn|Aróstegui|1990|p=83}} Nun foi este'l casu del Secretariu xeneral, de la UXT, [[José Rodríguez Vega]], que permaneció n'España tres la [[Campaña de Cataluña|cayida de Cataluña]],{{Sfn|Aróstegui|1990|p=83}} y sería fechu prisioneru polos franquistes escontra'l final de la guerra.{{Sfn|Preston|2011|p=628}}|group=n.}}

El so hermanu Joaquín foi fechu prisioneru polos franquistes —en apurriéndose voluntariamente a la Guardia Civil—, siendo condergáu a muerte y fusiláu.{{Sfn|Álvaro Dueñes|et al.|2009|p=140}}

=== Exiliu y carrera posterior ===
Nel so periodu d'exiliu, Amaro del Rosal pasó per Francia, [[Protectoráu francés de Marruecos|Marruecos]], Estaos Xuníos y Méxicu.{{Sfn|Castillo|2011|p=546}} Foi miembru y vocal del [[Serviciu d'Evacuación de Refuxaos Españoles]] (SERE),{{Sfn|Vilar|1984|p=42}} organización formada polos republicanos exiliaos que tenía d'ayudar a los exiliaos y coordinar los esfuercios pal so treslláu a terceros países, especialmente países de Hispanoamérica. Del Rosal formó parte del SERE como representante de la UXT.{{Sfn|Romero Samper|2005|p=122}} Mientres los primeros meses de la posguerra, dende Francia ayudó a entamar la evacuación de numberosos republicanos a Méxicu o Hispanoamérica.{{Sfn|Romero Salvadó|2013|p=289}} Darréu, él mesmu treslladaríase a esti país, onde s'estableció.{{#tag:ref|En Méxicu perteneció a la xunta directiva del Comité Téunicu d'Ayuda a los Republicanos Españoles, la delegación mexicana qu'entamó'l SERE.{{Sfn|Herrerín López|2007|p=24}}|group=n.}}

Mientres vivió nel exiliu, Del Rosal siguió dirixendo'l sindicatu UXT xunto a [[Edmundo Domínguez Aragonés]] y collaboró estrechamente colos comunistes.{{Sfn|D'Hoyo Puente|2012|p=194}} Asistió a numberosos Congesos Obreros Internacionales como delegáu de la UXT. Sicasí, l'acercamientu y la collaboración colos comunistes atopó una fuerte oposición interna y provocó disensiones.{{Sfn|D'Hoyo Puente|2012|pp=104-105}} En 1946 foi espulsáu del PSOE al igual qu'otros militantes socialistes como [[Juan Negrín]], [[Julio Álvarez del Vayo]] o [[Ramón González Peña]].{{Sfn|D'Hoyo Puente|2012|p=240}} Dos años dempués, en 1948, ingresó nel [[Partíu Comunista d'España]] (PCE).{{Sfn|D'Hoyo Puente|2012|p=104}} Sicasí, siguió formando parte de la executiva de la UXT hasta 1950.{{Sfn|Romero Salvadó|2013|p=289}} 

Tornó a España en 1976,{{Sfn|Castillo|2011|p=546}} tres la muerte de [[Francisco Franco|Franco]]. Finó en 1991.{{Sfn|Romero Salvadó|2013|p=289}}
=== Rehabilitación póstuma ===
En 2008 el XXXVII Congresu Fedederal del PSOE decidió rehabilitar a Amaro del Rosal y a otros 35 militantes históricos del partíu espulsaos en 1946.{{Sfn|Atienza|2012|p=84}}{{Sfn|Viñes|2010|pp=69-70}}

== Archivu Amaro del Rosal ==
Na actualidá la documentación perteneciente a Amaro del Rosal caltener nos fondos de la [[Fundación Pablo Iglesias]] de Madrid.{{Sfn|Cook|2012|p=45}}

== Obres ==
* —— (1933). ''Historia del Movimientu sindical bancariu, 1920-1932''. Ediciones Bancariu.{{Sfn|Castillo|2011|p=546}}
* —— (1935). ''La nuesa Banca y dalgunos de los sos aspeutos sociales. Ensayos''. Ediciones Bancariu.{{Sfn|Castillo|Alonso Benito|1994|p=318}}
* —— (1975). ''Los congresos obreros internacionales nel sieglu XIX''. Barcelona: Grijalbo.{{Sfn|Esenwein|1989|p=247}}
* —— (1975). ''Los congresos obreros internacionales nel sieglu XX''. Barcelona: Grijalbo.{{Sfn|Redero San Román|1992|p=93}}
* —— (1976). ''La violencia, enfermedá del anarquismu''. Barcelona: Grijalbo.{{Sfn|Esenwein|1989|p=262}}
* —— (1977). ''L'oru del Bancu d'España y la historia del Vita''. Barcelona: Grijalbo.{{Sfn|Bolloten|1991|p=999}}
* —— (1977). ''Historia de la UGT de España, 1901-1939''. Dos Volúmenes. Barcelona: Grijalbo.{{Sfn|Payne|1993|p=391}}
* —— (1978). ''Historia de la UGT de España na emigración. 1 (1939-1940)''. Barcelona: Grijalbo.{{Sfn|Castillo|2011|p=546}}
* —— (1983). ''1934, el movimientu revolucionariu d'ochobre''. Madrid: Akal.{{Sfn|Preston|1994|p=301}}

== Notes ==
{{llistaref|group=n.}}

== Referencies ==
=== Pie de páxina ===
{{llistaref|3}}

=== Bibliografía ===
* {{cita llibru | apellíu = {{versalita|Álvaro Dueñes}} | nome = Manuel | apellíu2 = {{versalita|Espinosa Maestre}} | nome2 = Francisco | apellíu3 = {{versalita|García Márquez}} | nome3 = José María | títulu = La gran represión | añu = 2009 | ubicación = Madrid | editorial = Flor del Vientu | isbn= 978-84-96495-37-1 }}
* {{cita llibru | apellíu = {{versalita|Arias González}} | nome = Luis | títulu = Socialismu y vivienda obrera n'España (1926-1939) | añu = 2003 | allugamientu = | editorial = Universidá de Salamanca | isbn = 84-7800-797-0 | ref = harv }}
* {{cita llibru |apellíu= {{Versalita|Atienza}} |nome= Carlos |títulu= Palimpsestu ensin regustu a Madalena |añu= 2012 |editorial= Visión Libro |ubicación= Madrid |isbn= }}
* {{cita llibru | apellíu = {{versalita|Bolloten}} | nome = Burnett |enllaceautor= Burnett Bolloten | títulu = The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution | añu = 1991 | allugamientu = | editorial = The University of North Carolina Press | isbn = 0-8078-1906-9 | ref = harv }}
* {{cita llibru | apellíu = {{versalita|Cabanes}} | nome = Miguel | apellíu2 = {{versalita|López-Yarto}} | nome2 = Amelia | apellíu3 = {{versalita|Rincón}} | nome3 = Wifredo | títulu = Arte en tiempos de guerra | año = 2009 | ubicación = Madrid | editorial = [[Conseyu Cimeru d'Investigaciones Científiques|CSIC]] | isbn = 978-84-00-08867-5 | ref = harv }}
* {{cita llibru | apellíu = {{versalita|Castillo}} | nome = Santiago | apellíu2 = {{versalita|Alonso Benito}} | nome2 = Luis Enrique | títulu = Proletarios de pescuezu blancu | añu = 1994 | allugamientu = | editorial = UXT-Centro d'Estudios Históricos | isbn = | ref = harv }}
* {{cita llibru | apellíu = {{versalita|Castillo}} | nome = Santiago | títulu = Historia de la UXT. Un sindicalismu en guerra, 1936-1939 | añu = 2011 | ubicación = Madrid | editorial = Sieglu XXI d'España Editores | isbn = 978-84-323-1385-1 | ref = harv }}
* {{cita llibru | apellíu = {{versalita|Cook}} | nome = Chris | títulu = The Routledge Guide to European Political Archives: Sources Since 1945 | añu = 2012 | allugamientu = | editorial = Routledge | isbn = 978-0-415-46475-8 | ref = harv }}
* {{cita llibru | nome= Andrés | apellíu={{versalita|De Blas Guerreru}} | títulu= El socialismu radical na II República | editorial= Tucar | añu= 1978 | allugamientu= | isbn=}}
* {{cita llibru | apellíu = {{versalita|D'Hoyo Puente}} | nome = Jorge | títulu = La utopía del torno | añu = 2012 | allugamientu = | editorial = El Colexu de Méxicu | isbn = 978-84-8102-646-7 | ref = harv }}
* {{cita llibru | nome= George R. | apellíu={{versalita|Esenwein}} | títulu= Anarchist Ideology and the Working-class Movement in Spain, 1868-1898 | editorial= The Regents of the University of California | añu=1989 | allugamientu= | isbn= 0-520-06398-8}}
* {{cita llibru | apellíu = {{versalita|Graham}} | nome = Helen| enllaceautor= Helen Graham | títulu = Socialism and War | añu = 1991 | allugamientu = | editorial = [[Cambridge University Press]] | isbn = 0-521-39257-8 | ref = harv }}
* {{cita llibru|nome=Ángel|enllaceautor=Ángel Herrerín López|títulu=El dineru del exiliu: Indalecio Prieto y los braceos de posguerra (1939-1947)|añu=2007|editorial=Sieglu XXI d'España|isbn=|allugamientu=|ref=harv|apellíu={{versalita|Herrerín López}}}}
* {{cita llibru | apellíu = {{versalita|Jackson}} | nome = Gabriel | enllaceautor= Gabriel Jackson | títulu = Juan Negrín: Physiologist, socialist and spanish republican war leader | añu = 2010 | allugamientu = | editorial = Sussex Academic Press | isbn = 978-1-84519-376-8 | ref = harv }}
* {{cita llibru | apellíu = {{versalita|Liz Vázquez}} | nome = Antonio | títulu = Ochobre de 1934: Insurrecciones y revolución | año = 2007 | allugamientu = | editorial = Espuela de Plata | isbn = 978-84-96956-45-2 | ref = harv }}
* {{cita llibru | nome= Stanley G. | apellíu={{versalita|Payne}} | enllaceautor= Stanley G. Payne | títulu= Spain's First Democracy: The Second Republic, 1931-1936 | editorial= The University of Wisconsin Press | añu= 1993 | allugamientu= | isbn=978-84-8432-795-0}}
* {{cita llibru | apellíu = {{versalita|Preston}} | nome = Paul |enllaceautor= Paul Preston | títulu = Coming of the Spanish Civil War | añu = 1994 | allugamientu = | editorial = Routledge | isbn = | ref = harv }}
* {{cita llibru | apellíu = {{Versalita|Preston}} | nome = Paul |enllaceautor= Paul Preston |máscaraautor=2 | títulu = L'Holocaustu Español. Odiu y Estermín na Guerra Civil y dempués | añu = 2013 | ubicación = Barcelona | editorial = Debolsillo |añu-orixinal=2011}}
* {{cita llibru | apellíu = {{versalita|Preston}} | nome = Paul |enllaceautor= Paul Preston |máscaraautor=2 | títulu = El foín coloráu: La vida de Santiago Carrillo | añu = 2013 | ubicación = Madrid | editorial = Debate | isbn = 9788490324226 | ref = harv }}
* {{cita llibru | apellíu = {{versalita|Ranzato}} | nome = Gabriele |enllaceautor= Gabriele Ranzato | títulu = L'eclís de la democracia: La Guerra Civil española y los sos oríxenes, 1931-1939 | añu = 2006 | allugamientu = | editorial = Sieglu XXI d'España Editores | isbn = 978-84-323-1247-9 | ref = harv }}
* {{cita llibru | nome=Manuel | apellíu={{versalita|Redero San Román}} | títulu= Estudio d'historia de la UXT editorial= Universidá de Salamanca | añu=1992 | allugamientu= | isbn=84-7481-737-4}}
* {{cita llibru | apellíu = {{versalita|Rodrigo}} | nome = Antonina | títulu = Mujer y exiliu. 1939 | añu = 2003 | allugamientu = | editorial = Flor del Vientu Ediciones | isbn = | ref = harv }}
* {{cita llibru|apellíu=|nome=Francisco J.|enllaceautor=Francisco J. Romero Salvadó|títulu=Historical Dictionary of the Spanish Civil War|url=|fechaaccesu=|añu=2013|editorial=Scarecrow Press|isbn=|editor=|ubicación=|idioma=|capítulu=|apellíu={{versalita|Romero Salvadó}}}}
* {{cita llibru | apellíu = {{versalita|Romero Samper}} | nome = Milagrosa | títulu = L'exiliu republicanu 3. La oposición mientres el franquismu | añu = 2005 | ubicación = Madrid | editorial = Ediciones Encuentro | isbn = | ref = harv }}
* {{cita llibru|apellíu={{Versalita|Thomas}}|nome=Hugh|enllaceautor=Hugh Thomas|títulu=Historia de la Guerra Civil Española|añu=1976|editorial=Círculu de Llectores|isbn=9788497598323|ubicación=Barcelona}}
* {{cita llibru | nome= Sergio | apellíu={{versalita|Vilar}} | títulu= Historia del Antifranquismo 1939-1975 | editorial= Plaza & Janés | añu= 1984 | allugamientu= Barcelna | isbn=}}
* {{cita llibru | nome=Ángel | apellíu={{versalita|Viñes}} | enllaceautor=Ángel Viñes | títulu=La soledá de la República editorial=Crítica | añu=2006 | ubicación=Barcelona | isbn=978-84-8432-795-0}}
* {{cita llibru |apellíu= {{Versalita|Viñes}} |nome= Ángel |enllaceautor= Ángel Viñes |máscaraautor=2 |títulu= Al serviciu de la República: diplomáticos y Guerra Civil |añu= 2010 |editorial= Marcial Pons Historia |ubicación= Madrid |isbn= }}

{{NF|1904|1991|Rosal Diaz, Amaro}}

{{Tradubot|Amaro del Rosal}}

[[Categoría:Políticos y polítiques del Partíu Socialista Obreru Español]]
[[Categoría:Políticos y polítiques del Partíu Comunista d'España]]
[[Categoría:Políticos y polítiques d'Asturies]]
[[Categoría:Sindicalistes d'España]]
[[Categoría:Sindicalistes d'Asturies]]
[[Categoría:Persones d'Avilés]]
[[Categoría:Comunistes d'Asturies]]
Amaro del Rosal Díaz , foi un políticu, sindicalista y escritor asturianu d'ideoloxía socialista. Miembru del PSOE y de la Unión Xeneral de Trabayadores (UXT),, onde llegó a ocupar importantes puestos mientres munchos años. Tres la Guerra Civil Española coló al exiliu, morando mientres dalgún tiempu en Francia y Méxicu, dende onde siguió desempeñando puestos na UXT. 

Asina mesmu, foi autor de delles obres sobre la historia de la UXT y el movimientu obreru.

 Biografía 
 Mocedá y carrera política 
Nacíu n'Avilés en 1904, d'oficiu foi emplegáu de banca. Dende mozu implicar nel movimientu sindical, ya integróse na Federación de Mocedaes Socialistes (FJS). Foi unu de miembros más radicales del movimientu socialista, y como tal formó parte de los mozos socialistes que n'abril de 1920 xuntar a la III Internacional y crearon el Partíu Comunista Español.Amaro del Rosal, «Considerancies y vivencies sobre la fundación del PCE y los sos primeros años», n'AA. VV., Contribución a la historia del PCE, Madrid, Fundación d'Investigaciones Marxistes, 2004, páxs. 73-93. En realizando'l so serviciu militar en Marruecos, tornó a la península en 1926 y entró a trabayar nel Bancu Urquijo. Foi electu presidente de la Federación de Trabayadores de Banca y Bolsa, qu'en 1931 integrar na Unión Xeneral de Trabayadores (UXT). Dende la so entrada nel movimientu socialista, Del Rosal amosóse partidariu de la cooperación colos comunistes, ya inclusive, de la unión ente'l PSOE y el PCE.

Darréu, en xineru de 1934 foi escoyíu miembru del Comité nacional de la UXT, tres la cayida de la executiva uxetista liderada por Julián Besteiro. A partir d'esa fecha participó viviegamente na preparación de la insurrección revolucionaria d'ochobre de 1934, ante'l xiru derechizante que tomara la República tres les eleiciones xenerales de 1933. Sicasí, cuando n'ochobre produció l'españíu revolucionariu, Amaro del Moral amosóse insopináu y nun llegó a participar viviegamente. En Madrid les aiciones previstes polos insurrectos nun se llevaron a cabu o nun tuvieron ésitu, y la fuelga revolucionaria foi fácilmente controlada na capital poles autoridaes republicanes. Tres el fiascu de la intentona, Del Rosal fuxó a Portugal, pero pocu dempués sería repatriáu a España pol réxime salazarista. Tres la so torna foi xulgáu y condergáu a 20 años de reclusión. Foi encarceláu na prisión Modelu de Madrid, anque en febreru de 1936 sería puestu en llibertá. Amosóse partidariu de que'l PSOE integrar na coalición eleutoral formada pol Frente Popular de cara a les eleiciones xenerales de 1936. Unos meses dempués, en mayu, foi electu compromisariu pa la eleición del presidente de la República como representante del PSOE.

Esi mesmu añu tamién participó na fundación del diariu Claridá, xunto a Luis Araquistáin, Carlos Baraibar y Abraham Polanco.

 Guerra Civil 
L'españíu de la Guerra Civil sorprendió-y fora d'Asturies. A empiezos de setiembre de 1936 na zona republicana formóse un nuevu gobiernu so la preisdencia de Francisco Largo Caballero, sindicalista y líder de la UXT. Esi mesmu mes Del Rosal foi nomáu direutor de la Caxa Xeneral d'Arreglos, organismu dependiente del Ministeriu de Facienda. Darréu collaboraría xunto al ministru de Facienda, Juan Negrín, y al direutor xeneral de l'Ayalga, Francisco Méndez Aspe, na planificación del treslláu de les reserves d'oru del Bancu d'España a Cartaxena y la so posterior unviada a la XRSS —el depués conocíu como «Oru de Moscú»—.

Primeramente Del Rosal foi un destacáu partidariu de Largo Caballero y del sector del Partíu socialista encabezáu por él, pero a midida qu'avanzó la guerra sofitó públicamente la collaboración colos comunistes. Esto llevaríalu a enfrentrarse y, finalmente, a acabar rompiendo con Largo Caballero, especialmente tres los Fechos de mayu de 1937. Tamién caltuvo conflictos con otros líderes del partíu. En mayu de 1937 foi unu de los socialistes —xunto a Baraibar o Araquistáin— que nun sofitó'l nomamientu d'Indalecio Prieto como Ministru de Defensa, pola medrana aque convertir en «el Gustav Noske de la Revolución española». La cayida en desgracia de Largo Caballero tres los Sucesos de Mayu produció la so salida del gobiernu y, darréu, una reorganización de la cúpula dirixente getista. N'ochobre de 1937 Amaro del Rosal foi escoyíu secretariu axuntu de la UXT. Pocu dempués del nomamientu, Del Rosal y otros líderes uxetistas empecipiaron negociaciones col comité nacional de la CNT p'algamar un programa d'aición unificada ente los dos sindicatos. L'alcuerdu acabaría oficializándose na primavera de 1938. Sicasí, aquel día la República taba perdiendo la guerra, especialmente tres la Batalla del Ebro. A empiezos de 1939, col final de la guerra, Del Rosal abandonó España.

El so hermanu Joaquín foi fechu prisioneru polos franquistes —en apurriéndose voluntariamente a la Guardia Civil—, siendo condergáu a muerte y fusiláu.

 Exiliu y carrera posterior 
Nel so periodu d'exiliu, Amaro del Rosal pasó per Francia, Marruecos, Estaos Xuníos y Méxicu. Foi miembru y vocal del Serviciu d'Evacuación de Refuxaos Españoles (SERE), organización formada polos republicanos exiliaos que tenía d'ayudar a los exiliaos y coordinar los esfuercios pal so treslláu a terceros países, especialmente países de Hispanoamérica. Del Rosal formó parte del SERE como representante de la UXT. Mientres los primeros meses de la posguerra, dende Francia ayudó a entamar la evacuación de numberosos republicanos a Méxicu o Hispanoamérica. Darréu, él mesmu treslladaríase a esti país, onde s'estableció.

Mientres vivió nel exiliu, Del Rosal siguió dirixendo'l sindicatu UXT xunto a Edmundo Domínguez Aragonés y collaboró estrechamente colos comunistes. Asistió a numberosos Congesos Obreros Internacionales como delegáu de la UXT. Sicasí, l'acercamientu y la collaboración colos comunistes atopó una fuerte oposición interna y provocó disensiones. En 1946 foi espulsáu del PSOE al igual qu'otros militantes socialistes como Juan Negrín, Julio Álvarez del Vayo o Ramón González Peña. Dos años dempués, en 1948, ingresó nel Partíu Comunista d'España (PCE). Sicasí, siguió formando parte de la executiva de la UXT hasta 1950. 

Tornó a España en 1976, tres la muerte de Franco. Finó en 1991.
 Rehabilitación póstuma 
En 2008 el XXXVII Congresu Fedederal del PSOE decidió rehabilitar a Amaro del Rosal y a otros 35 militantes históricos del partíu espulsaos en 1946.

 Archivu Amaro del Rosal 
Na actualidá la documentación perteneciente a Amaro del Rosal caltener nos fondos de la Fundación Pablo Iglesias de Madrid.

 Obres 
 —— (1933). Historia del Movimientu sindical bancariu, 1920-1932. Ediciones Bancariu.
 —— (1935). La nuesa Banca y dalgunos de los sos aspeutos sociales. Ensayos. Ediciones Bancariu.
 —— (1975). Los congresos obreros internacionales nel sieglu XIX. Barcelona: Grijalbo.
 —— (1975). Los congresos obreros internacionales nel sieglu XX. Barcelona: Grijalbo.
 —— (1976). La violencia, enfermedá del anarquismu. Barcelona: Grijalbo.
 —— (1977). L'oru del Bancu d'España y la historia del Vita. Barcelona: Grijalbo.
 —— (1977). Historia de la UGT de España, 1901-1939. Dos Volúmenes. Barcelona: Grijalbo.
 —— (1978). Historia de la UGT de España na emigración. 1 (1939-1940). Barcelona: Grijalbo.
 —— (1983). 1934, el movimientu revolucionariu d'ochobre. Madrid: Akal.

 Notes 

 Referencies 
 Pie de páxina 

 Bibliografía 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Categoría:Políticos y polítiques del Partíu Socialista Obreru Español
Categoría:Políticos y polítiques del Partíu Comunista d'España
Categoría:Políticos y polítiques d'Asturies
Categoría:Sindicalistes d'España
Categoría:Sindicalistes d'Asturies
Categoría:Persones d'Avilés
Categoría:Comunistes d'Asturies