Reinu de Yeke
{{Tradubot|Reino de Yeke}}
{{Ficha d'estáu desapaecíu}}
El '''Reinu de Yeke''' (tamién llamáu ''Garaganze'' o ''Gareganze'') taba allugáu na actual [[Katanga]] ([[República Democrática d'El Congu]]) y formáu por persones del pueblu [[garaganze]] o yeke que tuvo una curtia duración. Foi fundáu y gobernáu por un solu rei, [[Msiri]] (''Mwenda Msiri Ngelengwa Shitambi''), ente [[1856]] y [[1891]]. Aportó a l'estáu más poderosu del sur del [[África]] central, controlando cerca de mediu millón de quilómetros cuadraos. 

Controlaba la única vía comercial que travesaba'l continente d'este a oeste, el [[desiertu del Kalahari]] y el [[Lozi|Reinu de Lozi]] nel sur hasta'l [[ríu Congo|selves congoleses]] nel norte bloquiaron les rutes alternatives. Dichu control foi llográu pol usu de los recursos naturales de que disponíen, les sos armes de fueu y aliances matrimoniales. Comerciaban principalmente [[cobre]] pero tamién [[marfil]], [[pólvora]], armes de fueu y esclavos. Los sos socios más importantes fueron los portugueses del área de [[Provincia de Benguela|Benguela]], [[Tippu Tip]] unviáu dende [[Zanzíbar]] nel norte y comerciantes [[suaḥili]]s y [[nyamwezi]] nel este lo que llevaba a tratar indireutamente col [[Sultanatu de Zanzíbar|sultán de Zanzíbar]].<ref name= Moloney >Joseph A. Moloney (1893). ''With Captain Stairs to Katanga''. Londres: S. Low, Marston & Company</ref>

Msiri creó un exércitu permanente de 2.000<ref name= McKenna16 >Amy McKenna (2011). ''The History of Central and Eastern Africa''. Nueva YORK: Rosen Publishing Group, páxs. 16. ISBN 978-1-61530-322-9.</ref>a 3.000<ref>Sean Rorison (2012) [2008]. ''Bradt Travel Guide Democratic Republic of the Congo''. Chalfont St Peter; Guilford: Bradt Travel Guides, páxs. 160. ISBN 978-1-84162-391-7.</ref>homes armaos con armes de fueu mercaes na mariña oriental en cuenta de marfil.<ref name= McKenna16 />

Msiri ([[Circa|c.]] [[1830]]-[[1891]]) yera de fechu un nyamwezi nacíu en [[Tabora]] que se convirtió nel socesor del xefe Wasanga del [[ríu Luapula]] en ganando a los xefes [[Imperiu lunda|lundas]] rivales. Una vegada instaláu como gobernante él ganó a les tribus vecines, conquistándoles y convirtiendo el [[cacicazgo]] nun reinu.

Dende la so capital, [[Bunkeya]], el reinu espandióse a cuenta de les tierres occidentales del [[Reinu de Cazembe]] y detuvo la espansión del [[Imperiu lunda]] nel sur y conquisto delles tribus al suroeste tratando de llegar a [[Angola]].

Cuando'l rei [[Leopoldu II de Bélxica]] foi informáu de que Katanga yera una rexón rica en cobre y posiblemente [[oru]] y que les rutes comerciales ente este y oeste controlar los garaganzes unvió espediciones pa llograr un tratáu pol cual el reinu xunir al [[Estáu Llibre del Congo]] (francés ''État indépendant du Congo'', EIC). [[Cecil Rhodes]] unvió les sos propies espediciones pa llograr lo mesmo pero a nome de la [[Compañía Británica de Sudáfrica]] (inglés ''British South Africa Company'', BSAC). Finalmente Katanga foi ganada pola espedición belga del capitán [[William Grant Stairs]] ([[1863]]-[[1892]]) quién punxo términu al reinu prindando y executando a Msiri. El territoriu paso a ser parte del EIC, esto ye, sol so mandatu personal pa depués ser parte del [[Congo Belga]].<ref name= Moloney /> 

Stairs instalo a unu de los fíos de Msiri como nuevu gobernante, Mukanda-Bantú foi nomáu xefe d'un territoriu d'apenes 20 km alredor de Bunkeya.<ref name= Moloney /> Tocantes a la capital, de los 60.000 a 80.000 habitantes que tenía al morrer Msiri (sumaos los de les aldegues vecines) un añu tres la so muerte quedaben namái 10.000 a 20.000.<ref>Arnot, R. S (1958). [http://www.nrzam.org.uk/NRJ/V3N5/V3N5.htm "F S Arnot and Msidi"] ''Northern Rhodesia Journal'', III (5), 428−434.</ref> El cacicazgo continua entá güei col nome de ''Mwata Msiri''.<ref>{{Cita web |url=http://www.kingmsiri.com/index2.htm |títulu=King Msiri |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20190718062029/http://www.kingmsiri.com/index2.htm |fechaarchivu=2019-07-18 }}</ref>

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Estaos desapaecíos d'África|Yeke]]
[[Categoría:Historia de la República Democrática d'El Congu]]
El Reinu de Yeke (tamién llamáu Garaganze o Gareganze) taba allugáu na actual Katanga (República Democrática d'El Congu) y formáu por persones del pueblu garaganze o yeke que tuvo una curtia duración. Foi fundáu y gobernáu por un solu rei, Msiri (Mwenda Msiri Ngelengwa Shitambi), ente 1856 y 1891. Aportó a l'estáu más poderosu del sur del África central, controlando cerca de mediu millón de quilómetros cuadraos. 

Controlaba la única vía comercial que travesaba'l continente d'este a oeste, el desiertu del Kalahari y el Reinu de Lozi nel sur hasta'l selves congoleses nel norte bloquiaron les rutes alternatives. Dichu control foi llográu pol usu de los recursos naturales de que disponíen, les sos armes de fueu y aliances matrimoniales. Comerciaban principalmente cobre pero tamién marfil, pólvora, armes de fueu y esclavos. Los sos socios más importantes fueron los portugueses del área de Benguela, Tippu Tip unviáu dende Zanzíbar nel norte y comerciantes suaḥilis y nyamwezi nel este lo que llevaba a tratar indireutamente col sultán de Zanzíbar.Joseph A. Moloney (1893). With Captain Stairs to Katanga. Londres: S. Low, Marston & Company

Msiri creó un exércitu permanente de 2.000Amy McKenna (2011). The History of Central and Eastern Africa. Nueva YORK: Rosen Publishing Group, páxs. 16. ISBN 978-1-61530-322-9.a 3.000Sean Rorison (2012) [2008]. Bradt Travel Guide Democratic Republic of the Congo. Chalfont St Peter; Guilford: Bradt Travel Guides, páxs. 160. ISBN 978-1-84162-391-7.homes armaos con armes de fueu mercaes na mariña oriental en cuenta de marfil.

Msiri (c. 1830-1891) yera de fechu un nyamwezi nacíu en Tabora que se convirtió nel socesor del xefe Wasanga del ríu Luapula en ganando a los xefes lundas rivales. Una vegada instaláu como gobernante él ganó a les tribus vecines, conquistándoles y convirtiendo el cacicazgo nun reinu.

Dende la so capital, Bunkeya, el reinu espandióse a cuenta de les tierres occidentales del Reinu de Cazembe y detuvo la espansión del Imperiu lunda nel sur y conquisto delles tribus al suroeste tratando de llegar a Angola.

Cuando'l rei Leopoldu II de Bélxica foi informáu de que Katanga yera una rexón rica en cobre y posiblemente oru y que les rutes comerciales ente este y oeste controlar los garaganzes unvió espediciones pa llograr un tratáu pol cual el reinu xunir al Estáu Llibre del Congo (francés État indépendant du Congo, EIC). Cecil Rhodes unvió les sos propies espediciones pa llograr lo mesmo pero a nome de la Compañía Británica de Sudáfrica (inglés British South Africa Company, BSAC). Finalmente Katanga foi ganada pola espedición belga del capitán William Grant Stairs (1863-1892) quién punxo términu al reinu prindando y executando a Msiri. El territoriu paso a ser parte del EIC, esto ye, sol so mandatu personal pa depués ser parte del Congo Belga. 

Stairs instalo a unu de los fíos de Msiri como nuevu gobernante, Mukanda-Bantú foi nomáu xefe d'un territoriu d'apenes 20 km alredor de Bunkeya. Tocantes a la capital, de los 60.000 a 80.000 habitantes que tenía al morrer Msiri (sumaos los de les aldegues vecines) un añu tres la so muerte quedaben namái 10.000 a 20.000.Arnot, R. S (1958). "F S Arnot and Msidi" Northern Rhodesia Journal, III (5), 428−434. El cacicazgo continua entá güei col nome de Mwata Msiri.

 Referencies 

 Enllaces esternos 

Yeke
Categoría:Historia de la República Democrática d'El Congu