Heinrich Schmid
{{persona}}
'''Heinrich Schmid''' {{nym}} foi un [[llingüista]] [[Suiza|suizu]], «padre» de dos [[Llingua escrita|llingües escrites]] estándar [[Llingües retorromániques|retorromániques]] conocíes como [[Romanche|romanche grisón]] y [[idioma ladín|ladín dolomíticu]].

[[Ficheru:Sprachen GR 2000.png|thumb|240px|Distribución xeográfica de les llingües de los Grisones, coles zones en que se fala'l romanche en violeta, l'alemán en naranxal y l'italianu n'azul. Les zones indicaes con efeutu plumiáu son les que tienen un idioma mayoritariu fluctuante, minoríes llingüístiques tradicionalmente fuertes (más del 30%) o que son oficialmente billingües.]]

== Biografía ==
[[Ficheru:KARTE schweiz sprachen.png|thumb|240px|Territoriu romanchehablante en Suiza (gris)]]
Heinrich Schmid vivió mientres la so vida entera na mesma casa de [[Zúrich]]. A pesar de de nacer con un defectu d'oyíu, afayó un amor precoz pa les llingües y aprendió como neñu munchos idomas empezando col [[idioma griegu|griegu]] y el [[llatín]] y les [[Llingües romániques]]: [[idioma francés|francés]], [[idioma italianu|italianu]], [[idioma español|español]] y les distintes variedaes del [[idioma romanche|romanche]].

Termináu'l bachilleratu, estudió [[llingüística románica]] na [[universidá de Zúrich]]. Graduóse ''summa cum laude'' en 1946.<ref>Heinrich, Schmid, ''Zur Formenbildung von ''dare'' und ''stare'' im Romanischen'', (Tesis) Berna: Francke, 1949.</ref> La tema central de los sos estudios fueron la [[llingüística histórica]] y la [[xeografía llingüística]].

Tres una estancia en [[Florencia]], n'[[Italia]], tornó a [[Suiza]], pero tuvo grandes dificultaes n'atopar un trabayu apropiáu por cuenta del so yá mentáu defectu d'oyíu. Finalmente atopó un emplegu nel proyeutu lexicográficu ''Rhätisches Namenbuch'' («Léxicu toponímicu réticu») y contribuyó mientres 15 años a otru proyeutu, el ''[[Dicziunari Rumantsch Grischun]]'' («Diccionariu de romanche grisón»).

En 1962, consiguió la cualificación académica necesaria pa trabayar como profesor na Universidá de Zúrich, siendo nomáu pocu dempués profesor axuntu y trés años más tarde profesor asociáu. La so carrera académica posterior foi notable, anque ensin consiguir grandes reconocencies.

== Romanche grisón ==
Poco primero de xubilase, en 1983, la [[Lia Rumantscha]] (''Lliga Romanche'') [https://web.archive.org/web/20100329051716/http://www.liarumantscha.ch/sites/content/index.html?lang2=rm] confió-y la xera de crear una llingua escrita común pa los cinco variedaes principales del romanche. N'abril de 1982, tres namái seis meses de trabayu intensu, Schmid presentó les sos propuestes de regles pa la llingua escrita común. Siguieron munches discutinios viviegos y viaxes intensos dientro del territoriu llingüísticu retorrománicu, onde él promovía incansablemente la so llingua escrita común y pudo superar munches reserves. De resultes de too eso, el romanche grisón consiguió una reconocencia pública enforma mayor qu'antes en Suiza (el romanche ye idioma nacional dende'l 1938, pero bastante plátonicamente) y notóse una nueva vitalidá en tol territoriu llingüísticu retorrománicu, qu'inclúi tamién el [[idioma ladín|ladín]] n'Italia.

== Ladín dolomíticu ==
[[Ficheru:Ladin.png|thumb|240px|Los cinco variedaes del ladín n'Italia]]
Asina, en 1988, representantes de los ladinohablantes de les [[Dolomites]] n'[[Italia]] confiaron a Heinrich Schmid la xera de crear una llingua escrita común tamién pal so idioma. Schmid aceptó esti desafíu y escribió la obra intitulada ''Wegleitung für dean Aufbau einer gemeinsamen Schriftsprache der Dolomitenladiner'' («Directrices pal desenvolvimientu d'una llingua escrita común a los dialeutos ladinos») [http://www.vejin.com/lingaz.html] Desafortunadamente, Schmid nun tuvo la suerte de ver publicar n'italianu esta obra fundamental una y bones morrió de secute d'un ataque de corazón en febreru de 1999.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Bibliografía ==

* Maria Iliescu, Guntram A. Plangg y Paul Videsott (ed.), ''Die vielfältige Romania. Dialekt – Sprache – Überdachungssprache. Gedenkschrift für Heinrich Schmid (1921–1999)'', [[Vigo di Fassa]]: Istitut Cultural Ladin "Majon di Fascegn", 2001, ISBN 88-86053-23-1.
{{ORDENAR:Schmid, Heinrich}}



{{Tradubot|Heinrich Schmid}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingüistes de Suiza]]
[[Categoría:Idioma romanche]]
[[Categoría:Idioma ladín]]


[[Categoría:Persones de Zúrich]]
[[Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Persones ensin plantía NF]]
Heinrich Schmid  foi un llingüista suizu, «padre» de dos llingües escrites estándar retorromániques conocíes como romanche grisón y ladín dolomíticu.

thumb|240px|Distribución xeográfica de les llingües de los Grisones, coles zones en que se fala'l romanche en violeta, l'alemán en naranxal y l'italianu n'azul. Les zones indicaes con efeutu plumiáu son les que tienen un idioma mayoritariu fluctuante, minoríes llingüístiques tradicionalmente fuertes (más del 30%) o que son oficialmente billingües.

 Biografía 
thumb|240px|Territoriu romanchehablante en Suiza (gris)
Heinrich Schmid vivió mientres la so vida entera na mesma casa de Zúrich. A pesar de de nacer con un defectu d'oyíu, afayó un amor precoz pa les llingües y aprendió como neñu munchos idomas empezando col griegu y el llatín y les Llingües romániques: francés, italianu, español y les distintes variedaes del romanche.

Termináu'l bachilleratu, estudió llingüística románica na universidá de Zúrich. Graduóse summa cum laude en 1946.Heinrich, Schmid, Zur Formenbildung von dare und stare im Romanischen, (Tesis) Berna: Francke, 1949. La tema central de los sos estudios fueron la llingüística histórica y la xeografía llingüística.

Tres una estancia en Florencia, n'Italia, tornó a Suiza, pero tuvo grandes dificultaes n'atopar un trabayu apropiáu por cuenta del so yá mentáu defectu d'oyíu. Finalmente atopó un emplegu nel proyeutu lexicográficu Rhätisches Namenbuch («Léxicu toponímicu réticu») y contribuyó mientres 15 años a otru proyeutu, el Dicziunari Rumantsch Grischun («Diccionariu de romanche grisón»).

En 1962, consiguió la cualificación académica necesaria pa trabayar como profesor na Universidá de Zúrich, siendo nomáu pocu dempués profesor axuntu y trés años más tarde profesor asociáu. La so carrera académica posterior foi notable, anque ensin consiguir grandes reconocencies.

 Romanche grisón 
Poco primero de xubilase, en 1983, la Lia Rumantscha (Lliga Romanche)  confió-y la xera de crear una llingua escrita común pa los cinco variedaes principales del romanche. N'abril de 1982, tres namái seis meses de trabayu intensu, Schmid presentó les sos propuestes de regles pa la llingua escrita común. Siguieron munches discutinios viviegos y viaxes intensos dientro del territoriu llingüísticu retorrománicu, onde él promovía incansablemente la so llingua escrita común y pudo superar munches reserves. De resultes de too eso, el romanche grisón consiguió una reconocencia pública enforma mayor qu'antes en Suiza (el romanche ye idioma nacional dende'l 1938, pero bastante plátonicamente) y notóse una nueva vitalidá en tol territoriu llingüísticu retorrománicu, qu'inclúi tamién el ladín n'Italia.

 Ladín dolomíticu 
thumb|240px|Los cinco variedaes del ladín n'Italia
Asina, en 1988, representantes de los ladinohablantes de les Dolomites n'Italia confiaron a Heinrich Schmid la xera de crear una llingua escrita común tamién pal so idioma. Schmid aceptó esti desafíu y escribió la obra intitulada Wegleitung für dean Aufbau einer gemeinsamen Schriftsprache der Dolomitenladiner («Directrices pal desenvolvimientu d'una llingua escrita común a los dialeutos ladinos»)  Desafortunadamente, Schmid nun tuvo la suerte de ver publicar n'italianu esta obra fundamental una y bones morrió de secute d'un ataque de corazón en febreru de 1999.

 Referencies 

 Bibliografía 

 Maria Iliescu, Guntram A. Plangg y Paul Videsott (ed.), Die vielfältige Romania. Dialekt – Sprache – Überdachungssprache. Gedenkschrift für Heinrich Schmid (1921–1999), Vigo di Fassa: Istitut Cultural Ladin "Majon di Fascegn", 2001, ISBN 88-86053-23-1.

Categoría:Llingüistes de Suiza
Categoría:Idioma romanche
Categoría:Idioma ladín

Categoría:Persones de Zúrich
Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Persones ensin plantía NF