Idioma tuvano
{{Ficha d'idioma|nome=Tuvano|nativu= тыва дыл / ''tyva dyl''
|familia madre = Llingües altaiques
|países={{RUS}}
|zona={{bandera|Tuvá}} [[Tuvá]]
|falantes=200&nbsp;000
|rank=-
|familia=[[Llingües altaiques|Altaica]]<br/>
&nbsp;&nbsp;[[llingües túrquiques|Túrquico]]<br/>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Llingües túrquiques siberianes|Túrquico siberianu]]<br/>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Siberianu meridional<br/>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Tuvano'''
|oficial={{bandera|Tuvá}} [[Tuvá]]
|agency=-
|iso1=|iso3=tyv}}

El '''tuvano''' (Tuvano: тыва дыл ''tyva dyl''), ye una [[Llingües túrquiques|llingua túrquica]] falada per alredor de 200&nbsp;000 persones na [[Tuvá|República de Tuvá]], na rexón sur de [[Siberia]]. Gran cantidá de raigaños d'esti idioma provienen del [[idioma mongol|mongol]] y emplega dalgunu qu'otru préstamu llingüísticu del [[idioma rusu|rusu]]. Hai pequeños grupos d'emigrantes tuvanos que falen distintos dialeutos de la so llingua en [[China]] y [[Mongolia]].

== Ortografía ==

La ortografía tuvana orixinal foi escurrida a principios de los [[años 1930]] por un monxu budista tuvano, Lopsan-Chimit, que más tarde sería reprimíu mientres les purgues estalinistes. Unos pocos llibros, incluyendo folletos destinaos a enseñar a los adultos a lleer, fueron impresos usando esti sistema d'escritura. Usaba mayoritariamente calteres llatinos con dellos símbolos especiales pa representar los soníos del tuvano. L'alfabetu de [[Lopsan-Chimit]] foi sustituyíu por unu basáu nel cirílicu, usáu hasta'l día de güei, y foi conducentemente borráu de los llibros d'historia. Na era post-soviética, los estudiantes del tuvano y otros llinguaxes fueron tomando un anováu interés na hestoria de les lletres tuvanas, y n'afitar fontes históriques veraces.

L'actual alfabetu tuvano ye una versión modificada del [[alfabetu rusu]] con tres lletres adicionales: ң (la "ng" llatina o en [[Alfabetu Fonéticu Internacional]] [ŋ]), Өө (la "ö" llatina, o nel AFI [ø]), Үү (la "ü" llatina o nel AFI [y]). Sigue'l mesmu orde que l'alfabetu rusu, cola ң tres la rusa, la Ө tres la О, y la Ү tres la У. Nun hai mayúscula de la lletra ң, porque nunca s'atopa de primeres de nenguna pallabra tuvana.

== Lliteratura ==

El tuvano tien una rica tradición folclórica de tresmisión oral, qu'inclúi toa clase de xéneros que van dende perbreves acertijos y aforismos hasta cuentos máxicos, épicos y de terror que lleven munches hores pa recitar. Unos pocos exemplos y estractos del xéneru épicu, tales como "Kirish, Bora-Sheelei" fueron publicaos. Esta forma d'arte ta agora en peligru yá que los vieyos que tresmiten estes hestories nun son asonsañaos polos mozos.

== Ver tamién ==
* [[Idiomes oficiales en Rusia]].

== Referencies ==
{{llistaref|2}}
=== Enllaces esternos ===
{{InterWiki|tyv}}
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tyv El tuvano en Ethnologe {{en}}].
* [https://web.archive.org/web/20050913165200/http://enesay.com/ Enesay.com Lliteratura y mitoloxía tuvanas {{en}}].
* [http://www.swarthmore.edu/SocSci/dharris2/ Material sobre'l llinguaxe y folclor tuvanos {{en}}].

{{ORDENAR:Tuvano}}




{{Tradubot|Idioma tuvano}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües túrquiques siberianes]]
[[Categoría:Llingües de Rusia]]
[[Categoría:Tuvá]]

[[Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu]]
El tuvano (Tuvano: тыва дыл tyva dyl), ye una llingua túrquica falada per alredor de 200 000 persones na República de Tuvá, na rexón sur de Siberia. Gran cantidá de raigaños d'esti idioma provienen del mongol y emplega dalgunu qu'otru préstamu llingüísticu del rusu. Hai pequeños grupos d'emigrantes tuvanos que falen distintos dialeutos de la so llingua en China y Mongolia.

 Ortografía 

La ortografía tuvana orixinal foi escurrida a principios de los años 1930 por un monxu budista tuvano, Lopsan-Chimit, que más tarde sería reprimíu mientres les purgues estalinistes. Unos pocos llibros, incluyendo folletos destinaos a enseñar a los adultos a lleer, fueron impresos usando esti sistema d'escritura. Usaba mayoritariamente calteres llatinos con dellos símbolos especiales pa representar los soníos del tuvano. L'alfabetu de Lopsan-Chimit foi sustituyíu por unu basáu nel cirílicu, usáu hasta'l día de güei, y foi conducentemente borráu de los llibros d'historia. Na era post-soviética, los estudiantes del tuvano y otros llinguaxes fueron tomando un anováu interés na hestoria de les lletres tuvanas, y n'afitar fontes históriques veraces.

L'actual alfabetu tuvano ye una versión modificada del alfabetu rusu con tres lletres adicionales: ң (la "ng" llatina o en Alfabetu Fonéticu Internacional [ŋ]), Өө (la "ö" llatina, o nel AFI [ø]), Үү (la "ü" llatina o nel AFI [y]). Sigue'l mesmu orde que l'alfabetu rusu, cola ң tres la rusa, la Ө tres la О, y la Ү tres la У. Nun hai mayúscula de la lletra ң, porque nunca s'atopa de primeres de nenguna pallabra tuvana.

 Lliteratura 

El tuvano tien una rica tradición folclórica de tresmisión oral, qu'inclúi toa clase de xéneros que van dende perbreves acertijos y aforismos hasta cuentos máxicos, épicos y de terror que lleven munches hores pa recitar. Unos pocos exemplos y estractos del xéneru épicu, tales como "Kirish, Bora-Sheelei" fueron publicaos. Esta forma d'arte ta agora en peligru yá que los vieyos que tresmiten estes hestories nun son asonsañaos polos mozos.

 Ver tamién 
 Idiomes oficiales en Rusia.

 Referencies 

 Enllaces esternos 

 El tuvano en Ethnologe .
 Enesay.com Lliteratura y mitoloxía tuvanas .
 Material sobre'l llinguaxe y folclor tuvanos .

Categoría:Llingües túrquiques siberianes
Categoría:Llingües de Rusia
Categoría:Tuvá

Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu