Declinación del árabe
{{carauteres especiales}}
El términu '''ʼIʻrāb''' (n'árabe : ({{Lang|ar|'''إﻋﺮﺍﺏ'''}}) designa'l sistema de [[Afijo|sufijo]] nominales, axetival o verbales del [[árabe clásicu]] y del [[Idioma árabe|árabe]] estándar modernu. Ye un nome verbal (''maṣdar مصدر'') construyíu a partir del raigañu ع-ر-ب (ʻ-r-b ; forma IV) y la so traducción lliteral ye « arabización ». El términu ta pos emparentáu etimológicamente a la pallabra Árabe ».

Los sufixos típicos de la declinación escríbense namái nos testos totalmente vocalizados, como'l [[Corán]], diccionarios o los llibros d'aprendizaxe de la llectura pa neños (o non arabófonos). Tán pronunciaos nel discursu oral formal pero sumieron de tolos [[Árabe dialeutal|dialeutos árabes]] contemporáneos. Les regles de la pronunciación árabe faen que los sufixos solo sían pronunciaos a la fin de frase en ciertes circunstancies.<ref>''Por casu, el sufixu ''-n'' (''tanwīn'') nun se pronuncia a la fin d'una frase o un versu en poesía; un sufixu en vocal puede ser pronunciáu o non según les esixencies de la métrica.''</ref>

== Les declinaciones ==

=== Sustantivos que siguen una declinación regular ===
Cuando'l sustantivu a tornar ta ''definíu'', los sufixos son ''-o'' (pal nominativu), ''-a'' (pal acusativu), ''-i'' (pal xenitivu).

Cuando'l sustantivu ye ''indefiníu'', los sufixos tán completaos d'un ''-n'' (''tanwīn'') : ''-un'' (pal nominativu), ''-an'' (pal acusativu),<ref>La declinación del acusativu indefiníu escríbese siempres, inclusive nos testos non vocalizados.</ref> ''-in'' (pal xenitivu).

Esti sistema aplicar a la mayoría de los sustantivos, entiende los sustantivos femeninos que terminen en -ah / -at (''tāʾ'' ''marbūṭta'' : {{Lang|ar|ة}}), según a numberosos plurales fractos (irregulares).

El /n/ final cai igualmente cuando'l sustantivu al acusativu forma la primer parte d'una [[Estáu constructo|iḍāfa]] o "anexón", ye dicir una construcción de sustantivos que'l so segundu términu ye'l xenitivu (ex.: la casa del home, el coche de los amigos). Na lóxica de la frase, el segundu términu ta automáticamente definíu pola anexón al nome que completa.

Asina :
* [[Casu nominativu|Nominativu]] ('''مرفوع''' ''marfūʿ'') :
** ''baytun'' بَيتٌ : una casa **
''al-baytu'' البَيتُ : la casa **
''baytu r-rajuli'' بَيتُ الرَّجُلِِ : la casa del home.

* [[Caso acusativu|Acusativu]] ('''منصوب''' ''manṣūb''):
** ''baytan'' بَيتًا : (veo) una casa ** 
''al-bayta'' البَيتَ : (veo) la casa **
''bayta r-rajuli'' بَيتَ الرَّجُلِِ : (veo) la casa del home.

* [[Caso xenitivu|Xenitivu]] ('''مجرور''' ''majrūr''):
** ''baytin'' بَيتٍ : (de )una casa **
''al-bayti'' البَيتِ : (de) la casa **
''baytu r-rajuli'' بَيتِ الرَّجُلِِ : (de) la casa del home.

=== Diptotos ===
Dellos nomes al singular (numberosos nomes propios o nomes de llugar), según ciertos tipos de plurales irregulares tán calificaos de diptotos ({{Lang|ar|الممنوع من الصرف}} ''al-mamnūʻ min haiṣ-ṣarf'', lliteralmente : (el que) ta quitáu de pureza, o (el que) ta quitáu de terminación causal). Estes pallabres solo tienen dos sufixos de casos.

Cuando'l sustantivu ye indefiníu, o nuna ''iḍāfa'', les terminaisons son ''-o'' (nominativu), -tien (accusatif), y ''-tien'' (génitif), ye dicir ensin adición del ''tanwīn'' y similar a los dos últimos casos. Cuando'l sustantivu ta definíu, el génitif ta marcáu pola ''-i'' habitual.

=== El dual ===
Les terminaciones del [[Númberu dual|dual]] (المثنى ''al-muthannā'') son: ''-ānin'' (nominativu) y ''-ayni'' (acusativu y xenitivu). El ''-nin'' cai nuna ''iḍāfa''.
* Nominativu :
** ''wālidānin'' والدان: dos padres
** ''al-wālidānin'' الوالدان: los dos padres
** ''wālidā r-rajuli'' والدا الرجل: los dos padres del home.

* Acusativu y xenitivu:
** ''wālidayni'' والدين: dos padres
** ''al-wālidayni'' الوالدين: los dos padres
** ''wāliday r-rajuli'' والدي الرجل: los dos padres del home.

=== Plural masculín regular ===
El plural masculín regular, o completu (الجمع المذكّر السالم al-Ǧamʻ al-muḏakkar #as sālim), qu'implica sobremanera seres humanos de sexu masculín) ta marcáu polos sufixos -ūna (nominativu) y ''-īna''<ref name="una-ina">La -a final polo xeneral nun se pronuncia nel discursu oral.</ref> (acusativu y xenitivu). Estes terminaciones nun camuden anque'l sustantivu tea definíu o indefiníu.

El ''-na'' cai cuando'l nome ye nuna ''iḍāfa'' :
* Nominativu :
** ''wālidūna'' والدون: de los padres (más de dos)
** ''al-wālidūna'' الوالدون: los padres (más de dos)
** ''wālidū r-rijāli'' والدو الرجال: los padres (más de dos) de los homes.

* Acusativu y xenitivu:
** ''wālidīna'' والدين: de los padres
** ''al-wālidīna'' الوالدين: los padres
** ''wālidī r-rijāli'' والدي الرجال: los padres de los homes.

=== Plural femenín regular ===
El plural femenín regular (الجمع المؤنث السالم ''al-Ǧamʻ al-mu'annaṯ'' ''as sālim'') tán marcaos polos sufixos ''-āel to[n]'' (nominativu [indefiníu]) y ''-āti[n]'' (acusativu y xenitivu [indefiníu]),.<ref>''la -n (tanwīn) ye davezu la marca de los substantivos indefiníos.''</ref><ref>''la -i final polo xeneral nun se pronuncia nel discursu oral.''</ref>

El ''-n'' final cai cuando'l nome ta nuna ''iḍāfa''.
* Nominativu:
** ''mudarrisātun'' مدرسات: de los enseñantes
** ''al-mudarrisāel to'' المدرسات: los enseñantes
** ''mudarrisāel to'' l-ʾawlādi مدرسات الاولاد: los enseñantes de los neños.

* Acusativu y xenitivu:
** ''mudarrisātin'' مدرسات: de los enseñantes
** ''al-mudarrisāti'' المدرسات: los enseñantes
** ''mudarrisāti'' l-ʾawlādi مدرسات الاولاد: los enseñantes de los neños.

== Sintaxis ==

== Sistema verbal ==
La conxugación lleva igualmente sufixos vocalizados que determinen la manera del verbu.
* L'indicativu ('''مرفوع''' ''marfūʿ'') : -o. ''yaktubu'' significa « escribe ».<ref>El futuru simple constrúyese añadiendo al presente'l prefixu ''sa-'' : ''sayaktubu'', « el va escribir ».</ref>
* El suxuntivu ('''منصوب''' ''manṣūb'') : ''-a.'' ''yaktuba'' significa « qu'escriba ».
* La manera yusivo o apócope ('''مجزوم''' ''majzūm'') : -Ø. ''yaktub'' (forma emplegada en ciertes construcciones subordinaes, o pal imperativu). Los principios de la [[eufonía]] pueden dacuando a la adición d'una ''-i'' final : ''yaktubi'' (por casu, cuando'l yusivo ta siguíu de dos consonantes)
Los gramáticos árabes tradicionales establecieron una équivalence ente l'indicativu de los verbos y el nominativu de los sustantivos, ente'l suxuntivu y l'acusativu, y ente'l yusivo y el xenitivu: por eso estes formes lleven los mesmos nomes n'árabe - sacante'l par yusivo-xenitivu, seique porque la ''-i'' del yusivo cai de cutiu, lo que ruempe la similaridad. Sicasí, les investigaciones en llingüística histórica nun pudieron establecer si los sufixos similares son la resultancia d'un antiguu venceyu intrínsecu ente les dos partes de cada par, o ye la resultancia de la casualidá.<ref>[[Fonoloxía del árabe|sistema fonolóxicu árabe]] solo dispón de trés vocales curties, la eleición llindar, n'efeutu, a les posibilidaes descrites enantes.</ref>

== Notes y referencies ==
{{llistaref}}

{{Tradubot|Declinación del árabe}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Idioma árabe]]
El términu ʼIʻrāb (n'árabe : () designa'l sistema de sufijo nominales, axetival o verbales del árabe clásicu y del árabe estándar modernu. Ye un nome verbal (maṣdar مصدر) construyíu a partir del raigañu ع-ر-ب (ʻ-r-b ; forma IV) y la so traducción lliteral ye « arabización ». El términu ta pos emparentáu etimológicamente a la pallabra Árabe ».

Los sufixos típicos de la declinación escríbense namái nos testos totalmente vocalizados, como'l Corán, diccionarios o los llibros d'aprendizaxe de la llectura pa neños (o non arabófonos). Tán pronunciaos nel discursu oral formal pero sumieron de tolos dialeutos árabes contemporáneos. Les regles de la pronunciación árabe faen que los sufixos solo sían pronunciaos a la fin de frase en ciertes circunstancies.Por casu, el sufixu -n (tanwīn) nun se pronuncia a la fin d'una frase o un versu en poesía; un sufixu en vocal puede ser pronunciáu o non según les esixencies de la métrica.

 Les declinaciones 

 Sustantivos que siguen una declinación regular 
Cuando'l sustantivu a tornar ta definíu, los sufixos son -o (pal nominativu), -a (pal acusativu), -i (pal xenitivu).

Cuando'l sustantivu ye indefiníu, los sufixos tán completaos d'un -n (tanwīn) : -un (pal nominativu), -an (pal acusativu),La declinación del acusativu indefiníu escríbese siempres, inclusive nos testos non vocalizados. -in (pal xenitivu).

Esti sistema aplicar a la mayoría de los sustantivos, entiende los sustantivos femeninos que terminen en -ah / -at (tāʾ marbūṭta : ), según a numberosos plurales fractos (irregulares).

El /n/ final cai igualmente cuando'l sustantivu al acusativu forma la primer parte d'una iḍāfa o "anexón", ye dicir una construcción de sustantivos que'l so segundu términu ye'l xenitivu (ex.: la casa del home, el coche de los amigos). Na lóxica de la frase, el segundu términu ta automáticamente definíu pola anexón al nome que completa.

Asina :
 Nominativu (مرفوع marfūʿ) :
 baytun بَيتٌ : una casa **
al-baytu البَيتُ : la casa **
baytu r-rajuli بَيتُ الرَّجُلِِ : la casa del home.

 Acusativu (منصوب manṣūb):
 baytan بَيتًا : (veo) una casa ** 
al-bayta البَيتَ : (veo) la casa **
bayta r-rajuli بَيتَ الرَّجُلِِ : (veo) la casa del home.

 Xenitivu (مجرور majrūr):
 baytin بَيتٍ : (de )una casa **
al-bayti البَيتِ : (de) la casa **
baytu r-rajuli بَيتِ الرَّجُلِِ : (de) la casa del home.

 Diptotos 
Dellos nomes al singular (numberosos nomes propios o nomes de llugar), según ciertos tipos de plurales irregulares tán calificaos de diptotos ( al-mamnūʻ min haiṣ-ṣarf, lliteralmente : (el que) ta quitáu de pureza, o (el que) ta quitáu de terminación causal). Estes pallabres solo tienen dos sufixos de casos.

Cuando'l sustantivu ye indefiníu, o nuna iḍāfa, les terminaisons son -o (nominativu), -tien (accusatif), y -tien (génitif), ye dicir ensin adición del tanwīn y similar a los dos últimos casos. Cuando'l sustantivu ta definíu, el génitif ta marcáu pola -i habitual.

 El dual 
Les terminaciones del dual (المثنى al-muthannā) son: -ānin (nominativu) y -ayni (acusativu y xenitivu). El -nin cai nuna iḍāfa.
 Nominativu :
 wālidānin والدان: dos padres
 al-wālidānin الوالدان: los dos padres
 wālidā r-rajuli والدا الرجل: los dos padres del home.

 Acusativu y xenitivu:
 wālidayni والدين: dos padres
 al-wālidayni الوالدين: los dos padres
 wāliday r-rajuli والدي الرجل: los dos padres del home.

 Plural masculín regular 
El plural masculín regular, o completu (الجمع المذكّر السالم al-Ǧamʻ al-muḏakkar #as sālim), qu'implica sobremanera seres humanos de sexu masculín) ta marcáu polos sufixos -ūna (nominativu) y -īnaLa -a final polo xeneral nun se pronuncia nel discursu oral. (acusativu y xenitivu). Estes terminaciones nun camuden anque'l sustantivu tea definíu o indefiníu.

El -na cai cuando'l nome ye nuna iḍāfa :
 Nominativu :
 wālidūna والدون: de los padres (más de dos)
 al-wālidūna الوالدون: los padres (más de dos)
 wālidū r-rijāli والدو الرجال: los padres (más de dos) de los homes.

 Acusativu y xenitivu:
 wālidīna والدين: de los padres
 al-wālidīna الوالدين: los padres
 wālidī r-rijāli والدي الرجال: los padres de los homes.

 Plural femenín regular 
El plural femenín regular (الجمع المؤنث السالم al-Ǧamʻ al-mu'annaṯ as sālim) tán marcaos polos sufixos -āel to[n] (nominativu [indefiníu]) y -āti[n] (acusativu y xenitivu [indefiníu]),.la -n (tanwīn) ye davezu la marca de los substantivos indefiníos.la -i final polo xeneral nun se pronuncia nel discursu oral.

El -n final cai cuando'l nome ta nuna iḍāfa.
 Nominativu:
 mudarrisātun مدرسات: de los enseñantes
 al-mudarrisāel to المدرسات: los enseñantes
 mudarrisāel to l-ʾawlādi مدرسات الاولاد: los enseñantes de los neños.

 Acusativu y xenitivu:
 mudarrisātin مدرسات: de los enseñantes
 al-mudarrisāti المدرسات: los enseñantes
 mudarrisāti l-ʾawlādi مدرسات الاولاد: los enseñantes de los neños.

 Sintaxis 

 Sistema verbal 
La conxugación lleva igualmente sufixos vocalizados que determinen la manera del verbu.
 L'indicativu (مرفوع marfūʿ) : -o. yaktubu significa « escribe ».El futuru simple constrúyese añadiendo al presente'l prefixu sa- : sayaktubu, « el va escribir ».
 El suxuntivu (منصوب manṣūb) : -a. yaktuba significa « qu'escriba ».
 La manera yusivo o apócope (مجزوم majzūm) : -Ø. yaktub (forma emplegada en ciertes construcciones subordinaes, o pal imperativu). Los principios de la eufonía pueden dacuando a la adición d'una -i final : yaktubi (por casu, cuando'l yusivo ta siguíu de dos consonantes)
Los gramáticos árabes tradicionales establecieron una équivalence ente l'indicativu de los verbos y el nominativu de los sustantivos, ente'l suxuntivu y l'acusativu, y ente'l yusivo y el xenitivu: por eso estes formes lleven los mesmos nomes n'árabe - sacante'l par yusivo-xenitivu, seique porque la -i del yusivo cai de cutiu, lo que ruempe la similaridad. Sicasí, les investigaciones en llingüística histórica nun pudieron establecer si los sufixos similares son la resultancia d'un antiguu venceyu intrínsecu ente les dos partes de cada par, o ye la resultancia de la casualidá.sistema fonolóxicu árabe solo dispón de trés vocales curties, la eleición llindar, n'efeutu, a les posibilidaes descrites enantes.

 Notes y referencies 

Categoría:Idioma árabe