Karnak
{{otros usos|Karnak (cómic)|pal personaxe de [[Marvel Comics]]}}
{{Ficha de Patrimoniu de la Humanidá |
Nome = Antigua Tebas coles sos [[Necrópolis tebana|necrópolis]]
| Imaxe = Karnak Temples.jpg
| Tamañu = 300
| Pie = Vista aérea de complexu de Karnak.
| País = {{EGY}}
| Tipu = Cultural
| Criterios = i, iii, vi | ID = 87
| Rexón = [[Países árabes]]
| Añu = 1979
| Estensión = 
| peligru = 
}}

'''Karnak''' (''al-Karnak'',الكرنك, "ciudá fortificada", llamada nel [[Antiguu Exiptu]] '''Ipet sut''', "el llugar más veneráu") ye'l nome d'una pequeña población d'[[Exiptu]], asitiada na ribera oriental del ríu [[Nilu]], frente a [[Luxor]], la zona de l'antigua [[Tebas (Exiptu)|Tebas]], qu'allugaba'l complexu relixosu más importante del Antiguu Exiptu. 
<center>
{|
|'''Ipet sut''':
|<hiero>i-p:t-Y1V-st-st-st-t:O49</hiero>
|}
</center>
Forma parte del conxuntu denomináu [[Tebas (Exiptu)|Antigua Tebas coles sos necrópolis]], declaráu [[Patrimoniu de la Humanidá]] pola [[Unesco]] en [[1979]].
Ye'l conxuntu de templos más grande d'Exiptu.

== Complexu de templos de Karnak ==

Mientres sieglos, esti llugar foi'l más influyente centru relixosu exipciu. El templu principal taba dedicáu al cultu del dios Amón, pero como n'otros templos exipcios tamién se veneraba a otres divinidaes. 

[[Ficheru:Pinedjem_I_Karnak.jpg|thumb|200px|Estatua de [[Pinedyem I]] nel primer patiu del templu de Amón en Karnak.]]

El complexu de templos de Karnak componer:

* la cortil d'[[Amón-Ra]], * 
la cortil de [[Montu]], *
el [[cortil de Mut]], *
el templu de [[Jonsu]], *
el templu d'[[Opet]], *
el templu de [[Ptah]].

Esistía tamién un llagu sagráu, numberosos templetes y capiyes de menor tamañu, y múltiples estancies y almacenes asitiaos dientro de los murios qu'arredolaben la cortil principal.

La diferencia principal ente'l templu de Amón en Karnak, que [[Diodoro de Sicilia]] afirma ser el más antiguu de [[Tebas (Exiptu)|Tebas]], y la mayoría de los templos exipcios ye'l tiempu y esfuerciu emplegaos na so construcción y posteriores ampliaciones. Unos trenta [[faraones]] contribuyeron coles sos edificaciones convirtiendo al complexu nun conxuntu, que pol so tamañu (unos trenta [[hectárea|hectárees]]), nun se conociera enxamás.

La entrada, ente dos inmensos [[pilonos]], ta precedíu por un ''dromos'' ("camín del dios") o avenida d'[[Esfinxe (escultura)|esfinxes]], con cabeza de carneru, símbolos del dios Amón. Aportar a un gran patiu porticado onde s'atopa, a la izquierda, un templete del faraón [[Seti II]], una de les columnes de [[Taharqo]] y la monumental estatua de [[Pinedyem I]], a la derecha el templu de [[Ramsés III]], al frente, la sala hipóstila, y un pocu más al fondu, los [[obeliscu|obeliscos]] de [[Thutmose I]] y [[Hatshepsut]]; dempués hai una serie d'estancies, con patios menores, y el ''santuariu'', a los que namái teníen accesu'l [[faraón]] y los sacerdotes.

La sala hipóstila de Karnak ye una de les partes más singulares del conxuntu relixosu. Con 23 metros d'altor, ye un espaciu arquiteutónicu que la so cubierta ta sofitada por 122 xigantesques columnes que son más altes nos dos files centrales, conformando un gran pasiellu, que la so disposición fai posible allumar dende la exa de la sala. Como material utilizóse la piedra, tallada en bloques que conformen los tambores de les columnes. Estes sofitaben en bases y terminaben en xigantescos capiteles papiriformes y campaniformes, sobre los cualos apostábense enormes dinteles que sosteníen una cubierta adintelada. Los fustes de tan colosales columnes atopábense decoraos con relieves polícromos, encargaos de complementar la grandiosidá del llugar sagráu.

Nel antiguu Exiptu, la construcción de los templos empecipiábase siempres pol ''santuariu'', lo que significa que Karnak empezar pol centru y terminóse de construyir poles entraes a la cortil. Tol conxuntu taba ricamente decoráu y pintáu en vivos colores.

Dempués de les [[pirámides de Guiza]], ye'l segundu llugar más visitáu d'Exiptu.

== El templu de Amón-Ra en Karnak ==
[[Ficheru:Karnak01(js).jpg|thumb|Avenida ([[dromos]]) del templu de Karnak.]]
Ta formáu por dos partes, una más antigua y otra más novedosa. Fuéronse añadiendo sales, patios y [[pilonos]] con un claru calter monumental. Tien una exa perpendicular al ríu, que ye'l principal, y otru paralelu, que son añadíos. Hai una canal procedente del [[Nilu]] delantre del cual había un cai al que se llegaba por dos ramples, una de cada llau, y delantre de la canal había un banzáu. Del cai al primera pilono había una avenida d'esfinxes con cuerpu de lleón y cabeza de carneru. Esi primera pilono, llamáu pilono I, amuesa 4 furacos a cada llau nos que s'encaxar los mástiles de madera de cedru revistíos de cobre pa les banderolas de díes de fiesta. Na parte de riba tenía 4 pequeñes ventanes que sirvíen por que salieren 4 argolles de cada llau que suxetaben los mástiles. Esti pilono xunto colos dos llaos llaterales que los siguen fueron obra de la dinastía XXII del faraón Sheshonk I. Dambos nun se terminaron y por ello esti pilono nun tien relieves. 

[[Ficheru:Karnak-Hypostyle7.jpg|thumb|left|La sala hipóstila.]]

Detrás del primer pilono ta'l gran patiu de palaciu. Ye un patiu porticado en tolos sos llaos. Dientro hai numberoses construcciones distintes de finales de la dinastía XVIII y de la dinastía ptolemaica. Ye'l más grande de tolos patios exipcios. Nel norte tien 18 columnes con capiteles papiriformes zarraos y el llau sur ta formáu por 9 columnes iguales cortaes pol templu reposadero de [[Ramsés III]]. Del otru llau del templu ta'l pórticu de los bubastitas formáu por dos columnes y dos pilastres. Nel centru taba'l templu de Taharqa que yera onde s'asitiaba la barca procesional. Esta era d'una sola sala con una columna de gran altor con capitel campaniforme. Al llau del pilono 1 ta'l templu de [[Sesostris I]]. Este tien 3 habitaciones independientes. Yera p'asitiar los trés barques en momentos solemnes asitiando la de Khosu al este, la de Mut al oeste y la de Amon nel centru. 
Equí Ramsés III edificó un templu simple muncho más grande que lo demás. A esti llegar por una pequeña avenida d'esfinxes con dos pilonos d'entrada, detrás un patiu porticado con pilastres osiriacos, depués una sala hipóstila senciella con una nave central más alta y ancha con claristorios na diferencia d'altor. Nel [[Sancta Sanctorum]] asitiábense les barques.
Delantre del pilono II, llixeramente más pequeñu que'l primeru, tien un pórticu con dos colosos del faraón Ramsés II de los que solo se caltién el de la derecha. Estes colosales figures del faraón yeren en granitu rosa. 

Esti pilono y el patiu que lu procede son obra de [[Horemheb]]. Este foi un xefe del exércitu que se convirtió en Faraón. Empezó la nave central de la sala hipóstila, que ye una de les más grandes construcciones del arte exipcio, entendíu ente'l II y el III pilono. Esta sala ta entendida por 134 columnes. La nave central tien 12 columnes con capiteles campaniformes, con claristorios na diferencia d'altor. Les naves llaterales, bien estreches, taben formaes por capiteles lotiformes. Los fustes de les columnes taben cubiertos con relieves y escultura xeroglífica. Les naves llaterales facer Horemheb y la central Amenofis III, que construyó tamién el III pilono cerrando la sala hipóstila. 
Tres l'III pilono hai un patiu que xune los dos espacios. Esti gran patiu creóse como separación del III y IV pilonos y tenía 4 obeliscos de granitu rosa de los que se caltién unu. 

Caltiénense dos estatues feches por [[Tutankamon]] de Amon y Amonet n'arenisca colorada. Siguíos d'esi patiu ta'l santuariu de l'arca. Foi reconstruyíu'l so techu y pudiéronse recuperar restos de la policromía que revistía les sos parés. Siguíu hai un patiu con restos del templu de Amon construyíu nel imperiu medio y reformao por [[Hatshepsut]]. 

Esta construyó n'otru llugar una especie de sala que se llamaba de los festivales. Depués Tutmosis III destruyir y construyó otra sala de festivales. A esti entrar pela derecha. Delantre de la puerta había un colosu y tenía unes especies d'escalinates qu'aportaben al interior. Cuando entrabes había unes habitaciones pal templu. La sala central ye más alta que la nave llateral, bien interesada yá que arrodia tola nave central estructurada con columnes. Esta nave ta sofitada en pilastres. 

Dempués pásase a l'habitación del xardín botánicu, formada por 4 enormes columnes papiriformes y los relieves d'esta sala fálennos del so paraísu, que yera un xardín de recréu con plantes y aves importantes y curioses. Ellos quieren traer estes especies por que se afaigan al Nilu. Finalmente ta'l Sancta Sanctorum, onde taba la estatua d'oru de Amón, d'usu priváu. El templu foi construyíu dende equí hasta'l final. 
El llagu sagráu pa unos yera un llugar onde se pasiaben les barques sagraes y p'otros yera una piscina onde se purificaban los sacerdotes. La teoría más acertada ye que se criaben ellí unes oques de Meydum pal so sacrificiu, bien representaes na pintura exipcia. La escalera que baxa hasta la piscina ye llamada escalera de les oques. A partir del pilono IV comunicar por un patiu del escondederu col Pilono VII, obra de Tutmosis III, col VIII obra de Hatshepsut, el IX de Horemheb y el X de Amenofis III. 

Taba la llamada Avenida de les esfinxes con cabeza del faraón Amenofis III y cuerpu de lleón. Esta estendíase 2 km, travesando asina [[Tebas (Exiptu)|Tebas]], y xunía esti templu col de [[Luxor]] sobremanera nes festividaes importantes como'l opet.

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Karnak temple complex|Karnak}}
* Situación: {{coord|25|43|00|N|32|39|30|E}}
* {{Enllaz rotu|1=templu-de-karnak.html Templu de Amón en karnak, en egiptologia.com |2=http://www.egiptologia.com/arqueologia/55-el |date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.egiptologia.org/arte/templos/karnak_amon/ Templu de Amón en karnak, en egiptologia.org]
* [http://dlib.etc.ucla.edu/projects/Karnak/ Karnak Temple Complex. University of California.] (n'inglés)
* [http://www.egyptology.nl/temptomb/plans_kn.html Sjef Willockx: ''The Amun temple of Karnak: Plans of the main axis''. PDF]

;Escavaciones 
* [http://jfjet.perso.free.fr/archeologie/karnak_amon.html Fouilles dans la zone centrale du temple d'Amon, Ve et VIe pylônes (CFEETK)] (en francés)
* [https://web.archive.org/web/20081030151445/http://jfjet.perso.free.fr/archeologie/karnak_mpa.html Fouilles du musée en plein air (CFEETK)] (en francés)







{{Tradubot|Karnak}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llocalidaes d'Exiptu]]
[[Categoría:Xacimientos arqueolóxicos d'Exiptu]]
[[Categoría:Patrimoniu de la Humanidá n'Exiptu]]
[[Categoría:Llugares de cultu relixosu]]
[[Categoría:Templos del Antiguu Exiptu]]
[[Categoría:Karnak]]
Karnak (al-Karnak,الكرنك, "ciudá fortificada", llamada nel Antiguu Exiptu Ipet sut, "el llugar más veneráu") ye'l nome d'una pequeña población d'Exiptu, asitiada na ribera oriental del ríu Nilu, frente a Luxor, la zona de l'antigua Tebas, qu'allugaba'l complexu relixosu más importante del Antiguu Exiptu. 
Ipet sut:i-p:t-Y1V-st-st-st-t:O49
Forma parte del conxuntu denomináu Antigua Tebas coles sos necrópolis, declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco en 1979.
Ye'l conxuntu de templos más grande d'Exiptu.

 Complexu de templos de Karnak 

Mientres sieglos, esti llugar foi'l más influyente centru relixosu exipciu. El templu principal taba dedicáu al cultu del dios Amón, pero como n'otros templos exipcios tamién se veneraba a otres divinidaes. 

thumb|200px|Estatua de Pinedyem I nel primer patiu del templu de Amón en Karnak.

El complexu de templos de Karnak componer:

 la cortil d'Amón-Ra, * 
la cortil de Montu, *
el cortil de Mut, *
el templu de Jonsu, *
el templu d'Opet, *
el templu de Ptah.

Esistía tamién un llagu sagráu, numberosos templetes y capiyes de menor tamañu, y múltiples estancies y almacenes asitiaos dientro de los murios qu'arredolaben la cortil principal.

La diferencia principal ente'l templu de Amón en Karnak, que Diodoro de Sicilia afirma ser el más antiguu de Tebas, y la mayoría de los templos exipcios ye'l tiempu y esfuerciu emplegaos na so construcción y posteriores ampliaciones. Unos trenta faraones contribuyeron coles sos edificaciones convirtiendo al complexu nun conxuntu, que pol so tamañu (unos trenta hectárees), nun se conociera enxamás.

La entrada, ente dos inmensos pilonos, ta precedíu por un dromos ("camín del dios") o avenida d'esfinxes, con cabeza de carneru, símbolos del dios Amón. Aportar a un gran patiu porticado onde s'atopa, a la izquierda, un templete del faraón Seti II, una de les columnes de Taharqo y la monumental estatua de Pinedyem I, a la derecha el templu de Ramsés III, al frente, la sala hipóstila, y un pocu más al fondu, los obeliscos de Thutmose I y Hatshepsut; dempués hai una serie d'estancies, con patios menores, y el santuariu, a los que namái teníen accesu'l faraón y los sacerdotes.

La sala hipóstila de Karnak ye una de les partes más singulares del conxuntu relixosu. Con 23 metros d'altor, ye un espaciu arquiteutónicu que la so cubierta ta sofitada por 122 xigantesques columnes que son más altes nos dos files centrales, conformando un gran pasiellu, que la so disposición fai posible allumar dende la exa de la sala. Como material utilizóse la piedra, tallada en bloques que conformen los tambores de les columnes. Estes sofitaben en bases y terminaben en xigantescos capiteles papiriformes y campaniformes, sobre los cualos apostábense enormes dinteles que sosteníen una cubierta adintelada. Los fustes de tan colosales columnes atopábense decoraos con relieves polícromos, encargaos de complementar la grandiosidá del llugar sagráu.

Nel antiguu Exiptu, la construcción de los templos empecipiábase siempres pol santuariu, lo que significa que Karnak empezar pol centru y terminóse de construyir poles entraes a la cortil. Tol conxuntu taba ricamente decoráu y pintáu en vivos colores.

Dempués de les pirámides de Guiza, ye'l segundu llugar más visitáu d'Exiptu.

 El templu de Amón-Ra en Karnak 
thumb|Avenida (dromos) del templu de Karnak.
Ta formáu por dos partes, una más antigua y otra más novedosa. Fuéronse añadiendo sales, patios y pilonos con un claru calter monumental. Tien una exa perpendicular al ríu, que ye'l principal, y otru paralelu, que son añadíos. Hai una canal procedente del Nilu delantre del cual había un cai al que se llegaba por dos ramples, una de cada llau, y delantre de la canal había un banzáu. Del cai al primera pilono había una avenida d'esfinxes con cuerpu de lleón y cabeza de carneru. Esi primera pilono, llamáu pilono I, amuesa 4 furacos a cada llau nos que s'encaxar los mástiles de madera de cedru revistíos de cobre pa les banderolas de díes de fiesta. Na parte de riba tenía 4 pequeñes ventanes que sirvíen por que salieren 4 argolles de cada llau que suxetaben los mástiles. Esti pilono xunto colos dos llaos llaterales que los siguen fueron obra de la dinastía XXII del faraón Sheshonk I. Dambos nun se terminaron y por ello esti pilono nun tien relieves. 

thumb|left|La sala hipóstila.

Detrás del primer pilono ta'l gran patiu de palaciu. Ye un patiu porticado en tolos sos llaos. Dientro hai numberoses construcciones distintes de finales de la dinastía XVIII y de la dinastía ptolemaica. Ye'l más grande de tolos patios exipcios. Nel norte tien 18 columnes con capiteles papiriformes zarraos y el llau sur ta formáu por 9 columnes iguales cortaes pol templu reposadero de Ramsés III. Del otru llau del templu ta'l pórticu de los bubastitas formáu por dos columnes y dos pilastres. Nel centru taba'l templu de Taharqa que yera onde s'asitiaba la barca procesional. Esta era d'una sola sala con una columna de gran altor con capitel campaniforme. Al llau del pilono 1 ta'l templu de Sesostris I. Este tien 3 habitaciones independientes. Yera p'asitiar los trés barques en momentos solemnes asitiando la de Khosu al este, la de Mut al oeste y la de Amon nel centru. 
Equí Ramsés III edificó un templu simple muncho más grande que lo demás. A esti llegar por una pequeña avenida d'esfinxes con dos pilonos d'entrada, detrás un patiu porticado con pilastres osiriacos, depués una sala hipóstila senciella con una nave central más alta y ancha con claristorios na diferencia d'altor. Nel Sancta Sanctorum asitiábense les barques.
Delantre del pilono II, llixeramente más pequeñu que'l primeru, tien un pórticu con dos colosos del faraón Ramsés II de los que solo se caltién el de la derecha. Estes colosales figures del faraón yeren en granitu rosa. 

Esti pilono y el patiu que lu procede son obra de Horemheb. Este foi un xefe del exércitu que se convirtió en Faraón. Empezó la nave central de la sala hipóstila, que ye una de les más grandes construcciones del arte exipcio, entendíu ente'l II y el III pilono. Esta sala ta entendida por 134 columnes. La nave central tien 12 columnes con capiteles campaniformes, con claristorios na diferencia d'altor. Les naves llaterales, bien estreches, taben formaes por capiteles lotiformes. Los fustes de les columnes taben cubiertos con relieves y escultura xeroglífica. Les naves llaterales facer Horemheb y la central Amenofis III, que construyó tamién el III pilono cerrando la sala hipóstila. 
Tres l'III pilono hai un patiu que xune los dos espacios. Esti gran patiu creóse como separación del III y IV pilonos y tenía 4 obeliscos de granitu rosa de los que se caltién unu. 

Caltiénense dos estatues feches por Tutankamon de Amon y Amonet n'arenisca colorada. Siguíos d'esi patiu ta'l santuariu de l'arca. Foi reconstruyíu'l so techu y pudiéronse recuperar restos de la policromía que revistía les sos parés. Siguíu hai un patiu con restos del templu de Amon construyíu nel imperiu medio y reformao por Hatshepsut. 

Esta construyó n'otru llugar una especie de sala que se llamaba de los festivales. Depués Tutmosis III destruyir y construyó otra sala de festivales. A esti entrar pela derecha. Delantre de la puerta había un colosu y tenía unes especies d'escalinates qu'aportaben al interior. Cuando entrabes había unes habitaciones pal templu. La sala central ye más alta que la nave llateral, bien interesada yá que arrodia tola nave central estructurada con columnes. Esta nave ta sofitada en pilastres. 

Dempués pásase a l'habitación del xardín botánicu, formada por 4 enormes columnes papiriformes y los relieves d'esta sala fálennos del so paraísu, que yera un xardín de recréu con plantes y aves importantes y curioses. Ellos quieren traer estes especies por que se afaigan al Nilu. Finalmente ta'l Sancta Sanctorum, onde taba la estatua d'oru de Amón, d'usu priváu. El templu foi construyíu dende equí hasta'l final. 
El llagu sagráu pa unos yera un llugar onde se pasiaben les barques sagraes y p'otros yera una piscina onde se purificaban los sacerdotes. La teoría más acertada ye que se criaben ellí unes oques de Meydum pal so sacrificiu, bien representaes na pintura exipcia. La escalera que baxa hasta la piscina ye llamada escalera de les oques. A partir del pilono IV comunicar por un patiu del escondederu col Pilono VII, obra de Tutmosis III, col VIII obra de Hatshepsut, el IX de Horemheb y el X de Amenofis III. 

Taba la llamada Avenida de les esfinxes con cabeza del faraón Amenofis III y cuerpu de lleón. Esta estendíase 2 km, travesando asina Tebas, y xunía esti templu col de Luxor sobremanera nes festividaes importantes como'l opet.

 Referencies 

 Enllaces esternos 

 Situación: 
 
 Templu de Amón en karnak, en egiptologia.org
 Karnak Temple Complex. University of California. (n'inglés)
 Sjef Willockx: The Amun temple of Karnak: Plans of the main axis. PDF

Escavaciones 
 Fouilles dans la zone centrale du temple d'Amon, Ve et VIe pylônes (CFEETK) (en francés)
 Fouilles du musée en plein air (CFEETK) (en francés)

Categoría:Llocalidaes d'Exiptu
Categoría:Xacimientos arqueolóxicos d'Exiptu
Categoría:Patrimoniu de la Humanidá n'Exiptu
Categoría:Llugares de cultu relixosu
Categoría:Templos del Antiguu Exiptu
Categoría:Karnak