Necrópolis real de Biblos
{{Edificiu}}
{{Ficha de Patrimoniu de la Humanidá
| Nome = جبيل <br /> ''Ŷubayl'' <br /> Biblos 
| Imaxe = 
| Tamañu = 
| Pie = 
| mapa_loc = El Líbanu
| pos_etiqueta_loc = 
| tam_mapa_loc = 270px
| País = {{LIB}}
| Tipu = <span style="color:#F4A460">'''Cultural'''</span>
| Criterios = iii, iv, vi | ID = 295
| Rexón = [[Patrimoniu de la Humanidá n'Estaos árabes|Estaos árabes]]
| Añu = 1984
| Extensión = 
| peligru = 
| Coordenaes = Non
}}

La '''necrópolis real de Biblos''' ye un [[necrópolis|área d'enterramientos]] allugada na ciudá de [[Biblos]] (anguaño [[Señoríu de Gibelet|Jebail]], [[El Líbanu]]). Ta asitiada al oeste del [[sitiu arqueolóxicu|cortil arqueolóxica]], frente a un cantil que bordia l'área pel oeste, al sur del puertu y al oeste del castiellu. 

EL 13 de febreru de [[1922]] el cantil fundir nel mar por causa de una fuerte agua,<ref name="pheniciens">{{cita web |url=http://www.pheniciens.com/cites/byblos.php|títulu=Les phéniciens. Byblos|fechaaccesu=4 de mayu de 2017}}</ref> un fechu que dexó al exiptólogu francés [[Pierre Montet]] afayar el muriu posterior d'una [[cámara funeraria]] escavada na roca a doce metros de fondura.<ref>Montet, ''Byblos et l'Égypte'', p. 17</ref>El colapsu de parte del derribadoriu sacó a la lluz la tumba I, según el campusantu. Esti primer afayu dio llugar a la llocalización d'otros ocho baltes contemporánees a la [[Dinastía XII d'Exiptu]], pertenecientes a la fin del [[Imperiu Mediu d'Exiptu]]. Les tumbes fueron numberaes por Montet del I al IX, por orde d'apaición. A partir de [[1925]], Montet foi releváu por [[Maurice Dunand]],<ref name="pheniciens"/> quien prosiguió coles escavaciones na zona mientres cuarenta años.

El conxuntu ta formáu por un total de nueve baltes o [[pozu funerariu|pozos funerarios]] escavaos na roca, a una fondura de nueve a doce metros, que conducen a una cámara funeraria. Tán arrexuntaos nuna zona asitiada al noroeste formada por cuatro baltes y otra asitiada al sureste constituyida por otros cuatro pozos y la tumba V. Nesta postrera, la más importante de toes, afayóse'l llugar d'enterramientu y el sarcófagu pertenecientes al rei [[Ahiram]].<ref name="pheniciens"/>

== Grupu noroeste de tumbes ==
Esti grupu de cuatro baltes pertenez al [[sieglu XVIII e.C.]] Dos d'elles fueren escalaes, ente que les otres dos permanecíen aparentemente intactes.

La tumba I perteneció a Abichemou I, que atopóse práuticamente inalterada y con diversos oxetos pervalibles nel so interior. Na cámara funeraria topóse'l sarcófagu del rei talláu en piedra [[caliar]] blanca. Ente los oxetos descubiertos había un magníficu recipiente de [[magre]], armes bañaes n'oru, xoyes tamién d'oru, dellos vasos d'[[obsidiana]] col nome del rei d'[[Antiguu Exiptu|Exiptu]] [[Amenemhat III]] (1843-1797&nbsp;e.&nbsp;C.) y una vasía de plata que podría provenir de la zona del [[Arte exeo|Exéu]]. Sicasí, nun s'atopó la osamenta del rei. El nome del soberanu nun taba escritu na tumba sinón qu'apaeció nun corredor axacente que coneuta la so tumba cola del so fíu y socesor Ipshemouabi (o Ipschemuabi).<ref name="antik">{{cita web|url=http://antikforever.com/Syrie-Palestine/Phenicien%20Cananeen/byblos.htm|títulu=Les cités phéniciennes: Byblos|fechaaccesu=4 de mayu de 2017|sitiuweb=antikforever.com|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20181031032903/http://www.antikforever.com/Syrie-Palestine/Phenicien%20Cananeen/byblos.htm|fechaarchivu=2018-10-31}}</ref>
 
El rei ye denomináu col títulu exipciu de h3.tj-ˁ o ''alcalde'', qu'al pie de les vasíes dexen certificar que foi un contemporaneu de Amenemhat III. El so ricu moblame funerariu amuesa, dende'l puntu de vista artísticu, una fuerte influencia exipcia qu'atestigua la estrecha rellación ente Biblos y Exiptu. Dellos especialistes deducieron inclusive que nesti periodu utilizaba la [[Xeroglíficos exipcios|escritura exipcio]] na ciudá. Abichemou I ye tamién nomáu nun sellu cilíndricu exipciu onde se refier a él como ''alcalde de Biblos''.<ref name="antik"/>

[[Ficheru:Pectoral In Chemu Abi.jpg|thumb|left|Pectoral d'oru del rei Ipchemouabi. Muséu Nacional de Beirut.]]
La tumba II perteneció a Ipchemouabi, fíu de Abichemou I. Al igual que la del so padre, tamién se topó práuticamente intacta y con dellos oxetos de valor nel so interior. Sicasí, cabo señalar que yera más luxosa que la de Abichemou I, cola cual taba coneutada al traviés d'un pasaxe. Na cámara funeraria atopóse'l so sarcófagu talláu en piedra caliar blanca. Topáronse práuticamente los mesmos oxetos que na tumba del so padre, pero en mayor cantidá: unos magníficos recipientes de magre, armes y xoyes d'oru, ente elles un pectoral decoráu con obsidianes onde apaez el nome del rei d'Exiptu [[Amenemhat IV]] (1797-1787&nbsp;e.&nbsp;C.), un collar y un colgante en forma de concha cola imaxe d'un [[ferre]] y el nome de Ipshemouabi escritu nun [[cartuchu exipciu|cartuchu]]. Toos estos oxetos reflexen la influencia exipcia en Biblos. Sicasí, el so cuerpu nun contenía nengún elementu pervalible como yera'l casu de la tradición exipcia. El nome de "rei" atopar en dos oxetos onde se-y describe explícitamente como'l fíu de Abichemou I. Yera nomáu col títulu exipciu Hati-a-en-képen x3.tj-ˁ-n-Kpn, ''alcalde de Biblos''.<ref name="antik"/> 

{|class="wikitable center"
! scope=col width="8%" | tumba
!scope=col width="20%" | cámara funeraria
!scope=col width="22%" | reis de Biblos
! scope=col width="18%" | contemporaneu de
!scope=col width="20%" | moblame
!scope=col width="12%" | estáu
|-
! scope=row | I |
sarcófagu |
Abichemou
| [[Amenemhat III]]
| osamenta, vasía d'obsidiana |
aparentemente intacta
|-
! scope=row | II |
ataúd de madera |
Ipchemouabi
| [[Amenemhat IV]]
| arca d'obsidiana |
aparentemente intacta
|-
! scope=row | III |

|
| [[sieglu XVIII e.C.]]
| nengún oxetu exipciu |
escalada
|-
! scope=row | IV
| sarcófagu |
Medjed-tebit-iotef, exipciu o nome exipciu |
[[sieglu XVIII e.C.]]
|
| escalada
|}

== Balta V ==
[[Ficheru:Ahiram sarcophag from Biblos XIII-XBC.jpg|thumb|250px|El sarcófagu del rei [[Ahiram]] de [[Biblos]]. Muséu Nacional de [[Beirut]].]]
La tumba ta formada por un pozu que traviesa una capa de roca d'un llau a otru. Na cámara atoparon trés [[sarcófago]], dos d'ellos ensin decoración y que conteníen una osamenta, y el terceru con una ornamentación d'influencia exipcia y siria nos sos motivos y na so forma d'execución, una carauterística típica del [[arte fenicio]] d'esta dómina.<ref name="antik"/> 

Esti últimu sarcófagu, perteneciente al rei [[Ahiram]], ye unu de los oxetos [[fenicios]] más célebres y foi dedicáu al rei pol so fíu [[Itobaal I]], como indica una inscripción grabada na so tapa.{{Sfn|Prado Martínez|2007|p=73}}La so importancia deber a que'l testu, de 38 pallabres, ye'l más antiguu realizáu con [[Alfabetu feniciu|calteres fenicios]] topáu hasta la fecha.<ref name="antik"/> El ataúd rectangular con un zarru en forma de cúpula ta suxetáu por cuatro pies con forma de lleones rampantes. Los llaterales tán decoraos con distintes escenes. A los llaos representen dos llargos cortexos aciagos, unu d'ellos con una [[Esfinxe exipcia|esfinxe]] alada. Les cares delantero y trasero amuesen unos personaxes femeninos vistíos de llutu. El conxuntu tuvo de tar profusamente coloriáu pos inda son visibles grandes traces de pintura orixinal.<ref name="antik"/>

[[Ficheru:Sarcophag of Ahiram inscription.png|thumb|250px|Inscripción atopada nel sarcófagu de Ahiram, considerada la más antigua escrita en [[idioma feniciu]].]]
Cerca del fondu del pozu, contra la entrada de la cámara funeraria que ta empobinada escontra l'este, atopáronse amás dellos fragmentos de vasíes d'[[alabastru]], unu de los cualos indica la [[Titulatura real nel Antiguu Exiptu|titulatura real]] de [[Ramsés II]]. Estos oxetos pertenecíen a la dote y a los ritos funerarios celebraos n'honor al difuntu. La tumba foi fechada nel [[sieglu XIII e.C.]],{{Sfn|Prado Martínez|2007|p=73}}tal que indicó Pierre Montet:

[[Ficheru:Ahiram Sarcophagus 2.jpg|thumb|left|Detalle del sarcófagu de Ahiram.]]
{{cita|«Los fragmentos d'oxetos recoyíos na planta cimera del pozu, al fondu del mesmu y na cámara funeraria formen una serie homoxénea que les sos pieces, siries o exipcies, pueden datase del [[Imperiu Nuevu d'Exiptu|Imperiu Nuevu]] y que los dos vasíes d'alabastru dexen atribuyir al reináu de [[Ramsés II]]. Nenguna pieza pertenez a una fecha posterior»|Montet, ''Byblos et l'Égypte'', p. 227-228}}

{|class="wikitable col1cen col2cen col3cen"
! scope=col width="8%" | tumba
!scope=col width="20%" | cámara funeraria
!scope=col width="22%" | reis de Biblos
! scope=col width="18%" | contemporaneu de
!scope=col width="20%" | moblame
!scope=col width="12%" | estáu
|-
! scope=row | V
| Un sarcófagu decoráu<br/>Dos sarcófagos non decoraos 
| [[Ahiram]]
| [[Ramsés II]]<br>[[sieglu XIII e.C.]]
|}

== Grupu sureste de tumbes ==
Esti grupu de cuatro baltes asitiar a unos trenta metros al sur del pozu IV y a unos cincuenta metros del mar. El moblame atopáu nelles yera menos considerable que'l de los enterramientos precedentes. Sicasí, la tumba VIII caltenía entá'l so sarcófagu onde se toparon tablillas d'oru, perlles, un ferre d'[[amatista]], seis anillo d'oru ya inclusive un fragmentu d'un vasu con [[Xeroglíficos exipcios|xeroglíficos]]. La tumba IX reveló'l nome d'un príncipe de Biblos, Abichemou, o de forma embrivida, Abi.<ref name="Montet214"/>Nun conteníen nengún oxetu proveniente direutamente del [[Antiguu Exiptu]]. Escontra [[Años 1590 e.C.|1590 e.C.]], Exiptu foi invadida y nun pudo siguir calteniendo rellaciones con Jebail.<ref name="Montet214"/> 

Esti conxuntu presenta analoxíes coles tumbes I a IV, pertenecientes al [[sieglu XVIII e.C.]], y cola tumba V o de Ahiram, datada nel [[sieglu XIII e.C.]] Poro, la so cronoloxía tien d'asitiase ente estos dos feches, yá que recuerden a les primeres y antemánense a la segunda.<ref name="Montet214">Montet, ''Byblos et l'Egypte'', p. 214</ref>

{|class="wikitable center"
! scope=col width="8%" | tumba
!scope=col width="20%" | cámara funeraria
!scope=col width="22%" | reis de Biblos
! scope=col width="18%" | contemporaneu de
!scope=col width="20%" | moblame
!scope=col width="12%" | estáu
|-
! scope=row | VI |

|
| Ente los sieglos XVIII e.C. y XIII e.C.
| Nengún oxetu proveniente d'Exiptu |
escalada
|-
! scope=row | VII |
sarcófagu |

| Ente los sieglos XVIII e.C. y XIII e.C.
| Nengún oxetu proveniente d'Exiptu |
escalada
|-
! scope=row | VIII |
sarcófagu |

| Ente los sieglos XVIII e.C. y XIII e.C.
| Nengún oxetu proveniente d'Exiptu |
escalada
|-
! scope=row | IX
|
| Abi y/o Abichemou
| Ente los sieglos XVIII e.C. y XIII e.C.
| Nengún oxetu proveniente d'Exiptu |
escalada
|}

== Ver tamién ==
* [[Biblos]]
* [[Idioma feniciu]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Bibliografía ==
* {{cita llibru |apellíu=Montet|nome=Pierre|títulu=Byblos et l'Égypte. Quatre campagnes de fouilles à Gebeil (1921-1922-1923-1924)|url=http://www.persee.fr/doc/jds_0021-8103_1930_num_6_1_2383|idioma=francés|añu=1930|editorial=Journal des savants|volume=6|númberu=1}}
* {{cita llibru |apellíu=Prado Martínez|nome=Fernando|títulu=Los fenicios. Del monte Líbanu a les columnes de Hércules|url=https://books.google.es/books?id=MrS0g7V2wqkC&printsec=frontcover&hl=es#v=onepage&q&f=false|editorial=Marcial Pons Historia|añu=2007|ubicación=Madrid|isbn=978-84-96467-52-1}}

== Enllaces esternos ==
* [https://www.pratiks.com/video/voyages/astuces-voyage/5566/liban-la-necropole-de-byblos-guide-pratique/ La nécropole de Byblos-Guide pratique] Videu de la tumba de Abichemou (en francés).

{{Tradubot|Necrópolis real de Biblos}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Xacimientos arqueolóxicos d'El Líbanu]]
[[Categoría:Patrimoniu de la Humanidá n'El Líbanu]]
[[Categoría:Exiptoloxía]]
La necrópolis real de Biblos ye un área d'enterramientos allugada na ciudá de Biblos (anguaño Jebail, El Líbanu). Ta asitiada al oeste del cortil arqueolóxica, frente a un cantil que bordia l'área pel oeste, al sur del puertu y al oeste del castiellu. 

EL 13 de febreru de 1922 el cantil fundir nel mar por causa de una fuerte agua, un fechu que dexó al exiptólogu francés Pierre Montet afayar el muriu posterior d'una cámara funeraria escavada na roca a doce metros de fondura.Montet, Byblos et l'Égypte, p. 17El colapsu de parte del derribadoriu sacó a la lluz la tumba I, según el campusantu. Esti primer afayu dio llugar a la llocalización d'otros ocho baltes contemporánees a la Dinastía XII d'Exiptu, pertenecientes a la fin del Imperiu Mediu d'Exiptu. Les tumbes fueron numberaes por Montet del I al IX, por orde d'apaición. A partir de 1925, Montet foi releváu por Maurice Dunand, quien prosiguió coles escavaciones na zona mientres cuarenta años.

El conxuntu ta formáu por un total de nueve baltes o pozos funerarios escavaos na roca, a una fondura de nueve a doce metros, que conducen a una cámara funeraria. Tán arrexuntaos nuna zona asitiada al noroeste formada por cuatro baltes y otra asitiada al sureste constituyida por otros cuatro pozos y la tumba V. Nesta postrera, la más importante de toes, afayóse'l llugar d'enterramientu y el sarcófagu pertenecientes al rei Ahiram.

 Grupu noroeste de tumbes 
Esti grupu de cuatro baltes pertenez al sieglu XVIII e.C. Dos d'elles fueren escalaes, ente que les otres dos permanecíen aparentemente intactes.

La tumba I perteneció a Abichemou I, que atopóse práuticamente inalterada y con diversos oxetos pervalibles nel so interior. Na cámara funeraria topóse'l sarcófagu del rei talláu en piedra caliar blanca. Ente los oxetos descubiertos había un magníficu recipiente de magre, armes bañaes n'oru, xoyes tamién d'oru, dellos vasos d'obsidiana col nome del rei d'Exiptu Amenemhat III (1843-1797 e. C.) y una vasía de plata que podría provenir de la zona del Exéu. Sicasí, nun s'atopó la osamenta del rei. El nome del soberanu nun taba escritu na tumba sinón qu'apaeció nun corredor axacente que coneuta la so tumba cola del so fíu y socesor Ipshemouabi (o Ipschemuabi).
 
El rei ye denomináu col títulu exipciu de h3.tj-ˁ o alcalde, qu'al pie de les vasíes dexen certificar que foi un contemporaneu de Amenemhat III. El so ricu moblame funerariu amuesa, dende'l puntu de vista artísticu, una fuerte influencia exipcia qu'atestigua la estrecha rellación ente Biblos y Exiptu. Dellos especialistes deducieron inclusive que nesti periodu utilizaba la escritura exipcio na ciudá. Abichemou I ye tamién nomáu nun sellu cilíndricu exipciu onde se refier a él como alcalde de Biblos.

thumb|left|Pectoral d'oru del rei Ipchemouabi. Muséu Nacional de Beirut.
La tumba II perteneció a Ipchemouabi, fíu de Abichemou I. Al igual que la del so padre, tamién se topó práuticamente intacta y con dellos oxetos de valor nel so interior. Sicasí, cabo señalar que yera más luxosa que la de Abichemou I, cola cual taba coneutada al traviés d'un pasaxe. Na cámara funeraria atopóse'l so sarcófagu talláu en piedra caliar blanca. Topáronse práuticamente los mesmos oxetos que na tumba del so padre, pero en mayor cantidá: unos magníficos recipientes de magre, armes y xoyes d'oru, ente elles un pectoral decoráu con obsidianes onde apaez el nome del rei d'Exiptu Amenemhat IV (1797-1787 e. C.), un collar y un colgante en forma de concha cola imaxe d'un ferre y el nome de Ipshemouabi escritu nun cartuchu. Toos estos oxetos reflexen la influencia exipcia en Biblos. Sicasí, el so cuerpu nun contenía nengún elementu pervalible como yera'l casu de la tradición exipcia. El nome de "rei" atopar en dos oxetos onde se-y describe explícitamente como'l fíu de Abichemou I. Yera nomáu col títulu exipciu Hati-a-en-képen x3.tj-ˁ-n-Kpn, alcalde de Biblos. 

 tumba cámara funeraria reis de Biblos contemporaneu de moblame estáu I |
sarcófagu |
Abichemou Amenemhat IIIaparentemente intacta II |
ataúd de madera |
Ipchemouabi Amenemhat IVaparentemente intacta III | sieglu XVIII e.C.escalada IVMedjed-tebit-iotef, exipciu o nome exipciu |
sieglu XVIII e.C. escalada

 Balta V 
thumb|250px|El sarcófagu del rei Ahiram de Biblos. Muséu Nacional de Beirut.
La tumba ta formada por un pozu que traviesa una capa de roca d'un llau a otru. Na cámara atoparon trés sarcófago, dos d'ellos ensin decoración y que conteníen una osamenta, y el terceru con una ornamentación d'influencia exipcia y siria nos sos motivos y na so forma d'execución, una carauterística típica del arte fenicio d'esta dómina. 

Esti últimu sarcófagu, perteneciente al rei Ahiram, ye unu de los oxetos fenicios más célebres y foi dedicáu al rei pol so fíu Itobaal I, como indica una inscripción grabada na so tapa.La so importancia deber a que'l testu, de 38 pallabres, ye'l más antiguu realizáu con calteres fenicios topáu hasta la fecha. El ataúd rectangular con un zarru en forma de cúpula ta suxetáu por cuatro pies con forma de lleones rampantes. Los llaterales tán decoraos con distintes escenes. A los llaos representen dos llargos cortexos aciagos, unu d'ellos con una esfinxe alada. Les cares delantero y trasero amuesen unos personaxes femeninos vistíos de llutu. El conxuntu tuvo de tar profusamente coloriáu pos inda son visibles grandes traces de pintura orixinal.

thumb|250px|Inscripción atopada nel sarcófagu de Ahiram, considerada la más antigua escrita en idioma feniciu.
Cerca del fondu del pozu, contra la entrada de la cámara funeraria que ta empobinada escontra l'este, atopáronse amás dellos fragmentos de vasíes d'alabastru, unu de los cualos indica la titulatura real de Ramsés II. Estos oxetos pertenecíen a la dote y a los ritos funerarios celebraos n'honor al difuntu. La tumba foi fechada nel sieglu XIII e.C.,tal que indicó Pierre Montet:

thumb|left|Detalle del sarcófagu de Ahiram.

 tumba cámara funeraria reis de Biblos contemporaneu de moblame estáu V Un sarcófagu decoráuDos sarcófagos non decoraos  Ahiram Ramsés IIsieglu XIII e.C.

 Grupu sureste de tumbes 
Esti grupu de cuatro baltes asitiar a unos trenta metros al sur del pozu IV y a unos cincuenta metros del mar. El moblame atopáu nelles yera menos considerable que'l de los enterramientos precedentes. Sicasí, la tumba VIII caltenía entá'l so sarcófagu onde se toparon tablillas d'oru, perlles, un ferre d'amatista, seis anillo d'oru ya inclusive un fragmentu d'un vasu con xeroglíficos. La tumba IX reveló'l nome d'un príncipe de Biblos, Abichemou, o de forma embrivida, Abi.Nun conteníen nengún oxetu proveniente direutamente del Antiguu Exiptu. Escontra 1590 e.C., Exiptu foi invadida y nun pudo siguir calteniendo rellaciones con Jebail. 

Esti conxuntu presenta analoxíes coles tumbes I a IV, pertenecientes al sieglu XVIII e.C., y cola tumba V o de Ahiram, datada nel sieglu XIII e.C. Poro, la so cronoloxía tien d'asitiase ente estos dos feches, yá que recuerden a les primeres y antemánense a la segunda.Montet, Byblos et l'Egypte, p. 214

 tumba cámara funeraria reis de Biblos contemporaneu de moblame estáu VI | Ente los sieglos XVIII e.C. y XIII e.C.escalada VII |
sarcófagu | Ente los sieglos XVIII e.C. y XIII e.C.escalada VIII |
sarcófagu | Ente los sieglos XVIII e.C. y XIII e.C.escalada IX Abi y/o Abichemou Ente los sieglos XVIII e.C. y XIII e.C.escalada

 Ver tamién 
 Biblos
 Idioma feniciu

 Referencies 

 Bibliografía 
 
 

 Enllaces esternos 
 La nécropole de Byblos-Guide pratique Videu de la tumba de Abichemou (en francés).

Categoría:Xacimientos arqueolóxicos d'El Líbanu
Categoría:Patrimoniu de la Humanidá n'El Líbanu
Categoría:Exiptoloxía