Arte de Xapón
[[Ficheru:Great Wave off Kanagawa2.jpg|thumb|300px|''[[La gran fola de Kanagawa]]'' ([[1830]] - [[1833]]), [[grabáu]] de [[Katsushika Hokusai]], [[Metropolitan Museum of Art]], [[Nueva York]].]]
L'{{nihongo|'''arte de Xapón'''|日本美術|Nippon bijutsu}} ye una espresión de la [[Cultura de Xapón|cultura xaponesa]], desenvueltu a lo llargo del tiempu en diversos periodos y estilos que se fueron asocediendo de forma [[Cronoloxía|cronolóxica]], en paralelu al aportar históricu, social y cultural del pueblu xaponés. La evolución del arte nipono tuvo marcada pol desarrollu del so [[teunoloxía]], siendo una de les sos señes distintives l'usu de materiales autóctonos. Como nel [[arte occidental]], les principales manifestaciones artístiques tuvieron el so orixe na [[relixón]] y el poder [[Política|políticu]].<ref>AA.VV. (2002), p. 7732.</ref>

Una de les principales carauterístiques del arte xaponés ye'l so [[eclecticismu (arte)|eclecticismu]], proveniente de los diversos pueblos y cultures qu'aportaron a les sos costes a lo llargo del tiempu: los primeros pobladores instalaos en [[Xapón]] –conocíos como los [[Ainu]]– pertenecíen a una caña [[Caucasoide|caucásica]] procedente del norte y este d'[[Asia]], llegaos posiblemente cuando Xapón entá taba xuníu al continente. L'orixe d'estos pobladores ye inciertu, embaraxando los [[historiador]]es diverses hipótesis, dende una raza [[Urales|uralo]]-[[Montes Altái|altaica]] hasta un posible orixe [[Indonesia|indonesiu]] o [[Mongolia|mongol]]. Sía que non, la so cultura paecía corresponder al [[paleolíticu cimeru]] o [[mesolíticu]]. Darréu aportaron a les costes xaponeses —de la que a [[Corea]] y diverses zones de [[China]]— dellos grupos de raza [[Malasia|malaya]] procedentes del sureste asiáticu o islles del [[Océanu Pacíficu|Pacíficu]], que se fueron introduciendo pasu ente pasu dende'l sur, moviendo a los Ainu escontra'l norte de Xapón, ente que nuna posterior folada llegaron a Xapón dellos grupos de la mesma etnia procedentes de China y Corea.<ref>Gutiérrez (1999), p. 31-32.</ref> A esta mezcolanza racial tien d'añader la influyencia d'otres cultures: por cuenta del so [[Isla|insularidá]], Xapón tuvo aislláu bona parte de la so [[Historia de Xapón|historia]], pero a intervalos foi recibiendo la influyencia de les [[Civilización|civilizaciones]] continentales, sobremanera de China y Corea, especialmente dende'l [[sieglu V]].<ref>AA.VV. (2002), p. 7729.</ref> Asina, a la cultura ancestral nipona derivada de les socesives folaes [[Inmigración|inmigratorias]] añadióse la influyencia forana, forxando un arte ecléctico y abierto a la innovación y el progresu estilísticu. Tamién cabo destacar que gran parte del [[arte]] producíu en Xapón foi de tipu [[Relixón|relixosu]]: a la relixón [[Sintoísmu|sintoísta]], la más típicamente xaponesa, formada alredor del [[sieglu I]], añadióse'l [[budismu]] en redol al sieglu V, forxando un [[sincretismu]] relixosu qu'entá güei perdura, y que tamién dexó'l so reflexu nel arte.<ref>AA.VV. (1997), p. 2148.</ref>

L'arte xaponés ye pos reflexu d'estes distintes cultures y tradiciones, interpretando a la so manera los estilos artísticos importaos d'otros países, qu'asumen según el so conceutu de la vida y l'arte, reinterpretando y simplificando les sos carauterístiques peculiares, como los ellaboraos templos budistes chinos, qu'en Xapón sufrieron un procesu d'amenorgamientu de los sos elementos superfluu y decorativu. Ello da muestra del calter sincréticu del arte xaponés, polo que siempres asumió con naturalidá cualquier innovación procedente d'otros países.<ref>{{cita web|url=http://www.temakel.com/galeriajapon.htm|títulu=Arte xaponés|fechaaccesu=[[22 de xineru]] de [[2011]]|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110514221430/http://www.temakel.com/galeriajapon.htm|fechaarchivu=2011-05-14}}</ref>

L'arte tien na [[Cultura de Xapón|cultura xaponesa]] un gran sentíu introspectivu y d'interrellación ente'l [[Ser humanu|home]] y la [[naturaleza]], representada igualmente nos oxetos que-y envolubren, dende'l más ornado y enfáticu hasta'l más simple y cotidianu. Esto ponse de manifiestu nel valor dau a la imperfección, al calter efímeru de les coses, al sentíu emocional que'l xaponés establez cola so redolada. Asina, por casu, na [[Ceremonia del té xaponés|ceremonia del té]] los xaponeses valoren l'aselu y la tranquilidá d'esi estáu de contemplación que consiguen con un senciellu ritual, basáu n'elementos simples y nuna harmonía proveniente d'un espaciu asimétricu y inacabado. Pa los xaponeses, la paz y l'harmonía tán acomuñaes a la calidez y la comodidá, cualidaes de la mesma que son fiel reflexu del so conceutu de la [[guapura]]. Inclusive a la de comer, nun importa la cantidá d'alimentos o la so presentación, sinón la perceición sensorial de la comida y el sentíu [[Estética|estéticu]] que dean a cualquier actu. Otramiente, los [[artista|artistes]] y [[artesanu|artesanos]] xaponeses tienen un eleváu grau de vinculación cola so obra, sintiendo los materiales como parte esencial de la so vida y de la so comunicación col ambiente que los arrodia.<ref>Stanley-Baker (2000), p. 7-14.</ref>

== Fundamentos del arte xaponés ==
[[Ficheru:Itsukushima torii distance.jpg|thumb|300px|[[Santuariu Itsukushima]], col so [[torii]] (arcu d'accesu a un espaciu sagráu) asitiáu sobre'l [[Mar Interior de Seto]], exemplu d'integración del arte na redolada natural.]]
L'arte xaponés, como'l restu del so [[Filosofía xaponesa|filosofía]] –o, a cencielles, la so forma de ver la vida– ye propensu a la [[intuición]], la falta de [[racionalidá]], la espresión [[Emoción|emocional]] y la cencellez d'actos y pensamientos, espresaos de cutiu de forma [[Símbolu|simbólica]]. Dos de les sos carauterístiques distintives son la simplicidá y la naturalidá: les manifestaciones artístiques son reflexu de la naturaleza, polo que nun riquir una ellaborada producción, sinón que se basen nuna economía de medios que da al arte una gran trescendencia, como reflexu de daqué más eleváu que queda tan solo afilvanáu, suxeríu, siendo darréu interpretáu pol espectador. Esta simplicidá provocó en [[Pintura artística|pintura]] un enclín hacia'l [[dibuxu]] llinial, ensin [[perspeutiva]], con bayura d'espacios vacíos, que sicasí s'integren armoniosamente nel conxuntu. N'[[arquiteutura]], queda afigurada en diseños lliniales, con planos asimétricos, nuna conxunción d'elementos dinámicos y estáticos. De la mesma, esta simplicidá ta rellacionada con una innata naturalidá na rellación ente l'arte y la naturaleza, que pa los xaponeses ye reflexu de la so vida interior, y sentar con un delicáu sentimientu de [[murria]], cuasi de [[murnia]]. N'especial, el trescurrir de les [[estaciones]] provóca-yos una sensación de transitoriedad, viendo na evolución de la naturaleza lo efímero de la vida. Esta naturalidá refléxase especialmente na arquiteutura, que s'integra de forma harmoniosa na so redolada, como se denota nel usu de materiales naturales, ensin trabayar, amosando'l so aspeutu rugoso, aspru, inacabado. En Xapón, naturaleza, vida y arte tán indisolublemente xuníos, y la realización artística ye un símbolu de la totalidá del universu.<ref>Gutiérrez (1999), p. 13-28.</ref>

En Xapón, l'arte pretende consiguir l'harmonía universal, diendo más allá de la materia p'atopar el principiu xenerador de vida. La [[estética xaponesa]] busca atopar el sentíu de la vida per mediu del [[arte]]: [[guapura]] equival a harmonía, a creatividá; ye un impulsu [[Poesía|poéticu]], un camín sensorial que lleva a la realización de la obra, que nun tien finalidá en sí, sinón que va más allá. La guapura ye una categoría [[Ontoloxía|ontolóxica]], que remite a la esistencia: consiste n'algamar el sentíu col tou. Como dixo [[Daisetsu Teitaro Suzuki|Suzuki Daisetsu]]: «la guapura nun ta na forma esterior, sinón nel significáu qu'espresa». L'arte nun ta basáu nes cualidaes sensibles, sinón nes suxestives; nun hai de ser perfectu, sinón espresar una cualidá que lleve a la totalidá. Pretende captase lo esencial al traviés de la parte, que suxer la totalidá: el vacíu ye un complementu d'aquello qu'esiste. Na [[filosofía oriental]] hai una unidá ente materia y espíritu, predominando la contemplación y comunión cola naturaleza, per vía d'adhesión interior, d'intuición. En Xapón, l'arte (''gei''), tien un sentíu más trascendente, más inmaterial que'l conceutu d'arte aplicao n'[[Occidente]]: ye cualquier manifestación del [[Alma|espíritu]] –entendíu como enerxía vital, como esencia que insufla vida al nuesu cuerpu–, faciendo qu'ésti se desenvuelva y evolucione, consiguiendo una unidá ente cuerpu, mente y espíritu.<ref>{{cita web|url = http://sdelbiombo.blogia.com/2008/091104-la-estetica-zen.-idees-pa-meditar.php|títulu = La estética zen. Idees pa meditar|fechaaccesu =[[15 de marzu]] de [[2009]]|autor = Vicente Camarasa}}</ref>

[[Ficheru:Hanami_cropped.jpg|thumb|300px|left|Na Fiesta del [[Hanami]], los xaponeses alleguen a parques y xardinos a reparar la guapura de les zrezales en flor.]]
El sentíu del arte foise desenvolviendo na estética xaponesa a lo llargo del tiempu: les primeres reflexones sobre l'arte y la guapura provienen de l'antigüedá, cuando se forxaron los principios creadores de la cultura xaponesa y surdieron les principales obres [[épica|épiques]] de la [[lliteratura xaponesa]]: el ''[[Kojiki]]'' (''Rellatos de coses antigües''), el ''[[Nihonshoki]]'' (''Añales de Xapón'') y el ''[[Man'yōshū]]'' (''Coleición de diez mil fueyes''). Nesta dómina predominó'l conceutu de ''sayakeshi'' («puru, claro, frescu»), que faía referencia a un tipu de guapura carauterizada pola simplicidá, el frescor, una cierta inxenuidá, perceptible nel usu de materiales llixeros y naturales, como la tierra cocida de les estauínes ''[[haniwa]]'' o la [[madera]] n'arquiteutura. Bon exemplu d'ello ye'l [[Santuariu d'Ise|templu sintoísta d'Ise]], construyíu en madera de [[ciprés]], y que se reconstrúi cada venti años dende'l [[sieglu VIII]] pa caltener la so pureza y frescura. D'esti conceutu esprende una de les constantes del arte xaponés: el valor dau a la guapura efímera, transitoria, fugaz, qu'evoluciona col tiempu. Nel ''[[Man'yōshū]]'' el ''sayakeshi'' queda reflexáu nos sentimientos de fidelidá y honestidá, según na descripción d'elementos naturales como'l [[cielu]] y el [[mar]], qu'inspiren una sensación de grandiosidá qu'apavoria al home. El ''sayakeshi'' ta amestáu al conceutu de ''naru'' («aportar»), onde se valora'l [[tiempu]] como una enerxía vital que conflúi nel aportar, na consumación de tolos actos y toles vides.<ref>Souriau (1998), p. 708.</ref>

Darréu, pelos periodos [[Periodu Nara|Nara]] y [[Periodu Heian|Heian]], la estética xaponesa evolucionó rápido gracies al so contautu cola [[cultura china]], según a la llegada del [[budismu]]. El principal conceutu d'esta dómina foi'l ''aware'', un sentimientu emotivu qu'apavoria al espectador y llévalu a una fonda sensación d'[[empatía]] o piedá. Ta amestáu a otros términos como'l ''okashi'', aquello qu'atrai pola so allegría y calter prestosu; el ''omoshiroshi'', propiedá de les coses radiantes, que llamen l'atención pol so rellumu y claridá; el ''yūbi'', conceutu de gracia, elegancia; el ''yūga'', calidá de refinamientu na guapura; el ''en'', l'atraición del encantu; el ''rei'', la guapura propia del aselu; el ''yasashi'', la guapura de la discreción; y el ''ushin'', el sentíu fondu de lo artístico. Un finxu na cultura xaponesa d'esta dómina foi la ''[[Historia de Genji]]'' de [[Murasaki Shikibu]], qu'afiguró un nuevu conceutu estéticu denomináu ''monu-non-aware'' –términu introducíu por [[Motōri Norinaga]]–, que tresmite un sentimientu de murria, de murnia contemplativa derivada de la transitoriedad de les coses, de la guapura efímera, que dura un intre y perdura na alcordanza. Ye un estáu de recreación deriváu de la fugacidá de les coses y d'una agriduz murnia al so pasu, equivalente en cierta midida al ''[[pathos]]'' [[Grecia Antigua|griegu]] y al términu [[Virgilio|virgiliano]] ''lacrimae rerum'' («llárimes de les coses»). En pallabres de [[Kikayama Keita]]: «ye'l sentimientu fondu que nos embarga al contemplar una formosa mañana de primavera, y tamién la murnia que nos apavoria al mirar un atapecer serondiegu. Pero, primero de too, ye un sentimientu de delicada murria que puede derivar nuna fonda murnia al sentir hondamente la guapura caduca de tolos seres de la naturaleza».<ref>{{cita web|url = http://salvatorevinyatti.obolog.com/haiku-monu-non-aware-23190|títulu = Haiku (monu-non-aware)|fechaaccesu =[[03 d'ochobre]] de [[2010]]|autor = Salvatore Vinyatti}}</ref> Esta idea d'una busca ideal de la guapura, d'un estáu de contemplación onde se xunen el pensamientu y el mundu de los sentíos, ye carauterística de la innata sensibilidá xaponesa pa la guapura, y queda patente na fiesta del ''[[Hanami]]'', basada na contemplación de les [[Cerasus|zrezales]] en flor.

[[Ficheru:Kenrokuen linterna fall.JPG|thumb|300px|Xardín de [[Kenroku-en]]. Na meditación zen, el llabor cotidianu ye una manifestación espiritual, reflexada nel movimientu y el pasu ritual del tiempu. Asina'l xardín representa la visión del cosmos, onde'l gran vacíu (mar) enllenar con oxetos (islles), afiguraos en sable y roques, y nel que la vexetación remembra'l pasu del tiempu.]]
Pela [[Edá Media]] xaponesa (periodos [[Periodu Kamakura|Kamakura]], [[Periodu Muromachi|Muromachi]] y [[Periodu Azuchi-Momoyama|Momoyama]]), en paralelu al militarismu de la sociedá [[Feudalismu|feudal]] xaponesa, impúnxose'l conceutu de ''[[dō]]'' («vía»), que ponía énfasis nel procesu creativu del arte, na práctica ceremonial de los ritos sociales, como se pon de manifiestu nel ''[[shodō]]'' ([[caligrafía]]), el ''chadō'' ([[Ceremonia del té xaponés|ceremonia del té]]), el ''kadō'' o ''[[ikebana]]'' (l'arte de los arreglos florales) y el ''[[kōdō]]'' (ceremonia del [[inciensu]]).<ref>{{cita web|url=http://zenyarte.blogspot.com/2010/09/el doble-via.html|títulu=Zen y arte: la doble vía|fechaaccesu=[[22 de xineru]] de [[2011]]|autor=Taisen Deshimaru}}</ref> Nestes práutiques nun importa la resultancia, sinón el procesu evolutivu, l'aportar nel tiempu –nuevamente'l ''naru''–, según el talentu demostráu na perfecta execución de los ritos, que denota maña, según un enfotu espiritual de busca de la perfeición. Nestos nuevos conceutos tuvo una influyencia decisiva una variante del budismu llamada ''[[zen]]'', que faía fincapié nunes determinaes «regles de vida basaes na [[meditación]], onde la persona pierde la conciencia de sigo mesmu. Asina, cualquier llabor cotidianu tesciende la so esencia material pa significar una manifestación espiritual, que queda reflexada nel movimientu y el pasu ritual del tiempu. Esti conceutu queda reflexáu igualmente na [[Xardín xaponés|xardinería]], que llega a un grau tal de trescendencia onde'l xardín ye una visión del [[cosmos]], con un gran vacíu (mar) que s'enllena con oxetos (islles), afiguraos en sable y roques, y onde la vexetación ye evocadora del pasu del tiempu. L'ambivalencia zen ente'l calter senciellu y la fondura d'una vida trascendente imbuyó d'un espíritu d'elegancia senciella» (''wabi'') non yá al arte, sinón al comportamientu, les rellaciones sociales y los aspeutos más cotidianos de la vida. El maestru [[Sesshū]] dicía que «el zen y l'arte son unu».<ref>Souriau (1998), p. 709.</ref>

[[Ficheru:Tea_ceremony_performing_2.jpg|thumb|300px|left| Na [[Ceremonia del té xaponés|ceremonia del té]] rellaciónense les coses pequeñes col orde cósmicu, lo temporal colo espiritual. La sala del té ye una construcción efímera ensin ornamentación y inacabada, pos lo imperfecto tien de completase na imaxinación. La guapura namái puede afayala quien mentalmente completa lo incompleto.]]
El zen basar en siete principio estéticos: ''fukinsei'' (asimetría), forma de negar la perfeición pa consiguir l'equilibriu presente na naturaleza; ''kanso'' (austeridá), esaniciar lo innecesario y superfluo p'afayar la simplicidá de la naturaleza; ''kokō'' (dignidá solitaria), cualidá que les persones y oxetos adquieren col pasu del tiempu y apúrre-yos una mayor pureza de la so esencia; ''shizen'' (naturalidá), que ta amestada a la sinceridá, lo natural ye auténticu y incorruptible; ''yūxen'' (fondura), esencia verdadera de les coses, que tesciende la so mera materialidá, el so aspeutu superficial; ''datsuzoku'' (desapegadura), llibertá na práctica de les artes, que la so misión ye lliberar l'espíritu, nun controlalo –asina, l'arte prescinde de too tipu de normes y regles–; ''seiyaku'' (serenidá interior), tao d'apaciguadura, d'aselu, necesariu por que fluyan los seis principios anteriores.<ref>Manrique (2006), p. 17-19.</ref>

Especialmente significativa ye la [[Ceremonia del té xaponés|ceremonia del té]], onde se sintetiza de forma maxistral el conceutu xaponés del arte y lo bello, creando una auténtica relixón estética: el teísmu».<ref>Okakura (1999), p. 135.</ref> Esta ceremonia representa l'adoración de lo bello n'oposición a la vulgaridá de la esistencia cotidiana. La so filosofía, tanto [[ética]] como [[estética]], espresa la concepción integral del home cola naturaleza. La so simplicidá rellaciona les coses pequeñes col orde cósmicu: la vida ye una espresión, y los actos reflexen siempres un pensamientu. Lo temporal ye igual a lo espiritual, lo pequeño a lo grande. Esti conceutu queda igualmente reflexáu na sala del té (''sukiya''), construcción efímera debida a un impulsu poéticu, desaposiada d'ornamentación, onde se da cultu a lo imperfecto, y siempres se dexa daqué inacabado, que va completar la imaxinación. Ye carauterística l'ausencia de simetría, pola concepción zen de que tien más importancia la busca de perfeición que la mesma perfeición. La guapura namái puede afayala quien mentalmente completa lo incompleto.<ref>{{cita web|url=http://www.protocolo.org/internacional/asia/la ceremonia_de la te_en_japon_chanoyu_ritual_fases_elementos_desenvuelvo.html|títulu=La ceremonia del té en Xapón. Chanoyu. Ritual. Fases. Elementos. Desarrollu.|fechaaccesu=[[22 de xineru]] de [[2011]]}}</ref>

A lo último, en dómina moderna –empecipiada col [[periodu Edo]]–, anque perduren los conceutos anteriores introdúcense delles nueves categoríes estétiques, rellacionaes coles nueves clases urbanes que surden a midida que Xapón va modernizándose: el ''sui'' ye una determinada finura de corte espiritual, topada principalmente na lliteratura d'[[Osaka]]; ''iki'' ye una elegancia honesto y direuto, presente sobremanera nel teatru ''[[kabuki]]''; el ''karumi'' ye un conceutu qu'epondera la llixereza como cualidá esencial so la cual algámase lo «fondo» de les coses, reflexada especialmente na poesía ''[[haiku]]''; el ''shiori'' ye una guapura señardosa; el ''hosomi'' ye una delicadeza que llega hasta la esencia de les coses; y el ''sabi'' ye la guapura simple, desaposiada, ensin adornos nin artificios, eponderando valores como la probeza y la soledá. Esta última entroncó col conceutu anterior de ''wabi'', creando una nueva noción llamada ''[[wabi-sabi]]'', la trescendencia de la simplicidá, onde la guapura mora na imperfección, no incompleto, basada na fugacidá ya [[impermanencia]]. En toos estos conceutos subyace nuevamente la idea del arte como procesu creativu, y non como realización material. [[Okakura Kakuzō]] escribió que «namái los artistes persuadíos de la imperfección conxénita a la so alma son capaces de niciar la verdadera guapura».<ref>Souriau (1998), p. 710.</ref>

== Periodización ==
{{AP|Periodos de Xapón|l1=Periodos de Xapón}}

Pal so estudiu, l'arte de Xapón estremar en grandes periodos en términos de producción artística y desarrollos políticos importantes.<ref>{{cita web |url=http://www.artsmia.org/art-of-asia/history/japan-historical-periods.cfm |títulu=Guide to Japanese Historical Periods |fechaaccesu=[[1 de payares]] de [[2009]] |autor=Minneapolis Institute of Arts |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130517131452/http://www.artsmia.org/art-of-asia/history/japan-historical-periods.cfm |fechaarchivu=2013-05-17 }}</ref> La clasificación suel variar dependiendo del criteriu del autor, amás de que munchos d'ellos pueden ser subdividíos. Per otru llau, tamién esisten diverxencies en cuanto de primeres y final de dalgunos d'estos periodos. La clasificación realizada pol arqueólogu Charles T. Keally ye la siguiente:

{| {{tablaguapa}} style="margin: 1em auto 1em auto; width:400px; height:400px"
|-
!style="width:400px; background:LightSkyBlue; color:black" colspan=3|Periodos históricos na arqueoloxía xaponesa
|-style="background:Whitesmoke; color:black"
|rowspan=4, align="center"|'''Prehistoria'''
|align="center"| [[Paleolíticu]]
|align="center"| 50/35.000 - 13/9.500 a. P.
|- style="background:Whitesmoke; color:black"
|align="center"| [[Periodu Jōmon|Jōmon]]
|align="center"| 13/9.500 - 2.500 a. P.
|- style="background:Whitesmoke; color:black"
|align="center"| [[Periodu Yayoi|Yayoi]]
|align="center"| 500 e.C. - 300
|- style="background:Whitesmoke; color:black"
|align="center"| [[Periodu Kofun|Kofun]]
|align="center"| 300 - 710
|- style="background:Whitesmoke; color:black"
|rowspan=2, align="center"|{{nihongo|'''Antigua'''<br />|古代|Kodai}}
|align="center"| [[Periodu Nara|Nara]]
|align="center"| 710 - 794
|- style="background:Whitesmoke; color:black"
|align="center"| [[Periodu Heian|Heian]]
|align="center"| 794 - 1185
|- style="background:Whitesmoke; color:black"
|rowspan=2, align="center"|{{nihongo|'''Medieval'''<br />|中世|Chūsei}}
|align="center"| [[Periodu Kamakura|Kamakura]]
|align="center"| 1185 - 1392
|- style="background:Whitesmoke; color:black"
|align="center"| [[Periodu Muromachi|Muromachi]]
|align="center"| 1392 - 1573
|- style="background:Whitesmoke; color:black"
|rowspan=2, align="center"|{{nihongo|'''Moderna temprana o Premoderna'''<br />|近世|Kinsei}}
|align="center"| [[Periodu Azuchi-Momoyama|Azuchi-Momoyama]]
|align="center"| 1573 - 1600
|- style="background:Whitesmoke; color:black"
|align="center"| [[Periodu Edo|Edo]]
|align="center"| 1600 - 1868
|- style="background:Whitesmoke; color:black"
|rowspan=4, align="center"|{{nihongo|'''Moderna'''<br />|近代 / 現代<br />|Kindai / Gendai}}
|align="center"| [[Dómina Meiji|Meiji]]
|align="center"| 1868 - 1912
|- style="background:Whitesmoke; color:black"
|align="center"| [[Yera Taishō|Taishō]]
|align="center"| 1912 - 1926
|- style="background:Whitesmoke; color:black"
|align="center"| [[Yera Shōwa|Shōwa]]
|align="center"| 1926 - 1989
|- style="background:Whitesmoke; color:black"
|align="center"| [[Yera Heisei|Heisei]]
|align="center"| 1989 - presente
|}


== Artes plástiques ==
=== [[Periodu Jōmon]] (11000 e.C.-500 e.C.) ===
[[Ficheru:Jomon Vessel with Flame-like Ornamentation, attributed provenance Umataka, Nagaoka-shi, Niigata, Jomon period, 3000-2000 BC - Tokyo National Museum - DSC05620.JPG|thumb|250px|Recipiente de [[terracota]] del [[periodu Jōmon]] (escontra 3000-2000 e.C.).]]
Nel [[mesolíticu]] y el [[neolíticu]], Xapón caltúvose aislláu del continente, polo que tola so producción foi autóctona, anque d'escasa relevancia. Yeren sociedaes semisedentarias, qu'habitaben en pequeñes aldegues con cases escavaes na tierra, llogrando los sos recursos alimenticios principalmente del [[monte]] ([[venáu|venaos]], [[xabalinos]], [[frutos secos]]) y del [[mar]] ([[pexe|pexes]], [[crustaceu|crustáceos]], [[mamíferos marinos]]). Estes sociedaes teníen una ellaborada organización del trabayu, y taben esmolecíes na midida del tiempu, como lo demuestren diversos restos de disposiciones circulares de piedres n'Oyu y Komakino, qu'actuaben como [[Reló solar|relós solares]]. Al paecer, teníen [[unidaes de midida]] estandarizadas, como dan fe diversos edificios construyíos según determinaos patrones.

Nos diversos xacimientos Jōmon topáronse preseos de [[güesu]] y piedres apolazaes, [[cerámica]] y figures [[Antropomorfismu|antropomorfas]]. Cabo señalar que la cerámica Jōmon ye la más antigua producida pol ser humanu:<ref>Onians (2008), p. 46-49.</ref> los primeros restos d'una rudimentaria [[alfarería]] daten del 11.000 e.C., en pequeños recipientes trabayaos a mano, de llaos pulíos ya interiores amplios, con un sentíu funcional y decoración austera. Estes muertes correspuenden a un periodu denomináu «prejōmon» (11000-7500 e.C.), al qu'asocedió'l «Jōmon arcaicu» o «tempranu» (7500-2500 e.C.), onde s'ellabora la más típica cerámica Jōmon, fecha a mano y decorada con incisiones o impresiones de cuerda, sobre una base d'un tipu de vasos fondos en forma de jarra. La decoración básica consistía n'impresiones feches con cuerdes ellaboraes con fibres de plantes, que se primíen sobre la cerámica antes de cocela. En diverses zones estes incisiones llegaron a un eleváu grau d'ellaboración, con cantos perfectamente cincelados, dibuxando una serie de signos de corte [[Arte astracto|astractu]] de gran complexidá. En poques ocasiones topáronse restos d'escenes figuratives, xeneralmente dibuxos antropomórficos y zoomórficos ([[xaronca|xaronques]], [[Serpentes|culiebres]]), destacando una escena de caza presente nun vasu topáu en Nirakubo, al norte de [[Honshū]]. A lo último, nel «Jōmon tardíu» (2500-400 e.C.), los recipientes vuelven ser de formes más naturales, menos ellaboraes, con [[bol]]es y vasíes de fondu arrondáu, [[ánfora|ánfores]] de pescuezu estrechu y concos con ases, de cutiu con pie o base elevada. Los principales xacimientos de cerámica Jōmon son: Taishakukyo, Torihama, Togari-ishi, Natsushima, Kamo y Okinohara na islla de [[Honshū]]; Sobata na islla de [[Kyūshū]]; y Hamanasuno y Tokoro na islla de [[Hokkaidō]].

Amás de vasos, construyir en cerámica diverses figurillas en forma humana o animal, construyíes per partes, polo que se toparon pocos restos de pieces enteres. Les de forma antropomórfica pueden tener atributos masculinos o femeninos, y tamién se toparon dalgunes de signu [[Androginia|andróxinu]]. Dalgunes presenten un banduyu abuitáu, polo que posiblemente taben amestaes al cultu a la [[fertilidá]]. Ye de remarcar la precisión nos detalles qu'amuesen delles figures, como peñaos ellaboraos, [[tatuaxe]]s y vistíos decorativos. Paez ser que neses sociedaes tenía gran relevancia l'adornu corporal, principalmente nes [[oreya|oreyes]], con [[Pendiente (indumentaria)|pendientes]] de cerámica de diversa manufactura, decoraos con pigmentos coloraos. En Chiamigaito (islla de Honshū) atopáronse más de 1.000 d'estos adornos, lo que fai suponer un taller local d'ellaboración d'estos productos. Tamién daten d'esta dómina diverses [[mázcara|mázcares]] que denotan un trabayu individualizáu de les cares. Igualmente, ellaborábense diversos tipos d'[[abaloriu|abalorios]] de [[jadeíta]] verde, y conocíen el trabayu de la [[laca]], como demuestren delles forquetes topaes en Torihama. Tamién se toparon restos d'espaes de [[marfil]], güesu o estiles d'animales.<ref>Stanley-Baker (2000), p. 15-18.</ref>

=== [[Periodu Yayoi]] (500 e.C.-300 d.C.) ===
[[Ficheru:YayoiJar.JPG|thumb|250px|Vasu Yayoi procedente de [[Tokiu]].]]
Esta dómina supunxo la implantación definitiva de la sociedá [[Agricultura|agrícola]], que portó la deforestación d'amplies zones del territoriu. Esti tresformamientu traxo una evolución de la sociedá nipona nos terrenes [[Teunoloxía|teunolóxicu]], [[cultura]]l y [[Sociedá|social]], con una mayor estratificación social y especialización del trabayu, y supunxo l'aumentu de los conflictos bélicos. El [[archipiélagu]] nipón taba jalonado de pequeños estaos formaos en redol a cles (''uji''), ente los que prevaleció'l de [[Periodu Yamato|Yamato]], que dio orixe a la [[Familia imperial xaponesa|familia imperial]]. Apaeció entós el [[sintoísmu]], relixón de corte [[Mitoloxía|mitolóxicu]] que faía baxar al [[emperador]] d'[[Amaterasu]], la diosa del [[sol]]. Esta relixón favoreció'l sentíu orixinal de pureza y frescura del arte xaponés, con predilección polos materiales puros, ensin decorar, con un sentíu d'integración cola naturaleza (''kami'' o supraconciencia). Dende'l [[sieglu I e.C.]] empezó a introducise la civilización del continente, por causa de les rellaciones con [[China]] y [[Corea]].<ref>Stanley-Baker (2000), p. 19.</ref>

La cultura Yayoi apaeció na islla de [[Kyūshū]] en redol al 400-300 e.C., pasando a [[Honshū]], onde foi moviendo progresivamente a la cultura Jōmon. Nesti periodu espublizóse un tipu de [[sepultura|sepultures]] de gran tamañu con cámara y [[túmulu]] afatáu con [[cilindru|cilindros]] de [[terracota]] con figures humanes y d'animales. Los poblaos taben abarganaos por cabianes, y apaecieron diversos instrumentos rellacionaos cola agricultura (especialmente una ferramienta de piedra en forma de media [[lluna]] usada pa la [[collecha]]), según diverses armes, como [[Arcu (arma)|arcos]] y [[flecha|fleches]] con punta de piedra pulida. La cerámica producir con [[tornu]], principalmente tarros de pescuezu anchu, botes con tapa, platos anchos, taces con ases y botelles de pescuezu estrechu. Yeren de superficie apolazada, con decoración simple, principalmente d'incisiones, puntiaos y serpentinas en zig-zag. La principal modalidá foi un vasu con forma de jarra denomináu ''tsubo''.<ref>Stanley-Baker (2000), p. 20-22.</ref>

Destacó'l trabayu con [[metal]]es, principalmente'l [[bronce]], como les [[Campana (preséu)|campanes]] denominaes ''dotaku'', que sirvíen d'oxetos ceremoniales, decoraes con espirales (''ryusui'') en forma d'[[agua]] que flúi, o bien animales en [[relieve (arte)|relieve]] (principalmente [[venáu|venaos]], [[páxaru|páxaros]], [[inseutu|inseutos]] y [[anfibiu|anfibios]]), según escenes de [[caza]], [[pesca]] y trabayos agrícoles, especialmente los rellacionaos col [[arroz]]. El venáu paez ser que tenía una especial significación, quiciabes amestada con dalguna divinidá: en munchos xacimientos atopáronse ensame d'[[omóplatu|omóplatos]] de venáu con incisiones o marques feches con [[fueu]], polo que taría amestáu a dalgún tipu de ritual. Otros oxetos decorativos topaos en xacimientos Yayoi son: [[espeyu|espeyos]], [[espada|espaes]], diversos abalorios y ''magatama'' (pieces de [[jade]] y [[ágata (mineral)|ágata]] en forma d'[[anacardo]], que sirvíen de xoyes de la fertilidá).<ref>Onians (2008), p. 88-89.</ref>

=== [[Periodu Kofun]] (300-552) ===
[[Ficheru:Naiku 01.JPG|thumb|300px|Vista del Naikū, la zona más sagrada del [[Santuariu d'Ise]].]]
Esta [[Yera xaponesa|yera]] supunxo l'afitamientu del estáu central imperial, que controlaba los principales recursos, como'l [[fierro]] y l'[[oru]]. L'arquiteutura desenvolvióse preferentemente nel terrén funerariu, con unes carauterístiques tumbes de cámara y de corredor llamaes ''[[kofun]]'' («tumba antigua»), sobre les que s'alzaben túmulos de tierra de grandes proporciones. Destaquen les grandes sepultures de los [[emperador|emperadores]] [[Emperador Ōjin|Ōjin]] ([[346]]-[[395]]) y [[Emperador Nintoku|Nintoku]] ([[395]]-[[427]]), onde apaecieron diverses xoyes, armes, [[sarcófagu|sarcófagos]] de piedra o terracota, cerámica y unes figures antropomórficas de terracota llamaes ''[[haniwa]]'', formaes por un pedestal [[Cilindru|cilíndricu]] y un mediu [[bustu]]. Estes estauínes yeren d'unos 60 centímetros, ensin apenes espresión, tan solo unes hendiduras nos güeyos y la boca, anque constitúin una muestra de gran relevancia del arte d'esta dómina. Según la so vistimienta ya instrumentos estrémense diversos oficios nestes figures, como granxeros, soldaos, sacerdotises, cortesanes, músicos y baillarinos. A finales d'esti periodu tamién apaecieron figurillas d'animales, especialmente [[venáu|venaos]], [[perru|perros]], [[caballu|caballos]], [[xabalín|xabalinos]], [[gatu|gatos]], [[pollu|pollos]], [[oveya|oveyes]] y [[pexe|pexes]].<ref>{{cita web|url=http://ceramica.wikia.com/wiki/Haniwa|títulu=Haniwa|fechaaccesu=[[22 de xineru]] de [[2011]]|autor=Kidoma}}</ref> Topáronse gran variedá d'armes (equipos d'arqueros, corones con xoyes ''matagama'', estribos de bronce), lo que denota la importancia del estamentu militar nesta dómina, que los sos traces estilístiques tán emparentaos cola [[Silla (Corea)|cultura Silla]] de Corea, al igual qu'un tipu de cerámica denominada ''Sueki'', escura y de gran finura, con accesorios tintineantes.

[[Ficheru:FunazukaKofunHaniwaSoldier2.jpg|thumb|150px|left|''[[Haniwa]]'' de soldáu (''Funazuka Kofun'').]]
La diferenciación social portó l'aislamientu de les clases dirixentes en recintos esclusivos dientro de les [[ciudá|ciudaes]], como en Yoshinogari, p'acabar segregándose definitivamente en recintos aisllaos como'l de Mitsudera o los complexos palaciegos de Kansai, Ikaruga y Asuka-Itabuki. Tocantes a arquiteutura relixosa, los primeros templos sintoístes (''[[jinja]]'') fueron en madera, sobre una plataforma elevada y parés desnudes o tabiques corredizos, con pilastres que sostienen el techu, que ye inclináu. Unu de los sos elementos carauterísticos ye'l ''[[torii]]'', arcu d'entrada que señala l'accesu a un llugar sagráu. Hai de solliñar el [[santuariu d'Ise]], que se reconstrúi cada venti años dende'l [[sieglu VIII]]. Abarca dos complexos, l'occidental (Naikū), dedicáu a [[Amaterasu]] (diosa del [[sol]]), y l'oriental (Gekū), dedicáu a [[Toyouke no Ōmikami]] (diosa del [[vistíu]], el [[alimentu]], la [[vivienda]], l'[[agricultura]] y la [[industria]]), con un total d'unos 125 santuarios. L'edificiu principal (''Shoden'') ye de planta alzada y teyáu a dos agües, sobre nueve [[Columna (arquiteutura)|columnes]], al que s'apuerta por una escalera esterior. Ye d'estilu ''[[shinmeizukuri]]'', que reflexa l'estilu Shintō tardíu, previu a la llegada del budismu a Xapón. El santuariu ye centru de pelegrinación (''o-ise-mairi''), yá que, según la tradición, los prauticantes del Shintō tienen d'allegar al santuariu siquier una vegada na so vida.<ref>{{cita web|url = http://www.historiadelarte.us/japon/ise.html|títulu = Santuariu sintoísta de Ise|fechaaccesu = [[30 de xineru]] de [[2011]]|urlarchivu = https://web.archive.org/web/20200529004947/http://www.historiadelarte.us/japon/ise.html|fechaarchivu = 2020-05-29}}</ref>

Otru templu míticu d'orixe inciertu ye l'[[Izumo Taisha]], cerca de [[Matsue (Shimane)|Matsue]], fundáu legendariamente por Amaterasu. Ye d'estilu ''taishazukuri'', consideráu'l más antiguu ente los santuarios, carauterizáu pola elevación del edificiu sobre pilastres, con una escalinata como accesu principal, y acabaos senciellos de madera ensin pintura. Según les cróniques, el santuariu orixinal tenía un altor de 50 metros, pero por cuenta d'una quema foi reconstruyíu con un altor de 25 metros. Los sos edificios principales son el ''Honden'' («santuariu interior») y el ''Haiden'' («santuariu esterior»). A esta dómina pertenez igualmente'l [[Kinpusen-ji]], el templu principal del ''shugendō'', una relixón [[Ascetismu|ascético]] que combina'l sintoísmu, el budismu y creencies [[Animismu|animistas]]. Na so estructura destaca'l templu principal o ''Zaōdō'', que ye la segunda construcción de madera más grande de Xapón, namái superada pol ''Daibutsuden'' de [[Tōdai-ji]]; xunto a la Puerta de [[Ninō]], foi catalogáu como [[Ayalga Nacional de Xapón]].

Nesti periodu atopamos les primeres muestres de [[Pintura de Xapón|pintura]], como nel enterramientu real d'Ōtsuka y les tumbes en forma de [[dolmen]] de [[Kyūshū]] (sieglos [[sieglu V|V]]-[[sieglu VI|VI]]), decoraes con escenes de caza, guerra, caballos, páxaros y barcos, o bien con espirales y círculos concéntricos. Yeren pintures [[mural]]es, ellaboraes con colloráu [[hematites]], negru [[carbón]], mariellu [[ocre]], blancu [[caolín]] y verde [[clorito]]. Unu de los dibuxos representativos d'esta dómina ye'l llamáu ''chokkomon'', compuestu de llinies rectes y arcos trazaos sobre [[diagonal]]es o [[Cruz|crucies]], y presente en parés de tumbes, sarcófagos, estatues ''[[haniwa]]'' y espeyos de bronce.<ref>Stanley-Baker (2000), p. 22-24.</ref>

=== [[Periodu Asuka]] (552-710) ===
[[Ficheru:Horyu-ji11s3200.jpg|thumb|300px|Templu de [[Hōryū-ji]], en [[Nara (Xapón)|Nara]].]]
L'estáu de [[Provincia de Yamato|Yamato]] forxó un reinu centralizáu siguiendo'l modelu chinu, afiguráu nes lleis de [[Príncipe Shōtoku|Shōtoku-Taishi]] ([[604]]) y la [[Taika (yera)|Taika]] de [[646]]. La llegada del [[budismu]] produció en Xapón un gran impautu a nivel artísticu y estéticu, con fuerte influyencia del arte chino. Foi especialmente fructuoso pal arte'l gobiernu del [[príncipe Shōtoku]] (573-621), que favoreció'l budismu y la cultura polo xeneral. L'arquiteutura, en forma de [[Templos budistes en Xapón|templos]] y [[monesteriu|monesterios]], perdióse na so mayoría, suponiendo la sustitución de les llinies sencielles sintoístes pola magnificencia proveniente del continente. Como edificiu más destacable d'esti periodu hai que mentar el templu de [[Hōryū-ji]] ([[607]]), representante del estilu Kudara ([[Baekje|Paikche]] en Corea). Construyir na cortil del templu Wakakusadera, alzáu por Shōtoku y amburáu polos sos enemigos en [[670]]. Construyíu con una planimetría axial, ta formáu por un conxuntu d'edificios onde destaquen la [[pagoda]] (''Tō''), el ''Yumedomo'' («salón de los suaños») y el ''Kondō'' («salón doráu»). Ye d'estilu chinu, utilizándose per vegada primera un teyáu d'[[azulexu|azulexos]] de cerámica. Otru exemplu carauterísticu ye'l [[Santuariu Itsukushima]] (593), construyíu sobre l'agua, nel [[Mar Interior de Seto]], destacando ente'l conxuntu de los sos edificios el ''Gojūnotō'' («pagoda de los cinco niveles»), el ''Tahōtō'' («pagoda de los dos niveles») y dellos ''honden'' (edificios con [[altar]]es). Foi nomáu [[Patrimoniu de la Humanidá]] en [[1996]].<ref>Honour-Fleming (2002), p. 289.</ref>

[[Ficheru:Asuka_dera_Prince_Shotoku.jpg|thumb|100px|left|Estatua del [[príncipe Shōtoku]] n'Asuka-dera ([[Nara (Xapón)|Nara]]).]]
La [[escultura]], de tema budista, yera en madera o bronce: les primeres imáxenes de [[Buda Gautama|Buda]] fueron importaes del continente, pero depués instaláronse en Xapón gran númberu d'artistes chinos y coreanos. Abondó la imaxe de [[Guan Yin|Kannon]], nome xaponés del ''[[bodhisattva]]'' [[Avalokiteśvara]] (llamáu ''Guanyin'' en [[Idioma chinu|chinu]]), como'l ''Bodhisattva Kannon'', obra del coreanu Tori; el ''Kannon'' asitiáu nel ''Yumedomo'' del templu de Hōryū-ji; y el ''Kannon de Kudara'' (sieglu VI), realizáu por un artista desconocíu. Otra obra de relevancia ye la ''Tríada de Sâkyamuni'' (623), en bronce, obra de [[Tori Busshi]] instalada nel templu de Hōryū-ji. Polo xeneral, yeren obres d'un estilu severu, angulosu y arcaizante, inspiráu nel estilu coreanu [[Koguryŏ]], como s'aprecia na obra de [[Shiba Tori]], que marcó l'estilu oficial» del periodu Asuka: ''Gran Buda Asuka'' (templu Hoko-ji, 606), ''Buda Yakushi'' (607), ''Kannon Guze'' (621), ''Tríada Shaka'' (623). Otru artista siguidor d'esti estilu foi [[Aya no Yamakuchi no Okuchi Atahi]], autor de los ''Cuatro Guardián Celestes'' (''shitenno'') del Salón Doráu de Hōryū-ji (645), que pese al aire arcaico presenten una evolución volumétrica nes formes más arrondaes, con cares más espresives.<ref>Stanley-Baker (2000), p. 37-40.</ref>

La pintura siguía los patrones chinos, en [[tinta]] o pigmentos [[mineral]]es sobre [[seda]] o [[papel]], en rollos de [[pergamín]] o colgando de la paré. Denota un gran sentíu del [[dibuxu]], con obres de gran orixinalidá, como'l [[relicariu]] de ''Tamamushi'' ([[Hōryū-ji]]), en madera d'[[alcanfor]] y ciprés, con bandes de [[filigrana (artesanía)|filigrana]] de bronce, presentando delles escenes n'[[Pintura al oleu|oleu]] sobre madera lacada, nuna téunica denominada ''mitsuda-i'' procedente de [[Persia]] y rellacionada cola pintura china de la [[dinastía Wei]]. Na base del relicariu amuésase un ''[[jataka]]'' (rellato sobre les vides anteriores de Buda), qu'amuesa al príncipe Mahasattva ufiertando la so propia carne a una [[tigre]]sa afamiada. Nesta dómina empezó a cobrar relevancia la [[caligrafía]], a la que se dio'l mesmu nivel d'artisticidá qu'a les imáxenes figuratives. Tamién destacaron los [[Tapiz|tapices]] en [[seda]], como'l ''Mandala Tenjukoku'' dedicáu a Shōtoku (622). La cerámica, que podía ser [[Esmalte|esmaltada]] o non, tuvo escasa producción llocal, valorándose más la d'importación china.<ref>Onians (2008), p. 140.</ref>

=== [[Periodu Nara]] (710-794) ===
[[Ficheru:Yakushiji Nara11s5bs4200.jpg|thumb|250px|Pagoda del Este de [[Yakushi-ji]], en [[Nara (Xapón)|Nara]].]]
Mientres esti periodu estableció la capital en [[Nara (Xapón)|Nara]] (710), primer capital fixa del ''[[Emperador de Xapón|mikado]]''. Nesta dómina tuvo'l so apoxéu l'arte budista, siguiendo con gran intensidá la influyencia china –los xaponeses víen nel [[arte chino]] una harmonía y perfeición similares al gustu [[Europa|européu]] pol [[Arte y cultura clásica|arte clásico grecorromanu]]–. Los escasos exemplos d'arquiteutura de la dómina son construcciones d'aire monumental, como la Pagoda del Este de [[Yakushi-ji]], los templos de [[Tōshōdai-ji]], [[Tōdai-ji]] y [[Kōfuku-ji]], y l'almacén imperial [[Tōdai-ji#Shōso-in|Shōso-in]] de Nara, que caltién ensame d'oxetos d'arte de la dómina del [[emperador Shōmu]] (724-749), con obres procedentes de China, Persia y Asia central. La ciudá de Nara construyir según una planimetría reticular, siguiendo'l modelu de [[Chang'an]], la capital de la [[dinastía Tang]]. Diose igual importancia al [[Palaciu Heijō|palaciu imperial]] qu'al monesteriu principal, el [[Tōdai-ji]] (745-752), construyíu según un planu simétricu nuna gran cortil con dos pagodes ximielgues, y onde destaca'l ''Daibutsuden'', el «gran salón de Buda», con una gran estatua de bronce del Buda [[Vairocana]] (''Dainichi'' en [[Idioma xaponés|xaponés]]), de 15 metros, donada pol emperador Shōmu en [[743]]. Reconstruyíu en [[1700]], el ''Daibutsuden'' ye l'edificiu de madera más grande del mundu. Otra importante cortil del templu ye'l ''Hokkedō'' («salón del lotu», tamién llamáu ''Sangatsudō'', «salón del tercer mes»), que cunta con otra magnífica estatua, el ''Kannon Fukukenjaku'', un ''bodhisattva'' d'ocho brazos realizáu en laca, de cuatro metros d'altor ya influyencia Tang, perceptible na serenidá y placidez de les traces faciales.<ref>Honour-Fleming (2002), p. 292.</ref>

[[Ficheru:KyotoFushimiInariLarge.jpg|thumb|250px|left|Santuariu de [[Fushimi Inari-taisha]] (711), [[Fushimi-ku]], [[Kioto]], colos sos carauterísticos [[torii]] de color coloráu.]]
Sicasí, la Pagoda del Este de [[Yakushi-ji]] supunxo l'intentu de los arquiteutos xaponeses de buscar un estilu propiu, alloñar de la influyencia china. Destaca pola so verticalidá, con una alternanza de teyaos de distintu tamañu, dándo-y l'apariencia d'un signu caligráficu. Na so estructura destaquen los bistechos y balcones, formaos por barres de madera enxareyaes, en colores blancu y marrón. Nel so interior alluga la imaxe del ''Yakushi Nyorai'' («Buda de la Medicina»). Ta inscritu como [[Patrimoniu de la Humanidá]] so la denominación de [[Monumentos históricos de l'antigua Nara]]. Igual grau d'asimilación nacional tuvo'l [[Tōshōdai-ji]] (759), qu'amuesa un claru contraste ente'l ''Kondō'' («salón doráu»), d'una solidez, simetría y verticalidá d'influyencia china, y el ''Kodō'' («salón de conferencies»), d'una mayor simplicidá y horizontalidá que denotan la tradición autóctona. Otru esponente foi'l [[Kiyomizu-dera]] (778), que'l so edificiu principal destaca pol so enorme baranda, sostenida per cientos de pilastres, que sobresal de la llomba y ufierta impresionantes vistes de la ciudá de [[Kioto]]. Esti templu foi unu de los candidatos na llista a [[Nueves Siete Maravíes del Mundu]], anque nun salió escoyíu. Pela so parte, el [[Rinnō-ji]] ye famosu pol ''Sanbutsudō'' («Salón de los Trés Budas»), onde s'atopen tres estatues laminadas n'oru de ''Amida'', ''Senjūkannon'' (Kannon de los mil brazos) y ''Batōkannon'' (Kannon con cabeza de caballu). Como santuariu sintoísta destacó'l [[Fushimi Inari-taisha]] (711), dedicáu al espíritu d'[[Inari (Xapón)|Inari]], especialmente conocíu pelos miles de [[torii]]s coloraos que delimitan el camín pela llomba na cual asítiase'l santuariu.<ref>Stanley-Baker (2000), p. 46-53.</ref>

[[Ficheru:Takamatsuzuka tomb mural.jpg|thumb|150px|Pintura mural de la tumba Takamatsuzuka.]]
Llogró gran desarrollu n'escultura la representación de Buda, con estatues de gran guapura: ''Sho Kannon'', ''Buda de Tachibana'', ''Bodhisattva Gakko'' de Tōdai-ji. Nel [[Historia de Xapón#Periodu Hakuhō|periodu Hakuhō]] (645-710), la destitución del [[clan Soga]] y l'afianzamientu imperial portó'l fin de la influyencia coreana y la so sustitución pola china (dinastía Tang), produciéndose una serie d'obres de mayor magnificencia y realismu, con formes más redondes y gráciles. Esti cambéu ye perceptible nel grupu d'estatues de bronce dorao del Yakushi-ji, compuestu del ''Buda sedente'' (''Yakushi'') flanqueado de los ''bodhisattvas'' ''Nikko'' («Lluz de Sol») y ''Gakko'' («Lluz de Lluna»), qu'amuesen un mayor dinamismu na so postura de [[contrapposto]], y una mayor espresividá facial. Sicasí, en Hōryū-ji siguió l'estilu Tori d'orixe coreanu, como nel ''Kannon Yumegatai'' y la ''Tríada Amida'' del ''Relicariu de la señora Tachibana''. Nel templu de Tōshōdai-ji atópase una tríada d'estatues de tamañu colosal, feches de laca seca bueca, destacando'l ''Buda Rushana'' central (759), de 3,4 metros d'altor. Atópense tamién representaciones d'espíritus guardianes (''Meikira Taisho''), reis (''Kamokuten''), etc. Son obres en madera, bronce, magre crudu o laca seca, de gran realismu.<ref>Stanley-Baker (2000), p. 42-44.</ref>

La pintura ta representada pola decoración mural de Hōryū-ji (finales del [[sieglu VII]]), como los [[frescu|frescos]] del ''Kondō'', qu'amuesen semeyances colos d'[[Ajantā]] na [[India]]. Tamién surdieron diverses tipoloxíes como'l ''[[kakemono]]'' ('pintura colgante') y el ''[[emaki]]monu'' ('pintura en rollu'), hestories pintaes nun rollu de [[papel]] o [[seda]], con testos qu'espliquen les distintes escenes, llamaos ''[[sūtra (budismu)|sutras]]''. Nel Shōso-in de Nara esiste una serie de pintures de tema profana, con diversos xéneros y temátiques: plantes, animales, paisaxes y oxetos de metal. A mediaos del periodu poner de moda l'estilu pictóricu de la dinastía Tang, como s'acolumbra nos murales de la tumba Takamatsuzuka, d'alredor del añu [[700]]. Pol decretu ''Taiho-ryo'' de [[701]] l'oficiu de [[pintor]] quedó reguláu en [[gremiu|gremios]] artesanales controlaos pol Departamentu de Pintores (''edakumi-non-tuskasa''), dependiente del Ministeriu del Interior. Estos gremios yeren los encargaos de la decoración de palacios y templos, y la so estructura perduró hasta la [[dómina Meiji]]. La cerámica evolucionó notablemente gracies a diverses téuniques importaes de China, como l'empléu de colores brillosos aplicaos sobre la [[magre]].<ref>Stanley-Baker (2000), p. 44-45.</ref>

=== [[Periodu Heian]] (794-1185) ===
[[Ficheru:Byodoin Phoenix Hall Uji 10-2R.jpg|thumb|300px|Templu de [[Byōdō-in]], tamién llamáu del ''Fénix'', n'[[Uji (Kioto)|Uji]].]]
Nesti periodu produció'l gobiernu del [[cla Fujiwara]], qu'enllantó un estáu centralizáu inspiráu nel gobiernu chinu, con capital en [[Heian]] (actual [[Kioto]]). Surdieron los grandes señores feudales (''[[daimyō]]''), y apaeció la figura del ''[[samurái]]''. Nesta dómina surdió la escritura ''[[hiragana]]'', qu'afixo la [[caligrafía china]] al llinguaxe polisilábicu xaponés, utilizando los caráuteres chinos pa los valores [[Fonética|fonéticos]] de les [[sílaba|sílabes]]. La rotura de les rellaciones con China produció un arte más típicamente xaponés, surdiendo xunto al arte relixoso un arte seglar que sería fiel reflexu del nacionalismu de la corte imperial. La [[iconografía]] budista tuvo un nuevu desarrollu cola importación de dos nueves [[secta|sectes]] del continente, ''[[Tendai]]'' y ''[[Shingon]]'', basaes nel budismu [[Tantra|tántrico]] [[Tíbet|tibetanu]], qu'incorporaron elementos sintoístes y producieron un [[sincretismu]] relixosu carauterísticu d'esta dómina.<ref>Honour-Fleming (2002), p. 294.</ref>

El ''Shingon'' yera un tipu de budismu [[Esoterismu|esotéricu]] centráu na rellación ente materia y espíritu, que se reflexó nos ''[[mandala|mandales]]'', imáxenes pictóriques o esculpíes que se centraben nel ''Diamante'' (mundu espiritual) y el ''Senu Maternu'' (mundu material), según representaciones del ''Dainichi Nyorai'' (el «Gran Sol»). Pela so parte, el ''Tendai'' centrar na salvación del home, con una cierta moralidá d'orixe [[Confucianismu|confucianu]] y un gran sincretismu cola relixón sintoísta. Dio gran relevancia al arte, llegándose a afirmar que'l ''Tendai'' convertía «la relixón n'arte y l'arte en relixón». Unu de los sos principales cultos foi al ''Paraísu Occidental de la Tierra Pura d'[[Amitābha|Amida]]'', del que se realizaron numberoses imáxenes. Una de les que más espolletaron foi la imaxe del ''raigo-zu'', Buda tresportando almes al Paraísu, qu'abondó en numberoses pintures, como'l panel central del ''Trípticu d'Amida'' en Hokkeji (Nara).<ref>Stanley-Baker (2000), p. 59-62.</ref>

L'arquiteutura sufrió un cambéu na planta de los monesterios, que s'alzaben en llugares apartaos, pensaos pa la meditación. Los templos más importantes son l'[[Enryaku-ji]] (788), el [[Kongōbu-ji]] (816) y el [[santuariu]]-[[pagoda]] de [[Murō-ji]]. El Enryaku-ji, asitiáu na redolada del [[monte Hiei]], forma parte del conxuntu de [[Monumentos históricos de l'antigua Kioto]], declaraos [[Patrimoniu de la Humanidá]] en [[1994]]. Foi fundáu en [[788]] por [[Saichō]], qu'introdució la secta budista ''Tendai'' en Xapón. Enryaku-ji llegó a tener unos 3000 templos, y foi un enorme centru de poder na so dómina, siendo destruyíos la mayoría de los sos edificios por [[Oda Nobunaga]] en [[1571]]. De la parte que sobrevivió destaquen güei día'l ''Saitō'' («salón del oeste») y el ''Tōdō'' («salón del este»), onde s'atopa'l ''Konpon chūdō'', la construcción más representativa d'Enryaku ji, onde se caltién una estatua de Buda esculpida pol mesmu Saichō, el ''Yakushi Nyorai''.<ref>Stanley-Baker (2000), p. 63-68.</ref>

[[Ficheru:Byodoin Amitaabha Buddha.JPG|thumb|200px|left|''Amida Nyorai'' (escontra 1053), pan d'oru y laca sobre madera, obra de [[Jōchō]], nel monesteriu de [[Byōdō-in]].]]
N'arquiteutura civil destacó la construcción del [[Palaciu Heian|Palaciu Imperial]], de puru estilu xaponés. Mientres el [[Periodu Heian#La Rexencia de Fujiwara|periodu Fujiwara]] ([[897]]-[[1185]]), el templu volvió asitiase na ciudá, siendo centru de xunta de les clases dirixentes. L'arquiteutura relixosa asonsañó a la de los grandes [[palaciu|palacios]], con una decoración bien desenvuelta, como nel monesteriu de [[Byōdō-in]] –tamién llamáu del ''Fénix''–, n'[[Uji (Kioto)|Uji]] (fundáu en [[1053]]). Nesti templu destaca'l ''Hōōdō'' («Salón del Fénix»), asitiáu en cantu d'un estanque que-y apurre una apariencia llírica y espiritual, con unes llinies dinámicu y elegante onde destaquen los teyaos d'esquines curvillinies, que dean un aire ascensional al conxuntu. Esti salón caltién una imaxe del Buda [[Amitābha|Amida]] («Señor de la Lluz Infinito), de 2,5 metros, en madera lacada, obra del maestru [[Jōchō]].<ref>Honour-Fleming (2002), p. 295.</ref>

La escultura sufrió un llixeru descensu en comparanza coles dómines anteriores. De nuevu destaquen les representaciones de Buda (''Nyoirin-Kannon''; ''Yakushi Nyorai'' del templu de [[Jingo-ji]] en Kioto; ''Amida Nyorai'' nel monesteriu de Byōdō-in), según delles dioses sintoístes (''Kichijoten'', diosa de la felicidá, equivalente de la [[Lakshmī]] india). La escesiva rixidez de la relixón budista llindaba la espontaneidá del artista, que se vía circunscrito a ríxidos cánones artísticos qu'amenorgaben la so llibertá creativa. Ente [[859]] y [[877]] producióse l'estilu ''Jogan'', carauterizáu por figures d'una severidá cuasi apavoriante, con ciertu aire introspectivo y misterioso, como'l ''Shaka Nyorai'' de Murō-ji. Mientres el periodu Fujiwara cobró preeminencia la escuela fundada por Jōchō en Byōdō-in, con un estilu más grácil y espodáu que la escultura ''Jogan'', llogrando unes perfectes proporciones [[Anatomía|anatómiques]] y un gran sentíu del movimientu. El taller de Jōchō introdució les téuniques ''yosegi'' y ''warihagi'', consistentes n'estremar la figura en dos bloques que darréu se xuníen pa tallales, evitando asina'l so posterior resquebramientu, unu de los principales problemes de les figures de gran tamañu. Estes téuniques dexaben igualmente un montaxe en serie, y desenvolviéronse con gran ésitu na [[escuela Kei]] del [[periodu Kamakura]].<ref>Stanley-Baker (2000), p. 68-73.</ref>

[[Ficheru:Genji emaki azumaya.jpg|thumb|300px|Escena del ''[[Genji Monogatari]]''.]]
La pintura al entamu d'esti periodu taba pocu desenvuelta, con poca llibertá creativa y ausencia del conceutu d'espaciu. L'apaición de la escuela de ''[[yamato-e]]'' («pintura xaponesa») supunxo la independencia de la pintura xaponesa de la influyencia china. Carauterízase pola so harmonía y la so concepción diáfana y lluminosa, con colores vivos y brillantes, llinies simples y decoración [[Xeometría|xeométrica]]. Les obres principales atopar nos monesterios budistes (Byōdō-in, Kongōbu-ji). Son de remarcar los murales del Salón del Fénix del Byōdō-in, que los sos [[Arte de paisaxes|paisaxes]] sinteticen per primer vegada'l gustu estéticu más puramente xaponés, col so sentíu de murnia emotividá. Sustitúyense los elementos típicos chinos por otros de gustu nipón, como les [[Cerasus|zrezales]] en flor en cuenta de los [[cirolar]]s nevaos de moda na pintura Tang, o los [[arrozal]]es en cuenta de los elevaos cumes montascosos chines. Al pie d'otros elementos como [[Wisteria floribunda|glicinas]], [[orquídea|orquídees]], [[Paeoniaceae|peoníes]], [[bambú]], la [[lluna]], la [[borrina]], el [[mar]], l'[[agua]], etc, crear nesta dómina la más típica imaginería paisaxística xaponesa. Igualmente, la composición asimétrica, l'espaciu vacíu, l'ambiente etéreo, el movimientu onduláu, los detalles anecdóticos, l'aplicación del color más por manches qu'en pincelaes, el calter llírico y emotivo del conxuntu van ser típicos de la pintura xaponesa, tanto mural como en [[grabáu|grabaos]] y [[biombu|biombos]]. Magar ello, la influyencia china siguió n'edificios públicos y oficiales, yá que taba amestada al prestíu funcionarial. Denominada ''kara-e'', la pintura china espolletó nel círculu imperial, como se percibe n'obres como'l ''Biombu de los sabios'' y el ''Biombu del llagu Kunming''.<ref>{{cita web|url=http://www.ar.emb-japan.go.jp/Contenido/07.Arte.htm|títulu=
Arte xaponés|fechaaccesu=[[28 de xineru]] de [[2011]]}}</ref>

La pintura ''yamato-e'' desenvolvióse notablemente nos rollos manuscritos denominaos ''[[emaki]]'', que conxugaben les escenes pictóriques cola elegante caligrafía ''[[katakana]]''. Estos rollos narraben pasaxes [[Historia|históricos]] o [[Lliteratura|lliterarios]], como la ''[[Historia de Genji]]'', novela de finales del [[sieglu X]] de [[Murasaki Shikibu]]. Ente que el testu yera obra de reputaos calígrafos, les imáxenes fueron executaes xeneralmente por cortesanes de la corte, como [[Ki no Tsubone]] y [[Nagato no Tsubone]], suponiendo una muestra d'estética femenina que tendría gran relevancia nel arte xaponés. Surdió entós una distinción ente pintura femenina (''onna-e'') y masculina (''otoko-e''), que marcaba una distinción perceptible ente'l mundu públicu, consideráu masculín –que'l so arte caltenía la influyencia china– y el priváu, de calter femenín y estética más puramente nipona. En ''onna-e'', amás de la ''Historia de Genji'', destacó'l ''Heike Nogyo'' (''Sūtra del lotu''), encargáu pol [[cla Taira]] pal [[Santuariu Itsukushima]], con un total de 33 rollos sobre la salvación de les almes apregonada pol budismu. El ''otoko-e'' yera más narrativu y enérxicu que'l ''onna-e'', más llenu d'aición, con más realismu y movimientu, como nos rollos ''Shigisan Engi'', sobre los milagros del monxu Myoren; el ''Ban Danaigon Y-kotoba'', sobre una guerra de cles rivales nel [[sieglu IX]]; y el ''[[Chōjugiga]]'', escenes d'animales de signu [[Caricatura|caricaturescu]] y tonu [[sátira|satíricu]], criticando a l'[[aristocracia]].<ref>Stanley-Baker (2000), p. 80-90.</ref>

Nesta dómina, la cerámica nun tuvo una especial relevancia, destacando sicasí les obres en [[laca]] –xeneralmente caxes pa [[cosméticu|cosméticos]]– y los oxetos de metal, onde destaquen los espeyos. En laca surdió la téunica ''maki-e'', consistente n'espolvoriscar polvu de colores, [[oru]] y [[plata]] sobre la laca húmeda, creando dibuxos de gran finura y sutil tonalidá. Dacuando incluyía incrustaciones de [[nácare]] (''raden''). Tamién adquirieron relevancia los [[abanicu|abanicos]], decoraos con testos de los ''[[sūtra (budismu)|sutras]]'' budistes y con [[Pintura de género|escenes de xéneru]].<ref>Honour-Fleming (2002), p. 295-296.</ref>

=== [[Periodu Kamakura]] (1185-1392) ===
[[Ficheru:Chionin35n3200.jpg|thumb|300px|Puerta ''Sanmon'' del [[Chion-in]], [[Kioto]] ([[Ayalga Nacional de Xapón]]).]]
Tres diverses disputes ente los clanes feudales, impúnxose'l de los [[Cla Minamoto|Minamoto]], qu'instauraron el [[shogunato]], un tipu de gobiernu de corte militar. Nesta dómina introducir en Xapón la secta [[zen]], qu'influyiría poderosamente nel arte figurativo. L'arquiteutura yera más senciella, funcional, menos luxosa y recargada. La influyencia zen provocó'l llamáu estilu ''Kara-yo'': los monesterios zen siguíen la planimetría axial china, anque l'edificiu principal nun yera'l templu, sinón la sala de llectura, y el llugar d'honor nun lo ocupaba una estatua de Buda, sinón un pequeñu [[tronu]] onde'l [[abá]] enseñaba a los sos discípulos. Destaquen el conxuntu de cinco grandes templos de [[Sanjūsangen-dō]], en Kioto ([[1266]]), según los monesterios [[Kennin-ji]] (1202) y [[Tōfuku-ji]] (1243) en Kioto, y [[Kenchō-ji]] (1253) y [[Engaku-ji]] (1282) en [[Kamakura, Kanagawa|Kamakura]]. El [[Kōtoku-in]] (1252) ye famosu pola so estatua de bronce del Buda Amida, de 13 metros d'altu y un pesu de 93 tonelaes, siendo'l segundu Buda más grande en Xapón dempués del de Tōdai-ji. En [[1234]] construyóse'l templu de [[Chion-in]], sede del budismu ''Jōdo shū'' («Secta de la Tierra Pura»), que desataca pel so colosal puerta principal (''Sanmon''), que ye la estructura más grande del so tipu en Xapón. Unu de los postreros esponentes d'esti periodu foi'l [[Hongan-ji]] (1321), formáu por dos templos principales: el Nishi Hongan-ji, qu'inclúi los salones ''Goei-dō'' («salón del fundador») y ''Amida-dō'' («salón del Buda»), xunto a un pabellón de té y dos escenarios de teatru ''[[nō]]'', unu de los cualos presume de ser el más vieyu que se caltién; y el Higashi Hongan-ji, onde s'atopa'l famosu'l xardín de [[Shosei-en]].<ref>{{cita web|url=http://ice.unizar.es/arte_japon/archivos_propios/arquiteuturakamakuraweb.pdf|títulu=Arquiteutura del periodu Kamakura (1185-1333)|fechaaccesu=[[22 de xineru]] de [[2011]]}}</ref>

[[Ficheru:Kamakura Budda Daibutsu front 1885.jpg|thumb|200px|left|Estatua de [[bronce]] del [[Buda]] [[Amitabha|Amida]] nel templu [[Kōtoku-in]], [[Kamakura, Kanagawa|Kamakura]] ([[1252]] ).]]
[[Ficheru:Nio guardians by Unkei in Nara.jpg|thumb|170px|Unu de los ''Kongo Rikishi'' esculpíos por [[Unkei]] en [[Tōdai-ji]], [[Nara (Xapón)|Nara]] ([[1203]]).]]
La escultura adquirió gran realismu, atopando l'artista mayor llibertá creativa, como se denota nes semeyes de nobles y militares, como'l de ''Uesugi Shigefusa'' (d'artista anónimu), un militar del [[sieglu XIV]]. Les obres zen centrar na representación de los sos maestros, nun tipu d'estatua llamada ''chinzo'', como la del maestru ''Muji Ichien'' ([[1312]], d'autor anónimu), en madera [[Policromía|policromada]], que representa al maestru zen sentáu nun tronu, n'actitú de relaxada meditación. Cobró especial importancia pola calidá de les sos obres la [[escuela Kei]] de [[Nara (Xapón)|Nara]], heredera de la escuela Jōchō del periodu Heian, onde destacó l'escultor [[Unkei]], autor de les estatues de los monxos ''Muchaku'' y ''Seshin'' (Kōfuku-ji de Nara), según imáxenes de los ''Kongo Rikishi'' (espíritus guardianes), como los dos colosales estatues asitiaes na entrada del templu Tōdai-ji (1199), de 8 metros d'altor. L'estilu d'Unkei, influyíu pola escultura china de la [[dinastía Song]], yera de gran realismu, captando al empar el más detalláu estudiu [[Fisonomía|fisonómicu]] cola espresión emotiva y l'espiritualidá interior del individuu retratáu. Llegóse inclusive a encuallar cristales escuros nos güeyos, pa dar mayor espresividá. La obra d'Unkei supunxo l'entamu del retratismu xaponés. Siguió la so obra'l so fíu [[Tankei]], autor del ''Kannon Senju'' pal Sanjūsangen-dō.<ref>Honour-Fleming (2002), p. 298.</ref>

[[Ficheru:Heiji Monogatari Emaki - Sanjo scroll part 5 - v2.jpg|thumb|300px|''Rollu con descripciones del ataque nocherniegu al palaciu Sanjō'', detalle de los ''Rollos ilustraos de los sucesos de la era Heiji'' ([[sieglu XIII]]), anónimu, [[Muséu de Belles Artes (Boston)|Museum of Fine Arts]], [[Boston]].]]
La pintura carauterizar por un mayor realismu y pola so introspeición [[Psicoloxía|psicolóxica]]. Desenvolvióse principalmente'l [[Arte de paisaje|paisajismu]] (''El tabayón de Nachi'') y el [[Semeya|retratismu]] (''El monxu Myoe en contemplación'', d'[[Enichi-bo Jonin]]; conxuntu de semeyes del templu Jingo-ji de Kioto, obra de [[Fujiwara Takanobu]]; semeya del [[emperador Hanazono]], de [[Goshin]]). Siguió l'estilu ''[[yamato-e]]'' y la pintura narrativa en rollos, dalgunos d'hasta 9 metros de llargor. Estos rollos reflexaben aspeutos de la vida cotidiana, escenes urbanes o rurales, o bien ilustraben acontecimientos históricos, como la guerra de [[1159]] en Kioto ente cañes rivales de la familia imperial. Presentar n'escenes socesives, siguiendo un orde narrativu, con una panorámica elevada, como a vista de páxaru. Destaquen los ''Rollos ilustraos de los sucesos de la era Heiji'' (''Heiji monogatari'') y los rollos ''Kegon Engi'', d'Enichi-bo Jonin. La pintura rellacionada cola secta zen yera d'influyencia más direutamente china, trazada en sencielles llinies de [[tinta china]] siguiendo la máxima zen de que «demasiáu colores cieguen la visión».<ref>Stanley-Baker (2000), p. 113-115.</ref>

Nesta dómina empecipió la producción de la que sería la cerámica más típicamente xaponesa, destacando la figura de [[Toshiro]]. Creció l'artesanía destinada a la vida militar, especialmente armadures y espaes (''[[katana]]'') iguaes con dos capes de [[fierro]] y [[aceru]] sometíes a ignición ya inmersión, con una carauterística marca templada al vapor denominada ''ni-e''.<ref>Stanley-Baker (2000), p. 106-108.</ref>

=== [[Periodu Muromachi]] (1392-1573) ===
[[Ficheru:Kinkakuji_2004-09-21.jpg|thumb|300px|Templu de [[Kinkaku-ji]], [[Kioto]] [[1397]].]]
Mientres esti periodu'l shōgunato foi ostentáu polos [[Cla Ashikaga|Ashikaga]], que les sos lluches internes favorecieron el creciente poder de los ''daimyō'', que se partieron el territoriu. L'arquiteutura yera más elegante y típicamente xaponesa, destacando les casones señoriales, monesterios como'l de [[Zuiho-ji]], y templos como los de [[Shōkoku-ji]] (1382), [[Kinkaku-ji]] o Pabellón d'Oru (1397) y [[Ginkaku-ji]] o Pabellón de Plata (1489), en Kioto. El Kinkaku-ji foi construyíu como villa de descansu del ''shōgun'' [[Ashikaga Yoshimitsu]], como parte de la so propiedá llamada Kitayama. El so fíu tresformó l'edificiu nun templu de la secta [[Rinzai]]. Ye un edificiu de trés plantes, colos dos cimeros recubiertes con fueyes d'oru puro. El pabellón funciona como un ''shariden'', guardando les reliquies de Buda. Tamién contién delles estatues de Buda y figures de ''bodhisattvas'', y nel techu ta allugáu un ''[[fenghuang]]'' o «fénix chinu» doráu. Tamién tien un magníficu xardín axacente, con un estanque llamáu ''Kyōko-chi'' («espeyu d'agua»), con numberoses islles y piedres que representen la hestoria de la creación budista. Pela so parte, el Ginkaku-ji foi construyíu pol ''shōgun'' [[Ashikaga Yoshimasa]], quien buscaba emular el Kinkaku-ji construyíu pol so güelu Yoshimitsu, pero lamentablemente nun pudo anubrir l'edificiu con plata tal que lo había entamáu. Tamién ye carauterística de l'arquiteutura d'esta dómina l'apaición del ''[[tokonoma]]'', habitación reservada a la contemplación d'una pintura o un arreglu floral, d'acordies cola estética zen. Otramiente, introducióse'l ''[[tatami]]'', un tipu d'[[alfombra]] iguada con paya d'arroz, que fizo más prestosu l'interior de la vivienda xaponesa.<ref>Stanley-Baker (2000), p. 121-122.</ref>

[[Ficheru:Adachi Museum of Art01st3200.jpg|thumb|300px|left|[[Xardín xaponés]] del Muséu d'Adachi.]]
Nesta dómina desenvolvióse notablemente l'arte de la [[xardinería]], sentando les bases artístiques y estétiques del [[xardín xaponés]]. Surdieron dos principales modalidaes: ''tsukiyama'', alredor d'una llomba y un llagu; y ''hiraniwa'', xardín planu de sable restelláu, con piedres, árboles y pozos. La vexetación más habitual consiste en [[bambú]] y diversos xéneros de flores y árboles, yá sían de fueya perenne, como'l [[Pinus thunbergii|pinu negru xaponés]], o de fueya caduca, como'l [[Acer palmatum|pládanu xaponés]], siendo igualmente valoraos elementos como [[felechu|felechos]] y [[mofu|mofos]]. Otru elementu típicu de la xardinería y l'interiorismu ye'l ''[[bonsái]]''. De cutiu los xardinos inclúin un llagu o estanque, diversos tipos de pabellones (xeneralmente pa la ceremonia del té) y [[Llinterna (arquiteutura)|llinternes]] de piedra. Unu de les traces típiques del xardín xaponés –como nel restu del so arte– ye l'aspeutu imperfectu, inacabado, asimétricu. Hai diversos tipos de xardinos: de «paséu», que se contemplen caminando per un senderu o en redol a un estanque; de «aposentu», que s'esfruten dende un llugar fixu, xeneralmente un pabellón o cabaña tipo ''[[machiya]]''; de «té» (''rōji''), alredor d'un camín que conduz a la casa de té, con baldoses o piedres pa marcar el camín; y de «contemplación» (''[[karesansui]]'', «paisaxe de monte y agua»), que ye'l más típicu xardín zen, que se contempla dende una plataforma allugada nos monesterios zen. Un bon exemplu ye'l denomináu ''Paisaxe ensin agua'' del xardín de [[Ryōan-ji]], en Kioto, obra del pintor y poeta [[Sōami]] (1480), que representa un mar –fechu con sable restelláu– llaráu d'islles –que son roques–, ellaborando un conxuntu que aúna realidá ya ilusión y que convida a l'apaciguadura y la reflexón.<ref>{{cita web|url = http://www.grancanariaweb.com/edgar/japon/zen.htm|títulu = El xardín zen|fechaaccesu =[[17 d'ochobre]] de [[2010]]}}</ref>

Tamién florió la pintura, enmarcada dientro de la estética zen, que recibió la influyencia china de les dinastíes [[Dinastía Yuan|Yuan]] y [[Dinastía Ming|Ming]], reflexada principalmente nel decorativismu. Introducióse la téunica de la [[Enaguada (pintura)|enaguada]], perfecta trascripción de la doctrina zen, que pretende reflexar nos paisaxes lo que signifiquen, más que lo que representen. Surdió la figura del ''bunjinso'', el monxu intelectual» creador de les sos propies obres, estudiosos y siguidores de les téuniques chines en tinta monocroma, en pincelaes curties y difuses, que reflexaron nes sos obres elementos naturales como pinos, xuncos, orquídees, bambús, roques, árboles, páxaros y figures humanes somorguiaes na naturaleza, n'actitú de meditación. Dalgunos d'estos monxos artistes fueron: [[Mokuan Reien]], [[Gyokuen Bompo]], [[Ue Gukei]], etc.<ref>Stanley-Baker (2000), p. 115-119.</ref>

[[Ficheru:Sesshu - View of Ama-no-Hashidate.jpg|thumb|300px|''Vista d'Ama-non-hashidate'', de [[Sesshū Tōyō]].]]
En Xapón, esta téunica con tinta china recibió'l nome de ''[[sumi-e]]''. Basáu nos siete principios estéticos del zen (vease l'apartáu ''Teoría y estética''), el ''sumi-e'' («pintura a tinta») pretendía reflexar les más intenses emociones interiores per mediu de la cencellez y la elegancia, en llinies simples y modestes que tescienden el so aspeutu esternu pa significar un estáu de comunión cola naturaleza. Pa los monxos zen, el ''sumi-e'' yera una vía (''[[dō]]'') pa buscar la paz interior, la realización espiritual. Les propiedaes tonales de la tinta, sutiles y difuses, dexaben al artista captar la esencia de les coses, nuna impresión senciello y natural, pero al empar fonda y trascendente. Ye un arte bonal y de rápida execución, imposible de retocar, fechu que lo venceya cola vida, onde ye imposible volver al pasáu. Cada pincelada espresa la enerxía vital (''ki''), yá que ye un actu de creación, onde se pon l'espíritu n'aición, y onde importa más el procesu que non la resultancia.<ref>Manrique (2006), p. 20-22.</ref>

Los principales artistes del ''sumi-e'' fueron: [[Muto Shui]], [[Josetsu]], [[Shūbun]], [[Sesson Shukei]] y, sobremanera, [[Sesshū Tōyō]], autor de semeyes y paisaxes, primer artista que pintó del natural. Sesshū yera un ''gaso'', un monxu-pintor, que viaxó a China ente [[1467]] y [[1469]], onde estudió l'arte y el paisaxe natural. Los sos paisaxes tán compuestos por estructures lliniales, allumaos por una lluz súbita que reflexa'l conceutu zen del intre trascendental. Son paisaxes con presencia d'elementos anecdóticos, como templos na llonxanza o pequeñes figures humanes, enmarcaos en paraxes recónditos como cantiles.<ref>Honour-Fleming (2002), p. 571.</ref>

Surdió igualmente un nuevu xéneru de pintura-poema, el ''shigajiku'', onde un paisaxe ilustra un poema d'inspiración naturalista. Cabo mentar tamién la [[escuela Kanō]], fundada por [[Kanō Masanobu]], qu'aplicó la téunica de l'aguada a temes tradicionales, ilustrando d'esta manera tarrezas sagraos, nacionales y paisaxes. L'aguada tamién s'aplicó en biombos y en paneles pintaos nes puertes correderes ''[[fusuma]]'', carauterístiques del interiorismu xaponés. En cerámica destacó la escuela de Seto, siendo la tipoloxía más popular el llamáu ''temmoku''. Tamién son muestres remarcables d'esta dómina los oxetos de [[laca]] y [[metal]].<ref>Onians (2008), p. 141.</ref>

=== [[Periodu Azuchi-Momoyama]] (1573-1603) ===
[[Ficheru:Himeji Castle 01s2048.jpg|thumb|300px|[[Castiellu Himeji]], [[Himeji]] (1601-1608).]]
Nesta dómina Xapón foi de nuevu unificáu por [[Oda Nobunaga]], [[Toyotomi Hideyoshi]] y [[Tokugawa Ieyasu]], qu'esaniciaron a los ''daimyō'' y asocediéronse nel poder. El so mandatu coincidió cola llegada de comerciantes [[Portugal|portugueses]] y de [[misioneru|misioneros]] [[xesuites]], qu'introducieron el [[cristianismu]] nel país, anque llegando namái a una minoría. La producción artística d'esta dómina alloñar de la estética budista, remarcando los valores tradicionales xaponeses, con un estilu grandilocuente. La invasión de [[Corea]] en [[1592]] portó'l treslláu forzosu de numberosos artistes coreanos a Xapón, instalaos en centros productores de cerámica aisllaos del restu. Coles mesmes, mientres esti periodu recibieron les primeres influyencies d'[[Occidente]], reflexaes nel estilu ''Nanban'' («bárbaros del sur», nome dau a los europeos), desenvueltu na escultura miniaturista, de tema profana, oxetos decorativos en [[porzolana]] y biombos decoraos n'estilu ''[[yamato-e]]'', con colores brillosos y [[pan d'oru]], n'escenes que narren la llegada de los europeos a les costes xaponeses. La influyencia occidental introdució la [[pintura al oleu]] y l'usu de la [[perspeutiva]], anque polo xeneral nun tuvieron enforma ésitu nel arte tradicional xaponés.<ref>Honour-Fleming (2002), p. 576-577.</ref>

N'arquiteutura destacó la construcción de grandes [[Castiellu xaponés|castiellos]] (''shiro''), que fueron fortificaos pola introducción en Xapón d'armes de fueu d'orixe occidental. Bones muestres d'ello son los castiellos d'[[Castiellu Himeji|Himeji]], [[Castiellu Azuchi|Azuchi]], [[Castiellu Matsumoto|Matsumoto]], [[Castiellu Nijō|Nijō]] y [[Castiellu Fushimi-Momoyama|Fushimi-Momoyama]]. El castiellu de Himeji, una de les principales construcciones de la dómina, combina unes macices fortificaciones cola elegancia d'una estructura d'aspeutu vertical, en cinco piso construyíos en [[madera]] y [[yelsu]], con teyaos de nidies formes curvillinies similares a los de los tradicionales templos xaponeses. Tamién abondaron les villes rústiques pa la ceremonia del té, compuestes de pequeñes villes o palacios y amplios xardinos, y construyéronse en delles ciudaes [[teatru|teatros]] de madera pa les representaciones de ''[[kabuki]]''.<ref>Honour-Fleming (2002), p. 573.</ref>

[[Ficheru:Namban-11.jpg|thumb|300px|left|''La llegada de los portugueses'' ([[sieglu XVI]]), de [[Kanō Naizen]], Kōbe Shiritsu Nanban Bijutsukan, [[Kōbe]].]]
En pintura, la [[escuela Kanō]] recibió la mayoría d'encargos oficiales, desenvolviendo la pintura mural de los principales castiellos xaponeses. Figures destacaes son los nomes de [[Kanō Eitoku]] y [[Kanō Sanraku]]. Pa los castiellos, con poco llume por cuenta de les sos estreches abertures defensives, creóse un tipu de mampares con fondu doráu que reflexaben la lluz y espardíenlo por tola estancia, con grandes murales decoraos con escenes heroiques, animales como [[tigre|tigres]] y [[Dragón|dragones]], o bien paisaxes con presencia de xardinos, estanques y pontes, o sobre los cuatro [[estaciones]], una tema bastante frecuente na dómina. Siguió l'estilu ''[[yamato-e]]'' principalmente ente la clase [[Burguesía|burguesa]], representada pola [[escuela Tusa]], que siguió la tradición [[épica]] xaponesa d'escenes históriques y paisaxes, destacando les figures de [[Tusa Mitsuyoshi]] y [[Tusa Mitsunori]]. Tamién se desenvolvió notablemente la pintura en biombos, xeneralmente en tintes aguaes, siguiendo l'estilu ''[[sumi-e]]'', como s'aprecia na obra de [[Hasegawa Tōhaku]] (''Monte de pinos'') y [[Kaihō Yūshō]] (''Pinu y cirolar a la lluz de la lluna''). Destacó igualmente la figura de [[Tawaraya Sōtatsu]], autor d'obres de gran dinamismu, en rollos manuscritos, biombos y abanicos. Creó un estilu llírico y decorativo inspiráu na escritura ''[[waka]]'' de la dómina Heian, que foi llamáu ''[[Escuela Rinpa|rinpa]]'', produciendo obres de gran guapura visual ya intensidá emocional, como ''Historia de Genji'', ''La sienda de la hedra'', ''Los dioses del truenu y del vientu'', etc.<ref>Stanley-Baker (2000), p. 138-146.</ref>

L'alfarería algamó un momentu de gran rellumanza, desenvolviéndose la cerámica destinada a la ceremonia del té, inspirada na cerámica coreana, que la so rusticidá y aspeutu inacabado traducíen perfectamente la estética zen que trescala'l ritu del té. Surdieron nuevos diseños como los platos ''nezumi'' y les jarras d'agua ''kogan'', xeneralmente de cuerpu blancu bañáu nuna capa de [[feldespatu]] y decoráu con senciellos dibuxos realizaos con una [[barbotina]] de fierro. Yera una cerámica gruesa y d'aspeutu vidráu, con un tratamientu inacabado, dando una sensación d'imperfección y vulnerabilidá. Seto siguió siendo unu de los principales centros de producción, ente que na llocalidá de Mino nacieron dos importantes escueles: ''Shino'' y ''Oribe''. Tamién destacaron la escuela de Karatsu y dos orixinales tipos de cerámica: ''Iga'', de burda testura y una trupa capa de vidráu, con fondes rajaduras; y ''Bizen'', [[lloza (material)|lloza]] d'un marrón acoloratao y ensin vidriar, retirada entá tienra del tornu pa producir unos pequeños resquiebros y incisiones naturales que-y daben un aspeutu argayadizu, nuevamente según la estética zen d'imperfección.<ref>Stanley-Baker (2000), p. 153-157.</ref>

Unu de los meyores artistes d'esta dómina foi [[Honami Kōetsu]], que destacó tanto en pintura como en poesía, xardinería, laca, etc. Educáu na tradición artística procedente del periodu Heian y na escuela Shorenin de caligrafía, fundó una colonia d'artesanos en Takagamine, cerca de Kioto, gracies a unos terrenes vencíos por [[Tokugawa Ieyasu]]. La colonia nutrir d'artesanos de la escuela budista Nichiren, y produció una serie d'obres de gran calidá. Especializar n'oxetos de laca, principalmente accesorios d'escritoriu, decoraos con incrustaciones d'oru y nácare, según en diversos instrumentos y cacíes pa la ceremonia del té, destacando'l concu ''fujisan'', con un cuerpu acoloratáu cubiertu d'una barbotina negra y, na parte cimera, un blancu vidráu opacu que da l'efeutu de [[nieve]] que cai.<ref>Stanley-Baker (2000), p. 158-160.</ref>

=== [[Periodu Edo]] (1603-1868) ===
[[Ficheru:Hiroshige Atake sous une averse soudaine.jpg|thumb|200px|''[[La ponte Ōhashi n'Atake so una agua repentino]]'' ([[1857]]), d'[[Utagawa Hiroshige]], [[Muséu Brooklyn|Brooklyn Museum of Art]], [[Nueva York]].]]
Esti periodu artísticu corresponder col históricu de [[Shogunato Tokugawa|Tokugawa]], nel que Xapón se cerró a tou contautu esterior. La capital establecióse n'[[Edo]], futura [[Tokiu]]. Los cristianos fueron escorríos y los comerciantes europeos espulsaos. Pese al sistema de vasallaxe, abondó'l comerciu y l'artesanía, apaeciendo una clase burguesa que foi creciendo en poder ya influyencia, y que se dedicó al fomentu de les artes, especialmente grabaos, cerámica, laques y productos testiles.<ref>Stanley-Baker (2000), p. 138-139.</ref>

Los edificios más importantes son el Palaciu de [[Katsura]] de Kioto y el [[mausoléu]] de [[Nikkō Tōshō-gū|Tōshō-gū]] en [[Nikkō]] (1636), que forma parte de los Santuarios y Templos de Nikkō», [[Patrimoniu de la Humanidá]] reconocíu pola [[UNESCO]] en [[1999]]. De formes híbrides sinto-budistes, ye'l mausoléu del ''shōgun'' [[Tokugawa Ieyasu]]. El templu ye una estructura rígidamente simétrica con relieves coloriaos que cubren tola superficie visible. Destaquen los sos edificios coloristes y adornos sobrecargados que s'alloñen de los estilos de los templos d'aquella dómina. Los interiores tán afataos con laqueados, minucioses escultures de vivu coloríu y maxistrales paneles pintaos. El Palaciu de [[Katsura]] (1615-1662) foi construyíu con un planu asimétricu d'inspiración zen, onde les llinies rectes de la fachada esterior oldeen cola sinuosidá del xardín circundante. Villa de descansu de la familia imperial, inclúi un edificiu principal (''Shoin''), dellos pabellones, cases de té y un parque de siete hectárees. El palaciu principal, que tien una sola planta, estremar en cuatro pabellones xuníos peles esquines: ''Shōkintei'', ''Shōkatei'', ''Shōiken'' y ''Gepparō''. Toos tán alzaos sobre pilastres y construyíos en madera con parés encaladas y puertes esnidioses que conducen al xardín, y contienen pintures de [[Kanō Tan'yū]]. Tamién son carauterístiques d'esta dómina les cases de [[té]] (''chashitsu''), xeneralmente pequeñes construcciones de madera con teyáu de [[bálagu]], arrodiaes de xardinos nun estáu d'aparente abandonu, con liquen, mofu y fueyes cayíes, siguiendo'l conceutu zen d'imperfección trascendente.<ref>Honour-Fleming (2002), p. 575.</ref>

Desenvolvióse notablemente la pintura, qu'adquirió gran vitalidá. Trabayar en distintos formatos, dende paneles murales y biombos hasta pergaminos, abanicos y pequeños álbumes. Cobró una gran puxanza'l [[grabáu]] en madera, surdiendo una importante industria en nucleos urbanos especializada en testos ilustraos y estampes. Primeramente yeren grabaos en tinta negra sobre papel coloriáu a mano, pero a mediaos del [[sieglu XVIII]] surdió la impresión en color (''[[nishiki-e]]'').<ref>Onians (2008), p. 204-205.</ref>

[[Ficheru:Korin_Fujin_Raijin.jpg|thumb|300px|left|''Dios del Vientu, Dios del Truenu'', d'[[Ogata Kōrin|Ōgata Kōrin]]. Nesta pintura amosar a los dioses del [[truenu]] (izquierda) y del [[vientu]] (derecha), al entamu d'un combate celestial.]]
Siguió l'estilu ''[[Escuela Rinpa|rinpa]]'' empecipiáu por Sōtatsu na obra d'[[Ōgata Kōrin]], unu de los más grandes artistes de la dómina. La so producción, allegre y sardónica, dirixir a les clases mercantiles, con obres d'una elegancia urbana y un realismu un tanto irreverente, anque con un gran virtuosismu y una fonda conocencia de los maestros clásicos, como demuestra nos biombos ''Cirolares coloraes y blancos'', ''Foles'', ''Llirios'' y ''La historia d'Ise''. La [[escuela Kanō]] recibió los principales encargos oficiales del gobiernu, con un estilu d'estética zen de fuertes pincelaes. El so principal representante foi [[Kanō Tan'yū]], nietu de [[Kanō Eitoku]], que trabayó nel palaciu imperial y nel [[castiellu Nagoya]], de la que realizó un notable llabor eruditu recoyendo notes sobremanera tipu d'obres d'arte, con comentarios y esbozos (''shukuzu'') de les obres, gran fonte d'información pa la [[Estudiu de la Historia del Arte|historiografía del arte]]. Pela so parte, la [[escuela Tusa]] tuvo representada por [[Tusa Mitsuoki]], que siguió la tradición épica del ''[[yamato-e]]''.

Nel [[sieglu XVIII]] apaeció la escuela ''[[nanga]]'' o «pintura idealista», de signu [[Confucianismu|confucianu]] patrocináu pol [[shogunato Tokugawa]], bien influyida pol arte chinu, que consideraben el trubiecu de la so civilización. Adoptóse l'estilu ''wenren'' de los eruditos-pintores aficionaos chinos, amenorgáu a pequeños círculos intelectuales formaos por profesionales de diversa procedencia, dende samuráis hasta monxos, mercaderes y funcionarios. El so principal puntu de referencia foi la escuela de [[Li Guo]] de la [[dinastía Song]], de pincelada ancha y curvillinia, que llegó a Xapón al traviés de la escuela coreana d'[[An Kyon]]. El centru neurálxicu del ''nanga'' foi'l monesteriu [[Mampuku-ji]], fundáu en [[1661]] pela rodiada de Kioto, que se convirtió nel centru de la cultura china en Xapón. La principal tema representada foi'l paisaxe, de cutiu con elementos como flores y páxaros, y yera avezáu la combinación de pintura y poesía (''[[haiga]]''). Esta escuela dio dellos artistes de gran calidá: [[Ikeno Taiga]], [[Yosa Buson]], [[Uragami Gyokudō]], [[Aoki Mokubei]], [[Tani Bunchō]], [[Gibon Sengai]], [[Hakuin Ekaku]], etc.<ref>Stanley-Baker (2000), p. 171-175.</ref>

[[Ficheru:Okyo.jpg|thumb|400px|''Tigre y dragón'' (1781), biombu de dos pantalles, de [[Maruyama Ōkyo]], [[Detroit Institute of Arts]].]]
En Kioto nació otra interesante escuela pictórica, fundada por [[Maruyama Ōkyo]], que combinó diverses téuniques ya influyencies, dende la china hasta la occidental, que conoció al traviés de grabaos [[Países Baxos|holandeses]]. Realizó rollos y biombos con paisaxes y fondos doraos, siendo una carauterística del so estilu la plasmación del paisaxe con apuntes tomaos direutamente de la naturaleza. Fueron discípulos sos [[Matsumura Goshun]], cofundador con Ōkyo de la [[escuela Maruyama-Shijō]]; [[Itō Jakuchū]], artista de gran personalidá que se dedicó al xéneru de la [[naturaleza muerta]], pocu frecuente hasta entós en Xapón; y [[Nagasawa Rosetsu]], que llegó a apoderar con maestría les téuniques occidentales de la [[perspeutiva]] y el [[clarescuru]].<ref>Stanley-Baker (2000), p. 176-179.</ref>

La escuela más conocida y notable foi la de ''[[ukiyo-e]]'' («estampes del mundu que flúi»), que destacó pola representación de tipos y escenes populares. Desenvuelta alredor de la téunica del grabáu –principalmente [[xilografía]]–, foi un estilu de corte llaicu y plebeyu, eminentemente urbanu, qu'inspirándose en temes anecdótiques y escenes de xéneru otorgába-yos un llirismu y una guapura estraordinaries, con una sutil sensibilidá y un gustu refináu de gran modernidá.<ref>Honour-Fleming (2002), p. 706.</ref> El fundador foi [[Hishikawa Moronobu]], al que siguieron figures como [[Okumura Masanobu]], [[Suzuki Harunobu]], [[Isoda Koryūsai]] y [[Torii Kiyonobu]], fundador de la [[escuela Torii]]. Dellos artistes especializar na reproducción de los actores del [[teatru]] popular xaponés ''[[kabuki]]'' (''[[yakusha-e]]'', «cuadros d'actores»), con un ciertu aire caricaturesco, ente ellos [[Torii Kiyomasu]], [[Torii Kiyomitsu]] y, sobremanera, [[Tōshūsai Sharaku]]. Otru xéneru bastante corriente foi'l ''[[bijin-ga]]'' («cuadros de muyeres formoses»), que representaba a [[geisha|geishes]] y cortesanes n'actitúes íntimes y escenes de tocador, con gran detallismu, principalmente nes sos ropajes, como se denota na obra de [[Torii Kiyonaga]], [[Kitagawa Utamaro]] y [[Keisai Eisen]]. Otra variante foi'l ''[[shunga]]'' («estampes primaverales»), de conteníu más explícitamente [[Erotismu|eróticu]]. El paisaxismu foi introducíu por [[Utagawa Toyoharu]] –fundador de la [[escuela Utagawa]]–, qu'aplicó la perspeutiva occidental al paisaxe xaponés.<ref>Fahr-Becker (2007), p. 7-22.</ref>

<gallery mode=packed heights=150>
Ficheru:Brooklyn Museum - Three Seated Ladies with Lanterns Tea Pot Candle Holder and Stringed Instrument - Kitagawa Utamaro.jpg|''Trés señores sentaes con llinternes, tetera, candelabru y preséu de cuerda'' (sieglu XVIII), de [[Kitagawa Utamaro]], [[Muséu Brooklyn|Brooklyn Museum of Art]], [[Nueva York]].
Ficheru:Kuniyoshi Utagawa, At the shore of the Sumida river.jpg|''Na vera del ríu Sumida'', d'[[Utagawa Kuniyoshi]], [[sieglu XIX]].
Ficheru:Tokaido53 Yui.jpg|''Estación 16: Yui'', de la serie ''[[Cincuenta y tres Estaciones de Tōkaidō|53 Estaciones de Tōkaidō]]'', d'[[Utagawa Hiroshige]].
Ficheru:Brooklyn Museum - Fuji from the Platform of Sasayedo - Katsushika Hokusai.jpg|''El Fuji vistu dende la plataforma de Sasayedo'', de [[Katsushika Hokusai]], [[Muséu Brooklyn|Brooklyn Museum of Art]], [[Nueva York]].
</gallery>

A principios del [[sieglu XIX]], cuando l'arte ''ukiyo-e'' paecía tornar, apaeció la gran figura de [[Katsushika Hokusai]], autor d'unos 30.000 dibuxos qu'arrexuntó en 15 volúmenes, que tituló ''Manga'' (1814). Reflexó especialmente la vida urbana d'Edo, con un ciertu toque humorísticu, nun estilu enérxicu de fuertes trazos. Tamién foi un gran representante del paisaxismu, siendo unu de los sos motivos fundamentales el [[monte Fuji]], n'escenes de gran coloríu, con un sellu fuertemente personal, nin realista nin idealizáu, reflexando siempres la visión interna del artista. Unu de los sos postreros esponente y gran maestru de la escuela foi [[Utagawa Hiroshige]], igualmente un gran paisaxista, como denota nos sos ''[[Cien famoses vistes d'Edo]]''. Tenía un estilu más realista que Hokusai, pero más llíricu y evocador, utilizando de cutiu una perspeutiva de fondos encuadraos nun primer planu de cañes, fueyes o otros oxetos.

[[Ficheru:ImariA.JPG|thumb|250px|[[Porzolana d'Imari]] fecha nel [[sieglu XVIII]].]]
La cerámica tuvo unu de los sos mayores centros de producción en Kioto, con influyencia del arte chino y coreanu; el so principal artista foi [[Nonomura Ninsei]]. N'[[Hagi (Yamaguchi)|Hagi]] surdió una escuela d'influyencia coreana, carauterizada pol usu de formes sencielles y tonalidaes clares, destacando la figura d'[[Ōgata Kenzan]], hermanu d'Ōgata Kōrin. Siguió la cerámica destinada a la ceremonia del té, decorada con elementos aparentemente irregulares y asimétricos, como signos y llinies de corte cuasi astractu, según l'ideal d'imperfección de la estética zen. Nesti periodu producieron les primeres [[porzolana|porzolanes]], con un primer centru productor n'Arita, na [[prefeutura de Saga]] (llamada [[porzolana d'Imari]]), onde l'alfareru coreanu Yi Sam-pyeong topó en [[1616]] un tipu de magre blancu ideal pa porzolana. Destacaron les escueles de Kakiemon, Nabeshima y Ko-Kutami, que producieron una serie de platos, concos y botelles de ''[[sake]]'' de gran calidá y refinamientu, con vidráu d'esmalte decoráu en color azul, verde, mariellu, colloráu, beige y berenxena pálidu. Tamién abondaron los oxetos de laca, metal, marfil y nácare, y algamaron gran calidá artística oxetos como los ''inro'' (caxes de melecines), los ''netsuke'' (dijes esculpíos) y los ''tsuba'' (guardias de [[sable]]).<ref>Stanley-Baker (2000), p. 156.</ref>

[[Ficheru:Claude Monet-Madame Monet en costume japonais.jpg|thumb|150px|left|''Camille Monet vistida de xaponesa'' (1876), de [[Claude Monet]], [[Muséu de Belles Artes (Boston)|Museum of Fine Arts]], [[Boston]].]]
Otramiente, cobró gran relevancia'l [[Industria testil|arte testil]], principalmente en [[seda]], que llegó a cotes de peralta calidá, de tal manera que de cutiu les túniques (''[[quimonu]]'') en seda con brillosos colores y refinaos dibuxos yeren colgaes pa dixebrar habitaciones, como si fueren biombos. Usábense diverses téuniques, como'l tinte, el bordáu, el brocado, el repujado, aplicar y el pintáu a mano. La seda taba al algame tan solo de les clases altes, mientres el pueblu vistía n'[[algodón]], iguáu según la téunica [[indonesia]] ''[[ikat]]'', filáu por seición y tiñíu en color añil alternáu col blancu. Otra téunica de menor calidá yera'l entrecruzamiento de filos d'algodón de diversos colores, con tintes caseros aplicaos a la manera del ''[[batik]]'' por aciu una pasta d'arroz y salváu d'arroz fervíu y amacigáu.<ref>Stanley-Baker (2000), p. 169-170.</ref>

Hai de solliñar que, según nel sieglu XIX l'arte xaponés recibió la influyencia del arte occidental, tamién ésti viose influyíu pol exotismu y la naturalidá del arte nipono. Surdió asina n'Occidente'l llamáu [[japonismu]], desenvueltu principalmente na segunda metá del sieglu XIX sobremanera en [[Francia]] y [[Gran Bretaña]]. Poner de manifiestu nes llamaes ''japonaiseries'', oxetos inspiraos nes estampes, porzolanes, laques, abanicos y oxetos de bambú xaponés, que se punxeron de moda tantu na decoración interior como en numberoses prendes personales que recoyíen la fantasía y el decorativismu de la estética xaponesa. En pintura, recibir con entusiasmu l'estilu de la escuela ''ukiyo-e'', siendo bien apreciaes les obres d'Utamaro, Hiroshige y Hokusai. Los artistes occidentales asonsañaron la simplificada construcción espacial, les contornes sencielles, l'estilu caligráficu y la sensibilidá naturalista de la pintura xaponesa. Dalgunos de los principales artistes que recibieron esta influyencia fueron: [[Édouard Manet]], [[James Abbott McNeill Whistler]], [[James Tissot]], [[Mary Cassatt]], [[Pierre Bonnard]], [[Georges Ferdinand Bigot]], [[Claude Monet]], [[Edgar Degas]], [[Pierre-Auguste Renoir]], [[Camille Pissarro]], [[Paul Gauguin]], [[Henri de Toulouse-Lautrec]], [[Vincent van Gogh]], [[Gustav Klimt]], etc.<ref>Tarabra (2009), p. 318-323.</ref>

=== Dómina contemporánea (dende 1868) ===
[[Ficheru:Yoyogi Gymnasium.jpg|thumb|300px|Ximnasiu Yoyogi, de [[Kenzō Tange]].]]
Nel periodu [[Dómina Meiji|Meiji]] (1868-1912) empecipióse una fonda renovación cultural, social y teunolóxica en Xapón, que s'abrir más al esterior y empezó a incorporar los nuevos adelantos consiguíos n'Occidente. La Carta de [[1868]] abolió los privilexos feudales y les diferencies de clase, lo cual nun favoreció una meyora de les clases proletaries, sumíes na miseria. Empecipióse una dómina de fuerte expansionismu imperialista, que desaguó na [[Segunda Guerra Mundial]]. Tres la guerra, Xapón vivió un procesu de [[Democracia|democratización]] y desarrollu [[Economía|económicu]] que la convirtió nuna de les principales potencies económiques mundiales y centru piqueru en producción industrial ya innovación teunolóxica. A la era Meiji asocedieron les eres [[Yera Taishō|Taishō]] (1912-1926), [[Yera Shōwa|Shōwa]] (1926-1989) y [[Yera Heisei|Heisei]] (1989-).

Dende [[1930]], la progresiva militarización y la espansión por China y el sur d'Asia, cola consiguiente medría de recursos destinaos al presupuestu militar, provocó una cayida nel mecenalgu artísticu. Sicasí, col despegue económicu de la posguerra y la nueva prosperidá consiguida cola industrialización del país, les artes renacieron, somorguiaes yá dafechu nos movimientos artísticos internacionales debíos al procesu de [[globalización]] cultural. Coles mesmes, la prosperidá económica favoreció'l coleicionismu, creándose numberosos [[muséu|museos]] y centros d'esposiciones qu'ayudaron al espardimientu y caltenimientu del arte xaponés ya internacional.<ref>Onians (2008), p. 308-309.</ref>

Nel ámbitu relixosu, la instauración mientres la era Meiji del sintoísmu como única relixón oficial ([[Shinbutsu bunri]]) favoreció l'abandonu y la destrucción de los templos y obres d'arte budista, que sería irreparable ensin la intervención d'[[Ernest Fenollosa]], catedráticu de filosofía de la [[Universidá Imperial de Tokiu]], que xunto al magnate y mecenes [[William Bigelow]] rescataron gran cantidá d'obres que nutrieron la coleición d'arte budista del [[Muséu de Belles Artes (Boston)|Museum of Fine Arts]] de [[Boston]] y la [[Freer Gallery of Art]] de [[Washington D.C.]], dos de les meyores coleiciones d'arte asiático del mundu.<ref>Stanley-Baker (2000), p. 191-192.</ref>

L'arquiteutura presenta una doble direición: la tradicional ([[santuariu Yasukuni]], templos de [[Heian Jingu]] y de [[Templu Meiji|Meiji]], en [[Tokiu]]) y la d'influyencia [[Europa|europea]], qu'incorpora les nueves teunoloxíes (Muséu Yamato Bunkakan, d'[[Isohachi Yoshida]], en [[Nara (Xapón)|Nara]]). La occidentalización traxo la construcción de nuevos edificios como [[bancu|bancos]], [[fábrica|fábriques]], estaciones de [[tren]] y edificios públicos, construyíos con materiales y téuniques occidentales, emulando nun principiu (finales del sieglu XIX) l'arquiteutura [[Victoria I del Reinu Xuníu|victoriana]] inglesa. Tamién trabayaron en Xapón dellos arquiteutos estranxeros, como [[Frank Lloyd Wright]] (Hotel Imperial, Tokiu).

[[Ficheru:Kyoto Concert Hall01n4272.jpg|thumb|250px|left|Kioto Concert Hall, d'[[Arata Isozaki]].]]
L'arquiteutura y l'urbanismu recibieron un gran impulsu tres la Segunda Guerra Mundial, por cuenta de la necesidá de reconstruyir el país. Surdió entós una nueva xeneración d'arquiteutos encabezada por [[Kenzō Tange]], autor d'obres como'l [[Muséu Memorial de la Paz d'Hiroshima]], la [[Catedral de Santa María de Tokiu]], l'[[Estadiu Olímpicu de Tokiu|Estadiu Olímpicu]] pa los [[Xuegos Olímpicos de Tokiu 1964|Xuegos Olímpicos de Tokiu]] de [[1964]], etc. Tange y los sos discípulos desenvolvieron el conceutu de l'arquiteutura entendida como «[[Movimientu Metabolista|metabolismu]]», considerando los edificios como formes orgániques que tienen d'afaese a les necesidaes funcionales. Movimientu fundáu en [[1959]], teníen una idea de la ciudá del futuru habitada por una sociedá masificada, carauterizada por estructures flexibles y estensibles con una crecedera similar al orgánicu. Ente los sos miembros cuntó con [[Kishō Kurokawa]], [[Akira Shibuya]], [[Youji Watanabe]] y [[Kiyonori Kikutake]]. Otru esponente foi [[Maekawa Kunio]] que, xunto a Tange, introducieron les antigües idees estétiques xaponeses nos ríxidos edificios contemporáneos, utilizando de nuevu téuniques y materiales tradicionales como'l ''[[tatami]]'' y l'usu de pilares –elemento constructivu tradicional nos templos xaponeses–, o la integración de xardinos y escultures nos sos diseños. Otru principiu estéticu xaponés, el del vacíu, foi estudiáu por [[Fumihiko Maki]] na rellación espacial ente l'edificiu y la so redolada.<ref>{{cita web|url=http://ruc.udc.es/dspace/bitstream/2183/5206/1/ETSA_12-3.pdf|títulu=El movimientu metabolista: Kisho Kurokawa y l'arquiteutura de les cápsules|fechaaccesu=[[22 de xineru]] de [[2011]]|autor=Emilio Martín Gutiérrez}}</ref>

A partir de los [[años 1980]] tuvo una fuerte implantación en Xapón l'[[arte postmoderno]], yá que dende antaño foi carauterística la fusión ente l'elementu popular y la sofisticación de les formes. Esti estilu tuvo representáu fundamentalmente por [[Arata Isozaki]], autor del Muséu d'Arte de [[Kitakyūshū]] y del Kioto Concert Hall. Isozaki estudió con Tange, y na so obra sintetizó los conceutos occidentales con idees espaciales, funcionales y decoratives típiques de Xapón. Pela so parte, [[Tadao Andō]] desenvolvió un estilu [[Minimalismu|minimalista]], con gran esmolición pol apurra de lluz y espacios abiertos al aire esterior (Capiya sobre l'Agua, Tomanu, [[Hokkaidō]]; Ilesia de la Lluz, Ibaraki, [[Osaka]]; Muséu de los Neños, [[Himeji]]). [[Shigeru Ban]] caracterizóse pol usu de materiales non convencionales, como [[papel]] o [[plásticu]]: tres el terremotu de [[Kōbe]] de [[1995]], que dexó a munches persones ensin casa, Ban contribuyó diseñando [[La casa de papel]] y [[La ilesia de papel]]. A lo último, [[Toyō Itō]] esploró la imaxe física de la ciudá de la era dixital (Torre de los Vientos, [[Yokohama]]; Mediateca de Sendai, [[Sendai (Miyagi)|Sendai]]; Edificiu Mikimoto Ginza 2, Tokiu).<ref>Honour-Fleming (2002), p. 868.</ref>

N'escultura esistió igualmente la dualidá tradición-vanguardia, destacando los nomes de [[Yoshi Kinuchi]] y [[Romorini Toyofuku]], amás de los astractos [[Masakazu Horiuchi]] y [[Yasuo Mizui]], esti postreru instaláu en Francia. [[Isamu Noguchi]] y [[Nagare Masayuki]] recoyeron la rica tradición escultórica del so país n'obres qu'estudien el contraste ente la rugosidá y la pulidez de la materia.

[[Ficheru:Kuroda-seiki-kohan00-6-1b.jpeg|thumb|250px|''La vera del llagu'' ([[1897]]), de [[Kuroda Seiki]], pintura d'estilu occidental (''yōga'').]]
La pintura tamién siguió dos corrientes: tradicional (''nihonga'') y occidentalista (''yōga''), anque independiente de dambes destacó a principios del sieglu XX la figura de [[Tomioka Tessai]]. L'estilu ''nihonga'' foi promovíu a finales del sieglu XIX pol críticu d'arte [[Okakura Kakuzō]] y pol educador [[Ernest Fenollosa]], buscando nel arte tradicional la forma d'espresión arquetípica de la sensibilidá nipona, anque esti estilu tamién recibió dalguna influyencia occidental, sobremanera del [[prerrafaelismu]] y el [[romanticismu]]. Tuvo representáu principalmente por [[Hishida Shunsō]], [[Yokoyama Taikan]], [[Shimomura Kanzan]], [[Maeda Seison]] y [[Kobayashi Kokei]]. La pintura de corte europeísta nutrir en principiu de les téuniques y temátiques vixentes n'Europa a finales del sieglu XIX, venceyaes principalmente al [[Arte académico|academicismu]] –como nel casu de [[Kuroda Seiki]], qu'estudió nueve años en [[París]]–, pero más palantre siguió les distintes corrientes que se fueron produciendo nel arte occidental: el grupu [[Hakubakai]] recoyó la influyencia [[Impresionismu|impresionista]]; la pintura [[Arte astracto|astracta]] tuvo como figures principales a [[Takeo Yamaguchi]] y [[Masanari Munai]]; ente los artistes figurativos destacaron [[Fukuda Heichachirō]], [[Tokuoka Shinsen]] y [[Higashiyama Kaii]]. Dellos artistes estableciéronse fora del so país, como [[Genichiro Inokuma]] n'[[Estaos Xuníos]] y [[Tsuguharu Foujita]] en [[Francia]].<ref>{{cita web|url=http://www.adamar.org/oldesign/num2/pag2_25.htm|títulu=Kokoro Nihonga: Pintura xaponesa al estilu tradicional|fechaaccesu=[[22 de xineru]] de [[2011]]|autor=Pilar Cabanes|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100328094844/http://www.adamar.org/oldesign/num2/pag2_25.htm|fechaarchivu=28 de marzu de 2010}}</ref>

Nel periodu Taishō predominó l'estilu ''yōga'' sobre'l ''nihonga'', anque l'aumentu nel usu de la lluz y la perspeutiva occidentales menguó les diferencies ente dambes corrientes. Según el ''nihonga'' adoptó en bona midida les innovaciones del [[postimpresionismu]], el ''yōga'' manifestó un enclín pol [[eclecticismu (arte)|eclecticismu]], surdiendo una gran diversidá de movimientos artísticos diverxentes. Mientres esta dómina creóse l'Academia de Belles Artes de Xapón (''Nihon Bijutsuin''). La pintura de la era Shōwa tuvo marcada pola obra de [[Yasurio Sotaro]] y [[Umehara Ryuzaburo]], quien introducieron los conceutos d'arte puro y pintura astracta a la tradición ''nihonga''. En [[1931]] creóse l'Asociación d'Arte Independiente (''Dokuritsu Bijutsu Kyokai'') pa promover l'arte de [[Vanguardismu|vanguardia]].

Mientres la [[Segunda Guerra Mundial]], la censura y los controles gubernamentales dexaron namái la espresión de temes patriótiques. Tres la guerra, los artistes xaponeses espolletaron nes grandes ciudaes –particularmente en Tokiu–, creando un arte urbano y cosmopolita, que foi siguiendo con devoción les innovaciones estilístiques producíes a nivel internacional, especialmente en [[París]] y [[Nueva York]]. Dempués de los estilos astractos de los [[años 1960]], nos [[años 1970|1970]] volver al realismu favorecíu pol [[pop-art]], como se denota na obra de [[Shinohara Ushio]]. Aun así, a finales de los años 1970 hubo una torna al arte tradicional xaponés, nel que víen una mayor espresividá y fuercia emocional. La tradición del grabáu siguió nel sieglu XX nun estilu de grabaos creativos» (''sosaku hanga'') dibuxaos y tallaos por artistes preferentemente d'estilu ''nihonga'', como [[Kawase Hasui]], [[Yoshida Hiroshi]] y [[Munakata Shiko]].

Ente los últimos enclinos, tuvo abondo sonadía dientro del llamáu [[happening|arte d'aición]] el grupu [[Gutai]], qu'asimiló la esperiencia de la Segunda Guerra Mundial al traviés d'aiciones cargaes d'[[ironía]], con un gran sentimientu de crispadura y una agresividá latente. Ente los sos miembros destaquen: [[Jirō Yoshihara]], [[Sadamasa Motonaga]], [[Shozo Shimamoto]] y [[Katsuō Shiraga]]. Venceyaos al [[arte postmoderno]] figuren dellos artistes, somorguiaos nel fenómenu recién de la globalización, marcada pola multiculturalidá de les espresiones artístiques: [[Shigeo Toya]], [[Yasumasa Morimura]]. Otros artistes destacaos del Xapón contemporaneu son: [[Tarō Okamoto]], [[Chuta Kimura]], [[Leiko Ikemura]], [[Michiko Noda]], [[Yasumasa Morimura]], [[Yayoi Kusama]], [[Yoshitaka Amano]], [[Shigeo Fukuda]], [[Shigeko Kubota]], [[Yoshitomo Nara]]<ref>Honour-Fleming (2002), p. 891.</ref> y [[Takashi Murakami]].<ref>{{Cita web |url=http://www.guggenheim-bilbao.es/microsites/murakami |títulu=Exposicion en 2009 nel Guggenheim Bilbao |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120628090003/http://www.guggenheim-bilbao.es/microsites/murakami/ |fechaarchivu=2012-06-28 }}</ref>

== Otres espresiones artístiques ==
=== Lliteratura ===
[[Ficheru:Nihonshoki jindai kan pages.jpg|thumb|250px|Páxines del ''[[Nihonshoki]]''.]]
{{AP|Lliteratura xaponesa}}
La [[lliteratura xaponesa]] tien una fuerte influyencia china, debíu sobremanera a l'adopción de la [[escritura china]]. El testimoniu más antiguu calteníu ye'l ''[[Kojiki]]'' (''Rellatos de coses antigües''), especie d'historia universal de corte míticu y [[Teogonía|teogónico]]. Otru testimoniu de relevancia ye'l ''[[Nihonshoki]]'' (''Añales de Xapón''). La poesía ta representada pol ''[[Man'yōshū]]'' (''Coleición de diez mil fueyes''), [[antoloxía]] de poemes de diversu signu, con gran variedá temática y estilística, redactáu por dellos autores ente los que destaquen [[Otomo Yakamochi]] y [[Yamanoue Okura]].<ref>Riquer-Valverde (2007), vol. II, p. 843.</ref>

Mientres la Edá Media xaponesa la lliteratura siguió sol influxu de la china, sobremanera en poesía, onde la mayor producción foi en llingua china, considerada más culta: tenemos asina'l ''Kaifuso'' (''Tienres alcordances de poesía'', 751), antoloxía de dellos poetes. En dómina Heian hubo un renacer de les lletres xaponeses, destacando la narrativa: ''[[Genji Monogatari]]'' (''Rellatu de Genji''), de [[Murasaki Shikibu]], ye un clásicu de la lliteratura nipona, describiendo'l mundu de la nobleza nun llinguaxe senciellu, de tonu dacuando [[Erotismu|eróticu]]. La poesía de la dómina foi compilada na antoloxía imperial ''[[Kokinshu]]'', onde s'aponderaba preferentemente la naturaleza, escrita en ''[[waka]]'' (composición de 31 sílabes). Nel periodu Kamakura la lliteratura viose afeutada poles constantes guerres feudales, reflexaes nuna narrativa de tonu pesimista y afaráu: ''Hojoki'' (''Narración de la mio cabaña''), de [[Kamo no Chomei]]. Del periodu Muromachi cabo destacar el ''[[Tsurezuregusa]]'' (''Ensayos n'ociu''), de [[Yoshida Kenkō]], y el ''Sannin Hoshi'' (''Los trés sacerdotes''), anónimu.<ref>Riquer-Valverde (2007), vol. II, p. 844-847.</ref>

Mientres el periodu Edo la lliteratura evolucionó escontra un mayor realismu, xeneralmente de tonu [[Costumismu|costumista]] y con una sutil vena [[humor]]ística, como s'aprecia na obra de [[Saikaku Ihara]], [[Jippensha Ikku]] y [[Ejima Kiseki]]. En poesía, la principal modalidá ye'l ''[[haiku]]'', composición de 17 sílabes, xeneralmente de tonu bucólicu, centraes na naturaleza y el paisaxe, destacando [[Matsuo Bashō]], [[Yosa Buson]] y [[Kobayashi Issa]]. Siguió'l xéneru de la ''[[waka]]'', xeneralmente en chinu, representada principalmente por [[Rai Sanyo]]. Nel [[sieglu XIX]] destacó'l novelista [[Takizawa Bakin]], autor de ''Satomi Kakkenden'' (''Vides d'ocho perros'').<ref>Riquer-Valverde (2007), vol. II, p. 847-848.</ref>

En dómina contemporánea la litaratura recibió -como nel restu de les artes- la influyencia occidental, perceptible dende finales del sieglu XIX nel influxu exercíu por autores como [[Victor Hugo]] y [[Lev Tolstói]], principalmente en novelistes como [[Mazamune Hakucho]], [[Kafū Nagai]], [[Natsume Sōseki]], [[Morita Sohei]], [[Yasunari Kawabata]] ([[premiu Nobel de Lliteratura]] en [[1968]]), etc. Esta xeneración viose atayada cola Segunda Guerra Mundial, onde s'impunxo una estricta censura. Con posterioridá, les lletres xaponeses viéronse somorguiaes nes corrientes vanguardistas, anque dellos escritores siguieron col estilu tradicional, como [[Shōhei Ōka]], [[Hotta Yoshie]] y [[Fukuda Tsuneari]]. Ente los principales escritores contemporáneos atópense: [[Yukio Mishima]], [[Kōbō Abe]], [[Shintarō Ishihara]], [[Ito Sei]], [[Murō Saisei]], [[Miki Rofu]], [[Satō Haruo]] y [[Kenzaburō Ōe]] (premiu Nobel en [[1994]]).

=== Música ===
{{AP|Música xaponesa}}
La [[música xaponesa]] tuvo les sos primeres manifestaciones nes ''honkyoku'' («pieces orixinales»), que se remonten al sieglu XIX e.C., según el ''min'yō'', cantares [[Folclor|folklóricas]] xaponeses. Los ritos sintoístes teníen coros que recitaben un trino lentu acompañáu de flauta de bambú (''yamate-bue'') y cítara de seis cuerdes (''yamato-goto''). La principal modalidá de música y danza sintoísta ye la ''[[kagura (danza)|kagura]]'', sobre'l mitu d'[[Amaterasu]], diosa del [[sol]]. Executar colos preseos mentaos, y otros como'l ''hichiriki'' ([[oboe]]) y tambores como'l ''o-kakko'' y el ''o-daiko''.<ref>Robertson-Stevens (2000), p. 87-89.</ref>

La llegada del budismu portó la influyencia estranxera, surdiendo dos corrientes: la ''música izquierda'', d'orixe indiu y chinu; y la ''música derecha'', d'orixe [[Manchuria|manchú]] y [[Corea|coreanu]]. Estes modalidaes emplegaben preseos como'l ''[[biwa]]'' (llaúd de pescuezu curtiu), el ''[[taiko]]'' (tambor xaponés), el ''kakko'' (tambor chinu), el ''shôko'' (gong), el ''sô-non-koto'' (cítara), el ''koma-bue'' (flauta), el ''hichiriki'' (oboe), el ''ôteki'' (flauta trevesera) y el ''shô'' (órganu sopláu). Coles mesmes había una gran variedá de tipos de música tradicional: dos de los estilos más antiguos yeren ''[[shōmyō]]'' («home gordu que canta») y ''[[gagaku]]'' («música graciosa»), dambos provenientes de los periodos Nara y Heian. Adicionalmente, el ''gagaku'' estremar en ''sōgaku'' (música instrumental) y ''bugaku'' (música y danza).<ref>Robertson-Stevens (2000), p. 89-96.</ref>

Mientres el periodu Edo la música foi principalmente de cámara, de tipu profanu, desenvuelta con diversos preseos ente los que destaquen el ''[[shamisen]]'' (llaúd de trés cuerdes), el ''[[shakuhachi]]'' (flauta de bambú) y el ''[[koto]]'' (cítara de 13 cuerdes). El ''koto'', principalmente, tuvo una gran puxanza a partir del sieglu XVII, siendo popularizáu pol músicu ciegu Yatsushashi. Tocábase solo, con diverses variaciones (''dan'') de 52 compases (''hyoshi''), o acompañáu de voz (''kumi'').<ref>Robertson-Stevens (2000), p. 96-100.</ref>

=== Artes escéniques ===
[[Ficheru:Noh3.jpg|thumb|250px|Interpretación de teatru [[nō]] nel [[Templu Itsukushima]] ([[Hiroshima]]).]]
{{AP|Teatru xaponés}}
En [[Teatru xaponés|teatru]] apaeció nel [[sieglu XIV]] la modalidá denominada ''[[nō]]'', drama llíricu-musical en prosa o versu, de tema histórica o mitolóxicu. El so orixe asítiase nel antiguu baille ''kakura'' y na lliturxa sintoísta, anque darréu foi asimiláu pol budismu. Ta carauterizáu por una trama esquemática, con tres personaje principales: el protagonista (''waki''), un monxu itinerante y un intermediariu. La narración ye recitada por un coru, mientres los actores principales desendolcar de forma xestual, en movimientos rítmicos. Los decoraos son austeros, frente a la magnificencia de vistíos y mázcares. El so principal esponente foi [[Chikamatsu Monzaemon]].<ref>Oliva-Torres Monreal (2002), p. 435.</ref>

Mientres el periodu Edo surdió la modalidá del ''[[kabuki]]'', que sintetizó les antigües tradiciones tantu musicales ya interpretatives como de mímica y danza, con temátiques dende les más mundanes hasta les más místiques. Según el ''[[nō]]'' yera de tonu aristocráticu, el ''kabuki'' sería la espresión del pueblu y la burguesía. La puesta n'escena yera de gran riqueza, con decoraos onde destacaba la composición cromática, vistíos de luxu y maquillaxe de tonu simbólicu, representando según el color diversos personaxes o estaos anímicos. La dicción yera de tipu ritual, amiestu de cantar y recitativo, n'ondulaciones qu'espresaben la posición o'l calter del personaxe.<ref>Oliva-Torres Monreal (2002), p. 435-436.</ref>

=== Cine ===
[[Ficheru:Tokyo monogatari poster.jpg|thumb|''[[Cuentos de Tokiu]]'', de [[Yasujirō Ozu]].]]
{{AP|Cine de Xapón}}
El [[Cine de Xapón|cine xaponés]] aúna la moderna teunoloxía cola temática tradicional, con un particular sentíu [[Estética|estéticu]] que da gran importancia a la llírica visual. Introducíu en [[1896]], siempres goció de gran popularidá. En [[1908]] creáronse los primeros estudios cinematográficos xaponeses, destacando con posterioridá la [[Nikkatsu]] (creada en [[1912]]) y la [[Shōchiku]] (apaecía en [[1920]]). Dende'l principiu'l cine tomó numberosos préstamos del teatru tradicional xaponés, y estremóse en dos tendencies: ''gendai-geki'', de tema contemporánea, y ''jidai-geki'', de tema histórica. El [[cine mudu]] incorporó figures como'l ''onnagata'', actor que representa un rol femenín, y el ''benshi'', recitador que comenta la película mientres la proyeición. Ente los primeros realizadores destaquen [[Yasujirō Ozu]] y [[Mikio Naruse]]. En [[1931]] introducióse'l cine sonoru, surdiendo la gran figura de [[Kenji Mizoguchi]] (''Les hermanes de Gion'', [[1936]]). Col conflictu chinu-xaponés poner de moda los filmes bélicos, y mientres la guerra mundial el cine foi un preséu de propaganda nacionalista. Na posguerra recibióse una mayor influyencia occidental y vanguardista, con un estilu ente tradicional ya innovador que, xunto a ellaboraos guiones, destacaba pola so idealización visual y el valor dau a la [[fotografía]]. El principal esponente d'esta etapa foi [[Akira Kurosawa]], autor d'obres como ''[[Rashōmon]]'' (1950), ''[[Los siete samuráis]]'' (1954), ''[[Yojimbo]]'' (1961), ''[[Dersu Uzala]]'' (1975), ''[[Kagemusha]]'' (1980) y ''[[Ran (película)|Ran]]'' (1985). Darréu destacaron direutores como [[Nagisa Ōshima]], [[Hiroshi Inagaki]], [[Kon Ichikawa]], [[Masaki Kobayashi]], [[Shohei Imamura]], [[Kinji Fukasaku]], [[Hayao Miyazaki]], [[Takeshi Kitano]], [[Takashi Miike]], [[Mamoru Oshii]], [[Hirokazu Koreeda]], etc.<ref>{{cita web|url=http://www.temakel.com/cinehcinejapones.htm|títulu=Reseña histórica del cine xaponés|fechaaccesu=[[23 de xineru]] de [[2011]]|autor=Alfredo Domingo Colozzo}}</ref>

=== Historieta ===
{{AP|Manga}}
Xapón ye'l centru productor del [[manga]], un xéneru de [[historieta]] que tuvo gran ésitu a nivel internacional dende los [[años 1980]]. Carauterizar por llargues [[epopeya|epopeyes]] de gran dinamismu, con abondosos efeutos sonoros, teniendo un puntu d'orixe na tradición gráfica del ''[[ukiyo-e]]''. Anque'l so entamu venceyar a la revista ''Manga Shōnen'' (1947), d'[[Osamu Tezuka]], sería a finales de los 1980 cuando algamaría la so mayor repercusión, con ''[[Akira (película de 1988)|Akira]]'' de [[Katsuhiro Otomo]] (1982-93) y ''[[Dragon Ball]]'' d'[[Akira Toriyama]] (1984-95). Dende unos entamos con una estética un tanto infantil, el ''manga'' evolucionó a un estilu más realista y de tonu fotográficu, abrir a nuevos xéneros y tipoloxíes ya incorporando elementos [[Sátira|satíricos]], [[humor]]ísticos, [[terror]]íficos, [[Violencia|violentos]] y [[Erotismu|eróticos]] (''[[hentai]]''). Ente los principales creadores d'estos últimos años destaquen: [[Fujio Akatsuka]], [[Tetsuya Chiba]], [[Riyoko Ikeda]], [[Shigeru Mizuki]], [[Gō Nagai]], [[Keiji Nakazawa]], [[Monkey Punch]], [[Tsukasa Hōjō]], [[Ryōichi Ikegami]], [[Masakazu Katsura]], [[Mitsuru Adachi]], [[Jirō Taniguchi]], [[Takehiko Inoue]], [[Eiichirō Oda]], [[Masashi Kishimoto]], [[Masami Kurumada]], [[Naoko Takeuchi]], [[Chiho Saito]] y [[Hiro Mashima]].<ref>{{cita web|url=http://www.guzmanurrero.es/index.php/Comic/Historia-del-manga.-El-comic-japones.html|títulu=Historia de la manga. El cómic xaponés|fechaaccesu=[[23 de xineru]] de [[2011]]|autor=Guzmán Urrero}}</ref>

=== Videoxuegos ===

[[Ficheru:Game&watch-donkey-kong-2.jpg|thumb|200px|right|''Donkey Kong II'', un títulu de la serie Nintendo [[Game & Watch]] (1980).]]
Xapón ye unu de los principales países productores de [[videoxuegos]], xéneru artísticu reconocíu n'[[Europa]] polos premios [[BAFTA]] y apocayá n'[[Estaos Xuníos]] pola [[Medaya Nacional de les Artes|NEA]]. Los videoxuegos tuvieron una [[Crisis del videoxuegu de 1983|crisis]] en [[1983]], pero gracies al diseñador de videoxuegos xaponés [[Shigeru Miyamoto]] llograron salir alantre y siguen formando parte de la cultura contemporánea de Xapón. Unu de los primeros ésitos de la industria de videoxuegos xaponesa foi ''[[Space Invaders]]'', de la [[Taito Corporation|Corporación Taito]] (1978). Darréu, la principal productora de videoxuegos en Xapón foi [[Nintendo]], dirixida por [[Hiroshi Yamauchi]], que convirtió una pequeña empresa familiar de cartes [[hanafuda]] nuna multimillonaria compañía de videoxuegos reconocida mundialmente. Foi Yamauchi quien contrató a Shigeru Miyamoto, y xuntos revolucionaron el mundu del videoxuegu. El primer ésitu de Nintendo foi la serie [[Game & Watch]], unes máquines de teunoloxía [[LCD]] que faíen les vegaes de reló, escurríes por [[Gunpei Yokoi]]. En [[1983]] llanzaron al mercáu la so consola [[Famicom]], que llogró un gran ésitu, y que cuntaba nel so catálogu con xuegos como'l clásicu ''[[Donkey Kong]]''. Darréu surdieron videoxuegos de tanto ésitu como ''[[Tennis (videoxuegu)|Tennis]]'', ''[[Dragon Quest]]'', ''[[The Legend of Zelda]]'' o ''[[Final Fantasy]]''. Nos [[años 1980]] tamién surdieron otres empreses -xeneralmente dedicaes al [[arcade]]- como [[Capcom]], [[Konami]], [[Irem]], [[Jaleco]], [[SNK]] o [[Sega]]. Tres la [[Crisis del videoxuegu de 1983|crisis de 1983]] Nintendo reconvirtió la Famicom en [[Nintendo Entertainment System]], cola que se llanzó a la conquista del mercáu americanu y européu, y que cola nueva creación de Miyamoto, ''[[Super Mario Bros.]]'', collechó un gran ésitu. De magar, la constante innovación nel mundu de les consoles ([[Sega Mega Drive]], [[Super Nintendo]], [[Game Boy]], [[PlayStation]] de [[Sony]], [[Nintendo DS]], [[PlayStation Portable]], [[Wii|Nintendo Wii]]) fixeron de la industria xaponés una de les principales productores de videoxuegos a nivel mundial.<ref>Donovan (2010), p. 169-192.</ref>

== Ver tamién ==

* [[Historia de Xapón]]
* [[Cultura de Xapón]]
* [[Estética xaponesa]]
* [[Arquiteutura xaponesa]]
* [[Pintura de Xapón]]
* [[Caligrafía xaponesa]]
* [[Xardín xaponés]]
* [[Castiellu xaponés]]
* [[Cerámica y porzolana xaponesa]]
* [[Ceremonia del té xaponés]]
* [[Ikebana]]
* [[Origami]]
* [[Manga]]
* [[Shunga]]
* [[Tanbo art]]
* [[Biombu]]
* [[Japonismu]]
* [[Japonología]]
* [[Wabi-sabi]]
* [[Ayalga Nacional de Xapón]]
* [[Praemium Imperiale]]
* [[Patrimoniu de la Humanidá en Xapón]]

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Bibliografía ==
* {{cita llibru |
autor = AA.VV.
| títulu = Enciclopedia del Arte Garzanti
| añu = 1991
| editorial = Ediciones B, Barcelona |
id = ISBN 84-406-2261-9
}}
* {{cita llibru |
autor = AA.VV.
| títulu = Enciclopedia Salvat, tomu 10
| añu = 1997
| editorial = Salvat Editores, Barcelona |
id = ISBN 84-345-9717-9
}}
* {{cita llibru |
autor = AA.VV.
| títulu = Gran Enciclopedia Espasa, tomu 18
| añu = 2002
| editorial = Espasa Calpe, Madrid
| isbn = 84-239-9972-6
}}
* {{cita llibru |
apellíos=Donovan
| nome=Tristan
| títulu=Replay, The History of Video Games
| editorial=Yellow Ant
| edición=1ª
| idioma= inglés
| formatu= edición electrónica |
isbn= 0956507204
| añu=2010
}}
* {{cita llibru |
autor = Fahr-Becker, Gabriele
| títulu = Grabaos xaponeses
| añu = 2007
| editorial = Taschen, [[Colonia (Alemaña)|Colonia]]
| id = ISBN 978-3-8228-3480-0
}}
* {{cita llibru |
autor = Gutiérrez, Fernando G.
| títulu = L'arte del Xapón, Col. Summa Artis
| añu = 1999
| editorial = Espasa Calpe, [[Madrid]]
| id = ISBN 84-239-5221-5
}}
* {{cita llibru |
autor = Honour, Hugh y Fleming, John
| títulu = Historia mundial del arte |
añu = 2002
| editorial = Ed. Akal, Madrid
| id = ISBN 84-460-2092-0
}}
* {{cita llibru |
autor = Manrique, María Eugenia |
títulu = Pintura zen. Métodu y arte del sumi-e |
añu = 2006
| editorial = Ed. Kairós, Barcelona |
id = ISBN 84-7245-621-8
}}
* {{cita llibru |
autor = Okakura Kakuzo
| títulu = El llibru del té |
añu = 1999
| editorial = Edicomunicación, Barcelona |
id = ISBN 84-7672-925-1
}}
* {{cita llibru |
autor = Oliva, César y Torres Monreal, Francisco |
títulu = Historia básica del arte escénico |
añu = 2002
| editorial = Cátedra, Madrid
| id = ISBN 84-376-0916-X
}}
* {{cita llibru |
autor = Onians, John
| títulu = Atles del arte |
añu = 2008
| editorial = Ed. Blume, Barcelona |
id = ISBN 978-84-9801-293-4
}}
* {{cita llibru |
autor = Riquer, Martín de y Valverde, José María
| títulu = Historia de la lliteratura universal II |
añu = 2007
| editorial = Gredos, Madrid
| id = ISBN 978-84-249-2876-6
}}
* {{cita llibru |
autor = Robertson, Alec y Stevens, Denis
| títulu = Historia xeneral de la música I. De les formes antigües a la polifonía |
añu = 2000
| editorial = Ismu, Madrid
| id = ISBN 84-7090-034-X
}}
* {{cita llibru |
autor = Souriau, Étienne
| títulu = Diccionariu Akal d'Estética |
añu = 1998
| editorial = Akal, Madrid
| id = ISBN 84-460-0832-7
}}
* {{cita llibru |
autor = Stanley-Baker, Joan
| títulu = Arte xaponés
| añu = 2000
| editorial = Destín, Madrid
| id = ISBN 84-233-3239-X
}}
* {{cita llibru |
autor = Tarabra, Daniela |
títulu = Los estilos del arte |
añu = 2009
| editorial = Electa, Milán
| id = ISBN 978-8156-89396-471-6
}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Art of Japan}}
* [http://www.historiayarte.net/a-arte-japones.html Arte xaponés]
* [https://web.archive.org/web/20100716073329/http://usuarios.netgate.com.uy/carlosfleitas/japon1.htm Arte xaponés o la guapura de lo efímero]

{{Tradubot|Arte de Japón}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Arte de Xapón| ]]
[[Categoría:Arte Oriental]]

[[Categoría:Arte]]
L' ye una espresión de la cultura xaponesa, desenvueltu a lo llargo del tiempu en diversos periodos y estilos que se fueron asocediendo de forma cronolóxica, en paralelu al aportar históricu, social y cultural del pueblu xaponés. La evolución del arte nipono tuvo marcada pol desarrollu del so teunoloxía, siendo una de les sos señes distintives l'usu de materiales autóctonos. Como nel arte occidental, les principales manifestaciones artístiques tuvieron el so orixe na relixón y el poder políticu.AA.VV. (2002), p. 7732.

Una de les principales carauterístiques del arte xaponés ye'l so eclecticismu, proveniente de los diversos pueblos y cultures qu'aportaron a les sos costes a lo llargo del tiempu: los primeros pobladores instalaos en Xapón –conocíos como los Ainu– pertenecíen a una caña caucásica procedente del norte y este d'Asia, llegaos posiblemente cuando Xapón entá taba xuníu al continente. L'orixe d'estos pobladores ye inciertu, embaraxando los historiadores diverses hipótesis, dende una raza uralo-altaica hasta un posible orixe indonesiu o mongol. Sía que non, la so cultura paecía corresponder al paleolíticu cimeru o mesolíticu. Darréu aportaron a les costes xaponeses —de la que a Corea y diverses zones de China— dellos grupos de raza malaya procedentes del sureste asiáticu o islles del Pacíficu, que se fueron introduciendo pasu ente pasu dende'l sur, moviendo a los Ainu escontra'l norte de Xapón, ente que nuna posterior folada llegaron a Xapón dellos grupos de la mesma etnia procedentes de China y Corea.Gutiérrez (1999), p. 31-32. A esta mezcolanza racial tien d'añader la influyencia d'otres cultures: por cuenta del so insularidá, Xapón tuvo aislláu bona parte de la so historia, pero a intervalos foi recibiendo la influyencia de les civilizaciones continentales, sobremanera de China y Corea, especialmente dende'l sieglu V.AA.VV. (2002), p. 7729. Asina, a la cultura ancestral nipona derivada de les socesives folaes inmigratorias añadióse la influyencia forana, forxando un arte ecléctico y abierto a la innovación y el progresu estilísticu. Tamién cabo destacar que gran parte del arte producíu en Xapón foi de tipu relixosu: a la relixón sintoísta, la más típicamente xaponesa, formada alredor del sieglu I, añadióse'l budismu en redol al sieglu V, forxando un sincretismu relixosu qu'entá güei perdura, y que tamién dexó'l so reflexu nel arte.AA.VV. (1997), p. 2148.

L'arte xaponés ye pos reflexu d'estes distintes cultures y tradiciones, interpretando a la so manera los estilos artísticos importaos d'otros países, qu'asumen según el so conceutu de la vida y l'arte, reinterpretando y simplificando les sos carauterístiques peculiares, como los ellaboraos templos budistes chinos, qu'en Xapón sufrieron un procesu d'amenorgamientu de los sos elementos superfluu y decorativu. Ello da muestra del calter sincréticu del arte xaponés, polo que siempres asumió con naturalidá cualquier innovación procedente d'otros países.

L'arte tien na cultura xaponesa un gran sentíu introspectivu y d'interrellación ente'l home y la naturaleza, representada igualmente nos oxetos que-y envolubren, dende'l más ornado y enfáticu hasta'l más simple y cotidianu. Esto ponse de manifiestu nel valor dau a la imperfección, al calter efímeru de les coses, al sentíu emocional que'l xaponés establez cola so redolada. Asina, por casu, na ceremonia del té los xaponeses valoren l'aselu y la tranquilidá d'esi estáu de contemplación que consiguen con un senciellu ritual, basáu n'elementos simples y nuna harmonía proveniente d'un espaciu asimétricu y inacabado. Pa los xaponeses, la paz y l'harmonía tán acomuñaes a la calidez y la comodidá, cualidaes de la mesma que son fiel reflexu del so conceutu de la guapura. Inclusive a la de comer, nun importa la cantidá d'alimentos o la so presentación, sinón la perceición sensorial de la comida y el sentíu estéticu que dean a cualquier actu. Otramiente, los artistes y artesanos xaponeses tienen un eleváu grau de vinculación cola so obra, sintiendo los materiales como parte esencial de la so vida y de la so comunicación col ambiente que los arrodia.Stanley-Baker (2000), p. 7-14.

 Fundamentos del arte xaponés 
thumb|300px|Santuariu Itsukushima, col so torii (arcu d'accesu a un espaciu sagráu) asitiáu sobre'l Mar Interior de Seto, exemplu d'integración del arte na redolada natural.
L'arte xaponés, como'l restu del so filosofía –o, a cencielles, la so forma de ver la vida– ye propensu a la intuición, la falta de racionalidá, la espresión emocional y la cencellez d'actos y pensamientos, espresaos de cutiu de forma simbólica. Dos de les sos carauterístiques distintives son la simplicidá y la naturalidá: les manifestaciones artístiques son reflexu de la naturaleza, polo que nun riquir una ellaborada producción, sinón que se basen nuna economía de medios que da al arte una gran trescendencia, como reflexu de daqué más eleváu que queda tan solo afilvanáu, suxeríu, siendo darréu interpretáu pol espectador. Esta simplicidá provocó en pintura un enclín hacia'l dibuxu llinial, ensin perspeutiva, con bayura d'espacios vacíos, que sicasí s'integren armoniosamente nel conxuntu. N'arquiteutura, queda afigurada en diseños lliniales, con planos asimétricos, nuna conxunción d'elementos dinámicos y estáticos. De la mesma, esta simplicidá ta rellacionada con una innata naturalidá na rellación ente l'arte y la naturaleza, que pa los xaponeses ye reflexu de la so vida interior, y sentar con un delicáu sentimientu de murria, cuasi de murnia. N'especial, el trescurrir de les estaciones provóca-yos una sensación de transitoriedad, viendo na evolución de la naturaleza lo efímero de la vida. Esta naturalidá refléxase especialmente na arquiteutura, que s'integra de forma harmoniosa na so redolada, como se denota nel usu de materiales naturales, ensin trabayar, amosando'l so aspeutu rugoso, aspru, inacabado. En Xapón, naturaleza, vida y arte tán indisolublemente xuníos, y la realización artística ye un símbolu de la totalidá del universu.Gutiérrez (1999), p. 13-28.

En Xapón, l'arte pretende consiguir l'harmonía universal, diendo más allá de la materia p'atopar el principiu xenerador de vida. La estética xaponesa busca atopar el sentíu de la vida per mediu del arte: guapura equival a harmonía, a creatividá; ye un impulsu poéticu, un camín sensorial que lleva a la realización de la obra, que nun tien finalidá en sí, sinón que va más allá. La guapura ye una categoría ontolóxica, que remite a la esistencia: consiste n'algamar el sentíu col tou. Como dixo Suzuki Daisetsu: «la guapura nun ta na forma esterior, sinón nel significáu qu'espresa». L'arte nun ta basáu nes cualidaes sensibles, sinón nes suxestives; nun hai de ser perfectu, sinón espresar una cualidá que lleve a la totalidá. Pretende captase lo esencial al traviés de la parte, que suxer la totalidá: el vacíu ye un complementu d'aquello qu'esiste. Na filosofía oriental hai una unidá ente materia y espíritu, predominando la contemplación y comunión cola naturaleza, per vía d'adhesión interior, d'intuición. En Xapón, l'arte (gei), tien un sentíu más trascendente, más inmaterial que'l conceutu d'arte aplicao n'Occidente: ye cualquier manifestación del espíritu –entendíu como enerxía vital, como esencia que insufla vida al nuesu cuerpu–, faciendo qu'ésti se desenvuelva y evolucione, consiguiendo una unidá ente cuerpu, mente y espíritu.

thumb|300px|left|Na Fiesta del Hanami, los xaponeses alleguen a parques y xardinos a reparar la guapura de les zrezales en flor.
El sentíu del arte foise desenvolviendo na estética xaponesa a lo llargo del tiempu: les primeres reflexones sobre l'arte y la guapura provienen de l'antigüedá, cuando se forxaron los principios creadores de la cultura xaponesa y surdieron les principales obres épiques de la lliteratura xaponesa: el Kojiki (Rellatos de coses antigües), el Nihonshoki (Añales de Xapón) y el Man'yōshū (Coleición de diez mil fueyes). Nesta dómina predominó'l conceutu de sayakeshi («puru, claro, frescu»), que faía referencia a un tipu de guapura carauterizada pola simplicidá, el frescor, una cierta inxenuidá, perceptible nel usu de materiales llixeros y naturales, como la tierra cocida de les estauínes haniwa o la madera n'arquiteutura. Bon exemplu d'ello ye'l templu sintoísta d'Ise, construyíu en madera de ciprés, y que se reconstrúi cada venti años dende'l sieglu VIII pa caltener la so pureza y frescura. D'esti conceutu esprende una de les constantes del arte xaponés: el valor dau a la guapura efímera, transitoria, fugaz, qu'evoluciona col tiempu. Nel Man'yōshū el sayakeshi queda reflexáu nos sentimientos de fidelidá y honestidá, según na descripción d'elementos naturales como'l cielu y el mar, qu'inspiren una sensación de grandiosidá qu'apavoria al home. El sayakeshi ta amestáu al conceutu de naru («aportar»), onde se valora'l tiempu como una enerxía vital que conflúi nel aportar, na consumación de tolos actos y toles vides.Souriau (1998), p. 708.

Darréu, pelos periodos Nara y Heian, la estética xaponesa evolucionó rápido gracies al so contautu cola cultura china, según a la llegada del budismu. El principal conceutu d'esta dómina foi'l aware, un sentimientu emotivu qu'apavoria al espectador y llévalu a una fonda sensación d'empatía o piedá. Ta amestáu a otros términos como'l okashi, aquello qu'atrai pola so allegría y calter prestosu; el omoshiroshi, propiedá de les coses radiantes, que llamen l'atención pol so rellumu y claridá; el yūbi, conceutu de gracia, elegancia; el yūga, calidá de refinamientu na guapura; el en, l'atraición del encantu; el rei, la guapura propia del aselu; el yasashi, la guapura de la discreción; y el ushin, el sentíu fondu de lo artístico. Un finxu na cultura xaponesa d'esta dómina foi la Historia de Genji de Murasaki Shikibu, qu'afiguró un nuevu conceutu estéticu denomináu monu-non-aware –términu introducíu por Motōri Norinaga–, que tresmite un sentimientu de murria, de murnia contemplativa derivada de la transitoriedad de les coses, de la guapura efímera, que dura un intre y perdura na alcordanza. Ye un estáu de recreación deriváu de la fugacidá de les coses y d'una agriduz murnia al so pasu, equivalente en cierta midida al pathos griegu y al términu virgiliano lacrimae rerum («llárimes de les coses»). En pallabres de Kikayama Keita: «ye'l sentimientu fondu que nos embarga al contemplar una formosa mañana de primavera, y tamién la murnia que nos apavoria al mirar un atapecer serondiegu. Pero, primero de too, ye un sentimientu de delicada murria que puede derivar nuna fonda murnia al sentir hondamente la guapura caduca de tolos seres de la naturaleza». Esta idea d'una busca ideal de la guapura, d'un estáu de contemplación onde se xunen el pensamientu y el mundu de los sentíos, ye carauterística de la innata sensibilidá xaponesa pa la guapura, y queda patente na fiesta del Hanami, basada na contemplación de les zrezales en flor.

thumb|300px|Xardín de Kenroku-en. Na meditación zen, el llabor cotidianu ye una manifestación espiritual, reflexada nel movimientu y el pasu ritual del tiempu. Asina'l xardín representa la visión del cosmos, onde'l gran vacíu (mar) enllenar con oxetos (islles), afiguraos en sable y roques, y nel que la vexetación remembra'l pasu del tiempu.
Pela Edá Media xaponesa (periodos Kamakura, Muromachi y Momoyama), en paralelu al militarismu de la sociedá feudal xaponesa, impúnxose'l conceutu de dō («vía»), que ponía énfasis nel procesu creativu del arte, na práctica ceremonial de los ritos sociales, como se pon de manifiestu nel shodō (caligrafía), el chadō (ceremonia del té), el kadō o ikebana (l'arte de los arreglos florales) y el kōdō (ceremonia del inciensu). Nestes práutiques nun importa la resultancia, sinón el procesu evolutivu, l'aportar nel tiempu –nuevamente'l naru–, según el talentu demostráu na perfecta execución de los ritos, que denota maña, según un enfotu espiritual de busca de la perfeición. Nestos nuevos conceutos tuvo una influyencia decisiva una variante del budismu llamada zen, que faía fincapié nunes determinaes «regles de vida basaes na meditación, onde la persona pierde la conciencia de sigo mesmu. Asina, cualquier llabor cotidianu tesciende la so esencia material pa significar una manifestación espiritual, que queda reflexada nel movimientu y el pasu ritual del tiempu. Esti conceutu queda reflexáu igualmente na xardinería, que llega a un grau tal de trescendencia onde'l xardín ye una visión del cosmos, con un gran vacíu (mar) que s'enllena con oxetos (islles), afiguraos en sable y roques, y onde la vexetación ye evocadora del pasu del tiempu. L'ambivalencia zen ente'l calter senciellu y la fondura d'una vida trascendente imbuyó d'un espíritu d'elegancia senciella» (wabi) non yá al arte, sinón al comportamientu, les rellaciones sociales y los aspeutos más cotidianos de la vida. El maestru Sesshū dicía que «el zen y l'arte son unu».Souriau (1998), p. 709.

thumb|300px|left| Na ceremonia del té rellaciónense les coses pequeñes col orde cósmicu, lo temporal colo espiritual. La sala del té ye una construcción efímera ensin ornamentación y inacabada, pos lo imperfecto tien de completase na imaxinación. La guapura namái puede afayala quien mentalmente completa lo incompleto.
El zen basar en siete principio estéticos: fukinsei (asimetría), forma de negar la perfeición pa consiguir l'equilibriu presente na naturaleza; kanso (austeridá), esaniciar lo innecesario y superfluo p'afayar la simplicidá de la naturaleza; kokō (dignidá solitaria), cualidá que les persones y oxetos adquieren col pasu del tiempu y apúrre-yos una mayor pureza de la so esencia; shizen (naturalidá), que ta amestada a la sinceridá, lo natural ye auténticu y incorruptible; yūxen (fondura), esencia verdadera de les coses, que tesciende la so mera materialidá, el so aspeutu superficial; datsuzoku (desapegadura), llibertá na práctica de les artes, que la so misión ye lliberar l'espíritu, nun controlalo –asina, l'arte prescinde de too tipu de normes y regles–; seiyaku (serenidá interior), tao d'apaciguadura, d'aselu, necesariu por que fluyan los seis principios anteriores.Manrique (2006), p. 17-19.

Especialmente significativa ye la ceremonia del té, onde se sintetiza de forma maxistral el conceutu xaponés del arte y lo bello, creando una auténtica relixón estética: el teísmu».Okakura (1999), p. 135. Esta ceremonia representa l'adoración de lo bello n'oposición a la vulgaridá de la esistencia cotidiana. La so filosofía, tanto ética como estética, espresa la concepción integral del home cola naturaleza. La so simplicidá rellaciona les coses pequeñes col orde cósmicu: la vida ye una espresión, y los actos reflexen siempres un pensamientu. Lo temporal ye igual a lo espiritual, lo pequeño a lo grande. Esti conceutu queda igualmente reflexáu na sala del té (sukiya), construcción efímera debida a un impulsu poéticu, desaposiada d'ornamentación, onde se da cultu a lo imperfecto, y siempres se dexa daqué inacabado, que va completar la imaxinación. Ye carauterística l'ausencia de simetría, pola concepción zen de que tien más importancia la busca de perfeición que la mesma perfeición. La guapura namái puede afayala quien mentalmente completa lo incompleto.

A lo último, en dómina moderna –empecipiada col periodu Edo–, anque perduren los conceutos anteriores introdúcense delles nueves categoríes estétiques, rellacionaes coles nueves clases urbanes que surden a midida que Xapón va modernizándose: el sui ye una determinada finura de corte espiritual, topada principalmente na lliteratura d'Osaka; iki ye una elegancia honesto y direuto, presente sobremanera nel teatru kabuki; el karumi ye un conceutu qu'epondera la llixereza como cualidá esencial so la cual algámase lo «fondo» de les coses, reflexada especialmente na poesía haiku; el shiori ye una guapura señardosa; el hosomi ye una delicadeza que llega hasta la esencia de les coses; y el sabi ye la guapura simple, desaposiada, ensin adornos nin artificios, eponderando valores como la probeza y la soledá. Esta última entroncó col conceutu anterior de wabi, creando una nueva noción llamada wabi-sabi, la trescendencia de la simplicidá, onde la guapura mora na imperfección, no incompleto, basada na fugacidá ya impermanencia. En toos estos conceutos subyace nuevamente la idea del arte como procesu creativu, y non como realización material. Okakura Kakuzō escribió que «namái los artistes persuadíos de la imperfección conxénita a la so alma son capaces de niciar la verdadera guapura».Souriau (1998), p. 710.

 Periodización 

Pal so estudiu, l'arte de Xapón estremar en grandes periodos en términos de producción artística y desarrollos políticos importantes. La clasificación suel variar dependiendo del criteriu del autor, amás de que munchos d'ellos pueden ser subdividíos. Per otru llau, tamién esisten diverxencies en cuanto de primeres y final de dalgunos d'estos periodos. La clasificación realizada pol arqueólogu Charles T. Keally ye la siguiente:

Periodos históricos na arqueoloxía xaponesaPrehistoria Paleolíticu 50/35.000 - 13/9.500 a. P. Jōmon 13/9.500 - 2.500 a. P. Yayoi 500 e.C. - 300 Kofun 300 - 710 Nara 710 - 794 Heian 794 - 1185 Kamakura 1185 - 1392 Muromachi 1392 - 1573 Azuchi-Momoyama 1573 - 1600 Edo 1600 - 1868 Meiji 1868 - 1912 Taishō 1912 - 1926 Shōwa 1926 - 1989 Heisei 1989 - presente

 Artes plástiques 
 Periodu Jōmon (11000 e.C.-500 e.C.) 
thumb|250px|Recipiente de terracota del periodu Jōmon (escontra 3000-2000 e.C.).
Nel mesolíticu y el neolíticu, Xapón caltúvose aislláu del continente, polo que tola so producción foi autóctona, anque d'escasa relevancia. Yeren sociedaes semisedentarias, qu'habitaben en pequeñes aldegues con cases escavaes na tierra, llogrando los sos recursos alimenticios principalmente del monte (venaos, xabalinos, frutos secos) y del mar (pexes, crustáceos, mamíferos marinos). Estes sociedaes teníen una ellaborada organización del trabayu, y taben esmolecíes na midida del tiempu, como lo demuestren diversos restos de disposiciones circulares de piedres n'Oyu y Komakino, qu'actuaben como relós solares. Al paecer, teníen unidaes de midida estandarizadas, como dan fe diversos edificios construyíos según determinaos patrones.

Nos diversos xacimientos Jōmon topáronse preseos de güesu y piedres apolazaes, cerámica y figures antropomorfas. Cabo señalar que la cerámica Jōmon ye la más antigua producida pol ser humanu:Onians (2008), p. 46-49. los primeros restos d'una rudimentaria alfarería daten del 11.000 e.C., en pequeños recipientes trabayaos a mano, de llaos pulíos ya interiores amplios, con un sentíu funcional y decoración austera. Estes muertes correspuenden a un periodu denomináu «prejōmon» (11000-7500 e.C.), al qu'asocedió'l «Jōmon arcaicu» o «tempranu» (7500-2500 e.C.), onde s'ellabora la más típica cerámica Jōmon, fecha a mano y decorada con incisiones o impresiones de cuerda, sobre una base d'un tipu de vasos fondos en forma de jarra. La decoración básica consistía n'impresiones feches con cuerdes ellaboraes con fibres de plantes, que se primíen sobre la cerámica antes de cocela. En diverses zones estes incisiones llegaron a un eleváu grau d'ellaboración, con cantos perfectamente cincelados, dibuxando una serie de signos de corte astractu de gran complexidá. En poques ocasiones topáronse restos d'escenes figuratives, xeneralmente dibuxos antropomórficos y zoomórficos (xaronques, culiebres), destacando una escena de caza presente nun vasu topáu en Nirakubo, al norte de Honshū. A lo último, nel «Jōmon tardíu» (2500-400 e.C.), los recipientes vuelven ser de formes más naturales, menos ellaboraes, con boles y vasíes de fondu arrondáu, ánfores de pescuezu estrechu y concos con ases, de cutiu con pie o base elevada. Los principales xacimientos de cerámica Jōmon son: Taishakukyo, Torihama, Togari-ishi, Natsushima, Kamo y Okinohara na islla de Honshū; Sobata na islla de Kyūshū; y Hamanasuno y Tokoro na islla de Hokkaidō.

Amás de vasos, construyir en cerámica diverses figurillas en forma humana o animal, construyíes per partes, polo que se toparon pocos restos de pieces enteres. Les de forma antropomórfica pueden tener atributos masculinos o femeninos, y tamién se toparon dalgunes de signu andróxinu. Dalgunes presenten un banduyu abuitáu, polo que posiblemente taben amestaes al cultu a la fertilidá. Ye de remarcar la precisión nos detalles qu'amuesen delles figures, como peñaos ellaboraos, tatuaxes y vistíos decorativos. Paez ser que neses sociedaes tenía gran relevancia l'adornu corporal, principalmente nes oreyes, con pendientes de cerámica de diversa manufactura, decoraos con pigmentos coloraos. En Chiamigaito (islla de Honshū) atopáronse más de 1.000 d'estos adornos, lo que fai suponer un taller local d'ellaboración d'estos productos. Tamién daten d'esta dómina diverses mázcares que denotan un trabayu individualizáu de les cares. Igualmente, ellaborábense diversos tipos d'abalorios de jadeíta verde, y conocíen el trabayu de la laca, como demuestren delles forquetes topaes en Torihama. Tamién se toparon restos d'espaes de marfil, güesu o estiles d'animales.Stanley-Baker (2000), p. 15-18.

 Periodu Yayoi (500 e.C.-300 d.C.) 
thumb|250px|Vasu Yayoi procedente de Tokiu.
Esta dómina supunxo la implantación definitiva de la sociedá agrícola, que portó la deforestación d'amplies zones del territoriu. Esti tresformamientu traxo una evolución de la sociedá nipona nos terrenes teunolóxicu, cultural y social, con una mayor estratificación social y especialización del trabayu, y supunxo l'aumentu de los conflictos bélicos. El archipiélagu nipón taba jalonado de pequeños estaos formaos en redol a cles (uji), ente los que prevaleció'l de Yamato, que dio orixe a la familia imperial. Apaeció entós el sintoísmu, relixón de corte mitolóxicu que faía baxar al emperador d'Amaterasu, la diosa del sol. Esta relixón favoreció'l sentíu orixinal de pureza y frescura del arte xaponés, con predilección polos materiales puros, ensin decorar, con un sentíu d'integración cola naturaleza (kami o supraconciencia). Dende'l sieglu I e.C. empezó a introducise la civilización del continente, por causa de les rellaciones con China y Corea.Stanley-Baker (2000), p. 19.

La cultura Yayoi apaeció na islla de Kyūshū en redol al 400-300 e.C., pasando a Honshū, onde foi moviendo progresivamente a la cultura Jōmon. Nesti periodu espublizóse un tipu de sepultures de gran tamañu con cámara y túmulu afatáu con cilindros de terracota con figures humanes y d'animales. Los poblaos taben abarganaos por cabianes, y apaecieron diversos instrumentos rellacionaos cola agricultura (especialmente una ferramienta de piedra en forma de media lluna usada pa la collecha), según diverses armes, como arcos y fleches con punta de piedra pulida. La cerámica producir con tornu, principalmente tarros de pescuezu anchu, botes con tapa, platos anchos, taces con ases y botelles de pescuezu estrechu. Yeren de superficie apolazada, con decoración simple, principalmente d'incisiones, puntiaos y serpentinas en zig-zag. La principal modalidá foi un vasu con forma de jarra denomináu tsubo.Stanley-Baker (2000), p. 20-22.

Destacó'l trabayu con metales, principalmente'l bronce, como les campanes denominaes dotaku, que sirvíen d'oxetos ceremoniales, decoraes con espirales (ryusui) en forma d'agua que flúi, o bien animales en relieve (principalmente venaos, páxaros, inseutos y anfibios), según escenes de caza, pesca y trabayos agrícoles, especialmente los rellacionaos col arroz. El venáu paez ser que tenía una especial significación, quiciabes amestada con dalguna divinidá: en munchos xacimientos atopáronse ensame d'omóplatos de venáu con incisiones o marques feches con fueu, polo que taría amestáu a dalgún tipu de ritual. Otros oxetos decorativos topaos en xacimientos Yayoi son: espeyos, espaes, diversos abalorios y magatama (pieces de jade y ágata en forma d'anacardo, que sirvíen de xoyes de la fertilidá).Onians (2008), p. 88-89.

 Periodu Kofun (300-552) 
thumb|300px|Vista del Naikū, la zona más sagrada del Santuariu d'Ise.
Esta yera supunxo l'afitamientu del estáu central imperial, que controlaba los principales recursos, como'l fierro y l'oru. L'arquiteutura desenvolvióse preferentemente nel terrén funerariu, con unes carauterístiques tumbes de cámara y de corredor llamaes kofun («tumba antigua»), sobre les que s'alzaben túmulos de tierra de grandes proporciones. Destaquen les grandes sepultures de los emperadores Ōjin (346-395) y Nintoku (395-427), onde apaecieron diverses xoyes, armes, sarcófagos de piedra o terracota, cerámica y unes figures antropomórficas de terracota llamaes haniwa, formaes por un pedestal cilíndricu y un mediu bustu. Estes estauínes yeren d'unos 60 centímetros, ensin apenes espresión, tan solo unes hendiduras nos güeyos y la boca, anque constitúin una muestra de gran relevancia del arte d'esta dómina. Según la so vistimienta ya instrumentos estrémense diversos oficios nestes figures, como granxeros, soldaos, sacerdotises, cortesanes, músicos y baillarinos. A finales d'esti periodu tamién apaecieron figurillas d'animales, especialmente venaos, perros, caballos, xabalinos, gatos, pollos, oveyes y pexes. Topáronse gran variedá d'armes (equipos d'arqueros, corones con xoyes matagama, estribos de bronce), lo que denota la importancia del estamentu militar nesta dómina, que los sos traces estilístiques tán emparentaos cola cultura Silla de Corea, al igual qu'un tipu de cerámica denominada Sueki, escura y de gran finura, con accesorios tintineantes.

thumb|150px|left|Haniwa de soldáu (Funazuka Kofun).
La diferenciación social portó l'aislamientu de les clases dirixentes en recintos esclusivos dientro de les ciudaes, como en Yoshinogari, p'acabar segregándose definitivamente en recintos aisllaos como'l de Mitsudera o los complexos palaciegos de Kansai, Ikaruga y Asuka-Itabuki. Tocantes a arquiteutura relixosa, los primeros templos sintoístes (jinja) fueron en madera, sobre una plataforma elevada y parés desnudes o tabiques corredizos, con pilastres que sostienen el techu, que ye inclináu. Unu de los sos elementos carauterísticos ye'l torii, arcu d'entrada que señala l'accesu a un llugar sagráu. Hai de solliñar el santuariu d'Ise, que se reconstrúi cada venti años dende'l sieglu VIII. Abarca dos complexos, l'occidental (Naikū), dedicáu a Amaterasu (diosa del sol), y l'oriental (Gekū), dedicáu a Toyouke no Ōmikami (diosa del vistíu, el alimentu, la vivienda, l'agricultura y la industria), con un total d'unos 125 santuarios. L'edificiu principal (Shoden) ye de planta alzada y teyáu a dos agües, sobre nueve columnes, al que s'apuerta por una escalera esterior. Ye d'estilu shinmeizukuri, que reflexa l'estilu Shintō tardíu, previu a la llegada del budismu a Xapón. El santuariu ye centru de pelegrinación (o-ise-mairi), yá que, según la tradición, los prauticantes del Shintō tienen d'allegar al santuariu siquier una vegada na so vida.

Otru templu míticu d'orixe inciertu ye l'Izumo Taisha, cerca de Matsue, fundáu legendariamente por Amaterasu. Ye d'estilu taishazukuri, consideráu'l más antiguu ente los santuarios, carauterizáu pola elevación del edificiu sobre pilastres, con una escalinata como accesu principal, y acabaos senciellos de madera ensin pintura. Según les cróniques, el santuariu orixinal tenía un altor de 50 metros, pero por cuenta d'una quema foi reconstruyíu con un altor de 25 metros. Los sos edificios principales son el Honden («santuariu interior») y el Haiden («santuariu esterior»). A esta dómina pertenez igualmente'l Kinpusen-ji, el templu principal del shugendō, una relixón ascético que combina'l sintoísmu, el budismu y creencies animistas. Na so estructura destaca'l templu principal o Zaōdō, que ye la segunda construcción de madera más grande de Xapón, namái superada pol Daibutsuden de Tōdai-ji; xunto a la Puerta de Ninō, foi catalogáu como Ayalga Nacional de Xapón.

Nesti periodu atopamos les primeres muestres de pintura, como nel enterramientu real d'Ōtsuka y les tumbes en forma de dolmen de Kyūshū (sieglos V-VI), decoraes con escenes de caza, guerra, caballos, páxaros y barcos, o bien con espirales y círculos concéntricos. Yeren pintures murales, ellaboraes con colloráu hematites, negru carbón, mariellu ocre, blancu caolín y verde clorito. Unu de los dibuxos representativos d'esta dómina ye'l llamáu chokkomon, compuestu de llinies rectes y arcos trazaos sobre diagonales o crucies, y presente en parés de tumbes, sarcófagos, estatues haniwa y espeyos de bronce.Stanley-Baker (2000), p. 22-24.

 Periodu Asuka (552-710) 
thumb|300px|Templu de Hōryū-ji, en Nara.
L'estáu de Yamato forxó un reinu centralizáu siguiendo'l modelu chinu, afiguráu nes lleis de Shōtoku-Taishi (604) y la Taika de 646. La llegada del budismu produció en Xapón un gran impautu a nivel artísticu y estéticu, con fuerte influyencia del arte chino. Foi especialmente fructuoso pal arte'l gobiernu del príncipe Shōtoku (573-621), que favoreció'l budismu y la cultura polo xeneral. L'arquiteutura, en forma de templos y monesterios, perdióse na so mayoría, suponiendo la sustitución de les llinies sencielles sintoístes pola magnificencia proveniente del continente. Como edificiu más destacable d'esti periodu hai que mentar el templu de Hōryū-ji (607), representante del estilu Kudara (Paikche en Corea). Construyir na cortil del templu Wakakusadera, alzáu por Shōtoku y amburáu polos sos enemigos en 670. Construyíu con una planimetría axial, ta formáu por un conxuntu d'edificios onde destaquen la pagoda (Tō), el Yumedomo («salón de los suaños») y el Kondō («salón doráu»). Ye d'estilu chinu, utilizándose per vegada primera un teyáu d'azulexos de cerámica. Otru exemplu carauterísticu ye'l Santuariu Itsukushima (593), construyíu sobre l'agua, nel Mar Interior de Seto, destacando ente'l conxuntu de los sos edificios el Gojūnotō («pagoda de los cinco niveles»), el Tahōtō («pagoda de los dos niveles») y dellos honden (edificios con altares). Foi nomáu Patrimoniu de la Humanidá en 1996.Honour-Fleming (2002), p. 289.

thumb|100px|left|Estatua del príncipe Shōtoku n'Asuka-dera (Nara).
La escultura, de tema budista, yera en madera o bronce: les primeres imáxenes de Buda fueron importaes del continente, pero depués instaláronse en Xapón gran númberu d'artistes chinos y coreanos. Abondó la imaxe de Kannon, nome xaponés del bodhisattva Avalokiteśvara (llamáu Guanyin en chinu), como'l Bodhisattva Kannon, obra del coreanu Tori; el Kannon asitiáu nel Yumedomo del templu de Hōryū-ji; y el Kannon de Kudara (sieglu VI), realizáu por un artista desconocíu. Otra obra de relevancia ye la Tríada de Sâkyamuni (623), en bronce, obra de Tori Busshi instalada nel templu de Hōryū-ji. Polo xeneral, yeren obres d'un estilu severu, angulosu y arcaizante, inspiráu nel estilu coreanu Koguryŏ, como s'aprecia na obra de Shiba Tori, que marcó l'estilu oficial» del periodu Asuka: Gran Buda Asuka (templu Hoko-ji, 606), Buda Yakushi (607), Kannon Guze (621), Tríada Shaka (623). Otru artista siguidor d'esti estilu foi Aya no Yamakuchi no Okuchi Atahi, autor de los Cuatro Guardián Celestes (shitenno) del Salón Doráu de Hōryū-ji (645), que pese al aire arcaico presenten una evolución volumétrica nes formes más arrondaes, con cares más espresives.Stanley-Baker (2000), p. 37-40.

La pintura siguía los patrones chinos, en tinta o pigmentos minerales sobre seda o papel, en rollos de pergamín o colgando de la paré. Denota un gran sentíu del dibuxu, con obres de gran orixinalidá, como'l relicariu de Tamamushi (Hōryū-ji), en madera d'alcanfor y ciprés, con bandes de filigrana de bronce, presentando delles escenes n'oleu sobre madera lacada, nuna téunica denominada mitsuda-i procedente de Persia y rellacionada cola pintura china de la dinastía Wei. Na base del relicariu amuésase un jataka (rellato sobre les vides anteriores de Buda), qu'amuesa al príncipe Mahasattva ufiertando la so propia carne a una tigresa afamiada. Nesta dómina empezó a cobrar relevancia la caligrafía, a la que se dio'l mesmu nivel d'artisticidá qu'a les imáxenes figuratives. Tamién destacaron los tapices en seda, como'l Mandala Tenjukoku dedicáu a Shōtoku (622). La cerámica, que podía ser esmaltada o non, tuvo escasa producción llocal, valorándose más la d'importación china.Onians (2008), p. 140.

 Periodu Nara (710-794) 
thumb|250px|Pagoda del Este de Yakushi-ji, en Nara.
Mientres esti periodu estableció la capital en Nara (710), primer capital fixa del mikado. Nesta dómina tuvo'l so apoxéu l'arte budista, siguiendo con gran intensidá la influyencia china –los xaponeses víen nel arte chino una harmonía y perfeición similares al gustu européu pol arte clásico grecorromanu–. Los escasos exemplos d'arquiteutura de la dómina son construcciones d'aire monumental, como la Pagoda del Este de Yakushi-ji, los templos de Tōshōdai-ji, Tōdai-ji y Kōfuku-ji, y l'almacén imperial Shōso-in de Nara, que caltién ensame d'oxetos d'arte de la dómina del emperador Shōmu (724-749), con obres procedentes de China, Persia y Asia central. La ciudá de Nara construyir según una planimetría reticular, siguiendo'l modelu de Chang'an, la capital de la dinastía Tang. Diose igual importancia al palaciu imperial qu'al monesteriu principal, el Tōdai-ji (745-752), construyíu según un planu simétricu nuna gran cortil con dos pagodes ximielgues, y onde destaca'l Daibutsuden, el «gran salón de Buda», con una gran estatua de bronce del Buda Vairocana (Dainichi en xaponés), de 15 metros, donada pol emperador Shōmu en 743. Reconstruyíu en 1700, el Daibutsuden ye l'edificiu de madera más grande del mundu. Otra importante cortil del templu ye'l Hokkedō («salón del lotu», tamién llamáu Sangatsudō, «salón del tercer mes»), que cunta con otra magnífica estatua, el Kannon Fukukenjaku, un bodhisattva d'ocho brazos realizáu en laca, de cuatro metros d'altor ya influyencia Tang, perceptible na serenidá y placidez de les traces faciales.Honour-Fleming (2002), p. 292.

thumb|250px|left|Santuariu de Fushimi Inari-taisha (711), Fushimi-ku, Kioto, colos sos carauterísticos torii de color coloráu.
Sicasí, la Pagoda del Este de Yakushi-ji supunxo l'intentu de los arquiteutos xaponeses de buscar un estilu propiu, alloñar de la influyencia china. Destaca pola so verticalidá, con una alternanza de teyaos de distintu tamañu, dándo-y l'apariencia d'un signu caligráficu. Na so estructura destaquen los bistechos y balcones, formaos por barres de madera enxareyaes, en colores blancu y marrón. Nel so interior alluga la imaxe del Yakushi Nyorai («Buda de la Medicina»). Ta inscritu como Patrimoniu de la Humanidá so la denominación de Monumentos históricos de l'antigua Nara. Igual grau d'asimilación nacional tuvo'l Tōshōdai-ji (759), qu'amuesa un claru contraste ente'l Kondō («salón doráu»), d'una solidez, simetría y verticalidá d'influyencia china, y el Kodō («salón de conferencies»), d'una mayor simplicidá y horizontalidá que denotan la tradición autóctona. Otru esponente foi'l Kiyomizu-dera (778), que'l so edificiu principal destaca pol so enorme baranda, sostenida per cientos de pilastres, que sobresal de la llomba y ufierta impresionantes vistes de la ciudá de Kioto. Esti templu foi unu de los candidatos na llista a Nueves Siete Maravíes del Mundu, anque nun salió escoyíu. Pela so parte, el Rinnō-ji ye famosu pol Sanbutsudō («Salón de los Trés Budas»), onde s'atopen tres estatues laminadas n'oru de Amida, Senjūkannon (Kannon de los mil brazos) y Batōkannon (Kannon con cabeza de caballu). Como santuariu sintoísta destacó'l Fushimi Inari-taisha (711), dedicáu al espíritu d'Inari, especialmente conocíu pelos miles de toriis coloraos que delimitan el camín pela llomba na cual asítiase'l santuariu.Stanley-Baker (2000), p. 46-53.

thumb|150px|Pintura mural de la tumba Takamatsuzuka.
Llogró gran desarrollu n'escultura la representación de Buda, con estatues de gran guapura: Sho Kannon, Buda de Tachibana, Bodhisattva Gakko de Tōdai-ji. Nel periodu Hakuhō (645-710), la destitución del clan Soga y l'afianzamientu imperial portó'l fin de la influyencia coreana y la so sustitución pola china (dinastía Tang), produciéndose una serie d'obres de mayor magnificencia y realismu, con formes más redondes y gráciles. Esti cambéu ye perceptible nel grupu d'estatues de bronce dorao del Yakushi-ji, compuestu del Buda sedente (Yakushi) flanqueado de los bodhisattvas Nikko («Lluz de Sol») y Gakko («Lluz de Lluna»), qu'amuesen un mayor dinamismu na so postura de contrapposto, y una mayor espresividá facial. Sicasí, en Hōryū-ji siguió l'estilu Tori d'orixe coreanu, como nel Kannon Yumegatai y la Tríada Amida del Relicariu de la señora Tachibana. Nel templu de Tōshōdai-ji atópase una tríada d'estatues de tamañu colosal, feches de laca seca bueca, destacando'l Buda Rushana central (759), de 3,4 metros d'altor. Atópense tamién representaciones d'espíritus guardianes (Meikira Taisho), reis (Kamokuten), etc. Son obres en madera, bronce, magre crudu o laca seca, de gran realismu.Stanley-Baker (2000), p. 42-44.

La pintura ta representada pola decoración mural de Hōryū-ji (finales del sieglu VII), como los frescos del Kondō, qu'amuesen semeyances colos d'Ajantā na India. Tamién surdieron diverses tipoloxíes como'l kakemono ('pintura colgante') y el emakimonu ('pintura en rollu'), hestories pintaes nun rollu de papel o seda, con testos qu'espliquen les distintes escenes, llamaos sutras. Nel Shōso-in de Nara esiste una serie de pintures de tema profana, con diversos xéneros y temátiques: plantes, animales, paisaxes y oxetos de metal. A mediaos del periodu poner de moda l'estilu pictóricu de la dinastía Tang, como s'acolumbra nos murales de la tumba Takamatsuzuka, d'alredor del añu 700. Pol decretu Taiho-ryo de 701 l'oficiu de pintor quedó reguláu en gremios artesanales controlaos pol Departamentu de Pintores (edakumi-non-tuskasa), dependiente del Ministeriu del Interior. Estos gremios yeren los encargaos de la decoración de palacios y templos, y la so estructura perduró hasta la dómina Meiji. La cerámica evolucionó notablemente gracies a diverses téuniques importaes de China, como l'empléu de colores brillosos aplicaos sobre la magre.Stanley-Baker (2000), p. 44-45.

 Periodu Heian (794-1185) 
thumb|300px|Templu de Byōdō-in, tamién llamáu del Fénix, n'Uji.
Nesti periodu produció'l gobiernu del cla Fujiwara, qu'enllantó un estáu centralizáu inspiráu nel gobiernu chinu, con capital en Heian (actual Kioto). Surdieron los grandes señores feudales (daimyō), y apaeció la figura del samurái. Nesta dómina surdió la escritura hiragana, qu'afixo la caligrafía china al llinguaxe polisilábicu xaponés, utilizando los caráuteres chinos pa los valores fonéticos de les sílabes. La rotura de les rellaciones con China produció un arte más típicamente xaponés, surdiendo xunto al arte relixoso un arte seglar que sería fiel reflexu del nacionalismu de la corte imperial. La iconografía budista tuvo un nuevu desarrollu cola importación de dos nueves sectes del continente, Tendai y Shingon, basaes nel budismu tántrico tibetanu, qu'incorporaron elementos sintoístes y producieron un sincretismu relixosu carauterísticu d'esta dómina.Honour-Fleming (2002), p. 294.

El Shingon yera un tipu de budismu esotéricu centráu na rellación ente materia y espíritu, que se reflexó nos mandales, imáxenes pictóriques o esculpíes que se centraben nel Diamante (mundu espiritual) y el Senu Maternu (mundu material), según representaciones del Dainichi Nyorai (el «Gran Sol»). Pela so parte, el Tendai centrar na salvación del home, con una cierta moralidá d'orixe confucianu y un gran sincretismu cola relixón sintoísta. Dio gran relevancia al arte, llegándose a afirmar que'l Tendai convertía «la relixón n'arte y l'arte en relixón». Unu de los sos principales cultos foi al Paraísu Occidental de la Tierra Pura d'Amida, del que se realizaron numberoses imáxenes. Una de les que más espolletaron foi la imaxe del raigo-zu, Buda tresportando almes al Paraísu, qu'abondó en numberoses pintures, como'l panel central del Trípticu d'Amida en Hokkeji (Nara).Stanley-Baker (2000), p. 59-62.

L'arquiteutura sufrió un cambéu na planta de los monesterios, que s'alzaben en llugares apartaos, pensaos pa la meditación. Los templos más importantes son l'Enryaku-ji (788), el Kongōbu-ji (816) y el santuariu-pagoda de Murō-ji. El Enryaku-ji, asitiáu na redolada del monte Hiei, forma parte del conxuntu de Monumentos históricos de l'antigua Kioto, declaraos Patrimoniu de la Humanidá en 1994. Foi fundáu en 788 por Saichō, qu'introdució la secta budista Tendai en Xapón. Enryaku-ji llegó a tener unos 3000 templos, y foi un enorme centru de poder na so dómina, siendo destruyíos la mayoría de los sos edificios por Oda Nobunaga en 1571. De la parte que sobrevivió destaquen güei día'l Saitō («salón del oeste») y el Tōdō («salón del este»), onde s'atopa'l Konpon chūdō, la construcción más representativa d'Enryaku ji, onde se caltién una estatua de Buda esculpida pol mesmu Saichō, el Yakushi Nyorai.Stanley-Baker (2000), p. 63-68.

thumb|200px|left|Amida Nyorai (escontra 1053), pan d'oru y laca sobre madera, obra de Jōchō, nel monesteriu de Byōdō-in.
N'arquiteutura civil destacó la construcción del Palaciu Imperial, de puru estilu xaponés. Mientres el periodu Fujiwara (897-1185), el templu volvió asitiase na ciudá, siendo centru de xunta de les clases dirixentes. L'arquiteutura relixosa asonsañó a la de los grandes palacios, con una decoración bien desenvuelta, como nel monesteriu de Byōdō-in –tamién llamáu del Fénix–, n'Uji (fundáu en 1053). Nesti templu destaca'l Hōōdō («Salón del Fénix»), asitiáu en cantu d'un estanque que-y apurre una apariencia llírica y espiritual, con unes llinies dinámicu y elegante onde destaquen los teyaos d'esquines curvillinies, que dean un aire ascensional al conxuntu. Esti salón caltién una imaxe del Buda Amida («Señor de la Lluz Infinito), de 2,5 metros, en madera lacada, obra del maestru Jōchō.Honour-Fleming (2002), p. 295.

La escultura sufrió un llixeru descensu en comparanza coles dómines anteriores. De nuevu destaquen les representaciones de Buda (Nyoirin-Kannon; Yakushi Nyorai del templu de Jingo-ji en Kioto; Amida Nyorai nel monesteriu de Byōdō-in), según delles dioses sintoístes (Kichijoten, diosa de la felicidá, equivalente de la Lakshmī india). La escesiva rixidez de la relixón budista llindaba la espontaneidá del artista, que se vía circunscrito a ríxidos cánones artísticos qu'amenorgaben la so llibertá creativa. Ente 859 y 877 producióse l'estilu Jogan, carauterizáu por figures d'una severidá cuasi apavoriante, con ciertu aire introspectivo y misterioso, como'l Shaka Nyorai de Murō-ji. Mientres el periodu Fujiwara cobró preeminencia la escuela fundada por Jōchō en Byōdō-in, con un estilu más grácil y espodáu que la escultura Jogan, llogrando unes perfectes proporciones anatómiques y un gran sentíu del movimientu. El taller de Jōchō introdució les téuniques yosegi y warihagi, consistentes n'estremar la figura en dos bloques que darréu se xuníen pa tallales, evitando asina'l so posterior resquebramientu, unu de los principales problemes de les figures de gran tamañu. Estes téuniques dexaben igualmente un montaxe en serie, y desenvolviéronse con gran ésitu na escuela Kei del periodu Kamakura.Stanley-Baker (2000), p. 68-73.

thumb|300px|Escena del Genji Monogatari.
La pintura al entamu d'esti periodu taba pocu desenvuelta, con poca llibertá creativa y ausencia del conceutu d'espaciu. L'apaición de la escuela de yamato-e («pintura xaponesa») supunxo la independencia de la pintura xaponesa de la influyencia china. Carauterízase pola so harmonía y la so concepción diáfana y lluminosa, con colores vivos y brillantes, llinies simples y decoración xeométrica. Les obres principales atopar nos monesterios budistes (Byōdō-in, Kongōbu-ji). Son de remarcar los murales del Salón del Fénix del Byōdō-in, que los sos paisaxes sinteticen per primer vegada'l gustu estéticu más puramente xaponés, col so sentíu de murnia emotividá. Sustitúyense los elementos típicos chinos por otros de gustu nipón, como les zrezales en flor en cuenta de los cirolars nevaos de moda na pintura Tang, o los arrozales en cuenta de los elevaos cumes montascosos chines. Al pie d'otros elementos como glicinas, orquídees, peoníes, bambú, la lluna, la borrina, el mar, l'agua, etc, crear nesta dómina la más típica imaginería paisaxística xaponesa. Igualmente, la composición asimétrica, l'espaciu vacíu, l'ambiente etéreo, el movimientu onduláu, los detalles anecdóticos, l'aplicación del color más por manches qu'en pincelaes, el calter llírico y emotivo del conxuntu van ser típicos de la pintura xaponesa, tanto mural como en grabaos y biombos. Magar ello, la influyencia china siguió n'edificios públicos y oficiales, yá que taba amestada al prestíu funcionarial. Denominada kara-e, la pintura china espolletó nel círculu imperial, como se percibe n'obres como'l Biombu de los sabios y el Biombu del llagu Kunming.

La pintura yamato-e desenvolvióse notablemente nos rollos manuscritos denominaos emaki, que conxugaben les escenes pictóriques cola elegante caligrafía katakana. Estos rollos narraben pasaxes históricos o lliterarios, como la Historia de Genji, novela de finales del sieglu X de Murasaki Shikibu. Ente que el testu yera obra de reputaos calígrafos, les imáxenes fueron executaes xeneralmente por cortesanes de la corte, como Ki no Tsubone y Nagato no Tsubone, suponiendo una muestra d'estética femenina que tendría gran relevancia nel arte xaponés. Surdió entós una distinción ente pintura femenina (onna-e) y masculina (otoko-e), que marcaba una distinción perceptible ente'l mundu públicu, consideráu masculín –que'l so arte caltenía la influyencia china– y el priváu, de calter femenín y estética más puramente nipona. En onna-e, amás de la Historia de Genji, destacó'l Heike Nogyo (Sūtra del lotu), encargáu pol cla Taira pal Santuariu Itsukushima, con un total de 33 rollos sobre la salvación de les almes apregonada pol budismu. El otoko-e yera más narrativu y enérxicu que'l onna-e, más llenu d'aición, con más realismu y movimientu, como nos rollos Shigisan Engi, sobre los milagros del monxu Myoren; el Ban Danaigon Y-kotoba, sobre una guerra de cles rivales nel sieglu IX; y el Chōjugiga, escenes d'animales de signu caricaturescu y tonu satíricu, criticando a l'aristocracia.Stanley-Baker (2000), p. 80-90.

Nesta dómina, la cerámica nun tuvo una especial relevancia, destacando sicasí les obres en laca –xeneralmente caxes pa cosméticos– y los oxetos de metal, onde destaquen los espeyos. En laca surdió la téunica maki-e, consistente n'espolvoriscar polvu de colores, oru y plata sobre la laca húmeda, creando dibuxos de gran finura y sutil tonalidá. Dacuando incluyía incrustaciones de nácare (raden). Tamién adquirieron relevancia los abanicos, decoraos con testos de los sutras budistes y con escenes de xéneru.Honour-Fleming (2002), p. 295-296.

 Periodu Kamakura (1185-1392) 
thumb|300px|Puerta Sanmon del Chion-in, Kioto (Ayalga Nacional de Xapón).
Tres diverses disputes ente los clanes feudales, impúnxose'l de los Minamoto, qu'instauraron el shogunato, un tipu de gobiernu de corte militar. Nesta dómina introducir en Xapón la secta zen, qu'influyiría poderosamente nel arte figurativo. L'arquiteutura yera más senciella, funcional, menos luxosa y recargada. La influyencia zen provocó'l llamáu estilu Kara-yo: los monesterios zen siguíen la planimetría axial china, anque l'edificiu principal nun yera'l templu, sinón la sala de llectura, y el llugar d'honor nun lo ocupaba una estatua de Buda, sinón un pequeñu tronu onde'l abá enseñaba a los sos discípulos. Destaquen el conxuntu de cinco grandes templos de Sanjūsangen-dō, en Kioto (1266), según los monesterios Kennin-ji (1202) y Tōfuku-ji (1243) en Kioto, y Kenchō-ji (1253) y Engaku-ji (1282) en Kamakura. El Kōtoku-in (1252) ye famosu pola so estatua de bronce del Buda Amida, de 13 metros d'altu y un pesu de 93 tonelaes, siendo'l segundu Buda más grande en Xapón dempués del de Tōdai-ji. En 1234 construyóse'l templu de Chion-in, sede del budismu Jōdo shū («Secta de la Tierra Pura»), que desataca pel so colosal puerta principal (Sanmon), que ye la estructura más grande del so tipu en Xapón. Unu de los postreros esponentes d'esti periodu foi'l Hongan-ji (1321), formáu por dos templos principales: el Nishi Hongan-ji, qu'inclúi los salones Goei-dō («salón del fundador») y Amida-dō («salón del Buda»), xunto a un pabellón de té y dos escenarios de teatru nō, unu de los cualos presume de ser el más vieyu que se caltién; y el Higashi Hongan-ji, onde s'atopa'l famosu'l xardín de Shosei-en.

thumb|200px|left|Estatua de bronce del Buda Amida nel templu Kōtoku-in, Kamakura (1252 ).
thumb|170px|Unu de los Kongo Rikishi esculpíos por Unkei en Tōdai-ji, Nara (1203).
La escultura adquirió gran realismu, atopando l'artista mayor llibertá creativa, como se denota nes semeyes de nobles y militares, como'l de Uesugi Shigefusa (d'artista anónimu), un militar del sieglu XIV. Les obres zen centrar na representación de los sos maestros, nun tipu d'estatua llamada chinzo, como la del maestru Muji Ichien (1312, d'autor anónimu), en madera policromada, que representa al maestru zen sentáu nun tronu, n'actitú de relaxada meditación. Cobró especial importancia pola calidá de les sos obres la escuela Kei de Nara, heredera de la escuela Jōchō del periodu Heian, onde destacó l'escultor Unkei, autor de les estatues de los monxos Muchaku y Seshin (Kōfuku-ji de Nara), según imáxenes de los Kongo Rikishi (espíritus guardianes), como los dos colosales estatues asitiaes na entrada del templu Tōdai-ji (1199), de 8 metros d'altor. L'estilu d'Unkei, influyíu pola escultura china de la dinastía Song, yera de gran realismu, captando al empar el más detalláu estudiu fisonómicu cola espresión emotiva y l'espiritualidá interior del individuu retratáu. Llegóse inclusive a encuallar cristales escuros nos güeyos, pa dar mayor espresividá. La obra d'Unkei supunxo l'entamu del retratismu xaponés. Siguió la so obra'l so fíu Tankei, autor del Kannon Senju pal Sanjūsangen-dō.Honour-Fleming (2002), p. 298.

thumb|300px|Rollu con descripciones del ataque nocherniegu al palaciu Sanjō, detalle de los Rollos ilustraos de los sucesos de la era Heiji (sieglu XIII), anónimu, Museum of Fine Arts, Boston.
La pintura carauterizar por un mayor realismu y pola so introspeición psicolóxica. Desenvolvióse principalmente'l paisajismu (El tabayón de Nachi) y el retratismu (El monxu Myoe en contemplación, d'Enichi-bo Jonin; conxuntu de semeyes del templu Jingo-ji de Kioto, obra de Fujiwara Takanobu; semeya del emperador Hanazono, de Goshin). Siguió l'estilu yamato-e y la pintura narrativa en rollos, dalgunos d'hasta 9 metros de llargor. Estos rollos reflexaben aspeutos de la vida cotidiana, escenes urbanes o rurales, o bien ilustraben acontecimientos históricos, como la guerra de 1159 en Kioto ente cañes rivales de la familia imperial. Presentar n'escenes socesives, siguiendo un orde narrativu, con una panorámica elevada, como a vista de páxaru. Destaquen los Rollos ilustraos de los sucesos de la era Heiji (Heiji monogatari) y los rollos Kegon Engi, d'Enichi-bo Jonin. La pintura rellacionada cola secta zen yera d'influyencia más direutamente china, trazada en sencielles llinies de tinta china siguiendo la máxima zen de que «demasiáu colores cieguen la visión».Stanley-Baker (2000), p. 113-115.

Nesta dómina empecipió la producción de la que sería la cerámica más típicamente xaponesa, destacando la figura de Toshiro. Creció l'artesanía destinada a la vida militar, especialmente armadures y espaes (katana) iguaes con dos capes de fierro y aceru sometíes a ignición ya inmersión, con una carauterística marca templada al vapor denominada ni-e.Stanley-Baker (2000), p. 106-108.

 Periodu Muromachi (1392-1573) 
thumb|300px|Templu de Kinkaku-ji, Kioto 1397.
Mientres esti periodu'l shōgunato foi ostentáu polos Ashikaga, que les sos lluches internes favorecieron el creciente poder de los daimyō, que se partieron el territoriu. L'arquiteutura yera más elegante y típicamente xaponesa, destacando les casones señoriales, monesterios como'l de Zuiho-ji, y templos como los de Shōkoku-ji (1382), Kinkaku-ji o Pabellón d'Oru (1397) y Ginkaku-ji o Pabellón de Plata (1489), en Kioto. El Kinkaku-ji foi construyíu como villa de descansu del shōgun Ashikaga Yoshimitsu, como parte de la so propiedá llamada Kitayama. El so fíu tresformó l'edificiu nun templu de la secta Rinzai. Ye un edificiu de trés plantes, colos dos cimeros recubiertes con fueyes d'oru puro. El pabellón funciona como un shariden, guardando les reliquies de Buda. Tamién contién delles estatues de Buda y figures de bodhisattvas, y nel techu ta allugáu un fenghuang o «fénix chinu» doráu. Tamién tien un magníficu xardín axacente, con un estanque llamáu Kyōko-chi («espeyu d'agua»), con numberoses islles y piedres que representen la hestoria de la creación budista. Pela so parte, el Ginkaku-ji foi construyíu pol shōgun Ashikaga Yoshimasa, quien buscaba emular el Kinkaku-ji construyíu pol so güelu Yoshimitsu, pero lamentablemente nun pudo anubrir l'edificiu con plata tal que lo había entamáu. Tamién ye carauterística de l'arquiteutura d'esta dómina l'apaición del tokonoma, habitación reservada a la contemplación d'una pintura o un arreglu floral, d'acordies cola estética zen. Otramiente, introducióse'l tatami, un tipu d'alfombra iguada con paya d'arroz, que fizo más prestosu l'interior de la vivienda xaponesa.Stanley-Baker (2000), p. 121-122.

thumb|300px|left|Xardín xaponés del Muséu d'Adachi.
Nesta dómina desenvolvióse notablemente l'arte de la xardinería, sentando les bases artístiques y estétiques del xardín xaponés. Surdieron dos principales modalidaes: tsukiyama, alredor d'una llomba y un llagu; y hiraniwa, xardín planu de sable restelláu, con piedres, árboles y pozos. La vexetación más habitual consiste en bambú y diversos xéneros de flores y árboles, yá sían de fueya perenne, como'l pinu negru xaponés, o de fueya caduca, como'l pládanu xaponés, siendo igualmente valoraos elementos como felechos y mofos. Otru elementu típicu de la xardinería y l'interiorismu ye'l bonsái. De cutiu los xardinos inclúin un llagu o estanque, diversos tipos de pabellones (xeneralmente pa la ceremonia del té) y llinternes de piedra. Unu de les traces típiques del xardín xaponés –como nel restu del so arte– ye l'aspeutu imperfectu, inacabado, asimétricu. Hai diversos tipos de xardinos: de «paséu», que se contemplen caminando per un senderu o en redol a un estanque; de «aposentu», que s'esfruten dende un llugar fixu, xeneralmente un pabellón o cabaña tipo machiya; de «té» (rōji), alredor d'un camín que conduz a la casa de té, con baldoses o piedres pa marcar el camín; y de «contemplación» (karesansui, «paisaxe de monte y agua»), que ye'l más típicu xardín zen, que se contempla dende una plataforma allugada nos monesterios zen. Un bon exemplu ye'l denomináu Paisaxe ensin agua del xardín de Ryōan-ji, en Kioto, obra del pintor y poeta Sōami (1480), que representa un mar –fechu con sable restelláu– llaráu d'islles –que son roques–, ellaborando un conxuntu que aúna realidá ya ilusión y que convida a l'apaciguadura y la reflexón.

Tamién florió la pintura, enmarcada dientro de la estética zen, que recibió la influyencia china de les dinastíes Yuan y Ming, reflexada principalmente nel decorativismu. Introducióse la téunica de la enaguada, perfecta trascripción de la doctrina zen, que pretende reflexar nos paisaxes lo que signifiquen, más que lo que representen. Surdió la figura del bunjinso, el monxu intelectual» creador de les sos propies obres, estudiosos y siguidores de les téuniques chines en tinta monocroma, en pincelaes curties y difuses, que reflexaron nes sos obres elementos naturales como pinos, xuncos, orquídees, bambús, roques, árboles, páxaros y figures humanes somorguiaes na naturaleza, n'actitú de meditación. Dalgunos d'estos monxos artistes fueron: Mokuan Reien, Gyokuen Bompo, Ue Gukei, etc.Stanley-Baker (2000), p. 115-119.

thumb|300px|Vista d'Ama-non-hashidate, de Sesshū Tōyō.
En Xapón, esta téunica con tinta china recibió'l nome de sumi-e. Basáu nos siete principios estéticos del zen (vease l'apartáu Teoría y estética), el sumi-e («pintura a tinta») pretendía reflexar les más intenses emociones interiores per mediu de la cencellez y la elegancia, en llinies simples y modestes que tescienden el so aspeutu esternu pa significar un estáu de comunión cola naturaleza. Pa los monxos zen, el sumi-e yera una vía (dō) pa buscar la paz interior, la realización espiritual. Les propiedaes tonales de la tinta, sutiles y difuses, dexaben al artista captar la esencia de les coses, nuna impresión senciello y natural, pero al empar fonda y trascendente. Ye un arte bonal y de rápida execución, imposible de retocar, fechu que lo venceya cola vida, onde ye imposible volver al pasáu. Cada pincelada espresa la enerxía vital (ki), yá que ye un actu de creación, onde se pon l'espíritu n'aición, y onde importa más el procesu que non la resultancia.Manrique (2006), p. 20-22.

Los principales artistes del sumi-e fueron: Muto Shui, Josetsu, Shūbun, Sesson Shukei y, sobremanera, Sesshū Tōyō, autor de semeyes y paisaxes, primer artista que pintó del natural. Sesshū yera un gaso, un monxu-pintor, que viaxó a China ente 1467 y 1469, onde estudió l'arte y el paisaxe natural. Los sos paisaxes tán compuestos por estructures lliniales, allumaos por una lluz súbita que reflexa'l conceutu zen del intre trascendental. Son paisaxes con presencia d'elementos anecdóticos, como templos na llonxanza o pequeñes figures humanes, enmarcaos en paraxes recónditos como cantiles.Honour-Fleming (2002), p. 571.

Surdió igualmente un nuevu xéneru de pintura-poema, el shigajiku, onde un paisaxe ilustra un poema d'inspiración naturalista. Cabo mentar tamién la escuela Kanō, fundada por Kanō Masanobu, qu'aplicó la téunica de l'aguada a temes tradicionales, ilustrando d'esta manera tarrezas sagraos, nacionales y paisaxes. L'aguada tamién s'aplicó en biombos y en paneles pintaos nes puertes correderes fusuma, carauterístiques del interiorismu xaponés. En cerámica destacó la escuela de Seto, siendo la tipoloxía más popular el llamáu temmoku. Tamién son muestres remarcables d'esta dómina los oxetos de laca y metal.Onians (2008), p. 141.

 Periodu Azuchi-Momoyama (1573-1603) 
thumb|300px|Castiellu Himeji, Himeji (1601-1608).
Nesta dómina Xapón foi de nuevu unificáu por Oda Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi y Tokugawa Ieyasu, qu'esaniciaron a los daimyō y asocediéronse nel poder. El so mandatu coincidió cola llegada de comerciantes portugueses y de misioneros xesuites, qu'introducieron el cristianismu nel país, anque llegando namái a una minoría. La producción artística d'esta dómina alloñar de la estética budista, remarcando los valores tradicionales xaponeses, con un estilu grandilocuente. La invasión de Corea en 1592 portó'l treslláu forzosu de numberosos artistes coreanos a Xapón, instalaos en centros productores de cerámica aisllaos del restu. Coles mesmes, mientres esti periodu recibieron les primeres influyencies d'Occidente, reflexaes nel estilu Nanban («bárbaros del sur», nome dau a los europeos), desenvueltu na escultura miniaturista, de tema profana, oxetos decorativos en porzolana y biombos decoraos n'estilu yamato-e, con colores brillosos y pan d'oru, n'escenes que narren la llegada de los europeos a les costes xaponeses. La influyencia occidental introdució la pintura al oleu y l'usu de la perspeutiva, anque polo xeneral nun tuvieron enforma ésitu nel arte tradicional xaponés.Honour-Fleming (2002), p. 576-577.

N'arquiteutura destacó la construcción de grandes castiellos (shiro), que fueron fortificaos pola introducción en Xapón d'armes de fueu d'orixe occidental. Bones muestres d'ello son los castiellos d'Himeji, Azuchi, Matsumoto, Nijō y Fushimi-Momoyama. El castiellu de Himeji, una de les principales construcciones de la dómina, combina unes macices fortificaciones cola elegancia d'una estructura d'aspeutu vertical, en cinco piso construyíos en madera y yelsu, con teyaos de nidies formes curvillinies similares a los de los tradicionales templos xaponeses. Tamién abondaron les villes rústiques pa la ceremonia del té, compuestes de pequeñes villes o palacios y amplios xardinos, y construyéronse en delles ciudaes teatros de madera pa les representaciones de kabuki.Honour-Fleming (2002), p. 573.

thumb|300px|left|La llegada de los portugueses (sieglu XVI), de Kanō Naizen, Kōbe Shiritsu Nanban Bijutsukan, Kōbe.
En pintura, la escuela Kanō recibió la mayoría d'encargos oficiales, desenvolviendo la pintura mural de los principales castiellos xaponeses. Figures destacaes son los nomes de Kanō Eitoku y Kanō Sanraku. Pa los castiellos, con poco llume por cuenta de les sos estreches abertures defensives, creóse un tipu de mampares con fondu doráu que reflexaben la lluz y espardíenlo por tola estancia, con grandes murales decoraos con escenes heroiques, animales como tigres y dragones, o bien paisaxes con presencia de xardinos, estanques y pontes, o sobre los cuatro estaciones, una tema bastante frecuente na dómina. Siguió l'estilu yamato-e principalmente ente la clase burguesa, representada pola escuela Tusa, que siguió la tradición épica xaponesa d'escenes históriques y paisaxes, destacando les figures de Tusa Mitsuyoshi y Tusa Mitsunori. Tamién se desenvolvió notablemente la pintura en biombos, xeneralmente en tintes aguaes, siguiendo l'estilu sumi-e, como s'aprecia na obra de Hasegawa Tōhaku (Monte de pinos) y Kaihō Yūshō (Pinu y cirolar a la lluz de la lluna). Destacó igualmente la figura de Tawaraya Sōtatsu, autor d'obres de gran dinamismu, en rollos manuscritos, biombos y abanicos. Creó un estilu llírico y decorativo inspiráu na escritura waka de la dómina Heian, que foi llamáu rinpa, produciendo obres de gran guapura visual ya intensidá emocional, como Historia de Genji, La sienda de la hedra, Los dioses del truenu y del vientu, etc.Stanley-Baker (2000), p. 138-146.

L'alfarería algamó un momentu de gran rellumanza, desenvolviéndose la cerámica destinada a la ceremonia del té, inspirada na cerámica coreana, que la so rusticidá y aspeutu inacabado traducíen perfectamente la estética zen que trescala'l ritu del té. Surdieron nuevos diseños como los platos nezumi y les jarras d'agua kogan, xeneralmente de cuerpu blancu bañáu nuna capa de feldespatu y decoráu con senciellos dibuxos realizaos con una barbotina de fierro. Yera una cerámica gruesa y d'aspeutu vidráu, con un tratamientu inacabado, dando una sensación d'imperfección y vulnerabilidá. Seto siguió siendo unu de los principales centros de producción, ente que na llocalidá de Mino nacieron dos importantes escueles: Shino y Oribe. Tamién destacaron la escuela de Karatsu y dos orixinales tipos de cerámica: Iga, de burda testura y una trupa capa de vidráu, con fondes rajaduras; y Bizen, lloza d'un marrón acoloratao y ensin vidriar, retirada entá tienra del tornu pa producir unos pequeños resquiebros y incisiones naturales que-y daben un aspeutu argayadizu, nuevamente según la estética zen d'imperfección.Stanley-Baker (2000), p. 153-157.

Unu de los meyores artistes d'esta dómina foi Honami Kōetsu, que destacó tanto en pintura como en poesía, xardinería, laca, etc. Educáu na tradición artística procedente del periodu Heian y na escuela Shorenin de caligrafía, fundó una colonia d'artesanos en Takagamine, cerca de Kioto, gracies a unos terrenes vencíos por Tokugawa Ieyasu. La colonia nutrir d'artesanos de la escuela budista Nichiren, y produció una serie d'obres de gran calidá. Especializar n'oxetos de laca, principalmente accesorios d'escritoriu, decoraos con incrustaciones d'oru y nácare, según en diversos instrumentos y cacíes pa la ceremonia del té, destacando'l concu fujisan, con un cuerpu acoloratáu cubiertu d'una barbotina negra y, na parte cimera, un blancu vidráu opacu que da l'efeutu de nieve que cai.Stanley-Baker (2000), p. 158-160.

 Periodu Edo (1603-1868) 
thumb|200px|La ponte Ōhashi n'Atake so una agua repentino (1857), d'Utagawa Hiroshige, Brooklyn Museum of Art, Nueva York.
Esti periodu artísticu corresponder col históricu de Tokugawa, nel que Xapón se cerró a tou contautu esterior. La capital establecióse n'Edo, futura Tokiu. Los cristianos fueron escorríos y los comerciantes europeos espulsaos. Pese al sistema de vasallaxe, abondó'l comerciu y l'artesanía, apaeciendo una clase burguesa que foi creciendo en poder ya influyencia, y que se dedicó al fomentu de les artes, especialmente grabaos, cerámica, laques y productos testiles.Stanley-Baker (2000), p. 138-139.

Los edificios más importantes son el Palaciu de Katsura de Kioto y el mausoléu de Tōshō-gū en Nikkō (1636), que forma parte de los Santuarios y Templos de Nikkō», Patrimoniu de la Humanidá reconocíu pola UNESCO en 1999. De formes híbrides sinto-budistes, ye'l mausoléu del shōgun Tokugawa Ieyasu. El templu ye una estructura rígidamente simétrica con relieves coloriaos que cubren tola superficie visible. Destaquen los sos edificios coloristes y adornos sobrecargados que s'alloñen de los estilos de los templos d'aquella dómina. Los interiores tán afataos con laqueados, minucioses escultures de vivu coloríu y maxistrales paneles pintaos. El Palaciu de Katsura (1615-1662) foi construyíu con un planu asimétricu d'inspiración zen, onde les llinies rectes de la fachada esterior oldeen cola sinuosidá del xardín circundante. Villa de descansu de la familia imperial, inclúi un edificiu principal (Shoin), dellos pabellones, cases de té y un parque de siete hectárees. El palaciu principal, que tien una sola planta, estremar en cuatro pabellones xuníos peles esquines: Shōkintei, Shōkatei, Shōiken y Gepparō. Toos tán alzaos sobre pilastres y construyíos en madera con parés encaladas y puertes esnidioses que conducen al xardín, y contienen pintures de Kanō Tan'yū. Tamién son carauterístiques d'esta dómina les cases de té (chashitsu), xeneralmente pequeñes construcciones de madera con teyáu de bálagu, arrodiaes de xardinos nun estáu d'aparente abandonu, con liquen, mofu y fueyes cayíes, siguiendo'l conceutu zen d'imperfección trascendente.Honour-Fleming (2002), p. 575.

Desenvolvióse notablemente la pintura, qu'adquirió gran vitalidá. Trabayar en distintos formatos, dende paneles murales y biombos hasta pergaminos, abanicos y pequeños álbumes. Cobró una gran puxanza'l grabáu en madera, surdiendo una importante industria en nucleos urbanos especializada en testos ilustraos y estampes. Primeramente yeren grabaos en tinta negra sobre papel coloriáu a mano, pero a mediaos del sieglu XVIII surdió la impresión en color (nishiki-e).Onians (2008), p. 204-205.

thumb|300px|left|Dios del Vientu, Dios del Truenu, d'Ōgata Kōrin. Nesta pintura amosar a los dioses del truenu (izquierda) y del vientu (derecha), al entamu d'un combate celestial.
Siguió l'estilu rinpa empecipiáu por Sōtatsu na obra d'Ōgata Kōrin, unu de los más grandes artistes de la dómina. La so producción, allegre y sardónica, dirixir a les clases mercantiles, con obres d'una elegancia urbana y un realismu un tanto irreverente, anque con un gran virtuosismu y una fonda conocencia de los maestros clásicos, como demuestra nos biombos Cirolares coloraes y blancos, Foles, Llirios y La historia d'Ise. La escuela Kanō recibió los principales encargos oficiales del gobiernu, con un estilu d'estética zen de fuertes pincelaes. El so principal representante foi Kanō Tan'yū, nietu de Kanō Eitoku, que trabayó nel palaciu imperial y nel castiellu Nagoya, de la que realizó un notable llabor eruditu recoyendo notes sobremanera tipu d'obres d'arte, con comentarios y esbozos (shukuzu) de les obres, gran fonte d'información pa la historiografía del arte. Pela so parte, la escuela Tusa tuvo representada por Tusa Mitsuoki, que siguió la tradición épica del yamato-e.

Nel sieglu XVIII apaeció la escuela nanga o «pintura idealista», de signu confucianu patrocináu pol shogunato Tokugawa, bien influyida pol arte chinu, que consideraben el trubiecu de la so civilización. Adoptóse l'estilu wenren de los eruditos-pintores aficionaos chinos, amenorgáu a pequeños círculos intelectuales formaos por profesionales de diversa procedencia, dende samuráis hasta monxos, mercaderes y funcionarios. El so principal puntu de referencia foi la escuela de Li Guo de la dinastía Song, de pincelada ancha y curvillinia, que llegó a Xapón al traviés de la escuela coreana d'An Kyon. El centru neurálxicu del nanga foi'l monesteriu Mampuku-ji, fundáu en 1661 pela rodiada de Kioto, que se convirtió nel centru de la cultura china en Xapón. La principal tema representada foi'l paisaxe, de cutiu con elementos como flores y páxaros, y yera avezáu la combinación de pintura y poesía (haiga). Esta escuela dio dellos artistes de gran calidá: Ikeno Taiga, Yosa Buson, Uragami Gyokudō, Aoki Mokubei, Tani Bunchō, Gibon Sengai, Hakuin Ekaku, etc.Stanley-Baker (2000), p. 171-175.

thumb|400px|Tigre y dragón (1781), biombu de dos pantalles, de Maruyama Ōkyo, Detroit Institute of Arts.
En Kioto nació otra interesante escuela pictórica, fundada por Maruyama Ōkyo, que combinó diverses téuniques ya influyencies, dende la china hasta la occidental, que conoció al traviés de grabaos holandeses. Realizó rollos y biombos con paisaxes y fondos doraos, siendo una carauterística del so estilu la plasmación del paisaxe con apuntes tomaos direutamente de la naturaleza. Fueron discípulos sos Matsumura Goshun, cofundador con Ōkyo de la escuela Maruyama-Shijō; Itō Jakuchū, artista de gran personalidá que se dedicó al xéneru de la naturaleza muerta, pocu frecuente hasta entós en Xapón; y Nagasawa Rosetsu, que llegó a apoderar con maestría les téuniques occidentales de la perspeutiva y el clarescuru.Stanley-Baker (2000), p. 176-179.

La escuela más conocida y notable foi la de ukiyo-e («estampes del mundu que flúi»), que destacó pola representación de tipos y escenes populares. Desenvuelta alredor de la téunica del grabáu –principalmente xilografía–, foi un estilu de corte llaicu y plebeyu, eminentemente urbanu, qu'inspirándose en temes anecdótiques y escenes de xéneru otorgába-yos un llirismu y una guapura estraordinaries, con una sutil sensibilidá y un gustu refináu de gran modernidá.Honour-Fleming (2002), p. 706. El fundador foi Hishikawa Moronobu, al que siguieron figures como Okumura Masanobu, Suzuki Harunobu, Isoda Koryūsai y Torii Kiyonobu, fundador de la escuela Torii. Dellos artistes especializar na reproducción de los actores del teatru popular xaponés kabuki (yakusha-e, «cuadros d'actores»), con un ciertu aire caricaturesco, ente ellos Torii Kiyomasu, Torii Kiyomitsu y, sobremanera, Tōshūsai Sharaku. Otru xéneru bastante corriente foi'l bijin-ga («cuadros de muyeres formoses»), que representaba a geishes y cortesanes n'actitúes íntimes y escenes de tocador, con gran detallismu, principalmente nes sos ropajes, como se denota na obra de Torii Kiyonaga, Kitagawa Utamaro y Keisai Eisen. Otra variante foi'l shunga («estampes primaverales»), de conteníu más explícitamente eróticu. El paisaxismu foi introducíu por Utagawa Toyoharu –fundador de la escuela Utagawa–, qu'aplicó la perspeutiva occidental al paisaxe xaponés.Fahr-Becker (2007), p. 7-22.

A principios del sieglu XIX, cuando l'arte ukiyo-e paecía tornar, apaeció la gran figura de Katsushika Hokusai, autor d'unos 30.000 dibuxos qu'arrexuntó en 15 volúmenes, que tituló Manga (1814). Reflexó especialmente la vida urbana d'Edo, con un ciertu toque humorísticu, nun estilu enérxicu de fuertes trazos. Tamién foi un gran representante del paisaxismu, siendo unu de los sos motivos fundamentales el monte Fuji, n'escenes de gran coloríu, con un sellu fuertemente personal, nin realista nin idealizáu, reflexando siempres la visión interna del artista. Unu de los sos postreros esponente y gran maestru de la escuela foi Utagawa Hiroshige, igualmente un gran paisaxista, como denota nos sos Cien famoses vistes d'Edo. Tenía un estilu más realista que Hokusai, pero más llíricu y evocador, utilizando de cutiu una perspeutiva de fondos encuadraos nun primer planu de cañes, fueyes o otros oxetos.

thumb|250px|Porzolana d'Imari fecha nel sieglu XVIII.
La cerámica tuvo unu de los sos mayores centros de producción en Kioto, con influyencia del arte chino y coreanu; el so principal artista foi Nonomura Ninsei. N'Hagi surdió una escuela d'influyencia coreana, carauterizada pol usu de formes sencielles y tonalidaes clares, destacando la figura d'Ōgata Kenzan, hermanu d'Ōgata Kōrin. Siguió la cerámica destinada a la ceremonia del té, decorada con elementos aparentemente irregulares y asimétricos, como signos y llinies de corte cuasi astractu, según l'ideal d'imperfección de la estética zen. Nesti periodu producieron les primeres porzolanes, con un primer centru productor n'Arita, na prefeutura de Saga (llamada porzolana d'Imari), onde l'alfareru coreanu Yi Sam-pyeong topó en 1616 un tipu de magre blancu ideal pa porzolana. Destacaron les escueles de Kakiemon, Nabeshima y Ko-Kutami, que producieron una serie de platos, concos y botelles de sake de gran calidá y refinamientu, con vidráu d'esmalte decoráu en color azul, verde, mariellu, colloráu, beige y berenxena pálidu. Tamién abondaron los oxetos de laca, metal, marfil y nácare, y algamaron gran calidá artística oxetos como los inro (caxes de melecines), los netsuke (dijes esculpíos) y los tsuba (guardias de sable).Stanley-Baker (2000), p. 156.

thumb|150px|left|Camille Monet vistida de xaponesa (1876), de Claude Monet, Museum of Fine Arts, Boston.
Otramiente, cobró gran relevancia'l arte testil, principalmente en seda, que llegó a cotes de peralta calidá, de tal manera que de cutiu les túniques (quimonu) en seda con brillosos colores y refinaos dibuxos yeren colgaes pa dixebrar habitaciones, como si fueren biombos. Usábense diverses téuniques, como'l tinte, el bordáu, el brocado, el repujado, aplicar y el pintáu a mano. La seda taba al algame tan solo de les clases altes, mientres el pueblu vistía n'algodón, iguáu según la téunica indonesia ikat, filáu por seición y tiñíu en color añil alternáu col blancu. Otra téunica de menor calidá yera'l entrecruzamiento de filos d'algodón de diversos colores, con tintes caseros aplicaos a la manera del batik por aciu una pasta d'arroz y salváu d'arroz fervíu y amacigáu.Stanley-Baker (2000), p. 169-170.

Hai de solliñar que, según nel sieglu XIX l'arte xaponés recibió la influyencia del arte occidental, tamién ésti viose influyíu pol exotismu y la naturalidá del arte nipono. Surdió asina n'Occidente'l llamáu japonismu, desenvueltu principalmente na segunda metá del sieglu XIX sobremanera en Francia y Gran Bretaña. Poner de manifiestu nes llamaes japonaiseries, oxetos inspiraos nes estampes, porzolanes, laques, abanicos y oxetos de bambú xaponés, que se punxeron de moda tantu na decoración interior como en numberoses prendes personales que recoyíen la fantasía y el decorativismu de la estética xaponesa. En pintura, recibir con entusiasmu l'estilu de la escuela ukiyo-e, siendo bien apreciaes les obres d'Utamaro, Hiroshige y Hokusai. Los artistes occidentales asonsañaron la simplificada construcción espacial, les contornes sencielles, l'estilu caligráficu y la sensibilidá naturalista de la pintura xaponesa. Dalgunos de los principales artistes que recibieron esta influyencia fueron: Édouard Manet, James Abbott McNeill Whistler, James Tissot, Mary Cassatt, Pierre Bonnard, Georges Ferdinand Bigot, Claude Monet, Edgar Degas, Pierre-Auguste Renoir, Camille Pissarro, Paul Gauguin, Henri de Toulouse-Lautrec, Vincent van Gogh, Gustav Klimt, etc.Tarabra (2009), p. 318-323.

 Dómina contemporánea (dende 1868) 
thumb|300px|Ximnasiu Yoyogi, de Kenzō Tange.
Nel periodu Meiji (1868-1912) empecipióse una fonda renovación cultural, social y teunolóxica en Xapón, que s'abrir más al esterior y empezó a incorporar los nuevos adelantos consiguíos n'Occidente. La Carta de 1868 abolió los privilexos feudales y les diferencies de clase, lo cual nun favoreció una meyora de les clases proletaries, sumíes na miseria. Empecipióse una dómina de fuerte expansionismu imperialista, que desaguó na Segunda Guerra Mundial. Tres la guerra, Xapón vivió un procesu de democratización y desarrollu económicu que la convirtió nuna de les principales potencies económiques mundiales y centru piqueru en producción industrial ya innovación teunolóxica. A la era Meiji asocedieron les eres Taishō (1912-1926), Shōwa (1926-1989) y Heisei (1989-).

Dende 1930, la progresiva militarización y la espansión por China y el sur d'Asia, cola consiguiente medría de recursos destinaos al presupuestu militar, provocó una cayida nel mecenalgu artísticu. Sicasí, col despegue económicu de la posguerra y la nueva prosperidá consiguida cola industrialización del país, les artes renacieron, somorguiaes yá dafechu nos movimientos artísticos internacionales debíos al procesu de globalización cultural. Coles mesmes, la prosperidá económica favoreció'l coleicionismu, creándose numberosos museos y centros d'esposiciones qu'ayudaron al espardimientu y caltenimientu del arte xaponés ya internacional.Onians (2008), p. 308-309.

Nel ámbitu relixosu, la instauración mientres la era Meiji del sintoísmu como única relixón oficial (Shinbutsu bunri) favoreció l'abandonu y la destrucción de los templos y obres d'arte budista, que sería irreparable ensin la intervención d'Ernest Fenollosa, catedráticu de filosofía de la Universidá Imperial de Tokiu, que xunto al magnate y mecenes William Bigelow rescataron gran cantidá d'obres que nutrieron la coleición d'arte budista del Museum of Fine Arts de Boston y la Freer Gallery of Art de Washington D.C., dos de les meyores coleiciones d'arte asiático del mundu.Stanley-Baker (2000), p. 191-192.

L'arquiteutura presenta una doble direición: la tradicional (santuariu Yasukuni, templos de Heian Jingu y de Meiji, en Tokiu) y la d'influyencia europea, qu'incorpora les nueves teunoloxíes (Muséu Yamato Bunkakan, d'Isohachi Yoshida, en Nara). La occidentalización traxo la construcción de nuevos edificios como bancos, fábriques, estaciones de tren y edificios públicos, construyíos con materiales y téuniques occidentales, emulando nun principiu (finales del sieglu XIX) l'arquiteutura victoriana inglesa. Tamién trabayaron en Xapón dellos arquiteutos estranxeros, como Frank Lloyd Wright (Hotel Imperial, Tokiu).

thumb|250px|left|Kioto Concert Hall, d'Arata Isozaki.
L'arquiteutura y l'urbanismu recibieron un gran impulsu tres la Segunda Guerra Mundial, por cuenta de la necesidá de reconstruyir el país. Surdió entós una nueva xeneración d'arquiteutos encabezada por Kenzō Tange, autor d'obres como'l Muséu Memorial de la Paz d'Hiroshima, la Catedral de Santa María de Tokiu, l'Estadiu Olímpicu pa los Xuegos Olímpicos de Tokiu de 1964, etc. Tange y los sos discípulos desenvolvieron el conceutu de l'arquiteutura entendida como «metabolismu», considerando los edificios como formes orgániques que tienen d'afaese a les necesidaes funcionales. Movimientu fundáu en 1959, teníen una idea de la ciudá del futuru habitada por una sociedá masificada, carauterizada por estructures flexibles y estensibles con una crecedera similar al orgánicu. Ente los sos miembros cuntó con Kishō Kurokawa, Akira Shibuya, Youji Watanabe y Kiyonori Kikutake. Otru esponente foi Maekawa Kunio que, xunto a Tange, introducieron les antigües idees estétiques xaponeses nos ríxidos edificios contemporáneos, utilizando de nuevu téuniques y materiales tradicionales como'l tatami y l'usu de pilares –elemento constructivu tradicional nos templos xaponeses–, o la integración de xardinos y escultures nos sos diseños. Otru principiu estéticu xaponés, el del vacíu, foi estudiáu por Fumihiko Maki na rellación espacial ente l'edificiu y la so redolada.

A partir de los años 1980 tuvo una fuerte implantación en Xapón l'arte postmoderno, yá que dende antaño foi carauterística la fusión ente l'elementu popular y la sofisticación de les formes. Esti estilu tuvo representáu fundamentalmente por Arata Isozaki, autor del Muséu d'Arte de Kitakyūshū y del Kioto Concert Hall. Isozaki estudió con Tange, y na so obra sintetizó los conceutos occidentales con idees espaciales, funcionales y decoratives típiques de Xapón. Pela so parte, Tadao Andō desenvolvió un estilu minimalista, con gran esmolición pol apurra de lluz y espacios abiertos al aire esterior (Capiya sobre l'Agua, Tomanu, Hokkaidō; Ilesia de la Lluz, Ibaraki, Osaka; Muséu de los Neños, Himeji). Shigeru Ban caracterizóse pol usu de materiales non convencionales, como papel o plásticu: tres el terremotu de Kōbe de 1995, que dexó a munches persones ensin casa, Ban contribuyó diseñando La casa de papel y La ilesia de papel. A lo último, Toyō Itō esploró la imaxe física de la ciudá de la era dixital (Torre de los Vientos, Yokohama; Mediateca de Sendai, Sendai; Edificiu Mikimoto Ginza 2, Tokiu).Honour-Fleming (2002), p. 868.

N'escultura esistió igualmente la dualidá tradición-vanguardia, destacando los nomes de Yoshi Kinuchi y Romorini Toyofuku, amás de los astractos Masakazu Horiuchi y Yasuo Mizui, esti postreru instaláu en Francia. Isamu Noguchi y Nagare Masayuki recoyeron la rica tradición escultórica del so país n'obres qu'estudien el contraste ente la rugosidá y la pulidez de la materia.

thumb|250px|La vera del llagu (1897), de Kuroda Seiki, pintura d'estilu occidental (yōga).
La pintura tamién siguió dos corrientes: tradicional (nihonga) y occidentalista (yōga), anque independiente de dambes destacó a principios del sieglu XX la figura de Tomioka Tessai. L'estilu nihonga foi promovíu a finales del sieglu XIX pol críticu d'arte Okakura Kakuzō y pol educador Ernest Fenollosa, buscando nel arte tradicional la forma d'espresión arquetípica de la sensibilidá nipona, anque esti estilu tamién recibió dalguna influyencia occidental, sobremanera del prerrafaelismu y el romanticismu. Tuvo representáu principalmente por Hishida Shunsō, Yokoyama Taikan, Shimomura Kanzan, Maeda Seison y Kobayashi Kokei. La pintura de corte europeísta nutrir en principiu de les téuniques y temátiques vixentes n'Europa a finales del sieglu XIX, venceyaes principalmente al academicismu –como nel casu de Kuroda Seiki, qu'estudió nueve años en París–, pero más palantre siguió les distintes corrientes que se fueron produciendo nel arte occidental: el grupu Hakubakai recoyó la influyencia impresionista; la pintura astracta tuvo como figures principales a Takeo Yamaguchi y Masanari Munai; ente los artistes figurativos destacaron Fukuda Heichachirō, Tokuoka Shinsen y Higashiyama Kaii. Dellos artistes estableciéronse fora del so país, como Genichiro Inokuma n'Estaos Xuníos y Tsuguharu Foujita en Francia.

Nel periodu Taishō predominó l'estilu yōga sobre'l nihonga, anque l'aumentu nel usu de la lluz y la perspeutiva occidentales menguó les diferencies ente dambes corrientes. Según el nihonga adoptó en bona midida les innovaciones del postimpresionismu, el yōga manifestó un enclín pol eclecticismu, surdiendo una gran diversidá de movimientos artísticos diverxentes. Mientres esta dómina creóse l'Academia de Belles Artes de Xapón (Nihon Bijutsuin). La pintura de la era Shōwa tuvo marcada pola obra de Yasurio Sotaro y Umehara Ryuzaburo, quien introducieron los conceutos d'arte puro y pintura astracta a la tradición nihonga. En 1931 creóse l'Asociación d'Arte Independiente (Dokuritsu Bijutsu Kyokai) pa promover l'arte de vanguardia.

Mientres la Segunda Guerra Mundial, la censura y los controles gubernamentales dexaron namái la espresión de temes patriótiques. Tres la guerra, los artistes xaponeses espolletaron nes grandes ciudaes –particularmente en Tokiu–, creando un arte urbano y cosmopolita, que foi siguiendo con devoción les innovaciones estilístiques producíes a nivel internacional, especialmente en París y Nueva York. Dempués de los estilos astractos de los años 1960, nos 1970 volver al realismu favorecíu pol pop-art, como se denota na obra de Shinohara Ushio. Aun así, a finales de los años 1970 hubo una torna al arte tradicional xaponés, nel que víen una mayor espresividá y fuercia emocional. La tradición del grabáu siguió nel sieglu XX nun estilu de grabaos creativos» (sosaku hanga) dibuxaos y tallaos por artistes preferentemente d'estilu nihonga, como Kawase Hasui, Yoshida Hiroshi y Munakata Shiko.

Ente los últimos enclinos, tuvo abondo sonadía dientro del llamáu arte d'aición el grupu Gutai, qu'asimiló la esperiencia de la Segunda Guerra Mundial al traviés d'aiciones cargaes d'ironía, con un gran sentimientu de crispadura y una agresividá latente. Ente los sos miembros destaquen: Jirō Yoshihara, Sadamasa Motonaga, Shozo Shimamoto y Katsuō Shiraga. Venceyaos al arte postmoderno figuren dellos artistes, somorguiaos nel fenómenu recién de la globalización, marcada pola multiculturalidá de les espresiones artístiques: Shigeo Toya, Yasumasa Morimura. Otros artistes destacaos del Xapón contemporaneu son: Tarō Okamoto, Chuta Kimura, Leiko Ikemura, Michiko Noda, Yasumasa Morimura, Yayoi Kusama, Yoshitaka Amano, Shigeo Fukuda, Shigeko Kubota, Yoshitomo NaraHonour-Fleming (2002), p. 891. y Takashi Murakami.

 Otres espresiones artístiques 
 Lliteratura 
thumb|250px|Páxines del Nihonshoki.

La lliteratura xaponesa tien una fuerte influyencia china, debíu sobremanera a l'adopción de la escritura china. El testimoniu más antiguu calteníu ye'l Kojiki (Rellatos de coses antigües), especie d'historia universal de corte míticu y teogónico. Otru testimoniu de relevancia ye'l Nihonshoki (Añales de Xapón). La poesía ta representada pol Man'yōshū (Coleición de diez mil fueyes), antoloxía de poemes de diversu signu, con gran variedá temática y estilística, redactáu por dellos autores ente los que destaquen Otomo Yakamochi y Yamanoue Okura.Riquer-Valverde (2007), vol. II, p. 843.

Mientres la Edá Media xaponesa la lliteratura siguió sol influxu de la china, sobremanera en poesía, onde la mayor producción foi en llingua china, considerada más culta: tenemos asina'l Kaifuso (Tienres alcordances de poesía, 751), antoloxía de dellos poetes. En dómina Heian hubo un renacer de les lletres xaponeses, destacando la narrativa: Genji Monogatari (Rellatu de Genji), de Murasaki Shikibu, ye un clásicu de la lliteratura nipona, describiendo'l mundu de la nobleza nun llinguaxe senciellu, de tonu dacuando eróticu. La poesía de la dómina foi compilada na antoloxía imperial Kokinshu, onde s'aponderaba preferentemente la naturaleza, escrita en waka (composición de 31 sílabes). Nel periodu Kamakura la lliteratura viose afeutada poles constantes guerres feudales, reflexaes nuna narrativa de tonu pesimista y afaráu: Hojoki (Narración de la mio cabaña), de Kamo no Chomei. Del periodu Muromachi cabo destacar el Tsurezuregusa (Ensayos n'ociu), de Yoshida Kenkō, y el Sannin Hoshi (Los trés sacerdotes), anónimu.Riquer-Valverde (2007), vol. II, p. 844-847.

Mientres el periodu Edo la lliteratura evolucionó escontra un mayor realismu, xeneralmente de tonu costumista y con una sutil vena humorística, como s'aprecia na obra de Saikaku Ihara, Jippensha Ikku y Ejima Kiseki. En poesía, la principal modalidá ye'l haiku, composición de 17 sílabes, xeneralmente de tonu bucólicu, centraes na naturaleza y el paisaxe, destacando Matsuo Bashō, Yosa Buson y Kobayashi Issa. Siguió'l xéneru de la waka, xeneralmente en chinu, representada principalmente por Rai Sanyo. Nel sieglu XIX destacó'l novelista Takizawa Bakin, autor de Satomi Kakkenden (Vides d'ocho perros).Riquer-Valverde (2007), vol. II, p. 847-848.

En dómina contemporánea la litaratura recibió -como nel restu de les artes- la influyencia occidental, perceptible dende finales del sieglu XIX nel influxu exercíu por autores como Victor Hugo y Lev Tolstói, principalmente en novelistes como Mazamune Hakucho, Kafū Nagai, Natsume Sōseki, Morita Sohei, Yasunari Kawabata (premiu Nobel de Lliteratura en 1968), etc. Esta xeneración viose atayada cola Segunda Guerra Mundial, onde s'impunxo una estricta censura. Con posterioridá, les lletres xaponeses viéronse somorguiaes nes corrientes vanguardistas, anque dellos escritores siguieron col estilu tradicional, como Shōhei Ōka, Hotta Yoshie y Fukuda Tsuneari. Ente los principales escritores contemporáneos atópense: Yukio Mishima, Kōbō Abe, Shintarō Ishihara, Ito Sei, Murō Saisei, Miki Rofu, Satō Haruo y Kenzaburō Ōe (premiu Nobel en 1994).

 Música 

La música xaponesa tuvo les sos primeres manifestaciones nes honkyoku («pieces orixinales»), que se remonten al sieglu XIX e.C., según el min'yō, cantares folklóricas xaponeses. Los ritos sintoístes teníen coros que recitaben un trino lentu acompañáu de flauta de bambú (yamate-bue) y cítara de seis cuerdes (yamato-goto). La principal modalidá de música y danza sintoísta ye la kagura, sobre'l mitu d'Amaterasu, diosa del sol. Executar colos preseos mentaos, y otros como'l hichiriki (oboe) y tambores como'l o-kakko y el o-daiko.Robertson-Stevens (2000), p. 87-89.

La llegada del budismu portó la influyencia estranxera, surdiendo dos corrientes: la música izquierda, d'orixe indiu y chinu; y la música derecha, d'orixe manchú y coreanu. Estes modalidaes emplegaben preseos como'l biwa (llaúd de pescuezu curtiu), el taiko (tambor xaponés), el kakko (tambor chinu), el shôko (gong), el sô-non-koto (cítara), el koma-bue (flauta), el hichiriki (oboe), el ôteki (flauta trevesera) y el shô (órganu sopláu). Coles mesmes había una gran variedá de tipos de música tradicional: dos de los estilos más antiguos yeren shōmyō («home gordu que canta») y gagaku («música graciosa»), dambos provenientes de los periodos Nara y Heian. Adicionalmente, el gagaku estremar en sōgaku (música instrumental) y bugaku (música y danza).Robertson-Stevens (2000), p. 89-96.

Mientres el periodu Edo la música foi principalmente de cámara, de tipu profanu, desenvuelta con diversos preseos ente los que destaquen el shamisen (llaúd de trés cuerdes), el shakuhachi (flauta de bambú) y el koto (cítara de 13 cuerdes). El koto, principalmente, tuvo una gran puxanza a partir del sieglu XVII, siendo popularizáu pol músicu ciegu Yatsushashi. Tocábase solo, con diverses variaciones (dan) de 52 compases (hyoshi), o acompañáu de voz (kumi).Robertson-Stevens (2000), p. 96-100.

 Artes escéniques 
thumb|250px|Interpretación de teatru nō nel Templu Itsukushima (Hiroshima).

En teatru apaeció nel sieglu XIV la modalidá denominada nō, drama llíricu-musical en prosa o versu, de tema histórica o mitolóxicu. El so orixe asítiase nel antiguu baille kakura y na lliturxa sintoísta, anque darréu foi asimiláu pol budismu. Ta carauterizáu por una trama esquemática, con tres personaje principales: el protagonista (waki), un monxu itinerante y un intermediariu. La narración ye recitada por un coru, mientres los actores principales desendolcar de forma xestual, en movimientos rítmicos. Los decoraos son austeros, frente a la magnificencia de vistíos y mázcares. El so principal esponente foi Chikamatsu Monzaemon.Oliva-Torres Monreal (2002), p. 435.

Mientres el periodu Edo surdió la modalidá del kabuki, que sintetizó les antigües tradiciones tantu musicales ya interpretatives como de mímica y danza, con temátiques dende les más mundanes hasta les más místiques. Según el nō yera de tonu aristocráticu, el kabuki sería la espresión del pueblu y la burguesía. La puesta n'escena yera de gran riqueza, con decoraos onde destacaba la composición cromática, vistíos de luxu y maquillaxe de tonu simbólicu, representando según el color diversos personaxes o estaos anímicos. La dicción yera de tipu ritual, amiestu de cantar y recitativo, n'ondulaciones qu'espresaben la posición o'l calter del personaxe.Oliva-Torres Monreal (2002), p. 435-436.

 Cine 
thumb|Cuentos de Tokiu, de Yasujirō Ozu.

El cine xaponés aúna la moderna teunoloxía cola temática tradicional, con un particular sentíu estéticu que da gran importancia a la llírica visual. Introducíu en 1896, siempres goció de gran popularidá. En 1908 creáronse los primeros estudios cinematográficos xaponeses, destacando con posterioridá la Nikkatsu (creada en 1912) y la Shōchiku (apaecía en 1920). Dende'l principiu'l cine tomó numberosos préstamos del teatru tradicional xaponés, y estremóse en dos tendencies: gendai-geki, de tema contemporánea, y jidai-geki, de tema histórica. El cine mudu incorporó figures como'l onnagata, actor que representa un rol femenín, y el benshi, recitador que comenta la película mientres la proyeición. Ente los primeros realizadores destaquen Yasujirō Ozu y Mikio Naruse. En 1931 introducióse'l cine sonoru, surdiendo la gran figura de Kenji Mizoguchi (Les hermanes de Gion, 1936). Col conflictu chinu-xaponés poner de moda los filmes bélicos, y mientres la guerra mundial el cine foi un preséu de propaganda nacionalista. Na posguerra recibióse una mayor influyencia occidental y vanguardista, con un estilu ente tradicional ya innovador que, xunto a ellaboraos guiones, destacaba pola so idealización visual y el valor dau a la fotografía. El principal esponente d'esta etapa foi Akira Kurosawa, autor d'obres como Rashōmon (1950), Los siete samuráis (1954), Yojimbo (1961), Dersu Uzala (1975), Kagemusha (1980) y Ran (1985). Darréu destacaron direutores como Nagisa Ōshima, Hiroshi Inagaki, Kon Ichikawa, Masaki Kobayashi, Shohei Imamura, Kinji Fukasaku, Hayao Miyazaki, Takeshi Kitano, Takashi Miike, Mamoru Oshii, Hirokazu Koreeda, etc.

 Historieta 

Xapón ye'l centru productor del manga, un xéneru de historieta que tuvo gran ésitu a nivel internacional dende los años 1980. Carauterizar por llargues epopeyes de gran dinamismu, con abondosos efeutos sonoros, teniendo un puntu d'orixe na tradición gráfica del ukiyo-e. Anque'l so entamu venceyar a la revista Manga Shōnen (1947), d'Osamu Tezuka, sería a finales de los 1980 cuando algamaría la so mayor repercusión, con Akira de Katsuhiro Otomo (1982-93) y Dragon Ball d'Akira Toriyama (1984-95). Dende unos entamos con una estética un tanto infantil, el manga evolucionó a un estilu más realista y de tonu fotográficu, abrir a nuevos xéneros y tipoloxíes ya incorporando elementos satíricos, humorísticos, terroríficos, violentos y eróticos (hentai). Ente los principales creadores d'estos últimos años destaquen: Fujio Akatsuka, Tetsuya Chiba, Riyoko Ikeda, Shigeru Mizuki, Gō Nagai, Keiji Nakazawa, Monkey Punch, Tsukasa Hōjō, Ryōichi Ikegami, Masakazu Katsura, Mitsuru Adachi, Jirō Taniguchi, Takehiko Inoue, Eiichirō Oda, Masashi Kishimoto, Masami Kurumada, Naoko Takeuchi, Chiho Saito y Hiro Mashima.

 Videoxuegos 

thumb|200px|right|Donkey Kong II, un títulu de la serie Nintendo Game & Watch (1980).
Xapón ye unu de los principales países productores de videoxuegos, xéneru artísticu reconocíu n'Europa polos premios BAFTA y apocayá n'Estaos Xuníos pola NEA. Los videoxuegos tuvieron una crisis en 1983, pero gracies al diseñador de videoxuegos xaponés Shigeru Miyamoto llograron salir alantre y siguen formando parte de la cultura contemporánea de Xapón. Unu de los primeros ésitos de la industria de videoxuegos xaponesa foi Space Invaders, de la Corporación Taito (1978). Darréu, la principal productora de videoxuegos en Xapón foi Nintendo, dirixida por Hiroshi Yamauchi, que convirtió una pequeña empresa familiar de cartes hanafuda nuna multimillonaria compañía de videoxuegos reconocida mundialmente. Foi Yamauchi quien contrató a Shigeru Miyamoto, y xuntos revolucionaron el mundu del videoxuegu. El primer ésitu de Nintendo foi la serie Game & Watch, unes máquines de teunoloxía LCD que faíen les vegaes de reló, escurríes por Gunpei Yokoi. En 1983 llanzaron al mercáu la so consola Famicom, que llogró un gran ésitu, y que cuntaba nel so catálogu con xuegos como'l clásicu Donkey Kong. Darréu surdieron videoxuegos de tanto ésitu como Tennis, Dragon Quest, The Legend of Zelda o Final Fantasy. Nos años 1980 tamién surdieron otres empreses -xeneralmente dedicaes al arcade- como Capcom, Konami, Irem, Jaleco, SNK o Sega. Tres la crisis de 1983 Nintendo reconvirtió la Famicom en Nintendo Entertainment System, cola que se llanzó a la conquista del mercáu americanu y européu, y que cola nueva creación de Miyamoto, Super Mario Bros., collechó un gran ésitu. De magar, la constante innovación nel mundu de les consoles (Sega Mega Drive, Super Nintendo, Game Boy, PlayStation de Sony, Nintendo DS, PlayStation Portable, Nintendo Wii) fixeron de la industria xaponés una de les principales productores de videoxuegos a nivel mundial.Donovan (2010), p. 169-192.

 Ver tamién 

 Historia de Xapón
 Cultura de Xapón
 Estética xaponesa
 Arquiteutura xaponesa
 Pintura de Xapón
 Caligrafía xaponesa
 Xardín xaponés
 Castiellu xaponés
 Cerámica y porzolana xaponesa
 Ceremonia del té xaponés
 Ikebana
 Origami
 Manga
 Shunga
 Tanbo art
 Biombu
 Japonismu
 Japonología
 Wabi-sabi
 Ayalga Nacional de Xapón
 Praemium Imperiale
 Patrimoniu de la Humanidá en Xapón

 Referencies 

 Bibliografía 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 Enllaces esternos 

 Arte xaponés
 Arte xaponés o la guapura de lo efímero

 
Categoría:Arte Oriental

Categoría:Arte