Papiru d'Ahmes
{{documentu}}
[[Ficheru:Egyptian A'h-mosè or Rhind Papyrus (1065x1330).png|thumb|Detalle.]]
El '''papiru d'Ahmes''', tamién conocíu como '''papiru matemáticu Rhind''', ye un documentu de calter didácticu que contién diversos [[Problema matemáticu|problemes matemáticos]]. Ta redactáu n'escritura [[hierática]] y mide unos seis metros de llargor por 32&nbsp;cm d'anchor. Atopar en bon estáu de caltenimientu. El testu, escritu mientres el reináu d'[[Apofis I]], ye copia d'un documentu del sieglu XIX&nbsp;e.&nbsp;C. de dómina d'[[Amenemhat III]].<ref name = "sanchez_rodriguez">{{Cita Harvard |Sánchez Rodríguez | 2000 | pp = 144-145}}</ref>

L'exiptólogu alemán [[August Eisenlohr]] (1832-1902) publicó la primer trescripción y estudiu del papiru Rhind.<ref>{{cita llibru|url=https://archive.org/stream/einmathematische00eise#page/n7/mode/2up|nome=August|apellíu=Eisenlohr|títulu=Ein mathematisches Handbuch der alten Aegypter (Papyrus Rhind des British Museum)|editorial=J. C. Hinrichs|allugamientu=Leipzig|añu=1877|fechaaccesu=13 d'ochobre de 2011}}</ref> Publicáronse dempués dellos llibros y artículos sobre'l papiru matemáticu Rhind<ref name="Spalinger">Anthony Spalinger, The Rhind Mathematical Papyrus as a Historical Document, Studien zur Altägyptischen Kultur, Bd. 17 (1990), pp. 295-337, Helmut Buske Verlag GmbH</ref> siendo'l mesmu papiru publicáu en 1923 por Peet, con un estudiu de Griffith del testu destacáu de los Llibros I, II y III.<ref>[[Thomas Eric Peet|Peet, Thomas Eric]]. 1923. ''The Rhind Mathematical Papyrus, British Museum 10057 and 10058''. London: The University Press of Liverpool limited and Hodder & Stoughton limited</ref> Chace publicó un compendiu en 1927/29 qu'incluyía fotografíes del testu.<ref name="Chace, Arnold Buffum 1929">Chace, Arnold Buffum. 1927-1929. ''The Rhind Mathematical Papyrus: Free Translation and Commentary with Selected Photographs, Translations, Transliterations and Lliteral Translations''. Classics in Mathematics Education 8. 2 vols. Oberlin: Mathematical Association of America. (Reprinted Reston: National Council of Teachers of Mathematics, 1979). ISBN 0-87353-133-7</ref> Una revisión más recién del papiru Rhind foi publicada en 1987 por Robins y Shute.<ref>Robins, R. Gay, and Charles C. D. Shute. 1987. ''The Rhind Mathematical Papyrus: An Ancient Egyptian Text''. London: British Museum Publications Limited. ISBN 0-7141-0944-4</ref> 

== Historia == 
Foi escritu pol escriba [[Ahmes (escriba)|Ahmes]] (''A'h-mosè'') a mediaos del sieglu XVI&nbsp;e.&nbsp;C., a partir de testos de trescientos años d'antigüedá, según rellata'l mesmu ''Ahmes'' de primeres del testu.<ref name = "sanchez_rodriguez" /> El [[papiru]] foi atopáu nel sieglu XIX, ente les ruines d'una edificación próxima al [[Ramesseum]], y adquiríu por [[Alexander Henry Rhind|Henry Rhind]] en 1858.<ref name = "sanchez_rodriguez" /> A la so muerte en 1864, el papiru foi donáu xunto col [[rollu de cueru matemáticu exipciu]] al [[Muséu Británicu]] de [[Londres]].<ref>{{cita web |url=http://www.egiptologia.org/ciencia/matematicas/papiru_rhind.htm |títulu=www.egiptologia.org |fechaaccesu=15 d'abril de 2015}}</ref> Lamentablemente, el papiru atopábase estremáu en dos partes, y faltaba dafechu una seición central d'unos 18&nbsp;cm. La corte pudo ser realizáu por lladrones en dómina moderna col fin d'aumentar el valor de venta. En 1922 atopar por casualidá dellos fragmentos d'esta parte del papiru na coleición de la ''New York Historical Society'', que resultaron claves pa entender aspeutos de la obra completa.<ref>{{Cita web | url = http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=117389&partíi=1 | títulu = The Rhind Mathematical Papyrus | editorial = [[British Museum]] | fechaaccesu = 13 d'abril de 2014}}</ref><ref>{{Cita Harvard | Newman | 2000}}</ref>

El documentu componer de 14 llámines, d'unos 40 por 32&nbsp;cm, y atópase estremáu en delles partes: los papiros EA 10057 y EA 10058 atopar nel Muséu Británicu anque nun tán espuestos al públicu.<ref>{{Cita web | url = https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/aes/r/rhind_mathematical_papyrus.aspx | títulu = Highlights. Rhind Mathematical Papyrus | editorial = [[British Museum]] | fechaaccesu = 13 d'abril de 2014 | urlarchivu = https://web.archive.org/web/20140413144003/https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/aes/r/rhind_mathematical_papyrus.aspx | fechaarchivu = 13 d'abril de 2014 }}</ref> Los fragmentos recuperaos de la seición perdida (37.1784Y) guardar nel [[Muséu de Brooklyn]].<ref>{{Cita web | url = https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/118304/Fragments_of_Rhind_Mathematical_Papyrus | títulu = Fragments of Rhind Mathematical Papyrus | editorial = Brooklyn Museum | fechaaccesu = 13 d'abril de 2014}}</ref>

== Testu ==

El papiru contién 87 problemes matemáticos con cuestiones [[aritmética|aritmétiques]] básiques, [[fracción|fracciones]], cálculu d'[[área|árees]], [[volúmenes]], progresiones, reparties proporcionales, [[regla de trés]], ecuaciones lliniales y [[trigonometría]] básica.<ref>{{PlanetMath|id=rhindmathematicalpapyrus|títulu=Rhind Mathematical Papyrus}}</ref>

Pueden clasificase en:<ref name = "sanchez_rodriguez" />
* operaciones con númberos [[Númberu enteru|enteros]] y [[Númberu racional|fraccionarios]] (1 a 23, 47, 80, 81).
* resolución d'[[Ecuación de primer grau|ecuaciones de primer grau]] (24 a 27, 30 a 38).
* problemes de "pensar un númberu..." (28, 29).
* [[Progresión aritmética|progresiones aritmétiques]] (39, 40 y 64).
* [[Volúmenes]], capacidaes y [[poliedru|poliedros]] (41 a 46, 56 a 60).
* [[área|árees]] de figures planes (48 a 55).
* regla pa llograr los 2/3 de númberos pares (61 y 61B).
* proporciones (62, 63, 65 a 68).
* [[Progresión xeométrica|progresiones xeométriques]] (79).
* dellos (80 a 87).

Nél atopamos el tratamientu de les [[fracción|fracciones]]. Los antiguos exipcios nun realizaben el cálculu de fracciones como la conocemos güei, pos escribíen los númberos fraccionarios como suma de fracciones unitaries (les de la forma ''1/n'' con ''n'' [[Númberu natural|natural]]) distintes. Esti tipu de sumes son conocíes güei como [[Fracción exipcia|fracciones exipcies]].<ref>{{MathWorld|RhindPapyrus|fechaaccesu = 13 d'abril de 2014}}</ref>

== Referencies ==
{{llistaref}}

=== Bibliografía ===
* {{cita llibru | apellíu = Sánchez Rodríguez | nome = Ángel | añu = 2000 | títulu = Astronomía y Matemátiques nel Antiguu Exiptu | editorial = Aldebarán | isbn = 84-95414-08-2}}
* {{cita llibru | apellíos = Newman | nome = James Roy | añu = 2000 | títulu = The World of Mathematics | volume = 1| editorial = Courier Dover Publications | isbn = 9780486411538}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Papyrus Rhind}}
* [https://web.archive.org/web/20061215080529/http://www.mcs.surrey.ac.uk/Personal/R.Knott/Fractions/egyptian.html Egyptian Fractions]

{{Tradubot|Papiro de Ahmes}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Papiros exipcianos|Ahmes]]
[[Categoría:Ciencia del Antiguu Exiptu]]
[[Categoría:Matemátiques del Antiguu Exiptu]]
[[Categoría:Lliteratura del Antiguu Exiptu]]
[[Categoría:Lliteratura d'Exiptu]]
[[Categoría:Aritmética]]
[[Categoría:Π]]
[[Categoría:Ciencia y teunoloxía d'Alemaña]]
El papiru d'Ahmes, tamién conocíu como papiru matemáticu Rhind, ye un documentu de calter didácticu que contién diversos problemes matemáticos. Ta redactáu n'escritura hierática y mide unos seis metros de llargor por 32 cm d'anchor. Atopar en bon estáu de caltenimientu. El testu, escritu mientres el reináu d'Apofis I, ye copia d'un documentu del sieglu XIX e. C. de dómina d'Amenemhat III.

L'exiptólogu alemán August Eisenlohr (1832-1902) publicó la primer trescripción y estudiu del papiru Rhind. Publicáronse dempués dellos llibros y artículos sobre'l papiru matemáticu RhindAnthony Spalinger, The Rhind Mathematical Papyrus as a Historical Document, Studien zur Altägyptischen Kultur, Bd. 17 (1990), pp. 295-337, Helmut Buske Verlag GmbH siendo'l mesmu papiru publicáu en 1923 por Peet, con un estudiu de Griffith del testu destacáu de los Llibros I, II y III.Peet, Thomas Eric. 1923. The Rhind Mathematical Papyrus, British Museum 10057 and 10058. London: The University Press of Liverpool limited and Hodder & Stoughton limited Chace publicó un compendiu en 1927/29 qu'incluyía fotografíes del testu.Chace, Arnold Buffum. 1927-1929. The Rhind Mathematical Papyrus: Free Translation and Commentary with Selected Photographs, Translations, Transliterations and Lliteral Translations. Classics in Mathematics Education 8. 2 vols. Oberlin: Mathematical Association of America. (Reprinted Reston: National Council of Teachers of Mathematics, 1979). ISBN 0-87353-133-7 Una revisión más recién del papiru Rhind foi publicada en 1987 por Robins y Shute.Robins, R. Gay, and Charles C. D. Shute. 1987. The Rhind Mathematical Papyrus: An Ancient Egyptian Text. London: British Museum Publications Limited. ISBN 0-7141-0944-4 

 Historia  
Foi escritu pol escriba Ahmes (A'h-mosè) a mediaos del sieglu XVI e. C., a partir de testos de trescientos años d'antigüedá, según rellata'l mesmu Ahmes de primeres del testu. El papiru foi atopáu nel sieglu XIX, ente les ruines d'una edificación próxima al Ramesseum, y adquiríu por Henry Rhind en 1858. A la so muerte en 1864, el papiru foi donáu xunto col rollu de cueru matemáticu exipciu al Muséu Británicu de Londres. Lamentablemente, el papiru atopábase estremáu en dos partes, y faltaba dafechu una seición central d'unos 18 cm. La corte pudo ser realizáu por lladrones en dómina moderna col fin d'aumentar el valor de venta. En 1922 atopar por casualidá dellos fragmentos d'esta parte del papiru na coleición de la New York Historical Society, que resultaron claves pa entender aspeutos de la obra completa.

El documentu componer de 14 llámines, d'unos 40 por 32 cm, y atópase estremáu en delles partes: los papiros EA 10057 y EA 10058 atopar nel Muséu Británicu anque nun tán espuestos al públicu. Los fragmentos recuperaos de la seición perdida (37.1784Y) guardar nel Muséu de Brooklyn.

 Testu 

El papiru contién 87 problemes matemáticos con cuestiones aritmétiques básiques, fracciones, cálculu d'árees, volúmenes, progresiones, reparties proporcionales, regla de trés, ecuaciones lliniales y trigonometría básica.

Pueden clasificase en:
 operaciones con númberos enteros y fraccionarios (1 a 23, 47, 80, 81).
 resolución d'ecuaciones de primer grau (24 a 27, 30 a 38).
 problemes de "pensar un númberu..." (28, 29).
 progresiones aritmétiques (39, 40 y 64).
 Volúmenes, capacidaes y poliedros (41 a 46, 56 a 60).
 árees de figures planes (48 a 55).
 regla pa llograr los 2/3 de númberos pares (61 y 61B).
 proporciones (62, 63, 65 a 68).
 progresiones xeométriques (79).
 dellos (80 a 87).

Nél atopamos el tratamientu de les fracciones. Los antiguos exipcios nun realizaben el cálculu de fracciones como la conocemos güei, pos escribíen los númberos fraccionarios como suma de fracciones unitaries (les de la forma 1/n con n natural) distintes. Esti tipu de sumes son conocíes güei como fracciones exipcies.

 Referencies 

 Bibliografía 
 
 

 Enllaces esternos 

 Egyptian Fractions

Ahmes
Categoría:Ciencia del Antiguu Exiptu
Categoría:Matemátiques del Antiguu Exiptu
Categoría:Lliteratura del Antiguu Exiptu
Categoría:Lliteratura d'Exiptu
Categoría:Aritmética
Categoría:Π
Categoría:Ciencia y teunoloxía d'Alemaña