Puerto Aysén
{{referencies|t=20120720|América}}
{{llocalidá}}
'''Puerto Aysén''' ye una [[ciudá]] [[chile|chilena]], allugada na [[Rexón Aysén del Xeneral Carlos Ibáñez del Riolo|Rexón d'Aysén]]. Ye capital de la [[Aysén (comuña)|comuña d'Aysén]] y de la [[provincia d'Aysén]]. Allugar a veres del [[ríu Aysén]], 3&nbsp;km al interior del [[fiordu d'Aysén]]. Solo na ciudá tien una población envalorada de 27.000 habitantes en 2017, tresformándola na segunda ciudá d'importancia na rexón dempués de la Capital Rexonal: [[Coyhaique]].

== Historia ==
[[Ficheru:Futuro Puerto de Aysén.jpg|thumb|left|Fotografía histórica onde se menta como'l «Futuru Pueblu d'Aysén».]]
Les primeres noticies de colonos establecíos na zona de Puerto Aysén daten de mediaos del [[sieglu XIX]]. Seríen principalmente [[Chiloé|chilotes]], [[Alemaña|alemanes]] y [[inmigración|inmigrantes]] [[Arxentina|arxentinos]] que se dedicaron a la [[pesca]], la [[ganadería]] y l'estracción del [[ciprés de les Guaitecas]]. A principios del [[sieglu XX]], el [[Estáu de Chile]] estableció una serie de concesiones de tierres na [[Patagonia chilena]], que determinaríen la forma en que se diba a poblar esi territoriu. La primera d'elles foi vencida en [[1903]] a l'acabante entamar ''[[Sociedá Industrial d'Aysén]]'' (SIA). En virtú d'ella, la SIA comprometeríase, ente otres coses, a aniciar na zona a 100&nbsp;families [[Saxonia|saxones]] y establecer la [[navegación]] regular ente Aysén y [[Puerto Montt]]. Coles mires de sacar la so producción al [[océanu Pacíficu]], la SIA construyó na mariña [[Almacén|bodegues]] pa la receición y despachu de mercaderías. Asina nació Puerto Aysén nel añu [[1913]]. El [[puertu]] desenvolver a partir del [[Muelle (construcción)|muelle]] instaláu na ribera occidental del [[ismu]]. Este yera un [[malecón]] de madera, xunto al cual taben los [[Corrolada (ganáu)|corrolada]]es y un [[galpón]] pa la [[llana]]. Frente a ellos, un almacén y una oficina. Dende acá salía un camín a [[Coyhaique]]. 

[[Ficheru:Panorámica de Aysén antiguo.jpg|thumb|right|Vista de la ciudá na [[década de 1950]] dende'l cuetu Mirador.]]
En [[1920]] Puerto Aysén yá cuntaba con una población de 228&nbsp;persones y perfilábase como l'asentamientu humanu más importante de la zona. Ye por eso que n'avientu de [[1927]] el gobiernu de [[Carlos Ibáñez del Campo]] entamó la reorganización de l'alministración nacional, Puerto Aysén foi escoyíu como ciudá cabecera del territoriu del mesmu nome. El puertu de la SIA adquirió'l estatus oficial de ciudá'l [[28 de xineru]] de [[1928]]. Como capital y puntu d'entrada de la Patagonia chilena, la ciudá goció de gran fama y una rica actividá comercial, centrada na producción [[madera|maderero]] y nel comerciu de llanes y demás derivaos de l'actividá ganadera. Naves d'hasta 500&nbsp;tonelaes llegaben hasta'l puertu remontando'l ríu y conectaben a los habitantes del interior con Puerto Montt y [[Punta Arenas]].

[[Ficheru:Puente Presidente Ibáñez.jpg|thumb|left|Ponte Presidente Ibáñez, Monumentu nacional y iconu del Bicentenariu.]]
En [[1968]], el presidente [[Eduardo Frei Montalva]] inaugura'l [[ponte Presidente Ibáñez]], unu de los más llargos del país, que crucia'l [[ríu Aysén]] y que ye [[Monumentos nacionales de Chile|Monumentu nacional]] dende 2007. La bonanza del puertu enllargar hasta la [[años 1960|década de los 60]], na que l'[[embancamiento]] del ríu Aysén, productu de los [[sedimentu|sedimentos]] arrastraos dende'l so calce cimeru, torgó la llegada hasta'l muelle d'[[embarcación|embarcaciones]] de mayor [[caláu]]. El puertu foi treslladáu entós al so actual allugamientu en [[Puerto Chacabuco]]. 

En [[2007]] asocedió un [[terremotu d'Aysén de 2007|ensame sísmicu]] con epicentru na ciudá de Puerto Aysén.

En febreru de [[2012]] la ciudá foi'l centru d'una [[Protestes en Aysén de 2012|serie de protestes]] realizaes en diversos puntos de la rexón, teniendo como principal pidimientu la meyora nes condiciones de vida na zona. Estos eventos dexaron llevantar a [[Iván Fuentes]] como figura local d'importancia nacional nel añu 2012.

== Economía ==
La designación de [[Coyhaique]] como capital rexonal en [[1976]] acentuó la decadencia económica de la ciudá, que se vieno a recuperar solamente a finales de [[años 1980|los '80]], cuando la llegada d'[[industria|industries]] [[salmonera|salmoneres]] dieron un nuevu impulsu a la [[economía]] local.

En 2012, la economía de la ciudá basar nel [[turismu]] (especialmente escontra la [[Laguna San Rafael]]) y la industria [[pesca|pesquera]], especialmente de [[Salmo (xéneru)|salmones]]. La perspeutiva d'un trabayu nesta industria provocó fuerte [[inmigración]], fenómenu que se tradució na última década nun aumentu [[demografía|demográficu]] de Puerto Aysén. Esta situación, sicasí, detener colos [[terremotu d'Aysén de 2007|ensames sísmicos]] qu'afectaron a tola zona del fiordu d'Aysén dende xineru de 2007.

=== Puxanza económica ===
En 1985 la población d'esa ciudá apenes algamaba los 5000&nbsp;habitantes, pero les empreses salmoneres empezaron a instalase, polo que población proveniente de les rexones [[Rexón Metropolitana de Santiago|Metropolitana]], [[Rexón de la Araucanía|Araucanía]], [[Rexón de Los Lagos|Los Lagos]] y [[Rexón de Magallanes|Magallanes]] llegaron a esta ciudá y con ellos instalábense nuevos liceos, colexos, servicios financieros y una nueva imaxe d'Aysén. La cantidá de nacíos triplicóse y yá en 1990 la ciudá tenía 10&nbsp;000&nbsp;habitantes.

== Infraestructura ==
Nos últimos años inauguróse'l polideportivu más modernu de la ciudá, la remodelación del cuetu Mirador, la plaza d'armes, la construcción de la [[carretera Austral]] , un by-pass ente camino Viejo y camín a Puerto Chacabuco pa descongestionar la [[ponte Presidente Ibáñez]] namái pa vehículos menores y el tresformamientu túristica de los cuetos redoma..

Debíu a la nacencia de nueves poblaciones foi necesariu una nueva planificación llocal pa regular la crecedera (Planu regulador del 2012). güei nótase que la espansión de la ciudá producir en:

*'''Sector Norte:''' eje Eusebio Ibar - Pangal
*'''Sector Sur:''' exa Camino a Puerto Chacabuco - Kalstrom
*'''Sector Nordeste:''' exa Pangal - Sargento Aldea - Camino a Coyhaique
*'''Sector Sureste:''' exa Humberto García - Manuel Jiménez

Y la meyora de la teunoloxía dexó qu'esta ciudá pasara de ser casi unes de les ciudaes más atrasaes del país nos 90 a una de les ciudaes más modernes y desenvueltes.

En mayu de 2013, el Presidente Sebastián Piñera punxo la primer piedra de lo que sería'l nuevu Hospital de Puerto Aysén, con un costu de 56 millones de dólares, descongestionando el colapsáu hospital rexonal de Coyhaique y tamién actualizar l'actual que databa de los años 60 (yá colapsada dende'l 2005) y que foi inagurada el dia 2 d'ochobre de 2017<ref>{{cita publicación|títulu=Presidenta Bachellet inagura nuevu Hospital d'Aysén|url=https://www.rln.cl/noticias/local/37595-presidenta-bachellet-inauguro-nuevu-hospital-de-puertu-aysen}}</ref>

== Clima ==
Puerto Aysén ye unu de los poblaos más lluviosos de [[Chile]] con una media de 2.961 mm al añu.<ref>http://www.enjoy-chile.org/chile/puerto-clima-chile.php</ref> Les precipitaciones carauterizar por tener una distribución homoxénea tol añu, anque con un máximu ivernizu.

Climáticamente, correspuende a un [[clima oceánicu]] y según la [[clasificación climática de Köppen]] ye un clima templáu lluviosu ensin estación seca (Cfb).

{{clima |ubicación=Puerto Aysén, Chile |metric
first = Yes
|single line = Yes
|Xin record high C = 33.9
|Feb record high C = 28.9
|Mar record high C = 21.1
|Abr record high C = 20.0
|May record high C = 20.0
|Xun record high C = 13.9
|Xnt record high C = 12.2
|Ago record high C = 15.0
|Set record high C = 21.1
|Och record high C = 22.2
|Pay record high C = 27.8
|Avi record high C = 30.0
|year record high C = 33.9
|Xin high C = 17.9
|Feb high C = 17.8
|Mar high C = 16.0
|Abr high C = 12.9
|May high C = 9.7
|Xun high C = 7.2
|Xnt high C = 6.9
|Ago high C = 8.6
|Set high C = 11.0
|Och high C = 13.5
|Pay high C = 15.4
|Avi high C = 17.2
|year high C = 12.8
|Xin mean C = 13.6
|Feb mean C = 13.2
|Mar mean C = 11.5
|Abr mean C = 9.2
|May mean C = 6.7
|Xun mean C = 4.3
|Xnt mean C = 3.9
|Ago mean C = 5.1
|Set mean C = 6.9
|Och mean C = 9.1
|Pay mean C = 11.4
|Avi mean C = 12.9
|year mean C = 9.0
|Xin low C = 10.0
|Feb low C = 9.6
|Mar low C = 8.3
|Abr low C = 6.5
|May low C = 4.7
|Xun low C = 2.4
|Xnt low C = 1.8
|Ago low C = 2.8
|Set low C = 3.8
|Och low C = 5.6
|Pay low C = 7.7
|Avi low C = 9.1
|year low C = 6.0
|Xin record low C = &minus;1.1
|Feb record low C = 1.1
|Mar record low C = 2.2
|Abr record low C = &minus;2.2
|May record low C = &minus;2.8
|Xun record low C = &minus;6.1
|Xnt record low C = &minus;6.1
|Ago record low C = &minus;6.1
|Set record low C = &minus;7.8
|Och record low C = &minus;1.1
|Pay record low C = 1.1
|Avi record low C = 2.2
|year record low C = &minus;7.8
|Xin precipitation mm = 195.7
|Feb precipitation mm = 158.9
|Mar precipitation mm = 165.8
|Abr precipitation mm = 239.0
|May precipitation mm = 320.1
|Xun precipitation mm = 283.1
|Xnt precipitation mm = 280.0
|Ago precipitation mm = 257.6
|Set precipitation mm = 209.1
|Och precipitation mm = 162.8
|Pay precipitation mm = 167.5
|Avi precipitation mm = 207.5
|Xin humidity = 83
|Feb humidity = 84
|Mar humidity = 86
|Abr humidity = 89
|May humidity = 91
|Xun humidity = 92
|Xnt humidity = 91
|Ago humidity = 90
|Set humidity = 87
|Och humidity = 84
|Pay humidity = 82
|Avi humidity = 81
|source 1 = Meteoroloxía Interactiva<ref>{{cita web |url = http://www.atmosfera.cl/HTML/climatologia/DATOS/CHILESUR.HTM |títulu=Información climatolóxica d'estaciones chilenes
 |urlarchivu = https://archive.today/20121209044738/http://www.atmosfera.cl/HTML/climatologia/DATOS/CHILESUR.HTM
 |fechaarchivu = 9 d'avientu de 2012
}}</ref>
|source 2 = World Climate Charts (humidity),<ref>{{cita web |url=http://www.climate-charts.com/Locations/c/CH85862.php |títulu=Puertu Aysen, Chile: Climate, Global Warming, and Daylight Charts and Data |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160303192149/http://www.climate-charts.com/Locations/c/CH85862.php |fechaarchivu=2016-03-03 }}</ref> Sistema de Clasificación Bioclimática Mundial (records)<ref>[http://www.ucm.es/info/cif/station/ch-puert.htm CHILE - PUERTU AYSEN]</ref> |fecha=December 2011
}}

== Curiosos y contorna ==
* '''Puertos Fluviales:''' Llámense Agües Muertes y Los Palos, y son bien pintorescos. [[Ficheru:Aguas muertas.jpg|thumb|Sector agües muertes]]
* '''[[Puerto Chacabuco]]''': En cruciando la ponte colgante y avanzar 14 km va llegar al muelle y la rampla d'embarque. Ye un activu puertu.
* '''Parque nacional Ríu Simpson''': El camín a Coyhaique bordia'l ríu onde s'empecipia'l parque d'igual nome. Hai sala d'esposición qu'ilustra sobre la so riqueza botánica.
* '''Villa Mañihuales''': Atopar a 60 km. Cuenta con hotel, y restoranes.

== Medios de comunicación ==
En Puerto Aysén recibir de Coyhaique los [[Prensa de Chile|periódicos]] de circulación rexonal: ''[[El Diariu d'Aysén]]'' y ''[[El Divisadero (diariu)|El Divisadero]]'', coles mesmes los diarios de circulación nacional lleguen a lo menos a les 5 de la tarde. La ciudá cunta con una cadena de televisión llocal, Telesur Aysén TV (5). Pela so parte les radios locales más importantes son [[Radio Les Nieves]], Radio Milenaria, Radio Apocalipsis y Radio Aventexos.

=== Radioemisoras ===
;FM
* '''93.5 MHz''' [[Nuevu Tiempu Chile|Nuevu Tiempu]]
* '''94.1 MHz''' [[ADN Radio Chile]]
* '''94.7 MHz''' Radio Milenaria *
'''96.9 MHz''' [[Radio Cooperativa (Chile)|Cooperativa]]
* '''100.3 MHz''' [[Dixital FM]]
* '''102.7 MHz''' [[Positiva FM]]
* '''102.9 MHz''' [[Radio Les Nieves]]
* '''103.5 MHz''' Radio Apocalipsis
* '''106.1 MHz''' Radio Aventexos'''

;AM
* '''610 KHz''' Radio Puerto Aysén

=== Televisión ===
* '''7''' - [[Chilevisión]]
* '''10''' - [[Televisión Nacional de Chile]]
* '''13''' - [[Canal 13 (Chile)|Canal 13]]

* '''11''' - Canal 11 Tv Aysen

== Ver tamién ==
* [[Aysén (comuña)]]
* [[Terremotu d'Aysén de 2007]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [http://www.puertoaysen.cl Pernomada Municipalidá d'Aysén]
* [http://www.gobernacionaysen.gov.cl Gobernación Provincial d'Aysén]
* ''Puerto Aysén: del esfuerciu a la traxedia''. [[La Tercera|La Tercer Reportaxes]], 29 d'abril de 2007.

{{Tradubot|Puerto Aysén}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Puerto Aysén|Puerto Aysén]]
[[Categoría:Llocalidaes de la Provincia d'Aysén|Puertu Aysen]]
[[Categoría:Puertos de Chile|Aysen]]
Puerto Aysén ye una ciudá chilena, allugada na Rexón d'Aysén. Ye capital de la comuña d'Aysén y de la provincia d'Aysén. Allugar a veres del ríu Aysén, 3 km al interior del fiordu d'Aysén. Solo na ciudá tien una población envalorada de 27.000 habitantes en 2017, tresformándola na segunda ciudá d'importancia na rexón dempués de la Capital Rexonal: Coyhaique.

 Historia 
thumb|left|Fotografía histórica onde se menta como'l «Futuru Pueblu d'Aysén».
Les primeres noticies de colonos establecíos na zona de Puerto Aysén daten de mediaos del sieglu XIX. Seríen principalmente chilotes, alemanes y inmigrantes arxentinos que se dedicaron a la pesca, la ganadería y l'estracción del ciprés de les Guaitecas. A principios del sieglu XX, el Estáu de Chile estableció una serie de concesiones de tierres na Patagonia chilena, que determinaríen la forma en que se diba a poblar esi territoriu. La primera d'elles foi vencida en 1903 a l'acabante entamar Sociedá Industrial d'Aysén (SIA). En virtú d'ella, la SIA comprometeríase, ente otres coses, a aniciar na zona a 100 families saxones y establecer la navegación regular ente Aysén y Puerto Montt. Coles mires de sacar la so producción al océanu Pacíficu, la SIA construyó na mariña bodegues pa la receición y despachu de mercaderías. Asina nació Puerto Aysén nel añu 1913. El puertu desenvolver a partir del muelle instaláu na ribera occidental del ismu. Este yera un malecón de madera, xunto al cual taben los corroladaes y un galpón pa la llana. Frente a ellos, un almacén y una oficina. Dende acá salía un camín a Coyhaique. 

thumb|right|Vista de la ciudá na década de 1950 dende'l cuetu Mirador.
En 1920 Puerto Aysén yá cuntaba con una población de 228 persones y perfilábase como l'asentamientu humanu más importante de la zona. Ye por eso que n'avientu de 1927 el gobiernu de Carlos Ibáñez del Campo entamó la reorganización de l'alministración nacional, Puerto Aysén foi escoyíu como ciudá cabecera del territoriu del mesmu nome. El puertu de la SIA adquirió'l estatus oficial de ciudá'l 28 de xineru de 1928. Como capital y puntu d'entrada de la Patagonia chilena, la ciudá goció de gran fama y una rica actividá comercial, centrada na producción maderero y nel comerciu de llanes y demás derivaos de l'actividá ganadera. Naves d'hasta 500 tonelaes llegaben hasta'l puertu remontando'l ríu y conectaben a los habitantes del interior con Puerto Montt y Punta Arenas.

thumb|left|Ponte Presidente Ibáñez, Monumentu nacional y iconu del Bicentenariu.
En 1968, el presidente Eduardo Frei Montalva inaugura'l ponte Presidente Ibáñez, unu de los más llargos del país, que crucia'l ríu Aysén y que ye Monumentu nacional dende 2007. La bonanza del puertu enllargar hasta la década de los 60, na que l'embancamiento del ríu Aysén, productu de los sedimentos arrastraos dende'l so calce cimeru, torgó la llegada hasta'l muelle d'embarcaciones de mayor caláu. El puertu foi treslladáu entós al so actual allugamientu en Puerto Chacabuco. 

En 2007 asocedió un ensame sísmicu con epicentru na ciudá de Puerto Aysén.

En febreru de 2012 la ciudá foi'l centru d'una serie de protestes realizaes en diversos puntos de la rexón, teniendo como principal pidimientu la meyora nes condiciones de vida na zona. Estos eventos dexaron llevantar a Iván Fuentes como figura local d'importancia nacional nel añu 2012.

 Economía 
La designación de Coyhaique como capital rexonal en 1976 acentuó la decadencia económica de la ciudá, que se vieno a recuperar solamente a finales de los '80, cuando la llegada d'industries salmoneres dieron un nuevu impulsu a la economía local.

En 2012, la economía de la ciudá basar nel turismu (especialmente escontra la Laguna San Rafael) y la industria pesquera, especialmente de salmones. La perspeutiva d'un trabayu nesta industria provocó fuerte inmigración, fenómenu que se tradució na última década nun aumentu demográficu de Puerto Aysén. Esta situación, sicasí, detener colos ensames sísmicos qu'afectaron a tola zona del fiordu d'Aysén dende xineru de 2007.

 Puxanza económica 
En 1985 la población d'esa ciudá apenes algamaba los 5000 habitantes, pero les empreses salmoneres empezaron a instalase, polo que población proveniente de les rexones Metropolitana, Araucanía, Los Lagos y Magallanes llegaron a esta ciudá y con ellos instalábense nuevos liceos, colexos, servicios financieros y una nueva imaxe d'Aysén. La cantidá de nacíos triplicóse y yá en 1990 la ciudá tenía 10 000 habitantes.

 Infraestructura 
Nos últimos años inauguróse'l polideportivu más modernu de la ciudá, la remodelación del cuetu Mirador, la plaza d'armes, la construcción de la carretera Austral , un by-pass ente camino Viejo y camín a Puerto Chacabuco pa descongestionar la ponte Presidente Ibáñez namái pa vehículos menores y el tresformamientu túristica de los cuetos redoma..

Debíu a la nacencia de nueves poblaciones foi necesariu una nueva planificación llocal pa regular la crecedera (Planu regulador del 2012). güei nótase que la espansión de la ciudá producir en:

Sector Norte: eje Eusebio Ibar - Pangal
Sector Sur: exa Camino a Puerto Chacabuco - Kalstrom
Sector Nordeste: exa Pangal - Sargento Aldea - Camino a Coyhaique
Sector Sureste: exa Humberto García - Manuel Jiménez

Y la meyora de la teunoloxía dexó qu'esta ciudá pasara de ser casi unes de les ciudaes más atrasaes del país nos 90 a una de les ciudaes más modernes y desenvueltes.

En mayu de 2013, el Presidente Sebastián Piñera punxo la primer piedra de lo que sería'l nuevu Hospital de Puerto Aysén, con un costu de 56 millones de dólares, descongestionando el colapsáu hospital rexonal de Coyhaique y tamién actualizar l'actual que databa de los años 60 (yá colapsada dende'l 2005) y que foi inagurada el dia 2 d'ochobre de 2017

 Clima 
Puerto Aysén ye unu de los poblaos más lluviosos de Chile con una media de 2.961 mm al añu.http://www.enjoy-chile.org/chile/puerto-clima-chile.php Les precipitaciones carauterizar por tener una distribución homoxénea tol añu, anque con un máximu ivernizu.

Climáticamente, correspuende a un clima oceánicu y según la clasificación climática de Köppen ye un clima templáu lluviosu ensin estación seca (Cfb).

 Curiosos y contorna 
 Puertos Fluviales: Llámense Agües Muertes y Los Palos, y son bien pintorescos. thumb|Sector agües muertes
 Puerto Chacabuco: En cruciando la ponte colgante y avanzar 14 km va llegar al muelle y la rampla d'embarque. Ye un activu puertu.
 Parque nacional Ríu Simpson: El camín a Coyhaique bordia'l ríu onde s'empecipia'l parque d'igual nome. Hai sala d'esposición qu'ilustra sobre la so riqueza botánica.
 Villa Mañihuales: Atopar a 60 km. Cuenta con hotel, y restoranes.

 Medios de comunicación 
En Puerto Aysén recibir de Coyhaique los periódicos de circulación rexonal: El Diariu d'Aysén y El Divisadero, coles mesmes los diarios de circulación nacional lleguen a lo menos a les 5 de la tarde. La ciudá cunta con una cadena de televisión llocal, Telesur Aysén TV (5). Pela so parte les radios locales más importantes son Radio Les Nieves, Radio Milenaria, Radio Apocalipsis y Radio Aventexos.

 Radioemisoras 
FM
 93.5 MHz Nuevu Tiempu
 94.1 MHz ADN Radio Chile
 94.7 MHz Radio Milenaria *
96.9 MHz Cooperativa
 100.3 MHz Dixital FM
 102.7 MHz Positiva FM
 102.9 MHz Radio Les Nieves
 103.5 MHz Radio Apocalipsis
 106.1 MHz Radio AventexosAM
 610 KHz Radio Puerto Aysén

 Televisión 
 7 - Chilevisión
 10 - Televisión Nacional de Chile
 13 - Canal 13

 11' - Canal 11 Tv Aysen

 Ver tamién 
 Aysén (comuña)
 Terremotu d'Aysén de 2007

 Referencies 

 Enllaces esternos 
 Pernomada Municipalidá d'Aysén
 Gobernación Provincial d'Aysén
 Puerto Aysén: del esfuerciu a la traxedia''. La Tercer Reportaxes, 29 d'abril de 2007.

Puerto Aysén
Puertu Aysen
Aysen