Falanxe Española de les XONS
{{partíu políticu
| color = red
}}
[[Archivu:Falange Members in Saragossa 1936 (Retouched).jpg|thumb|Miembros de la Falanxe en 1936 (Zaragoza).]]

'''Falanxe Española de les Xuntes d'Ofensiva Nacional Sindicalista''' (''Falange Española de las Juntas de Ofensiva Nacional Sindicalista'' en [[Idioma castellanu|castellanu]]), conocíu davezu como '''Falanxe Española de les XONS''' (''Falange Española de las JONS'' en castellanu) y, de forma embrivida, '''FE de les XONS''' o '''FE-XONS''' (''FE de las JONS'' o ''FE-JONS''), foi un [[partíu políticu]] [[España|español]] d'ideoloxía [[fascista]]<ref name="F">{{cita|El mesmu José Antonio nel momentu de la fundación de FE yera más un reaccionariu qu'un fascista. Los primeres militantes de Falanxe fueron aristócrates (marqués de Bolorque, marqués de la Eliseda, Sancho Dávila…), y solo cola incorporación de Ledesma y les circunstancies, sobremanera europees, convirtieron en fascistes al inicial grupu derechiegu y reaccionariu.|Alonso Lazo Díaz 1998, p.51}}</ref><ref>{{Harvsp|Preston|2011|p=106}}</ref> y [[Nacionalsindicalismu|nacionalsindicalista]], resultáu de la fusión el [[15 de febreru]] de [[1934]] de les [[Xuntes d'Ofensiva Nacional-Sindicalista]] (XONS) d'[[Onésimo Redondo]] y [[Ramiro Ledesma Ramos]] cola [[Falanxe Española]] (FE) de [[José Antonio Primo de Rivera]].

Nel periodu de la [[Segunda República Española|II República]], xugó un importante papel nel desendolcu de los acontecimientos que conducieron a la [[Guerra Civil Española|Guerra Civil]]. Ñaz sofitada poles fuercies reaicionaries y partíos de la drecha que la utilicen como fuercia de choque. Nun consigue un sofitu popular significativu. Pero los sos frecuentes razias y enfrentamientos colos grupos más radicales de la izquierda, principalmente coles organizaciones moces, los sos actos violentos y asesinatos contribuyeron a crear un clima d'inseguridá y violencia aparente pa les intentonas militares. Col trunfu del [[Frente popular|Frente Popular]] en febreru de 1936, les mocedaes de les formaciones de la drecha, principalmente de la [[CEDA]], considerando que la «moderación» de los sos partíos nun frenara a la izquierda, pasen a engrosar les sos files y multiplíquense les sos aiciones violentes, creando una situación d'inestabilidá que, amplificada per medios de comunicación y políticos de la drecha, apurrieron una bona cobertoria a los conspiradores.

Mientres la [[Guerra Civil Española|Guerra Civil]], la Falanxe combate nel frente sol mandu militar de los sublevaos y na retaguardia asume les xeres represives, practicando paseos y fusilamientos.<ref name="represion" /><ref name="fusilamientos">{{cita llibru|apellíos=Egaña|nome=Iñaki|títulu=Los crímenes de Franco en Euskal Herria, 1936-1940|añu=2009|editorial=Txalaparta|isbn=9788481365597|páxina=163|capítulu=Falanxistes, los coradores de Franco|urlcapítulu=https://books.google.es/books?id=PucipZwqWoQC&lpg=PA4&hl=es&pg=PA163|cita=Años más tarde, y según rellata [[José Manuel Sabino]], el dirixente falanxista Raimundo Fernández-Cuesta reconocía: «naquellos momentos siempres facíamos el trabayu puerco, como'l de facer los fusilamientos, non toos, pero sí la mayoría. Siempres yéramos los falanxistes los que teníamos que fusilar en llugar de ser los demás».}}</ref>

En 1937, [[Francisco Franco|Franco]], yá «''Generalísimo»'' de los exércitos y proclamáu ''Xefe del Estáu Español'', busca una organización que-y permita facese tamién col poder político y perpetuar el so lideralgu una vez finada la guerra. Aprovechando les lluches y enfrentamientos na so cúpula, decretó la so unificación col movimientu [[Carlismu|carlista]], formando asina la [[Falanxe Española Tradicionalista y de les XONS]] ('''FET y de les XONS'''), pasando a alzase nel so xefe supremu.<ref name="hist">{{cita llibru|títulu=Historia d'España|fechaaccesu=28 d'abril de 2010|edición=1ª|añu=2009|editorial=Vicens Vives|ubicación=Barcelona, España|isbn=978-84-316-9037-3|capítulu=La Segunda República Española (1931 - 1936), Guerra Civil (1936 - 1939) y Franquismu (1939 - 1975)}}</ref>

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Partíos políticos d'España]]
[[Categoría:Fascismu]]

== Historia ==
La Falanxe Española de les XONS ñaz cola fusión de les organizaciones [[Falanxe Española]] (el partíu de [[José Antonio Primo de Rivera]]) y les [[Xuntes d'Ofensiva Nacional-Sindicalista|Xuntes d'Ofensiva Nacional-Sindicalista (XONS)]]. L'alcuerdu de fusión roblóse'l 15 de febreru de [[1934]], y l'actu públicu de realizó nel [[Teatru Calderón (Valladolid)|Teatru Calderón]] de [[Valladolid]] el [[4 de marzu]] d'esi mesmu añu.

Dende la so creación, la Falanxe lluchó coles XONS pa liderar el [[Fascismu|fascismu español]]. Les XONS dexen de recibir les escases aportaciones que recibieren de seutores financieros qu'agora, al pie de los monárquicos, de decataron por financiar a la Falanxe.<ref>Preston 1998. Px. 115</ref> La Falanxe, con más capacidá de maniobra, capitaliza la llegada de nuevos miembros, llogrando rápido superar en númberu d'afiliaos a les XONS. El 11 de febreru de [[1934]] el Conseyu Nacional de les XONS s'axunta pa considerar la posible fusión cola Falanxe, y el 15 de febreru, cola aprobación del Conseyu Nacional, algámase l'alcuerdu cola Falanxe, según el cual la nueva formación denominaríase ''FE de les XONS (FE de las JONS)'' y taría dirixida por un triunviratu, dos miembros de Falanxe: [[José Antonio Primo de Rivera|Primo de Rivera]], [[Julio Ruiz de Alda]]; y ún de les XONS: [[Ramiro Ledesma]].<ref>L'entós encargáu de negocios d'[[Italia]], [[Andrea Geisser Celesia di Vegliasco]], comentaría que ''José Antonio yera un señoritu que nunca podría atrayer a les mases precisamente porque recurría a la oligarquía financiera pa financiase''. Preston 1998. Px. 115</ref>

El 15 de payares de 1935 celebróse'l Segundu Conseyu Nacional de la Falanxe, del que salió la propuesta de formar un ''Frente Nacional Español'' pa oponese a les formaciones d'izquierdes nes [[Eleiciones xenerales d'España de 1936|eleiciones xenerales de 1936]]. Esta propuesta foi inorada; pero, más palantre, [[José María Gil-Robles]] realizó la so propia propuesta que se concretaría nel Frente Nacional nel que s'arrexuntaba la [[CEDA]] y los monárquicos del Bloque Nacional. La Falanxe, en principiu, amosó la so intención d'integrase nél. Primo de Rivera s'entrevistó con Gil-Robles el [[14 de xineru]] de [[1936]], llegando a un primer alcuerdu que garantizaba a Falanxe trés actes de diputáu y otros trés posibles. [[José Antonio Primo de Rivera|Primo de Rivera]] allegaría pola circunscripción de [[Salamanca]] xunto al propiu Gil-Robles pa garantizar el so acta. A otru día, nuna segunda entrevista, Primo de Rivera comunica a Gil-Robles el refugu del anterior alcuerdu, la direición de Falanxe nun l'aceptara.<ref>''"Según aportunóme, de manera bien delicada, los sos correlixonarios obligárenlu a refugar la ufierta, col reproche tapáu de que trataba d'asegurase la inmunidá parllamentaria de toes, dexándolos a ellos na estacada".'' Gil-Robles, en Gibson 2008. Px. 109</ref> Gil-Robles respondió-y que nun taba en condiciones d'ufierta-y nenguna acta más. Entá esistiríen otros contactos ensin que, a la fin, fora posible l'alcuerdu.<ref>Finalmente, el principal desalcuerdu foi porque Falanxe nun aceptó retirar la so candidatura naquelles circunscripciones nes que nun diba incluyíu un falanxista nes llistes del Frente Nacional. Gibson 2008. Px. 109</ref>

Les [[Eleiciones xenerales d'España de 1936|Eleiciones de 16 de febreru de 1936]] foron ganaes pol [[Frente Popular]]. La Falanxe, que se presentaba en solitariu, nun consiguió nengún acta de diputáu, llogrando namái que 46&nbsp;000 votos nel conxuntu d'[[España]],<ref>Beevor, Anthony, ''La guerra Civil Española'', Editorial Crítica, ISBN 84-8432-665-3. Páxina 57.</ref> esto significaba'l 0,7% del eleutoráu. Tal derrota se debió a que la [[Confederación Española de Dreches Autónomes|CEDA]] foi considerada la más clara opción pa la drecha y a que [[José Antonio Primo de Rivera|Primo de Rivera]], que realizó una intensa campaña eleutoral, nun conectaba nos sos discursos cola audiencia.<ref>''La influyencia de José Antonio Primo de Rivera yera más intensa nos salones y nes conxustes que nes xuntes masives, tal que quedó reflexáu nes resultancies eleutorales''. Preston 1998. Px 127</ref> Estes eleiciones punxeron de manifiestu la escasa entidá de la FE de les XONS. José Antonio Primo de Rivera dixo que cuntaben con más de 60&nbsp;000 militantes y en [[Madrid]] 11&nbsp;000. En Madrid, los votos consiguíos pola FE de les XONS nun llegaron a 5000, el 1,2%.<ref>Payne 1997. Px. 291</ref><ref>Gibson 2008. Px. 222</ref>

A partir del trunfu eleutoral del [[Frente Popular]], la Falanxe, qu'hasta entós yera una formación bien minoritaria, con presencia namái que na cai, acueye a munchos militantes de la mocedá de la [[CEDA]], descontenta cola que consideraben posición moderada del so partíu.<ref>Mientres la dictadura franquista denominóse ''camisa vieya'' a aquellos afiliaos que lo yeren con anterioridá a les eleiciones de 1936</ref> La situación de baturiciu en Madrid y nes principales ciudaes aumentó y los enfrentamientos armaos ente militantes de los partíos de la izquierda y los falanxistes algamaron estrema gravedá. Tres l'atentáu, el [[11 de marzu]] de [[1936]], contra'l catedráticu de [[Derechu|Drechu]] y militante socialista [[Luis Jiménez de Asúa|Jiménez de Asúa]], fechu por un militante falanxista, el xuez municipal que lu procesó foi asesináu a les 48 hores por pistoleros falanxistes.<ref>Payne, Stanley G., ''Falanxe, Historia del fascismo español'', Coleición Biblioteca de la Historia, editáu por SARPE, ISBN 7291-764-9. Páxina 119.</ref>

Estos fechos determinaron la illegalización de la Falanxe y los sos dirixentes, ente ellos [[José Antonio Primo de Rivera|Primo de Rivera]], que foron encarcelaos el [[14 de marzu]]. Darréu los tribunales de xusticia —Audiencia de [[Madrid]], en sentencia de [[30 d'abril]] de [[1936]], y [[Tribunal Supremu d'España|Tribunal Supremu]], en sentencia de [[8 de xunu]] del mesmu añu— absuelven a Primo de Rivera y a los suyos declarando llexítima, dientro del marcu constitucional español —conforme a los artículos 34 y 39 de la [[Constitución española de 1931|Constitución de 1931]] y Llei d'Asociaciones de [[30 de xunu]] de [[1887]]—, la doctrina de la Falanxe Española, quedando ensin efectu'l procesamientu alcordáu pol xuez d'Instrucción contra Primo de Rivera y los falanxistes que lu acompañen. Sicasí, siguió na cárcel al ser condergáu a nueve meses de reclusión por tenencia ilícita d'armes (s'atoparon trés pistoles cargaes na so casa).

=== Guerra Civil Española ===
Na [[Guerra Civil Española]], los falanxistes participaron viviegamente na represión exercida polos sublevaos.<ref name="represion">''"Nun hai un aspeutu aislláu na hestoria de la Falanxe qu'escureza tantuo la so reputación y el so papel ciertos o supuestos- como la represión na zona nacional, particularmente mientres los años 1936 y 1937"''. Payne 1997. Px. 387</ref> Numberoses unidaes quedaron na retaguardia encargaes d'esti llabor y, anque en gran midida operaron como brazu executor de los mandos militares, tamién exercieron aociones de forma autónoma, principalmente mientres los años 1936 y 1937.<ref>Payne 1997. Cap. ''Los falangistas en la represión''</ref> Primo de Rivera foi xulgáu baxo l'acusación d'inductor a la rebelión militar y condergao a muerte;<ref>El xuiciu entamó'l 3 d'ochobre de 1936, la vista oral tuvo llugar los díes 16 y 17 de payares, y el 18 emitióse la sentencia. Primo de Rivera foi condergáu a muerte, al so hermanu Miguel condergóse-y a cadena perpetua y a Margarita Larios, que foi ún de los sos contactos colos conspiradores, foi condergada a seis años y un día de reclusión. Los sos carceleros, que tamién foron acusaos, salieron absueltos. Preston 1998. Px. 137</ref> foi fusiláu na prisión d'Alicante'l [[20 de payares]] de [[1936]].

=== Dictadura franquista ===
Franco convirtióse, tres el Decretu d'Unificación, nel xefe nacional de FET de les XONS y caudiellu del Movimientu; con plenos poderes, nun tenía de responder sinón énte ''"Dios y la Hestoria"''.

Rematada la guerra, ''[[FET y de les XONS]]'' se constituyeron nel brazu políticu del [[réxime franquista]], siendo tamién conocida como ''[[Movimientu Nacional]]'' y constituyendo al [[Partíu únicu]] oficial n'[[España]] ente [[1939]] y [[1975]], al que yera necesariu o conveniente pertenecer pa exercer munchos cargos de l'Alministración. Esto constituyó'l ''[[cursus honorum]]'' pa políticos ambiciosos. Estos nuevos conversos foron llamaos ''camises nueves'', n'oposición a les camises vieyes'' o militantes d'enantes de la guerra.''

''FET de les XONS'', yá dende'l tiempu de la Guerra Civil, creó organizaciones xuveniles como'l denomináu ''[[Frente de Mocedaes]]'', designando a los sos componentes con nomes como ''Fleches'' y ''Pelayos'', de forma similar a cómo lo facíen les organizaciones xuveniles alemanes ''[[Hitlerjugend]]'' ya italianes coles sos ''Balilla'' y ''Arditi''. Tamién creó una organización de calter social, primero llamada Auxilo d'Iviernu que darréu pasó a llamase [[Auxiliu Social]].<ref name="hist"/>

Coles mesmes dio un gran impulsu a la ''Seición Femenina'', dirixida pola hermana de [[José Antonio Primo de Rivera]], [[Pilar Primo de Rivera|Pilar]], que s'encargaba d'instruyir a les moces sobre cómo ser ''bones patriotes'', ''bones cristianes'' y ''bones esposes''; adoctrinando a les muyeres nel principiu, común nos movimientos [[Fascismu|fascistes]], de la supremacía masculina:

{{cita|Les muyeres nunca afayen nada; fálta-yos, en concencia, talentu creador, acutáu por Dios pa intelixencies varoniles; nós nun podemos facer más qu'interpretar meyor o peor lo que los homes dannos fecho.| Pilar Primo de Rivera.<ref>ABC 6 de febreru de 1943. Payne 1997. Px. 493</ref>|col2=}}

El llabor de la Seición Femenina tuvo aspeutos interesantes polos sos enfotos en caltener tradiciones españoles, como la cocina o los bailles rexonales. Nel so enfotu paternalista propúnxose la formación de les muyeres nel cuidu de los naciellos, midíes d'hixene y formes d'organización familiar.

Los ministros de la FET ''de les XONS'' tuvieron un papel importante nos empiezos del [[franquismu]], pero dempués de los trataos con [[Estaos Xuníos]], [[Francisco Franco|Franco]] dirixó les sos preferencies hacia políticos más nuevos y miembros del [[Opus Dei]].

La primer evolución del Movimientu foi'l so "desfascistización". En 1943 la delegación nacional de Propaganda daba instrucciones bien concretes:{{cita|Como norma xeneral tendrá de tenese en cuenta la siguiente: en nengún casu, baxo nenguna sida, tantuño n'artículos de collaboración como n'editoriales y comentarios…, va facese referencia a testos, idearios exemplos estranxeros al referise a les característiques y fundamentos políticos del nuesu movimientu. L'Estáu español asítiase puramente sobre principios, normes polítiques y bases filosófiques puramente nacionales. Nun se va tolerar en nengún casu la comparanza del nuesu Estáu con otros que pudieren paecer similares, nin menos tovía estrayer consecuencies de pretendíes adautaciones ideolóxiques estranxeres a la nuesa Patria.|''La España franquista nos sos documentos''.<ref>Fernando Díaz-Plaja. Editorial Plaza & Janés. Barcelona 1976. Pxes. 139-140</ref>|col2=}}

=== Dende la muerte de Franco hasta anguaño ===

Tres la muerte del dictador [[Francisco Franco|Franco]] en [[1975]], y coincidiendo col periodu conocíu como la [[Transición española]], empecipióse una campaña de desestabilización, repitición de la estratexa de los años trenta. Pero si entós daquella'l so fin foi procurar la cayida de la II República, nesta ocasión foi un intentu de caltener el réxime y torgar l'afitamientu d'una sociedá democrática. «Esto ye, los verdaderos conspiradores van tratar de xustificar el so refugu fronteru a la democracia, en defensa de privilexos políticos y económicos, col argumentu de que la democracia ye negativa pa España».<ref>Rodríguez Jiménez 2009, px 10.</ref>

Anguaño, a los grupos falanxistes y d'inspiración falanxista, identifícase-yos como grupos [[Neofasciscismu|neofascistes]], protagonizando n'ocasiones acto violentos de calter [[Racismu|racista]] y xenófobu. Nel Informe añal sobre'l racismu nel estáu español de [[1999]] de [[Sos Racismo]], la Falanxe Española de les XONS apaez como principal grupu neofascista n'[[España]]; volviendo apaecer nel informe del añu [[2000]], representativa de los partíos d'estrema derecha consideraos «señardosos del [[franquismu]]» y oldeada a otros movimientos neonazis.

== Ideoloxía ==

[[Archivu:JoseAntonioFEJONS.jpg|thumb|left|250px|[[José Antonio Primo de Rivera]], fundador de la [[Falanxe Española]] y primer xefe nacional.]]

{{cita|La drecha reorganizóse y formó les Xuntes Ofensives Nacional Sindicalistes (XONS), sofitaes tanto pola Ilesia como polos militares. Creóse tamién la Falanxe empobinada por José Antonio Primo de Rivera, fíu del anterior dictador, con una posición orixinariamente fascista y nazi claramente asumida pero que más p'alantre foi matizada col argumentu de que, percima de too, la organización yera española.|Octavio Rodríguez Araujo, ''Derecha y ultraderecha en el mundo''.<ref>[https://books.google.es/books?id=MEcbndjI1n8C&pg=PT188&dq=Ultraderecha&lr=&as_drrb_is=q&as_minm_is=0&as_miny_is=&as_maxm_is=0&as_maxy_is=&num=100&as_brr=3&ei=HiczS6nXBYmazgSb0-XVAQ&cd=7v=onepage&q=Ultraderecha&f=false Octavio Rodríguez Araujo, Derechas y ultraderechas en el mundo, Editorial Siglo XXI, Méxicu 2004, ISBN 968-23-2519-6] p. 157.</ref>|col2=}}

La ideoloxía de Falanxe ye'l [[nacionalsindicalismu]]. Trátase d'un [[fascismu italianu|fascismu a la italiana]] con componentes tomaos del [[catolicismu]]. José Antonio Primo de Rivera, el so fundador s'interesó por un [[fascismu]] de cuñu italianu y nos primeros tiempos nun s'opunxo al emplegu de la etiqueta de "fascista".<ref>Payne 1995. Px. 204</ref><ref>En 1934 Primo de Rivera escribiría en ''Cruzada'': ''"El fascismu ye una molición n'Europa, una manera nueva de concebir tou: La Hestoria, l'Estáu, la llegada del proletariáu a la vida pública; una manera nueva de concebir los fenómenos de la nuesa dómina ya interpretalos con sentíu propiu"''. En Thomas. Px. 136</ref> A xuiciu del historiador Payne, la Falanxe nun s'estremaba no fundamental del partíu fascista italianu, utilizando n'ocasiones la so mesma retórica.<ref>Payne 1995. Px. 205</ref> Sicasí, el falanxismu dispunxo de traces propies.<ref>''Nun pue negase que'l falanxismu tuviera ciertes característiques propies, pero estes nun torgaron que compartiera cuasi toles traces y les característiques que conformaríen l'inventariu del fascismu xenéricu. Al ser hipernacionalistes, tolos grupos fascistes revelaben, por definición, ciertes traces nacionales distintos''.<Payne 1995(b). Px. 330</ref> Caracterizóse pol so [[Ilesia Católica|catolicismu]].<ref>Payne 1995(b). Px. 330</ref>Tamién la unidá d'España s'enuncia nel segundu puntu programáticu: ''"España ye una unidá de destín no universal"''. Y a l'imperialismu característicu d'otros movimientos fascistes, enunciáu nel puntu terceru (''Tenemos voluntá d'imperiu… Reclamamos pa España un puestu preminente n'Europa"''), añade un calter [[Panhispanismu|panhispánicu]]: ''"Respecto de los países d'Hispanoamérica, tendemos a la unificación de cultura, d'intereses económicos y de poder''.<ref>De los 27 puntos programáticos na fusión de FE coles XONS. En Payne 1997. Px. 226</ref> A diferencia d'otros fascismos y a pesar de la so retórica, la Falanxe nun pretendía un Estáu Nuevu" y un home nuevu", sinón qu'estos seríen consecuencia del tradicionalismu católicu.<ref name="autogenerated1">RAH, px.104.</ref>

La Falanxe defendía la creación d'un Estáu Sindical totalitariu nel que la llucha de clases'' sería superada pol [[Sindicatu Vertical]], qu'arrexuntaría nun mesmu organismu a empresarios y trabayadores entamaos por cañes de la producción. La propiedá de los medios de producción se sindicalizaría y alministraríase de forma autoxestionaria''. Tando históricamente financiada, principalmente, pol capital y teniendo ''considerables afinidaes col restu de fuercies de la drecha radical'', siempres manifestó una repulsa ''demagóxica'' del [[Capitalismu|sistema capitalista]].<ref name="autogenerated1" /> Al so ideariu políticu xúnese como elementu populista un ''ambiguu'' programa de reformes sociales calificáu polos falanxistes de "revolucionariu".<ref name="autogenerated1" />

== Ver tamién ==
* [[José Antonio Primo de Rivera]]
* [[Fascismu]]
* [[Confederación Española de Dreches Autónomes]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{Commonscat}}

[[Categoría:Partíos políticos d'España]]
Falanxe Española de les Xuntes d'Ofensiva Nacional Sindicalista (Falange Española de las Juntas de Ofensiva Nacional Sindicalista en castellanu), conocíu davezu como Falanxe Española de les XONS (Falange Española de las JONS en castellanu) y, de forma embrivida, FE de les XONS o FE-XONS (FE de las JONS o FE-JONS), foi un partíu políticu español d'ideoloxía fascista y nacionalsindicalista, resultáu de la fusión el 15 de febreru de 1934 de les Xuntes d'Ofensiva Nacional-Sindicalista (XONS) d'Onésimo Redondo y Ramiro Ledesma Ramos cola Falanxe Española (FE) de José Antonio Primo de Rivera.

Nel periodu de la II República, xugó un importante papel nel desendolcu de los acontecimientos que conducieron a la Guerra Civil. Ñaz sofitada poles fuercies reaicionaries y partíos de la drecha que la utilicen como fuercia de choque. Nun consigue un sofitu popular significativu. Pero los sos frecuentes razias y enfrentamientos colos grupos más radicales de la izquierda, principalmente coles organizaciones moces, los sos actos violentos y asesinatos contribuyeron a crear un clima d'inseguridá y violencia aparente pa les intentonas militares. Col trunfu del Frente Popular en febreru de 1936, les mocedaes de les formaciones de la drecha, principalmente de la CEDA, considerando que la «moderación» de los sos partíos nun frenara a la izquierda, pasen a engrosar les sos files y multiplíquense les sos aiciones violentes, creando una situación d'inestabilidá que, amplificada per medios de comunicación y políticos de la drecha, apurrieron una bona cobertoria a los conspiradores.

Mientres la Guerra Civil, la Falanxe combate nel frente sol mandu militar de los sublevaos y na retaguardia asume les xeres represives, practicando paseos y fusilamientos.

En 1937, Franco, yá «Generalísimo» de los exércitos y proclamáu Xefe del Estáu Español, busca una organización que-y permita facese tamién col poder político y perpetuar el so lideralgu una vez finada la guerra. Aprovechando les lluches y enfrentamientos na so cúpula, decretó la so unificación col movimientu carlista, formando asina la Falanxe Española Tradicionalista y de les XONS (FET y de les XONS), pasando a alzase nel so xefe supremu.

Categoría:Partíos políticos d'España
Categoría:Fascismu

 Historia 
La Falanxe Española de les XONS ñaz cola fusión de les organizaciones Falanxe Española (el partíu de José Antonio Primo de Rivera) y les Xuntes d'Ofensiva Nacional-Sindicalista (XONS). L'alcuerdu de fusión roblóse'l 15 de febreru de 1934, y l'actu públicu de realizó nel Teatru Calderón de Valladolid el 4 de marzu d'esi mesmu añu.

Dende la so creación, la Falanxe lluchó coles XONS pa liderar el fascismu español. Les XONS dexen de recibir les escases aportaciones que recibieren de seutores financieros qu'agora, al pie de los monárquicos, de decataron por financiar a la Falanxe.Preston 1998. Px. 115 La Falanxe, con más capacidá de maniobra, capitaliza la llegada de nuevos miembros, llogrando rápido superar en númberu d'afiliaos a les XONS. El 11 de febreru de 1934 el Conseyu Nacional de les XONS s'axunta pa considerar la posible fusión cola Falanxe, y el 15 de febreru, cola aprobación del Conseyu Nacional, algámase l'alcuerdu cola Falanxe, según el cual la nueva formación denominaríase FE de les XONS (FE de las JONS) y taría dirixida por un triunviratu, dos miembros de Falanxe: Primo de Rivera, Julio Ruiz de Alda; y ún de les XONS: Ramiro Ledesma.L'entós encargáu de negocios d'Italia, Andrea Geisser Celesia di Vegliasco, comentaría que José Antonio yera un señoritu que nunca podría atrayer a les mases precisamente porque recurría a la oligarquía financiera pa financiase. Preston 1998. Px. 115

El 15 de payares de 1935 celebróse'l Segundu Conseyu Nacional de la Falanxe, del que salió la propuesta de formar un Frente Nacional Español pa oponese a les formaciones d'izquierdes nes eleiciones xenerales de 1936. Esta propuesta foi inorada; pero, más palantre, José María Gil-Robles realizó la so propia propuesta que se concretaría nel Frente Nacional nel que s'arrexuntaba la CEDA y los monárquicos del Bloque Nacional. La Falanxe, en principiu, amosó la so intención d'integrase nél. Primo de Rivera s'entrevistó con Gil-Robles el 14 de xineru de 1936, llegando a un primer alcuerdu que garantizaba a Falanxe trés actes de diputáu y otros trés posibles. Primo de Rivera allegaría pola circunscripción de Salamanca xunto al propiu Gil-Robles pa garantizar el so acta. A otru día, nuna segunda entrevista, Primo de Rivera comunica a Gil-Robles el refugu del anterior alcuerdu, la direición de Falanxe nun l'aceptara."Según aportunóme, de manera bien delicada, los sos correlixonarios obligárenlu a refugar la ufierta, col reproche tapáu de que trataba d'asegurase la inmunidá parllamentaria de toes, dexándolos a ellos na estacada". Gil-Robles, en Gibson 2008. Px. 109 Gil-Robles respondió-y que nun taba en condiciones d'ufierta-y nenguna acta más. Entá esistiríen otros contactos ensin que, a la fin, fora posible l'alcuerdu.Finalmente, el principal desalcuerdu foi porque Falanxe nun aceptó retirar la so candidatura naquelles circunscripciones nes que nun diba incluyíu un falanxista nes llistes del Frente Nacional. Gibson 2008. Px. 109

Les Eleiciones de 16 de febreru de 1936 foron ganaes pol Frente Popular. La Falanxe, que se presentaba en solitariu, nun consiguió nengún acta de diputáu, llogrando namái que 46 000 votos nel conxuntu d'España,Beevor, Anthony, La guerra Civil Española, Editorial Crítica, ISBN 84-8432-665-3. Páxina 57. esto significaba'l 0,7% del eleutoráu. Tal derrota se debió a que la CEDA foi considerada la más clara opción pa la drecha y a que Primo de Rivera, que realizó una intensa campaña eleutoral, nun conectaba nos sos discursos cola audiencia.La influyencia de José Antonio Primo de Rivera yera más intensa nos salones y nes conxustes que nes xuntes masives, tal que quedó reflexáu nes resultancies eleutorales. Preston 1998. Px 127 Estes eleiciones punxeron de manifiestu la escasa entidá de la FE de les XONS. José Antonio Primo de Rivera dixo que cuntaben con más de 60 000 militantes y en Madrid 11 000. En Madrid, los votos consiguíos pola FE de les XONS nun llegaron a 5000, el 1,2%.Payne 1997. Px. 291Gibson 2008. Px. 222

A partir del trunfu eleutoral del Frente Popular, la Falanxe, qu'hasta entós yera una formación bien minoritaria, con presencia namái que na cai, acueye a munchos militantes de la mocedá de la CEDA, descontenta cola que consideraben posición moderada del so partíu.Mientres la dictadura franquista denominóse camisa vieya a aquellos afiliaos que lo yeren con anterioridá a les eleiciones de 1936 La situación de baturiciu en Madrid y nes principales ciudaes aumentó y los enfrentamientos armaos ente militantes de los partíos de la izquierda y los falanxistes algamaron estrema gravedá. Tres l'atentáu, el 11 de marzu de 1936, contra'l catedráticu de Drechu y militante socialista Jiménez de Asúa, fechu por un militante falanxista, el xuez municipal que lu procesó foi asesináu a les 48 hores por pistoleros falanxistes.Payne, Stanley G., Falanxe, Historia del fascismo español, Coleición Biblioteca de la Historia, editáu por SARPE, ISBN 7291-764-9. Páxina 119.

Estos fechos determinaron la illegalización de la Falanxe y los sos dirixentes, ente ellos Primo de Rivera, que foron encarcelaos el 14 de marzu. Darréu los tribunales de xusticia —Audiencia de Madrid, en sentencia de 30 d'abril de 1936, y Tribunal Supremu, en sentencia de 8 de xunu del mesmu añu— absuelven a Primo de Rivera y a los suyos declarando llexítima, dientro del marcu constitucional español —conforme a los artículos 34 y 39 de la Constitución de 1931 y Llei d'Asociaciones de 30 de xunu de 1887—, la doctrina de la Falanxe Española, quedando ensin efectu'l procesamientu alcordáu pol xuez d'Instrucción contra Primo de Rivera y los falanxistes que lu acompañen. Sicasí, siguió na cárcel al ser condergáu a nueve meses de reclusión por tenencia ilícita d'armes (s'atoparon trés pistoles cargaes na so casa).

 Guerra Civil Española 
Na Guerra Civil Española, los falanxistes participaron viviegamente na represión exercida polos sublevaos."Nun hai un aspeutu aislláu na hestoria de la Falanxe qu'escureza tantuo la so reputación y el so papel ciertos o supuestos- como la represión na zona nacional, particularmente mientres los años 1936 y 1937". Payne 1997. Px. 387 Numberoses unidaes quedaron na retaguardia encargaes d'esti llabor y, anque en gran midida operaron como brazu executor de los mandos militares, tamién exercieron aociones de forma autónoma, principalmente mientres los años 1936 y 1937.Payne 1997. Cap. Los falangistas en la represión Primo de Rivera foi xulgáu baxo l'acusación d'inductor a la rebelión militar y condergao a muerte;El xuiciu entamó'l 3 d'ochobre de 1936, la vista oral tuvo llugar los díes 16 y 17 de payares, y el 18 emitióse la sentencia. Primo de Rivera foi condergáu a muerte, al so hermanu Miguel condergóse-y a cadena perpetua y a Margarita Larios, que foi ún de los sos contactos colos conspiradores, foi condergada a seis años y un día de reclusión. Los sos carceleros, que tamién foron acusaos, salieron absueltos. Preston 1998. Px. 137 foi fusiláu na prisión d'Alicante'l 20 de payares de 1936.

 Dictadura franquista 
Franco convirtióse, tres el Decretu d'Unificación, nel xefe nacional de FET de les XONS y caudiellu del Movimientu; con plenos poderes, nun tenía de responder sinón énte "Dios y la Hestoria".

Rematada la guerra, FET y de les XONS se constituyeron nel brazu políticu del réxime franquista, siendo tamién conocida como Movimientu Nacional y constituyendo al Partíu únicu oficial n'España ente 1939 y 1975, al que yera necesariu o conveniente pertenecer pa exercer munchos cargos de l'Alministración. Esto constituyó'l cursus honorum pa políticos ambiciosos. Estos nuevos conversos foron llamaos camises nueves, n'oposición a les camises vieyes o militantes d'enantes de la guerra.

FET de les XONS, yá dende'l tiempu de la Guerra Civil, creó organizaciones xuveniles como'l denomináu Frente de Mocedaes, designando a los sos componentes con nomes como Fleches y Pelayos, de forma similar a cómo lo facíen les organizaciones xuveniles alemanes Hitlerjugend ya italianes coles sos Balilla y Arditi. Tamién creó una organización de calter social, primero llamada Auxilo d'Iviernu que darréu pasó a llamase Auxiliu Social.

Coles mesmes dio un gran impulsu a la Seición Femenina, dirixida pola hermana de José Antonio Primo de Rivera, Pilar, que s'encargaba d'instruyir a les moces sobre cómo ser bones patriotes, bones cristianes y bones esposes; adoctrinando a les muyeres nel principiu, común nos movimientos fascistes, de la supremacía masculina:

El llabor de la Seición Femenina tuvo aspeutos interesantes polos sos enfotos en caltener tradiciones españoles, como la cocina o los bailles rexonales. Nel so enfotu paternalista propúnxose la formación de les muyeres nel cuidu de los naciellos, midíes d'hixene y formes d'organización familiar.

Los ministros de la FET de les XONS tuvieron un papel importante nos empiezos del franquismu, pero dempués de los trataos con Estaos Xuníos, Franco dirixó les sos preferencies hacia políticos más nuevos y miembros del Opus Dei.

La primer evolución del Movimientu foi'l so "desfascistización". En 1943 la delegación nacional de Propaganda daba instrucciones bien concretes:

 Dende la muerte de Franco hasta anguaño 

Tres la muerte del dictador Franco en 1975, y coincidiendo col periodu conocíu como la Transición española, empecipióse una campaña de desestabilización, repitición de la estratexa de los años trenta. Pero si entós daquella'l so fin foi procurar la cayida de la II República, nesta ocasión foi un intentu de caltener el réxime y torgar l'afitamientu d'una sociedá democrática. «Esto ye, los verdaderos conspiradores van tratar de xustificar el so refugu fronteru a la democracia, en defensa de privilexos políticos y económicos, col argumentu de que la democracia ye negativa pa España».Rodríguez Jiménez 2009, px 10.

Anguaño, a los grupos falanxistes y d'inspiración falanxista, identifícase-yos como grupos neofascistes, protagonizando n'ocasiones acto violentos de calter racista y xenófobu. Nel Informe añal sobre'l racismu nel estáu español de 1999 de Sos Racismo, la Falanxe Española de les XONS apaez como principal grupu neofascista n'España; volviendo apaecer nel informe del añu 2000, representativa de los partíos d'estrema derecha consideraos «señardosos del franquismu» y oldeada a otros movimientos neonazis.

 Ideoloxía 

thumb|left|250px|José Antonio Primo de Rivera, fundador de la Falanxe Española y primer xefe nacional.

La ideoloxía de Falanxe ye'l nacionalsindicalismu. Trátase d'un fascismu a la italiana con componentes tomaos del catolicismu. José Antonio Primo de Rivera, el so fundador s'interesó por un fascismu de cuñu italianu y nos primeros tiempos nun s'opunxo al emplegu de la etiqueta de "fascista".Payne 1995. Px. 204En 1934 Primo de Rivera escribiría en Cruzada: "El fascismu ye una molición n'Europa, una manera nueva de concebir tou: La Hestoria, l'Estáu, la llegada del proletariáu a la vida pública; una manera nueva de concebir los fenómenos de la nuesa dómina ya interpretalos con sentíu propiu". En Thomas. Px. 136 A xuiciu del historiador Payne, la Falanxe nun s'estremaba no fundamental del partíu fascista italianu, utilizando n'ocasiones la so mesma retórica.Payne 1995. Px. 205 Sicasí, el falanxismu dispunxo de traces propies.Nun pue negase que'l falanxismu tuviera ciertes característiques propies, pero estes nun torgaron que compartiera cuasi toles traces y les característiques que conformaríen l'inventariu del fascismu xenéricu. Al ser hipernacionalistes, tolos grupos fascistes revelaben, por definición, ciertes traces nacionales distintos.<Payne 1995(b). Px. 330 Caracterizóse pol so catolicismu.Payne 1995(b). Px. 330Tamién la unidá d'España s'enuncia nel segundu puntu programáticu: "España ye una unidá de destín no universal". Y a l'imperialismu característicu d'otros movimientos fascistes, enunciáu nel puntu terceru (Tenemos voluntá d'imperiu… Reclamamos pa España un puestu preminente n'Europa"), añade un calter panhispánicu: "Respecto de los países d'Hispanoamérica, tendemos a la unificación de cultura, d'intereses económicos y de poder.De los 27 puntos programáticos na fusión de FE coles XONS. En Payne 1997. Px. 226 A diferencia d'otros fascismos y a pesar de la so retórica, la Falanxe nun pretendía un Estáu Nuevu" y un home nuevu", sinón qu'estos seríen consecuencia del tradicionalismu católicu.RAH, px.104.

La Falanxe defendía la creación d'un Estáu Sindical totalitariu nel que la llucha de clases sería superada pol Sindicatu Vertical, qu'arrexuntaría nun mesmu organismu a empresarios y trabayadores entamaos por cañes de la producción. La propiedá de los medios de producción se sindicalizaría y alministraríase de forma autoxestionaria. Tando históricamente financiada, principalmente, pol capital y teniendo considerables afinidaes col restu de fuercies de la drecha radical, siempres manifestó una repulsa demagóxica del sistema capitalista. Al so ideariu políticu xúnese como elementu populista un ambiguu programa de reformes sociales calificáu polos falanxistes de "revolucionariu".

 Ver tamién 
 José Antonio Primo de Rivera
 Fascismu
 Confederación Española de Dreches Autónomes

 Referencies 

 Enllaces esternos 

Categoría:Partíos políticos d'España