Marduk
{{personaxe}}
[[Ficheru:Marduk_and_pet.jpg|miniaturadeimagen|Marduk y el so [[Mušḫuššu|dragón]], d'un sellu cilíndricu [[Babilonia (ciudá)|Babilonia]]. Cuando esta ciudá se convirtió nel centru políticu de los estaos unificaos del valle d'[[Éufrates]] nos tiempos de [[Hammurabi]] ([[Sieglu XVII e.C.]]), llevantóse como cabeza del panteón de dioses babilónicos.]]
'''Marduk'''([[Escritura cuneiforme|Cuneiforme]]: 𒀭𒀫𒌓 dAMAR.UTU; [[Idioma sumeriu|Sumeriu]]: amar utu.k "magüetu del sol, magüetu solar"; [[Griegu antiguu|Griegu]]: Μαρδοχαῖος(Mardochaios); [[Idioma hebréu|Hebréu]]: מְרֹדַךְ‎, Modernyu: Mərōdaḵ, [[Hebréu tiberianu|Tiberianu]]: Merōḏaḵ) [[dios]] babiloniu primoxénitu d'Hala, foi'l [[Monarca|soberanu]] de los homes y los países.<ref>E. F. Weidner, RlA (Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie), 2, 374-381</ref><ref>H. D. Galter, ''Der Gott Ea/Enki in der akkadischen überlieferung'', Graz, 1981</ref><ref>S. N. Kramer, J. R. Maier, ''Myths of Enki, the Crafty God'', Oxford, 1989</ref><ref>G. Furlani, ''Il Poema della Creazione (Enuma elish)'', Bolonia, 1934</ref><ref>R. Labat, ''Le poème babylonien de la Création'', París, 1935</ref><ref>R. Labat, ''Les Religions du Proche-Orient'', París, 1970, 36-70</ref><ref>F. Lara Peinado, ''Enuma elish. Poema babilónico de la Creación'', Madrid, 1994</ref> Apaez mentáu nel [[Códigu d'Hammurabi|Códigu de]] [[Hammurabi]], onde'l mesmu Hammurabi declara que Marduk ye'l ''sirviente diariu'' del [[templu]].<ref>W. Sommerfeld, ''Der Aufstieg Marduks. Die Stellung Marduks in der babylonischen Religion des zweiten Jahrtausends v Chr'', Neukirchen-Vluyn, 1982</ref><ref>W. Sommerfeld, RlA (Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie), 7, 360-370</ref><ref>H. Schmökekl, "Hammurabi und Marduk", RA, 53, 1959, 183-204</ref><ref>{{cita publicación |url=https://revistas.uam.es/isimu/article/view/3370/3587 |títulu=Hammurabi de Babilonia, príncipe piadoso |apellíu=Lara Peinado |nome=Federico|fecha=2005|publicación=ISIMU. Revista sobre Oriente Próximo y Egipto en la antigüedad|volumen=VIII |páxines=127-134 |fechaaccesu=14 d'agostu de 2017|ubicación=Universidad Complutense de Madrid|issn=1575-3492}}</ref>Cuando Babilonia convirtióse nel centru políticu del valle del [[Éufrates]] na dómina de [[Hammurabi]] (sieglu XVIII e. C.), Marduk adulces empezó a xubir hasta la posición de xefe del panteón [[Babilonia (ciudá)|babilónicu]], posición qu'adquirió por completu na segunda metá del segundu mileniu antes de Cristu. Na ciudá de [[Babilonia]], adorar a Marduk nel templu d'[[Esagila]]. Marduk ta acomuñáu cola arma divina Imhullu . El so animal y sirviente simbólicu, a quien Marduk una vegada venció, ye'l dragón [[Mušḫuššu]].
[[Ficheru:Milkau_Oberer_Teil_der_Stele_mit_dem_Text_von_Hammurapis_Gesetzescode_369-2.jpg|miniaturadeimagen|223x223px|Grabáu nel [[Códigu d'Hammurabi|códigu d'Hammurabi]], que representa al dios Marduk sentáu frente al conquistador babiloniu.<ref name="jaynes">{{cita llibru |títulu=The Origin of Consciousness in the Breakdown of the Bicameral Mind|URL=https://books.google.es/books?hl=es&id=3eQd-x-cxPwC&dq=Jaynes%2C+Julian.+The+Origin+of+Consciousness+in+the+Breakdown+of+the+Bicameral+Mind&q=shamash#v=onepage&q&f=false}}</ref> Como deidá de la xusticia, Marduk entrega a [[Hammurabi]] les lleis que teníen de siguir los homes.]]

Nel sistema de l'[[astronomía]], [[Xúpiter (planeta)|Xúpiter]] ta acomuñáu con Marduk mientres el periodu de [[Hammurabi]].{{Harvnp|Jastrow, Jr.|1911|p=217-219}}

= La Profecía de Marduk =
'''La Profecía de Marduk''' ye un testu vaticinium ex eventu que describe los viaxes de la estatua de cultu de Marduk dende Babilonia. Rellata la so visita a la tierra de Ḫatti , correspondiente a tomar de la estatua mientres el saquéu de la ciudá por Mursilis I en 1531 e.C., Asiria , y cuando Tukulti-Ninurta I derrocó a Kashtiliash IV , llevando la imaxe a Assur y Elam en 1225 e.C. . Kudur-nahhunte depués escaló la ciudá y robó la estatua alredor del 1160 e. C. Kudur-nahhunte dirixir a una asamblea de dioses.
Les dos primeres estancies describir en términos emponderadores como bones tantu para Babilonia como para los otros llugares que Marduk aportó gentilmente a visitar. L'episodiu de Elam, sicasí, ye un desastre, onde los dioses siguieron a Marduk y abandonaron a Babilonia a la fame y la pestilencia. Marduk profetiza que va tornar una vegada más a Babilonia con un nuevu rei mesiánicu, que va traer la salvación a la ciudá y que se va vengar de los elamitas de manera tarrecible. Créese qu'esti rei ye Nabu-kudurri-oṣur I , 1125-1103 e. C. De siguío, el testu numbera dellos sacrificios.

Afayóse una copia en La casa del exorcista na ciudá de Assur y escribióse ente'l 713 y el 612 e. C. Ta estrechamente rellacionáu temáticamente con otru testu de vaticinium ex eventu llamáu la profecía de Shulgi , que probablemente lo siguió nuna secuencia de tables. Dambes composiciones presenten una vista favorable d'Asiria.

== Etimoloxía ==
Marduk ta acomuñáu cola arma Imhullu, qu'amás el so nome ye una variante babilónica de la mesma.{{Harvnp|Ringgren|1973}}

D'alcuerdu a la ''The Encyclopedia of Religion'', Marduk probablemente pronunciaríase ''Marutuk''..La [[etimoloxía]] del so nome deriva d'amar-Utu.{{Harvnp|Ringgren|1973}} L'orixe del nome de Marduk reflexa una [[xenealoxía]] más recién, aproximao escontra'l tercer mileniu e. C., que provién de l'antigua ciudá de Sippar, que'l so dios yera Utu, [[Dios solar|dios del Sol]].

== Los cincuenta nomes de Marduk ==
Leonard W. King en Les siete tables de la creación (1902) incluyó fragmentos de llistes de dioses que consideró esenciales para la reconstrucción del significáu del nome de Marduk. Franz Bohl nel so estudiu de 1936 de los cincuenta nomes tamién se refirió a la llista de King. Richard Litke (1958) notó una semeyanza ente los nomes de Marduk na llista An: Anum y los de Enuma elish, anque nuna disposición distinta. La conexón ente la llista An: Anum y la llista en Enuma Elish foi establecida por Walther Sommerfeld (1982), quien usó la correspondencia p'argumentar a favor d'una fecha de composición del periodu kasita del Enuma elish, anque la derivación directa de la llista Enuma elish del de An: Anum foi aldericáu nuna reseña de Wilfred Lambert (1984).

== Cultu ==
El templu E.zida taba dedicáu a Marduk, qu'hasta ese entós taba identificáu col dios Tutu.<ref>''Enuma elish'', VII, 9</ref> Tenía amás el templu Y.sag.ila, que taba dedicáu al so consorte Sarpanitu.<ref>{{cita llibru |títulu=House Most High. The Temples of Ancient Mesopotamia|URL=https://books.google.es/books/about/House_Most_High.html?id=31miWZGVevMC&redir_esc=y|editorial=Eisenbrauns |añu=1993}}</ref><ref>CH, An. II, 12</ref>

== Bel ==
Mientres el primer mileniu antes de Cristu, los babilonios adoraben a una deidá sol títulu " Bel ", que significa "señor", que yera una sincretización de Marduk, Enlil y el dios morrebundu Dumuzid .  Bel tenía tolos títulos de cultu de Enlil  y el so estatus na relixón babilónica yera prácticamente'l mesmu.  Col tiempu, Bel aportó a vistu como'l dios del orde y el destín.  El cultu de Bel ye un componente importante de la hestoria xudía de " Bel y el dragón " de amestar apócrifes a Daniel .  Nel relatu, los babilonios ufierten" dolce bushels de farina fino, venti oveyes y cincuenta galones de vinu tou los díes a un ídolu de Bel y la comida milagrosamente sume de la nueche al día. El rei persa Ciro el Grande diz-y al sabiu xudíu Daniel que l'ídolu claramente ta vivu, porque come la comida que se-y ufierta, pero Daniel oxeta que "ye namás magre per dientro, y bronce per fora, y nunca probó nada ".  Daniel prueba esto cubriendo secretamente el pisu del templu con ceniza.  Daniel y Ciro salen del templu y, cuando tornen, Daniel amuesa'l rei les buelgues humanes que quedaron nel suelu, lo que demuestra que los setenta sacerdotes de Bel realmente tán comiendo la comida.  Bel tamién se menta nos escritos de dellos historiadores griegos.
[[Ficheru:135.Daniel Confounds the Priests of Bel.jpg|miniaturadeimagen|Daniel confunde a los sacerdotes de Bel, grabáu de Doré.]]

== Ver tamién ==
* [[Relixón sumeria|Mitoloxía sumeria]]
* [[Babilonia]]

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}
* [http://eldiccionariomitologico.blogspot.com/2017/10/marduck-enuma-elish.html El Diccionario Mitologico: MARDUCK Enuma Elish]

== Bibliografía ==
* Haussig, Hans Wihelm (1965). Wörterbuch der Mythologie, I, Götter und Mythem im Vorderen Orient. Stuttgart: E. Klett. 
* Jastrow, Jr., Morris (1911). Aspects of Religious Belief and Practice in Babylonia and Assyria. Nueva York y Londres: G.P. Putnam's Sons. p. 648. 
* Ringgren, Helmer (1973). Religions of The Ancient Near East (John Sturdy, trad.). Westminster Press. p. 67. ISBN 9780664209537.  

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Mitoloxía sumeria]]
Marduk(Cuneiforme: 𒀭𒀫𒌓 dAMAR.UTU; Sumeriu: amar utu.k "magüetu del sol, magüetu solar"; Griegu: Μαρδοχαῖος(Mardochaios); Hebréu: מְרֹדַךְ‎, Modernyu: Mərōdaḵ, Tiberianu: Merōḏaḵ) dios babiloniu primoxénitu d'Hala, foi'l soberanu de los homes y los países.E. F. Weidner, RlA (Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie), 2, 374-381H. D. Galter, Der Gott Ea/Enki in der akkadischen überlieferung, Graz, 1981S. N. Kramer, J. R. Maier, Myths of Enki, the Crafty God, Oxford, 1989G. Furlani, Il Poema della Creazione (Enuma elish), Bolonia, 1934R. Labat, Le poème babylonien de la Création, París, 1935R. Labat, Les Religions du Proche-Orient, París, 1970, 36-70F. Lara Peinado, Enuma elish. Poema babilónico de la Creación, Madrid, 1994 Apaez mentáu nel Códigu de Hammurabi, onde'l mesmu Hammurabi declara que Marduk ye'l sirviente diariu del templu.W. Sommerfeld, Der Aufstieg Marduks. Die Stellung Marduks in der babylonischen Religion des zweiten Jahrtausends v Chr, Neukirchen-Vluyn, 1982W. Sommerfeld, RlA (Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie), 7, 360-370H. Schmökekl, "Hammurabi und Marduk", RA, 53, 1959, 183-204Cuando Babilonia convirtióse nel centru políticu del valle del Éufrates na dómina de Hammurabi (sieglu XVIII e. C.), Marduk adulces empezó a xubir hasta la posición de xefe del panteón babilónicu, posición qu'adquirió por completu na segunda metá del segundu mileniu antes de Cristu. Na ciudá de Babilonia, adorar a Marduk nel templu d'Esagila. Marduk ta acomuñáu cola arma divina Imhullu . El so animal y sirviente simbólicu, a quien Marduk una vegada venció, ye'l dragón Mušḫuššu.
miniaturadeimagen|223x223px|Grabáu nel códigu d'Hammurabi, que representa al dios Marduk sentáu frente al conquistador babiloniu. Como deidá de la xusticia, Marduk entrega a Hammurabi les lleis que teníen de siguir los homes.

Nel sistema de l'astronomía, Xúpiter ta acomuñáu con Marduk mientres el periodu de Hammurabi.

 La Profecía de Marduk 
La Profecía de Marduk ye un testu vaticinium ex eventu que describe los viaxes de la estatua de cultu de Marduk dende Babilonia. Rellata la so visita a la tierra de Ḫatti , correspondiente a tomar de la estatua mientres el saquéu de la ciudá por Mursilis I en 1531 e.C., Asiria , y cuando Tukulti-Ninurta I derrocó a Kashtiliash IV , llevando la imaxe a Assur y Elam en 1225 e.C. . Kudur-nahhunte depués escaló la ciudá y robó la estatua alredor del 1160 e. C. Kudur-nahhunte dirixir a una asamblea de dioses.
Les dos primeres estancies describir en términos emponderadores como bones tantu para Babilonia como para los otros llugares que Marduk aportó gentilmente a visitar. L'episodiu de Elam, sicasí, ye un desastre, onde los dioses siguieron a Marduk y abandonaron a Babilonia a la fame y la pestilencia. Marduk profetiza que va tornar una vegada más a Babilonia con un nuevu rei mesiánicu, que va traer la salvación a la ciudá y que se va vengar de los elamitas de manera tarrecible. Créese qu'esti rei ye Nabu-kudurri-oṣur I , 1125-1103 e. C. De siguío, el testu numbera dellos sacrificios.

Afayóse una copia en La casa del exorcista na ciudá de Assur y escribióse ente'l 713 y el 612 e. C. Ta estrechamente rellacionáu temáticamente con otru testu de vaticinium ex eventu llamáu la profecía de Shulgi , que probablemente lo siguió nuna secuencia de tables. Dambes composiciones presenten una vista favorable d'Asiria.

 Etimoloxía 
Marduk ta acomuñáu cola arma Imhullu, qu'amás el so nome ye una variante babilónica de la mesma.

D'alcuerdu a la The Encyclopedia of Religion, Marduk probablemente pronunciaríase Marutuk..La etimoloxía del so nome deriva d'amar-Utu. L'orixe del nome de Marduk reflexa una xenealoxía más recién, aproximao escontra'l tercer mileniu e. C., que provién de l'antigua ciudá de Sippar, que'l so dios yera Utu, dios del Sol.

 Los cincuenta nomes de Marduk 
Leonard W. King en Les siete tables de la creación (1902) incluyó fragmentos de llistes de dioses que consideró esenciales para la reconstrucción del significáu del nome de Marduk. Franz Bohl nel so estudiu de 1936 de los cincuenta nomes tamién se refirió a la llista de King. Richard Litke (1958) notó una semeyanza ente los nomes de Marduk na llista An: Anum y los de Enuma elish, anque nuna disposición distinta. La conexón ente la llista An: Anum y la llista en Enuma Elish foi establecida por Walther Sommerfeld (1982), quien usó la correspondencia p'argumentar a favor d'una fecha de composición del periodu kasita del Enuma elish, anque la derivación directa de la llista Enuma elish del de An: Anum foi aldericáu nuna reseña de Wilfred Lambert (1984).

 Cultu 
El templu E.zida taba dedicáu a Marduk, qu'hasta ese entós taba identificáu col dios Tutu.Enuma elish, VII, 9 Tenía amás el templu Y.sag.ila, que taba dedicáu al so consorte Sarpanitu.CH, An. II, 12

 Bel 
Mientres el primer mileniu antes de Cristu, los babilonios adoraben a una deidá sol títulu " Bel ", que significa "señor", que yera una sincretización de Marduk, Enlil y el dios morrebundu Dumuzid .  Bel tenía tolos títulos de cultu de Enlil  y el so estatus na relixón babilónica yera prácticamente'l mesmu.  Col tiempu, Bel aportó a vistu como'l dios del orde y el destín.  El cultu de Bel ye un componente importante de la hestoria xudía de " Bel y el dragón " de amestar apócrifes a Daniel .  Nel relatu, los babilonios ufierten" dolce bushels de farina fino, venti oveyes y cincuenta galones de vinu tou los díes a un ídolu de Bel y la comida milagrosamente sume de la nueche al día. El rei persa Ciro el Grande diz-y al sabiu xudíu Daniel que l'ídolu claramente ta vivu, porque come la comida que se-y ufierta, pero Daniel oxeta que "ye namás magre per dientro, y bronce per fora, y nunca probó nada ".  Daniel prueba esto cubriendo secretamente el pisu del templu con ceniza.  Daniel y Ciro salen del templu y, cuando tornen, Daniel amuesa'l rei les buelgues humanes que quedaron nel suelu, lo que demuestra que los setenta sacerdotes de Bel realmente tán comiendo la comida.  Bel tamién se menta nos escritos de dellos historiadores griegos.
miniaturadeimagen|Daniel confunde a los sacerdotes de Bel, grabáu de Doré.

 Ver tamién 
 Mitoloxía sumeria
 Babilonia

 Referencies 

 Enllaces esternos 

 El Diccionario Mitologico: MARDUCK Enuma Elish

 Bibliografía 
 Haussig, Hans Wihelm (1965). Wörterbuch der Mythologie, I, Götter und Mythem im Vorderen Orient. Stuttgart: E. Klett. 
 Jastrow, Jr., Morris (1911). Aspects of Religious Belief and Practice in Babylonia and Assyria. Nueva York y Londres: G.P. Putnam's Sons. p. 648. 
 Ringgren, Helmer (1973). Religions of The Ancient Near East (John Sturdy, trad.). Westminster Press. p. 67. ISBN 9780664209537.  

Categoría:Mitoloxía sumeria