Espansión de l'Antigua Confederación Suiza
[[Ficheru:1550 illustration for the 1393 Sempacherbrief.jpeg|202px|thumb|Ilustración de 1550 del ''Sempacherbrief'' de 1393, una de les mayores aliances de l'Antigua Confederación Suiza.]]

La '''espansión de l'[[Antigua Confederación Suiza]]''' ye'l periodu de la [[historia de Suiza]] que toma aproximao dende la creación de les primeres aliances ente rexones, en [[1291]], hasta la entrada de la [[Reforma Protestante]], en [[1516]]. Esta dómina carauterizar nos territorios alpinos pol establecimientu d'aliances, nun principiu débiles, ente un númberu creciente de rexones y el so progresivu fortalecimientu hasta formar un [[Estáu]] independiente del restu de les potencies.

Empezó como una alianza ente les comunidaes de los valles de los [[Alpes]] centrales pa facilitar el prestu de los intereses comunes, como'l [[llibre comerciu]], y p'asegurar la paz a lo llargo de les importantes rutes comerciales al traviés de los montes. A finales de la [[Edá Media]], esta rexón pertenecía al [[Sacru Imperiu Romanu Xermánicu]], y por causa de la so importancia estratéxica, los emperadores [[Hohenstaufen]] garantizáren-y la condición de ''[[reichsfrei]]'' ([[inmediación imperial]]) a principios del [[sieglu XIII]]. Como rexones ''reichsfrei'', los [[Cantones de Suiza|cantones]] (o rexones) d'[[Cantón de Uri|Uri]], [[Schwyz]] y [[Unterwalden]] quedaron so l'autoridá direuta del emperador, pero fuera del control entemediu de [[feudalismu|señores feudales]], asina qu'esfrutaben d'una amplia autonomía.
 
Cola puxanza de la dinastía de los [[Habsburgu]], los reis y duques d'Habsburgu buscaron estender la so influencia sobre esta rexón y asitiala sol so dominiu. En consecuencia producieron conflictos ente los Habsburgu y les comunidaes de los montes, que trataben de defender el so estatus privilexáu como rexones ''reichsfrei''. Los trés Estaos fundadores de la ''[[Eidgenossenschaft]] Suiza'', nome que recibió la [[confederación]], xunir a principios del sieglu XIV a les [[ciudá-estáu|ciudaes-estáu]] de [[Lucerna (ciudá)|Lucerna]], [[Zúrich]] y [[Berna]], consiguiendo ganar a los exércitos de los Habsburgu en numberoses ocasiones. Tamién sacaron partíu de que'l Sacru Imperiu Xermánicu, mientres la mayor parte del sieglu XIV, tuvo so la influencia de la [[Casa de Luxemburgu]], que-yos consideraba aliaos potenciales contra los Habsburgu. En 1460 los confederaos controlaben la mayor parte del territoriu al sur y al oeste del [[Rin]] hasta los Alpes y el cordal del [[Jura (cordal)|Jura]]. A finales del sieglu XV y en llibrando dos guerres, la confederación estender hasta sumar trece cantones (los ''Dreizehn Orte''): na [[Guerra de Borgoña]] de la [[década de 1470]] los confederaos aseguraron la so hexemonía na frontera occidental, y la so victoria na [[Guerra Suaba]] en [[1499]] contra los exércitos del emperador Habsburgu [[Maximiliano I d'Habsburgu|Maximiliano I]] apurrió-yos la independencia ''de facto'' del Imperiu. Mientres el so involucramiento nes [[Guerres Italianes]], los suizos consiguieron el control sobre'l [[Cantón del Tesinu]].

Nel sieglu XIV floriaron dos federaciones similares nos Alpes: nel actual [[Cantón de los Grisones]] fundóse la federación de les [[Trés Amiestes]] (''Drei Bünde''), y nel actual [[cantón del Valais]], los Siete Décimos (''Sieben Zenden''), que se formaron como resultáu de los conflictos cola Casa de [[Saboya]]. Nenguna d'estos dos federaciones foi parte de la ''Eidgenossenschaft'', pero dambes taben estrechamente rellacionaes con ella.

== Desarrollu territorial ==
{{VT|Guerres ente Suiza y la Casa d'Habsburgu}}
[[Ficheru:Andermatt-Teufelsbruecke.jpg|thumb|200px|La Ponte del Diañu foi construyíu nel sieglu XIII pa completar la carretera sobre'l [[Pasu de San Gotardo]]. La ponte orixinal foi estropiáu pola guerra y destruyíu por un hinchente en 1888. La imaxe amuesa la segunda ponte construyida en 1826 y, sobre él, la tercer ponte, de 1958.]]

So la dinastía [[Hohenstaufen]] del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, les trés rexones d'[[Cantón de Uri|Uri]], [[Schwyz]] y [[Unterwalden]] (los ''[[Waldstätte]]'' o "comunidaes del monte") consiguieren la [[inmediación imperial]] (n'alemán ''[[Reichsfreiheit]]''). Les dos primeres porque los emperadores queríen tener l'estratéxicu [[Pasu de San Gotardo]] baxu control direutu y la postrera porque la mayor parte del so territoriu pertenecía a monesterios ''reichsfrei''. Tamién ganaren esti estatus les ciudaes de [[Berna]] y [[Zúrich]] al escastase la dinastía de los sos patrones, los [[Zähringen]].

Cuando [[Rodolfo I d'Habsburgu]] foi escoyíu ''Rei de Romanos'' en [[1273]] pasó tamién a ser el [[feudalismu|señor feudal]] direutu d'estes rexones. Dende esti cargu exerció un dominiu estrictu y alzó los impuestos pa financiar guerres y alquisiciones territoriales, midíes que-y ganaron la impopularidá na rexón. Cuando morrió en [[1291]], el so fíu [[Alberto I d'Habsburgu]] viose arreyáu nuna guerra política con [[Adolfo de Nassau]] pol tronu xermánicu, lo que debilitó'l gobiernu de los Habsburgu sobre los territorios alpinos. Entós hubo insurxencies contra los Habsburgu en [[Suabia]] y [[Austria]], pero fueron encaloraes rápido por Alberto en [[1291]]. Como Zúrich participara nestes revueltes, Alberto sitió la ciudá, que finalmente tuvo qu'acepta-y como patrón.

Estos tiempos tumultuosos favorecieron que los ''Waldstätte'' cooperaren más viviegamente, intentando caltener o reponer el so inmediación imperial. Uri y Schwyz consiguieron que'l so estatus se reconfirmara por Adolfo de Nassau en [[1297]]. Adolfo consiguiera llegar a rei porque Alberto, en principiu'l candidatu más probable, nun foi escoyíu pola [[Dieta]] pol so aspeutu y los sos axataos modales. Sicasí, l'añu siguiente Alberto mató a Adolfo na [[Batalla de Göllheim]], colo que l'enemigu natural de los cantones del monte foi proclamáu emperador. Arriendes d'ello, los cantones del monte volvieron perder el so estatus privilexáu.

=== El nucleu ===
[[Ficheru:Bundesbrief.jpg|thumb|200px|right|El [[Bundesbrief]] o Carta Federal de 1291.]]
El [[Bundesbrief]] de [[1291]] considérase'l documentu escritu más antiguu que se caltién de l'alianza ente Uri, Schwyz y Unterwalden, los cantones fundadores de l'[[Antigua Confederación Suiza]]. La so autenticidá ta suxeta a discutinios, pos la mayoría de los historiadores arreyaos cunten que foi escrita delles décades más tarde. Ye, sicasí, probable qu'esistiera un contratu anterior ente les trés "comunidaes del monte", pue que inclusive dende tiempos del [[interregnum]]. Tres la muerte del emperador Alberto I, en 1308, los emperadores xermanos vinieron de la casa de Luxemburgu (cola esceición de [[Lluis IV de Baviera]]) hasta 1438, confirmaron les cartes de llibertá (''Freibriefe'') de les trés comunidaes y xeneralmente aceptaron la so estatus como ''reichsfrei'', deseosos de controlar direutamente'l pasu de San Gotardo y de debilitar la posición de la casa rival d'Habsburgu. Unterwalden consiguió finalmente esti estatus en 1309 de la mano d'[[Enrique VII del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu|Enrique VII]], socesor d'Alberto I. Esto nun torgar a los duques d'Habsburgu, orixinarios d'[[Argovia]], l'intentar axudicase la soberanía sobre los territorios al sur del Rin.

Na llucha pola corona del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu de 1314 ente'l duque [[Federico d'Habsburgu, el Formosu|Federico I d'Habsburgu]] y el rei [[Lluis IV de Baviera]], los cantones del monte alliniar colos [[Wittelsbach]] por medrana a que los Habsburgu intentaren de nuevu anexonase los sos territorios, como yá fixera Rodolfo I. Cuando se desamarró'l conflictu largamente xestáu ente Schwyz y l'[[abadía de Einsiedeln]], los Habsburgu respondieron unviando un poderosu exércitu de caballeros contra los llabradores p'apoderar la insurrección, pero l'exércitu austriacu del hermanu de Federico, [[Leopoldu I d'Habsburgu]], foi finalmente ganáu na [[batalla de Morgarten]] de [[1315]]. Tres la victoria, los trés cantones anovaron la so alianza y Lluis IV reconfirmó la so inmediación imperial.

=== Espansión de los ''Acht Orte'' ===
Nos años siguientes les trés comunidaes (los sos territorios nun correspondíen inda a les árees de los [[cantón (entidá subnacional)|cantones]] modernos) desenvolvieron una lenta política d'espansión. Uri apautó col valle d'[[Urseren]] en 1317. En 1332, la ciudá de [[Lucerna (ciudá)|Lucerna]] xunir a l'alianza, intentando asina que los Habsburgu reconocieren el so inmediación imperial. En 1351, estos cuatro comunidaes del monte (''Vier Waldstätte'', un nome que permanez nel nome [[idioma alemán|alemán]] y español del [[Llagu de los Cuatro Cantones]]) aliar cola ciudá de Zúrich, onde la ciudadanía cobrara poder debíu al establecimientu de la ''Zunftordnung'' (lleis de [[gremiu|gremiales]]) y la espulsión de la nobleza en 1336. La ciudá buscaba tamién sofitu contra la ciudá habsburguiana de [[Rapperswil (Sankt Gallen)|Rapperswil]], que tratara de derrocar al alcalde de Zúrich [[Rudolf Brun]] en 1350. Cola ayuda de los sos nuevos aliaos, Zúrich foi capaz d'aguantar el sitiu del duque [[Alberto II d'Austria]]. La campaña foi tan esitosa que los confederaos llegaron inclusive a conquistar la ciudá de [[Zug]] y el valle de [[Cantón de Glaris|Glaris]] en 1352. Sicasí, en 1356 tuvieron que retornar tanto Glaris como Zug a los Habsburgu por cuenta de la firma del tratáu de [[Ratisbona]]. A cambéu, l'emperador [[Carlos IV de Luxemburgu]] reconoció la ''Zunftordnung'' de Zúrich y confirmó el so estatus de ''reichsfrei'' a pesar de prohibir cualquier confederación interna nel imperiu nel so [[Bulda d'Oru de 1356|Bulda d'Oru]], promulgada en xineru d'esi añu. La Casa de Luxemburgu favorecía los intereses de los confederaos porque vía nellos a un aliáu contra la casa rival de los Habsburgu.

[[IMAXE:Battle of Laupen.jpg|thumb|204px|Ilustración de finales del sieglu XV de la [[Batalla de Laupen]]. Les fuercies confederaes amuésense a la derecha.]]
La Confederación (''Eidgenossenschaft'') roblara aliances perpetues tantu con Glaris como con Zug en 1352 y, poro, esta fecha considérase'l puntu d'entrada d'estos cantones na Confederación, anque permanecieren so control de los Habsburgu mientres unos cuantos años más.<ref name="zug">Glauser, T.: ''[https://web.archive.org/web/20040827221557/http://www.zug.ch/staatsarchiv/download/tugium_nr_18_s103_115.pdf 1352 – Zug wird nicht eidgenössisch]'', Archivu estatal del [[Cantón de Zug]]; Tugium 18, páxs. 103-115; 2002. (ficheru [[PDF]], 359 [[Kilobyte|KB]]; n'Alemán).</ref>

Nel oeste, los cuatro cantones del monte apautaren una alianza cola ciudá de [[Berna]] en 1321, ya inclusive unviáu un destacamentu p'ayudar a les fuercies bernesas na so espansión territorial contra la [[Casa de Saboya]] y los Habsburgu na [[Batalla de Laupen]] en 1339. En 1353, Berna robló una alianza "eterna" cola Confederación, completando la "alianza de los ocho llugares" (''Bund der Acht Orte'').

Esta alianza de los ''Ocho lugar'' nun constituyía un Estáu homoxéneu, sinón un conglomeráu d'ocho ciudad y territorios independientes, que se sosteníen non por un mesmu pactu, sinón por una rede de seis pacto "eternos" distintos. Caúna de los ocho partes escorría los sos intereses particulares, especialmente nel casu de les poderoses ciudaes de Zúrich y Berna. Zúrich formaba tamién parte d'una alianza de ciudaes asitiaes alredor del [[Llagu de Constanza]] qu'incluyía coles mesmes a [[Constanza (Alemaña)|Constanza]], [[Lindau]] y [[Schaffhausen]], y mientres dalgún tiempu entendía a otres ciudaes tan alloñaes como [[Rottweil]] o [[Ulm]], y Berna siguía la so propia política hexemónica, participando socesivamente en delles aliances con otres ciudaes, como [[Friburgu (Suiza)|Friburgu]], [[Murten]], [[Biel-Bienne|Biel]] o [[Soleura]]. Esta "Confederación Borgoña"- bernesa foi una socesión d'aliances volátiles, pos, por casu, na batalla de Laupen, Friburgu llegó a tar enfrentáu a Berna. La posición de Berna tres dicha batalla tornóse tan fuerte que les aliances acababen frecuentemente cola asimilación del aliáu so la dependencia de Berna, como pasó, por casu, con [[Burgdorf]] y [[Payerne]].

=== Afitamientu ===
En 1364, Schwyz reconquistó la ciudá de Zug y anovó l'alianza l'añu siguiente. Na década de 1380, Lucerna espandió'l so territoriu de forma agresiva, conquistando [[Wolhusen]], reclamando la soberanía del valle d'[[Entlebuch]] y [[Sempach]], enantes sol dominiu d'Habsburgu. En represalia [[Leopoldu III d'Austria|Leopoldu III d'Habsburgu]] armó un exércitu y enfrentóse a la Confederación cerca de Sempach en 1386, onde sería decisivamente derrotáu y muertu mientres la [[Batalla de Sempach]]. Aprovechando estos acontecimientos, Glaris declaróse independiente y constituyó'l so primer ''[[Landsgemeinde]]'' ([[dieta (asamblea)|dieta]]) en 1387. Na [[Batalla de Näfels]] de 1388, un exércitu austriacu al mandu d'[[Alberto III d'Austria]], socesor de Leopoldu, foi derrotáu, y nel tratáu de paz robláu al añu siguiente determinóse que Glaris caltendría la so independencia de los Habsburgu.

La folgosa federación d'Estaos reforzar con alcuerdos adicionales ente los firmantes. Na [[Pfaffenbrief]] de 1370, los seis Estaos firmantes (ensin Berna nin Glaris) referir a sigo mesmos per primer vegada como una unidá territorial (''unser Eydgnosschäft''). Con esti documentu asumieron l'autoridá sobre los clérigos, poniéndolos so la so llexislación. Amás, la ''Pfaffenbrief'' prohibió los [[feudu|feudos]], y les partes comprometer a garantizar la paz del camín de Zúrich al Pasu de San Gotardo. Otru tratáu importante foi la ''Sempacherbrief'' de 1393. Non yá foi'l primer documentu robláu polos ''Ocho lugar'' (más l'asociada Soleura), sinón qu'amás determinó que nengún d'ellos empezaría una guerra ensin el consentimientu del restu.

Los confederaos sofitaron la insurrección d'[[Appenzell (ciudá)|Appenzell]], qu'empezó en 1401, contra l'abadía de [[Sankt-Gallen]] y [[Federico IV d'Habsburgu]], duque de [[Tirol]] y [[Austria Anterior]]. Appenzell pasó a ser un protectoráu de los ''Acht Orte'' en 1411, lo qu'acabó con una paz de 50 años con Federico IV en 1412.

L'emperador [[Segismundo de Luxemburgu|Segismundo]] del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu proscribió a Federico IV en 1415 pol so sofitu al [[antipapa]] [[Juan XXIII (antipapa)|Juan XXIII]] nel [[Conceyu de Constanza]] y animó a otros a tomar les posesiones del duque, ente les que s'atopaba [[Argovia]]. En consiguiendo que l'emperador garantizára-yos el so privilexos (tolos cantones yeren ''reichsfrei'') y un decretu qu'inhabilitaba'l tratáu de paz de 1412, los ''Eidgenossen'' (confederaos) conquistaron Argovia. Una gran parte acabó sol control bernés, ente que'l País de [[Baden (Argovia)|Baden]] sería alministráu pola Confederación como propiedá común hasta 1798. Namái'l [[Frick]]tal siguió sol dominiu de los [[Habsburgu]].

[[Ficheru:expansion suiza.svg|thumb|300px|L'Antigua Confederación Suiza dende 1291 hasta'l [[sieglu XVI]].]]
Nel [[Valais]], desamarrar de nuevu'l conflictu ente l'Obispáu de [[Sion]] y el [[Ducáu de Saboya]], que llevara a la separación en 1301 (l'obispáu controlaría'l Valais cimeru y los Saboya la parte inferior). Por dos vegaes los Saboya ocuparíen el Valais enteru, pero dambes vegaes seríen derrotaos. Los dos trataos de paz de 1361 y 1391 restablecieron el ''status quo'' de 1301. Como resultáu d'estes lluches, los pueblos del Valais cimeru entamar nos ''Sieben Zenden'' ("siete décimos") alredor de 1355, acabando estes guerres como pequeños Estaos práuticamente independientes: una situación similar a la de los cantones de la ''Eidgenossenschaft''.

Nos [[Grisones]], llamaos entós ''Churwalden'', l'obispu de [[Coira]] y munches families nobles locales compitieron pol control de la rexón, que cuntaba con munchos pasos alpinos. A lo llargo del sieglu XIV apaecieron trés amiestes de comunidaes llibres. La ''[[Gotteshausbund]]'' ("Lliga de la Casa de Dios"), que cubría la contorna de [[Coira]] y la [[Engadina]], fundóse cuando l'obispu entamó en 1367 apurrir l'alministración de la so diócesis a los Habsburgu. Mercó la so llibertá pagando la delda del obispu, y nes décades siguientes amontó'l so control sobre l'alministración del obispáu, hasta que'l rexente del obispu foi depuestu en 1452. Nel valle cimeru del [[Rin]] fundóse la ''[[Grauer Bund]]'' ("Lliga Gris") en 1395 so la direición del abá de l'Abadía de [[Disentis]], ya incluyía non yá les comunidaes de llabradores, sinón tamién la nobleza local, lo qu'acabó col feudu d'esta postrera. Pa 1424 la Lliga Gris taba apoderada poles comunidaes llibres y estableció unos estatutos más democráticos.

=== Crisis interna ===
Les rellaciones ente los cantones individuales de la Confederación nun taben llibres de tensiones. Evitar a dures penes un primer alcontrón ente Berna y los ''Vier Waldstätten'' pola mor del conflictu de [[Raron]] (Berna sofitaba a los barones de Raron, ente que los cantones del monte alliniar colos ''Sieben Zenden'') nel [[Valais]] cimeru. Los barones locales de Raron yeren práuticamente la familia dominante del Valais cimeru a finales del sieglu XIV y compitieron col obispu de Sion pol control de valle. Cuando l'emperador Segismundo nomó-yos condes en 1413 y ordenó al obispu qu'apurriera los sos territorios a los de Raron en 1414, desamarróse una revuelta. Al añu siguiente dambos contendentes habíen perdíu, pos los de Raron nun consiguieron espulsar al obispu, que como contrapartida concediera grandes privilexos a los "Sieben Zenden" por aciu la firma del [[Tratáu de Cogorda]] de 1415.

L'[[Antigua Guerra de Zúrich]], qu'empezó como una disputa pola socesión del [[conde de Toggenburg]], foi una prueba más seria pa la unidá de los ''Ocho lugar''. Zúrich nun aceptaba les reivindicaciones de Schwyz y Glaris, que taben sofitaos pol restu de los cantones, y en 1438 declaró un [[embargu]], atayándo-yos el suministru de granu. Los demás miembros de la Confederación espulsaron a Zúrich de la mesma en 1440 y declaráron-y la guerra. En represalia, Zúrich apautó colos Habsburgu en 1442. El restu de los cantones invadieron Zúrich y sitiaron la ciudá, pero fueron incapaces de prindala. En 1446 dambes partes contendientes taben exhaustas y roblóse una paz preliminar. En 1450, los dos bandos roblaron la paz definitiva y Zúrich foi almitida de nuevu na Confederación, pero tuvo qu'eslleir la so alianza colos Habsburgu. Esti conflictu ye significativu, yá que demuestra que la Confederación creciera hasta formar una alianza política tan estrecha que nun toleraba enclinos separatistes de los sos miembros.

El final de la dinastía de los condes de Toggenburg en 1436 tuvo tamién efeutos nos Grisones. Nos sos antiguos territorios de [[Prättigau]] y [[Davos]], los (primeramente once, tres la fusión namái diez) pueblos fundaron la ''[[Zehngerichtebund]]'' ("Lliga de los Diez Xurisdicciones"). Pa 1471, los trés amiestes xunto cola ciudá de [[Coira]] formaren una federación d'estrechos llazos, basada na asistencia militar y pactos de llibre comerciu ente les partes, qu'incluyía una dieta federal común: les ''Drei Bünde'' (Trés Amiestes) nacieren, anque l'alianza nun se concluyiría oficialmente en forma de contratu escritu hasta 1524.

=== Espansión posterior ===
Na segunda metá del sieglu XV, la Confederación espandió los sos territorios. Nel norte, les ciudaes enantes controlaes polos Habsburgu de [[Schaffhausen]] y [[Stein am Rhein]] pasaren en 1415 a gociar del estatus de inmediación imperial tres la espulsión de Federico IV. Les dos ciudaes, d'importancia estratéxica —teníen los dos únicos pontes fortificaes sobre'l Rin ente [[Constanza (Alemaña)|Constanza]] y [[Basilea]]— non yá taben enfrentaes colos barones de la vecina [[Hegau]], sinón que tamién s'atopaben so la presión de los duques d'Habsburgu, que pretendíen reintegrar les ciudaes sol so dominiu. El 1 de xunu de 1454, Schaffhausen pasó a ser un miembru asociáu (''Zugewandter Ort'') de la Confederación al aliase con seis de los ocho cantones (Uri y Unterwalden nun participaron). Cola ayuda de los confederaos repelieron un exércitu de dos mil homes de los Habsburgu al este de [[Thayngen]]. Stein am Rhein apautó una alianza similar el 6 d'avientu de [[1459]].

La ciudá de [[Sankt Gallen]] aportara a llibre en 1415, pero caltenía un conflictu col so [[Abadía de Sankt Gall|abá]], qu'intentó que cayera so la so influencia. Pero como los duques d'Habsburgu fueron incapaces de sofita-y de dalguna forma, foi forzáu a pidir ayuda a los confederaos, y l'abadía convertir nun protectoráu de la Confederación el 17 d'agostu de [[1451]]. La ciudá foi aceptada como Estáu acomuñáu'l 13 de xunu de [[1454]]. [[Friburgu (Suiza)|Friburgu]], otra ciudá de los Habsburgu, pasó a tar controlada pol [[Duque de Saboya]] mientres la década de 1440 y tuvo qu'aceptar al duque como'l so señor en 1452. Sicasí, tamién s'alió con Berna en [[1454]], convirtiéndose nun Estáu asociáu. Otros dos ciudaes que pidieron ayuda a los ''Eidgenossen'' contra los Habsburgu fueron [[Rottweil]], que pasó a ser Estáu acomuñáu'l 18 de xunu de [[1463]], y [[Mülhausen]], que fizo lo propio'l 17 de xunu de [[1466]], por aciu una alianza con Berna (y Soleura). En [[Rapperswill]], un enclave habsburguiano nel [[Llagu de Zúrich]] dientro del territoriu confederáu, un [[golpe d'Estáu]] de 1458 favorable a la confederación llevó a la ciudá a ser un protectoráu de la ''Eidgenossenschaft'' en 1464.

El duque [[Segismundo d'Austria]] viose envolubráu nuna llucha pol poder col [[Papa Pío II]] pol nomamientu d'un obispu en [[Tirol]] en 1460. Cuando'l duque foi espulsáu pol Papa, producióse una situación similar a la de 1415. La Confederación sacó ventaya de los problemes de los Habsburgu y conquistó [[Turgovia]] y la rexón de [[Sargans]] na seronda de 1460, que pasaron a ser propiedaes alministraes de mancomún. Nun tratáu de paz del 1 de xunu de [[1461]], el duque nun tuvo más alternativa qu'aceptar la nueva situación.

Los suizos tamién amosaron interés n'estender la so influencia al sur de los [[Alpes]] p'asegurar la ruta comercial al traviés del Pasu de San Gotardo escontra [[Milán]]. En 1331 empezaron a expander la so influencia por aciu alcuerdos pacíficos, pero nel sieglu XV arreyáronse militarmente. En 1403 l'alta [[Leventina]], el valle al sur del pasu, convertir nun protectoráu de Uri. A lo llargo del sieglu XV produció una llucha de resultaos variables ente los suizos y el [[Ducáu de Milán]]. En 1439 Uri asumió'l control completu de l'alta Leventina, rexón sobre la cual el Ducáu de Milán abandonó les sos reivindicaciones dos años más tarde. Los suizos conquistaron violentamente dos veces l'actual [[Cantón del Tesinu]] y el valle d'[[Ossola]], pero dambes vegaes los milaneses recuperaron tolos territorios, sacante Leventina. Los dos vegaes los suizos consiguieron, magar la so derrota, axustar trataos de paz favorables a los sos intereses.

=== Les Guerres de Borgoña ===
[[Ficheru:Peter Paul Rubens 144.jpg|thumb|180px|[[Carlos el Temerariu]].]]

Les [[Guerres de Borgoña]] fueron un conflictu ente la [[Dinastía Valois]] y la [[Casa d'Habsburgu]]. El expansionismo agresivu del [[ducáu de Borgoña|duque de Borgoña]], [[Carlos el Temerariu]], enfrentó-y al rei [[Lluis XI de Francia]] y al emperador [[Federico III d'Habsburgu]]. Los embargos políticos contra les ciudaes de Basilea, [[Estrasburgu]] y [[Mulhouse]] fixéron-y allegar a Berna en busca d'ayuda.

Los conflictos remataron en 1474, tres la firma d'un tratáu de paz ente [[Segismundo d'Austria]] y los confederaos en Constanza (más tarde llamáu ''[[Ewige Richtung]]''). Los confederaos, xuníos a les ciudaes alsacianas y a Segismundo nuna "lliga contra Borgoña", conquistaron parte del [[Jura]] burgundiu (el [[Francu Condáu]]) y, al añu siguiente, fuercies bernesas ocuparon y afararon el [[Vaud]], que pertenecía al [[Ducáu de Saboya]], aliáu con Carlos el Temerariu. Los ''Sieben Zenden'', cola ayuda de Berna y otres fuercies confederaes, espulsaron a los de Saboya del baxu Valais tres una victoria na [[Batalla de Planta]] en payares de 1475. En 1476 Carlos contraatacó y coló escontra [[Grandson]] col so exércitu, pero sufrió trés grandes derrotes siguíes. Primero na [[Batalla de Grandson]], más tarde na [[Batalla de Murten]] y finalmente na [[Batalla de Nancy]], onde morrió en 1477 mientres lluchaba contra la conxunción de los confederaos y un exércitu de [[René II de Lorena]].<ref name="bwars">Sieber-Lehmann, C.: {{DHS|8881|The Burgundy Wars}}; 18 de xineru de 2005.</ref> Hai un proverbiu que resume estos acontecimientos de la siguiente forma: ''"Bi Grandson s'Guet, bi Murte de Muet, bi Nancy s'Bluet" (hät de Karl de Küeni verloore)'' ("(Carlos el Temerariu perdió) los sos bienes en Grandson, la so temeridá en Murten y la so sangre en Nancy").

Como resultáu de les Guerres de Borgoña, la dinastía de los Duques de Borgoña escastóse. Berna devolvió'l Vaud al Duque de Saboya en cuenta de un rescate de 50.000 [[florín holandés|florinos holandeses]] en 1476, y vendió les sos reivindicaciones sobre'l [[Francu Condáu]] a Lluis XI de Francia por 150.000 florinos en 1479. Los confederaos namái retuvieron sol so control pequeños territorios al este del cordal del Jura, especialmente Grandson y Murten, como dependencies comunes de Berna y Friburgu. Valais, sicasí, sería independiente a partir d'entós, y Berna reconquistaría Vaud en 1536. Magar los efeutos territoriales de les Guerres de Borgoña fueron menores, marcaron l'entamu del emplegu de los mercenarios suizos nos [[campu de batalla]] europeos.

=== Mercenarios suizos ===
{{AP|Mercenarios suizos}}
[[Ficheru:Reislaeufer Luzerner Schilling.jpg|thumb|180px|Mercenarios suizos cruciando los [[Alpes]] ([[Luzerner Schilling]]).]]
Nes Guerres de Borgoña, los soldaos suizos ganárense la reputación de ser cuasi invencibles, y los sos servicios [[mercenariu|mercenarios]] fueron riquíos cada vez con más frecuencia poles potencies europees de la dómina. D'esta forma, los soldaos entrenaos nes batalles pola independencia de los sos territorios, de los reis y los emperadores, pasaron a lluchar al serviciu de los grandes señores en cuenta de una paga.

Poco dempués de les Guerres de Borgoña, los cantones establecieron alcuerdos individuales pa la contratación de mercenarios con munchos comenenciudos, incluyendo'l [[Papa]] — la [[Guardia Suiza]] papal fundar en 1505 y empezó a operar al añu siguiente. Robláronse más contratos con [[Francia]] (una guardia suiza de mercenarios sería aniquilada nel asaltu del [[Palaciu de les Tullerías]] en [[París]] en 1792), el [[Ducáu de Saboya]], [[Austria]] y otros. Los [[mercenarios suizos]] desempeñaríen un papel primeramente importante, pero más tarde secundariu, nos campos de batalla d'Europa hasta finales del sieglu XVIII. 

Les fuercies suices viéronse llueu arreyaes nes [[Guerres Italianes]] ente los Valois y los Habsburgu pol dominiu del norte d'[[Italia]]. Cuando'l poder del [[Ducáu de Milán]] esmorecióse por causa de estes guerres, los suizos consiguieron finalmente faese col [[Cantón del Tesinu|Tesinu]] completu. En 1500 ocuparon les fortaleces d'importancia estratéxica de [[Bellinzona]], que'l rei [[Lluis XII de Francia]], que gobernaba Milán naquella dómina, venció definitivamente en 1503. De 1512 d'equí p'arriba, los confederaos llucharon nel bandu del Papa Xuliu II y el so [[Lliga Santa (1511)|Lliga Santa]] contra los franceses nos territorios al sur de los Alpes. Tres dellos ésitos tempranos, y en conquistando gran parte del territoriu del [[Ducáu de Milán]], fueron ganaos finalmente pol exércitu francés na [[Batalla de Marignano]] en [[1515]], lo que punxo fin a les intervenciones militares de la Confederación, quitando los servicios mercenarios so banderes estranxeres. La resultancia d'estes maniobres foi'l llogru del Tesinu como rexón alministrativa común de la Confederación y la ocupación del valle del ríu Adda ([[Valtelina]], [[Bormio]] y [[Chiavenna]]) poles ''Drei Bünde'', que siguiríen dependiendo de los Grisones hasta 1797, con una curtia interrupción mientres la [[Guerra de los Trenta Años]].

=== Los ''Dreizehn Orte'' ===
Tanto Friburgu como Soleura, que participaren nes Guerres de Borgoña, queríen xunise a la Confederación tres la guerra, lo qu'habría desequilibráu la balanza a favor de los cantones urbanos. Los cantones rurales opunxéronse fuertemente. En 1477 fixeron una marcha escontra les ciudaes en protesta. 

En [[Stans]] tuvo llugar un ''[[Tagsatzung]]'' pa resolver el contenciosu en 1481, pero la guerra paecía inevitable. Un ermitañu local, [[Niklaus von der Flüe]], foi consultáu alrodiu de la situación. Pidió que se tresmitiera un mensaxe a los miembros del ''Tagsatzung'' de lo so parte. Los detalles del mensaxe nun se conocen al día de güei, pero aseló los temperamentos. Friburgu y Soleura fueron almitíos na Confederación.

Tiempu dempués de que s'establecieren pactos billaterales aisllaos ente les lligues de los Grisones y dellos cantones de la Confederación dende principios del sieglu XV, la federación de los Trés Amiestes en xunto pasó a ser un Estáu acomuñáu de la Confederación en 1498, al roblar aliances colos siete cantones orientales.

Cuando los confederaos refugaron aceptar les resoluciones del [[Reichstag (Sacru Imperiu Romanu Xermánicu)|Reichstag]] de 1495 en [[Worms (ciudá)|Worms]], desamarróse la [[Guerra Suaba]] (''Schwabenkrieg'' o ''Schweizernkrieg'' n'[[Alemaña]]) en 1499, enfrentando a la Confederación a la [[Lliga Suaba]] y al emperador [[Maximiliano I d'Habsburgu]]. Tres delles batalles pela redolada de Schaffhausen, nel [[Voralberg]] austriacu y nos Grisones, onde los confederaos collecharon más victories que derrotes, la [[Batalla de Dornach]], na que pereció'l comandante del Emperador, punxo fin a la guerra. En setiembre de 1499 roblóse un tratáu de paz en Basilea qu'establecía la independencia ''de facto'' de la ''Eidgenossenschaft'', anque siguiría siendo nominalmente parte del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu hasta dempués de la Guerra de los Trenta Años y nun s'incluyó nel sistema de [[Círculu Imperial|Círculos Imperiales]] en 1500.

De resultes direuta de la Guerra Suaba, los Estaos primeramente acomuñaos de [[Basilea]] y [[Schaffhausen]] entraron na Confederación en 1501. En 1513, [[Appenzell(ciudá)|Appenzell]] siguió'l mesmu camín, pasando a ser el decimotercer miembru. Les ciudaes de [[Sankt Gallen]], [[Biel/Bienne|Biel]], [[Mulhouse]] y Rottweil, según los Trés Amiestes nos Grisones fueron acomuñaos de la Confederación (''Zugewandte Orte''). Valais sería un Estáu acomuñáu en 1529.

=== Mitos y lleendes ===
[[Ficheru:Johann Heinrich Füssli 018.jpg|thumb|Xuramentu del Rütli, [[Henry Fuseli]], 1780.]]
Los acontecimientos contaos na saga de [[Guillermo Tell]], que tendríen llugar alredor de 1307, nun tán sofitaos por evidencies históriques. Esti rellatu, como'l del [[Xuramentu de Rütli]] (''Rütlischwur''), nun prau sobre'l [[Llagu de los Cuatro Cantones]], paez datar de finales del sieglu XV y formar parte d'una coleición de rellatos populares de 1470, el ''Weisse Buch von Sarnen''. Considérase xeneralmente una glorificación ficticia de les lluches pola independencia de los ''Waldstätten'' (cantones del monte).

La lleenda d'[[Arnold von Winkelried]] apaez rexistrada a mediaos del sieglu XVI; les primeres cróniques de la [[Batalla de Sempach]] nun-y menten. Dizse que Winkelried abrió una fienda nes llinies de la infantería austriaca balanciar escontra les sos llances y baltándoles col so cuerpu, de forma que los confederaos pudieron atacar al traviés de la fienda abierta.

== Desenvolvimientos sociales ==
Los cambeos sufiertos alredor del sieglu XIII exercieron una fonda influencia na sociedá. Gradualmente, la población de [[siervu|siervos]] foi volviéndose una agrupación de llabradores llibres y ciudadanos. Nes ciudaes —que yeren pequeñes, según los criterios actuales, pos Basilea tenía 10.000 habitantes ente que Zúrich, Berna, Lausana y Friburgu teníen unos 5.000 cada una— el desenvolvimientu foi natural, y los señores feudales llueu-yos dotaron d'una cierta autonomíasobremanera sobre la so alministración interna. A principios del sieglu XIV los artesanos de les ciudaes empezaron a formar [[gremiu|gremios]] y fueron tomando'l control políticu, especialmente nes ciudaes asitiaes a lo llargo del Rin, como Basilea, Schaffhausen, Zurich o Coira (pero non, por casu, en Berna o Lucerna —o en [[Frankfurt]]— onde una aristocracia fuerte tornó tal desenvolvimientu). Les ciudaes gremiales teníen una estructura relativamente democrática, col gobiernu d'un conceyu escoyíu polos ciudadanos.

Nes árees rurales la población polo xeneral esfrutaba de menos llibertaes, pero dalgunos señores llevaron a cabu la colonización d'árees remotes otorgando privilexos a los pioneros. Un movimientu de colonización bastante conocíu foi'l de los [[Walser]], del Valais a los Grisones, que produció asentamientos en dellos valles nel sieglu XIV. Nes rexones montascoses, la comunidá dirixía comunalmente la esplotación de los campos comunes, les camperes alpines y los montes (importantes como proteición contra [[ábanu|ábanos]]). Les comuñes del valle cooperaben estrechamente y empezaron a mercar propiedaes a los terratenientes de la nobleza o a cencielles a quitar de les sos tierres pola fuercia. Formáronse dietes rexonales; los ''[[Landsgemeinde]]'' formar pa tratar l'alministración de les comuñes, y tamién sirvíen como altu tribunal y p'escoyer representantes, los ''[[Landammann]]''.

[[Ficheru:University of Basel Inauguration Ceremony 1460.jpg|thumb|200px|Representación contemporánea de la ceremonia d'inauguración de la [[Universidá de Basilea]] na Catedral de Basilea el 4 d'abril de [[1460]].]]

Anque tanto los ciudadanos probes como los ricos y los llabradores teníen los mesmos derechos (anque non el mesmu estatus), non toos yeren iguales. Los emigrantes que llegaben a una ciudá nun teníen derechos políticos y yeren llamaos ''Hintersassen''. N'árees rurales, teníen que pagar pa trabayar les tierres comunes. Namái se-yos garantizaben plenos derechos cuando adqueríen la ciudadanía, cuestión que nun dependía namái de la so riqueza (pos teníen que mercar la ciudadanía), sinón qu'amás teníen que vivir ellí por dalgún tiempu, especialmente si vivíen en zones rurales.<ref name="hintersassen">Holenstein, A.: {{DHS|15998|Hintersassen}}; 5 de setiembre de [[2005]].</ref>

Les ciudaes siguieron una política d'espansión territorial pa consiguir el control de les rexones rurales circundantes, de les que dependíen, emplegando'l poder militar o, de cutiu, medios más sutiles como la compra de les sos tierres, o l'aceptación como ciudadanos de los siervos (lliberar por tanto: ''"Stadtluft macht frei"'' —"l'aire de la ciudá llibera") d'un señor feudal. Los llabradores teníen la so tierra, los pueblos alministraben les sos propiedaes comunes y los villanos participaben como xuráu nel tribunal de la ciudá. Teníen, sicasí, que sirvir militarmente a la ciudá, lo que per otra parte incluyía'l derechu a tener les sos propies armes.

Basilea pasó a ser el centru educativu y científicu na segunda metá del sieglu XV. La ciudá allugó'l [[Conceyu de Basilea]] de 1431 a 1447, y en 1460 fundóse la [[Universidá de Basilea]] qu'atraería a munchos pensadores notables, como [[Erasmu]] o [[Paracelso]].

=== Economía ===
La población de los cantones yera d'unes 600.000 almes alredor del 1400 y creció hasta 800.000 pa 1500. La producción de granu yera abondu namái en delles de les rexones menos elevaes, ente que la mayor parte del territoriu dependía de la importación de [[trigu]], [[avena]] o [[cebada]]. Nos [[Alpes]], onde la collecha de granu siempres foi particularmente baxa debíu al clima, producióse una transición escontra la producción de [[Quesu de Suiza|quesu]] y [[mantega]] de [[lleche de vaca]]. A midida que los caminos fueron ameyorando y volviéronse más seguros, foi floriando'l comerciu ente les ciudaes.

Les ciudaes teníen mercaos y centros de comerciu d'importancia, y atopábense nes carreteres que travesaben los Alpes. Desenvolvióse la manufactura testil, sobremanera en Sankt Gallen. El [[quesu]] (especialmente'l [[emmental]] y el [[gruyer]]) foi un productu bien esportáu. Les esportaciones de les ciudaes suices llegaben a gran distancia, hasta'l [[Llevante mediterraneu|Llevante]] y [[Polonia]].

Nel sieglu XV, los servicios [[mercenariu|mercenarios]] pasaron a ser un importante factor económicu. El ''Reisläuferei'' (serviciu mercenariu) atraía a numberosos mozos aventureros suizos que víen nél una manera d'escapar a la probeza de los sos llares. Les pagues non yá yeren recibíes polos mercenarios, sinón que los sos cantones orixinarios tamién recibíen una parte, y esti serviciu, a pesar de ser fuertemente criticáu na dómina por menguar los recursos humanos de la Confederación, volvióse popular ente los mozos llabradores de los cantones rurales.

=== Organización política ===
Primeramente, la ''Eidgenossenschaft'' nun taba xunida por un pactu singular, sinón por un conxuntu completu de pactos asolapaos y trataos billaterales dixebraos ente dellos miembros, d'esixencies mínimes. Les partes xeneralmente alcordaben lluchar pa caltener la paz nos sos territorios, ayudar colos contenciosos militares y definir un ciertu arbitraxe pa les sos disputes. La ''Sempacherbrief'' de 1393 foi'l primer tratáu que xunió los ocho cantones y, poro, establecía una asamblea federal. La [[Tagsatzung]] (Dieta federal) desenvolver nel sieglu XV. El segundu tratáu d'unificación sería'l ''[[Stanser Verkommnis]]'' de 1481.

La Dieta federal axuntábase de normal munches vegaes al añu. Cada cantón delegaba dos representantes, lo que de normal incluyía tamién a los Estaos acomuñaos. Primeramente, el cantón nel que s'axuntaben los delegaos presidía l'alcuentru, pero nel sieglu XVI Zúrich asumió la presidencia (''Vorort'') de forma permanente, y [[Baden (Argovia)|Baden]] pasó a ser el llugar d'alcuentru.<ref name="tagsatzung">Würgler, A.: {{DHS|10076|Tagsatzung}}; 1 de setiembre de 2004.</ref>

La [[Dieta federal]] trataba tolos asuntos ente cantones y exercía tamién como corte d'arbitraxe onde dirimir les disputes ente los Estaos miembros, o onde sancionar a los miembros que disintieran, como asocedió na Antigua Guerra de Zúrich. Coles mesmes entamaba y supervisaba l'alministración de les propiedaes comunes, como'l País de Baden, [[Freiamt]], [[Cantón de Turgovia|Turgovia]], el valle del Rin ente'l Llagu de Constanza y Coira o en Tesinu. El alministradores d'estes propiedaes comunes exercíen el so cargu mientres dos años y pertenecíen cada periodu a un cantón distintu.

A pesar del so calter informal (nun había una base llegal formal que describiera les competencies), les Dietes federales yeren un importante preséu de los primeramente ocho, y más tarde trece cantones, pa decidir sobre materies intercantonales. Igualmente demostró ser un importante preséu nel desenvolvimientu del sentimientu d'unidá ente cantones, n'ocasiones bien individualistes. Amodo, fuéronse definiendo como una [[Eidgenossenschaft]] y fuéronse considerando a sigo mesmos como trece Estaos separaos con débiles llazos d'unión.

== Ver tamién ==
* [[Historia de Suiza]]
* [[Obispáu de Sion]]
* [[Guerra de Borgoña]]
* [[Casa d'Habsburgu]]
* [[Historia de Valais]]
* [[Historia de los Grisones]]
* [[Guerra Suaba]]

== Referencies ==
Fontes principales:

* Im Hof, O.: ''Geschichte der Schweiz'', Kohlhammer, 1974/2001. ISBN 3-170-14051-1.
* Schwabe & Co.: ''Geschichte der Schweiz und der Schweizer'', Schwabe & Co 1986/2004. ISBN 3-7965-2067-7.

Otres fontes:

{{llistaref}}

== Bibliografía complementaria ==
* Luck, James M.: ''A History of Switzerland / The First 100,000 Years: Before the Beginnings to the Days of the Present'', Society for the Promotion of Science & Scholarship, Palo Alto 1986. N'inglés. ISBN 0-930664-06-X.
* Schneider, B. (ed.): ''Alltag in der Schweiz seit 1300'', Chronos 1991; n'alemán. ISBN 3-905278-70-7.
* Stettler, B: ''Die Eidgenossenschaft im 15. Jahrhundert'', Widmer-Dean 2004; n'alemán. ISBN 3-9522927-0-2.

== Enllaces esternos ==
* [[Diccionariu históricu de Suiza]] (n'alemán, francés, italianu y romanche).
* [http://history-switzerland.geschichte-schweiz.ch/old-swiss-confederacy-1291.html The Old Swiss Confederation] por Markus Jud (n'inglés y alemán).
* {{Enllaz rotu|1={title}|2={url}|date={timestamp:%B %Y}|bot=InternetArchiveBot|1=Switzerland in the Middle Ages |2=http://www.swissworld.org/eng/index.html?siteSect=804&sid=4096521&rubricId=16040 |date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot }} por "Presence Switzerland", una organización non oficial de la Confederación Suiza. [http://www.swissworld.org/eng/index.html?siteSect=800 Disponible en castellán] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050206195801/http://swissworld.org/eng/index.html?siteSect=800 |date=2005-02-06 }}.

{{Tradubot|Expansión de la Antigua Confederación Suiza}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Historia de Suiza]]
[[Categoría:Historia territorial per país]]
[[Categoría:Historia moderna de Suiza]]
[[Categoría:Historia política de Suiza]]
La espansión de l'Antigua Confederación Suiza ye'l periodu de la historia de Suiza que toma aproximao dende la creación de les primeres aliances ente rexones, en 1291, hasta la entrada de la Reforma Protestante, en 1516. Esta dómina carauterizar nos territorios alpinos pol establecimientu d'aliances, nun principiu débiles, ente un númberu creciente de rexones y el so progresivu fortalecimientu hasta formar un Estáu independiente del restu de les potencies.

Empezó como una alianza ente les comunidaes de los valles de los Alpes centrales pa facilitar el prestu de los intereses comunes, como'l llibre comerciu, y p'asegurar la paz a lo llargo de les importantes rutes comerciales al traviés de los montes. A finales de la Edá Media, esta rexón pertenecía al Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, y por causa de la so importancia estratéxica, los emperadores Hohenstaufen garantizáren-y la condición de reichsfrei (inmediación imperial) a principios del sieglu XIII. Como rexones reichsfrei, los cantones (o rexones) d'Uri, Schwyz y Unterwalden quedaron so l'autoridá direuta del emperador, pero fuera del control entemediu de señores feudales, asina qu'esfrutaben d'una amplia autonomía.
 
Cola puxanza de la dinastía de los Habsburgu, los reis y duques d'Habsburgu buscaron estender la so influencia sobre esta rexón y asitiala sol so dominiu. En consecuencia producieron conflictos ente los Habsburgu y les comunidaes de los montes, que trataben de defender el so estatus privilexáu como rexones reichsfrei. Los trés Estaos fundadores de la Eidgenossenschaft Suiza, nome que recibió la confederación, xunir a principios del sieglu XIV a les ciudaes-estáu de Lucerna, Zúrich y Berna, consiguiendo ganar a los exércitos de los Habsburgu en numberoses ocasiones. Tamién sacaron partíu de que'l Sacru Imperiu Xermánicu, mientres la mayor parte del sieglu XIV, tuvo so la influencia de la Casa de Luxemburgu, que-yos consideraba aliaos potenciales contra los Habsburgu. En 1460 los confederaos controlaben la mayor parte del territoriu al sur y al oeste del Rin hasta los Alpes y el cordal del Jura. A finales del sieglu XV y en llibrando dos guerres, la confederación estender hasta sumar trece cantones (los Dreizehn Orte): na Guerra de Borgoña de la década de 1470 los confederaos aseguraron la so hexemonía na frontera occidental, y la so victoria na Guerra Suaba en 1499 contra los exércitos del emperador Habsburgu Maximiliano I apurrió-yos la independencia de facto del Imperiu. Mientres el so involucramiento nes Guerres Italianes, los suizos consiguieron el control sobre'l Cantón del Tesinu.

Nel sieglu XIV floriaron dos federaciones similares nos Alpes: nel actual Cantón de los Grisones fundóse la federación de les Trés Amiestes (Drei Bünde), y nel actual cantón del Valais, los Siete Décimos (Sieben Zenden), que se formaron como resultáu de los conflictos cola Casa de Saboya. Nenguna d'estos dos federaciones foi parte de la Eidgenossenschaft, pero dambes taben estrechamente rellacionaes con ella.

 Desarrollu territorial 

thumb|200px|La Ponte del Diañu foi construyíu nel sieglu XIII pa completar la carretera sobre'l Pasu de San Gotardo. La ponte orixinal foi estropiáu pola guerra y destruyíu por un hinchente en 1888. La imaxe amuesa la segunda ponte construyida en 1826 y, sobre él, la tercer ponte, de 1958.

So la dinastía Hohenstaufen del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, les trés rexones d'Uri, Schwyz y Unterwalden (los Waldstätte o "comunidaes del monte") consiguieren la inmediación imperial (n'alemán Reichsfreiheit). Les dos primeres porque los emperadores queríen tener l'estratéxicu Pasu de San Gotardo baxu control direutu y la postrera porque la mayor parte del so territoriu pertenecía a monesterios reichsfrei. Tamién ganaren esti estatus les ciudaes de Berna y Zúrich al escastase la dinastía de los sos patrones, los Zähringen.

Cuando Rodolfo I d'Habsburgu foi escoyíu Rei de Romanos en 1273 pasó tamién a ser el señor feudal direutu d'estes rexones. Dende esti cargu exerció un dominiu estrictu y alzó los impuestos pa financiar guerres y alquisiciones territoriales, midíes que-y ganaron la impopularidá na rexón. Cuando morrió en 1291, el so fíu Alberto I d'Habsburgu viose arreyáu nuna guerra política con Adolfo de Nassau pol tronu xermánicu, lo que debilitó'l gobiernu de los Habsburgu sobre los territorios alpinos. Entós hubo insurxencies contra los Habsburgu en Suabia y Austria, pero fueron encaloraes rápido por Alberto en 1291. Como Zúrich participara nestes revueltes, Alberto sitió la ciudá, que finalmente tuvo qu'acepta-y como patrón.

Estos tiempos tumultuosos favorecieron que los Waldstätte cooperaren más viviegamente, intentando caltener o reponer el so inmediación imperial. Uri y Schwyz consiguieron que'l so estatus se reconfirmara por Adolfo de Nassau en 1297. Adolfo consiguiera llegar a rei porque Alberto, en principiu'l candidatu más probable, nun foi escoyíu pola Dieta pol so aspeutu y los sos axataos modales. Sicasí, l'añu siguiente Alberto mató a Adolfo na Batalla de Göllheim, colo que l'enemigu natural de los cantones del monte foi proclamáu emperador. Arriendes d'ello, los cantones del monte volvieron perder el so estatus privilexáu.

 El nucleu 
thumb|200px|right|El Bundesbrief o Carta Federal de 1291.
El Bundesbrief de 1291 considérase'l documentu escritu más antiguu que se caltién de l'alianza ente Uri, Schwyz y Unterwalden, los cantones fundadores de l'Antigua Confederación Suiza. La so autenticidá ta suxeta a discutinios, pos la mayoría de los historiadores arreyaos cunten que foi escrita delles décades más tarde. Ye, sicasí, probable qu'esistiera un contratu anterior ente les trés "comunidaes del monte", pue que inclusive dende tiempos del interregnum. Tres la muerte del emperador Alberto I, en 1308, los emperadores xermanos vinieron de la casa de Luxemburgu (cola esceición de Lluis IV de Baviera) hasta 1438, confirmaron les cartes de llibertá (Freibriefe) de les trés comunidaes y xeneralmente aceptaron la so estatus como reichsfrei, deseosos de controlar direutamente'l pasu de San Gotardo y de debilitar la posición de la casa rival d'Habsburgu. Unterwalden consiguió finalmente esti estatus en 1309 de la mano d'Enrique VII, socesor d'Alberto I. Esto nun torgar a los duques d'Habsburgu, orixinarios d'Argovia, l'intentar axudicase la soberanía sobre los territorios al sur del Rin.

Na llucha pola corona del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu de 1314 ente'l duque Federico I d'Habsburgu y el rei Lluis IV de Baviera, los cantones del monte alliniar colos Wittelsbach por medrana a que los Habsburgu intentaren de nuevu anexonase los sos territorios, como yá fixera Rodolfo I. Cuando se desamarró'l conflictu largamente xestáu ente Schwyz y l'abadía de Einsiedeln, los Habsburgu respondieron unviando un poderosu exércitu de caballeros contra los llabradores p'apoderar la insurrección, pero l'exércitu austriacu del hermanu de Federico, Leopoldu I d'Habsburgu, foi finalmente ganáu na batalla de Morgarten de 1315. Tres la victoria, los trés cantones anovaron la so alianza y Lluis IV reconfirmó la so inmediación imperial.

 Espansión de los Acht Orte 
Nos años siguientes les trés comunidaes (los sos territorios nun correspondíen inda a les árees de los cantones modernos) desenvolvieron una lenta política d'espansión. Uri apautó col valle d'Urseren en 1317. En 1332, la ciudá de Lucerna xunir a l'alianza, intentando asina que los Habsburgu reconocieren el so inmediación imperial. En 1351, estos cuatro comunidaes del monte (Vier Waldstätte, un nome que permanez nel nome alemán y español del Llagu de los Cuatro Cantones) aliar cola ciudá de Zúrich, onde la ciudadanía cobrara poder debíu al establecimientu de la Zunftordnung (lleis de gremiales) y la espulsión de la nobleza en 1336. La ciudá buscaba tamién sofitu contra la ciudá habsburguiana de Rapperswil, que tratara de derrocar al alcalde de Zúrich Rudolf Brun en 1350. Cola ayuda de los sos nuevos aliaos, Zúrich foi capaz d'aguantar el sitiu del duque Alberto II d'Austria. La campaña foi tan esitosa que los confederaos llegaron inclusive a conquistar la ciudá de Zug y el valle de Glaris en 1352. Sicasí, en 1356 tuvieron que retornar tanto Glaris como Zug a los Habsburgu por cuenta de la firma del tratáu de Ratisbona. A cambéu, l'emperador Carlos IV de Luxemburgu reconoció la Zunftordnung de Zúrich y confirmó el so estatus de reichsfrei a pesar de prohibir cualquier confederación interna nel imperiu nel so Bulda d'Oru, promulgada en xineru d'esi añu. La Casa de Luxemburgu favorecía los intereses de los confederaos porque vía nellos a un aliáu contra la casa rival de los Habsburgu.

thumb|204px|Ilustración de finales del sieglu XV de la Batalla de Laupen. Les fuercies confederaes amuésense a la derecha.
La Confederación (Eidgenossenschaft) roblara aliances perpetues tantu con Glaris como con Zug en 1352 y, poro, esta fecha considérase'l puntu d'entrada d'estos cantones na Confederación, anque permanecieren so control de los Habsburgu mientres unos cuantos años más.Glauser, T.: 1352 – Zug wird nicht eidgenössisch, Archivu estatal del Cantón de Zug; Tugium 18, páxs. 103-115; 2002. (ficheru PDF, 359 KB; n'Alemán).

Nel oeste, los cuatro cantones del monte apautaren una alianza cola ciudá de Berna en 1321, ya inclusive unviáu un destacamentu p'ayudar a les fuercies bernesas na so espansión territorial contra la Casa de Saboya y los Habsburgu na Batalla de Laupen en 1339. En 1353, Berna robló una alianza "eterna" cola Confederación, completando la "alianza de los ocho llugares" (Bund der Acht Orte).

Esta alianza de los Ocho lugar nun constituyía un Estáu homoxéneu, sinón un conglomeráu d'ocho ciudad y territorios independientes, que se sosteníen non por un mesmu pactu, sinón por una rede de seis pacto "eternos" distintos. Caúna de los ocho partes escorría los sos intereses particulares, especialmente nel casu de les poderoses ciudaes de Zúrich y Berna. Zúrich formaba tamién parte d'una alianza de ciudaes asitiaes alredor del Llagu de Constanza qu'incluyía coles mesmes a Constanza, Lindau y Schaffhausen, y mientres dalgún tiempu entendía a otres ciudaes tan alloñaes como Rottweil o Ulm, y Berna siguía la so propia política hexemónica, participando socesivamente en delles aliances con otres ciudaes, como Friburgu, Murten, Biel o Soleura. Esta "Confederación Borgoña"- bernesa foi una socesión d'aliances volátiles, pos, por casu, na batalla de Laupen, Friburgu llegó a tar enfrentáu a Berna. La posición de Berna tres dicha batalla tornóse tan fuerte que les aliances acababen frecuentemente cola asimilación del aliáu so la dependencia de Berna, como pasó, por casu, con Burgdorf y Payerne.

 Afitamientu 
En 1364, Schwyz reconquistó la ciudá de Zug y anovó l'alianza l'añu siguiente. Na década de 1380, Lucerna espandió'l so territoriu de forma agresiva, conquistando Wolhusen, reclamando la soberanía del valle d'Entlebuch y Sempach, enantes sol dominiu d'Habsburgu. En represalia Leopoldu III d'Habsburgu armó un exércitu y enfrentóse a la Confederación cerca de Sempach en 1386, onde sería decisivamente derrotáu y muertu mientres la Batalla de Sempach. Aprovechando estos acontecimientos, Glaris declaróse independiente y constituyó'l so primer Landsgemeinde (dieta) en 1387. Na Batalla de Näfels de 1388, un exércitu austriacu al mandu d'Alberto III d'Austria, socesor de Leopoldu, foi derrotáu, y nel tratáu de paz robláu al añu siguiente determinóse que Glaris caltendría la so independencia de los Habsburgu.

La folgosa federación d'Estaos reforzar con alcuerdos adicionales ente los firmantes. Na Pfaffenbrief de 1370, los seis Estaos firmantes (ensin Berna nin Glaris) referir a sigo mesmos per primer vegada como una unidá territorial (unser Eydgnosschäft). Con esti documentu asumieron l'autoridá sobre los clérigos, poniéndolos so la so llexislación. Amás, la Pfaffenbrief prohibió los feudos, y les partes comprometer a garantizar la paz del camín de Zúrich al Pasu de San Gotardo. Otru tratáu importante foi la Sempacherbrief de 1393. Non yá foi'l primer documentu robláu polos Ocho lugar (más l'asociada Soleura), sinón qu'amás determinó que nengún d'ellos empezaría una guerra ensin el consentimientu del restu.

Los confederaos sofitaron la insurrección d'Appenzell, qu'empezó en 1401, contra l'abadía de Sankt-Gallen y Federico IV d'Habsburgu, duque de Tirol y Austria Anterior. Appenzell pasó a ser un protectoráu de los Acht Orte en 1411, lo qu'acabó con una paz de 50 años con Federico IV en 1412.

L'emperador Segismundo del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu proscribió a Federico IV en 1415 pol so sofitu al antipapa Juan XXIII nel Conceyu de Constanza y animó a otros a tomar les posesiones del duque, ente les que s'atopaba Argovia. En consiguiendo que l'emperador garantizára-yos el so privilexos (tolos cantones yeren reichsfrei) y un decretu qu'inhabilitaba'l tratáu de paz de 1412, los Eidgenossen (confederaos) conquistaron Argovia. Una gran parte acabó sol control bernés, ente que'l País de Baden sería alministráu pola Confederación como propiedá común hasta 1798. Namái'l Fricktal siguió sol dominiu de los Habsburgu.

thumb|300px|L'Antigua Confederación Suiza dende 1291 hasta'l sieglu XVI.
Nel Valais, desamarrar de nuevu'l conflictu ente l'Obispáu de Sion y el Ducáu de Saboya, que llevara a la separación en 1301 (l'obispáu controlaría'l Valais cimeru y los Saboya la parte inferior). Por dos vegaes los Saboya ocuparíen el Valais enteru, pero dambes vegaes seríen derrotaos. Los dos trataos de paz de 1361 y 1391 restablecieron el status quo de 1301. Como resultáu d'estes lluches, los pueblos del Valais cimeru entamar nos Sieben Zenden ("siete décimos") alredor de 1355, acabando estes guerres como pequeños Estaos práuticamente independientes: una situación similar a la de los cantones de la Eidgenossenschaft.

Nos Grisones, llamaos entós Churwalden, l'obispu de Coira y munches families nobles locales compitieron pol control de la rexón, que cuntaba con munchos pasos alpinos. A lo llargo del sieglu XIV apaecieron trés amiestes de comunidaes llibres. La Gotteshausbund ("Lliga de la Casa de Dios"), que cubría la contorna de Coira y la Engadina, fundóse cuando l'obispu entamó en 1367 apurrir l'alministración de la so diócesis a los Habsburgu. Mercó la so llibertá pagando la delda del obispu, y nes décades siguientes amontó'l so control sobre l'alministración del obispáu, hasta que'l rexente del obispu foi depuestu en 1452. Nel valle cimeru del Rin fundóse la Grauer Bund ("Lliga Gris") en 1395 so la direición del abá de l'Abadía de Disentis, ya incluyía non yá les comunidaes de llabradores, sinón tamién la nobleza local, lo qu'acabó col feudu d'esta postrera. Pa 1424 la Lliga Gris taba apoderada poles comunidaes llibres y estableció unos estatutos más democráticos.

 Crisis interna 
Les rellaciones ente los cantones individuales de la Confederación nun taben llibres de tensiones. Evitar a dures penes un primer alcontrón ente Berna y los Vier Waldstätten pola mor del conflictu de Raron (Berna sofitaba a los barones de Raron, ente que los cantones del monte alliniar colos Sieben Zenden) nel Valais cimeru. Los barones locales de Raron yeren práuticamente la familia dominante del Valais cimeru a finales del sieglu XIV y compitieron col obispu de Sion pol control de valle. Cuando l'emperador Segismundo nomó-yos condes en 1413 y ordenó al obispu qu'apurriera los sos territorios a los de Raron en 1414, desamarróse una revuelta. Al añu siguiente dambos contendentes habíen perdíu, pos los de Raron nun consiguieron espulsar al obispu, que como contrapartida concediera grandes privilexos a los "Sieben Zenden" por aciu la firma del Tratáu de Cogorda de 1415.

L'Antigua Guerra de Zúrich, qu'empezó como una disputa pola socesión del conde de Toggenburg, foi una prueba más seria pa la unidá de los Ocho lugar. Zúrich nun aceptaba les reivindicaciones de Schwyz y Glaris, que taben sofitaos pol restu de los cantones, y en 1438 declaró un embargu, atayándo-yos el suministru de granu. Los demás miembros de la Confederación espulsaron a Zúrich de la mesma en 1440 y declaráron-y la guerra. En represalia, Zúrich apautó colos Habsburgu en 1442. El restu de los cantones invadieron Zúrich y sitiaron la ciudá, pero fueron incapaces de prindala. En 1446 dambes partes contendientes taben exhaustas y roblóse una paz preliminar. En 1450, los dos bandos roblaron la paz definitiva y Zúrich foi almitida de nuevu na Confederación, pero tuvo qu'eslleir la so alianza colos Habsburgu. Esti conflictu ye significativu, yá que demuestra que la Confederación creciera hasta formar una alianza política tan estrecha que nun toleraba enclinos separatistes de los sos miembros.

El final de la dinastía de los condes de Toggenburg en 1436 tuvo tamién efeutos nos Grisones. Nos sos antiguos territorios de Prättigau y Davos, los (primeramente once, tres la fusión namái diez) pueblos fundaron la Zehngerichtebund ("Lliga de los Diez Xurisdicciones"). Pa 1471, los trés amiestes xunto cola ciudá de Coira formaren una federación d'estrechos llazos, basada na asistencia militar y pactos de llibre comerciu ente les partes, qu'incluyía una dieta federal común: les Drei Bünde (Trés Amiestes) nacieren, anque l'alianza nun se concluyiría oficialmente en forma de contratu escritu hasta 1524.

 Espansión posterior 
Na segunda metá del sieglu XV, la Confederación espandió los sos territorios. Nel norte, les ciudaes enantes controlaes polos Habsburgu de Schaffhausen y Stein am Rhein pasaren en 1415 a gociar del estatus de inmediación imperial tres la espulsión de Federico IV. Les dos ciudaes, d'importancia estratéxica —teníen los dos únicos pontes fortificaes sobre'l Rin ente Constanza y Basilea— non yá taben enfrentaes colos barones de la vecina Hegau, sinón que tamién s'atopaben so la presión de los duques d'Habsburgu, que pretendíen reintegrar les ciudaes sol so dominiu. El 1 de xunu de 1454, Schaffhausen pasó a ser un miembru asociáu (Zugewandter Ort) de la Confederación al aliase con seis de los ocho cantones (Uri y Unterwalden nun participaron). Cola ayuda de los confederaos repelieron un exércitu de dos mil homes de los Habsburgu al este de Thayngen. Stein am Rhein apautó una alianza similar el 6 d'avientu de 1459.

La ciudá de Sankt Gallen aportara a llibre en 1415, pero caltenía un conflictu col so abá, qu'intentó que cayera so la so influencia. Pero como los duques d'Habsburgu fueron incapaces de sofita-y de dalguna forma, foi forzáu a pidir ayuda a los confederaos, y l'abadía convertir nun protectoráu de la Confederación el 17 d'agostu de 1451. La ciudá foi aceptada como Estáu acomuñáu'l 13 de xunu de 1454. Friburgu, otra ciudá de los Habsburgu, pasó a tar controlada pol Duque de Saboya mientres la década de 1440 y tuvo qu'aceptar al duque como'l so señor en 1452. Sicasí, tamién s'alió con Berna en 1454, convirtiéndose nun Estáu asociáu. Otros dos ciudaes que pidieron ayuda a los Eidgenossen contra los Habsburgu fueron Rottweil, que pasó a ser Estáu acomuñáu'l 18 de xunu de 1463, y Mülhausen, que fizo lo propio'l 17 de xunu de 1466, por aciu una alianza con Berna (y Soleura). En Rapperswill, un enclave habsburguiano nel Llagu de Zúrich dientro del territoriu confederáu, un golpe d'Estáu de 1458 favorable a la confederación llevó a la ciudá a ser un protectoráu de la Eidgenossenschaft en 1464.

El duque Segismundo d'Austria viose envolubráu nuna llucha pol poder col Papa Pío II pol nomamientu d'un obispu en Tirol en 1460. Cuando'l duque foi espulsáu pol Papa, producióse una situación similar a la de 1415. La Confederación sacó ventaya de los problemes de los Habsburgu y conquistó Turgovia y la rexón de Sargans na seronda de 1460, que pasaron a ser propiedaes alministraes de mancomún. Nun tratáu de paz del 1 de xunu de 1461, el duque nun tuvo más alternativa qu'aceptar la nueva situación.

Los suizos tamién amosaron interés n'estender la so influencia al sur de los Alpes p'asegurar la ruta comercial al traviés del Pasu de San Gotardo escontra Milán. En 1331 empezaron a expander la so influencia por aciu alcuerdos pacíficos, pero nel sieglu XV arreyáronse militarmente. En 1403 l'alta Leventina, el valle al sur del pasu, convertir nun protectoráu de Uri. A lo llargo del sieglu XV produció una llucha de resultaos variables ente los suizos y el Ducáu de Milán. En 1439 Uri asumió'l control completu de l'alta Leventina, rexón sobre la cual el Ducáu de Milán abandonó les sos reivindicaciones dos años más tarde. Los suizos conquistaron violentamente dos veces l'actual Cantón del Tesinu y el valle d'Ossola, pero dambes vegaes los milaneses recuperaron tolos territorios, sacante Leventina. Los dos vegaes los suizos consiguieron, magar la so derrota, axustar trataos de paz favorables a los sos intereses.

 Les Guerres de Borgoña 
thumb|180px|Carlos el Temerariu.

Les Guerres de Borgoña fueron un conflictu ente la Dinastía Valois y la Casa d'Habsburgu. El expansionismo agresivu del duque de Borgoña, Carlos el Temerariu, enfrentó-y al rei Lluis XI de Francia y al emperador Federico III d'Habsburgu. Los embargos políticos contra les ciudaes de Basilea, Estrasburgu y Mulhouse fixéron-y allegar a Berna en busca d'ayuda.

Los conflictos remataron en 1474, tres la firma d'un tratáu de paz ente Segismundo d'Austria y los confederaos en Constanza (más tarde llamáu Ewige Richtung). Los confederaos, xuníos a les ciudaes alsacianas y a Segismundo nuna "lliga contra Borgoña", conquistaron parte del Jura burgundiu (el Francu Condáu) y, al añu siguiente, fuercies bernesas ocuparon y afararon el Vaud, que pertenecía al Ducáu de Saboya, aliáu con Carlos el Temerariu. Los Sieben Zenden, cola ayuda de Berna y otres fuercies confederaes, espulsaron a los de Saboya del baxu Valais tres una victoria na Batalla de Planta en payares de 1475. En 1476 Carlos contraatacó y coló escontra Grandson col so exércitu, pero sufrió trés grandes derrotes siguíes. Primero na Batalla de Grandson, más tarde na Batalla de Murten y finalmente na Batalla de Nancy, onde morrió en 1477 mientres lluchaba contra la conxunción de los confederaos y un exércitu de René II de Lorena.Sieber-Lehmann, C.: ; 18 de xineru de 2005. Hai un proverbiu que resume estos acontecimientos de la siguiente forma: "Bi Grandson s'Guet, bi Murte de Muet, bi Nancy s'Bluet" (hät de Karl de Küeni verloore) ("(Carlos el Temerariu perdió) los sos bienes en Grandson, la so temeridá en Murten y la so sangre en Nancy").

Como resultáu de les Guerres de Borgoña, la dinastía de los Duques de Borgoña escastóse. Berna devolvió'l Vaud al Duque de Saboya en cuenta de un rescate de 50.000 florinos holandeses en 1476, y vendió les sos reivindicaciones sobre'l Francu Condáu a Lluis XI de Francia por 150.000 florinos en 1479. Los confederaos namái retuvieron sol so control pequeños territorios al este del cordal del Jura, especialmente Grandson y Murten, como dependencies comunes de Berna y Friburgu. Valais, sicasí, sería independiente a partir d'entós, y Berna reconquistaría Vaud en 1536. Magar los efeutos territoriales de les Guerres de Borgoña fueron menores, marcaron l'entamu del emplegu de los mercenarios suizos nos campu de batalla europeos.

 Mercenarios suizos 

thumb|180px|Mercenarios suizos cruciando los Alpes (Luzerner Schilling).
Nes Guerres de Borgoña, los soldaos suizos ganárense la reputación de ser cuasi invencibles, y los sos servicios mercenarios fueron riquíos cada vez con más frecuencia poles potencies europees de la dómina. D'esta forma, los soldaos entrenaos nes batalles pola independencia de los sos territorios, de los reis y los emperadores, pasaron a lluchar al serviciu de los grandes señores en cuenta de una paga.

Poco dempués de les Guerres de Borgoña, los cantones establecieron alcuerdos individuales pa la contratación de mercenarios con munchos comenenciudos, incluyendo'l Papa — la Guardia Suiza papal fundar en 1505 y empezó a operar al añu siguiente. Robláronse más contratos con Francia (una guardia suiza de mercenarios sería aniquilada nel asaltu del Palaciu de les Tullerías en París en 1792), el Ducáu de Saboya, Austria y otros. Los mercenarios suizos desempeñaríen un papel primeramente importante, pero más tarde secundariu, nos campos de batalla d'Europa hasta finales del sieglu XVIII. 

Les fuercies suices viéronse llueu arreyaes nes Guerres Italianes ente los Valois y los Habsburgu pol dominiu del norte d'Italia. Cuando'l poder del Ducáu de Milán esmorecióse por causa de estes guerres, los suizos consiguieron finalmente faese col Tesinu completu. En 1500 ocuparon les fortaleces d'importancia estratéxica de Bellinzona, que'l rei Lluis XII de Francia, que gobernaba Milán naquella dómina, venció definitivamente en 1503. De 1512 d'equí p'arriba, los confederaos llucharon nel bandu del Papa Xuliu II y el so Lliga Santa contra los franceses nos territorios al sur de los Alpes. Tres dellos ésitos tempranos, y en conquistando gran parte del territoriu del Ducáu de Milán, fueron ganaos finalmente pol exércitu francés na Batalla de Marignano en 1515, lo que punxo fin a les intervenciones militares de la Confederación, quitando los servicios mercenarios so banderes estranxeres. La resultancia d'estes maniobres foi'l llogru del Tesinu como rexón alministrativa común de la Confederación y la ocupación del valle del ríu Adda (Valtelina, Bormio y Chiavenna) poles Drei Bünde, que siguiríen dependiendo de los Grisones hasta 1797, con una curtia interrupción mientres la Guerra de los Trenta Años.

 Los Dreizehn Orte 
Tanto Friburgu como Soleura, que participaren nes Guerres de Borgoña, queríen xunise a la Confederación tres la guerra, lo qu'habría desequilibráu la balanza a favor de los cantones urbanos. Los cantones rurales opunxéronse fuertemente. En 1477 fixeron una marcha escontra les ciudaes en protesta. 

En Stans tuvo llugar un Tagsatzung pa resolver el contenciosu en 1481, pero la guerra paecía inevitable. Un ermitañu local, Niklaus von der Flüe, foi consultáu alrodiu de la situación. Pidió que se tresmitiera un mensaxe a los miembros del Tagsatzung de lo so parte. Los detalles del mensaxe nun se conocen al día de güei, pero aseló los temperamentos. Friburgu y Soleura fueron almitíos na Confederación.

Tiempu dempués de que s'establecieren pactos billaterales aisllaos ente les lligues de los Grisones y dellos cantones de la Confederación dende principios del sieglu XV, la federación de los Trés Amiestes en xunto pasó a ser un Estáu acomuñáu de la Confederación en 1498, al roblar aliances colos siete cantones orientales.

Cuando los confederaos refugaron aceptar les resoluciones del Reichstag de 1495 en Worms, desamarróse la Guerra Suaba (Schwabenkrieg o Schweizernkrieg n'Alemaña) en 1499, enfrentando a la Confederación a la Lliga Suaba y al emperador Maximiliano I d'Habsburgu. Tres delles batalles pela redolada de Schaffhausen, nel Voralberg austriacu y nos Grisones, onde los confederaos collecharon más victories que derrotes, la Batalla de Dornach, na que pereció'l comandante del Emperador, punxo fin a la guerra. En setiembre de 1499 roblóse un tratáu de paz en Basilea qu'establecía la independencia de facto de la Eidgenossenschaft, anque siguiría siendo nominalmente parte del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu hasta dempués de la Guerra de los Trenta Años y nun s'incluyó nel sistema de Círculos Imperiales en 1500.

De resultes direuta de la Guerra Suaba, los Estaos primeramente acomuñaos de Basilea y Schaffhausen entraron na Confederación en 1501. En 1513, Appenzell siguió'l mesmu camín, pasando a ser el decimotercer miembru. Les ciudaes de Sankt Gallen, Biel, Mulhouse y Rottweil, según los Trés Amiestes nos Grisones fueron acomuñaos de la Confederación (Zugewandte Orte). Valais sería un Estáu acomuñáu en 1529.

 Mitos y lleendes 
thumb|Xuramentu del Rütli, Henry Fuseli, 1780.
Los acontecimientos contaos na saga de Guillermo Tell, que tendríen llugar alredor de 1307, nun tán sofitaos por evidencies históriques. Esti rellatu, como'l del Xuramentu de Rütli (Rütlischwur), nun prau sobre'l Llagu de los Cuatro Cantones, paez datar de finales del sieglu XV y formar parte d'una coleición de rellatos populares de 1470, el Weisse Buch von Sarnen. Considérase xeneralmente una glorificación ficticia de les lluches pola independencia de los Waldstätten (cantones del monte).

La lleenda d'Arnold von Winkelried apaez rexistrada a mediaos del sieglu XVI; les primeres cróniques de la Batalla de Sempach nun-y menten. Dizse que Winkelried abrió una fienda nes llinies de la infantería austriaca balanciar escontra les sos llances y baltándoles col so cuerpu, de forma que los confederaos pudieron atacar al traviés de la fienda abierta.

 Desenvolvimientos sociales 
Los cambeos sufiertos alredor del sieglu XIII exercieron una fonda influencia na sociedá. Gradualmente, la población de siervos foi volviéndose una agrupación de llabradores llibres y ciudadanos. Nes ciudaes —que yeren pequeñes, según los criterios actuales, pos Basilea tenía 10.000 habitantes ente que Zúrich, Berna, Lausana y Friburgu teníen unos 5.000 cada una— el desenvolvimientu foi natural, y los señores feudales llueu-yos dotaron d'una cierta autonomíasobremanera sobre la so alministración interna. A principios del sieglu XIV los artesanos de les ciudaes empezaron a formar gremios y fueron tomando'l control políticu, especialmente nes ciudaes asitiaes a lo llargo del Rin, como Basilea, Schaffhausen, Zurich o Coira (pero non, por casu, en Berna o Lucerna —o en Frankfurt— onde una aristocracia fuerte tornó tal desenvolvimientu). Les ciudaes gremiales teníen una estructura relativamente democrática, col gobiernu d'un conceyu escoyíu polos ciudadanos.

Nes árees rurales la población polo xeneral esfrutaba de menos llibertaes, pero dalgunos señores llevaron a cabu la colonización d'árees remotes otorgando privilexos a los pioneros. Un movimientu de colonización bastante conocíu foi'l de los Walser, del Valais a los Grisones, que produció asentamientos en dellos valles nel sieglu XIV. Nes rexones montascoses, la comunidá dirixía comunalmente la esplotación de los campos comunes, les camperes alpines y los montes (importantes como proteición contra ábanos). Les comuñes del valle cooperaben estrechamente y empezaron a mercar propiedaes a los terratenientes de la nobleza o a cencielles a quitar de les sos tierres pola fuercia. Formáronse dietes rexonales; los Landsgemeinde formar pa tratar l'alministración de les comuñes, y tamién sirvíen como altu tribunal y p'escoyer representantes, los Landammann.

thumb|200px|Representación contemporánea de la ceremonia d'inauguración de la Universidá de Basilea na Catedral de Basilea el 4 d'abril de 1460.

Anque tanto los ciudadanos probes como los ricos y los llabradores teníen los mesmos derechos (anque non el mesmu estatus), non toos yeren iguales. Los emigrantes que llegaben a una ciudá nun teníen derechos políticos y yeren llamaos Hintersassen. N'árees rurales, teníen que pagar pa trabayar les tierres comunes. Namái se-yos garantizaben plenos derechos cuando adqueríen la ciudadanía, cuestión que nun dependía namái de la so riqueza (pos teníen que mercar la ciudadanía), sinón qu'amás teníen que vivir ellí por dalgún tiempu, especialmente si vivíen en zones rurales.Holenstein, A.: ; 5 de setiembre de 2005.

Les ciudaes siguieron una política d'espansión territorial pa consiguir el control de les rexones rurales circundantes, de les que dependíen, emplegando'l poder militar o, de cutiu, medios más sutiles como la compra de les sos tierres, o l'aceptación como ciudadanos de los siervos (lliberar por tanto: "Stadtluft macht frei" —"l'aire de la ciudá llibera") d'un señor feudal. Los llabradores teníen la so tierra, los pueblos alministraben les sos propiedaes comunes y los villanos participaben como xuráu nel tribunal de la ciudá. Teníen, sicasí, que sirvir militarmente a la ciudá, lo que per otra parte incluyía'l derechu a tener les sos propies armes.

Basilea pasó a ser el centru educativu y científicu na segunda metá del sieglu XV. La ciudá allugó'l Conceyu de Basilea de 1431 a 1447, y en 1460 fundóse la Universidá de Basilea qu'atraería a munchos pensadores notables, como Erasmu o Paracelso.

 Economía 
La población de los cantones yera d'unes 600.000 almes alredor del 1400 y creció hasta 800.000 pa 1500. La producción de granu yera abondu namái en delles de les rexones menos elevaes, ente que la mayor parte del territoriu dependía de la importación de trigu, avena o cebada. Nos Alpes, onde la collecha de granu siempres foi particularmente baxa debíu al clima, producióse una transición escontra la producción de quesu y mantega de lleche de vaca. A midida que los caminos fueron ameyorando y volviéronse más seguros, foi floriando'l comerciu ente les ciudaes.

Les ciudaes teníen mercaos y centros de comerciu d'importancia, y atopábense nes carreteres que travesaben los Alpes. Desenvolvióse la manufactura testil, sobremanera en Sankt Gallen. El quesu (especialmente'l emmental y el gruyer) foi un productu bien esportáu. Les esportaciones de les ciudaes suices llegaben a gran distancia, hasta'l Llevante y Polonia.

Nel sieglu XV, los servicios mercenarios pasaron a ser un importante factor económicu. El Reisläuferei (serviciu mercenariu) atraía a numberosos mozos aventureros suizos que víen nél una manera d'escapar a la probeza de los sos llares. Les pagues non yá yeren recibíes polos mercenarios, sinón que los sos cantones orixinarios tamién recibíen una parte, y esti serviciu, a pesar de ser fuertemente criticáu na dómina por menguar los recursos humanos de la Confederación, volvióse popular ente los mozos llabradores de los cantones rurales.

 Organización política 
Primeramente, la Eidgenossenschaft nun taba xunida por un pactu singular, sinón por un conxuntu completu de pactos asolapaos y trataos billaterales dixebraos ente dellos miembros, d'esixencies mínimes. Les partes xeneralmente alcordaben lluchar pa caltener la paz nos sos territorios, ayudar colos contenciosos militares y definir un ciertu arbitraxe pa les sos disputes. La Sempacherbrief de 1393 foi'l primer tratáu que xunió los ocho cantones y, poro, establecía una asamblea federal. La Tagsatzung (Dieta federal) desenvolver nel sieglu XV. El segundu tratáu d'unificación sería'l Stanser Verkommnis de 1481.

La Dieta federal axuntábase de normal munches vegaes al añu. Cada cantón delegaba dos representantes, lo que de normal incluyía tamién a los Estaos acomuñaos. Primeramente, el cantón nel que s'axuntaben los delegaos presidía l'alcuentru, pero nel sieglu XVI Zúrich asumió la presidencia (Vorort) de forma permanente, y Baden pasó a ser el llugar d'alcuentru.Würgler, A.: ; 1 de setiembre de 2004.

La Dieta federal trataba tolos asuntos ente cantones y exercía tamién como corte d'arbitraxe onde dirimir les disputes ente los Estaos miembros, o onde sancionar a los miembros que disintieran, como asocedió na Antigua Guerra de Zúrich. Coles mesmes entamaba y supervisaba l'alministración de les propiedaes comunes, como'l País de Baden, Freiamt, Turgovia, el valle del Rin ente'l Llagu de Constanza y Coira o en Tesinu. El alministradores d'estes propiedaes comunes exercíen el so cargu mientres dos años y pertenecíen cada periodu a un cantón distintu.

A pesar del so calter informal (nun había una base llegal formal que describiera les competencies), les Dietes federales yeren un importante preséu de los primeramente ocho, y más tarde trece cantones, pa decidir sobre materies intercantonales. Igualmente demostró ser un importante preséu nel desenvolvimientu del sentimientu d'unidá ente cantones, n'ocasiones bien individualistes. Amodo, fuéronse definiendo como una Eidgenossenschaft y fuéronse considerando a sigo mesmos como trece Estaos separaos con débiles llazos d'unión.

 Ver tamién 
 Historia de Suiza
 Obispáu de Sion
 Guerra de Borgoña
 Casa d'Habsburgu
 Historia de Valais
 Historia de los Grisones
 Guerra Suaba

 Referencies 
Fontes principales:

 Im Hof, O.: Geschichte der Schweiz, Kohlhammer, 1974/2001. ISBN 3-170-14051-1.
 Schwabe & Co.: Geschichte der Schweiz und der Schweizer, Schwabe & Co 1986/2004. ISBN 3-7965-2067-7.

Otres fontes:

 Bibliografía complementaria 
 Luck, James M.: A History of Switzerland / The First 100,000 Years: Before the Beginnings to the Days of the Present, Society for the Promotion of Science & Scholarship, Palo Alto 1986. N'inglés. ISBN 0-930664-06-X.
 Schneider, B. (ed.): Alltag in der Schweiz seit 1300, Chronos 1991; n'alemán. ISBN 3-905278-70-7.
 Stettler, B: Die Eidgenossenschaft im 15. Jahrhundert, Widmer-Dean 2004; n'alemán. ISBN 3-9522927-0-2.

 Enllaces esternos 
 Diccionariu históricu de Suiza (n'alemán, francés, italianu y romanche).
 The Old Swiss Confederation por Markus Jud (n'inglés y alemán).
  por "Presence Switzerland", una organización non oficial de la Confederación Suiza. Disponible en castellán .

Categoría:Historia de Suiza
Categoría:Historia territorial per país
Categoría:Historia moderna de Suiza
Categoría:Historia política de Suiza