Idioma chalchiteco
{{Ficha d'idioma |nome =
 Chalchiteco
|nativu= ''Chalchiteko''
|font=
|familia madre = mesoamérica
|países= [[Guatemala]]
|zona= Guatemala: [[Chalchitán]] (agora anexáu como barriu a [[Aguacatán]])
|falantes= 30.000
|h1= 30.000 en Guatemala<ref name="Prensa Libre: Etnies">{{cita web|autor=|fecha=|url=http://www.prensalibre.com/especiales/ME/septiembre/etnias.html#23|títulu=Chalchitecos, en busca de reconocencia editorial=Prensa Libre|idioma=castellanu|fechaaccesu=5 d'avientu de 2007|obra=Prensa Libre|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20071130032920/http://www.prensalibre.com/especiales/ME/septiembre/etnias.html#23|fechaarchivu=30 de payares de 2007}}</ref>
|h2= Nengunu |rank=
Non nos 100 mayores
|familia=[[Llingües mayenses]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;Quicheano-Mameano<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Mameano Mayor<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Ixilano<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Aguacateco<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Chalchiteco''' 
|escritura= [[Alfabetu llatín]]
|oficial= Reconocíu, respetáu y promovíu (mas non oficial) en Guatemala según la reforma al artículu 143 de la [[Constitución Guatemaliana]].<ref name="Constitución Guatemaliana">{{cita web |autor= |fecha= Llunes 26 d'ochobre de 1998| url = http://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Guate/reforms99.html| títulu = Proyeutu de Reformes a la Constitución Política|editorial= Base de Datos Políticos de les Amériques|fechaaccesu=19 d'agostu de 2007|obra=}} La Consulta Popular realizóse'l [[16 de mayu]] de [[1999]]. Les Reformes Constitucionales nun fueron aprobaes pol pueblu.</ref>
|axencia= Nun ye reguláu |iso1=
Nengunu |iso2=
Nengunu |iso3=
 
|sil= 
|mapa= 
}}

El '''Chalchiteco''' ye un [[llingües mayenses|idioma mayense]] faláu no que foi'l pueblu de [[Chalchitán]], agora anexáu como barriu a [[Aguacatán]].

== Reconocencia ==
Por un llargu periodu de tiempu creyóse que foi un dialeutu del [[idioma aguacateco|aguacateco]].

A partir de la década de 1990, los chalchitecos empezaron a esixir la so reconocencia. D'esa manera, plantegaron al gobiernu de [[Ramiro de León Carpio]] y a la entós guerrilla que dientro de los alcuerdos que roblaren tomárase-yos en cuenta, lo cual nun foi posible.

En [[1998]], mientres s'aldericaben reformes a la Constitución, los chalchitecos fixeron un nuevu y esitosu intentu.<ref name="Prensa Libre: Etnies"/>

Dientro de les enmiendes a la Carta Magnasobremanera al artículu 143, llograron que s'incluyera al chalchiteco como otru de los idiomes que se falen nel país. El trunfu del Non na consulta popular torgó la so reconocencia.<ref name="Prensa Libre: Etnies"/>

El so intentu más recién realizar n'abril del [[2002]] ante los siete diputaos huehuetecos. Per mediu d'un proyeutu de decretu llexislativu del [[28 de mayu]] d'esi añu, los diputaos de [[Huehuetenango]] consideren que'l chalchiteco tien de ser reconocíu constitucionalmente.<ref name="Prensa Libre: Etnies"/>

Tiempu dempués, autoridaes mayes llucharon por defender l'autenticidá del so idioma, hasta que'l [[3 de xunu]] del [[2003]], los diputaos, tantu del partíu oficial como los d'oposición, del Congresu de la República, col votu favorable de más de les dos terceres partes del númberu total de dignatarios, aprobó'l '''Decretu 24-2003''' (publicáu'l [[17 de xunu]] de [[2003]]{{sfn|Martínez|2003|p=}}), que modificó l'Artículu 7 de la Llei de l'Academia de les Llingües Mayes, nel sentíu d'incorporar al Conseyu Cimeru de l'Academia, a los representantes titulares y suplentes de la comunidá llingüística chalchiteco, el númberu 22, en compañía de les otres llingües.{{sfn|Bauer Paiz|2003|p=}}{{sfn|Martínez|2003|p=}}

== Frases ==
Cómo dicir "Te quiero":
:* Nachinpeq' tzawe'j

== Publicaciones ==
Esiste un diccionariu d'[[idioma aguacateco|aguacateco]] y chalchiteco del autor Guillermo López Pérez publicáu pol Proyeutu Llingüísticu "Francisco Marroquín" en [[1999]], tituláu "Diccionariu awakateko y chalchiteko".{{sfn|López Pérez|1999|p=}}

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Bibliografía ==
{{refcomienza}}
* {{cita publicación|apellíu={{Versalita|Bauer Paiz}}|nome={{Versalita|Alfonso}}|enllaceautor=Alfonso Bauer Paiz|fecha=7 de xunetu de 2003|url=http://www.lahora.com.gt/03/07/07/paginas/opinion.htm#n3|títulu=Reivindicación chalchiteca|fechaaccesu=5 d'avientu de 2007|publicación=Diariu [[La Hora (Guatemala)|La Hora]]|ref=harv|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20050208134429/http://www.lahora.com.gt/03/07/07/paginas/opinion.htm#n3|fechaarchivu=8 de febreru de 2005}}
* {{cita web|website=[[Amazon]]|añu=1999|url=http://www.amazon.co.uk/Diccionariu-awakateko-chalchiteko-Guillermo-Lopez/dp/B0000EI12N|títulu=Diccionariu awakateko y chalchiteko de Guillermo López Pérez|apellíu={{Versalita|López Pérez}}|nome={{Versalita|Guillermo}}|idioma=castellanu y chalchiteko|fechaaccesu=17 d'avientu de 2007|ref=harv}}
* {{cita publicación|nome={{Versalita|Francisco Mauricio}}|apellíu={{Versalita|Martínez}}|fecha=17 d'agostu de 2003|url=http://www.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/domingo/pdfs/do170803.pdf|títulu=Los pobladores de Coacutec|publicación=Revista Domingu|editorial=[[Prensa Libre]]|fechaaccesu=5 d'avientu de 2007|ref=harv|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071024111800/http://www.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/domingo/pdfs/do170803.pdf|archivedate=2007-10-24}}
</ref>
{{reftermina}}



{{Tradubot|Idioma chalchiteco}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües mam-ixil|Chalchiteco]]
[[Categoría:Llingües de Guatemala|Chalchiteco]]


[[Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu]]
El Chalchiteco ye un idioma mayense faláu no que foi'l pueblu de Chalchitán, agora anexáu como barriu a Aguacatán.

 Reconocencia 
Por un llargu periodu de tiempu creyóse que foi un dialeutu del aguacateco.

A partir de la década de 1990, los chalchitecos empezaron a esixir la so reconocencia. D'esa manera, plantegaron al gobiernu de Ramiro de León Carpio y a la entós guerrilla que dientro de los alcuerdos que roblaren tomárase-yos en cuenta, lo cual nun foi posible.

En 1998, mientres s'aldericaben reformes a la Constitución, los chalchitecos fixeron un nuevu y esitosu intentu.

Dientro de les enmiendes a la Carta Magnasobremanera al artículu 143, llograron que s'incluyera al chalchiteco como otru de los idiomes que se falen nel país. El trunfu del Non na consulta popular torgó la so reconocencia.

El so intentu más recién realizar n'abril del 2002 ante los siete diputaos huehuetecos. Per mediu d'un proyeutu de decretu llexislativu del 28 de mayu d'esi añu, los diputaos de Huehuetenango consideren que'l chalchiteco tien de ser reconocíu constitucionalmente.

Tiempu dempués, autoridaes mayes llucharon por defender l'autenticidá del so idioma, hasta que'l 3 de xunu del 2003, los diputaos, tantu del partíu oficial como los d'oposición, del Congresu de la República, col votu favorable de más de les dos terceres partes del númberu total de dignatarios, aprobó'l Decretu 24-2003 (publicáu'l 17 de xunu de 2003), que modificó l'Artículu 7 de la Llei de l'Academia de les Llingües Mayes, nel sentíu d'incorporar al Conseyu Cimeru de l'Academia, a los representantes titulares y suplentes de la comunidá llingüística chalchiteco, el númberu 22, en compañía de les otres llingües.

 Frases 
Cómo dicir "Te quiero":
 Nachinpeq' tzawe'j

 Publicaciones 
Esiste un diccionariu d'aguacateco y chalchiteco del autor Guillermo López Pérez publicáu pol Proyeutu Llingüísticu "Francisco Marroquín" en 1999, tituláu "Diccionariu awakateko y chalchiteko".

 Referencies 

 Bibliografía 

 
 
 
</ref>

Chalchiteco
Chalchiteco

Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu