Llingües kombio-arapesh
{{Ficha de familia de llingües |zona =
 
|países = {{PNG}}
|falantes = 30 000 (2006)
|familia = [[Llingües de los montes Torricelli|Torricelli]]<br>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Kombio-Arapesh<br>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''L. arapesh'''
|familia madre = Llingües papúes
|sub1=[[idiom bukiyip|Bukiyip]] (Monte)
|sub2=[[idioma bumbita|Bumbita]]
|sub3=[[idioma mufian|Mufian]] (Sur)
|sub4=[[idioma Arapesh de Abu'|Abu']]
|sub5=[[llingües kombio|Kombio]](?)
|glotto=arap1279
|glottorefname=Arapesh
}}
Les '''llingües arapesh-kombio''' son un grupu filoxenéticu propuestu dientro de les [[llingües de los montes Torricelli]]. Les '''llingües arapesh''' formen un subgrupu de llingües estrechamente rellacionaes y falaes por unos 32 000 persones del [[pueblu arapesh]] de [[Papúa Nueva Guinea]].

<!--They are among the better-studied of Papuan languages and are most distinctive in their gender systems, which contain up to thirteen genders ([[noun class]]es) with noun-phrase concordance. [[Mufian language|Mufian]], for example, has 17 noun classes for count nouns plus two extra noun classes, i.e. proper names and place names.<ref>[http://www.sil.org/pacific/png/pubs/15292/Some_Muhiang_gram_notes.pdf] "Some Muhiang Grammatical Notes" by J. Alungum, R. J. Conrad, and J. Lukas</ref> (See that article for examples.)-->

==Descripción llingüística==
=== Fonoloxía ===
La carauterística más bultable del [[sistema fonolóxicu]] del arapesh ye l'usu de la [[llabialización]] como procedimientu fonolóxicamente distintivu.

;Consonantes
{| class=wikitable
|- align=center
! rowspan=2|
! rowspan=2| [[consonante billabial|Billabial]]
! rowspan=2| [[consonante alveolar|Alveolar]]
! rowspan=2| [[consonante palatal|Palatal]]
! colspan=3| [[consonante velar|Velar]]
! colspan=3| [[consonante glotal|Glotal]]
|- align=center
! colspan=2| <small>simple</small>
! colspan=2| <small>[[llabialización|labializada]]</small>
! colspan=2| <small>simple</small>
|- align=center
! [[consonante nasal|Nasal]]
| {{IPA|m}}
| {{IPA|n}}
| {{IPA|ɳ}}
| colspan=2|
| colspan=2|
| colspan=2|
|- align=center
! [[Oclusiva]]
|
| {{IPA|t d}}
| {{IPA|tʃ dʒ}}
| colspan=2| {{IPA|k ɡ}}
| colspan=2| {{IPA|kʷ ɡʷ}}
| colspan=2|
|- align=center
! [[Fricativa]]
|
| {{IPA|s}}
|
| colspan=2|
| colspan=2| {{IPA|hʷ}}
| colspan=2| {{IPA|h}}
|- align=center
! [[vibrante simple]]
|
| {{IPA|ɾ}}
|
| colspan=2|
| colspan=2|
| colspan=2|
|- align=center
! [[consonante llateral|Llateral]]
|
| {{IPA|l}}
|
| colspan=2|
| colspan=2|
| colspan=2|
|}

;Vocales
{| class=wikitable
|- align=center
!
! [[vocal anterior|Anterior]]
! [[vocal central|Central]]
! [[vocal posterior|Posterior]]
|- align=center
! [[Vocal zarrada|Zarrada]]
| {{IPA|i}}
| {{IPA|ɨ}}
| {{IPA|o}}
|- align=center
! [[vocal media|Media]]
| {{IPA|y}}
| {{IPA|ə}}
| {{IPA|o}}
|- align=center
! [[Vocal abierta|Abierta]]
|
| {{IPA|a}}
|
|}

Les sílabes de les llingües arapesh tienen la [[sílaba|estructura silábica]] (C)V(V)(C), anque en pallabres monosílabes esiste'l requerimientu de que la [[coda silábica]] nun sía vacía. De normal, les vocales zarraes centrales (ɨ, ə) apaecen como [[epéntesis|vocales epentétiques]] p'articular grupos consonánticos metanes pallabres.

===Gramática===
Dellos cambeos relativamente recién alteriaron el la estructura del patrón típicu de les [[llingües papúes]] [[Suxetu Oxeto Verbu]] (SOV) a un patrón [[Suxetu Verbu Oxeto]] (SVO), amás de dase un desplazamientu nel orde de l'[[adposición]]. En arapesh la mayor parte de modificadores usualmente precieden al nome, anque como resultáu de los cambeos mentaos nel orde los xenitivos y los nomes nun tienen agora un orde fixu.

El arapesh tien un [[clase nominal|sistema de xéneru gramatical]] bultable basáu na terminación del nome. El sistema de clases nominales asociaes al xéneru, a diferencia del sistema igualmente complexu de les [[llingües Níxer-Congu]] encontar nel [[sexu biolóxico]]: el xéneru IV entiende tolos seres humanos femeninos y el xéneru VII entiende toos seres humanos masculinos. Na cultura arapesh ta vetáu l'usu de nomes personales, polo que s'usen nomes de parentescu usaos extensivamente pa referise inclusive a los parientes próximos. Les llingües arapesh tamién tienen un sistema de nomes verbales, que por defectu pertenecen a la clase VIII de xéneru.

<!-- Gender agreement, along with that for person and number, occurs with all [[adjective]]s, [[Numberal (linguistics)|numberal]]s and interrogative pronouns and the subject and object of [[verb]]s. Verbs in Arapesh languages are inflected by means of [[prefix]]es. The basic template for this inflection is the order SUBJECT-MOOD-ROOT.-->

== Referencies ==
{{llistaref|2}}
=== Enllaces esternos ===
* [http://wals.info/languoid/lect/wals_code_arp WALS: Arapesh]
* [http://www.arapesh.org Arapesh Grammar & Digital Language Archive]
* {{cita web
| títulu = Ancient Language Lives on Thanks to Uva Linguist
| fechaaccesu = 8 d'agostu de 2012
| date = 6 d'abril de 2012
| url = http://www.newsplex.com/home/headlines/Ancient_Language_Lives_on_Thanks_to_Uva_Linguist_146467295.html
| urlarchivu = https://web.archive.org/web/20120410091903/http://www.newsplex.com/home/headlines/Ancient_Language_Lives_on_Thanks_to_UVa_Linguist_146467295.html
| fechaarchivu = 2012-04-10
}}

{{ORDENAR:Arapesh}}


{{Tradubot|Lenguas kombio-arapesh}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües de los montes Torricelli]]
[[Categoría:Llingües de Papúa Nueva Guinea]]
Les llingües arapesh-kombio son un grupu filoxenéticu propuestu dientro de les llingües de los montes Torricelli. Les llingües arapesh formen un subgrupu de llingües estrechamente rellacionaes y falaes por unos 32 000 persones del pueblu arapesh de Papúa Nueva Guinea.

Descripción llingüística
 Fonoloxía 
La carauterística más bultable del sistema fonolóxicu del arapesh ye l'usu de la llabialización como procedimientu fonolóxicamente distintivu.

Consonantes
 Billabial Alveolar Palatal Velar Glotal simple labializada simple Nasal    Oclusiva     Fricativa    vibrante simple  Llateral 

Vocales
 Anterior Central Posterior Zarrada    Media    Abierta 

Les sílabes de les llingües arapesh tienen la estructura silábica (C)V(V)(C), anque en pallabres monosílabes esiste'l requerimientu de que la coda silábica nun sía vacía. De normal, les vocales zarraes centrales (ɨ, ə) apaecen como vocales epentétiques p'articular grupos consonánticos metanes pallabres.

Gramática
Dellos cambeos relativamente recién alteriaron el la estructura del patrón típicu de les llingües papúes Suxetu Oxeto Verbu (SOV) a un patrón Suxetu Verbu Oxeto (SVO), amás de dase un desplazamientu nel orde de l'adposición. En arapesh la mayor parte de modificadores usualmente precieden al nome, anque como resultáu de los cambeos mentaos nel orde los xenitivos y los nomes nun tienen agora un orde fixu.

El arapesh tien un sistema de xéneru gramatical bultable basáu na terminación del nome. El sistema de clases nominales asociaes al xéneru, a diferencia del sistema igualmente complexu de les llingües Níxer-Congu encontar nel sexu biolóxico: el xéneru IV entiende tolos seres humanos femeninos y el xéneru VII entiende toos seres humanos masculinos. Na cultura arapesh ta vetáu l'usu de nomes personales, polo que s'usen nomes de parentescu usaos extensivamente pa referise inclusive a los parientes próximos. Les llingües arapesh tamién tienen un sistema de nomes verbales, que por defectu pertenecen a la clase VIII de xéneru.

 Referencies 

 Enllaces esternos 
 WALS: Arapesh
 Arapesh Grammar & Digital Language Archive
 

Categoría:Llingües de los montes Torricelli
Categoría:Llingües de Papúa Nueva Guinea