Santuariu de la Virxe de Bendueños
{{Tradubot|Santuario de la Virgen de Bendueños}}
{{edificiu}}
El '''Santuariu de la Virxe de Bendueños''', tamién llamáu de '''La nuesa Señora de Bendueños''', ye un llugar de cultu de la [[Ilesia católica]] asitiáu na llocalidá de [[Bendueños]], nel [[Conceyos d'Asturies|conceyu]] de [[Ḷḷena]], na zona central d'[[Asturies]]. Atópase camín del sur, escontra'l [[puertu de Payares]] pola [[N-630]], a unos 5&nbsp;[[Quilómetru|km]] de [[La Pola (Ḷḷena)|La Pola]], polo que foi una de les paraes más socorríes de los pelegrinos que faíen el [[Camín de Santiago]] dende Llión pasando per Uviéu.

Trátase d'un santuariu d'estilu [[Arquiteutura gótica|góticu]], fundáu l'añu 905, cuando'l 20 de xineru d'esi añu'l rei [[Alfonso III d'Asturies|Alfonso III]] y la reina [[Jimena d'Asturies|doña Jimena]] donaron una serie de monesterios a la ilesia d'[[Uviéu]], ente ellos el de Bendueños.{{Harvnp|Fernández Álvarez|1997|pp= 77-78}} Sobre los cimientos del primitivu templu prerrománicu construyóse una estructura que tien parte del [[Edá Media|medievu tardíu]], y nel sieglu XVI construyó l'actual santuariu sobre los restos anteriores. Sobre esti, de la mesma, añadiéronse distintos compartimientos como la sacristía, altares colaterales, campanariu, etc. Dixebrada del santuariu por pocos metro escontra'l norte, frente al pórticu principal, ta la Casa de novenes», qu'habitaba un ermitañu cuidador del santuariu y daba ayuda a los pelegrinos. Amplióse de forma importante nel añu 1741.

El santuariu tuvo una de les primeres «[[Cofradería sacerdotal del Santuariu de la Virxe de Bendueños|cofraderíes sacerdotales]]», y nél axuntaben los párrocos de llugares cercanos —y dellos llonxanos—, p'ameyorar la so vida humana, intelectual y moral, según recibir el [[sacramentu de la confesión]], pa lo que se construyó un altillo na zona [[este]] que faía les funciones de sala de xuntes y foi llamada la Casa de la cofradería». El santuariu tuvo bien amestáu al [[monacato]] [[Orde de San Benitu|benedictín]], pos había cinco d'ellos pela redolada del santuariu, que los sos monxos y abás frecuentar.{{Harvnp|Fernández Álvarez y dellos|1990|p= 124}}

== Ermita o santuariu ==
Nel ambiente local y nacional esiste un enclín a magnificar les llamaes «ermites menores» pa convertiles, de papu sanu, en santuarios, cuando realmente nun lo son. Pa estremar, cosa non fácil, una ermita d'un santuariu, ye necesariu tener en cuenta lo que la [[Ilesia católica]] diz avera del asuntu. Concretamente, el ''Canon 1230'' diz:
{{cita|(...) col nome de santuariu desígnase una ilesia o otru llugar sagráu al que, por motivu particular de piedá, alleguen en pelegrinación numberosos fieles, cola aprobación del Ordinariu del llugar.|Códigu de Derechu Canónicu.<ref>{{cita llibru|títulu=Códigu de Derechu Canónicu|añu=1983|páxina=Canon 1230}}</ref>}} Que, magar nun establez una ríxida diferencia, da una pauta a siguir pa denominar a estos centros de pelegrinación d'una forma o otra. Dambes condiciones cumplir nesti templu polo que ye consideráu santuariu.

== Allugamientu ==
[[Ficheru:Santa Cristina de Lena.jpg|thumb|La xoya del [[Arte asturiano|prerrománicu asturianu]], [[Santa Cristina de Ḷḷena]], atópase bien próxima al Santuariu de la Virxe de Bendueños.]]

El santuariu empezar a construyir nel que yera l'inmensu [[conceyu de Ḷḷena]], yá que les sos aguaes de «Ḷḷena de Suso» taben asitiaes ente los ríos [[Río Payares|Payares]] y [[Valle del Güerna|Güerna]], y la de «Ḷḷena de Yuso» algamaba dende [[Mieres]] hasta [[Agueria]] y [[Lluniego]], polo que yera llamáu'l «Conceyón». Na actualidá ye más pequeñu. En 2010 el [[conceyu de Ḷḷena]] cuntaba con unos 12&nbsp;400 habitantes, 26 [[ilesia (edificiu)|parroquies]], 5 d'elles consagraes a la [[Bonaventurada Virxe María|Virxe María]], y un monumentu de [[fierro coláu]] de la [[Inmaculada Concepción]], que data de 1904, costeado y construyíu polos vecinos de [[Carabanzo]] y asitiáu nel «Cuitu Ramón», picu onde converxen los [[conceyu (Asturies)|conceyos]] d'[[Ayer]], [[Mieres]] y [[Ḷḷena (Asturies)|Ḷḷena]].{{Harvnp|Fernández Álvarez y dellos|1990|p= 127}} Nel conceyu tamién hai diez [[ermita|ermites]] [[Advocación mariana|marianes]], lo que da una idea de la gran devoción de los llenizos» a la Virxe María en cualesquier de les sos munches advocaciones.{{Harvnp|Fernández Álvarez|1997|p= 127}} La xoya del [[Arte asturiano|prerrománicu asturianu]], [[Santa Cristina de Ḷḷena]], que ye universalmente conocida pola guapura y esbeltez de les sos formes arquiteutóniques, atópase bien próxima al Santuariu de la Virxe de Bendueños, lo qu'añade un aliciente más a la zona qu'arrodia'l santuariu. Ente los personaxes pernomaos que nacieron nel conceyu, especialmente nel ámbitu eclesiásticu, figura'l que fuera obispu de [[Valladolid]], Fernando Blanco Llorente, y que, xunto con otres persones, representó a España nel [[Conceyu Vaticanu I]] que convocó'l papa [[Pío IX]] en 1869.<ref>{{cita web|autor=VV. AA|títulu=Enciclopedia d'Uviéu|url=http://el.tesorodeoviedo.es/index.php?title=Fernando_Blanco_Llorente|fechaaccesu=13 de xineru de 2014|fecha=20 d'ochobre de 2009}}</ref>
[[Ficheru:Perfil-bendueños.jpg|thumb|left|Planu de planta de la xubida al santuariu.]]

El santuariu ta asitiáu na embocadura del [[Valle del Güerna|valle del ríu Güerna]], na aguada empobinada al norte y a un considerable altor sobre la que foi l'antigua [[Peaje|área de peaxe]] de [[Campumanes]] de l'[[autopista Ruta de la Plata]] {{Identificador carretera española|tipu=autopista|id=AP-66|link=auto}} —tamién conocida como «autopista del Güerna»—, que foi esaniciada y treslladada a la parte de la cola del [[banzáu de Barrios de Lluna]], na [[provincia de Llión (España)|provincia de Llión]]. L'accesu en vehículu al santuariu facer por una carretera asfaltada, pero de gran pendiente, que parte de la N-630 a unos 2&nbsp;[[Quilómetru|km]] dempués de pasar el pueblu de [[Campumanes]] en direición al [[puertu de Payares]], nuna esviadura qu'hai a la derecha d'esta carretera, al altor del pueblu de La Barraca. A esti empináu accesu dióse-y tradicionalmente el nome de «camín del milagru», magar nun ta bien claro l'orixe y motivu de tal nome. Una cruz de piedra y un cartelu, asitiaos a unos cientos de metros antes de llegar al santuariu, conviden al pelegrín a rezar una ''Salve'' a la Virxe de Bendueños.<ref>{{cita web|autor=Jorge Álvarez Ordoñez|títulu=Andarines|url=http://www.andarines.com/asturias/benduenos.htm|fechaaccesu=13 de xineru de 2014|fecha=6 d'abril de 2003}}</ref> Pertenez a la parroquia d'[[Erías (Ḷḷena)|Erías]], nel partíu xudicial y conceyu de [[Ḷḷena (Asturies)|Ḷḷena]], y como yá na [[Edá Media]] yera unu de los puntos asitiaos na [[Ruta Xacobea]] que, pasando por [[Uviéu]], diba de [[Llión (España)|Llión]] a [[Santiago de Compostela]], la so fama yera tal ente los pelegrinos que cantaben:
[[Ficheru:Perfil subida Bendueños.jpg|thumb|Planu del perfil de xubida al santuariu.]]

{{cita|En Quirós la Virxe d'Alba, en Ḷḷena la de Bendueños, y nel conceyu de Riosa, la Virxe de los Remedios.<ref>{{cita web | autor=musicalenapepe | títulu=Bendueños | url=http://www.musicalenapepe.com/BENDUE%D1VOS.html | fechaaccesu=15 de xunu de 2013 | idioma=castellanu | cita=Bendueños }}</ref>}}

El santuariu tamién foi sede de la cofradería sacerdotal» tan conocida polos sacerdotes y flaires de la zona d'Asturies inclusive de pueblos de la zona norte de Llión. Los datos d'esta cofradería tán trataos más llargamente nel artículu [[Cofradería sacerdotal del Santuariu de la Virxe de Bendueños]].

Otra de les entraes d'esa ruta yera por Puertu Pinos, siguiendo por [[Telledo]] y San Antolín, teniendo un descansu casi obligáu en Bendueños, pos el santuariu disponía d'una casa de pelegrinos», tamién llamada «casa de les novenes».
[[Ficheru:Bendueños-Crucero de bienvenida.jpg|thumb|left|Cruceru de bienvenida.]]

Pa los andaniegos y senderistas que deseyen visitar el santuariu faciendo'l camín a cuerpu, ye necesariu saber qu'esti percorríu tien la designación «PR nᵘ AS-86», ye ruta circular y escurre dende [[Campumanes]] por [[Malvedo]] onde dicen que s'agospió l'inxenieru francés [[Gustave Eiffel|Eiffel]] cuando se construyó la [[Ponte de los Fierros]],<ref name="Dende Campumanes a la Virxe de Bendueños">{{cita web|autor=Jorge Álvarez Ordóñez|títulu=Dende Campumanes a la Virxe de Bendueños|url=http://www.andarines.com/asturias/benduenos.htm|fechaaccesu=11 de xunu de 2013|fecha=6 d'abril de 2003|idioma=castellanu}}</ref> xusto nel empiezu del [[puertu de Payares]], a Casorvía, [[Erías (Ḷḷena)|Erías]], Bendueños, pequeñu pueblu que ta al mesmu nivel que'l santuariu del que lo dixebra un camín d'unos 400&nbsp;[[m]], el Santuariu, y finalmente, otra vegada a Campumanes. Los datos más relevantes d'esta ruta son: distancia, 10,56&nbsp;[[km]]; dos a tres hores de duración; desnivel, 400&nbsp;[[m]]; dificultá media, 3 (sobre 6). Pueden reparase los escepcionales paisaxes de ''Peña Furá'', bien soleyeru, y el más aveséu del ''Cantu la Cruz''. Cuando se llega al Santuariu de Bendueños apaecen les vistes del Altu del Tesu y del [[Valle del Güerna|valle del ríu Güerna]], que son bien curioses.<ref name=PR.AS-86>{{cita web|autor=Info Asturies|títulu=Guardián del Paraísu|url=http://www.asturias.es/portal/site/infoAsturias/menuitem.y3c4y4173f07694cb5dd591088414hala0/?vgnextoid=710c6c3c8ee90210VgnVCM100000dc14y40aRCRD|fechaaccesu=23 de marzu de 2013|idioma=castellanu}}</ref> Pa ver el monesteriu hai que pidir la llave na última casa de la esquierda del camín, nel mesmu pueblu de Bendueños y devolvela nel mesmu llugar.

Pa los cicloturistes esta xubida representa unu de los murios curtiu pero duru» de Ḷḷena. Tien un llargor de 3000&nbsp;[[m]] y una ascensión de 274&nbsp;m, lo que da una pendiente media del 9,13&nbsp;%. La rimada máxima ye del 24&nbsp;% mientres 80&nbsp;m y el coeficiente de dificultá APM de 122. Los postreros 500&nbsp;m son descendentes y el pisu ye aceptable en tol percorríu, inclusive pa bici de carretera.<ref name=Bendueños>{{cita web|autor=Marce Montero|títulu=39x28|url=http://www.39x28altimetrias.com/benduenos.html|fechaaccesu=24 de marzu de 2013|idioma=castellanu}}</ref> Tamién puede aportase al santuariu dende'l pueblu de [[Sotieḷḷo]], no fondero del [[Valle del Güerna|ríu Güerna]], per un camín que solo ye pa xubir a cuerpu. Angostu y bien empináu en delles zones, resulta bien gratificante ver cómo se gana muncha cota en poco percorríu, apaeciendo paisaxes espectaculares, totalmente distintos según la cota alcanzada.

== Historia ==
[[Ficheru:Vista exterior del Santuario de Bendueños. Parte nor-occidental.JPG|thumb|Vista esterior noroccidental.]]

La tradición oral diz que nesti llugar tuvo asitiáu un templu dedicáu al dios [[Vindus]], d'orixe [[Pueblos galos|galu]], que foi llatinizáu como ''Apollo Vindonnus'' o ''Vindonnus'' a seques,<ref name=Sevilla>{{cita web|autor=Martín Sevilla Rodríguez|títulu=Boletín del Institutu d'Estudios Asturianos|url=http://martinsevillarodriguez.blogspot.com.es/|fechaaccesu=23 de marzu de 2013|obra=Topónimos asturianos d'orixe indoeuropéu prelatino|idioma=castellanu}}</ref> pero la realidá ye que los primeros datos documentaos del santuariu remontar al añu 905 yá que ta citáu nel «''Liber Testamentorum''» que s'atopa nel Archivu de la [[Catedral d'Uviéu]], fecháu'l 20 de xineru d'esi añu, pol que'l rei [[Alfonso III d'Asturies|Alfonso III]] y la reina [[Jimena d'Asturies|doña Jimena]] donaben una serie de monesterios, villes ya ilesies a la Ilesia d'Uviéu, ente ellos el [[Monesteriu de San Clodio]] y la villa d'[[Erías (Ḷḷena)|Erías]].{{Harvnp|Fernández Álvarez|1997|pp= 77-78}} El «''Liber Testamentorum''» diz lliteralmente: ''Inter fluminae Ornam et Lenam eclesiae Sanctae Mariae de Uendonios'' (Ilesia de Santa María de Vendonios ente los ríos Güerna y Ḷḷena). Esti documentu cita tamién a la ilesia de Santa María de Castiellu, la de Santa María de Campumanes y la de la villa d'Erías ente otres más.{{Harvnp|Fernández Álvarez|1997|p= 129}} Dende entós empezaron a resonar na hestoria d'esta contorna ḷḷeniza los acentos del fervor marianu al pronunciar les pallabres ''eclesial Sanctae Mariae de Vendonios''.<ref>{{cita llibru|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k92779h|apellíos=Risco|nome=Manuel|enllaceautor=Manuel Risco|títulu=España Sagrada|isbn=84-86898-86-2|páxines=329-337 y 467-475. Tomu XXXVII; apéndiz 10}}</ref><ref>{{cita llibru|url=https://books.google.fr/books/about/Hestoria_Eclesi%C3%A1stica_de_Espa%C3%B1a.html?id=UPDK6eyhqAUC&redir_esc=y|apellíos=de la Fuente|nome=Vicente|enllaceautor=Vicente de la Fuente|títulu=Historia Eclesiástica d'España|añu=1874|editor=Ulan Press|páxines=511-513. Tomu III|fechaaccesu=10 de xineru de 2015}}</ref>
[[Ficheru:Bendueños-Dos ventanas.jpg|thumb|left|Ventanes con una concha de pelegrín llabrada en piedra na clave.]]

Paez probable que'l santuariu tuviera dalgún venceyu col monacato de la zona de Ḷḷena, a lo que [[Juan Menéndez Pidal]] fixo la siguiente referencia: «Cinco monasterio, probablemente de la orde de [[San Benitu de Nursia|san Benitu]], asitiaos en diversos puntos de la contorna, indiquen otros tantos centros de población. Los sos monxos, d'igual manera que [[Fromistano]] n'[[Uviéu]] y san Félix n'[[Parroquia de Obona|Obona]], al empar que roturaban araxales, derrompíen les llendes d'un pobláu. San Pedro y san Pablo de Felgueras (güei [[santa Cristina de Ḷḷena]]), santa María de Parana, san Claudio d'Erías, san Eugenio de Moreda y santa Eulalia, yeren los nomes d'estos monesterios y, anque nun se conoz la fecha de la so fundación, como a casi toos mentar en documentos de principios del sieglu X (añu 905), ye casi seguro que nel sieglu IX yá esistíen».<ref>{{cita llibru|apellíos=Bellmunt y Canella|nome=Octavio y Fermín|títulu=Asturies|añu=1900|páxina=305. Tomu II|allugamientu=Xixón}}</ref>

Sobre'l pueblu de Bendueños y el so santuariu ta la ''Peñasca Xulives'', d'antiguo bien respetada porque creíen que tenía una atraición especial, d'orixe sobrenatural, sobre los rayos nes nubes. La ciencia encargóse de desmontar esta idea, pos l'alta frecuencia de cayida de rayos nesa zona, que ye cierta, deber a otros factores de tipu orográficu y xeolóxicu. Los vecinos d'aquellos tiempos, nos momentos de grandes nubes, allegaben al santuariu y, tocando les campanes, rezaben a los pies de la imaxe de [[Bárbara (mártir)|Santa Bárbara]] cola siguiente invocación: ''«detente nube, detente tu, que puede Dios más que tu».''<ref name=Santuariu>{{cita web|autor=asturnatura.com|títulu=Ruta al Santuariu de Bendueños|url=http://www.asturnatura.com/senderismo/ruta-al santuariu-de-benduenos/88.html|fechaaccesu=24 de marzu de 2013|idioma=castellanu}}</ref> La rellación ente los nomes de Vindonnus y Bendueños y la procedencia del segundu respectu del primeru paez ser una forma de topónimu asturianu d'orixe [[indoeuropéu]].<ref name=Sevilla/>

== Estructura y arquiteutura ==
[[Ficheru:Interior del Santuario.JPG|thumb|Interior del santuariu.]]

La estructura del santuariu parte de la dómina [[Edá Media|medieval]], y darréu fuéronse-y añadiendo distintos elementos. La ilesia ye d'estilu [[góticu tardíu]], y tamién sufrió delles reformes, con un [[camarín]] o ''camerín'' consistente nun pequeñu y rústicu recintu agregu que tien pintures del sieglu XIV. La imaxe de la [[María (madre de Xesús)|Virxe María]], que data de la mesma dómina que'l santuariu, lleva una corona de [[plata]] y un mantu coloráu, magar na actualidá los cofrades y vecinos sufragaron otros mantos de distintos colores. En 1988, tanto'l santuariu como la so redolada fueron restauraos, tamién les imáxenes de la Virxe y de [[Bárbara (mártir)|Santa Bárbara]], según el [[retablu]].{{Harvnp|Fernández Álvarez|1997|pp= 77, 78}}

=== Primeros datos ===

Nun se sabe con certeza si'l santuariu esistente caltién dalgún elementu d'aquella ilesia prerrománica. Dellos historiadores afirmen que la portada románica y los capiteles de la ilesia de [[Antolín de Pamiers|san Antolín de Sotieḷḷo]] vienen de aquella primitiva ilesia de Bendueños. Otros afirmen qu'estos elementos arquiteutónicos vienen de un edificiu asitiáu na aldega d'[[Alcedo de los Caballeros]], próxima a Bendueños y totalmente erma na actualidá, onde la [[Caballeros Templarios|Orde de los Caballeros Templarios]] —fundada en 1118 y que la so misión yera curiar y ayudar a los pelegrinos— tenía un edificiu. Según esta hipótesis, la ilesia de Bendueños podría ser un llugar pa descansu y oración de los pelegrinos que se dirixíen escontra la [[Catedral de San Salvador d'Uviéu]] y realizaben el [[camín de Santiago]].{{Harvnp|Fernández Álvarez y dellos|1990|p= 130, tomu 6º}}
[[Ficheru:Bendueños-Plano de planta del Santuario.jpg|thumb|left|upright|Planu de planta del santuariu.]]

Nun puede asegurase muncho más avera del destín de los restos primitivos de Bendueños. Magar ye verdá que la parroquia de san Antolín apaez nel [[Llibru Magüetu de la Catedral d'Uviéu]], tamién ye ciertu que foi introducida muncho más tarde, nel sieglu XVI, por [[Tirso d'Avilés y Hevia|Tirso d'Avilés]] cuando ésti revisaba la estructura parroquial de la [[diócesis]]. Per otru llau, tiénense noticies d'esti templu como parroquia pola rellación que fai'l [[obispu]] [[Diego Aponte Quiñones]], polo que nun resulta estrañu que l'edificiu sía del citáu sieglu XVI y que s'incorporaren a ésti ciertos restos de la primitiva ilesia de Bendueños.

Sobre los cimientos del primitivu templu edificar nel sieglu XVI l'actual santuariu, que consta d'una sola [[nave (arquiteutura)|nave]] non bien grande con un [[coru (arquiteutura)|coru]] a los pies, n'altor, camarín o «camerín», [[sacristía]], pórticos al norte y al oeste y [[campanariu]]. A la izquierda de la nave ta adosada la llamada «Casa de la Cofradería» y, a la derecha, xunto al [[presbiteriu (arquiteutura)|presbiteriu]], ta la sacristía.<ref name=Santuariu/> La capiya dedicada a [[Xosé de Nazaré|San Xosé]] sumió, pero caltién la talla policromada del santu col [[Xesús de Nazaré|Neñu Xesús]].

== Les edificaciones del santuariu ==

=== La ilesia ===
La ilesia foi terminada en 1581 y constaba de los siguientes cuerpos: [[pórticu]], [[nave (arquiteutura)|nave principal]], [[púlpitu]], [[coru (arquiteutura)|coru]], altares colaterales, [[confesonarios]], [[capiya]] de [[Xosé de Nazaré|san Xosé]], [[capiya|capiya mayor]], [[sacristía]] y capiya del [[camarín]]. La Casa de Cofraderíes» ta adosada a la ilesia y tien cocina, un ampliu salón de xuntes que comunicaba col coru y, debaxo d'ella, la [[caballeriza]]. Frente a la ilesia y separada, ta la Casa de Novenes». Los datos y pasaxes más relevantes que s'atopen nel Llibru de fábrica» del santuariu, sobre'l que se fixeron importantes estudios, dicen asina:

{{cita|«Añu de 1581. Rematóse la obra y capiya de La nuesa Señora de Bendueños pol Lizdo. Pedro Álvarez Ronzón en 968 ducaos y dichu Lzdo. vencer en Gutierre de Bueja, vecín de Secadura, na merindad de Trasmiera».{{Harvnp|Hevia Ballina|1996|pp= 510-511}}}}

=== Altares colaterales ===
[[Ficheru:Mural de la Coronación de la Virgen.JPG|left|thumb|upright|Mural de la Coronación de la Virxe.]]
[[Ficheru:Mural de la Asunsión de la Virgen.JPG|thumb|upright|Mural de l'Asunción de la Virxe.]]
En 1685 construyéronse los dos altares llaterales de la ilesia, siendo'l maestru carpinteru'l «entallador» de [[Vega del Ciegu]] Francisco Álvarez, como indica'l Llibru del Santuariu» nel so foliu 39:

{{cita|(...) al que-y dieron 100&nbsp;[[Real español|reales]] y lo demás que merecía, considerando la probeza de la ermita, perdonar...}} Con otros 400&nbsp; reales pagar al pintor [[Jerónimo de la Cassa]] poles pintures de dambos colaterales y polos frontales. Nestos altares hai dos talos [[frescos]], unu que representa l'[[Asunción de La nuesa Señora]], que tien la siguiente lleenda en [[llatín]]: ''exaltata est, sancta Dei Genitrix, super coros angelorumin coelestia regna''; y otru que representa la [[Coronación de la Virxe|Coronación de la Santísima Virxe como reina de los ánxeles]] y tien la siguiente lleenda: ''Regina Angelorum''.{{Harvnp|Hevia Ballina|1996|pp= 510-511}} El Llibru del Santuariu» diz testualmente nel so foliu 39:

{{cita|Más quinientos rs., que costó'l faer los dos colaterales, qu'ai en dicha ermita; los cien rs. llevar Francisco Suárez, entallador, vezino de Vega del Ciegu, pol costu de la madera, que foi 23&nbsp;rs. Y 77 díes qu'ocuparon en dicha obra y ermita él y un criáu, que lo demás que merecía, considerando la probeza de felicidá fabrica, perdonar. Y los 400&nbsp;rs. llevar y pagó dichu mayordomu a Jerónimo de Cassa, pintor, pola pintura de dichos colaterales y frontales, según mandóse, abiendose puestu en manes y en presencia de los Señores Don Sebastián Bernardo de Quirós y Don Sebastián Bernardo Miranda».<ref>{{cita llibru|apellíos=Anónimu|títulu=Llibru del Santuariu|añu=1685|páxina=39|allugamientu=Archivo del Arzobispáu d'Uviéu}}</ref>}} El so estáu de caltenimientu ye escelente, yá que el so últimu rector, Salvador Texedor, ocupar de qu'asina fuera.<ref name=Santuariu/>{{Harvnp|Hevia Ballina|1996| p= 512}}

=== Llosáu de la ilesia ===
Al añu siguiente (1686) llevar a cabu'l llosáu de tola ilesia, y dello tiénense noticies polo escrito nel ''Llibru del Santuariu'', que diz:

{{cita|(...) más, importó la obra y fábrica de les lloses, que se fixo en dicha ermita 900&nbsp;rs., según ver y mandó Francisco d'Aborboyar, maestru de la facultá, de los cualos dio dichu mayordomu, 300&nbsp;rs. de recargu, que los otros 570&nbsp;rs. Antemanar Dn. Sebastián Bernardo de Miranda, por faer una bona obra y serviciu y ye declaración que nun s'haya de faer cargu al mayordomu de los diez ducaos que paga'l dichu Don Sebastián, hasta que sía satisfechu'l so anticipu.{{Harvnp|Hevia Ballina|1996|pp= 511-512}}}}

Esti llosáu ye'l mesmu qu'esiste na actualidá.

=== Capiya mayor ===
Nun se sabe cómo taba construyida la [[capiya mayor]] que na actualidá ta cubierta por aciu una [[bóveda d'aresta]]. Sicasí, abarrúntase que, yá que dos [[Clave de bóveda|claves]] de les [[bóveda|bóvedes]] de [[lacería]] tán montaes en dos cases del pueblu, éstes pudieren ser les que pertenecieron a la ilesia, y que tuvo de quedar arruinada pola cayida de dalgún rayu de los munchos que cayen na zona, como s'indicó de primeres del artículu. Tuvo De ser nesta dómina cuando s'asitió la imaxe de [[Bárbara (mártir)|santa Bárbara]] sobre l'arcu asitiáu na fachada principal de la ilesia.{{Harvnp|Hevia Ballina|1996| p= 512}} Ye necesariu faer referencia especial a que la gran devoción que se tien nesta zona a santa Bárbara ye bien anterior a qu'estos llugares tuvieren les munches esplotaciones mineres qu'esistieron. La razón de la devoción ye qu'a esti santuariu pertenez la talla de santa Bárbara más antigua conocida, como la casi totalidá de les imáxenes [[Arte románicu|romániques]]. Santa Bárbara tien una actitú estática, sedente y frontera.{{Harvnp|Fernández Álvarez|1997|p= 78}}

=== Capiya de san José ===
[[Ficheru:Estatua de San Jose y el Niño.JPG|thumb|right|upright|Estatua de San José y el Neñu.]]
La capiya n'honor del «Gloriosu San José», qu'asina se la llapada, llevantar en 1721, incorporándola al restu del templu, yá construyíu. El ''Llibru del Santuariu'' apurre datos bien concretos alrodiu de la so construcción, rellatándola testualmente de la siguiente forma:

{{cita|(…) componiéndose la capiya que ta al llau del evanxeliu na capiya mayor de dicha ilesia, que taba a pique d'arruinase, taba ensin imaxe nin adornu, polo que clamió'l mayordomu a la Cofradería'l que se fixera un «San José Patriarca», col so Neñu de bultu y atendiéndose a la so necesidá y p'aumentar y fomentar la so devoción alcordaron fixérase y dorara dicha imaxe a cuenta de la cofradería.|Llibru del Santuariu}} El [[retablu]] realizar nel añu 1772, y de siguío fíxose la imaxe, qu'entá se caltién, «obra de Julián Álvarez Terrero, de [[Quirós]], al que lu pagaron 120&nbsp;rs. Más otros seis por traela dende Quirós hasta les Pontes». La mesma cantidá abonar a Toribio, de [[Nava (Asturies)|Nava]], «pola pintura y doradura de dicha imaxe»..{{Harvnp|Hevia Ballina|1996|p= 512}}<ref>{{cita llibru|apellíos=Anónimu|títulu=Llibru del Santuariu|añu=13 d'avientu de 1721|páxina=folio 39v|allugamientu=Archivo de la Archidiócesis d'Uviéu}}</ref> A los trés años de ser construyida la capiya, en 1724, [[Tomás José Ruiz Montes]], arzobispu de [[Seleucia Pieria|Seleucia]] y tamién obispu d'[[Uviéu]] y obispu electu de [[Cartaxena (España)|Cartaxena]], concedió unos beneficios espirituales en manera d'[[indulxencia|indulxencies]], que'l so conteníu diz testualmente asina:

{{cita|40 díes d'indulxencies a toles persones que rezaren un pater noster y ave María al gloriosísimo San Joseph, nel altar nuevamente alzáu al santu Patriarca na referida ermita y tamién 40 díes d'indulxencies a tolos que celebraren el santu sacrificiu de la Misa o dieren llimosna por que se celebre dalguna n'honra y cultu del benditísimo Sr. San Joseph en dichu altar.|Llibru del Santuariu<ref>{{cita llibru|apellíos=Anónimu|títulu=Llibru del Santuariu|añu=1724|páxina=folio 43|allugamientu=Archivo de la Archidiócesis d'Uviéu}}</ref>}} Na actualidá solo queden restos de la capiya.

=== El Camarín ===
[[Ficheru:Bendueños Camarín de la Virgen.jpg|thumb|upright|Camarín de la Virxe.]]
Nel ''Llibru del Santuariu'' hai datos de qu'en 1702 yá se taben realizando les obres del [[camarín]] o «camerín».<ref>{{cita llibru|apellíos=Anónimu|títulu=Llibru del Santuariu|añu=1702|páxina=folio 82|allugamientu=Archivo de la Archidiócesis d'Uviéu}}</ref> Como'l frontal ye tresparente, los díes solemnes puede venerase a la [[María (madre de Xesús)|Virxe]] dende tola ilesia, ente que'l restu de los díes podía faese con más intimidá nel altar qu'hai so los sos pies, dientro de la capiya del «camarín». El [[Cantería|maestru canteru]] foi Pablo de Cubes, al qu'en 1704 pagar 482&nbsp;rs poles obres del camarín y ciertes meyores nel altar mayor. Esta cantidá consiguir por aciu les llimosnes de la hermandá» y de la «soldadesca», especie de pantomima que se llevaba a cabu'l martes de [[Pascua]] de [[Pentecostés]] de cada añu, y que'l so oxetivu yera'l de recaldar fondos pa les obres y caltenimientu del santuariu.<ref>{{cita llibru|apellíos=Anónimu|títulu=Llibru del Santuariu|añu=1710|páxina=folio 110v|allugamientu=Archivo de la Archidiócesis d'Uviéu}}</ref> Avera del costu y pagu de les «doraduras», lo meyor ye esponer testualmente l'acta que Juan de Llozana Valdés, [[arcipreste]] del partíu, y Alonso Rodríguez Alfonso, cura d'[[Erías (Ḷḷena)|Erías]], roblaron nel campu de Bendueños el 27 de mayu de 1710:

{{cita|(…) por llamamientu de Toribio Fernández, maestru de dorar y pintar, por qu'aquel señores mandaren la pintura y doradura del retablu y del camarín de N.ª S.ª de Bendueños, por aciu que dichu Toribio Fernández y yo, el mayordomu, convinimos por escritura que dichu maestru executara la obra y afixéronse en 1100&nbsp;rs. cola fábrica d'un frontal, qu'a dichu camarín pintáu al oleu coles meyores pintures hai de poner dichu maestru».{{Harvnp|Hevia Ballina|1996|p= 514}} En 1713 doráronse les [[Vitral|vidreres]], que se caltienen hasta la atualidad.<ref>{{cita llibru|apellíos=Anónimu|títulu=Llibru del Santuariu|añu=1710|páxina=folio 122|allugamientu=Archivo de la Archidiócesis d'Uviéu}}</ref>{{Harvnp|Hevia Ballina|1996|pp= 514-515}}}}

Nel camarín pueden vese delles pintures qu'amuesen a [[san Franciscu d'Asís]] y les efixes de [[San Jerónimo de Estridón|san Jerónimo]], [[San Ambrosio de Milán|san Ambrosio]] y [[santu Tomás d'Aquino]], doctores de la Ilesia. Polos escudos de los «Bandujo» topaos nes [[ménsula|ménsules]] que recoyíen la [[Bóveda de crucería|crucería]] primitiva paez que pudo ser una capiya privada d'esa familia.{{Harvnp|Álvarez, Barroso|1984|pp= 570-572}}

=== Retablu mayor y rexa ===
[[Ficheru:Bendueños Altar mayor del Santuario de Bendueños.jpg|thumb|left|upright|Altar mayor y retablu.]]
[[Ficheru:Jesús en la Cruz.JPG|thumb|upright|Xesús na Cruz.]]
Según consta nel ''Llibru del Santuariu'', el retablu primitivu de la ilesia tuvo de ser sustituyíu escontra 1722, yá que nel citáu llibru indícase testualmente:
{{cita|(...) por cuanto la so mercé reconoció que'l retablu que ta na capiya mayor embaraza la vista y llucimientu de la imaxe, dio comisión al cura y mayordomu, por que puedan mandar faer nuevu o merca-y, si hai razón, y pueda vendese el que se tien si hai conveniencia.|Llibru del Santuariu<ref>{{cita llibru|apellíos=Anónimu|títulu=Llibru del Santuariu|añu=1722|páxina=folio 161|allugamientu=Archivo de la Archidiócesis d'Uviéu}}</ref>}}

La capiya actual, onde ta asitiáu'l [[retablu mayor]], nel so día tuvo dixebrada del restu de la nave, que de normal yera la qu'ocupaben los fieles, por una rexa de madera de la qu'entá queden restos nel arcu onde tuvo empotrada y otros cachos arrequexaos nel «Camarín». Nel sieglu XVIII tomó la decisión de poner una pesllera na puerta que tenía la rexa na so parte central, en visu a poder abrir por que los pelegrinos que llegaren pudieren permanecer na nave central y acolumbrar la imaxe de la Virxe ensin, por ello, quitar la intimidá que teníen la capiya mayor y el «Camarín», según los dos altares colaterales. Nesa mesma dómina punxeron peslleres nel accesu a les campanes por que solo el [[sacristán]] pudiera tener accesu a elles. Según figura nel ''Llibru del Santuariu'', en 1720 pagar «trés rs.» poles peslleres de la rexa y del campanariu. Corona'l retablu una pintura de [[Xesús de Nazaré|Xesús]] na cruz cola so madre y otra muyer a los pies.{{Harvnp|Hevia Ballina|1996|p= 514}}

=== La sacristía ===
La sacristía actual tien elementos estructurales tales que faen pensar que debieron formar parte de los elementos más antiguos del santuariu. Gracies a estos elementos deduzse que tuvo de tar cubierta con una [[bóveda d'aresta]] que nun aguantó'l pasu del tiempu. Solamente permanecen los cuatro arrinques de dicha bóveda, que tienen el signu distintivu de tener grabáu l'escudu de la [[Casa de Campumanes]], nel que figura un llobu cruciando delantre d'un sauce. El Llibru del Santuariu» dexa'l datu de qu'en 1688 pagar trés [[ducáu|ducaos]] a Francisco d'Aborboyar por abrir un buecu en piedra llabrada por que sirviera de ventana a la sacristía. Darréu añader trés rs. más por dos rexes que s'echaron a les ventanes». Na actualidá hai dos ventanes al esterior que destacar por tener na parte cimera, coronándoles, una gran «vieira» del pelegrín tallaes na piedra, que pudieren ser éstes, magar escarecen de rexa.
{{Harvnp|Hevia Ballina|1996|pp= 514 y 515}} Por cuenta de los escudos de la casa de los [[Casa de Bandujo|Bandujo]] qu'hai na sacristía fai pensar que nel so día esta sacristía yera una capiya privada d'esa familia.{{Harvnp|Álvarez, Barroso|1984|p= 930}}

=== El campanariu ===
El campanariu, bien espodáu, construyir Pedro Nieto, vecín del cercanu pueblu de Vega del Ciegu nel añu 1703. Por esti trabayu percibió siete ducaos que «hubo de costu l'arreglo y fechura del campanariu, que se fixo de nuevu». La campana mayor fundir en 1706 dempués de fundir «la esistente nel santuariu, que s'había desgraciadamente fendíu y rotu y, dempués d'amenorgar, afacer en 200&nbsp;rs. que se dieron a D. Andrés de Biadero, maestru de faer campanes». Darréu, en 1721 encargóse la escalera p'aportar a les campanes a Isidro de Nieves.{{Harvnp|Hevia Ballina|1996|p= 515}}<ref>{{cita llibru|apellíos=Anónimu|títulu=Llibru del Santuariu|páxina=folio 97, vuelta|allugamientu=Archivo del Arzobispáu d'Uviéu}}</ref>

=== El pórticu o cabildru ===
[[Ficheru:Bendueños-atrio.jpg|thumb|Atriu o cabildru.]]
El Santuariu de la Virxe de Bendueños tien, al igual qu'otros santuarios nos qu'hai gran arribación de pelegrinos, un perampliu [[Atriu|cabildru]] p'acoyer a los [[Romería|romeros]] y devotos, sobremanera nes grandes festividaes nes que na ilesia nun caben y tienen que siguir los actos llitúrxicos dende esti pórticu. La segunda función del pórticu ye la de protexer la bella portada d'estilu [[Renacimientu|renacentista]], al empar que realza la monumentalidad del templu. Al respective de la so construcción, esiste un datu bien concretu y fidedignu como ye'l ''Llibru de rindición de cuentes del mayordomu'' que data de 1744, y que diz testualmente asina:

{{cita|(...) quinientos sesenta y seis [[reales de vellón]], que s'apurrió al maestru de carpintería, que fixo'l portal de dichu santuariu, que xunto con 330, que devotos dieron p'ayuda d'esta obra, componen 896 reales de vellón y la obra del portal, ensin una parte que se-y añader, foi rematada polos sos edictos y en menor postor en 780&nbsp;rs. y lo añadío afacer con dichu maestru, que componen la cuenta de 896.{{Harvnp|Hevia Ballina|1996|p= 515}}}}

Tamién se construyó na mesma dómina, adosáu al cuerpu de la ilesia, una bodega pa poder asitiar les arques de la cofradería destinaes a almacenar «arvejos» (arbeyos en bable) y pan, especies coles que contribuyíen fundamentalmente los devotos de la Virxe. Pola construcción d'esta bodega, de [[cantería]], abonáronse 154 reales el mesmu añu de 1744. Na actualidá, esta cortil acueye un pequeñu campusantu.{{Harvnp|Hevia Ballina|1996|pp= 515-516}}

=== La casa de les novenes ===
[[Ficheru:Bendueños-novena-2.jpg|thumb|Casa de novenes.]]
Dende finales del sieglu XVII tiénense noticies de la esistencia d'una pequeña «Casa de Novenes» qu'habitaba'l [[ermitañu]] cuidador del santuariu, que tamién tenía les llaves xunto a los cures de [[Campumanes]] y [[Erías (Ḷḷena)|Erías]]. La casa daba abellu coles mesmes a los pelegrinos que visitaben el santuariu o que permenecían mientres unu o dellos díes de la novena, que se celebraba en dómines y fiestes llitúrxiques señalaes. Igualmente usar la cofradería sacerdotal cuando yera necesariu. A principios del sieglu XVIII (1702) realizóse una ampliación importante, encargando la so execución al canteru Pedro de Venero. La obra concluyir en 1741.
<ref>{{cita llibru|apellíos=Anónimu|títulu=Llibru del Santuariu|páxina=folio 84 vto|allugamientu=Archivo del Arzobispáu d'Uviéu}}</ref>{{Harvnp|Hevia Ballina|1996|p= 516}}

=== Cajonería de la sacristía y confesionarios ===
La [[Cajonera|cajonería]] que se fixo pa guardar los ornamientos del santuariu ye una obra d'arte en [[Juglans regia|nozal]] [[repujado]], y tien caxones de trés tiradores y dos [[alacena|alacenes]] con moldures. Intervinieron dos persones: los caxones de trés tiradores y moldures tuvieron al cargu de Juan González de Noriega, ente que'l carpinteru de tol conxuntu, incluyida la talla, foi obra d'Alonso Álvarez, «entallador» del [[Conceyu (Asturies)|conceyu]]. Esta obra, que-yos foi encargada en 1699, terminar en 1701.<ref>{{cita llibru|apellíos=Anónimu|títulu=Llibru del Santuariu|páxina=folio 73, vuelta|allugamientu=Archivo de la Archidiócesis d'Uviéu}}</ref> El ''Llibru del Santuariu'' tamién esclaria los detalles d'esta obra, según l'importe económicu de la mesma, y señala testualmente: {{cita|(...) el nocéu curao y serrao pa tol cuerpu de dichu caxón y la peana que foi de castañal envalorar en cien reales; los clavos y los cuatro goncios de codiyu pa les alacenes costaron por xuntu 14&nbsp;rs.|Llibru del Santuariu}} El maestru ferreru del conceyu, Melchor Martínez, encargar de faer los cuatro aldabones pa los tiradores, que resultaron ser unes pieces de fina ferrería. Por tou ello pagar 16&nbsp;rs.<ref>{{cita llibru|apellíos=Anónimu|títulu=Llibru del Santuariu|páxina=folio 83|allugamientu=Archivo de la Archidiócesis d'Uviéu}}</ref> Los [[confesonarios]] tán bien xuníos a la vida del santuariu, pos nellos confesaben los devotos y pelegrinos pa ganar les [[indulxencia|indulxencies]] correspondientes. Hai tres confesionario «apinazados» que fueron construyíos en 1721. Por ellos y dalguna obra más nel santuariu pagar a Francisco Nieves 700&nbsp;rs.{{Harvnp|Hevia Ballina|1996|pp= 516-517}}

== La Capellanía ==
En 1724, Catalina Bernaldo de Quirós y el so fíu, Sebastián Bernardo, que yeren vecinos de [[Campumanes]], fundaron nel Santuariu de la Virxe de Bendueños una Capellanía» so la advocación de la Virxe de Bendueños. El cura que fuera en cada momentu'l capellán d'ella, tenía la obligación de dicir nueve [[misa|mises]] nel altar mayor del santuariu los díes de festividá de la [[María (madre de Xesús)|Virxe María]].{{Harvnp|Hevia Ballina|1996|p= 517}}

== Cofradería sacerdotal del Santuariu ==
{{AP|Cofradería sacerdotal del Santuariu de la Virxe de Bendueños}}
La cofradería sacerdotal del Santuariu de la Virxe de Bendueños yera una asociación o [[cofradería]] que fundaron los sacerdotes de la contorna asturiana de [[Ḷḷena (Asturies)|Ḷḷena]] —y dalgunos que nun teníen les sos parroquies n'ella— en 1620, siendo papa [[Paulo IV]], p'ayudar tantu dende l'aspeutu material como l'espiritual y el social. Naquella dómina l'aislamientu de los cures rurales yera enorme, y de dalguna manera precisaben tar xuníos y axuntase con cierta frecuencia —na midida de lo posible—, tamién pa recibir el sacramentu del perdón o confesión, rezar de mancomún, recibir meditaciones, etc.

El ''Llibru de la Cofradería Sacerdotal'', únicu n'Asturies, apurre unos datos bien pervalibles sobre'l Santuariu de la Virxe de Bendueños, y amuesa de qué manera foi una de les instituciones que contribuyó de forma más importante a aumentar la devoción a la Virxe de Bendueños. Unu de los datos del citáu llibru, que paez el más esclarador, diz asina:

{{cita|''Ad maiorem Dei gloriam el honorem Beatae Mariae semper Virginis, sub títulu de Vendueños. Fundóse la Cofradería Sacerdotal de La nuesa Señora de Vendueños el 12 de xineru de 1620 gobernando la Ilesia la Santidá de Paulo IV y siendo Obispu d'Uviéu'l Ilmo. Sr. D. [[Martín Manso de Zúñiga]], Escolín Mayor del Arzobispu, y reinando n'España'l Sr. Rei Dn. Phelipe Terceru d'Austria.''{{Harvnp|Fernández Álvarez y dellos|1990|pp= 130-131, tomu 6º}}{{Harvnp|Hevia Ballina|1996|p= 519}}}}

=== Fin principal de la Cofradería ===
Ente los varios fines de la cofradería destaquen: fomentar la devoción a la Virxe de Bendueños, ente los sos feligreses como ente ellos mesmos, emprestase mutua ayuda habida cuenta de la soledá en que vivíen, una y bones el desplazamientu a otros llugares resultaba llargu y dificultosu, ufiertar sufraxos polos cofrade que finaben y, nel planu material, procurar el caltenimientu y la meyora del santuariu de Bendueños. La cofradería arrexuntaba a tolos sacerdotes de los [[arciprestalgu|arciprestalgos]] de Ḷḷena de Suso y Ḷḷena de Yuso, que tomaben una estensión mayor que la demarcación del propiu conceyu de [[Ḷḷena (Asturies)|Ḷḷena]].{{Harvnp|Hevia Ballina|1996|pp= 519-520}}

=== Componentes de la Cofradería ===
Nun principiu, la cofradería nun almitía cofrades legos, cola única esceición del Señor de la [[Casa de Campumanes]]», [[vizconde]] de [[Peña de Francia]], al qu'impunxeron la condición de pagar la comida añal que tenía la cofradería por [[Marcos l'Evanxelista|san Marcos]] y sufragar tres mises per cada cofrade que finara. Los quince componentes de la cofradería tán espresamente citaos nel foliu ocho del ''Llibru de la Cofradería'' y son los párrocos de los siguientes llugares: [[Alcedo de San Llorienzo]], [[Cabezón (Ḷḷena)|Cabezón]], [[Campumanes]], [[Casorvía]], [[Castiellu (Ḷḷena)|Castiellu]], [[Jomezana]], [[Sotieḷḷo]], [[Ponte de los Fierros]], [[Erías (Ḷḷena)|Erías]], [[Telledo]], [[Tuíza]], [[Llanos de Somerón]], [[Payares]], [[Piñera (Campumanes)|Piñera]] y [[Zurea]].{{Harvnp|Fernández Álvarez y dellos|1990|pp= 130-131, tomu 6º}} A partir del añu 1624 añader a esta cofradería los párrocos d'[[Uxo]], de [[Mieres|San Juan Bautista de Mieres]], el de [[Llindes]] (Quirós), l'abá de Paraná, el capellán de [[Nuesa Señora de les Nieves Santa María de la Nieves]] con sede nel hospital de [[Vega del Ciegu]], el cura de Ayones del conceyu de [[Valdés]], el cura de [[Riello (Llión)|Riello]], el cura de [[Cabarcos]] en [[Mondoñedo]], canónigos de la [[Catedral de San Salvador d'Uviéu|Catedral d'Uviéu]] y de la [[Colexata de Santa María de Arbas]] y los arcedianos de [[Babia]] y de [[Conceyu de Gordón|Gordón]], dambos de la [[provincia de Llión]], que naquella dómina pertenecíen al [[Archidiócesis d'Uviéu|obispáu d'Uviéu]].{{Harvnp|Fernández Álvarez y dellos|1990|p= 131, tomu 6º}}

== L'ermitañu. Petitorios pal santuariu. Comuñas ==
Como yá s'indicó, na Casa de les Novenes asitiada frente a la entrada principal del santuariu, vivía un ermitañu que curiaba toles dependencies de la ilesia, lo mesmo que de los sos bienes. Tamién tenía l'encargu de percorrer el [[conceyu (Asturies)|conceyu]] y otros llugares cercanos, que los sos habitantes yeren devotos de la Virxe de Bendueños, pa faer, debidamente autorizáu, los petitorios y recoyida de llimosnes» que sufragaren les obres estraordinaries del santuariu. Pa esti llabor portaba un «limosnario, cepiyu o alcancía» que tenía un relieve talláu de la Virxe de Bendueños y qu'entá se caltién. En 1669 pagar 66&nbsp;rs. por esta imaxe de pidir».<ref>{{cita llibru|apellíos=Anónimu|títulu=Llibru del Santuariu|añu=1673|allugamientu=Archivo de la Archidiócesis d'Uviéu}}</ref> Otru encargu que tenía l'ermitañu yera l'alministración y curiáu de los ganaos ufiertaos en «Comuña o réxime a la ganancia». Magar la mayoría de los que fueron ermitaños yeren persones honraes y cabales, en dellos casos nun fueron bien lleales del tou. Esti datu ye conocíu pola nota dexada nel santuariu nuna visita llevada a cabu nel añu 1682 y que diz asina testualmente:
{{cita|Contra Andrés Nieto hermitaño de felicidá hermita por cantidá de mrs. y pa face-y cargu a dichu hermitaño, rematar a dichu hermitaño ciertes obejas, que yeren de dicha fábrica y ente elles rematóse con lo mesmo un corderu de balor doze rs. y a requisizión del mayordomu presente tener a restituyir y, anque por diches vegaes pidió-y -y restituyera dichu corderu, non lo a echo. Por tanto mánda-y el so mercé restitúya-y otru tan bonu como'l referíu, al respective de que paez nun tar nel so poder y pol so llabor los dichos doze rs. y cumplir dientro de quinze díes.{{Harvnp|Hevia Ballina|1996|pp= 517-518}}<ref>{{cita llibru|apellíos=Anónimu|títulu=Llibru del Santuariu|añu=1682|páxina=folio 32, vuelta|allugamientu=Archivo de la Archidiócesis d'Uviéu}}</ref>
}}

== Bienes del santuariu ==
Pal caltenimientu del cultu y la celebración de les fiestes establecíes, el santuariu disponía de ciertos bienes, como ye la finca llamada «Los Fabares» en Vega del Ciegu, dende antes de 1680; otra llamada «Puertes» na heredá de Reconcos en [[Telledo]], pero nesti casu solamente la metá, pos la otra parte correspondía a la ilesia de La nuesa Señora de Telledo. Tocantes a bienes dinerarios tenía doscientos ducaos y una renta de cien rs. que donara Sebastián Bernardo Miranda en 1675. Otra benefactora del santuariu había dexáu escritu en 1715 lo siguiente:{{cita|Doña Mencía Fernández Ladreda ufiertó de la so devoción por si y pol so fíu D. Rodrigo de Miranda Ponce, nel ínterim qu'esti nun tomara estáu, media fanega de pan en cada un añu pa la fábrica de La nuesa Señora de Bendueños.{{Harvnp|Hevia Ballina|1996|pp= 515-518}}}}

Un bien del santuariu que merez una atención especial foi la donación que fizo un vecín del pueblu cercanu de [[La Frecha (Erías)|La Frecha]], consistente nun [[Rosario (catolicismu)|rosariu]] d'oru macizo y coral que perteneciera al so güelu, y de esta forma cumplía cola so voluntá, pos yera bien devotu de la Virxe de Bendueños y ufiertó lo más pervalible que tenía a quien más quería, a la Virxe de Bendueños. Dau l'altu valor material, Salvador Texedor, que nesa dómina yera abá del santuariu, depositar na caxa d'un bancu y apurrió el recibu correspondiente a la Xunta de la Cofradería de la Virxe de Bendueños.<ref>{{cita publicación|apellíu=Texedor|nome=Salvador|títulu=Memories personales de Bendueños|fechaaccesu=19 de xineru de 2014}}</ref>

== Fiestes, devociones y tradiciones ==
[[Ficheru:Facsimil de la Indulgencia Plenaria concedida por el Papa Pio IX.JPG|thumb|Facsímil de la Indulxencia Plenaria concedida pol papa Pío IX.]]
Esti santuariu foi arriquecíu espiritualmente con una singular [[Bulda]] concedida pol papa [[Inocencio XIII]] el 3 de setiembre de 1723 a la Cofradería d'Ánimes del Santuariu», pola que se declaraba que'l so altar yera «privilexáu pa tolos sábados del añu, fiesta de los Fieles Difuntos y la so octava».{{Harvnp|Hevia Ballina|1996|pp= 510-511}} [[Pío IX]] dio un [[Curtiu pontificiu]] el 6 d'agostu de 1861 pol que s'indicaben los seis solemnidaes a festexar. Na actualidá caltién el [[facsímil]] de les [[indulxencia|indulxencies]] concedíes a los cofrades, que diz asina:
{{cita|Pío papa IX, pa perpetua memoria.- Sollerte Nos con piadosa caridá a aumentar la relixón de los fieles, y la salú de les almes per mediu de les ayalgues celestiales de la Ilesia, a toos y a cada unu de los fieles cristianos d'unu y otru sexu verdaderamente congoxosos y confesaos y alimentaos cola Sagrada Comunión, en cada añu que visitaren devotamente la Ilesia o Santuariu de la bonaventurada Virxe María, que se titula de Bendueños, sito dientro de los términos de la parroquia de San Cloyo d'Erías, nel Obispáu d'Uviéu, nes festividaes de la Concepción, Natividá, Anunciación, Purificación y Asunción de la mesma bonaventurada Virxe María, dende los primeros víspores hasta ponese'l sol d'estos mesmos díes: ya igualmente na Dominica de Pascua de Pentecostés, o n'unu de los siete díes inmediatos subsiguientes, que cada unu de los fieles va poder escoyer al so arbitrio, y ellí rogaren a Dios con humildes oraciones pola concordia de los Príncipes cristianos, extirpación de les herexíes, y esaltación de la Santa Madre Ilesia, naquel de los espresaos díes que practicaren esto, concedémoslos misericordiosamente nel Señor Plenaria Indulxencia y remisión de tolos sos pecaos.{{Harvnp|Fernández Álvarez y dellos|1990|pp= 131-132, tomu 6º}}|}}
Tamién se caltienen los documentos orixinales utilizaos pa los rituales de la bendición de l'agua, de les principales robles de la [[Ordinariu de la Misa Santa Misa]], etc.

Nos sieglos XVIII y XIX celebraben seis solemnidaes, como queda vistu nel ''Curtiu Pontificiu del papa Pío IX'', siendo la más importante la del [[Domingo de Pentecostés]], esto ye, cincuenta díes dempués de la [[Resurrección de Xesús]]. Siguía-y n'importancia la fiesta de l'[[Asunción de María|Asunción de la Virxe]], el 15 d'agostu. Con gran aciertu y ésitu ente los vecinos de la contorna, el rector del santuariu, Salvador Texedor, introdució la festividá de [[Bárbara (mártir)|santa Bárbara]], que la so imaxe pertenez al [[románicu asturianu]] y que se venera nel santuariu, una y bones esti conceyu tuvo en tiempos pasaos una gran industria minero y entá hai esplotaciones en marcha. Esta ye la razón de la unión de los mineros de [[Ḷḷena (Asturies)|Ḷḷena]] al Santuariu de Bendueños.{{Harvnp|Fernández Álvarez|1997|p= 78}}

== Ver tamién ==
* [[Cofradería sacerdotal del Santuariu de la Virxe de Bendueños]]

== Bibliografía ==
* {{cita llibru|apellíu=Álvarez, Barroso|nome=María Soledad, Julia y dellos más|títulu=Coleición d'arquiteutura monumental asturiana|editor=Colexu Oficial d'apareyadores ya inxenieros téunicos d'Asturies|añu=1984|ISBN=84-505-0309-4|ubicación=Uviéu}}
* {{Enllaz rotu|1=Les pintures murales del camarín de Bendueños; un primer aproximamientu al so estudiu |2=https://asociacionvindonnus.com/non1-2017-alvarez-campal/ |date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot }}
* {{cita llibru|apellíos=Bellmunt y Canella|nome=Octavio y Fermín|títulu=Asturies|añu=1900|editor=Silverio Cañada|isbn=84-7286-123-6|páxines=Tomo II|allugamientu=Xixón}}
* {{Enllaz rotu|1=L'orixe del santuariu y el pueblu: del monte Vindio a Vindonnus y Bendueños; la llectura del paisaxe na memoria milenaria de los nomes de llugar |2=https://asociacionvindonnus.com/non1-2017-concepcion-suarez/ |date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot }}
* {{cita llibru|apellíu=Fernández Álvarez|nome=Florentín|títulu=Asturies, tronu de la Madre de Dios|añu=1997|editor=F. Fernández|isbn=84-922832-0-3}}
* {{cita llibru|apellíu=Fernández Álvarez y dellos títulu=María nos pueblos d'España|añu=1990|editor=Atopo|isbn=84-7490-252-5|editorial=Atopo}}
* {{cita llibru|apellíos=Hevia Ballina|nome=Agustín|títulu=El Santuariu de La nuesa Señora de Bendueños y la so cofradería de sacerdotes editorial=Asociación d'Archiveros de la Ilesia d'España|editor=Hergar S.L.|añu=1996|ISBN=84-404-9192-1|allugamientu=Archivo del Arzobispáu d'Uviéu}}
* {{Enllaz rotu|1=Estudio téunicu y de caltenimientu de los murales del santuariu de Bendueños |2=https://asociacionvindonnus.com/non1-2017-nodal-monar/ |date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot }}
* {{Enllaz rotu|1=L'arquiteutura del camarín de Bendueños; hestoria, proporción, construcción. |2=https://asociacionvindonnus.com/non1-2017-ordonez-castanon/ |date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot }}

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Santuarios d'Asturies|Bendueños]]
[[Categoría:Ḷḷena]]
El Santuariu de la Virxe de Bendueños, tamién llamáu de La nuesa Señora de Bendueños, ye un llugar de cultu de la Ilesia católica asitiáu na llocalidá de Bendueños, nel conceyu de Ḷḷena, na zona central d'Asturies. Atópase camín del sur, escontra'l puertu de Payares pola N-630, a unos 5 km de La Pola, polo que foi una de les paraes más socorríes de los pelegrinos que faíen el Camín de Santiago dende Llión pasando per Uviéu.

Trátase d'un santuariu d'estilu góticu, fundáu l'añu 905, cuando'l 20 de xineru d'esi añu'l rei Alfonso III y la reina doña Jimena donaron una serie de monesterios a la ilesia d'Uviéu, ente ellos el de Bendueños. Sobre los cimientos del primitivu templu prerrománicu construyóse una estructura que tien parte del medievu tardíu, y nel sieglu XVI construyó l'actual santuariu sobre los restos anteriores. Sobre esti, de la mesma, añadiéronse distintos compartimientos como la sacristía, altares colaterales, campanariu, etc. Dixebrada del santuariu por pocos metro escontra'l norte, frente al pórticu principal, ta la Casa de novenes», qu'habitaba un ermitañu cuidador del santuariu y daba ayuda a los pelegrinos. Amplióse de forma importante nel añu 1741.

El santuariu tuvo una de les primeres «cofraderíes sacerdotales», y nél axuntaben los párrocos de llugares cercanos —y dellos llonxanos—, p'ameyorar la so vida humana, intelectual y moral, según recibir el sacramentu de la confesión, pa lo que se construyó un altillo na zona este que faía les funciones de sala de xuntes y foi llamada la Casa de la cofradería». El santuariu tuvo bien amestáu al monacato benedictín, pos había cinco d'ellos pela redolada del santuariu, que los sos monxos y abás frecuentar.

 Ermita o santuariu 
Nel ambiente local y nacional esiste un enclín a magnificar les llamaes «ermites menores» pa convertiles, de papu sanu, en santuarios, cuando realmente nun lo son. Pa estremar, cosa non fácil, una ermita d'un santuariu, ye necesariu tener en cuenta lo que la Ilesia católica diz avera del asuntu. Concretamente, el Canon 1230 diz:
 Que, magar nun establez una ríxida diferencia, da una pauta a siguir pa denominar a estos centros de pelegrinación d'una forma o otra. Dambes condiciones cumplir nesti templu polo que ye consideráu santuariu.

 Allugamientu 
thumb|La xoya del prerrománicu asturianu, Santa Cristina de Ḷḷena, atópase bien próxima al Santuariu de la Virxe de Bendueños.

El santuariu empezar a construyir nel que yera l'inmensu conceyu de Ḷḷena, yá que les sos aguaes de «Ḷḷena de Suso» taben asitiaes ente los ríos Payares y Güerna, y la de «Ḷḷena de Yuso» algamaba dende Mieres hasta Agueria y Lluniego, polo que yera llamáu'l «Conceyón». Na actualidá ye más pequeñu. En 2010 el conceyu de Ḷḷena cuntaba con unos 12 400 habitantes, 26 parroquies, 5 d'elles consagraes a la Virxe María, y un monumentu de fierro coláu de la Inmaculada Concepción, que data de 1904, costeado y construyíu polos vecinos de Carabanzo y asitiáu nel «Cuitu Ramón», picu onde converxen los conceyos d'Ayer, Mieres y Ḷḷena. Nel conceyu tamién hai diez ermites marianes, lo que da una idea de la gran devoción de los llenizos» a la Virxe María en cualesquier de les sos munches advocaciones. La xoya del prerrománicu asturianu, Santa Cristina de Ḷḷena, que ye universalmente conocida pola guapura y esbeltez de les sos formes arquiteutóniques, atópase bien próxima al Santuariu de la Virxe de Bendueños, lo qu'añade un aliciente más a la zona qu'arrodia'l santuariu. Ente los personaxes pernomaos que nacieron nel conceyu, especialmente nel ámbitu eclesiásticu, figura'l que fuera obispu de Valladolid, Fernando Blanco Llorente, y que, xunto con otres persones, representó a España nel Conceyu Vaticanu I que convocó'l papa Pío IX en 1869.
thumb|left|Planu de planta de la xubida al santuariu.

El santuariu ta asitiáu na embocadura del valle del ríu Güerna, na aguada empobinada al norte y a un considerable altor sobre la que foi l'antigua área de peaxe de Campumanes de l'autopista Ruta de la Plata  —tamién conocida como «autopista del Güerna»—, que foi esaniciada y treslladada a la parte de la cola del banzáu de Barrios de Lluna, na provincia de Llión. L'accesu en vehículu al santuariu facer por una carretera asfaltada, pero de gran pendiente, que parte de la N-630 a unos 2 km dempués de pasar el pueblu de Campumanes en direición al puertu de Payares, nuna esviadura qu'hai a la derecha d'esta carretera, al altor del pueblu de La Barraca. A esti empináu accesu dióse-y tradicionalmente el nome de «camín del milagru», magar nun ta bien claro l'orixe y motivu de tal nome. Una cruz de piedra y un cartelu, asitiaos a unos cientos de metros antes de llegar al santuariu, conviden al pelegrín a rezar una Salve a la Virxe de Bendueños. Pertenez a la parroquia d'Erías, nel partíu xudicial y conceyu de Ḷḷena, y como yá na Edá Media yera unu de los puntos asitiaos na Ruta Xacobea que, pasando por Uviéu, diba de Llión a Santiago de Compostela, la so fama yera tal ente los pelegrinos que cantaben:
thumb|Planu del perfil de xubida al santuariu.

El santuariu tamién foi sede de la cofradería sacerdotal» tan conocida polos sacerdotes y flaires de la zona d'Asturies inclusive de pueblos de la zona norte de Llión. Los datos d'esta cofradería tán trataos más llargamente nel artículu Cofradería sacerdotal del Santuariu de la Virxe de Bendueños.

Otra de les entraes d'esa ruta yera por Puertu Pinos, siguiendo por Telledo y San Antolín, teniendo un descansu casi obligáu en Bendueños, pos el santuariu disponía d'una casa de pelegrinos», tamién llamada «casa de les novenes».
thumb|left|Cruceru de bienvenida.

Pa los andaniegos y senderistas que deseyen visitar el santuariu faciendo'l camín a cuerpu, ye necesariu saber qu'esti percorríu tien la designación «PR nᵘ AS-86», ye ruta circular y escurre dende Campumanes por Malvedo onde dicen que s'agospió l'inxenieru francés Eiffel cuando se construyó la Ponte de los Fierros, xusto nel empiezu del puertu de Payares, a Casorvía, Erías, Bendueños, pequeñu pueblu que ta al mesmu nivel que'l santuariu del que lo dixebra un camín d'unos 400 m, el Santuariu, y finalmente, otra vegada a Campumanes. Los datos más relevantes d'esta ruta son: distancia, 10,56 km; dos a tres hores de duración; desnivel, 400 m; dificultá media, 3 (sobre 6). Pueden reparase los escepcionales paisaxes de Peña Furá, bien soleyeru, y el más aveséu del Cantu la Cruz. Cuando se llega al Santuariu de Bendueños apaecen les vistes del Altu del Tesu y del valle del ríu Güerna, que son bien curioses. Pa ver el monesteriu hai que pidir la llave na última casa de la esquierda del camín, nel mesmu pueblu de Bendueños y devolvela nel mesmu llugar.

Pa los cicloturistes esta xubida representa unu de los murios curtiu pero duru» de Ḷḷena. Tien un llargor de 3000 m y una ascensión de 274 m, lo que da una pendiente media del 9,13 %. La rimada máxima ye del 24 % mientres 80 m y el coeficiente de dificultá APM de 122. Los postreros 500 m son descendentes y el pisu ye aceptable en tol percorríu, inclusive pa bici de carretera. Tamién puede aportase al santuariu dende'l pueblu de Sotieḷḷo, no fondero del ríu Güerna, per un camín que solo ye pa xubir a cuerpu. Angostu y bien empináu en delles zones, resulta bien gratificante ver cómo se gana muncha cota en poco percorríu, apaeciendo paisaxes espectaculares, totalmente distintos según la cota alcanzada.

 Historia 
thumb|Vista esterior noroccidental.

La tradición oral diz que nesti llugar tuvo asitiáu un templu dedicáu al dios Vindus, d'orixe galu, que foi llatinizáu como Apollo Vindonnus o Vindonnus a seques, pero la realidá ye que los primeros datos documentaos del santuariu remontar al añu 905 yá que ta citáu nel «Liber Testamentorum» que s'atopa nel Archivu de la Catedral d'Uviéu, fecháu'l 20 de xineru d'esi añu, pol que'l rei Alfonso III y la reina doña Jimena donaben una serie de monesterios, villes ya ilesies a la Ilesia d'Uviéu, ente ellos el Monesteriu de San Clodio y la villa d'Erías. El «Liber Testamentorum» diz lliteralmente: Inter fluminae Ornam et Lenam eclesiae Sanctae Mariae de Uendonios (Ilesia de Santa María de Vendonios ente los ríos Güerna y Ḷḷena). Esti documentu cita tamién a la ilesia de Santa María de Castiellu, la de Santa María de Campumanes y la de la villa d'Erías ente otres más. Dende entós empezaron a resonar na hestoria d'esta contorna ḷḷeniza los acentos del fervor marianu al pronunciar les pallabres eclesial Sanctae Mariae de Vendonios.
thumb|left|Ventanes con una concha de pelegrín llabrada en piedra na clave.

Paez probable que'l santuariu tuviera dalgún venceyu col monacato de la zona de Ḷḷena, a lo que Juan Menéndez Pidal fixo la siguiente referencia: «Cinco monasterio, probablemente de la orde de san Benitu, asitiaos en diversos puntos de la contorna, indiquen otros tantos centros de población. Los sos monxos, d'igual manera que Fromistano n'Uviéu y san Félix n'Obona, al empar que roturaban araxales, derrompíen les llendes d'un pobláu. San Pedro y san Pablo de Felgueras (güei santa Cristina de Ḷḷena), santa María de Parana, san Claudio d'Erías, san Eugenio de Moreda y santa Eulalia, yeren los nomes d'estos monesterios y, anque nun se conoz la fecha de la so fundación, como a casi toos mentar en documentos de principios del sieglu X (añu 905), ye casi seguro que nel sieglu IX yá esistíen».

Sobre'l pueblu de Bendueños y el so santuariu ta la Peñasca Xulives, d'antiguo bien respetada porque creíen que tenía una atraición especial, d'orixe sobrenatural, sobre los rayos nes nubes. La ciencia encargóse de desmontar esta idea, pos l'alta frecuencia de cayida de rayos nesa zona, que ye cierta, deber a otros factores de tipu orográficu y xeolóxicu. Los vecinos d'aquellos tiempos, nos momentos de grandes nubes, allegaben al santuariu y, tocando les campanes, rezaben a los pies de la imaxe de Santa Bárbara cola siguiente invocación: «detente nube, detente tu, que puede Dios más que tu». La rellación ente los nomes de Vindonnus y Bendueños y la procedencia del segundu respectu del primeru paez ser una forma de topónimu asturianu d'orixe indoeuropéu.

 Estructura y arquiteutura 
thumb|Interior del santuariu.

La estructura del santuariu parte de la dómina medieval, y darréu fuéronse-y añadiendo distintos elementos. La ilesia ye d'estilu góticu tardíu, y tamién sufrió delles reformes, con un camarín o camerín consistente nun pequeñu y rústicu recintu agregu que tien pintures del sieglu XIV. La imaxe de la Virxe María, que data de la mesma dómina que'l santuariu, lleva una corona de plata y un mantu coloráu, magar na actualidá los cofrades y vecinos sufragaron otros mantos de distintos colores. En 1988, tanto'l santuariu como la so redolada fueron restauraos, tamién les imáxenes de la Virxe y de Santa Bárbara, según el retablu.

 Primeros datos 

Nun se sabe con certeza si'l santuariu esistente caltién dalgún elementu d'aquella ilesia prerrománica. Dellos historiadores afirmen que la portada románica y los capiteles de la ilesia de san Antolín de Sotieḷḷo vienen de aquella primitiva ilesia de Bendueños. Otros afirmen qu'estos elementos arquiteutónicos vienen de un edificiu asitiáu na aldega d'Alcedo de los Caballeros, próxima a Bendueños y totalmente erma na actualidá, onde la Orde de los Caballeros Templarios —fundada en 1118 y que la so misión yera curiar y ayudar a los pelegrinos— tenía un edificiu. Según esta hipótesis, la ilesia de Bendueños podría ser un llugar pa descansu y oración de los pelegrinos que se dirixíen escontra la Catedral de San Salvador d'Uviéu y realizaben el camín de Santiago.
thumb|left|upright|Planu de planta del santuariu.

Nun puede asegurase muncho más avera del destín de los restos primitivos de Bendueños. Magar ye verdá que la parroquia de san Antolín apaez nel Llibru Magüetu de la Catedral d'Uviéu, tamién ye ciertu que foi introducida muncho más tarde, nel sieglu XVI, por Tirso d'Avilés cuando ésti revisaba la estructura parroquial de la diócesis. Per otru llau, tiénense noticies d'esti templu como parroquia pola rellación que fai'l obispu Diego Aponte Quiñones, polo que nun resulta estrañu que l'edificiu sía del citáu sieglu XVI y que s'incorporaren a ésti ciertos restos de la primitiva ilesia de Bendueños.

Sobre los cimientos del primitivu templu edificar nel sieglu XVI l'actual santuariu, que consta d'una sola nave non bien grande con un coru a los pies, n'altor, camarín o «camerín», sacristía, pórticos al norte y al oeste y campanariu. A la izquierda de la nave ta adosada la llamada «Casa de la Cofradería» y, a la derecha, xunto al presbiteriu, ta la sacristía. La capiya dedicada a San Xosé sumió, pero caltién la talla policromada del santu col Neñu Xesús.

 Les edificaciones del santuariu 

 La ilesia 
La ilesia foi terminada en 1581 y constaba de los siguientes cuerpos: pórticu, nave principal, púlpitu, coru, altares colaterales, confesonarios, capiya de san Xosé, capiya mayor, sacristía y capiya del camarín. La Casa de Cofraderíes» ta adosada a la ilesia y tien cocina, un ampliu salón de xuntes que comunicaba col coru y, debaxo d'ella, la caballeriza. Frente a la ilesia y separada, ta la Casa de Novenes». Los datos y pasaxes más relevantes que s'atopen nel Llibru de fábrica» del santuariu, sobre'l que se fixeron importantes estudios, dicen asina:

 Altares colaterales 
left|thumb|upright|Mural de la Coronación de la Virxe.
thumb|upright|Mural de l'Asunción de la Virxe.
En 1685 construyéronse los dos altares llaterales de la ilesia, siendo'l maestru carpinteru'l «entallador» de Vega del Ciegu Francisco Álvarez, como indica'l Llibru del Santuariu» nel so foliu 39:

 Con otros 400  reales pagar al pintor Jerónimo de la Cassa poles pintures de dambos colaterales y polos frontales. Nestos altares hai dos talos frescos, unu que representa l'Asunción de La nuesa Señora, que tien la siguiente lleenda en llatín: exaltata est, sancta Dei Genitrix, super coros angelorumin coelestia regna; y otru que representa la Coronación de la Santísima Virxe como reina de los ánxeles y tien la siguiente lleenda: Regina Angelorum. El Llibru del Santuariu» diz testualmente nel so foliu 39:

 El so estáu de caltenimientu ye escelente, yá que el so últimu rector, Salvador Texedor, ocupar de qu'asina fuera.

 Llosáu de la ilesia 
Al añu siguiente (1686) llevar a cabu'l llosáu de tola ilesia, y dello tiénense noticies polo escrito nel Llibru del Santuariu, que diz:

Esti llosáu ye'l mesmu qu'esiste na actualidá.

 Capiya mayor 
Nun se sabe cómo taba construyida la capiya mayor que na actualidá ta cubierta por aciu una bóveda d'aresta. Sicasí, abarrúntase que, yá que dos claves de les bóvedes de lacería tán montaes en dos cases del pueblu, éstes pudieren ser les que pertenecieron a la ilesia, y que tuvo de quedar arruinada pola cayida de dalgún rayu de los munchos que cayen na zona, como s'indicó de primeres del artículu. Tuvo De ser nesta dómina cuando s'asitió la imaxe de santa Bárbara sobre l'arcu asitiáu na fachada principal de la ilesia. Ye necesariu faer referencia especial a que la gran devoción que se tien nesta zona a santa Bárbara ye bien anterior a qu'estos llugares tuvieren les munches esplotaciones mineres qu'esistieron. La razón de la devoción ye qu'a esti santuariu pertenez la talla de santa Bárbara más antigua conocida, como la casi totalidá de les imáxenes romániques. Santa Bárbara tien una actitú estática, sedente y frontera.

 Capiya de san José 
thumb|right|upright|Estatua de San José y el Neñu.
La capiya n'honor del «Gloriosu San José», qu'asina se la llapada, llevantar en 1721, incorporándola al restu del templu, yá construyíu. El Llibru del Santuariu apurre datos bien concretos alrodiu de la so construcción, rellatándola testualmente de la siguiente forma:

 El retablu realizar nel añu 1772, y de siguío fíxose la imaxe, qu'entá se caltién, «obra de Julián Álvarez Terrero, de Quirós, al que lu pagaron 120 rs. Más otros seis por traela dende Quirós hasta les Pontes». La mesma cantidá abonar a Toribio, de Nava, «pola pintura y doradura de dicha imaxe».. A los trés años de ser construyida la capiya, en 1724, Tomás José Ruiz Montes, arzobispu de Seleucia y tamién obispu d'Uviéu y obispu electu de Cartaxena, concedió unos beneficios espirituales en manera d'indulxencies, que'l so conteníu diz testualmente asina:

 Na actualidá solo queden restos de la capiya.

 El Camarín 
thumb|upright|Camarín de la Virxe.
Nel Llibru del Santuariu hai datos de qu'en 1702 yá se taben realizando les obres del camarín o «camerín». Como'l frontal ye tresparente, los díes solemnes puede venerase a la Virxe dende tola ilesia, ente que'l restu de los díes podía faese con más intimidá nel altar qu'hai so los sos pies, dientro de la capiya del «camarín». El maestru canteru foi Pablo de Cubes, al qu'en 1704 pagar 482 rs poles obres del camarín y ciertes meyores nel altar mayor. Esta cantidá consiguir por aciu les llimosnes de la hermandá» y de la «soldadesca», especie de pantomima que se llevaba a cabu'l martes de Pascua de Pentecostés de cada añu, y que'l so oxetivu yera'l de recaldar fondos pa les obres y caltenimientu del santuariu. Avera del costu y pagu de les «doraduras», lo meyor ye esponer testualmente l'acta que Juan de Llozana Valdés, arcipreste del partíu, y Alonso Rodríguez Alfonso, cura d'Erías, roblaron nel campu de Bendueños el 27 de mayu de 1710:

Nel camarín pueden vese delles pintures qu'amuesen a san Franciscu d'Asís y les efixes de san Jerónimo, san Ambrosio y santu Tomás d'Aquino, doctores de la Ilesia. Polos escudos de los «Bandujo» topaos nes ménsules que recoyíen la crucería primitiva paez que pudo ser una capiya privada d'esa familia.

 Retablu mayor y rexa 
thumb|left|upright|Altar mayor y retablu.
thumb|upright|Xesús na Cruz.
Según consta nel Llibru del Santuariu, el retablu primitivu de la ilesia tuvo de ser sustituyíu escontra 1722, yá que nel citáu llibru indícase testualmente:

La capiya actual, onde ta asitiáu'l retablu mayor, nel so día tuvo dixebrada del restu de la nave, que de normal yera la qu'ocupaben los fieles, por una rexa de madera de la qu'entá queden restos nel arcu onde tuvo empotrada y otros cachos arrequexaos nel «Camarín». Nel sieglu XVIII tomó la decisión de poner una pesllera na puerta que tenía la rexa na so parte central, en visu a poder abrir por que los pelegrinos que llegaren pudieren permanecer na nave central y acolumbrar la imaxe de la Virxe ensin, por ello, quitar la intimidá que teníen la capiya mayor y el «Camarín», según los dos altares colaterales. Nesa mesma dómina punxeron peslleres nel accesu a les campanes por que solo el sacristán pudiera tener accesu a elles. Según figura nel Llibru del Santuariu, en 1720 pagar «trés rs.» poles peslleres de la rexa y del campanariu. Corona'l retablu una pintura de Xesús na cruz cola so madre y otra muyer a los pies.

 La sacristía 
La sacristía actual tien elementos estructurales tales que faen pensar que debieron formar parte de los elementos más antiguos del santuariu. Gracies a estos elementos deduzse que tuvo de tar cubierta con una bóveda d'aresta que nun aguantó'l pasu del tiempu. Solamente permanecen los cuatro arrinques de dicha bóveda, que tienen el signu distintivu de tener grabáu l'escudu de la Casa de Campumanes, nel que figura un llobu cruciando delantre d'un sauce. El Llibru del Santuariu» dexa'l datu de qu'en 1688 pagar trés ducaos a Francisco d'Aborboyar por abrir un buecu en piedra llabrada por que sirviera de ventana a la sacristía. Darréu añader trés rs. más por dos rexes que s'echaron a les ventanes». Na actualidá hai dos ventanes al esterior que destacar por tener na parte cimera, coronándoles, una gran «vieira» del pelegrín tallaes na piedra, que pudieren ser éstes, magar escarecen de rexa.
 Por cuenta de los escudos de la casa de los Bandujo qu'hai na sacristía fai pensar que nel so día esta sacristía yera una capiya privada d'esa familia.

 El campanariu 
El campanariu, bien espodáu, construyir Pedro Nieto, vecín del cercanu pueblu de Vega del Ciegu nel añu 1703. Por esti trabayu percibió siete ducaos que «hubo de costu l'arreglo y fechura del campanariu, que se fixo de nuevu». La campana mayor fundir en 1706 dempués de fundir «la esistente nel santuariu, que s'había desgraciadamente fendíu y rotu y, dempués d'amenorgar, afacer en 200 rs. que se dieron a D. Andrés de Biadero, maestru de faer campanes». Darréu, en 1721 encargóse la escalera p'aportar a les campanes a Isidro de Nieves.

 El pórticu o cabildru 
thumb|Atriu o cabildru.
El Santuariu de la Virxe de Bendueños tien, al igual qu'otros santuarios nos qu'hai gran arribación de pelegrinos, un perampliu cabildru p'acoyer a los romeros y devotos, sobremanera nes grandes festividaes nes que na ilesia nun caben y tienen que siguir los actos llitúrxicos dende esti pórticu. La segunda función del pórticu ye la de protexer la bella portada d'estilu renacentista, al empar que realza la monumentalidad del templu. Al respective de la so construcción, esiste un datu bien concretu y fidedignu como ye'l Llibru de rindición de cuentes del mayordomu que data de 1744, y que diz testualmente asina:

Tamién se construyó na mesma dómina, adosáu al cuerpu de la ilesia, una bodega pa poder asitiar les arques de la cofradería destinaes a almacenar «arvejos» (arbeyos en bable) y pan, especies coles que contribuyíen fundamentalmente los devotos de la Virxe. Pola construcción d'esta bodega, de cantería, abonáronse 154 reales el mesmu añu de 1744. Na actualidá, esta cortil acueye un pequeñu campusantu.

 La casa de les novenes 
thumb|Casa de novenes.
Dende finales del sieglu XVII tiénense noticies de la esistencia d'una pequeña «Casa de Novenes» qu'habitaba'l ermitañu cuidador del santuariu, que tamién tenía les llaves xunto a los cures de Campumanes y Erías. La casa daba abellu coles mesmes a los pelegrinos que visitaben el santuariu o que permenecían mientres unu o dellos díes de la novena, que se celebraba en dómines y fiestes llitúrxiques señalaes. Igualmente usar la cofradería sacerdotal cuando yera necesariu. A principios del sieglu XVIII (1702) realizóse una ampliación importante, encargando la so execución al canteru Pedro de Venero. La obra concluyir en 1741.

 Cajonería de la sacristía y confesionarios 
La cajonería que se fixo pa guardar los ornamientos del santuariu ye una obra d'arte en nozal repujado, y tien caxones de trés tiradores y dos alacenes con moldures. Intervinieron dos persones: los caxones de trés tiradores y moldures tuvieron al cargu de Juan González de Noriega, ente que'l carpinteru de tol conxuntu, incluyida la talla, foi obra d'Alonso Álvarez, «entallador» del conceyu. Esta obra, que-yos foi encargada en 1699, terminar en 1701. El Llibru del Santuariu tamién esclaria los detalles d'esta obra, según l'importe económicu de la mesma, y señala testualmente:  El maestru ferreru del conceyu, Melchor Martínez, encargar de faer los cuatro aldabones pa los tiradores, que resultaron ser unes pieces de fina ferrería. Por tou ello pagar 16 rs. Los confesonarios tán bien xuníos a la vida del santuariu, pos nellos confesaben los devotos y pelegrinos pa ganar les indulxencies correspondientes. Hai tres confesionario «apinazados» que fueron construyíos en 1721. Por ellos y dalguna obra más nel santuariu pagar a Francisco Nieves 700 rs.

 La Capellanía 
En 1724, Catalina Bernaldo de Quirós y el so fíu, Sebastián Bernardo, que yeren vecinos de Campumanes, fundaron nel Santuariu de la Virxe de Bendueños una Capellanía» so la advocación de la Virxe de Bendueños. El cura que fuera en cada momentu'l capellán d'ella, tenía la obligación de dicir nueve mises nel altar mayor del santuariu los díes de festividá de la Virxe María.

 Cofradería sacerdotal del Santuariu 

La cofradería sacerdotal del Santuariu de la Virxe de Bendueños yera una asociación o cofradería que fundaron los sacerdotes de la contorna asturiana de Ḷḷena —y dalgunos que nun teníen les sos parroquies n'ella— en 1620, siendo papa Paulo IV, p'ayudar tantu dende l'aspeutu material como l'espiritual y el social. Naquella dómina l'aislamientu de los cures rurales yera enorme, y de dalguna manera precisaben tar xuníos y axuntase con cierta frecuencia —na midida de lo posible—, tamién pa recibir el sacramentu del perdón o confesión, rezar de mancomún, recibir meditaciones, etc.

El Llibru de la Cofradería Sacerdotal, únicu n'Asturies, apurre unos datos bien pervalibles sobre'l Santuariu de la Virxe de Bendueños, y amuesa de qué manera foi una de les instituciones que contribuyó de forma más importante a aumentar la devoción a la Virxe de Bendueños. Unu de los datos del citáu llibru, que paez el más esclarador, diz asina:

 Fin principal de la Cofradería 
Ente los varios fines de la cofradería destaquen: fomentar la devoción a la Virxe de Bendueños, ente los sos feligreses como ente ellos mesmos, emprestase mutua ayuda habida cuenta de la soledá en que vivíen, una y bones el desplazamientu a otros llugares resultaba llargu y dificultosu, ufiertar sufraxos polos cofrade que finaben y, nel planu material, procurar el caltenimientu y la meyora del santuariu de Bendueños. La cofradería arrexuntaba a tolos sacerdotes de los arciprestalgos de Ḷḷena de Suso y Ḷḷena de Yuso, que tomaben una estensión mayor que la demarcación del propiu conceyu de Ḷḷena.

 Componentes de la Cofradería 
Nun principiu, la cofradería nun almitía cofrades legos, cola única esceición del Señor de la Casa de Campumanes», vizconde de Peña de Francia, al qu'impunxeron la condición de pagar la comida añal que tenía la cofradería por san Marcos y sufragar tres mises per cada cofrade que finara. Los quince componentes de la cofradería tán espresamente citaos nel foliu ocho del Llibru de la Cofradería y son los párrocos de los siguientes llugares: Alcedo de San Llorienzo, Cabezón, Campumanes, Casorvía, Castiellu, Jomezana, Sotieḷḷo, Ponte de los Fierros, Erías, Telledo, Tuíza, Llanos de Somerón, Payares, Piñera y Zurea. A partir del añu 1624 añader a esta cofradería los párrocos d'Uxo, de San Juan Bautista de Mieres, el de Llindes (Quirós), l'abá de Paraná, el capellán de Nuesa Señora de les Nieves Santa María de la Nieves con sede nel hospital de Vega del Ciegu, el cura de Ayones del conceyu de Valdés, el cura de Riello, el cura de Cabarcos en Mondoñedo, canónigos de la Catedral d'Uviéu y de la Colexata de Santa María de Arbas y los arcedianos de Babia y de Gordón, dambos de la provincia de Llión, que naquella dómina pertenecíen al obispáu d'Uviéu.

 L'ermitañu. Petitorios pal santuariu. Comuñas 
Como yá s'indicó, na Casa de les Novenes asitiada frente a la entrada principal del santuariu, vivía un ermitañu que curiaba toles dependencies de la ilesia, lo mesmo que de los sos bienes. Tamién tenía l'encargu de percorrer el conceyu y otros llugares cercanos, que los sos habitantes yeren devotos de la Virxe de Bendueños, pa faer, debidamente autorizáu, los petitorios y recoyida de llimosnes» que sufragaren les obres estraordinaries del santuariu. Pa esti llabor portaba un «limosnario, cepiyu o alcancía» que tenía un relieve talláu de la Virxe de Bendueños y qu'entá se caltién. En 1669 pagar 66 rs. por esta imaxe de pidir». Otru encargu que tenía l'ermitañu yera l'alministración y curiáu de los ganaos ufiertaos en «Comuña o réxime a la ganancia». Magar la mayoría de los que fueron ermitaños yeren persones honraes y cabales, en dellos casos nun fueron bien lleales del tou. Esti datu ye conocíu pola nota dexada nel santuariu nuna visita llevada a cabu nel añu 1682 y que diz asina testualmente:

 Bienes del santuariu 
Pal caltenimientu del cultu y la celebración de les fiestes establecíes, el santuariu disponía de ciertos bienes, como ye la finca llamada «Los Fabares» en Vega del Ciegu, dende antes de 1680; otra llamada «Puertes» na heredá de Reconcos en Telledo, pero nesti casu solamente la metá, pos la otra parte correspondía a la ilesia de La nuesa Señora de Telledo. Tocantes a bienes dinerarios tenía doscientos ducaos y una renta de cien rs. que donara Sebastián Bernardo Miranda en 1675. Otra benefactora del santuariu había dexáu escritu en 1715 lo siguiente:

Un bien del santuariu que merez una atención especial foi la donación que fizo un vecín del pueblu cercanu de La Frecha, consistente nun rosariu d'oru macizo y coral que perteneciera al so güelu, y de esta forma cumplía cola so voluntá, pos yera bien devotu de la Virxe de Bendueños y ufiertó lo más pervalible que tenía a quien más quería, a la Virxe de Bendueños. Dau l'altu valor material, Salvador Texedor, que nesa dómina yera abá del santuariu, depositar na caxa d'un bancu y apurrió el recibu correspondiente a la Xunta de la Cofradería de la Virxe de Bendueños.

 Fiestes, devociones y tradiciones 
thumb|Facsímil de la Indulxencia Plenaria concedida pol papa Pío IX.
Esti santuariu foi arriquecíu espiritualmente con una singular Bulda concedida pol papa Inocencio XIII el 3 de setiembre de 1723 a la Cofradería d'Ánimes del Santuariu», pola que se declaraba que'l so altar yera «privilexáu pa tolos sábados del añu, fiesta de los Fieles Difuntos y la so octava». Pío IX dio un Curtiu pontificiu el 6 d'agostu de 1861 pol que s'indicaben los seis solemnidaes a festexar. Na actualidá caltién el facsímil de les indulxencies concedíes a los cofrades, que diz asina:

Tamién se caltienen los documentos orixinales utilizaos pa los rituales de la bendición de l'agua, de les principales robles de la Ordinariu de la Misa Santa Misa, etc.

Nos sieglos XVIII y XIX celebraben seis solemnidaes, como queda vistu nel Curtiu Pontificiu del papa Pío IX, siendo la más importante la del Domingo de Pentecostés, esto ye, cincuenta díes dempués de la Resurrección de Xesús. Siguía-y n'importancia la fiesta de l'Asunción de la Virxe, el 15 d'agostu. Con gran aciertu y ésitu ente los vecinos de la contorna, el rector del santuariu, Salvador Texedor, introdució la festividá de santa Bárbara, que la so imaxe pertenez al románicu asturianu y que se venera nel santuariu, una y bones esti conceyu tuvo en tiempos pasaos una gran industria minero y entá hai esplotaciones en marcha. Esta ye la razón de la unión de los mineros de Ḷḷena al Santuariu de Bendueños.

 Ver tamién 
 Cofradería sacerdotal del Santuariu de la Virxe de Bendueños

 Bibliografía 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 Referencies 

 Enllaces esternos 

Bendueños
Categoría:Ḷḷena