Idioma protokartveliano
{{Ficha d'idioma |nome =
Protokartveliano
|nativu = *kartvl- ena
|familia madre = Llingües caucásiques
|países= [[Iberia caucásica]]
|zona= [[Cáucasu]] meridional
|falantes= [[Llingua muerta]]
|familia= [[Llingües kartvelianes|Kartveliana]]<br />
&nbsp;&nbsp;'''Protokartveliano'''
|oficial=
|escritura= 
|iso2=
|iso3=}}
L''''Idioma proto-kartveliano''' o '''Idioma común kartveliano''' ye una [[protollingua]] o ancestru común hipotéticamente reconstruyíu de les [[llingües caucásiques meridionales]] ([[Llingües kartvelianes|kartvelianes]]) d'[[El Cáucasu]], qu'al traviés del [[cambéu llingüísticu]] diversificóse dando llugar a los modernos kartvelianos.

La esistencia d'esti idioma ta llargamente aceptada polos especialistes en llingüística, que reconstruyeron a les traces l'idioma, comparando ente sí los idiomes kartvelianos esistentes.<ref name="Britanica">[[Encyclopedia Britannica]], 15th edition (1986): Macropedia, "Languages of the World", see section titled "Caucasian languages".</ref>

== Influencies ==
{{VT|Idioma protoindoeuropéu}}
Los patrones [[Apofonía|apofónicos]] del protokartveliano yeren bien similares a les [[llingües indoeuropees]], y ye llargamente aceptáu que'l esta xeneróse al traviés de la interacción del protokartveliano col [[indoeuropéu]] en tiempos recién. Esto vese reforzáu por un gran númberu de pallabres emprestaes del indoeuropéu, tales como'l protokartveliano ''m<sub>.</sub>k<sub>.</sub>erd'' (pechu), con obvia rellación col indoeuropéu ''kerd'' (corazón).

== Rellación coles llingües derivaes ==
Los modernos descendientes del protokartveliano son el [[Idioma xeorxanu|xeorxanu]], [[Idioma mingreliano|mingreliano]], [[Idioma laz|laz]] y [[idioma esvano|esvano]]. D'estos, el mingreliano y el laz son similares, y frecuentemente considérase-yos dialeutos de la mesma llingua, llamada [[idioma zan|zan]] o mingrelo-laz. Los patrones [[Apofonía|apofónicos]] del protokartveliano tán meyor calteníos nel xeorxanu, y particularmente nel esvano, que nel mingreliano o'l laz, en que les sos nueves formes establecióse'l caltenimientu d'una vocal estable per cada elementu de la pallabra.<ref name="Britanica"/>

El sistema de pronomes del protokartveliano ye distintu tocantes a la so categoría d'inclusivu-esclusivu (por ello, hai dos formes de pronome "nós": unu qu'inclúi al qu'escucha y otru que non). Esto sobrevivió nel esvano pero non nes otres llingües. El esvano tamién entiende formes arcaiques de la dómina protokartveliana, polo que se piensa que'l esvano rompió col protokartveliano nun estadiu relativamente inicial: darréu'l protokartveliano estremar en xeorxanu y mingrelo-laz.<ref name="Britanica"/>

== Descripción llingüística ==

=== Fonoloxía ===
L'inventariu de vocales hipotéticamente reconstruyíu vien dau por:<ref>Gamkrelidze & Machavariani (1965)</ref><ref>Klimov (1998''a''), p. X</ref><ref>Gamkrelidze (1966), p. 70, 73, 80</ref>
{| cellspacing="0" cellpadding="5" border="1" style="text-align: center" {{tablaguapa}}
|-
! rowspan="3" |
! colspan="2" rowspan="2" | [[vocal anterior|Anterior]]
! colspan="4" | [[vocal posterior|Posterior]]

|- align=center
! colspan="2" | [[Redondeamiento vocálicu|non-redond.]]
! colspan="2" | [[Redondeamiento vocálicu|arrondada]]
|-align=center class=small
| curtia
| llarga
| curtia
| llarga
| curtia
| llarga
|-
|-
! [[vocal zarrada|Zarrada]]
| style="font-size:larger;" |({{IPA|*i}})
|
|
| 
| style="font-size:larger;" |({{IPA|*u}})
|
|-
![[Vocal media|Media]]
| style="font-size:larger;" |{{IPA|*e}}
| style="font-size:larger;" |{{IPA|*ē}}
|
| 
| style="font-size:larger;" |{{IPA|*o}}
| style="font-size:larger;" |{{IPA|*ō}}
|-
![[vocal abierta|Abierta]]
| 
|
| style="font-size:larger;" |{{IPA|*ɑ}}
| style="font-size:larger;" |{{IPA|*ā}}
| 
|
|}
Pela so parte l'inventariu consonánticu foi reconstruyíu como:<ref>Gamkrelidze (1966), p. 70</ref><ref name="Fae02">Fähnrich (2002), p. 5</ref>

{| class="wikitable IPA" border="1" style="text-align:center;"
|- 
! colspan="2" rowspan="2" | 
! rowspan="2" | [[consonante llabial|Llabial]]
! rowspan="2" | [[consonante dental|Dental]]
! rowspan="2" | [[consonante alveolar|Denti-alveolar]]
! colspan="2" | [[consonante alveolar|Alveolar]]
! rowspan="2" | [[consonante velar|Velar]]
! rowspan="2" | [[consonante uvular|Uvular]]
! rowspan="2" | [[consonante glotal|Glotal]]
|-align=center class=small
! central
! [[consonante llateral|llateral]]<ref name="Fae02">Fähnrich (2002), p. 5</ref>
|-align=center
! colspan="2" | [[consonante nasal|Nasal]]
| style="font-size:larger;" |{{IPA|*m}}
| style="font-size:larger;" |{{IPA|*n}}
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-align=center
! rowspan="3" | [[Oclusiva]]
! <small>[[consonante sonora|sonora]]</small>
| style="font-size:larger;" |{{IPA|*b}}
| style="font-size:larger;" |{{IPA|*d}}
| 
| 
| 
| style="font-size:larger;" |{{IPA|*g}}
| 
| 
|-
! <small>[[consonante sorda|sorda]]</small>
| style="font-size:larger;" |{{IPA|*p}}
| style="font-size:larger;" |{{IPA|*t}}
| 
| 
| 
| style="font-size:larger;" |{{IPA|*k}}
| style="font-size:larger;" |{{IPA|*q}}
| 
|-align=center
! <small>[[consonante eyectiva|eyectiva]]</small>
| style="font-size:larger;" |{{IPA|*ṗ}} (= pʼ)
| style="font-size:larger;" |{{IPA|*ṭ}} (= tʼ)
| 
| 
| 
| style="font-size:larger;" |{{IPA|*ḳ}} (= kʼ)
| style="font-size:larger;" |{{IPA|*qʼ}}
| 
|-align=center
! rowspan="3" | [[Africada]]
! <small>[[consonante sonora|sonora]]</small>
| 
| style="font-size:larger;" |ʒ [{{IPA|dz͡}}]
| style="font-size:larger;" |ʒ₁ [{{IPA|dʐ͡}}]
| style="font-size:larger;" |ǯ [{{IPA|dʒ͡}}]
| 
| 
| 
| 
|-align=center
! <small>[[consonante sorda|sorda]]</small>
| 
| style="font-size:larger;" |c [{{IPA|ts͡}}]
| style="font-size:larger;" |c₁ [{{IPA|tʂ͡}}]
| style="font-size:larger;" |č [{{IPA|tʃ ͡}}]
| 
| 
| 
| 
|-align=center
! <small>[[consonante eyectiva|eyectiva]]</small>
| 
| style="font-size:larger;" |ċ [{{IPA|ts͡ʼ}}]
| style="font-size:larger;" |ċ₁ [{{IPA|tʂ͡ʼ}}]
| style="font-size:larger;" |čʼ [{{IPA|tʃʼ͡}}]
| style="font-size:larger;" |ɬʼ [{{IPA|tɬ͡ʼ}}]
| 
| 
| 
|-align=center
! rowspan="2" | [[Fricativa]]
! <small>[[consonante sorda|sorda]]</small>
| 
| style="font-size:larger;" |s [{{IPA|s}}]
| style="font-size:larger;" |s₁ [{{IPA|ʂ}}]
| style="font-size:larger;" |š [{{IPA| ʃ }}]
| style="font-size:larger;" |lʿ [{{IPA|ɬ}}]
| colspan="2" style="font-size:larger;" |x [{{IPA|x}}]
| style="font-size:larger;" |h [{{IPA|h}}]
|-align=center
! <small>[[consonante sonora|sonora]]</small>
| 
| style="font-size:larger;" |z [{{IPA|z}}]
| style="font-size:larger;" |z₁ [{{IPA|ʐ}}]
| style="font-size:larger;" |ž [{{IPA|ʒ}}]
| 
| colspan="2" style="font-size:larger;" | ɣ [{{IPA|ɣ}}]
| 
|-
! colspan="2" | [[consonante rótica|Rótica]]
| 
| 
| 
| style="font-size:larger;" |r [{{IPA|r}}]
| 
| 
| 
| 
|-
! colspan="2" | [[Aproximante]]
| style="font-size:larger;" | w [{{IPA|w}}]
| style="font-size:larger;" | l [{{IPA|l}}]
| 
| style="font-size:larger;" | y [{{IPA|j}}](?)
| 
| 
| 
| 
|}

== Referencies ==
=== Notes ===
{{llistaref}}
=== Bibliografía ===
*[[Encyclopedia Britannica]], 15th edition (1986): Macropedia, "Languages of the World", see section titled "Caucasian languages".



{{Tradubot|Idioma protokartveliano}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Protollingües|Kartveliano]]
[[Categoría:Llingües kartvelianes| ]]


[[Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu]]
L'Idioma proto-kartveliano o Idioma común kartveliano ye una protollingua o ancestru común hipotéticamente reconstruyíu de les llingües caucásiques meridionales (kartvelianes) d'El Cáucasu, qu'al traviés del cambéu llingüísticu diversificóse dando llugar a los modernos kartvelianos.

La esistencia d'esti idioma ta llargamente aceptada polos especialistes en llingüística, que reconstruyeron a les traces l'idioma, comparando ente sí los idiomes kartvelianos esistentes.Encyclopedia Britannica, 15th edition (1986): Macropedia, "Languages of the World", see section titled "Caucasian languages".

 Influencies 

Los patrones apofónicos del protokartveliano yeren bien similares a les llingües indoeuropees, y ye llargamente aceptáu que'l esta xeneróse al traviés de la interacción del protokartveliano col indoeuropéu en tiempos recién. Esto vese reforzáu por un gran númberu de pallabres emprestaes del indoeuropéu, tales como'l protokartveliano m.k.erd (pechu), con obvia rellación col indoeuropéu kerd (corazón).

 Rellación coles llingües derivaes 
Los modernos descendientes del protokartveliano son el xeorxanu, mingreliano, laz y esvano. D'estos, el mingreliano y el laz son similares, y frecuentemente considérase-yos dialeutos de la mesma llingua, llamada zan o mingrelo-laz. Los patrones apofónicos del protokartveliano tán meyor calteníos nel xeorxanu, y particularmente nel esvano, que nel mingreliano o'l laz, en que les sos nueves formes establecióse'l caltenimientu d'una vocal estable per cada elementu de la pallabra.

El sistema de pronomes del protokartveliano ye distintu tocantes a la so categoría d'inclusivu-esclusivu (por ello, hai dos formes de pronome "nós": unu qu'inclúi al qu'escucha y otru que non). Esto sobrevivió nel esvano pero non nes otres llingües. El esvano tamién entiende formes arcaiques de la dómina protokartveliana, polo que se piensa que'l esvano rompió col protokartveliano nun estadiu relativamente inicial: darréu'l protokartveliano estremar en xeorxanu y mingrelo-laz.

 Descripción llingüística 

 Fonoloxía 
L'inventariu de vocales hipotéticamente reconstruyíu vien dau por:Gamkrelidze & Machavariani (1965)Klimov (1998a), p. XGamkrelidze (1966), p. 70, 73, 80
 Anterior Posterior non-redond. arrondada curtia llarga curtia llarga curtia llarga Zarrada() ()Media Abierta  
Pela so parte l'inventariu consonánticu foi reconstruyíu como:Gamkrelidze (1966), p. 70Fähnrich (2002), p. 5

  Llabial Dental Denti-alveolar Alveolar Velar Uvular Glotal central llateralFähnrich (2002), p. 5 Nasal       Oclusiva sonora      sorda     eyectiva (= pʼ) (= tʼ)    (= kʼ)  Africada sonora ʒ []ʒ₁ []ǯ []     sorda c []c₁ []č []     eyectiva ċ []ċ₁ []čʼ []ɬʼ []    Fricativa sorda s []s₁ []š []lʿ []x []h [] sonora z []z₁ []ž []  ɣ []  Rótica   r []     Aproximante w [] l []  y [](?)    

 Referencies 
 Notes 

 Bibliografía 
Encyclopedia Britannica, 15th edition (1986): Macropedia, "Languages of the World", see section titled "Caucasian languages".

Kartveliano
 

Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu