Zenata
{{ficha de grupu humanu}}
{{otros usos|Aeropuertu Zenata|pal aeropuertu arxelín}}
{{otros usos|Zeneta|pa la llocalidá d'España}}
[[Ficheru:Museodelanaturalezayelhombre06.jpg|thumb|[[Piedra Zanata]] nel [[Muséu de la Naturaleza y l'Home]], [[Santa Cruz de Tenerife]].]]
'''Zenata''' o '''Zeneta''', '''Zanata''' o tamién '''Zenete''' y '''Iznaten''' son les variaciones del nome que recibió un grupu de pueblos [[bereberes]] mientres el periodu [[Edá Media|medieval]], de los que baxen delles [[etnia|etnies]] actuales. L'historiador y viaxeru [[Ibn Jaldún]] rellata que fueron, xunto colos [[Masmuda]] y los [[Sanhaya]], una de los trés grandes confederaciones bereberes musulmanes de la [[Edá Media]].<ref name=genea>[http://pages.infinit.net/savoir/berbere/genealogie.htm Généalogie des Berbères] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503153009/http://pages.infinit.net/savoir/berbere/genealogie.htm |date=2009-05-03 }}, según Ibn Jaldún (recompilada por E. M. Albarnossé)</ref> Añadió qu'estes tribus, que yeren al empar nómades y sedentaries, según constructores de ciudaes, concentrar nel [[Magreb]] Mediu (l'actual [[Arxelia]]): por esto llamó al "Maghreb Mediu" el llar de los Zenata.

Llegaron a fundar dellos reinos en [[Fezzán]], [[Kairuán]], [[Garama]],<ref>Algérie De Rozet (Claude Antoine), Ernest Carette</ref> [[Djerma, Arxelia|Erma]], [[Tremecén]], ya inclusive [[Siyilmasa]] y [[Fez (Marruecos)|Fez]].

El so idioma, el ''zenatí'', yera una variedá de [[llingües bereberes|bereber]]. Dellos grupos de berberófonos esvalixaos al traviés del Magreb caltienen na actualidá munchos vocablos y carauterístiques del zenatí. Al norte de la frontera [[Arxelia|arxelín]]-[[Marruecos|marroquín]] na rexón de los [[Beni Snous]], y en numberosos [[oasis]] [[El Sáḥara|saḥarianos]] principalmente na rexón del [[Gourara|Gurará]], y del [[Aurès|Orés]], según ente los [[Tuareg]],<ref>[https://books.google.com/books?id=1F9HPuDkySsC&pg=PA144&dq=garamantes+ifuras&lr=&as_brr=0&hl=fr&sig=_oBi1VLRhyYaaZV_gl6lrMrTjZ4#PPA132,M1]</ref> nel [[M'zab]] y en [[Libia]].

Una caña de los zenatas foi d'antiguo llamada [[Garamantes]] y vivíen na [[Garamántica]], que se correspondía en gran midida col [[Fezzan]] actual, que tenía per ciudá principal a [[Ghadames]] ([[Gadames]], Cydamus en llatín).<ref>Gabriel Camps</ref> Les otres cañes de los Zenatas yeren trashumantes, y na [[Numidia]] constituyíen parte de los [[gétulos]] y antiguos [[moru|moros]] ([[mauritanos]]). Hasta la irrupción del [[Islam]] nel [[sieglu VII]], los zenatas yeren principalmente "[[paganismu|paganos]]".{{ensin referencies}}

== Etimoloxía ==
Según el cronista musulmán Ibn Jaldūn, ''zenata'' deriva d'un [[nome propiu]]: '''Ŷana''', frecuentemente transcripto '''Djana''' (un ancestru bereber). Los bereberes, pa convertir un nome propiu nun nome xenéricu, añaden una «t» final, constituyendo la forma singular ''Djanat'' y la plural ''Djanaten''.

El [[fonema]] «Ŷ» («dj») que s'alluga ente la «y» consonántica y la «sh» («š») queda reemplazáu por una «z» (con soníu ''ds''), dando por resultancia'l singular ''zanat''. Darréu, por frecuencia d'usu, una «a» ye añadida a la fin pa indicar un [[patronímicu]] ente que ye [[elisión|elidida]] la primera ''a'' al envís de facilitar la pronunciación, llográndose entós la pallabra ''znata''.<ref name="ibnhistoire">Ibn Jaldūn, ''Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l'Afrique septentrionale'', ed. y trad. parcial por William McGuckin de Slane, Alger, 1852-1856</ref>

== Historia ==
[[Ficheru:Medghasen.jpg|right|230px|thumb|[[Medghassen]], la sepultura de los reis [[númides]].]]

Los exipcios llamaron a los bereberes que vivíen más cerca a ellos, los [[Libu]] y a los que taben darréu detrás d'ellos, y en territorios del Magreb Oriental d'onde se-yos supón procedentes, los [[Mashauash]].

[[Ibn Jaldūn]] consideró al pueblu de los [[Madghis]] (o [[Medghassen]]) una caña de los [[Botr]], y remontó el llinaxe míticu de los Zenatas hasta [[Mazigh]] y [[Cam]], el fíu de [[Noé]].<ref name=genea />

Sía como quier, la hestoria comprobable d'esti pueblu foi aquella de los [[nomadismu|nómades]] qu'efectuaron una lenta migración dende'l [[Cercanu Oriente]] hasta'l [[Magreb]] y depués, recién na Edá Media, dirixir escontra'l norte, algamando [[España]].
Basta pa ilustrar lo antecitado con siguir la ruta de los [[Luwata]] (una tribu de la confederación de los Zenatas que tuvo un patriarca llamáu Lerna na Antigüedá<ref>Revue de l'histoire des religions De Paul Alphandéry</ref>) [https://books.google.fr/books?id=F2LTMO4IHUwC&q=pr%C3%AAtre+lerna&dq=pr%C3%AAtre+lerna&lr=&pgis=1]:
Los Luwata yeren nomaos «[[Libu|Libos]]» polos [[Antiguu Exiptu|antiguos exipcios]] y «Lubim» nel llibru bíblicu del [[Xénesis]]; tales ''Luwata'' dieron pela so parte el nome a [[Libia]] (na Antigüedá clásica denominóse ''Libya'' a tol actual [[África|continente africanu]]). Los Luwata constituyíen una gran confederación que pobló la [[Cirenaica]], la [[Tripolitania]] según la parte d'El Sáḥara al sur d'estes rexones y de la [[Numidia]] rellacionándose cola [[Getulia]] y col antiguu territoriu ancestral [[moru]]: la [[Mauretania]].

En tiempos del Exiptu [[faraón]]ico paez ser que los Zenetas llamábense yá entós [[Garamantes]]<ref>The Golden Age of the Moor De Ivan Van Sertima</ref> y resultaron rebeldes a los rexímenes de dellos faraones. Colos sos [[caballu|caballos]] y [[carru de guerra|carro de guerra]] (recordar que hai unos 3000 ya inclusive 2000 años entá la mayor parte del actual desiertu d'El Sáḥara yera una rexón esteparia)<ref>Sur le passé de l'Afrique noire De Georges Mazenot</ref> [https://books.google.com/books?id=lxzjI-mcq7wC&pg=PA130&dq=garamantes+pharaon&lr=&as_brr=0&hl=fr&sig=FG6Yc7_G4yPtTdJkuKCdFr_IPZU], semaron el terror n'Exiptu, Cirenaica y Tripolitania.<ref>La Libye De Pierre Pinta</ref> [https://books.google.com/books?id=JmZraGRcd3YC&pg=PA306&dq=garamantes+pharaon&lr=&as_brr=0&hl=fr&sig=_bBXhgZP4loqbcWo16iuFiripuU]. Pol so contautu cola cultura del Antiguu Exiptu entiéndese qu'estos pueblos bereberes hayan construyíu numberosos monumentos n'África Septentrional que s'asemeyen a les [[Pirámide (construcción)|pirámides]] talo como se repara nes tumbes de [[Medghassen]] o los [[Djeddars|Yedares]].<br />
Más cercanamente na hestoria, los [[Tuareg|tuáreg]] descendientes de los Zenatas [[Banū Ifrēn]], dexaron pintures rupestres nel [[Hoggar]]; nelles puédense reparar a los d'antiguo llamaos Garamantes colos sos animales y los sos carros.

Esto ye, la mayoría de los Zenatas derivaben de trés grandes tribus bereberes: [[Maghraua]], [[Deyrawa]], [[Banū Ifrēn]]. Los Banū Ifrēn septentrionales dexaron muertes nel norte d'[[Arxelia]] tales como les ruines de la ciudá de [[Tilimeyen]] nel valle del [[Saf Saf]] y en [[Skikda]].<ref>Histoire des monuments, Victor Piquet</ref>
El mesmu nome d'África (asina llamaben los romanos a la zona en redol a [[Cartago]]) paez provenir de la tribu [[Ifrén]] establecida d'antiguo nel este del actual [[Magreb]].<ref>Babington Michell
Journal of the Royal African Society</ref> [http://links.jstor.org/sici?sici=0368-4016(190301)2%3A6%3C161%3ATB%3Y2.0.CO%3B2-L] Tal nome vendría de la [[Lexema|raíz]] ''Ifru'' colos sos posibles variantes: Ifri, Afer, Afar etc.<ref>L'Afrique du Nord dans l'antiquité, par [[François Decret]]; M. Fantar</ref> Na [[Gran Cabilia]], (les tribus de [[Djurdjura|Yuryura]] que tienen el nome de [[Faraussen]], correspuenden a [[Pequeña Cabilia]] de Ifri), suponiendo a los [[Tunicia|Tunecinos]] como los [[Afer]]s de les dómines antigües y suponiendo a los Tuáreg del Hoggar Azguez, toos tendríen [[llingüística]]mente les mesmes radicales qu'indicaríen los mesmos ancestrales llinaxes étnicos.<ref>https://books.google.fr/books?id=XzMFAAAAQAAJ&pg=RA2-PA46&dq=ifuraces&as_brr=1</ref><ref>Onoma De International Centre of Onomastics</ref> [https://books.google.fr/books?id=Rp4aAAAAIAAJ&q=ifren&dq=ifren&lr=&pgis=1] [https://books.google.fr/books?id=XzMFAAAAQAAJ&pg=RA2-PA46&dq=ifuraces&as_brr=1]

=== Roma ===
Na dómina del [[Imperiu romanu]], los ''iznaten'' o Zenetas, yá milenariamente allugaos na Tripolitania, practicaben el [[comerciu]] y l'[[agricultura]] anque tamién esistíen importantes grupos d'ellos que yeren nómades. Enseñoriaron gran parte de la [[Numidia]] cuando los sos reis fueron Syphax ([[Sifax]]) y [[Masinisa]]. Masinisa foi integrante de la tribu [[Afer]].<ref>Le colonat en Afrique sous le Haut-Empire De Jerzy Kolendo</ref>

Sifax abellugar ente los Garamantes depués de ser ganáu por [[Masinisa]].<ref>Recueil des notices et mémoires de la Société archéologique de la province... De Société archéologique</ref> Pela so parte Masinisa intentó amestar la [[Garamántica]] a la Tripolitania, pero nunca llogró someter a los habitantes de la [[Cirenaica]]. Foi [[Yuba]] quien conquistó esta rexón y, depués de ser derrotáu, toos estos territorios pasaron al control romanu.<ref>Voyages & explorations au Sahara. 1868-1869 De Gerhard Rohlfs</ref>

Los garamantes, de la que se calteníen mayormente nómades, viaxando en carros tiraos por gües, llegaron a llograr la [[ciudadanía]] romana en tiempos de [[Septimio Severu]].<ref>Histoire générale de l'Empire romain De Paul Petit</ref>

[[Septimio Severu]], n'efeutu, foi un emperador romanu con oríxenes bereberes procedente de la ciudá de [[Leptis Magna]] en Tripolitania.<ref name=repitida_1>Histoire de l'Afrique du Nord Tunisie--Algérie--Maroc De Charles André Julien</ref><ref>Mélanges d'archéologie et d'histoire De Ecole française de Rome</ref> L'anexón al Imperiu romanu facilitó que se produxeren numberosos matrimonios ente antiguos italianos y bereberes.<br />
Numberoses investigaciones indiquen que los bereberes de Tripolitania, Libia, Cirenaica, Numidia y la provincia romana d'África yeren bonos cultivadores de [[viña|viñedo]] y [[olivar|olivares]].

Tres la crisis económica que despobló a la gran ciudá romana de Leptis Magna produciéronse numberoses razzias (la pallabra ''razzia'' tien orixe bereber) per parte de les poblaciones locales.

Darréu la provincia romana d'África xunto con gran parte de Numidia, Mauritania y Tripolitania cayería en poder de los [[vándalos]] nes acabadures del [[Imperiu romanu d'Occidente]]; pela so parte los vándalos fueron espulsaos polos [[Banū Ifrēn]] (tamién conocíos como ''Ifuraces'' o ''Iforén'' o ''Iforás'') y otros bereberes nel [[533]].<ref>Corripus, La Johanide</ref>

Na dómina del [[Baxu Imperiu romanu]], los ''Levathae'' ([[Luwata]]) revelar de tal manera agresivos que los emperadores romanos tuvieron de faer construyir un ''[[limes]]'' pa intentar contenelos.<br />
Tres reconquistar de les provincies africanes efectuada pol [[Imperiu romanu d'Oriente]] (yá [[Imperiu bizantín]]) en tiempos de [[Justiniano]] estos ''Levathae'' fueron la tema d'una descripción per parte de [[Corripus]] na so obra llamada ''La Johánnida''. Ellí méntase qu'entós los bereberes pasaren a utilizar el [[camellu]] en llugar del caballu y adoraben a [[Gurzil]], un dios con aspeutu de [[Toru (mitoloxía)|toru]] y a un dios de la guerra llamáu [[Sinifer]].

Corripus describió tamién a la célebre tribu de los [[Iforás]] (los antiguos Banū Ifrēn) que yeren aliaos y descendientes de Zenetas que lluchaben contra los bizantinos. Los Banū Ifrēn perdieron en tales conflictos a numberosos líderes sobremanera na rexón del [[Aurés]] (El Gran Aurés que s'estiende ente les actuales Arxelia y Tunicia). Tres estes lluches los bereberes (incluyíos los Zenetas) recuperaron la so independencia.<ref>Corripus, La Johánnida</ref>
Los [[árabes]] llamaron ''lwatá'' a los Luwata y atopar [[Ibn Battuta|Ibn Battûta]] en [[Tánxer]]; ésti na introducción del rellatu del so estensu viaxe nun cesa de señalar qu'él yera parte d'esa tribu pol so llinaxe paternu. La relixosidá de los bereberes Zenetas yera escontra'l [[sieglu VII]] abondo diversificada, atopándose cristianos, xudíos y prosélitos del Islam.

Poco antes, y entá nel periodu preislámico, los Zenetas establecieron una dinastía que reinó en [[Marruecos]] y la [[Ifriqiya]] (nome que dieron los árabes a la rexón de los [[Banū Ifrēn]] y que correspondía a l'antigua provincia romana d'África y, aproximao, a l'actual Tunicia), arrexuntando numberoses tribus: la de los [[Maghraua]], [[Meknassa]], [[Banū Ifrēn]], [[Deyrawa]], etc.<ref name=prol>Les Prolégomènes d'Ibn Khaldoun, partie 2, traduit par Slane, page 160.</ref> Los Zenetas sía que non calteníense principalmente nómades dedicándose a les actividaes pastorales.

=== Edá Media ===
A la llegada de los primeros musulmanes el primer embaxador bereber honráu pol Islam en tiempos del [[califa]] [[Uthmán ibn Affán|Uthmán ben Affán]] foi [[Uezmar Ibn Saclab]] de la tribu [[Maghraua]]; Uezmar Ibn Saclab foi tamién reconocíu como gobernador de la so tribu.

Darréu [[Kusaila]], foi nomáu embaxador de los bereberes, pero [[Uqba ibn Nafi|Oqba Ibn Nafí Al-Fihrí]] opúnxose fiero a él.

A la muerte de Kusaila, nel [[sieglu VII]], los Zenatas, principalmente los [[Banū Ifrēn]] subleváronse, siguiendo l'exemplu de los [[Dejrawa]] o [[Deyrawa]] comandados pola reina [[Kahina]] [[Dihiya]], produciéndose una llarga y fuerte resistencia a los árabes.

Sicasí l'Islam prosiguió la so espansión con [[Táriq ibn Ziyad]] y [[Musa ibn Nusair|Musa ibn Nusayr]] nel [[Magreb]].

Yá islamizados y aliaos colos árabes los bereberes colaron sobre [[Hispania]] en [[711]], esto fizo que numberosos Zenatas establecer en [[al-Ándalus]]. Dexando delles traces culturales na [[península Ibérica]] (como exemplu de la so maña [[caballu|ecuestre]] la pallabra anguaño castellana '''[[caballeru]]''' deriva precisamente de los bereberes Zenetas).

Dende'l [[sieglu VIII]] la mayor parte de los Zenetas adoptaron la doctrina islámica la doctrina de los [[jariyíes]], dellos grupos la variante [[sufrita]]<!--- nun confundir con sufismo ---><ref>Chronique d'Abou Zakaria publiée pour la première fois De Yahyá ibn Abī Bakr Warjalānī, Emile Masqueray</ref> [https://books.google.fr/books?id=VUZCAAAAIAAJ&q=ifren&dq=ifren&lr=&pgis=1] y otros la de los [[nekaríes|nekaritas]], rigoristas pero igualitaries, n'oposición al sistema de [[califatu]] de los [[omeyes]]. Los árabes fueron espulsaos de casi tol Magreb baxu [[Abú Qurra]]<ref>''Kharijite Political Influences in Medieval Berbery'', de William J. T. Brown</ref> [https://books.google.fr/books?id=yMsyAAAAMAAJ&q=abou+cuerra+ifren&dq=abou+cuerra+ifren&lr=&pgis=1] de [[Tlemcén]].<ref>''Ibn Kaldoun, Histoire des berbères'', partie Zenete, édition BERTI, Alger 2003</ref>
Asina ye que el primer Estáu islámicu bereber foi proclamáu por Abú Qurra. Sicasí, tal Estáu ''[[qufrita]]'' terminó esgañáu poles lluches internes que caltuvieron les diverses tribus bereberes.<ref name=repitida_1 /> [https://books.google.fr/books?id=MQohAAAAMAAJ&q=ifren&dq=ifren&lr=&pgis=1]

La dinastía [[Aglabí|aglábida]] tomaría depués el poder en [[Ifriqiya]]: [[Rustum]] casóse con una muyer de la tribu [[Banú Ifrén]] (una subdivisión de los zenatas). Ente que el territoriu qu'anguaño correspuende a [[Marruecos]] quedó en poder de los [[Dinastía idrísida|idrisíes]].

La última rebelión jariyí zenata tuvo llugar nel [[sieglu X]] sol lideralgu d'[[Abū Yazīd]] quien yera del llinaxe de los [[Banū Ifrēn]] [https://books.google.com/books?id=IX_LQF1FcCEC&pg=RA1-PA381&lpg=RA1-PA381&dq=ifr%C3%A8ne&source=web&ots=l8ONJIm4Cv&sig=qUimEXDFr0uW7GOM2l74X9xfAt4#PRA1-PA342,M1].<ref>''Histoire de l'Afrique septentrionale (la Berbérie) depuis les temps les plus...''. De Ernest Mercier</ref>
Les tribus zenatas yeren entós en gran midida aliaes del [[Califatu de Córdoba]], y lluchaben pa controlar el Magreb occidental. Abū Yazīd fixo axuntar a toles tribus bereberes de los [[Aurès]] pa llanzar un ataque contra los [[Califatu Fatimí|Fatimíes]].

Abū Yazīd resultó primeramente vencedor, retomando Ifriquía (parte nororiental d'[[Arxelia]] y toa [[Tunicia]]) estableciendo en [[Kairuán]] la capital [[Jariyíes|jariyí]] del [[Magreb]]. Pero los fatimíes terminaron venciendo; darréu una gran parte de los Zenatas fíxose aliada de los fatimíes.

Los [[omeyes]] intentaron por tolos medios recuperar el poder, lo que provocó la disgregación de les tribus zenatas. Mientres, los fatimíes taben en guerra contra los omeyes.<ref name=prol /> Los Zenatas yeren ciños al réxime jariyí nel momentu que los fatimíes apoderar del norte del Magreb central. Sicasí, los Zenatas aguantaron hasta la muerte d'[[Abū Yazīd]] nel [[947]]. Depués dellos xefes zenetas tomaron el poder pa siguir la guerra contra los fatimíes ente qu'otros fixeron aliaos del califatu fatimí.

Escorríos polos fatimíes, los Zenatas tuvieron de recular escontra l'oeste del Magreb.

L'actual territoriu de [[Marruecos]] caltener so la dinastía de los idrisíes y de los Zenatas. El territoriu qu'anguaño ye arxelín tamién taba controláu por Zenatas. El restu de territoriu arxelín topar en poder de les dinastíes de los [[Hamaditas|hammádidas]] y [[Ziríes|zíridas]].

Pela so parte los fatimíes conquistaren el sur d'[[Italia]] y precisaben refuerzos, pa esto ellos riquieron una tregua colos Zenatas, esto sollertó a los [[omeyes]], quien tarrecieron pol so poder en [[al-Ándalus]] ante la posible alianza zenata-fatimí. Sicasí, los Zenatas llucharon contra los dos dinastíes árabes rivales, fechu que debilitó particularmente a la de los Omeyes.

Nel [[Magreb]], les lluches ente les tribus zenatas siguieron y los omeyes nun pudieron siguir reinando. Nesti cuadru de situación les tribus [[beduín|beduines]] de los [[Banu Hilal]] afararon el Magreb y estendieron el caos na rexón.

Finalmente los Zenetas fueron vencíos polos [[almorávides]], tribu de [[Sanhaya|Sanhayes]] con ancestros zenatas. Los almorávides mientres el reináu de [[Yúsuf Ibn Tasufín]] practicaron un xenocidiu de Zenatas y [[Barghawata|Barghawates]] en territorios anguaño correspondientes a Marruecos.

Darréu los [[almohades]] movieron del poder a los almorávides.

Magar tou, los Zenatas caltuvieron una importancia política de primer planu nel Magreb y al-Ándalus hasta'l [[sieglu XIII|sieglu XIII&nbsp;d.&nbsp;C.]] cuando se produció l'apaición de nueves dinastíes, como la de los [[Abdalwadíes]] nel Magreb o la de los [[Benimerines]] nel Maghreb el Aqsa' (territoriu del actual Marruecos).<ref name=prol /> Tamién los Zenatas apoderaron zones de Marruecos hasta'l surdimientu de la [[dinastía wattásida]] nel [[sieglu XV]].

Les lluches intestinas ente les dinastíes Zenatas nel [[Magreb]] siguieron hasta la espansión del [[Imperiu otomanu]] n'[[Arxelia]] yá nel [[sieglu XVI]].

==== Tribus ====
Según [[Ibn Jaldún]], les tribus zenatas son:<ref>{{Cita web |url=http://pages.infinit.net/savoir/berbere/genealogie.htm |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090503153009/http://pages.infinit.net/savoir/berbere/genealogie.htm |fechaarchivu=2009-05-03 }}</ref>
# [[Wadlik]] ([[Walad Warsik]])
## [[Massara]]
## [[Tayate]]
## [[Rassine]]
# [[Farmi]]
## [[Yazmartene]]
## [[Mranjissa]]
## [[Warkla]] ([[Wargla]])
## [[Namala]]
## [[Sbarta]]
# [[Eddirte]]
## [[Dhammar]]
### [[Gharzul]]
### [[Lqora]]
### [[Wartatine]]
### [[Berzal]]
### [[Yassadrine]]
### [[Saghmane]]
### [[Yettofete]]
## [[Zakya]]
### [[Banu Maghrao]] ([[Maghrawa]])
### [[Banu Yafren]]
### [[Banu Wassine]]
### [[Masra]]
### [[Yafrane]]
### [[Masine]]
### [[Ancha]] ([[Banu Anch]])

A mediaos del sieglu XI los zenatas fueron reemplazaos por [[sanhaya|sanhayes]] [[almorávides]] (1150-1147) y depués por [[masmudas]] [[almohades]] (1130-1269). El fundimientu de la última dinastía de los [[Banu Wasin]] volvió a entamar la iniciativa política cola dinastía zenata de los [[abdalwadíes]] de [[Tlemecén]] (1248-1554) y los [[Banu Marin]] de [[Fez]] (1235-1465); a pesar de ser dos dinastíes del mesmu orixe enfrentar en delles ocasiones; un tercer grupu zeneta, [[Banu Wattas]], formó la dinastía [[wattásida]] na seronda de los benimerines. Yeren l'últimu grupu zenata en tener poder.

==== Al-Ándalus ====
Los dos principales reis [[bereberes]] andalusíes (Abdallah l'Aftes y [[Yahya ibn Di-l-Nun]]) nun se xuntaron a la coalición antibereber onde figuraben la mayoría de los otros príncipes andalusíes. Los señores zanata de les taifas africanes del sur (los [[Banu Ifran]] de [[Ronda]], los [[Banu Birzal]] de [[Taifa de Carmona|Carmona]], los [[Banu Dammar]] de [[Taifa de Morón|Morón]] y los [[Banu Jazrun]] d'[[Taifa d'Arcos|Arcos]]) aliar colos andalusíes contra los [[sinhayíes]] de Granada y los [[hammudíes]] de Málaga. Al añu siguiente, incorporóse Ibn Di-l-Nun, en gran parte pola medrana escontra'l soberanu [[abadí]] de Sevilla, el so poderosu vecín, que foi tamién lo que favoreció que los Zanata asitiárense del llau de los andalusíes.

== Ver tamién ==
* [[Abu Abdullah al-Bakri]]
* [[Al-Masudi]]
* [[Abū Yazīd]]
* [[Benimerín]]
* [[Ez Zenata]], [[Telemcén]]
* [[Llingües zenatíes]],<ref>[[:en:Zenati languages|Zenati languages]] (n'inglés)</ref> pertenecientes a les [[llingües bereberes septentrionales]].
* [[Revuelta bereber]]<ref>[[:en:Berber Revolt|Berber Revolt]] (n'inglés)</ref>
* [[Sanhaya]] | [[Masmuda]] | [[Magraua]] | [[Banū Ifrēn]]
* [[Piedra Zanata]]

== Enllaces esternos ==
* [http://www.wikimazigh.com/wiki/Encyclopedie-Amazighe/Encyclo/Zenetes Zenetes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181030205627/http://www.wikimazigh.com/wiki/Encyclopedie-Amazighe/Encyclo/Zenetes |date=2018-10-30 }} en [[Wikimazigh]].
* [[Ibn Khaldun]], ''Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l'Afrique septentrionale'', 1852-1856, traducció de [[William Mac Guckin de Slane]], Imprimerie du Gouvernement, Alger, volums [https://books.google.fr/books?id=H3RBAAAAIAAJ I], [https://books.google.fr/books?id=7sLjxy3gq2EC II] i [https://books.google.fr/books?id=FIXFsDnp-K8C III]
* Tabla indicando les distintes dinastíes, a partir de la descripción del Magreb efectuada por Ibn Jaldún, [https://books.google.fr/books?id=H3RBAAAAIAAJ&pg=PR115&dq=ibn+khaldoun#PPR10,M1]
* Hestoria de Madghis [https://web.archive.org/web/20110820091623/http://lunis1.free.fr/spip.php?article119]
* Semeyes y hestories del monumentu de Medghassen y de Frenda, etc [https://web.archive.org/web/20210309112614/http://www.frenda.org/djedars.htm]
* Cómo la [[Berbería]] aportó nel Magreb árabe (artículu de Gabriel Camps, en francés) [https://web.archive.org/web/http://www.mondeberbere.com/histoire/camps/arabisation/arabisation.htm]
* La Khahina [http://www.amazighworld.org/history/personalities/dihia.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190131101612/http://www.amazighworld.org/history/personalities/dihia.php |date=2019-01-31 }} (n'inglés)
* Tuarg Zeneta [https://web.archive.org/web/20160525162022/http://www.mondeberbere.com/civilisation/gourara/gourara.htm]
* Andalucía [http://www.cndp.fr/RevueTDC/908-77838.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090422204226/http://www.cndp.fr/RevueTDC/908-77838.htm |date=2009-04-22 }} (Fr.)
* La escritura bereber y los cercos de los [[Magrauas]] [https://web.archive.org/web/http://www.inalco.fr/crb/libyco_berbere/Libyque_Synthese.pdf] (Fr.)
* Mouloud Mammri y Rachid Bellil chercheur et sociologue fonts d'un immense travail de traduction du Zénète à l'arabe et au français sur les rites Zénètes du sud (Mulud Mammrí y Rashid Bel-lik investigador y sociólogu fontes d'un inmensu trabayu de traducción del zenata al árabe y al francés sobre los ritos zenatas) [https://web.archive.org/web/20071223132905/http://dzlit.free.fr/rbellil.html]
* El caballu zenata [http://www.miscellanees.com/b/bogros07.htm] (Fr.)

== Referencies ==

=== Bibliografía ===
* [[Ibn Khaldun|Ibn Jaldun]], ''Le Livre des exemples. Autobiographie'', trad. partielle par Abdesselam Cheddadi, éd. [[Éditions Gallimard|Gallimard]], Paris, 2002, ISBN 2-07-011425-2.
* Ibn Khaldoun, ''Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l'Afrique septentrionale'', éd. et trad. partielle par William McGuckin de Slane, Alger, 1852-1856 ISBN 2-7053-3639-7.
* ''Peuple et Nation du Monde''. Abdessalem Cheddadi Traductor. Autor Ibn Khaldoun.
* [https://books.google.es/books?id=ro--tXw_hxMC&pg=PA1223&lpg=PA1223&dq=zenata+tribes&source=bl&ots=VtGO02x4wJ&sig=G_o2LEzw1rrWdHSehga3BwJBoIQ&hl=en&sa=X&ei=-dDiUYngEYqg7AajrIGIDA&redir_esc=y#v=onepage&q=zenata%20tribes&f=false Zenata] en [[First Encyclopaedia of Islam]].
* ''Le passé de l'Afrique du Nord''. Écrit par Y.F. Gautier. Édition Payot, Paris 1952.
* André Laronde, l'Afrique Antique.

=== Referencies ===
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}

{{Tradubot|Zenata}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Banú Ifrén]]
[[Categoría:Imperiu Bizantín]]
[[Categoría:Al-Ándalus]]
[[Categoría:Etnies d'Arxelia]]
[[Categoría:Etnies de Marruecos]]
[[Categoría:Historia d'África]]
[[Categoría:Historia del Magreb]]
[[Categoría:Historia de Libia]]
[[Categoría:Historia de Tunicia]]
[[Categoría:El Sáḥara Occidental]]
[[Categoría:Pueblos bereberes]]
[[Categoría:Zenata]]
[[Categoría:Jariyismo]]
[[Categoría:Wikipedia:Páxines con enllaces interllingüísticos]]
Zenata o Zeneta, Zanata o tamién Zenete y Iznaten son les variaciones del nome que recibió un grupu de pueblos bereberes mientres el periodu medieval, de los que baxen delles etnies actuales. L'historiador y viaxeru Ibn Jaldún rellata que fueron, xunto colos Masmuda y los Sanhaya, una de los trés grandes confederaciones bereberes musulmanes de la Edá Media.Généalogie des Berbères , según Ibn Jaldún (recompilada por E. M. Albarnossé) Añadió qu'estes tribus, que yeren al empar nómades y sedentaries, según constructores de ciudaes, concentrar nel Magreb Mediu (l'actual Arxelia): por esto llamó al "Maghreb Mediu" el llar de los Zenata.

Llegaron a fundar dellos reinos en Fezzán, Kairuán, Garama,Algérie De Rozet (Claude Antoine), Ernest Carette Erma, Tremecén, ya inclusive Siyilmasa y Fez.

El so idioma, el zenatí, yera una variedá de bereber. Dellos grupos de berberófonos esvalixaos al traviés del Magreb caltienen na actualidá munchos vocablos y carauterístiques del zenatí. Al norte de la frontera arxelín-marroquín na rexón de los Beni Snous, y en numberosos oasis saḥarianos principalmente na rexón del Gurará, y del Orés, según ente los Tuareg, nel M'zab y en Libia.

Una caña de los zenatas foi d'antiguo llamada Garamantes y vivíen na Garamántica, que se correspondía en gran midida col Fezzan actual, que tenía per ciudá principal a Ghadames (Gadames, Cydamus en llatín).Gabriel Camps Les otres cañes de los Zenatas yeren trashumantes, y na Numidia constituyíen parte de los gétulos y antiguos moros (mauritanos). Hasta la irrupción del Islam nel sieglu VII, los zenatas yeren principalmente "paganos".

 Etimoloxía 
Según el cronista musulmán Ibn Jaldūn, zenata deriva d'un nome propiu: Ŷana, frecuentemente transcripto Djana (un ancestru bereber). Los bereberes, pa convertir un nome propiu nun nome xenéricu, añaden una «t» final, constituyendo la forma singular Djanat y la plural Djanaten.

El fonema «Ŷ» («dj») que s'alluga ente la «y» consonántica y la «sh» («š») queda reemplazáu por una «z» (con soníu ds), dando por resultancia'l singular zanat. Darréu, por frecuencia d'usu, una «a» ye añadida a la fin pa indicar un patronímicu ente que ye elidida la primera a al envís de facilitar la pronunciación, llográndose entós la pallabra znata.Ibn Jaldūn, Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l'Afrique septentrionale, ed. y trad. parcial por William McGuckin de Slane, Alger, 1852-1856

 Historia 
right|230px|thumb|Medghassen, la sepultura de los reis númides.

Los exipcios llamaron a los bereberes que vivíen más cerca a ellos, los Libu y a los que taben darréu detrás d'ellos, y en territorios del Magreb Oriental d'onde se-yos supón procedentes, los Mashauash.

Ibn Jaldūn consideró al pueblu de los Madghis (o Medghassen) una caña de los Botr, y remontó el llinaxe míticu de los Zenatas hasta Mazigh y Cam, el fíu de Noé.

Sía como quier, la hestoria comprobable d'esti pueblu foi aquella de los nómades qu'efectuaron una lenta migración dende'l Cercanu Oriente hasta'l Magreb y depués, recién na Edá Media, dirixir escontra'l norte, algamando España.
Basta pa ilustrar lo antecitado con siguir la ruta de los Luwata (una tribu de la confederación de los Zenatas que tuvo un patriarca llamáu Lerna na AntigüedáRevue de l'histoire des religions De Paul Alphandéry) :
Los Luwata yeren nomaos «Libos» polos antiguos exipcios y «Lubim» nel llibru bíblicu del Xénesis; tales Luwata dieron pela so parte el nome a Libia (na Antigüedá clásica denominóse Libya a tol actual continente africanu). Los Luwata constituyíen una gran confederación que pobló la Cirenaica, la Tripolitania según la parte d'El Sáḥara al sur d'estes rexones y de la Numidia rellacionándose cola Getulia y col antiguu territoriu ancestral moru: la Mauretania.

En tiempos del Exiptu faraónico paez ser que los Zenetas llamábense yá entós GaramantesThe Golden Age of the Moor De Ivan Van Sertima y resultaron rebeldes a los rexímenes de dellos faraones. Colos sos caballos y carro de guerra (recordar que hai unos 3000 ya inclusive 2000 años entá la mayor parte del actual desiertu d'El Sáḥara yera una rexón esteparia)Sur le passé de l'Afrique noire De Georges Mazenot , semaron el terror n'Exiptu, Cirenaica y Tripolitania.La Libye De Pierre Pinta . Pol so contautu cola cultura del Antiguu Exiptu entiéndese qu'estos pueblos bereberes hayan construyíu numberosos monumentos n'África Septentrional que s'asemeyen a les pirámides talo como se repara nes tumbes de Medghassen o los Yedares.
Más cercanamente na hestoria, los tuáreg descendientes de los Zenatas Banū Ifrēn, dexaron pintures rupestres nel Hoggar; nelles puédense reparar a los d'antiguo llamaos Garamantes colos sos animales y los sos carros.

Esto ye, la mayoría de los Zenatas derivaben de trés grandes tribus bereberes: Maghraua, Deyrawa, Banū Ifrēn. Los Banū Ifrēn septentrionales dexaron muertes nel norte d'Arxelia tales como les ruines de la ciudá de Tilimeyen nel valle del Saf Saf y en Skikda.Histoire des monuments, Victor Piquet
El mesmu nome d'África (asina llamaben los romanos a la zona en redol a Cartago) paez provenir de la tribu Ifrén establecida d'antiguo nel este del actual Magreb.Babington Michell
Journal of the Royal African Society  Tal nome vendría de la raíz Ifru colos sos posibles variantes: Ifri, Afer, Afar etc.L'Afrique du Nord dans l'antiquité, par François Decret; M. Fantar Na Gran Cabilia, (les tribus de Yuryura que tienen el nome de Faraussen, correspuenden a Pequeña Cabilia de Ifri), suponiendo a los Tunecinos como los Afers de les dómines antigües y suponiendo a los Tuáreg del Hoggar Azguez, toos tendríen llingüísticamente les mesmes radicales qu'indicaríen los mesmos ancestrales llinaxes étnicos.https://books.google.fr/books?id=XzMFAAAAQAAJ&pg=RA2-PA46&dq=ifuraces&as_brr=1Onoma De International Centre of Onomastics  

 Roma 
Na dómina del Imperiu romanu, los iznaten o Zenetas, yá milenariamente allugaos na Tripolitania, practicaben el comerciu y l'agricultura anque tamién esistíen importantes grupos d'ellos que yeren nómades. Enseñoriaron gran parte de la Numidia cuando los sos reis fueron Syphax (Sifax) y Masinisa. Masinisa foi integrante de la tribu Afer.Le colonat en Afrique sous le Haut-Empire De Jerzy Kolendo

Sifax abellugar ente los Garamantes depués de ser ganáu por Masinisa.Recueil des notices et mémoires de la Société archéologique de la province... De Société archéologique Pela so parte Masinisa intentó amestar la Garamántica a la Tripolitania, pero nunca llogró someter a los habitantes de la Cirenaica. Foi Yuba quien conquistó esta rexón y, depués de ser derrotáu, toos estos territorios pasaron al control romanu.Voyages & explorations au Sahara. 1868-1869 De Gerhard Rohlfs

Los garamantes, de la que se calteníen mayormente nómades, viaxando en carros tiraos por gües, llegaron a llograr la ciudadanía romana en tiempos de Septimio Severu.Histoire générale de l'Empire romain De Paul Petit

Septimio Severu, n'efeutu, foi un emperador romanu con oríxenes bereberes procedente de la ciudá de Leptis Magna en Tripolitania.Histoire de l'Afrique du Nord Tunisie--Algérie--Maroc De Charles André JulienMélanges d'archéologie et d'histoire De Ecole française de Rome L'anexón al Imperiu romanu facilitó que se produxeren numberosos matrimonios ente antiguos italianos y bereberes.
Numberoses investigaciones indiquen que los bereberes de Tripolitania, Libia, Cirenaica, Numidia y la provincia romana d'África yeren bonos cultivadores de viñedo y olivares.

Tres la crisis económica que despobló a la gran ciudá romana de Leptis Magna produciéronse numberoses razzias (la pallabra razzia tien orixe bereber) per parte de les poblaciones locales.

Darréu la provincia romana d'África xunto con gran parte de Numidia, Mauritania y Tripolitania cayería en poder de los vándalos nes acabadures del Imperiu romanu d'Occidente; pela so parte los vándalos fueron espulsaos polos Banū Ifrēn (tamién conocíos como Ifuraces o Iforén o Iforás) y otros bereberes nel 533.Corripus, La Johanide

Na dómina del Baxu Imperiu romanu, los Levathae (Luwata) revelar de tal manera agresivos que los emperadores romanos tuvieron de faer construyir un limes pa intentar contenelos.
Tres reconquistar de les provincies africanes efectuada pol Imperiu romanu d'Oriente (yá Imperiu bizantín) en tiempos de Justiniano estos Levathae fueron la tema d'una descripción per parte de Corripus na so obra llamada La Johánnida. Ellí méntase qu'entós los bereberes pasaren a utilizar el camellu en llugar del caballu y adoraben a Gurzil, un dios con aspeutu de toru y a un dios de la guerra llamáu Sinifer.

Corripus describió tamién a la célebre tribu de los Iforás (los antiguos Banū Ifrēn) que yeren aliaos y descendientes de Zenetas que lluchaben contra los bizantinos. Los Banū Ifrēn perdieron en tales conflictos a numberosos líderes sobremanera na rexón del Aurés (El Gran Aurés que s'estiende ente les actuales Arxelia y Tunicia). Tres estes lluches los bereberes (incluyíos los Zenetas) recuperaron la so independencia.Corripus, La Johánnida
Los árabes llamaron lwatá a los Luwata y atopar Ibn Battûta en Tánxer; ésti na introducción del rellatu del so estensu viaxe nun cesa de señalar qu'él yera parte d'esa tribu pol so llinaxe paternu. La relixosidá de los bereberes Zenetas yera escontra'l sieglu VII abondo diversificada, atopándose cristianos, xudíos y prosélitos del Islam.

Poco antes, y entá nel periodu preislámico, los Zenetas establecieron una dinastía que reinó en Marruecos y la Ifriqiya (nome que dieron los árabes a la rexón de los Banū Ifrēn y que correspondía a l'antigua provincia romana d'África y, aproximao, a l'actual Tunicia), arrexuntando numberoses tribus: la de los Maghraua, Meknassa, Banū Ifrēn, Deyrawa, etc.Les Prolégomènes d'Ibn Khaldoun, partie 2, traduit par Slane, page 160. Los Zenetas sía que non calteníense principalmente nómades dedicándose a les actividaes pastorales.

 Edá Media 
A la llegada de los primeros musulmanes el primer embaxador bereber honráu pol Islam en tiempos del califa Uthmán ben Affán foi Uezmar Ibn Saclab de la tribu Maghraua; Uezmar Ibn Saclab foi tamién reconocíu como gobernador de la so tribu.

Darréu Kusaila, foi nomáu embaxador de los bereberes, pero Oqba Ibn Nafí Al-Fihrí opúnxose fiero a él.

A la muerte de Kusaila, nel sieglu VII, los Zenatas, principalmente los Banū Ifrēn subleváronse, siguiendo l'exemplu de los Dejrawa o Deyrawa comandados pola reina Kahina Dihiya, produciéndose una llarga y fuerte resistencia a los árabes.

Sicasí l'Islam prosiguió la so espansión con Táriq ibn Ziyad y Musa ibn Nusayr nel Magreb.

Yá islamizados y aliaos colos árabes los bereberes colaron sobre Hispania en 711, esto fizo que numberosos Zenatas establecer en al-Ándalus. Dexando delles traces culturales na península Ibérica (como exemplu de la so maña ecuestre la pallabra anguaño castellana caballeru deriva precisamente de los bereberes Zenetas).

Dende'l sieglu VIII la mayor parte de los Zenetas adoptaron la doctrina islámica la doctrina de los jariyíes, dellos grupos la variante sufritaChronique d'Abou Zakaria publiée pour la première fois De Yahyá ibn Abī Bakr Warjalānī, Emile Masqueray  y otros la de los nekaritas, rigoristas pero igualitaries, n'oposición al sistema de califatu de los omeyes. Los árabes fueron espulsaos de casi tol Magreb baxu Abú QurraKharijite Political Influences in Medieval Berbery, de William J. T. Brown  de Tlemcén.Ibn Kaldoun, Histoire des berbères, partie Zenete, édition BERTI, Alger 2003
Asina ye que el primer Estáu islámicu bereber foi proclamáu por Abú Qurra. Sicasí, tal Estáu qufrita terminó esgañáu poles lluches internes que caltuvieron les diverses tribus bereberes. 

La dinastía aglábida tomaría depués el poder en Ifriqiya: Rustum casóse con una muyer de la tribu Banú Ifrén (una subdivisión de los zenatas). Ente que el territoriu qu'anguaño correspuende a Marruecos quedó en poder de los idrisíes.

La última rebelión jariyí zenata tuvo llugar nel sieglu X sol lideralgu d'Abū Yazīd quien yera del llinaxe de los Banū Ifrēn .Histoire de l'Afrique septentrionale (la Berbérie) depuis les temps les plus.... De Ernest Mercier
Les tribus zenatas yeren entós en gran midida aliaes del Califatu de Córdoba, y lluchaben pa controlar el Magreb occidental. Abū Yazīd fixo axuntar a toles tribus bereberes de los Aurès pa llanzar un ataque contra los Fatimíes.

Abū Yazīd resultó primeramente vencedor, retomando Ifriquía (parte nororiental d'Arxelia y toa Tunicia) estableciendo en Kairuán la capital jariyí del Magreb. Pero los fatimíes terminaron venciendo; darréu una gran parte de los Zenatas fíxose aliada de los fatimíes.

Los omeyes intentaron por tolos medios recuperar el poder, lo que provocó la disgregación de les tribus zenatas. Mientres, los fatimíes taben en guerra contra los omeyes. Los Zenatas yeren ciños al réxime jariyí nel momentu que los fatimíes apoderar del norte del Magreb central. Sicasí, los Zenatas aguantaron hasta la muerte d'Abū Yazīd nel 947. Depués dellos xefes zenetas tomaron el poder pa siguir la guerra contra los fatimíes ente qu'otros fixeron aliaos del califatu fatimí.

Escorríos polos fatimíes, los Zenatas tuvieron de recular escontra l'oeste del Magreb.

L'actual territoriu de Marruecos caltener so la dinastía de los idrisíes y de los Zenatas. El territoriu qu'anguaño ye arxelín tamién taba controláu por Zenatas. El restu de territoriu arxelín topar en poder de les dinastíes de los hammádidas y zíridas.

Pela so parte los fatimíes conquistaren el sur d'Italia y precisaben refuerzos, pa esto ellos riquieron una tregua colos Zenatas, esto sollertó a los omeyes, quien tarrecieron pol so poder en al-Ándalus ante la posible alianza zenata-fatimí. Sicasí, los Zenatas llucharon contra los dos dinastíes árabes rivales, fechu que debilitó particularmente a la de los Omeyes.

Nel Magreb, les lluches ente les tribus zenatas siguieron y los omeyes nun pudieron siguir reinando. Nesti cuadru de situación les tribus beduines de los Banu Hilal afararon el Magreb y estendieron el caos na rexón.

Finalmente los Zenetas fueron vencíos polos almorávides, tribu de Sanhayes con ancestros zenatas. Los almorávides mientres el reináu de Yúsuf Ibn Tasufín practicaron un xenocidiu de Zenatas y Barghawates en territorios anguaño correspondientes a Marruecos.

Darréu los almohades movieron del poder a los almorávides.

Magar tou, los Zenatas caltuvieron una importancia política de primer planu nel Magreb y al-Ándalus hasta'l sieglu XIII d. C. cuando se produció l'apaición de nueves dinastíes, como la de los Abdalwadíes nel Magreb o la de los Benimerines nel Maghreb el Aqsa' (territoriu del actual Marruecos). Tamién los Zenatas apoderaron zones de Marruecos hasta'l surdimientu de la dinastía wattásida nel sieglu XV.

Les lluches intestinas ente les dinastíes Zenatas nel Magreb siguieron hasta la espansión del Imperiu otomanu n'Arxelia yá nel sieglu XVI.

 Tribus 
Según Ibn Jaldún, les tribus zenatas son:
 Wadlik (Walad Warsik)
 Massara
 Tayate
 Rassine
 Farmi
 Yazmartene
 Mranjissa
 Warkla (Wargla)
 Namala
 Sbarta
 Eddirte
 Dhammar
 Gharzul
 Lqora
 Wartatine
 Berzal
 Yassadrine
 Saghmane
 Yettofete
 Zakya
 Banu Maghrao (Maghrawa)
 Banu Yafren
 Banu Wassine
 Masra
 Yafrane
 Masine
 Ancha (Banu Anch)

A mediaos del sieglu XI los zenatas fueron reemplazaos por sanhayes almorávides (1150-1147) y depués por masmudas almohades (1130-1269). El fundimientu de la última dinastía de los Banu Wasin volvió a entamar la iniciativa política cola dinastía zenata de los abdalwadíes de Tlemecén (1248-1554) y los Banu Marin de Fez (1235-1465); a pesar de ser dos dinastíes del mesmu orixe enfrentar en delles ocasiones; un tercer grupu zeneta, Banu Wattas, formó la dinastía wattásida na seronda de los benimerines. Yeren l'últimu grupu zenata en tener poder.

 Al-Ándalus 
Los dos principales reis bereberes andalusíes (Abdallah l'Aftes y Yahya ibn Di-l-Nun) nun se xuntaron a la coalición antibereber onde figuraben la mayoría de los otros príncipes andalusíes. Los señores zanata de les taifas africanes del sur (los Banu Ifran de Ronda, los Banu Birzal de Carmona, los Banu Dammar de Morón y los Banu Jazrun d'Arcos) aliar colos andalusíes contra los sinhayíes de Granada y los hammudíes de Málaga. Al añu siguiente, incorporóse Ibn Di-l-Nun, en gran parte pola medrana escontra'l soberanu abadí de Sevilla, el so poderosu vecín, que foi tamién lo que favoreció que los Zanata asitiárense del llau de los andalusíes.

 Ver tamién 
 Abu Abdullah al-Bakri
 Al-Masudi
 Abū Yazīd
 Benimerín
 Ez Zenata, Telemcén
 Llingües zenatíes,Zenati languages (n'inglés) pertenecientes a les llingües bereberes septentrionales.
 Revuelta bereberBerber Revolt (n'inglés)
 Sanhaya | Masmuda | Magraua | Banū Ifrēn
 Piedra Zanata

 Enllaces esternos 
 Zenetes  en Wikimazigh.
 Ibn Khaldun, Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l'Afrique septentrionale, 1852-1856, traducció de William Mac Guckin de Slane, Imprimerie du Gouvernement, Alger, volums I, II i III
 Tabla indicando les distintes dinastíes, a partir de la descripción del Magreb efectuada por Ibn Jaldún, 
 Hestoria de Madghis 
 Semeyes y hestories del monumentu de Medghassen y de Frenda, etc 
 Cómo la Berbería aportó nel Magreb árabe (artículu de Gabriel Camps, en francés) 
 La Khahina   (n'inglés)
 Tuarg Zeneta 
 Andalucía   (Fr.)
 La escritura bereber y los cercos de los Magrauas  (Fr.)
 Mouloud Mammri y Rachid Bellil chercheur et sociologue fonts d'un immense travail de traduction du Zénète à l'arabe et au français sur les rites Zénètes du sud (Mulud Mammrí y Rashid Bel-lik investigador y sociólogu fontes d'un inmensu trabayu de traducción del zenata al árabe y al francés sobre los ritos zenatas) 
 El caballu zenata  (Fr.)

 Referencies 

 Bibliografía 
 Ibn Jaldun, Le Livre des exemples. Autobiographie, trad. partielle par Abdesselam Cheddadi, éd. Gallimard, Paris, 2002, ISBN 2-07-011425-2.
 Ibn Khaldoun, Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l'Afrique septentrionale, éd. et trad. partielle par William McGuckin de Slane, Alger, 1852-1856 ISBN 2-7053-3639-7.
 Peuple et Nation du Monde. Abdessalem Cheddadi Traductor. Autor Ibn Khaldoun.
 Zenata en First Encyclopaedia of Islam.
 Le passé de l'Afrique du Nord. Écrit par Y.F. Gautier. Édition Payot, Paris 1952.
 André Laronde, l'Afrique Antique.

 Referencies 

 Enllaces esternos 

Categoría:Banú Ifrén
Categoría:Imperiu Bizantín
Categoría:Al-Ándalus
Categoría:Etnies d'Arxelia
Categoría:Etnies de Marruecos
Categoría:Historia d'África
Categoría:Historia del Magreb
Categoría:Historia de Libia
Categoría:Historia de Tunicia
Categoría:El Sáḥara Occidental
Categoría:Pueblos bereberes
Categoría:Zenata
Categoría:Jariyismo
Categoría:Wikipedia:Páxines con enllaces interllingüísticos