Sabir
{{Ficha d'idioma 
|nome = Llingua franca mediterránea, sabir
|nativu = Llingua franca, Sabir
|familia madre = Llingua criolla
|países=
|zona= [[mar Mediterraneu]]
|falantes= [[llingua muerta]] (s. XIX)
|familia= [[Pidgin]]<br>
&nbsp;&nbsp;Pidgin romance<br>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Sabir'''
|iso3=pml
|glotto=ling1242
|glottorefname=Llingua Franca 
|llingua=51-AAB-c
}}
[[Ficheru:Europe Mediterranean Catalan Atlas.jpeg|thumb|300px|<small><center>[[Portulano]] [[Edá Media|medieval]]</center> <center>del [[Mar Mediterraneu|Mediterraneu]].</center></small>]]
El '''sabir''', orixinalmente '''''[[Llingua vehicular|llingua franca]]''''', foi un ''[[pidgin]]'' (dacuando consideraos varios y non yá unu) güei desapaecíu que s'utilizó ente los sieglos [[sieglu XIV|XIV]] y [[sieglu XIX|XIX]] polos [[marín]]s y [[mercader]]es del [[mar Mediterraneu]], nos puertos y países de llingües d'orixe románicu.<ref>{{cita llibru|apellíos1=Alcaraz Varó|nome1=Enrique|apellíos2=Martínez Llinares|nome2=María Antonia|títulu=Diccionariu de llingüística moderna|editorial=Editorial Ariel|ubicación=Barcelona|isbn=9788434405103|páxina=507}}</ref><ref>Vease definición de 'sabir' nel DRAE: «Pidgin de base románica».</ref> Especialmente xenoveses y venecianos pa la comunicación ente falantes de llingües distintes.

Los pidgins suelen definise como sistemes llingüísticos bien amenorgaos que s'empleguen pa contactos puntuales ente falantes de distintes llingües y que nun son natives de nenguna comunidá o grupu (De Camp, 1971).

==Carauterístiques==

El sabir tomó'l so léxicu y parte de la so gramática de distintes [[Llingües romániques]] y otres llingües mediterránees. Envalórase que la versión más temprana adoptó direutamente términos del [[llatín]], afaciéndose depués principalmente a la evolución del [[idioma italianu|italianu]] (el 70% de les sos pallabres rellacionar con dialeutos italianos, especialmente'l [[Dialeutu xenovés|xenovés]]<ref>Catarsi, Novella. ''Studi sulla llingua franca''. CNUCE, Divisione linguistica. Pisa, 1975</ref>), y secundariamente del [[idioma español|español]], del [[occitanu]], del [[idioma catalán|catalán]] y del [[idioma portugués|portugués]]. 

Darréu incorporó un pocu de vocabulariu [[idioma árabe|árabe]], [[idioma turcu|turcu]] y [[idioma griegu|griegu]].<ref>[https://web.archive.org/web/20090328135757/http://www.italica.rai.it/principali/llingua/bruni/lezioni/f_lll5.htm ''Gli scambi linguistici nel Mediterraneo y la llingua franca'' (n'Italianu), artículu de Francesco Bruni]</ref> 

Foi utilizáu tamién nel [[mar Roxu]] y nel [[océanu Índicu]], como demuestra'l so usu pa nomar nel norte de [[Somalia]] el [[cabu Guardafui]] (qu'en [[dialeutu xenovés]] significa 'mira-escapa': ''guarda'' '¡mira!' y ''fuggi''/''fui'' '¡escapa!'). El primer usu documentáu remontar a [[1353]] en [[Djerba]], nel actual [[Tunicia]]. Colos años, na mariña tunecina y [[Arxelia|arxelina]] foi nutriéndose amás del [[idioma francés|francés]].

Acordies con el ''Ethnologue'', anguaño ye posible qu'esista una variedá nes islles del [[mar Exéu]], en que la [[sintaxis]] ye predominantemente [[idioma árabe|árabe]], ente que'l vocabulariu nutrir del [[idioma italianu|italianu]] (65-70%), l'[[Idioma español|español]] (10%), el [[idioma xudeoespañol|xudeoespañol]], el francés, el [[idioma catalán|catalán]] y el [[idioma turcu|turcu]].

==Exemplu==
El [[padrenuesu|Padre Nuesu]]:

{{cita|Padri di noi,<!--Padre de nós--><br />ki star in Cyelo<!--que tas en Cielu-->,<br />noi voliri ki nomi di ti star saluti.<!-- nós queremos que'l nome de ti tea saludáu--><br />Noi volir ki il paisi di ti star kon noi<!-- nós queremos que'l país de ti tea con nós-->,<br />i ki ti lasar ki tuto il populo fazer volo di ti na tera<!-- y que te "lasar" que tol pueblu faiga la voluntá de ti na Tierra-->,<br />syemi syemi ki nel Cyelo.<!-- similar similar equí nel Cielu-->}}
<!--Padre nuesu, que tas
nel Cielu, santificáu
sía'l to nome;
venga a nós el to reinu;
fáigase la to voluntá asina na Tierra como nel
Cielu.
El pan el nuesu d'acaldía danos -y güei;
y perdona les nueses deldes
como tamién nós perdonamos a los nuesos deldores;
y nun nos dexes cayer na tentación, mas
llíbranos del mal.-->

El dramaturgu parisín [[Molière]] (1622-1673) escribió delles pallabres en sabir, na so obra ''-y Bourgeois gentilhomme'', onde se nota la influencia del dialeutu de la [[República de Xénova]]:

{{quote|''Se ti sabir''...........Si'l to sabes (en dialeutu de Xénova: se ti sabir)<br />''ti respondir'',........el to respuendes (Genoves: ti respondir),<br />''se non sabir''.......si'l to nun sabes (Genoves:se non sabir)<br />''tazir, tazir''............callate, cállate (Genoves: tazer, tazer).}}

== Ver tamién ==
* [[Llingua vehicular]] <SMALL>([[Llingua vehicular|Llingua franca]])</SMALL>

== Referencies ==
{{llistaref}}
=== Bibliografía ===
* Appel & Muysken, ''Bilingüísmo y contautu de llingües'', Ariel, 1987, ISBN 8434482215.
* Bruni, Francesco. ''Storia della Llingua Italiana: III.5 Gli scambi linguistici nel Mediterraneo y la llingua franca'' (de Italica.[[RAI|rai]].it)
* Cifoletti, Guido. ''La llingua franca barbaresca''. Il Calamo editore. Roma, 2004
 
== Enllaces esternos ==
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=pml Referencia nel ''Ethnologue''] (n'inglés)






{{Tradubot|Sabir}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües muertes d'África]]
[[Categoría:Llingües muertes d'Europa]]
[[Categoría:Llingües romances]]
[[Categoría:Pidgin]]
El sabir, orixinalmente llingua franca, foi un pidgin (dacuando consideraos varios y non yá unu) güei desapaecíu que s'utilizó ente los sieglos XIV y XIX polos maríns y mercaderes del mar Mediterraneu, nos puertos y países de llingües d'orixe románicu.Vease definición de 'sabir' nel DRAE: «Pidgin de base románica». Especialmente xenoveses y venecianos pa la comunicación ente falantes de llingües distintes.

Los pidgins suelen definise como sistemes llingüísticos bien amenorgaos que s'empleguen pa contactos puntuales ente falantes de distintes llingües y que nun son natives de nenguna comunidá o grupu (De Camp, 1971).

Carauterístiques

El sabir tomó'l so léxicu y parte de la so gramática de distintes Llingües romániques y otres llingües mediterránees. Envalórase que la versión más temprana adoptó direutamente términos del llatín, afaciéndose depués principalmente a la evolución del italianu (el 70% de les sos pallabres rellacionar con dialeutos italianos, especialmente'l xenovésCatarsi, Novella. Studi sulla llingua franca. CNUCE, Divisione linguistica. Pisa, 1975), y secundariamente del español, del occitanu, del catalán y del portugués. 

Darréu incorporó un pocu de vocabulariu árabe, turcu y griegu.Gli scambi linguistici nel Mediterraneo y la llingua franca (n'Italianu), artículu de Francesco Bruni 

Foi utilizáu tamién nel mar Roxu y nel océanu Índicu, como demuestra'l so usu pa nomar nel norte de Somalia el cabu Guardafui (qu'en dialeutu xenovés significa 'mira-escapa': guarda '¡mira!' y fuggi/fui '¡escapa!'). El primer usu documentáu remontar a 1353 en Djerba, nel actual Tunicia. Colos años, na mariña tunecina y arxelina foi nutriéndose amás del francés.

Acordies con el Ethnologue, anguaño ye posible qu'esista una variedá nes islles del mar Exéu, en que la sintaxis ye predominantemente árabe, ente que'l vocabulariu nutrir del italianu (65-70%), l'español (10%), el xudeoespañol, el francés, el catalán y el turcu.

Exemplu
El Padre Nuesu:

El dramaturgu parisín Molière (1622-1673) escribió delles pallabres en sabir, na so obra -y Bourgeois gentilhomme, onde se nota la influencia del dialeutu de la República de Xénova:

 Ver tamién 
 Llingua vehicular (Llingua franca)

 Referencies 

 Bibliografía 
 Appel & Muysken, Bilingüísmo y contautu de llingües, Ariel, 1987, ISBN 8434482215.
 Bruni, Francesco. Storia della Llingua Italiana: III.5 Gli scambi linguistici nel Mediterraneo y la llingua franca (de Italica.rai.it)
 Cifoletti, Guido. La llingua franca barbaresca. Il Calamo editore. Roma, 2004
 
 Enllaces esternos 
 Referencia nel Ethnologue (n'inglés)

Categoría:Llingües muertes d'África
Categoría:Llingües muertes d'Europa
Categoría:Llingües romances
Categoría:Pidgin