Geanedan Ricu America
{{Cyþþubox rice
|englisc fullnama=Þa Geanedan Ricu America
|agenspræce fullnama=The United States of America
|scild=Great Seal of the United States (obverse).svg
|scild gewrit=Seolh þara Geanedan Ricu America
|landscite=USA orthographic.svg
|cwide=In God We Trust
|englisc cwide=On God We Getriwaþ
|anstefn=[[Sē Stēorrena-Specfāga Gierela]]
|spræc=(Nan)
|folcgereord=[[Nīwenglisc sprǣc|Niwenglisc]]
|elles gereordas=[[Spēonisc sprǣc|Speonisc]] and manig elleswise
|heafodstol=[[Hwæsingatūn, D.C.|Hwæsingatun]]
|mæste burg=[[Nīweoforwicburg]]
|leodweard=Næmingce [[Lēodarīce]]
|æwfæstnes=nan
|brego titul=[[Foresittend þāra Geāndena Rīca|Foresittend]]
|bradnes=9 629 047
|menniscu=331 449 281
|landesforþbæro={{#property:P2131}}
|sundorricehad=1776, of [[Grēate Bryten Cynerīce|Greatum Bretene Cynerice]]
|feoh tæcn=$
|tidgyrdel=-5 tō -10
|feorspræcan forerim=1
}}
<!--trēowiendlic =? federal?, better word?-->

Þa '''Geanedan Ricu America''' is treowiendlicu cynewise þe mæste ligþ in [[Norðamerica]]n. Hie gebyrdaþ norðne [[Cænada]]n and suðne [[Mexico]]. Hie habbaþ 50 [[Rīcu þāra Geāndena Rīca American|rica]] and ane [[Hwæsingatun, D.C.|selfstandendum scire]], and habbaþ sume [[Geānlǣhtra Rīca folde|foldan]] mid syndrigum gradum sibbe. Man spricþ ymbe hie, in syndrigum fiellum, swa þa '''Geanedan Rica''', '''America'''{{ref|America}}, þa '''U.S.''', þa '''U.S.A.''', þa '''U.S. of A.''', þa '''Ricu''', oþþe (leoþlice) '''Columbia'''.

== Geþeoƿenes ==
Foregengras Americalandes ymberara ferodan orcær þæt Beringe land bryc mær þonne twelf þusendo wintra togeanes. On bigininge 1607, Bretenlandes setlunge lædde to þæm Eare þyodenlandum on þæm ðe nu is Easte Geanedan Rice. Hi ætslogon wið þam Bretenlandes cyning on or-æglurungum ande poliðic ''g''erefanho''g''e, þæt lædde to þam Amelic andwyrðo ande þæt æftegeng þriœnde ''g''iða. Þa Geanedan Rice bereægadon andweald on [[Mǣdmōnað]] 4, 1776, ande foron on to becuman þam æfyrste lande on þæm sceððendlic-æ''g''endliðe leoðle be āligend andwealde, samfo''g''en æfter bealop þæm gefadælanen, ande repurblic''g''ung.

Eftlyndon æfter ''g''etweon þreatum, ''g''efeohtum, and onfengum, þæt Geanedan Rice ut-buefodon to þæm Norþ Uniteðum. And swa mane ''g''emeras wæron geslægene, beodlið æðrytt on agennedælnesse ofer ungerihtfæstnys, þæt lædde to þæm seðencunge on þa geferianne Stātas of Americe, þe feohtodon þæm laðoðe statas on þam Eagendlicum Cigiðum (1861–65). Mid þæm agehæfenne þæt Ea''g''endlic and wæstmetor, slavery wæs æftotod æfter lande, ac forhæbbunge betweon digðolfum atwenan wæron unben. Ie''g''ildun on þæm laðmære 19m̄ and forðæm 20m̄ hund-geæ''g''t, lædde to hræpþum be''g''esetta þæt poliðic forgemot ac eac forwealcslæpe wæs þæt hin wundode forlāden.

Begond 1900, þæt Geanedan Rice hæfde getimbreð þæt self mangode, becuman þæt ymbegeða mæste æconomie on worlde. æft gæpone land gætæc an Perles Heafod on Desember 1941, þæt U.S. comon to weold weorc on þæt aðs of Ælfoðe. þæt æftermærene of þæt weorc let þæt U.S. ande þæt Sæfeot æs þæt weorlde twao smagmægta ande lædde to þæm calde on weorlde, be þæm begoten þe weoruld on fræntæcynol dom ande ymbeꝛengen weolocraft, þe comendum mid þæt Geanedan Rice heofende þæt æfto man on 1969. æft weoruld-læcnung þæs Sæfeot weorc ande þæt ænde of þæt calde on 1991, hit of-sprang þæt weorlde an ƿa smagmægta.

== Wederwlong ==
Se Geanedan Rice is þæs woruldes þridda mǣste land æfter land ande eallum æwum æfter Rusiene ande Canada. Þa 48 betweoxlīðende statas ande þæt þeoðland Đicelande underfoð sumæd landare 3,119,885 formiles (8,080,470 cyma). Se bradlic plean of þæt Atlantisc strande wegeð to wynedum forestum ande gehrolen wylle on þæt Peodmund weald. Þæt Aþelican Moras ande þæt Adirondac masse geselð þæt East Cost fram þæt Micel Lakas ande þæt grǣslandum of þæt Middigemearcum. Se Missestipe wæðensystima — þæt woruldes feorðe lengest strem — rinneð manlice norð–sūþ þurh þæt heortlandes of þæt weorulde. Se flæt, beorlic wlæce of þæt Micel Længe streccað to þæt west, andbrocod be a ðeoflicum sæðegen in þæt suþeast.

Þæt Hremlic Moras, west of þæt Micel Længe, gestreccað norð to suþ ofer þæt land, heawað at ymbe 14,000 fot (4,300 m) in [[Colorado]]. Feorðor west sindon þæt hremlic Micel Boðen ande Cihuahua, Sonoran, ande Mojave Westas. Se Sierra Nevadan ande Cascadian muntbegan rinnan ceape to þæt Paceig strand. Se læst and se hehst punt in þæt betweoxliðende Geanedan Rice sindon in þæt staðe of [[California|Californie]], ymb 84 mila (135 km) to samena. In stigan wæfes of 20,310 fot (6,190.5 m), Alæsca's Denali is þæt hehst cirnan of þæt land ande landes. Lifende fyrbryne sindon siblic be þæt Alæsca's Alexander ande Aleutian Ēlandum, ande [[Hawaii]] of geardum fyrberende eaglas. Se ofer-hrem fyrbryne underliggende Yellowstone Nacigonal Bearug in þæt Hremlic Moras is þæt landes hehst fyr-bryne. In 2021 þæt Geanedan Rice hæfde 8% of þæt worulde þaglice mǣdas ande beorlegnes and 10% of yrþlandum.

== Ricweardes geweorc ==
Se Geanedan Riceis an ricweard of 50 þeodlandum, an ricweard dic, fif landum and sume unbutan ieg possesionum. Hit is þæt worulde ærest wrecend ricweard, and, æfter World Economic Forum, se ærest folcwil æac. Hit is an leodlic representativ folcwil in þæm þær heapwillung gecyðen is æacð be leoda rihte bireiht be lagu. Se U.S. Constittution þenges swa þæt worulde worðst legal wædme, eac bireihten þæt weorulde ande yrfepfrið arærnes of þæt þeodlic ricweard and his sibbe mid ælcum þeodlandum.

=== Fyrdd ===
Se President is se heretoga of þæt Geanedan Rice weorðlicum fyrdum and hirwað hira ledere, se ærendraca of geofenung and se ǣfahofe of Stæff þara Gemænlic. Se Geofenunges Forme, þæt is gestreoð æt Pentagone næah Wašingtone, D.C., gelærð fif of þæt syx þeowra ꞃaencgum, þæt sindon gemaked of se Heer, Þegnlandes, Sæ, weðer, and Spæc Fyrde. Se Gyldenstreame is gelærð be þæt Geofenunges geburgdome of Hamland Signum gefreoðtide and mihten gebeon to þæt Geofenunges of þæt Nafwe on weretide.

Þæt Geanedan Rice gespende 877 biliardan on hira fyrdum on 2022, þæt is bradlic þæt mæstum lænum of ange rice, gemaked up 39% of heora fyrdlic spende and steorðiende 3.5% of þæt landes GPD. Se U.S. hæfð 45% of þæt ƿeoruldes Wiɫten sƿeðe, þæt worð secondlic þæt mæstan ofer Rusiene.

Þæt Geanedan Rice hæfð þæt þridda mǣsta samnet fyrda of þæt weoruld, æfter Cines Folces Agenne Here and Indisc Fyrda. Se fyrdic werc ofer 800 burgum and weorðlicum, and gewyrðlic newops þonne 100 æflic ærfeormen in 25 utlendlicum.

== Œconomy ==
Se Geanedan Rice hæfð won lictelic wyrtsocietas mid gehyrsumnys. Se U.S. hæfð beon þæt weoruldes mæst weorð be namon since ymbe 1890. Se U.S. brutto gesynelig þræf (wGDP) of $27 wilning is se mæst on þæt weorulde, beon þe 15% of brutto weorulde þræf æt ceapende mægen (wPPP). Fram 1983 to 2008, U.S. lac gegniffan mæst weorðsēle weorð mænig 3.3%, wiðmeten to a 2.3% þeɡnum mætia weorðgemete on rest þæs gemænes of seven. Se land on firstis on þæt weorulde by gelaðuwlītlic incumen per cænt, namon wGDP, secondis be GDP (PPP) æfter Cina, and nigis be GDP (PPP) per cænt.

=== Wisdoga and tollicnys ===
Se Geanedan Rice hæfð beon arerende in tollic wanhyld sið þæs rime 19m̄ hund-hund. ande wisegied in tollic wiss wanhyld sið þæs hælf 20m̄ hund-hund. Fyrme for wyrcean gemænelica dæla and se geweorc of a cwerna tol gemænlicað þæt fyrme-eðelic wyrcæð of U.S. ceapian waran on se lat 19m̄ hund-hund. Bi se ar of 20m̄ hund-hund, geweorc elecwundung, se inwier of se æsefe ræd, and oðer weorc-lygan þeowowund worð sen of mycel wyrcende.

=== Bewegung ===
Se Uniteðe Statas hæfð fela wig for [[Selffērende wægn|selfferendewægn]] and hras for [[trǣg|trægas]].

== Fruman ==
{{reflist}}

[[Flocc:Geānedu Rīcu American|*]]
[[Flocc:Land on Norðamerican]]
{{Norðamerica}}
Þa Geanedan Ricu America is treowiendlicu cynewise þe mæste ligþ in Norðamerican. Hie gebyrdaþ norðne Cænadan and suðne Mexico. Hie habbaþ 50 rica and ane selfstandendum scire, and habbaþ sume foldan mid syndrigum gradum sibbe. Man spricþ ymbe hie, in syndrigum fiellum, swa þa Geanedan Rica, America, þa U.S., þa U.S.A., þa U.S. of A., þa Ricu, oþþe (leoþlice) Columbia.

 Geþeoƿenes 
Foregengras Americalandes ymberara ferodan orcær þæt Beringe land bryc mær þonne twelf þusendo wintra togeanes. On bigininge 1607, Bretenlandes setlunge lædde to þæm Eare þyodenlandum on þæm ðe nu is Easte Geanedan Rice. Hi ætslogon wið þam Bretenlandes cyning on or-æglurungum ande poliðic gerefanhoge, þæt lædde to þam Amelic andwyrðo ande þæt æftegeng þriœnde giða. Þa Geanedan Rice bereægadon andweald on Mǣdmōnað 4, 1776, ande foron on to becuman þam æfyrste lande on þæm sceððendlic-ægendliðe leoðle be āligend andwealde, samfogen æfter bealop þæm gefadælanen, ande repurblicgung.

Eftlyndon æfter getweon þreatum, gefeohtum, and onfengum, þæt Geanedan Rice ut-buefodon to þæm Norþ Uniteðum. And swa mane gemeras wæron geslægene, beodlið æðrytt on agennedælnesse ofer ungerihtfæstnys, þæt lædde to þæm seðencunge on þa geferianne Stātas of Americe, þe feohtodon þæm laðoðe statas on þam Eagendlicum Cigiðum (1861–65). Mid þæm agehæfenne þæt Eagendlic and wæstmetor, slavery wæs æftotod æfter lande, ac forhæbbunge betweon digðolfum atwenan wæron unben. Iegildun on þæm laðmære 19m̄ and forðæm 20m̄ hund-geægt, lædde to hræpþum begesetta þæt poliðic forgemot ac eac forwealcslæpe wæs þæt hin wundode forlāden.

Begond 1900, þæt Geanedan Rice hæfde getimbreð þæt self mangode, becuman þæt ymbegeða mæste æconomie on worlde. æft gæpone land gætæc an Perles Heafod on Desember 1941, þæt U.S. comon to weold weorc on þæt aðs of Ælfoðe. þæt æftermærene of þæt weorc let þæt U.S. ande þæt Sæfeot æs þæt weorlde twao smagmægta ande lædde to þæm calde on weorlde, be þæm begoten þe weoruld on fræntæcynol dom ande ymbeꝛengen weolocraft, þe comendum mid þæt Geanedan Rice heofende þæt æfto man on 1969. æft weoruld-læcnung þæs Sæfeot weorc ande þæt ænde of þæt calde on 1991, hit of-sprang þæt weorlde an ƿa smagmægta.

 Wederwlong 
Se Geanedan Rice is þæs woruldes þridda mǣste land æfter land ande eallum æwum æfter Rusiene ande Canada. Þa 48 betweoxlīðende statas ande þæt þeoðland Đicelande underfoð sumæd landare 3,119,885 formiles (8,080,470 cyma). Se bradlic plean of þæt Atlantisc strande wegeð to wynedum forestum ande gehrolen wylle on þæt Peodmund weald. Þæt Aþelican Moras ande þæt Adirondac masse geselð þæt East Cost fram þæt Micel Lakas ande þæt grǣslandum of þæt Middigemearcum. Se Missestipe wæðensystima — þæt woruldes feorðe lengest strem — rinneð manlice norð–sūþ þurh þæt heortlandes of þæt weorulde. Se flæt, beorlic wlæce of þæt Micel Længe streccað to þæt west, andbrocod be a ðeoflicum sæðegen in þæt suþeast.

Þæt Hremlic Moras, west of þæt Micel Længe, gestreccað norð to suþ ofer þæt land, heawað at ymbe 14,000 fot (4,300 m) in Colorado. Feorðor west sindon þæt hremlic Micel Boðen ande Cihuahua, Sonoran, ande Mojave Westas. Se Sierra Nevadan ande Cascadian muntbegan rinnan ceape to þæt Paceig strand. Se læst and se hehst punt in þæt betweoxliðende Geanedan Rice sindon in þæt staðe of Californie, ymb 84 mila (135 km) to samena. In stigan wæfes of 20,310 fot (6,190.5 m), Alæsca's Denali is þæt hehst cirnan of þæt land ande landes. Lifende fyrbryne sindon siblic be þæt Alæsca's Alexander ande Aleutian Ēlandum, ande Hawaii of geardum fyrberende eaglas. Se ofer-hrem fyrbryne underliggende Yellowstone Nacigonal Bearug in þæt Hremlic Moras is þæt landes hehst fyr-bryne. In 2021 þæt Geanedan Rice hæfde 8% of þæt worulde þaglice mǣdas ande beorlegnes and 10% of yrþlandum.

 Ricweardes geweorc 
Se Geanedan Riceis an ricweard of 50 þeodlandum, an ricweard dic, fif landum and sume unbutan ieg possesionum. Hit is þæt worulde ærest wrecend ricweard, and, æfter World Economic Forum, se ærest folcwil æac. Hit is an leodlic representativ folcwil in þæm þær heapwillung gecyðen is æacð be leoda rihte bireiht be lagu. Se U.S. Constittution þenges swa þæt worulde worðst legal wædme, eac bireihten þæt weorulde ande yrfepfrið arærnes of þæt þeodlic ricweard and his sibbe mid ælcum þeodlandum.

 Fyrdd 
Se President is se heretoga of þæt Geanedan Rice weorðlicum fyrdum and hirwað hira ledere, se ærendraca of geofenung and se ǣfahofe of Stæff þara Gemænlic. Se Geofenunges Forme, þæt is gestreoð æt Pentagone næah Wašingtone, D.C., gelærð fif of þæt syx þeowra ꞃaencgum, þæt sindon gemaked of se Heer, Þegnlandes, Sæ, weðer, and Spæc Fyrde. Se Gyldenstreame is gelærð be þæt Geofenunges geburgdome of Hamland Signum gefreoðtide and mihten gebeon to þæt Geofenunges of þæt Nafwe on weretide.

Þæt Geanedan Rice gespende 877 biliardan on hira fyrdum on 2022, þæt is bradlic þæt mæstum lænum of ange rice, gemaked up 39% of heora fyrdlic spende and steorðiende 3.5% of þæt landes GPD. Se U.S. hæfð 45% of þæt ƿeoruldes Wiɫten sƿeðe, þæt worð secondlic þæt mæstan ofer Rusiene.

Þæt Geanedan Rice hæfð þæt þridda mǣsta samnet fyrda of þæt weoruld, æfter Cines Folces Agenne Here and Indisc Fyrda. Se fyrdic werc ofer 800 burgum and weorðlicum, and gewyrðlic newops þonne 100 æflic ærfeormen in 25 utlendlicum.

 Œconomy 
Se Geanedan Rice hæfð won lictelic wyrtsocietas mid gehyrsumnys. Se U.S. hæfð beon þæt weoruldes mæst weorð be namon since ymbe 1890. Se U.S. brutto gesynelig þræf (wGDP) of $27 wilning is se mæst on þæt weorulde, beon þe 15% of brutto weorulde þræf æt ceapende mægen (wPPP). Fram 1983 to 2008, U.S. lac gegniffan mæst weorðsēle weorð mænig 3.3%, wiðmeten to a 2.3% þeɡnum mætia weorðgemete on rest þæs gemænes of seven. Se land on firstis on þæt weorulde by gelaðuwlītlic incumen per cænt, namon wGDP, secondis be GDP (PPP) æfter Cina, and nigis be GDP (PPP) per cænt.

 Wisdoga and tollicnys 
Se Geanedan Rice hæfð beon arerende in tollic wanhyld sið þæs rime 19m̄ hund-hund. ande wisegied in tollic wiss wanhyld sið þæs hælf 20m̄ hund-hund. Fyrme for wyrcean gemænelica dæla and se geweorc of a cwerna tol gemænlicað þæt fyrme-eðelic wyrcæð of U.S. ceapian waran on se lat 19m̄ hund-hund. Bi se ar of 20m̄ hund-hund, geweorc elecwundung, se inwier of se æsefe ræd, and oðer weorc-lygan þeowowund worð sen of mycel wyrcende.

 Bewegung 
Se Uniteðe Statas hæfð fela wig for selfferendewægn and hras for trægas.

 Fruman 

*
Flocc:Land on Norðamerican