የባግዳድ ውድቀት (1258)
{{የጦርነት መረጃ|ጦርነት_ስም=የባግዳድ ውድቀት|ክፍል=|ስዕል=Bagdad1258.jpg|የስዕል_መግለጫ=በሁላጉ ካን የሚመራው የሞንጎሊያውያን ጦር በባግዳድ ላይ ከበባ|ቀን=23 ሙሀረም - 9 ሳፋር 656 ሂጅራ<br>29 ጥር - የካቲት 10 ቀን 1258 ዓ.ም.|ቦታ=[[ባግዳድ]]፣ [[ኢራቅ]]|ውጤት=ሙጋል ድል
* የባግዳድ ጥፋት|ወገን1=[[File: Flag of the Ilkhanate.svg|23px]] የኢልካኒድ ግዛት
*[[File: Flag of the Rubenid Dynasty.svg|23px]] የኪልቅያ መንግሥት
*[[File: Flag of the Kingdom of Georgia.svg|23px]] የጆርጂያ መንግሥት
*[[File: Coat of Arms of Prince Bohémond VI of Antioch.png|20px]] የአንጾኪያ ግዛት|ወገን2=[[File: Black flag.svg|23px]] [[አባሲዶች|አባሲድ ኸሊፋ]]|መሪ1=[[File: Flag of the Ilkhanate.svg|23px]] ሁላጉ ካን<br />[[File: Flag of the Ilkhanate.svg|23px]] አርጉን ካን<br />[[File: Flag of the Ilkhanate.svg|23px]] ባይጆ ካን<br />[[File: Flag of the Ilkhanate.svg|23px]] ቡጋ ቲሙር<br />[[File: Flag of the Ilkhanate.svg|23px]] ሱኒታይ<br />[[File: Flag of the Ilkhanate.svg|23px]] ክትቡቃ ኖያን<br />[[File: Flag of the Ilkhanate.svg|23px]] ኤልጋ ኮክ<br />[[File: Flag of the Kingdom of Georgia.svg|23px]] ዴቪድ ኦሎግ<br />[[File: Flag of the Rubenid Dynasty.svg|23px]] ቀዳማዊ ሄቱም|መሪ2=[[File: Black flag.svg|23px]] አል ሙስታእሲም ቢ-አላህ<br />[[File: Black flag.svg|23px]] ሙጃሂድ አል-ዲን አይባክ<br />[[File: Black flag.svg|23px]] ሻሃቡዲን ሱለይማን ሻህ<br />[[File: Black flag.svg|23px]] ካራሱንጉር|አቅም1='''100,000–150,000'''<br />
40,000+ የሞንጎሊያውያን ፈረሰኞች<br />
1,000 ሃን ቻይንኛ ከበባ ኦፕሬተሮች<br />
12,000 የአርመን ፈረሰኞች<br />
40,000 የአርመን እግረኛ ወታደሮች<br />የጆርጂያ እግረኛ<br />የፋርስ እና የቱርክ ወታደሮች|አቅም2='''80,000'''<br />
50,000 የአባሲድ ተዋጊዎች<br />30,000 የአዩቢድ ተዋጊዎች|ጉዳት1=ያልታወቀ ነገር ግን አነስተኛ ነው ተብሎ ይታመናል|ጉዳት2=50,000 ወታደሮች<br />200,000-800,000 ሲቪሎች{{Note|የምዕራባውያን ምንጮች}}<br />2,000,000 ሲቪሎች{{Note|የአረብ እና የእስልምና ምንጮች}}}}'''የባግዳድ ውድቀት''' ([[ዓረብኛ]]: سُقُوْط بَغدَاد) ወይ '''የባግዳድ ከበባ''' ([[ዓረብኛ]]: حِصَارُ بَغْدَاد) ወይ '''የሞንጎሊያውያን የባግዳድ ወረራ''' ([[ዓረብኛ]]: الغَزو المَغُولِي لِبَغدَاد) በ፮፻፶፮ኛው ሂጅሪ ዓመተ ምህረት በሁላጉ ካን<ref>Toynbee, Arnold J., Mankind and mother earth, Oxford university press (1976) p.449</ref> የሚመራው ሞንጎሊያውያን የ[[አባሲዶች|አባሲድ ኢምፓየር]] ዋና ከተማ በሆነችው [[ባግዳድ]] መግባታቸውን የሚያመለክት ቃል ነው። የሞንጎሊያ ጦር [[ባግዳድ|ባግዳድን]] ለመውረር እስኪችል ድረስ ለአስራ ሁለት ቀናት ከበባት፣ ከዚያም አጠፋት እና አብዛኞቹን ነዋሪዎቿን አጠፋ።

የሞንጎሊያውያን በባግዳድ ላይ ያደረጉት ወረራ፣ የሥልጣኔና የግንባታ ምልክቶችን ማውደማቸው፣ የሕዝቦቿም ግድያ በሙስሊሞች ላይ ትልቅ ጥፋት፣ በእርግጥም በጊዜው የአደጋ ጥፋት ነበር። የሞንጎሊያውያን በ[[ባግዳድ]] ላይ ያደረጉት ወረራ፣ የሥልጣኔና የሕንፃ ድንጋዮቹን ማውደማቸው፣ በሕዝቦቿ ላይ መግደላቸው በሙስሊሞች ላይ ትልቅ ጥፋት ነበር።ይህም በዘመኑ ከታዩት ታላቅ ጥፋት ነበር።  ሞንጎሊያውያን በተለያዩ የሳይንስ፣ፍልስፍና፣ሥነጽሑፍ፣ኢኮኖሚያዊ፣ማህበራዊ እና ሌሎች በርካታ ውድና ውድ ሥራዎችን አቃጥለው በዚያን ጊዜ ከጥንታዊው ዓለም ታላላቅ ቤተ መጻሕፍት አንዱ የሆነውን የጥበብ ቤትን አቃጥለው መጻሕፍቱን ወረወሩ። ወደ ጤግሮስ እና ወደ ኤፍራጥስ ወንዞች.  ብዙ ምሁራንን እና የባህል ሰዎችን ገድለዋል፣ሌሎችንም አብረዋቸው ወደ ኢልካናቴ በማጓጓዝ፣ብዙ የከተማ ሃውልቶችን መስጊዶችን፣ቤተመንግስቶችን፣ጓሮ አትክልቶችን፣ትምህርት ቤቶችን እና ሆስፒታሎችን ወድመዋል።

ከጭፍጨፋው የተረፈው በበሽታ እና በአየር ላይ በተከሰቱት በሽታዎች ብዛት የሞቱት ሰዎች ተይዘዋል, አንዳንዶቹም ሞተዋል.  በዚህ ምክንያት በርካታ የሙስሊም እና ምዕራባውያን የታሪክ ተመራማሪዎች የባግዳድን ውድቀት የእስልምና ወርቃማ ዘመን ማብቂያ አድርገው ሲቆጥሩት<ref>Justin Marozzi, Baghdad: City of Peace, City of Blood--A History in Thirteen Centuries (2014) ch 4, 5.</ref> የዘመኑ የታሪክ ተመራማሪዎች ግን የእስልምና ስልጣኔ ውድቀት መጀመሪያ አድርገው ይመለከቱታል ምክንያቱም አንዳንድ የስልጣኔ ስኬቶች መታየታቸውን ቀጥለዋል (ምንም እንኳን ትንሽ ቢሆንም) መጠን)።<ref>Matthew E. Falagas, Effie A. Zarkadoulia, George Samonis (2006). "Arab science in the golden age (750–1258 C.E.) and today", The FASEB Journal  20, pp. 1581–1586.</ref>

== በተጨማሪ አንብብ ==

* [[ባግዳድ]]
* [[አባሲዶች]]
* [[ቀን]]

== ዋቢ ምንጮች ==

[[መደብ:የመስጴጦምያ ታሪክ]]
የባግዳድ ውድቀት (ዓረብኛ: سُقُوْط بَغدَاد) ወይ የባግዳድ ከበባ (ዓረብኛ: حِصَارُ بَغْدَاد) ወይ የሞንጎሊያውያን የባግዳድ ወረራ (ዓረብኛ: الغَزو المَغُولِي لِبَغدَاد) በ፮፻፶፮ኛው ሂጅሪ ዓመተ ምህረት በሁላጉ ካንToynbee, Arnold J., Mankind and mother earth, Oxford university press (1976) p.449 የሚመራው ሞንጎሊያውያን የአባሲድ ኢምፓየር ዋና ከተማ በሆነችው ባግዳድ መግባታቸውን የሚያመለክት ቃል ነው። የሞንጎሊያ ጦር ባግዳድን ለመውረር እስኪችል ድረስ ለአስራ ሁለት ቀናት ከበባት፣ ከዚያም አጠፋት እና አብዛኞቹን ነዋሪዎቿን አጠፋ።

የሞንጎሊያውያን በባግዳድ ላይ ያደረጉት ወረራ፣ የሥልጣኔና የግንባታ ምልክቶችን ማውደማቸው፣ የሕዝቦቿም ግድያ በሙስሊሞች ላይ ትልቅ ጥፋት፣ በእርግጥም በጊዜው የአደጋ ጥፋት ነበር። የሞንጎሊያውያን በባግዳድ ላይ ያደረጉት ወረራ፣ የሥልጣኔና የሕንፃ ድንጋዮቹን ማውደማቸው፣ በሕዝቦቿ ላይ መግደላቸው በሙስሊሞች ላይ ትልቅ ጥፋት ነበር።ይህም በዘመኑ ከታዩት ታላቅ ጥፋት ነበር።  ሞንጎሊያውያን በተለያዩ የሳይንስ፣ፍልስፍና፣ሥነጽሑፍ፣ኢኮኖሚያዊ፣ማህበራዊ እና ሌሎች በርካታ ውድና ውድ ሥራዎችን አቃጥለው በዚያን ጊዜ ከጥንታዊው ዓለም ታላላቅ ቤተ መጻሕፍት አንዱ የሆነውን የጥበብ ቤትን አቃጥለው መጻሕፍቱን ወረወሩ። ወደ ጤግሮስ እና ወደ ኤፍራጥስ ወንዞች.  ብዙ ምሁራንን እና የባህል ሰዎችን ገድለዋል፣ሌሎችንም አብረዋቸው ወደ ኢልካናቴ በማጓጓዝ፣ብዙ የከተማ ሃውልቶችን መስጊዶችን፣ቤተመንግስቶችን፣ጓሮ አትክልቶችን፣ትምህርት ቤቶችን እና ሆስፒታሎችን ወድመዋል።

ከጭፍጨፋው የተረፈው በበሽታ እና በአየር ላይ በተከሰቱት በሽታዎች ብዛት የሞቱት ሰዎች ተይዘዋል, አንዳንዶቹም ሞተዋል.  በዚህ ምክንያት በርካታ የሙስሊም እና ምዕራባውያን የታሪክ ተመራማሪዎች የባግዳድን ውድቀት የእስልምና ወርቃማ ዘመን ማብቂያ አድርገው ሲቆጥሩትJustin Marozzi, Baghdad: City of Peace, City of Blood--A History in Thirteen Centuries (2014) ch 4, 5. የዘመኑ የታሪክ ተመራማሪዎች ግን የእስልምና ስልጣኔ ውድቀት መጀመሪያ አድርገው ይመለከቱታል ምክንያቱም አንዳንድ የስልጣኔ ስኬቶች መታየታቸውን ቀጥለዋል (ምንም እንኳን ትንሽ ቢሆንም) መጠን)።Matthew E. Falagas, Effie A. Zarkadoulia, George Samonis (2006). "Arab science in the golden age (750–1258 C.E.) and today", The FASEB Journal  20, pp. 1581–1586.

 በተጨማሪ አንብብ 

 ባግዳድ
 አባሲዶች
 ቀን

 ዋቢ ምንጮች 

መደብ:የመስጴጦምያ ታሪክ