አምባሰል
{{  የቦታ መረጃ
  | ስም          =  አምባሰል
  | ሌላ_ስም    = አምባ ሰል (አምባ እስራኤል)
  | ካርታ_አገር       = ኢትዮጵያ
  | ክፍላገር         = ወሎ (አምኅራ<ref>[http://am.wikipedia.org/wiki/%E1%8B%A8%E1%8A%A2%E1%89%B5%E1%8B%AE%E1%8C%B5%E1%8B%AB_%E1%8A%AB%E1%88%AD%E1%89%B3_1690 የኢትዮጵያ ካርታ 1682]</ref>)
  |latd=11 |latm=45 |lats=|latNS=N
  |longd=39 |longm=15 |longs = 0|longEW=E
  | lat_deg       =11
  | lat_min       =45
  | north_south   = N
  | lon_deg       = 39
  | lon_min       = 15
  | east_west     = E
  | ከፍታ     =  3567 ሜትር (አምባሰል ተራራ)
  | ሕዝብ_ጠቅላላ    = 121,899
   |  ስዕል          =  ውጫሌ ተራራ.jpg
  | ስዕል_መግለጫ       =   ውጫሌ ተራራ
}} 
'''አምባሰል''' በ[[ደቡብ ወሎ]] ዞን የሚገኝ [[ወረዳ]] ሲሆን፤ ስሙ በዚህ ወረዳ ውስጥ ከሚገኝ [[አምባ]] ስም ይመነጫል። አምባሰል ወረዳ፣ በደቡብ ምዕራብ የ[[ባሽሎ]] ወንዝ ከ[[ጠንታ|ተንታ]] ወረዳ ሲለየው፣ በደቡብ የ[[ባሽሎ]] ገባሪ የሆነው [[ወላኖ]] ወንዝ ከ[[ኩታበር]]፣ እንዲሁ የ [[ሚሌ ወንዝ]] ደግሞ በስተ ደቡብ ምስራቅ ከ[[ተሁለደረ|ተሁለደሬ]] ወረዳ ይለየዋል። 44% የሚሆነው የወረዳው ክፍል [[ተራራማ]]፣ 36% ወጣ ገባ፣ 12% ገደላማ ሲሆን 7.5% ብቻ ለጥ ያለ ሜዳ ነው። ስለሆነም በዚህ ወረዳ አራት አይነት የአየር ንብረቶች ይገኛሉ፦ [[ውርጭ]]፣ [[ደጋ]]፣ [[ወይና ደጋ]] እና [[ቆላ]]፣ እያንዳንዳቸው .47%፣ 29.53%፣ 49.64%፣ 20.36% ይይዛሉ። የዚህ ወረዳ ታላቁ ከተማ [[ውጫሌ]] ሲሆን በአካባቢው በሚገኝ [[የተፈጥሮ ከሰል]] ክምችት ይታወቃል። የኢጣሊያ ወራሪ ሃይል ይህን የከሰል ክምችት አገር እስከለቀቀበት ዘመን ድረስ ይጠቀም ነበር<ref>[https://web.archive.org/web/20081031005602/http://130.238.24.99/library/resources/dossiers/local_history_of_ethiopia/vw/ORTWI.pdf "Local History in Ethiopia"] The Nordic Africa Institute website (accessed 15 February 2008)</ref>።

== ታሪክ ==
የአፄ [[ይኩኖ አምላክ]] እናት ከ[[ሰገረት]] እንደመጣች ሲነገር፣ አባቱ ደግሞ ከዚህ ቦታ እንደተገኘ ይጠቀሳል። በዚህ ምክንያት ይመስላል፣ የዚህ አምባ ባለስልጣኖች [[ጃንጥራር]] በሚል ልዩ ማዕረግ ከጥንት ጀምሮ እስከ ንጉሳዊው ስርዓት ፍጻሜ አካባቢውን ያስተዳድሩ ነበር ( ከቅርብ ምሳሌ [[እቴጌ መነን]] የ[[ጃንጥራር አስፋው]] ልጅ ነበሩ)። የይኩኖ አምላክ የልጅ ልጅ የሆኑት አፄ [[ጅን አሰገድ|ጅን አሰግድ]] ስልጣን ተገዳዳሪ የነገሥታት ወንድ ልጆችን በዚህ ወረዳ በሚገኘው [[አምባ ግሸን]] ላይ ማሳሰር እንደጀመሩ ታሪክ ጸሐፊው [[ዋሊስ ባጅ]] ይጠቅሳል። እኒህ የሚታሰሩት ሰዎች [[ቤተ እስራኤል]] ወይንም በቀላሉ [[እስራኤል|እስራኤላውያን]] ይባሉ ነበር። ስለሆነም ከአምባ ግሸን አጠገብ የሚገኘው ተራራ አምባ እስራኤል ወይንም [[አምባ ሰል]] መባል ጀመረ<sup>[1]</sup> ።

በ1682 ዓ.ም. የታተመው የ[[የኢትዮጵያ ካርታ 1690|ቪቼንዞ ኮሮኔሊ ካርታ]] አምባሰልን በ[[አምኅራ|አምሃራ]] ግዛት የሚገኝ ተራራ እና የንጉሳዊ ቤተሰቦች ማቆያ እንደሆነ ያሳያል<sup>[2]</sup>። ከጊዜ በኋላ፣ የጣሊያን ወራሪዎች ከመምጣታቸው በፊት አምባሰል ከተራራ ስምነት ባሻገር የ[[አስተዳደር ክፍል]] ስም በመሆን ከዋና ከተማው [[ማርየ ስላሴ]] ይተዳደር ነበር። በጣሊያን ወረራ ጊዜ የአምባሰል ዋና ከተማ [[ጎልቦ]] ሆነ፣ ለዚህም ምክንያቱ ጎልቦ ከ[[አዲስ አበባ]] ወደ [[መቀሌ]] ለሚወስደው አውራ ጎዳና ስለሚቀርብ ነበር። ጣሊያኖች ሲባረሩ ዋና ከተማው [[ውጫሌ]] ተብሎ በወረዳነቱ ጸና። ቀጥሎ የ[[አውርጃ|አውራጃ]] ስርዓት ሲተገበር፣ [[ተሁለደረ|ተሁለደሬ]] እና [[ወረ ባቦ]] ወረዳዎች አንድ ላይ ሆነው የ[[አምባሰል አውራጃ]]ን መሰረቱ። የአውራጃው ዋና ከተማ [[ሐይቅ]] ነበር። የ[[ደርግ]] ስርዓት በአውራጃነቱ ካስቀጠለው በኋላ የ[[ዞን]] ስርዓትን ሲተገብር አውራጃውን ወደ መሰረቱት ወረዳዎች በመክፍል አምባሰል በወረዳነቱ ጸና<sup>[3]</sup>። ወረዳው በአሁኑ ወቅት 23 [[ቀበሌ|ቀበሌዎችን]] አቅፎ ይገኛል። ይሄው ቀደም ባሉ ዘመናት ከነበረው 34 ጭቃዎች ዝቅ ያለ ነው።

== ህዝብ ቆጠራ ==


{{አሞሌ ቻርት
| title       = የአምባሰል  ሕዝብ ቁጥር <ref>[http://www.csa.gov.et/index.php?option=com_rubberdoc&view=doc&id=266&format=raw&Itemid=521 Census 2007 Tables: Amhara Region], Tables 2.1, 2.4, 2.5, 3.1, 3.2 and 3.4.</ref><ref>[http://web.archive.org/web/20110718042803/http://www.csa.gov.et/surveys/Population%20and%20Housing%20Census%201994/survey0/data/docs%5Creport%5CStatistical_Report%5Ck03%5Ck03_partI.pdf ''1994 Population and Housing Census of Ethiopia: Results for Amhara Region'', Vol. 1, part 1], Tables 2.1, 2.7, 2.10, 2.13, 2.17, Annex II.2 (accessed 9 April 2009)</ref>
| bar_width   = 25
| width_units = em
| label_type  = ዓ.ም.**
| label1  = 1986
| label2  = 1999
| label3  = 
| label4  = 
| label5  = 
| label6  = 
| label7  = 
| label8  = 
| label9  = 
| data_type = የሕዝብ ብዛት
| data_max  = 166,000
| data1  = 111,172
| data2  = 121,899
| data3  = 
| data4  = 
| data5  = 
| data6  =
| data7  = 
| data8  = 
| data9  = 
| col2_data_type = የተማሪዎች ብዛት
| col2_data_max  = 
| col2_data1  = 
| col2_data2  = 
| col2_data3  = 
| col2_data4  = 
| col2_data5  = 
| col2_data6  = 
| col2_data7  = 
| col2_data8  = 
| col2_data9  = 
}}


== ማጣቀሻ ==
<references/>


{{አቀማመጥ
|align=right
|px=157
|ስም= አምባሰል
|ሰሜን ምዕራብ = ዳውንትና ደላንታ
|ሰሜን = ጉባ ላፍቶ
|ሰሜን ምስራቅ = ሐብሩ
|ምስራቅ= ወረባቦ
|ደቡብ ምስራቅ= ተሁለደሬ
|ደቡብ= ኩታበር
|ደቡብ ምዕራብ= ጠንታ
|ምዕራብ= ዳውንትና ደላንታ
}}
[[መደብ:አምባሰል]]
አምባሰል በደቡብ ወሎ ዞን የሚገኝ ወረዳ ሲሆን፤ ስሙ በዚህ ወረዳ ውስጥ ከሚገኝ አምባ ስም ይመነጫል። አምባሰል ወረዳ፣ በደቡብ ምዕራብ የባሽሎ ወንዝ ከተንታ ወረዳ ሲለየው፣ በደቡብ የባሽሎ ገባሪ የሆነው ወላኖ ወንዝ ከኩታበር፣ እንዲሁ የ ሚሌ ወንዝ ደግሞ በስተ ደቡብ ምስራቅ ከተሁለደሬ ወረዳ ይለየዋል። 44% የሚሆነው የወረዳው ክፍል ተራራማ፣ 36% ወጣ ገባ፣ 12% ገደላማ ሲሆን 7.5% ብቻ ለጥ ያለ ሜዳ ነው። ስለሆነም በዚህ ወረዳ አራት አይነት የአየር ንብረቶች ይገኛሉ፦ ውርጭ፣ ደጋ፣ ወይና ደጋ እና ቆላ፣ እያንዳንዳቸው .47%፣ 29.53%፣ 49.64%፣ 20.36% ይይዛሉ። የዚህ ወረዳ ታላቁ ከተማ ውጫሌ ሲሆን በአካባቢው በሚገኝ የተፈጥሮ ከሰል ክምችት ይታወቃል። የኢጣሊያ ወራሪ ሃይል ይህን የከሰል ክምችት አገር እስከለቀቀበት ዘመን ድረስ ይጠቀም ነበር"Local History in Ethiopia" The Nordic Africa Institute website (accessed 15 February 2008)።

 ታሪክ 
የአፄ ይኩኖ አምላክ እናት ከሰገረት እንደመጣች ሲነገር፣ አባቱ ደግሞ ከዚህ ቦታ እንደተገኘ ይጠቀሳል። በዚህ ምክንያት ይመስላል፣ የዚህ አምባ ባለስልጣኖች ጃንጥራር በሚል ልዩ ማዕረግ ከጥንት ጀምሮ እስከ ንጉሳዊው ስርዓት ፍጻሜ አካባቢውን ያስተዳድሩ ነበር ( ከቅርብ ምሳሌ እቴጌ መነን የጃንጥራር አስፋው ልጅ ነበሩ)። የይኩኖ አምላክ የልጅ ልጅ የሆኑት አፄ ጅን አሰግድ ስልጣን ተገዳዳሪ የነገሥታት ወንድ ልጆችን በዚህ ወረዳ በሚገኘው አምባ ግሸን ላይ ማሳሰር እንደጀመሩ ታሪክ ጸሐፊው ዋሊስ ባጅ ይጠቅሳል። እኒህ የሚታሰሩት ሰዎች ቤተ እስራኤል ወይንም በቀላሉ እስራኤላውያን ይባሉ ነበር። ስለሆነም ከአምባ ግሸን አጠገብ የሚገኘው ተራራ አምባ እስራኤል ወይንም አምባ ሰል መባል ጀመረ[1] ።

በ1682 ዓ.ም. የታተመው የቪቼንዞ ኮሮኔሊ ካርታ አምባሰልን በአምሃራ ግዛት የሚገኝ ተራራ እና የንጉሳዊ ቤተሰቦች ማቆያ እንደሆነ ያሳያል[2]። ከጊዜ በኋላ፣ የጣሊያን ወራሪዎች ከመምጣታቸው በፊት አምባሰል ከተራራ ስምነት ባሻገር የአስተዳደር ክፍል ስም በመሆን ከዋና ከተማው ማርየ ስላሴ ይተዳደር ነበር። በጣሊያን ወረራ ጊዜ የአምባሰል ዋና ከተማ ጎልቦ ሆነ፣ ለዚህም ምክንያቱ ጎልቦ ከአዲስ አበባ ወደ መቀሌ ለሚወስደው አውራ ጎዳና ስለሚቀርብ ነበር። ጣሊያኖች ሲባረሩ ዋና ከተማው ውጫሌ ተብሎ በወረዳነቱ ጸና። ቀጥሎ የአውራጃ ስርዓት ሲተገበር፣ ተሁለደሬ እና ወረ ባቦ ወረዳዎች አንድ ላይ ሆነው የአምባሰል አውራጃን መሰረቱ። የአውራጃው ዋና ከተማ ሐይቅ ነበር። የደርግ ስርዓት በአውራጃነቱ ካስቀጠለው በኋላ የዞን ስርዓትን ሲተገብር አውራጃውን ወደ መሰረቱት ወረዳዎች በመክፍል አምባሰል በወረዳነቱ ጸና[3]። ወረዳው በአሁኑ ወቅት 23 ቀበሌዎችን አቅፎ ይገኛል። ይሄው ቀደም ባሉ ዘመናት ከነበረው 34 ጭቃዎች ዝቅ ያለ ነው።

 ህዝብ ቆጠራ 

 ማጣቀሻ 

መደብ:አምባሰል