ሺስቶሶሚሲስ
{{ውሕደት|ቢልሃርዝያ}}

{{Infobox disease 
 | Name            = ድራኩንሱሊአሲስ
 | Image           = Schistosomiasis_itch.jpeg 
 | Caption         = <!--Skin blisters on the forearm, created by the entrance of ''Schistosoma'' parasite.-->
 | DiseasesDB      = 
 | ICD10           = {{ICD10|B|65||b|65}} 
 | ICD9            = {{ICD9|120}} 
 | ICDO            = 
 | OMIM            = 
 | MedlinePlus     = 001321
 | eMedicineSubj   = 
 | eMedicineTopic  = 
 | MeshID          = D012552 
}}
''' ሺስሰቶሶሚያሲስ''' ('''ቢልሃርዚያ''' እና '''ካታያማ ትኩሳት''' በመባል ይታወቃል፡፡)<ref name=NHS2011>{{cite web|title=Schistosomiasis (bilharzia)|url=http://www.nhs.uk/Conditions/schistosomiasis/Pages/Introduction.aspx|work=NHS Choices|accessdate=15 March 2014|date=Dec 17, 2011|archivedate=15 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140315131919/http://www.nhs.uk/Conditions/schistosomiasis/Pages/Introduction.aspx}}</ref><ref>{{cite web|title=Schistosomiasis|url=http://www.patient.co.uk/doctor/schistosomiasis-pro|website=Patient.co.uk|accessdate=11 June 2014|date=12/02/2013|archivedate=23 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150523134756/http://www.patient.co.uk/doctor/schistosomiasis-pro}}</ref> በሽታው የሚተላለፈው [[ጥገኛ ትላትሎች]] በሆነው የ ''[[ሺስቶሶማ]]'' የህዋስ አይነት ነው፡፡<!-- <ref name=WHO2014/> --> የ [[ሽንት መተላለፊያ]] ወይም [[አንጀት]] ሊያጠቃ ይችላል። <!-- <ref name=WHO2014/> --> የህመሙ ምልክት የሆድ ህመም፣ [[ተቅማጥ]]፣ ደም የተቀላቀለበት ሰገራ ወይም በ[[ሽንት]] ላይ ደም መታየትን ያጠቃልላል። <!-- <ref name=WHO2014/> --> ለረጅም ጊዜ ህመሙ የቆየበት ሰው የጉበት ህመም፣ የኩላሊት ስራ ማቆም፣ [[መሃንነት]] ፣ ወይም [[የፊኛ ካንሰር]] ሊያስከትብ ይችላል፡፡ <!-- <ref name=WHO2014/> --> በልጆች ላይ ዝቅተኛ እድገትና የመማር ችግር ሊያስከትል ይችላል። <ref name=WHO2014>{{cite web|title=Schistosomiasis Fact sheet N°115|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs115/en/|work=World Health Organization|accessdate=15 March 2014|date=February 2014}}</ref>
[[ቢልሃርዝያ|ቢልሃርዝያ]]

በሽታው የሚሰራጨው ትላትሎቹ ያሉበት ውሀ ላይ በሚፈጠር የቆዳ ንክኪ ነው። <!-- <ref name=WHO2014/> --> እነዚህ ትላትሎች የሚመነጩት ከተበከሉ [[ቀንድ አውጣ]]ዎች ነው፡፡<!-- <ref name=WHO2014/> --> ይህ በሽታ በታዳጊ ሀገራት በሚነኙ ታዳጊዎች ላይ የተለመደ ሲሆን ምክንያቱም ልጆቹ በተበከለ ውሃ የመጫወታቸው አጋጣሚ ሰፊ በመሆኑ ነው፡፡ <!-- <ref name=WHO2014/> --> ሌላው ደግሞ በእለት ከእለት ስራ አማካኝነት ማለትም ገበሬዎች፣ አሳ አጥማጆችና ሌሎች የተበከለውን ውሀ የሚጠቀሙ ሰዎች የበሽታው ስጋት የሚያጠቃልላቸው ቡድኖች ናቸው። <ref name=WHO2014/>  [[ሄልመንቲያሲስ|ሄልመንት በሽታዎች]] በሚባለው ቡድን ውስጥ ይጠቃለላሉ። <ref>{{cite web|title=Chapter 3 Infectious Diseases Related To Travel|url=http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2014/chapter-3-infectious-diseases-related-to-travel/schistosomiasis|website=cdc.gov|accessdate=30 November 2014|date=August 1, 2013}}</ref> ምርመመራው የሚደረገው የትሉን እንቁላሎች በሽንት ወይም ሰገራ ላይ በመመርመር ነው፡፡ <!-- <ref name=WHO2014/> --> በደም ላይ [[ፀረ እንግዳ አካል]] በመፈለግ ማረጋገጥም ይቻላል። <ref name=WHO2014/>

በሽታውን የመከላከያ መንገድ ንፁህ ውህ አቅርቦትን ማሻሻልና የቀንድኣውጣ ቊጥርን መቀነስ ነው፡፡ <ref name=WHO2014/> --> በሽታው በተስፋፋበት ቦታ በአንድ ጊዜ ሁሉምን ሰዎች [[ፕራዚኩዋንትል]] በተባለ መድኃኒት በአየዓመቱ ማከም ያስፈልጋል። <!-- <ref name=WHO2014/> --> ይህ በበሽታው የሚያዙትን ቊጥር ለመቀነስና የበሽታውን ስርጭት እንዲቀንስ ያደርጋል። <!-- <ref name=WHO2014/> --> ፕራዚኩዋንትል በበሽታው የተጠቁትን ለማከም በ [[World Health Organization]] የሚመከር የህክምና ዘዴ ነው፡፡ <ref name=WHO2014/> በሽታውን ለመከላከል ሕዝቡ ሽንቱንና ሰገራውን የሚጠጣው ውሃ፣ ኩሬ ወይም ወንዝ ውስጥ እንዳያደርግ ማስተማረ ነው። የትሉ እንቁላቆች በሽንትና ሰገራ ከስው ውስጥ ወጥተው ቀንድ ኣውጣ ውስጥ ገብተው እንደሚባዙ መግለጽ ነው። ዶክተር [[ኣክሊሉ ለማ]] እንዶድ ቀንድኣውጣን እንደሚገድል ስለደረሱበት በሽታውን ለመከላከል ትልቅ ኣስተዋጽዖ ኣድርገዋል።  

ሲስቶሶሚያሲስ በዓለም ላይ ወደ 210 ሚሊየን የሚጠጋ ሕዝብ ያጠቃል፣ <ref name=Fen2012>{{cite journal|last=Fenwick|first=A|title=The global burden of neglected tropical diseases.|journal=Public health|date=Mar 2012|volume=126|issue=3|pages=233–6|pmid=22325616|doi=10.1016/j.puhe.2011.11.015}}</ref> እንዲሁም የሚገመተው ከ 12 000 <ref name=Loz2012>{{cite journal|last=Lozano|first=R|title=Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010|journal=Lancet|date=Dec 15, 2012|volume=380|issue=9859|pages=2095–128|pmid=23245604|doi=10.1016/S0140-6736(12)61728-0|last2=Naghavi|first2=M|last3=Foreman|first3=K|last4=Lim|first4=S|last5=Shibuya|first5=K|last6=Aboyans|first6=V|last7=Abraham|first7=J|last8=Adair|first8=T|last9=Aggarwal|first9=R |displayauthors=8 }}</ref> እስከ 200,000 የሚሆነው ሕዝብ በአመት ውስጥ ይሞታል ተብሎ ይገመታል፡፡ <ref name=The2013>{{cite journal|last=Thétiot-Laurent|first=SA|author2=Boissier, J |author3=Robert, A |author4= Meunier, B |title=Schistosomiasis Chemotherapy|journal=Angewandte Chemie (International ed. in English)|date=Jun 27, 2013|pmid=23813602|volume=52|issue=31|pages=7936–56|doi=10.1002/anie.201208390}}</ref> በሽታው በስፋት የሚታየው በ [[አፍሪካ]] ፣ እንዲሁም በ [[እስያ]]  ና [[ደቡም አሜሪካ]] ነው። <ref name=WHO2014/> ወደ 700 ሚሊዮን የሚሆን ሕዝብ፣ ከ70 በላይ ሃገራት፣ በሽታው በስፋት በተሰራጨበት አካባቢ ይኖራል፡፡ <ref name=The2013/><ref>{{cite web|title=Schistosomiasis  A major public health problem|url=http://www.who.int/schistosomiasis/en/|work=World Health Organization|accessdate=15 March 2014}}</ref> ሲስቶሶሚሲሰ ከወባ ወይም [[ማላሪያ]] ቀፅሎ በሁለተኛነት ያለ፣ እንደ ትላትል ትልቅ የኢኮኖሚ ተፅእኖ ያለው በሽታ ነው። <ref name="SCP">{{Cite web | author= The Carter Center| title=Schistosomiasis Control Program|url=http://www.cartercenter.org/health/schistosomiasis/index.html|accessdate=2008-07-17 }}</ref> ከጥንት ጀምሮ እስከ 20ኛው ክፍለ ዘመን ድረስ፣ ሲስቶሶሚሲሰ የ [[ሄማቱሪያ|በሽንት ውስጥ ያለ ደም]] ምልክት የሚታየው በስሕተት እንደ [[የወንድ ወር አበባ |የወንድ አይነት ወር አበባ]] እየተባለ በ [[ግብፅ]] እናም ለወንዶች ልጆች እንደ [[rite of የአምልኮ መተላለፊያ]] ተደርጎ ይታይ ነበር፡፡ <ref>{{cite journal|last=Kloos|first=Helmut|author2=Rosalie David |year=2002|journal=Human Ecology Review|volume=9|issue=1|url=http://www.humanecologyreview.org/pastissues/her91/91kloosdavid.pdf |title=The Paleoepidemiology of Schistosomiasis in Ancient Egypt |pages=14–25 |format=PDF}}</ref><ref>{{cite journal|last=Rutherford|first=Patricia|year=2000|title=The Diagnosis of Schistosomiasis in Modern and Ancient Tissues by Means of Immunocytochemistry|journal=Chungara, Revista de Antropología Chilena|volume=32|issue=1|issn=0717-7356 |url=http://www.scielo.cl/scielo.php?pid=S0717-73562000000100021&script=sci_arttext}}</ref> የሚመደበው [[ችላ ከተባሉት የትሮፒካል በሽታ]] ስር ነው።  ref>{{cite web|title=Neglected Tropical Diseases|url=http://www.cdc.gov/globalhealth/ntd/diseases/index.html|website=cdc.gov|accessdate=28 November 2014|date=June 6, 2011}}</ref>

ቢልሃርዚያ ጣና ሃይቅ ውስጥ ኣለ ይባላል።

==References==
<references />
ሺስሰቶሶሚያሲስ (ቢልሃርዚያ እና ካታያማ ትኩሳት በመባል ይታወቃል፡፡) በሽታው የሚተላለፈው ጥገኛ ትላትሎች በሆነው የ ሺስቶሶማ የህዋስ አይነት ነው፡፡ የ ሽንት መተላለፊያ ወይም አንጀት ሊያጠቃ ይችላል።  የህመሙ ምልክት የሆድ ህመም፣ ተቅማጥ፣ ደም የተቀላቀለበት ሰገራ ወይም በሽንት ላይ ደም መታየትን ያጠቃልላል።  ለረጅም ጊዜ ህመሙ የቆየበት ሰው የጉበት ህመም፣ የኩላሊት ስራ ማቆም፣ መሃንነት ፣ ወይም የፊኛ ካንሰር ሊያስከትብ ይችላል፡፡  በልጆች ላይ ዝቅተኛ እድገትና የመማር ችግር ሊያስከትል ይችላል። 
ቢልሃርዝያ

በሽታው የሚሰራጨው ትላትሎቹ ያሉበት ውሀ ላይ በሚፈጠር የቆዳ ንክኪ ነው።  እነዚህ ትላትሎች የሚመነጩት ከተበከሉ ቀንድ አውጣዎች ነው፡፡ ይህ በሽታ በታዳጊ ሀገራት በሚነኙ ታዳጊዎች ላይ የተለመደ ሲሆን ምክንያቱም ልጆቹ በተበከለ ውሃ የመጫወታቸው አጋጣሚ ሰፊ በመሆኑ ነው፡፡  ሌላው ደግሞ በእለት ከእለት ስራ አማካኝነት ማለትም ገበሬዎች፣ አሳ አጥማጆችና ሌሎች የተበከለውን ውሀ የሚጠቀሙ ሰዎች የበሽታው ስጋት የሚያጠቃልላቸው ቡድኖች ናቸው።   ሄልመንት በሽታዎች በሚባለው ቡድን ውስጥ ይጠቃለላሉ።  ምርመመራው የሚደረገው የትሉን እንቁላሎች በሽንት ወይም ሰገራ ላይ በመመርመር ነው፡፡  በደም ላይ ፀረ እንግዳ አካል በመፈለግ ማረጋገጥም ይቻላል። 

በሽታውን የመከላከያ መንገድ ንፁህ ውህ አቅርቦትን ማሻሻልና የቀንድኣውጣ ቊጥርን መቀነስ ነው፡፡  --> በሽታው በተስፋፋበት ቦታ በአንድ ጊዜ ሁሉምን ሰዎች ፕራዚኩዋንትል በተባለ መድኃኒት በአየዓመቱ ማከም ያስፈልጋል።  ይህ በበሽታው የሚያዙትን ቊጥር ለመቀነስና የበሽታውን ስርጭት እንዲቀንስ ያደርጋል።  ፕራዚኩዋንትል በበሽታው የተጠቁትን ለማከም በ World Health Organization የሚመከር የህክምና ዘዴ ነው፡፡  በሽታውን ለመከላከል ሕዝቡ ሽንቱንና ሰገራውን የሚጠጣው ውሃ፣ ኩሬ ወይም ወንዝ ውስጥ እንዳያደርግ ማስተማረ ነው። የትሉ እንቁላቆች በሽንትና ሰገራ ከስው ውስጥ ወጥተው ቀንድ ኣውጣ ውስጥ ገብተው እንደሚባዙ መግለጽ ነው። ዶክተር ኣክሊሉ ለማ እንዶድ ቀንድኣውጣን እንደሚገድል ስለደረሱበት በሽታውን ለመከላከል ትልቅ ኣስተዋጽዖ ኣድርገዋል።  

ሲስቶሶሚያሲስ በዓለም ላይ ወደ 210 ሚሊየን የሚጠጋ ሕዝብ ያጠቃል፣  እንዲሁም የሚገመተው ከ 12 000  እስከ 200,000 የሚሆነው ሕዝብ በአመት ውስጥ ይሞታል ተብሎ ይገመታል፡፡  በሽታው በስፋት የሚታየው በ አፍሪካ ፣ እንዲሁም በ እስያ  ና ደቡም አሜሪካ ነው።  ወደ 700 ሚሊዮን የሚሆን ሕዝብ፣ ከ70 በላይ ሃገራት፣ በሽታው በስፋት በተሰራጨበት አካባቢ ይኖራል፡፡  ሲስቶሶሚሲሰ ከወባ ወይም ማላሪያ ቀፅሎ በሁለተኛነት ያለ፣ እንደ ትላትል ትልቅ የኢኮኖሚ ተፅእኖ ያለው በሽታ ነው።  ከጥንት ጀምሮ እስከ 20ኛው ክፍለ ዘመን ድረስ፣ ሲስቶሶሚሲሰ የ በሽንት ውስጥ ያለ ደም ምልክት የሚታየው በስሕተት እንደ የወንድ አይነት ወር አበባ እየተባለ በ ግብፅ እናም ለወንዶች ልጆች እንደ rite of የአምልኮ መተላለፊያ ተደርጎ ይታይ ነበር፡፡  የሚመደበው ችላ ከተባሉት የትሮፒካል በሽታ ስር ነው።  ref></ref>

ቢልሃርዚያ ጣና ሃይቅ ውስጥ ኣለ ይባላል።

References