ጋና
{{የሀገር መረጃ|
ስም = ጋና|
ሙሉ_ስም = Republic of Ghana<br /> የጋና ሬፑብሊክ|
ባንዲራ_ሥዕል = Flag of Ghana.svg|
ማኅተም_ሥዕል = Coat of arms of Ghana.svg|
መዝሙር = ''God Bless Our Homeland Ghana''<br><br><center></center>|
ካርታ_ሥዕል = Ghana in its region.svg|
ዋና_ከተማ = [[አክራ]]|
ብሔራዊ_ቋንቋ = [[እንግሊዝኛ]] (መደበኛ)|
የመንግስት_አይነት = ፕሬዚዳንታዊ ሪፐብሊክ|
የመሪዎች_ማዕረግ = <br>[[ፕሬዝዳንት]] <br /> [[ምክትል ፕሬዝዳንት]]|
የመሪዎች_ስም = [[ናና አኩፎ-አዶ]]<br>[[ማዏምሙዱ ባዉሚዓ]]|
ታሪካዊ_ቀናት = [[የካቲት ፳፯]] ቀን [[1949|፲፱፻፵፱]] ዓ.ም.<br /> (6 [[ማርች]] 1957 እ.ኤ.አ.)|
ታሪካዊ_ክስተቶች = ነፃነት ከ[[ብሪታንያ]] ታወጀ|
የመሬት_ስፋት = 238,535|
የመሬት_ስፋት_ከዓለም = 80|
ውሀ_ከመቶ = 4.61|
የሕዝብ_ብዛት_ግምት_ዓመት = 2014 እ.ኤ.አ.|
የሕዝብ_ብዛት_ግምት = 27,043,093|
የሕዝብ_ብዛት_ቆጠራ_ዓመት = 2010 እ.ኤ.አ.|
የሕዝብ_ብዛት_ቆጠራ = 24,200,000|
የሕዝብ_ብዛት_ከዓለም = 46|
የገንዘብ_ስም = ሴዲ|
ሰዓት_ክልል = +0|
የስልክ_መግቢያ = +233|
ከፍተኛ_ደረጃ_ከባቢ = .gh}}
'''ጋና''' በ[[አፍሪካ]] [[አትላንቲክ]] ጠረፍ ላይ የተገኘ አገር ሲሆን ከ24 ሚሊዮን ኗሪዎች በላይ አሉት።

የጋና ስራ ቋንቋ [[እንግሊዝኛ]] ሲሆን፣ ሌሎች ኗሪ ቋንቋዎች በተለይም [[ትዊኛ]] ([[አካንኛ]]) በሰፊ ይነገራሉ። የ«ጋና» ስያሜ በታሪክ የድሮ «ጋና መንግሥት» ወይም «[[ዋጋዱጉ መንግሥት]]» ለማክበር በ[[1949]] ዓም ተመረጠ። እንዲያውም ያው መንግሥት እስከ [[1068]] ዓም ድረስ ከጋና ወደ ስሜን-ምዕራብ በአሁኑ [[ማሊ]] ይገኝ ነበር እንጂ የዛሬውን ጋና መቸም አልገዛም። «ጋና» በትክክል  የዋጋዱጉ መንግሥት አለቆች ማዕረግ ሆኖ ነበር። ዋጋዱጉ መንግሥት በ1068 ዓም ግድም ከወደቀ ቀጥሎ፣ የ[[አካን]] ብሔሮች ከዚያው ፈልሰው በዛሬው ጋና  ሠፈሩና መጀመርያ ግዛቶችን መሠረቱ። ከ[[1662]] እስከ 1949 ዓም ድረስ የ[[አሻንቲ መንግሥት]] ባካባቢው ቆየ፤ በ[[1894]] ዓም ይህ የ[[ብሪታንያ]] [[አሻንቲ ጥብቅ ግዛት]] ሆነ።   

ከ1949 ዓም አስቀድሞ የ[[ዩናይትድ ኪንግደም]] ጥገኛ ግዛት ሲሆን በ[[ወርቅ]] ሀብቱ ምክንያት «የወርቅ ጠረፍ ጥገኛ ግዛት» (ጎልድ ኮስት ፕሮቴክቶሬት) በመባል ይታወቅ ነበር። ከ[[1984]] ዓም ጀምሮ ዴሞክራሲያዊ እና ፓርላሜንታዊ መንግሥት ኖሮታል። አብዛኞቹ ኗሪዎች (70%) በተለይ በደቡቡ [[ክርስቲያን]] ሲሆኑ፣ በተለይ በስሜኑ 16% የ[[እስልምና]] ተከታዮች ናቸው። የተረፉትም የኗሪ አረመኔነትን እምነቶች ይከተላሉ። 

የጋና ዋና ምርቶች [[ካካዎ]]፣ [[ዘይት]]፣ [[አልማዝ]] ናቸው። በአለሙ ከሁሉ ትልቅ የሆነው ሠው ሰራሽ ሐይቅ፣ [[ቮልታ ሐይቅ]]፣ በጋና ይገኛል። 

[[እግር ኳስ]] ከሁሉ የተወደደው እስፖርት ነው። የጋና አበሳሰል በተለይ በ[[ኮቤ]]፣ [[ጐርጠብ]]፣ [[የስኳር ድንች]]፣ [[ባቄላ]]፣ [[በቆሎ]]፣ [[ኦቾሎኒ]]፣ [[ባሚያ]]ና [[ሩዝ]] ይሠራል።

{{commons|ጋና}}
{{በአፍሪካ ውስጥ የሚገኙ አገሮች}}
{{መዋቅር-መልክዐምድር}}

[[መደብ:ጋና]]
ጋና በአፍሪካ አትላንቲክ ጠረፍ ላይ የተገኘ አገር ሲሆን ከ24 ሚሊዮን ኗሪዎች በላይ አሉት።

የጋና ስራ ቋንቋ እንግሊዝኛ ሲሆን፣ ሌሎች ኗሪ ቋንቋዎች በተለይም ትዊኛ (አካንኛ) በሰፊ ይነገራሉ። የ«ጋና» ስያሜ በታሪክ የድሮ «ጋና መንግሥት» ወይም «ዋጋዱጉ መንግሥት» ለማክበር በ1949 ዓም ተመረጠ። እንዲያውም ያው መንግሥት እስከ 1068 ዓም ድረስ ከጋና ወደ ስሜን-ምዕራብ በአሁኑ ማሊ ይገኝ ነበር እንጂ የዛሬውን ጋና መቸም አልገዛም። «ጋና» በትክክል  የዋጋዱጉ መንግሥት አለቆች ማዕረግ ሆኖ ነበር። ዋጋዱጉ መንግሥት በ1068 ዓም ግድም ከወደቀ ቀጥሎ፣ የአካን ብሔሮች ከዚያው ፈልሰው በዛሬው ጋና  ሠፈሩና መጀመርያ ግዛቶችን መሠረቱ። ከ1662 እስከ 1949 ዓም ድረስ የአሻንቲ መንግሥት ባካባቢው ቆየ፤ በ1894 ዓም ይህ የብሪታንያ አሻንቲ ጥብቅ ግዛት ሆነ።   

ከ1949 ዓም አስቀድሞ የዩናይትድ ኪንግደም ጥገኛ ግዛት ሲሆን በወርቅ ሀብቱ ምክንያት «የወርቅ ጠረፍ ጥገኛ ግዛት» (ጎልድ ኮስት ፕሮቴክቶሬት) በመባል ይታወቅ ነበር። ከ1984 ዓም ጀምሮ ዴሞክራሲያዊ እና ፓርላሜንታዊ መንግሥት ኖሮታል። አብዛኞቹ ኗሪዎች (70%) በተለይ በደቡቡ ክርስቲያን ሲሆኑ፣ በተለይ በስሜኑ 16% የእስልምና ተከታዮች ናቸው። የተረፉትም የኗሪ አረመኔነትን እምነቶች ይከተላሉ። 

የጋና ዋና ምርቶች ካካዎ፣ ዘይት፣ አልማዝ ናቸው። በአለሙ ከሁሉ ትልቅ የሆነው ሠው ሰራሽ ሐይቅ፣ ቮልታ ሐይቅ፣ በጋና ይገኛል። 

እግር ኳስ ከሁሉ የተወደደው እስፖርት ነው። የጋና አበሳሰል በተለይ በኮቤ፣ ጐርጠብ፣ የስኳር ድንች፣ ባቄላ፣ በቆሎ፣ ኦቾሎኒ፣ ባሚያና ሩዝ ይሠራል።

መደብ:ጋና