ድራኩንሱሊአሲስ
{{Infobox disease
|Name = ድራኩንሱሊአሲስ
|Image = Dracunculus medinensis.jpg
|Caption = የክብሪት እንጨት በመጠቀም ከእግር ላይ ጊኒ ዋርም ማውጣት
|DiseasesDB = 3945
|ICD10 = {{ICD10|B|72||b|65}}
|ICD9 = {{ICD9|125.7}}
|ICDO =
|OMIM =
|MedlinePlus =
|eMedicineSubj = ped
|eMedicineTopic = 616
|MeshID = D004320
}}
<!-- Definition and symptoms -->
'''ድራኩሊኣሲስ''', እዲሁም '''ጊኒ ዋርም በሽታ''' የሚባለው ('''GWD'''), በ [[Dracunculus medinensis|guinea worm]]የሚተላለፍ ነው፡፡ <ref name=WHO2014/> በ [[water fleas]] የተበከለ ውሀ የጠጣ ሰው በጊኒዋርም [[larva]] ይያዛል፡፡ <ref name=WHO2014/> ሲጀምር ምንም ምልክት የለውም፡፡ <ref name=CMAJ2004/> ከአንድ አመት በኋላ፣ ሴቷ ትል በቆዳ ላይ በምትፈጥረው ውሀ ያዘለ ቁስል ምክንያት ተጠቂው ሰው የማቃጠል ህመም ይሰማዋል፣ ይህም ብዙ ጊዜ የሚከሰተው በታችኛው የሰውነት ክፍል ላይ ነው፡፡ <ref name=WHO2014/> ከጥቂት ሳምንታት በኋላም ትሉ ከቆዳ ውስጥ ይወጣል፡፡ <ref name=Cair2012>{{cite journal|last=Cairncross|first=S|author2=Tayeh, A |author3=Korkor, AS |title=Why is dracunculiasis eradication taking so long?|journal=Trends in parasitology|date=Jun 2012|volume=28|issue=6|pages=225–30|pmid=22520367|doi=10.1016/j.pt.2012.03.003}}</ref> በዚህ ወቅትም መራመድና መስራት አዳጋች ይሆናል፡፡ <ref name=CMAJ2004>{{cite journal|last=Greenaway|first=C|title=Dracunculiasis (guinea worm disease).|journal=CMAJ : Canadian Medical Association journal = journal de l'Association medicale canadienne|date=Feb 17, 2004|volume=170|issue=4|pages=495–500|pmid=14970098|pmc=332717}}</ref> በሽታው ለሞት የመዳረጉ ሁኔታ ብዙም የተለመደ አይደለም፡፡ <ref name=WHO2014/>

<!-- Cause -->
ከእንስሳት መካከል በጊኒ ዋርም የሚጠቃው የሰው ልጅ ብቻ ነው፡፡ <ref name=CMAJ2004/> ትሉ ከአንድ እስከ ሁለት ሚሊ ሜትር ስፋት ሲኖረው አንድ ትልቅ ሴት ትል ከ 60 እስከ 100 ሴንቲሜትር ትረዝማለች (ወንዱ አጭር ነው)፡፡ <ref name=WHO2014/><ref name=CMAJ2004/> ከሰው አካል ውጪ እንቁላሉ ለሶስት ሳምንታት ያህል ሊቆይ ይችላል፡፡ <ref name=Man2013>{{cite book|last=Junghanss|first=Jeremy Farrar, Peter J. Hotez, Thomas|title=Manson's tropical diseases.|year=2013|publisher=Elsevier/Saunders|location=Oxford|isbn=9780702053061|page=e62|url=http://books.google.ca/books?id=GTjRAQAAQBAJ&pg=RA1-PA62|edition=23rd edition}}</ref> ከዚህ በፊት በውሀ ውስጥ ቁንጫዎች መበላት አለባቸው፡፡ <ref name=WHO2014/> በውሀ ቁንጫ ውስጥ ያለው ላርቫ ለአራት ወራት ያህል ሳይሞት ሊቆይ ይችላል፡፡ <ref name=Man2013/> በቦታው ላይ በሚቆዩ ሰዎች ላይ በሽታው በየአመቱ መከሰቱ አይቀሬ ይሆናል፡፡  <ref>{{cite web|title=Parasites - Dracunculiasis (also known as Guinea Worm Disease) Eradication Program|url=http://www.cdc.gov/parasites/guineaworm/gwep.html|work=CDC|accessdate=19 March 2014|date=November 22, 2013}}</ref> አብዛኛውን ጊዜ የበሽታው ምርመራ የሚካሄደው በምልክቶቹ ነው፡፡ <ref>{{cite book|last=Cook|first=Gordon|title=Manson's tropical diseases.|year=2009|publisher=Saunders|location=[Edinburgh]|isbn=9781416044703|page=1506|url=http://books.google.ca/books?id=CF2INI0O6l0C&pg=PA1506|edition=22nd ed.}}</ref>

<!-- Prevention and treatment -->
መከላከሱ በበሽታው ቅድመ ምርመራና ሰውየው ትሎቹን ወደ መጠጥ ውሀ እንዳያሰራች በማድረግ ይሆናል፡፡ <ref name=WHO2014/> ሌሎች ጥረቶች የሚያካትቱት፡- ንፁህ ውሀ አቅርቦት ወይም ንፁህ ላልሆነ ውሀ ማጣሪያ መጠቀምን ነው፡፡ <ref name=WHO2014/> አብዛኛውን ጊዜ በጨርቅ ማጣራት በቂ ነው፡፡ <ref name=Cair2012/> የተመረዘ ውሀ [[temefos]] ተብሎ በሚታወቀው ኬሚካል በመጨመር ላርቫውን መግደል ይቻላል፡፡<ref name=WHO2014/> ለህመሙ ምንም አይነት መድሀኒት ወይም ክትባት የለም፡፡ <ref name=WHO2014/> ከጥቂት ሳምንታት በኋላ በቀስታ አንጨት በማንከባለል ትሉን ማውጣት ይቻላል፡፡  <ref name=CMAJ2004/> በትሉ አማካኝነት የተፈጠረው ቁስል በባክቴሪያ ሊጠቃ ይችላል፡፡ <ref name=CMAJ2004/> ትሉ ከወጣ በኋላም ህመሙ ለወራት ያህል ይዘልቃል፡፡ <ref name=CMAJ2004/>

<!-- Epidemiology and history -->
በ2013 በሽታውን የተመለከቱ 148 ጉዳዮች ሪፖርት ተደርገው ነበር፡፡<ref name=WHO2014>{{cite web|title=Dracunculiasis (guinea-worm disease)  Fact sheet N°359 (Revised)|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs359/en/|work=World Health Organization|accessdate=18 March 2014|date=March 2014}}</ref> ይህ በ 1986 ከነበረው በ 3.5 ሚሊየን ቀንሷል፡፡ <ref name=CMAJ2004/> በአፍሪካ በ 1980 ከነበረው 20 ሀገራት ቀንሶ 4 ብቻ ቀርተዋል፡፡  <ref name=WHO2014/> ከዚህም ውስጥ በጣም የተጠቃችው ሀገር [South Sudan]]ናት፡፡ <ref name=WHO2014/> ለመጀመሪያ ጊዜ የመጥፋት እድል ያለው የ[[parasitic disease]] ነው፡፡<ref name="GWEP">{{cite web |publisher = [[Carter Center]] |title=Guinea Worm Eradication Program |work= The Carter Center | url = http://www.cartercenter.org/health/guinea_worm/mini_site/facts.html | accessdate = 2011-03-01}}</ref> ጊኒ ዋርም ከጥንት ጊዜ ጀምሮ የነበረ በሽታ ነው፡፡ <ref name=CMAJ2004/> ከክርስቶስ ልደት በፊት በ 1550&nbsp; በግብፃውያን ህክምና [[Ebers Papyrus] ውስጥ ተጠቅሷል፡፡  <ref name=TropMed/> ደራኩኒሲሊሲስ የሚለው ስም የተገኘው ከ [[Latin language|Latin]] ሲሆን "ስቃይ በትንሽ ደራጎኖች " የሚል ትርጉም አለው፡፡  <ref name="Barry">{{cite journal |author=Barry M  |title=The tail end of guinea worm — global eradication without a drug or a vaccine  |journal=N. Engl. J. Med.  |volume=356  |issue=25  |pages=2561–4  |date=June 2007  |pmid=17582064  |doi=10.1056/NEJMp078089  |url=http://content.nejm.org/cgi/content/full/356/25/2561 |accessdate=2015-09-12 |archivedate=2010-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100706035742/http://content.nejm.org/cgi/content/full/356/25/2561 }}</ref> አውሮፓውያን ለመጀመሪያ ጊዜ በ 17ኛው ክፍለ ዘመን በሽታውን ያዩት በ [[Guinea]] ባህር ዳርቻ [[West Africa]] ስለሆነ ስሙን "ጊኒ ዋርም" በለውታል፡፡ <ref name=TropMed>{{cite web |publisher = [[Uniformed Services University of the Health Sciences]] |title=Dracunculiasis |author = Tropical Medicine Central Resource | url = http://www.isradiology.org/tropical_deseases/tmcr/chapter27/intro.htm |accessdate=2008-07-15}}</ref> ዝርያው ከጊኒ ዋርም ጋር የሚመሳሰል ሌሎች እንስሳት ላይ በሽታን ያስከትላል፡፡   <ref name=Jung2013/> ይህ በተጠቁ ሰዎች ላይ አልታየም፡፡<ref name=Jung2013>{{cite book|last=Junghanss|first=Jeremy Farrar, Peter J. Hotez, Thomas|title=Manson's tropical diseases.|year=2013|publisher=Elsevier/Saunders|location=Oxford|isbn=9780702053061|page=763|url=http://books.google.ca/books?id=GTjRAQAAQBAJ&pg=PA763|edition=23rd edition}}</ref> የተከፋፈለው በ [[neglected tropical disease]]ነው ፡፡ <ref>{{cite web|title=Neglected Tropical Diseases|url=http://www.cdc.gov/globalhealth/ntd/diseases/index.html|website=cdc.gov|accessdate=28 November 2014|date=June 6, 2011}}</ref>

==References==
<references />

[[መደብ:ሕክምና]]
ድራኩሊኣሲስ, እዲሁም ጊኒ ዋርም በሽታ የሚባለው (GWD), በ guinea wormየሚተላለፍ ነው፡፡  በ water fleas የተበከለ ውሀ የጠጣ ሰው በጊኒዋርም larva ይያዛል፡፡  ሲጀምር ምንም ምልክት የለውም፡፡  ከአንድ አመት በኋላ፣ ሴቷ ትል በቆዳ ላይ በምትፈጥረው ውሀ ያዘለ ቁስል ምክንያት ተጠቂው ሰው የማቃጠል ህመም ይሰማዋል፣ ይህም ብዙ ጊዜ የሚከሰተው በታችኛው የሰውነት ክፍል ላይ ነው፡፡  ከጥቂት ሳምንታት በኋላም ትሉ ከቆዳ ውስጥ ይወጣል፡፡  በዚህ ወቅትም መራመድና መስራት አዳጋች ይሆናል፡፡  በሽታው ለሞት የመዳረጉ ሁኔታ ብዙም የተለመደ አይደለም፡፡ 

ከእንስሳት መካከል በጊኒ ዋርም የሚጠቃው የሰው ልጅ ብቻ ነው፡፡  ትሉ ከአንድ እስከ ሁለት ሚሊ ሜትር ስፋት ሲኖረው አንድ ትልቅ ሴት ትል ከ 60 እስከ 100 ሴንቲሜትር ትረዝማለች (ወንዱ አጭር ነው)፡፡  ከሰው አካል ውጪ እንቁላሉ ለሶስት ሳምንታት ያህል ሊቆይ ይችላል፡፡  ከዚህ በፊት በውሀ ውስጥ ቁንጫዎች መበላት አለባቸው፡፡  በውሀ ቁንጫ ውስጥ ያለው ላርቫ ለአራት ወራት ያህል ሳይሞት ሊቆይ ይችላል፡፡  በቦታው ላይ በሚቆዩ ሰዎች ላይ በሽታው በየአመቱ መከሰቱ አይቀሬ ይሆናል፡፡   አብዛኛውን ጊዜ የበሽታው ምርመራ የሚካሄደው በምልክቶቹ ነው፡፡ 

መከላከሱ በበሽታው ቅድመ ምርመራና ሰውየው ትሎቹን ወደ መጠጥ ውሀ እንዳያሰራች በማድረግ ይሆናል፡፡  ሌሎች ጥረቶች የሚያካትቱት፡- ንፁህ ውሀ አቅርቦት ወይም ንፁህ ላልሆነ ውሀ ማጣሪያ መጠቀምን ነው፡፡  አብዛኛውን ጊዜ በጨርቅ ማጣራት በቂ ነው፡፡  የተመረዘ ውሀ temefos ተብሎ በሚታወቀው ኬሚካል በመጨመር ላርቫውን መግደል ይቻላል፡፡ ለህመሙ ምንም አይነት መድሀኒት ወይም ክትባት የለም፡፡  ከጥቂት ሳምንታት በኋላ በቀስታ አንጨት በማንከባለል ትሉን ማውጣት ይቻላል፡፡   በትሉ አማካኝነት የተፈጠረው ቁስል በባክቴሪያ ሊጠቃ ይችላል፡፡  ትሉ ከወጣ በኋላም ህመሙ ለወራት ያህል ይዘልቃል፡፡ 

በ2013 በሽታውን የተመለከቱ 148 ጉዳዮች ሪፖርት ተደርገው ነበር፡፡ ይህ በ 1986 ከነበረው በ 3.5 ሚሊየን ቀንሷል፡፡  በአፍሪካ በ 1980 ከነበረው 20 ሀገራት ቀንሶ 4 ብቻ ቀርተዋል፡፡   ከዚህም ውስጥ በጣም የተጠቃችው ሀገር [South Sudan]]ናት፡፡  ለመጀመሪያ ጊዜ የመጥፋት እድል ያለው የparasitic disease ነው፡፡ ጊኒ ዋርም ከጥንት ጊዜ ጀምሮ የነበረ በሽታ ነው፡፡  ከክርስቶስ ልደት በፊት በ 1550  በግብፃውያን ህክምና [[Ebers Papyrus] ውስጥ ተጠቅሷል፡፡   ደራኩኒሲሊሲስ የሚለው ስም የተገኘው ከ Latin ሲሆን "ስቃይ በትንሽ ደራጎኖች " የሚል ትርጉም አለው፡፡   አውሮፓውያን ለመጀመሪያ ጊዜ በ 17ኛው ክፍለ ዘመን በሽታውን ያዩት በ Guinea ባህር ዳርቻ West Africa ስለሆነ ስሙን "ጊኒ ዋርም" በለውታል፡፡  ዝርያው ከጊኒ ዋርም ጋር የሚመሳሰል ሌሎች እንስሳት ላይ በሽታን ያስከትላል፡፡    ይህ በተጠቁ ሰዎች ላይ አልታየም፡፡ የተከፋፈለው በ neglected tropical diseaseነው ፡፡ 

References

መደብ:ሕክምና