ጤና ኣዳም
[[ስዕል:African rue - Ruta chalepensis - Kokar sedefotu 02.JPG|300px|thumb|ጤና አዳም]]
'''ጤና ኣዳም''' [[ኢትዮጵያ]] ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው። ጤር አደም

==የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ ==
Ruta chalepensis ኢትዮጵያ ውስጥ የሚያድገውና የታወቀው ጤና ኣዳም ነው። ዶ/ር ፈቃዱ እንደጻፉት ሌላ ዓይነትም ኣለ። ከ[[ፈረንጅ ጤና ኣዳም]] (Ruta graveolens) ጋር እንዳይምታታ መለየት ከሚቻልባቸው ኣንዱ በኣበባዎቹ ነው።

== አስተዳደግ ==
== በብዛት የሚገኝበት መልክዓ ምድር=ወይናደጋማ ቦታ

==የተክሉ ጥቅም ==

በ[[ባህላዊ መድሃኒት]]፣ የጤና አዳም ቅጠል ጭማቂ በ[[ቡና]] [[ኢንፍሉዌንዛ]]ን ለማከም እንደሚረዳ ተዘግቧል።<ref>[https://ethnobiomed.biomedcentral.com/articles/10.1186/1746-4269-3-12 የዘጌ ልሳነ ምድር ባህላዊ መድሃኒት ጥናት] 1999 ዓም ከጥላሁን ተክለሃይማኖት፣ ሚሩጸ ጊዳይ፣ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ</ref>‎ባህላዊ መድሃኒት ውስጥ ተክሉ እንደ ‎‎ትኩሳት‎‎ እና ‎‎እብጠት‎‎ላሉ በርካታ ህመሞች እንደ ‎‎ዕፅዋት መድኃኒት‎‎ነት ያገለግላል .‎ እንዲሁም የጤና አዳም ቅጠልና ፍሬ ማኘክ ለ[[መጋኛ]] ወይም ለ[[ሆድ ቁርጠት]] ማስታገሻነት ያገለግላል። ቅጠሉና ፍሬው ከ[[ፌጦ]] ዘር ጋር ሲበላ ለሆድ ቁርጠት መፍትሄ ይሆናል። ከፌጦ ዘርና ከ[[ጠጅ ሳር]] ሥር ጋር ተቀላቅሎ ደግሞ ለሆድ ቁርጠት፣ ወይም ለከብት [[ጎሎባ]] ይሠጣል። በተጨማሪም የጤና አዳም ቅጠልና ፍሬ ከጠጅ ሳር ሥር፣ ከ[[ነጭ ሽንኩርት]]ና ከ[[ኣጣጥ]] ቅጠል ጋር ተቀላቅሎ ለሆድ ቁርጠት ይበላል።<ref>[https://www.researchgate.net/publication/6612429_Knowledge_and_use_of_medicinal_plants_by_people_around_Debre_Libanos_Monastery_in_Ethiopia በደብረ ሊባኖስ ዙሪያ ያለው ሕዝብ መድሃኒታዊ እጾች እውቀናና ጥቅም] 1998 ዓም ከጥላሁን ተክለሃይማኖት፣ ሚሩጸ ጊዳይ፣ ግርማይ መድኅን፣ ያለም መኮነን፣ አዲስ አበባ ዩኒቬርሲቴ፣ አክሊሉ ለማ ተቋም</ref> ወይም ቅጠሉ ከነጭ ሽንኩርትና ውሃ ጋር ተቀላቅሎ ብቻ ለሆድ ቁርጠት ይጠጣል።<ref>[http://maxwellsci.com/print/crjbs/v6-154-167.pdf የፍቼ፣ ኦሮሚያ ባህላዊ መድሃኒት ጥናት] 2006 ዓም ከዓቢዩ እኒየው እና ሌሎች፣ ጎንደርና አዲስ አበባ ኡኒቨርሲቲዎች ሥነ ፍጥረት ኮሌጆች</ref>

ጤና አዳም በተለያዩ የአፍሪካ ሀገራት እና በአውሮፓ ሲገኝ የተለያዩ ዝርያዎችም አሉት ከነዚህም መካከል በ አውሮፓ እና በሰሜን አፍሪካ ፣ ምስራቅ አፍሪካ ኢትዮፕጲያ የሚገኙት ተጠቃሽና ዋነኞቹ ናቸው። ጤና አዳም በ አበባ የሚራባ የዕጽዋት ዝርያም ጭምር ነው።

==ለተጨማሪ==
*[[የኢትዮጵያ እጽዋት]]

== የውጭ መያያዣ ==


* [https://web.archive.org/web/20130904040024/http://www.ethiopic.com/aplants.htm ጤና ኣዳም፣ ስመ እጽዋት Ethiopian Plant Names ኣበራ ሞላ By Aberra Molla]
* [http://www.flowersofchania.com/html/ruta_chalepensis_.html Flowers of Chania]
* [http://howtocookgreatethiopian.com/ethiopian-spices/ Ethiopian Food]
* [http://www.zehabesha.com/a-short-review-on-tenaadam-ruta-chalepensis-l-herb-of-grace/ A Short Review on Tena’adam (Ruta chalepensis L)—Herb of Grace, by Fekadu Fullas, RPh, Ph.D] {{Wayback|url=http://www.zehabesha.com/a-short-review-on-tenaadam-ruta-chalepensis-l-herb-of-grace/ |date=20160615205338 }}

<references/>

{{መዋቅር}}

[[መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት]]
[[መደብ:የመድኃኒት እጽዋት]]
ጤና ኣዳም ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው። ጤር አደም

የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ 
Ruta chalepensis ኢትዮጵያ ውስጥ የሚያድገውና የታወቀው ጤና ኣዳም ነው። ዶ/ር ፈቃዱ እንደጻፉት ሌላ ዓይነትም ኣለ። ከፈረንጅ ጤና ኣዳም (Ruta graveolens) ጋር እንዳይምታታ መለየት ከሚቻልባቸው ኣንዱ በኣበባዎቹ ነው።

 አስተዳደግ 
= በብዛት የሚገኝበት መልክዓ ምድርወይናደጋማ ቦታ

የተክሉ ጥቅም 

በባህላዊ መድሃኒት፣ የጤና አዳም ቅጠል ጭማቂ በቡና ኢንፍሉዌንዛን ለማከም እንደሚረዳ ተዘግቧል።የዘጌ ልሳነ ምድር ባህላዊ መድሃኒት ጥናት 1999 ዓም ከጥላሁን ተክለሃይማኖት፣ ሚሩጸ ጊዳይ፣ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ‎ባህላዊ መድሃኒት ውስጥ ተክሉ እንደ ‎‎ትኩሳት‎‎ እና ‎‎እብጠት‎‎ላሉ በርካታ ህመሞች እንደ ‎‎ዕፅዋት መድኃኒት‎‎ነት ያገለግላል .‎ እንዲሁም የጤና አዳም ቅጠልና ፍሬ ማኘክ ለመጋኛ ወይም ለሆድ ቁርጠት ማስታገሻነት ያገለግላል። ቅጠሉና ፍሬው ከፌጦ ዘር ጋር ሲበላ ለሆድ ቁርጠት መፍትሄ ይሆናል። ከፌጦ ዘርና ከጠጅ ሳር ሥር ጋር ተቀላቅሎ ደግሞ ለሆድ ቁርጠት፣ ወይም ለከብት ጎሎባ ይሠጣል። በተጨማሪም የጤና አዳም ቅጠልና ፍሬ ከጠጅ ሳር ሥር፣ ከነጭ ሽንኩርትና ከኣጣጥ ቅጠል ጋር ተቀላቅሎ ለሆድ ቁርጠት ይበላል።በደብረ ሊባኖስ ዙሪያ ያለው ሕዝብ መድሃኒታዊ እጾች እውቀናና ጥቅም 1998 ዓም ከጥላሁን ተክለሃይማኖት፣ ሚሩጸ ጊዳይ፣ ግርማይ መድኅን፣ ያለም መኮነን፣ አዲስ አበባ ዩኒቬርሲቴ፣ አክሊሉ ለማ ተቋም ወይም ቅጠሉ ከነጭ ሽንኩርትና ውሃ ጋር ተቀላቅሎ ብቻ ለሆድ ቁርጠት ይጠጣል።የፍቼ፣ ኦሮሚያ ባህላዊ መድሃኒት ጥናት 2006 ዓም ከዓቢዩ እኒየው እና ሌሎች፣ ጎንደርና አዲስ አበባ ኡኒቨርሲቲዎች ሥነ ፍጥረት ኮሌጆች

ጤና አዳም በተለያዩ የአፍሪካ ሀገራት እና በአውሮፓ ሲገኝ የተለያዩ ዝርያዎችም አሉት ከነዚህም መካከል በ አውሮፓ እና በሰሜን አፍሪካ ፣ ምስራቅ አፍሪካ ኢትዮፕጲያ የሚገኙት ተጠቃሽና ዋነኞቹ ናቸው። ጤና አዳም በ አበባ የሚራባ የዕጽዋት ዝርያም ጭምር ነው።

ለተጨማሪ
የኢትዮጵያ እጽዋት

 የውጭ መያያዣ 

 ጤና ኣዳም፣ ስመ እጽዋት Ethiopian Plant Names ኣበራ ሞላ By Aberra Molla
 Flowers of Chania
 Ethiopian Food
 A Short Review on Tena’adam (Ruta chalepensis L)—Herb of Grace, by Fekadu Fullas, RPh, Ph.D 

መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
መደብ:የመድኃኒት እጽዋት