1 ሐቱሺሊ
[[ስዕል:Korahettita időszak térképe.png|500px|thumb|የላባርና (1)፣ የ1ሐቱሺሊ (2፣ ክፍት ብጫ)ና የተለፒኑ (3) ግዛቶች ስፋት ያህል]]
'''1 ሐቱሺሊ''' ምናልባት 1559-1536 ዓክልበ. አካባቢ ከ[[1 ላባርና]] በኋላ በ[[ኩሻራ]]ና በ[[ሐቱሳሽ]] (በ[[ሐቲ]]) አገር) የገዛ ንጉሥ ነበር።  

በ''1 ሐቱሺሊ አዋጅ'' ማዕረጉ «ታባርና» ነው፣  ልጆቹን ላባርናና ሁዚያን ስለ ጭካኔያቸው ከወራሽነት ሽሯቸው [[1 ሙርሲሊ]]ን ወራሹን ያደርገዋል። አያቱም [[ሕሽሚ-ሻሩማ]] እንደ ሆነ ይጠቅሳል። በሌላ ሰነድ የንግሥቱ ስም ካዱሺ ተዘረዘረ።

የሐቱሺሊ ዜና መዋዕል ከዘመኑ ስድስቱን አመታት ይገልጻል። በዚህም ውስጥ የ፩ ላባርና ንግስት [[ታዋናና]] ወንድም ልጅ መሆኑን ይጠቅሳል።

#.፦ ሐቱሺሊ [[ሻናኊታ]]ን ከበበ፣ ዙሪያውን አጠፋ፣ [[ዛልፓ]]ን አጠፋ፣ አራት ሠረገሎችና ሌሎች ስጦታዎች ለጣኦታት ሰጠ።
#.፦ ሐቱሺሊ ወደ [[ሶርያ]] ገብቶ የ[[ያምኻድ]] ንጉሥ  [[3 ሃሙራቢ]] ተገዥ የሆነውን የ[[አላላኽ]] ገዥ አሚታቁ አሸንፎ አላላኽን አጠፋ። ከዚያ ሐቱሺሊ የ[[ኡርሹ]] [[ሑራውያን]]ን አሸነፋቸው፣ ያምኻድና [[ከርከሚሽ]] ረድኤታቸውን ለኡርሹ ምንም ቢሰጡ።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=PT289&dq#v=onepage&q&f=false|title= Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC|author= William J. Hamblin|page=289|year= 2006|isbn= 9781134520626}}</ref>
#፦ ሐቱሺሊ ወደ ምዕራብ ወደ [[አርዛዋ]] አገር ገብቶ ከብትና በግ ወሰደ። ይህ እየሆነ በምሥራቅ ያሉት ክፍሎችና ሑራውያን እንደገና ስለገቡበት ተመልሶ አመጹን በማጠፍ ዘመተ።
#፦ ሐቱቪሊ ወደ ስሜኑ ተመልሶ ሻናኊታንና የዙሪያውን ከተሞች አጠፋቸው።
#፦ ሐቱሺሊ ወደ ሶርያ ተመልሶ ያምሓድንና [[ኢሱዋ]]ን በደብረ አታሉር ውግያ አሸነፈ፣<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=Agg5-lpVI2MC&pg=PA83&dq=#v=onepage&q&f=false|title= The Kingdom of the Hittites|author= Trevor Bryce|page=83|year= 1999|isbn= 9780199240104}}</ref> [[ኤፍራጥስ]] ወንዝን ተሻግሮ ኢሡዋንና ሌሎችንም የሖርያውያን ከተሞች አጠፋቸው፣ ብዙ [[ብር (ብረታብረት)|ብር]]ን ዘርፎ ወደ ሐቱሳሽ ላከ። 

በ1300 ዓክልበ. በኬጥያውያን ንጉሥ [[2 ሙዋታሊ]] ከ[[ዊሉሳ]] ንጉሥ [[አላክሳንዱ]] ጋራ በተዋዋለ ስምምነት እንደሚተርክ፣ የቀድሞ ንጉሥ «ላባርና»  አርዛዋንም ዊሉሳንም እንደ ያዘ ሲል ምናልባት 1 ሐቱሺሊ («2 ላባርና») ማለቱ ይሆናል። ሐቱቪሊ [[ሐለብ]]ን ከያምኻድ ግን መቸም አልያዘምና ምናልባት በሐለብ ዘመቻ እያለ ተቆስሎ ሞተ። ይህ ተከታዩ ሙርሲሊ «የአባቴን ደም ቂም በማብቀል» ያምኻድን እንዳጠፋ ስለ ዘገበ ነው።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=q8Z7AgAAQBAJ&pg=PA29&dq#v=onepage&q&f=false|title= Ancient Syria: A Three Thousand Year History|author= Trevor Bryce|page=29|year= 2014|isbn= 9780191002922}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=azPl5Jzv930C&pg=PA107#v=onepage&q&f=false|title= Historical Dictionary of the Hittites|author= Charles Burney|page=107|year= 2004|isbn= 9780810865648}}</ref> 

{{S-start}}
{{S-bef | before=[[1 ላባርና]]}}
{{S-ttl | title=የ[[ሐቲ]] ንጉሥ | years=1559-1536 ዓክልበ. ግድም}}
{{S-aft | after=[[1 ሙርሲሊ]] }}
{{End}}

[[መደብ:የኬጥያውያን ነገሥታት]]
1 ሐቱሺሊ ምናልባት 1559-1536 ዓክልበ. አካባቢ ከ1 ላባርና በኋላ በኩሻራና በሐቱሳሽ (በሐቲ) አገር) የገዛ ንጉሥ ነበር።  

በ1 ሐቱሺሊ አዋጅ ማዕረጉ «ታባርና» ነው፣  ልጆቹን ላባርናና ሁዚያን ስለ ጭካኔያቸው ከወራሽነት ሽሯቸው 1 ሙርሲሊን ወራሹን ያደርገዋል። አያቱም ሕሽሚ-ሻሩማ እንደ ሆነ ይጠቅሳል። በሌላ ሰነድ የንግሥቱ ስም ካዱሺ ተዘረዘረ።

የሐቱሺሊ ዜና መዋዕል ከዘመኑ ስድስቱን አመታት ይገልጻል። በዚህም ውስጥ የ፩ ላባርና ንግስት ታዋናና ወንድም ልጅ መሆኑን ይጠቅሳል።

.፦ ሐቱሺሊ ሻናኊታን ከበበ፣ ዙሪያውን አጠፋ፣ ዛልፓን አጠፋ፣ አራት ሠረገሎችና ሌሎች ስጦታዎች ለጣኦታት ሰጠ።
.፦ ሐቱሺሊ ወደ ሶርያ ገብቶ የያምኻድ ንጉሥ  3 ሃሙራቢ ተገዥ የሆነውን የአላላኽ ገዥ አሚታቁ አሸንፎ አላላኽን አጠፋ። ከዚያ ሐቱሺሊ የኡርሹ ሑራውያንን አሸነፋቸው፣ ያምኻድና ከርከሚሽ ረድኤታቸውን ለኡርሹ ምንም ቢሰጡ።
፦ ሐቱሺሊ ወደ ምዕራብ ወደ አርዛዋ አገር ገብቶ ከብትና በግ ወሰደ። ይህ እየሆነ በምሥራቅ ያሉት ክፍሎችና ሑራውያን እንደገና ስለገቡበት ተመልሶ አመጹን በማጠፍ ዘመተ።
፦ ሐቱቪሊ ወደ ስሜኑ ተመልሶ ሻናኊታንና የዙሪያውን ከተሞች አጠፋቸው።
፦ ሐቱሺሊ ወደ ሶርያ ተመልሶ ያምሓድንና ኢሱዋን በደብረ አታሉር ውግያ አሸነፈ፣ ኤፍራጥስ ወንዝን ተሻግሮ ኢሡዋንና ሌሎችንም የሖርያውያን ከተሞች አጠፋቸው፣ ብዙ ብርን ዘርፎ ወደ ሐቱሳሽ ላከ። 

በ1300 ዓክልበ. በኬጥያውያን ንጉሥ 2 ሙዋታሊ ከዊሉሳ ንጉሥ አላክሳንዱ ጋራ በተዋዋለ ስምምነት እንደሚተርክ፣ የቀድሞ ንጉሥ «ላባርና»  አርዛዋንም ዊሉሳንም እንደ ያዘ ሲል ምናልባት 1 ሐቱሺሊ («2 ላባርና») ማለቱ ይሆናል። ሐቱቪሊ ሐለብን ከያምኻድ ግን መቸም አልያዘምና ምናልባት በሐለብ ዘመቻ እያለ ተቆስሎ ሞተ። ይህ ተከታዩ ሙርሲሊ «የአባቴን ደም ቂም በማብቀል» ያምኻድን እንዳጠፋ ስለ ዘገበ ነው። 

መደብ:የኬጥያውያን ነገሥታት