ዓፄ ሱሰኒዮስ
{{የንጉሥ መረጃ
| ስም = ዓፄ ሱስኒዮስ
| ርዕስ = [[ንጉሠ ነገሥት ዘኢትዮጵያ]]
| ስዕል = Susenyoscastle.jpg
| የስዕል_መግለጫ = [[ማሪያም ግምብ]]  የአፄ ሱስኒዮስ ቤተ መንግስት በ[[ጎርጎራ]]
| ግዛት = ከ1606 እስከ 1632 እ.ኤ.አ.
| በዓለ_ንግሥ = 1608 እ.ኤ.አ.
| ቀዳሚ = ዓፄ [[ያዕቆብ]]
| ተከታይ = አፄ [[ፋሲለደስ]]
| ባለቤት = 
| ልጆች = አፄ ፋሲለደስ
| ሙሉ_ስም = መልአክ ሰገድ (የዙፋን ስም)
| ሥርወ-መንግሥት = [[ሰለሞናዊው ሥርወ-መንግሥት|ሰሎሞን]]
| አባት = [[አቤቶ ፋሲለደስ]]
| እናት = ወ/ሮ [[ሐመልማለ-ወርቅ]]
| የተወለዱት = 1572 እ.ኤ.አ.
| የሞቱት = 1632 እ.ኤ.አ.
| የተቀበሩት = 
| ሀይማኖት = ኦርቶዶክስ ተዋህዶ፣ ከ1622 (እ.ኤ.አ.)  ጀምሮ የሮማ ካቶሊክ ክርስትና
}}

ዓፄ '''ሱስኒዩስ''' በዙፋን ስማቸው  "መልአክ ሰገድ"  ተብለው ሲታወቁ በ1572 ተወልደው በ1632 (እ.ኤ.አ)አርፈዋል። ከ1606–1632 እ.ኤ.አ. [[የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት]] የነበሩ ሲሆን፣  አባታቸው  የአፄ [[ልብነ ድንግል]] የልጅ ልጅ  የሆኑት [[አቤቶ ፋሲለደስ]] እና ልጃቸው  ደግሞ ዓፄ [[ፋሲለደስ]] ነበሩ። እናታቸው ወይዘሮ ሐመልማለ-ወርቅ የተሰኙ የጎጃም አስተዳዳሪ ልጅ ነበሩ።

በሱሰንዮስ ዘመን የነበረው የ[[ጀስዩት]] ሚስዩን [[አልሜዳ]] ሱሰንዩስ  "ረጅም፣ ወንዳወንድ፣ ትላልቅ አይኖች ያሉት፣ አፍንጫው ቀጥ ያለና ጢሙም በጥንቃቄ የተከረከመ ነው" ካለ በኋላ  አለባበሱን ሲገልፅ  " <nowiki>[በጊዜው የአውሮጳውያን ፋሽን የነበረውን አይነት] </nowiki> እስከ ጉልበቱ የሚደርስ  ከደማቅ ቀይ [[ሐር]]  የተሰራ [[በፍታ]] በስስ ጥብቅ ያለ ሱሪ እና በትላልቅ ወርቅ ያጌጠ ቀበቶ ለብሶ ከላዩ ላይ በተለያየ ቅርጻቅርጽ ያጌጠ ካባ ይደርባል። "<ref>([[እንግሊዝኛ]]) C.F. Beckingham and G.W.B. Huntingford, ''Some Records of Ethiopia, 1593-1646'' (London: Hakluyt Society, 1954), p. 189. Beckingham and Huntingford gloss ''capelhar'' as a "kind of short mantle of Moorish origin."</ref>

== የህይወት ታሪክ ==
=== በህጻንነቱ ===
ሱሰኒዩስ የተወለደው የ[[አህመድ ግራኝ]] ሰራዊት ከተሸነፈ በኋላ ሲሆን በዚህ ጊዜ የህዝብ ንቅናቄ ይታይ ነበር። የሱሰኒዮስ ዜና መዋዕል እንደሚያትተው በህፃንነቱ  ከአባቱ ጋር [[ጎጃም]] ውስጥ ይኖሩበት የነበረው ከተማ በአንድ ተንቀሳቃሽ የኦሮሞ ቡድን ስር ወደቀ ፤ አባቱና ቀሪው የከተማው ሰው ሲገደል እሱ ግን ለአንድ አመት ከግማሽ  በምርኮ  ከኦሮሞው ቡድን መሪ ጋር ተቀመጠ።  ከዚያ በኋላ የኦሮሞው ቡድን በ[[ዳሞት]] ከ[[ደጅ አዝማች  አስቦ]] ጋር ጦርነት ለመግጠም ሞክሮ በመሸነፉ ወደአካባቢው ዋሻወች በመግባት ለመሸሸግ ሞከረ። የደጃአዝማች አስቦ ሰራዊት የተሸሸጉትን ቡድኖች አባላት እዋሻው ድረስ በመግባት ከነመሪያቸው በሰንሰለት አሰሩዋቸውና "ህጻኑን ሱሰኒዮስ ካመጣችሁ ትለቀቃላችሁ ካላመጣችሁ ግን ትገደላላችሁ" አላቸው። ሱሰኒዮስ በዚህ መንገድ ሲለቀቅ፣ ደጃች አስቦ ህጻኑን  [[መንገዱ]] ለተባለ  የአቤቶ ፋሲለደስ ወዳጅ በአደራ ሰጡት። መንገዱም  የንግስት [[አድማስ ሞገሴ]] (የአፄ [[ሰርፀ ድንግል]] እናት)  ቤተኛ ስለነበር ህጻኑ ከንግስቲቱ ዘንድ አደገ ። <ref>የሱሰኒዮስ ዜና መዋዕል። ምዕራፍ  1 (Chronicle of Susenyos) </ref>

=== ወህኒና አጼ ያዕቆብ ===
[[ስዕል:Danqaz4.jpg |thumb|right|300px|  የሱሰኒዮስ ቤ/መንግስት በደንቀዝ (ከሩቁ) ]]
በ1590ወቹ የአፄ [[ሰርፀ ድንግል]] ልጆች እድሜያቸው ገና ጨቅላ ስለነበር ፣  አጼው ፣ የወንድማቸውን ልጅ  [[ዘድንግል]]ን ለተተኪ ንጉስነት አጭተውት ነበር። ንግስት [[ማርያም ሰና]]ና የወቅቱ መሳፍንት (ለምሳሌ ራስ አትናቲወስ)  የ 7 ዓመት ህጻን የነበረው  የሰርፀ ድንግል ልጅ [[ያዕቆብ]]   እንዲነገስ የአባቱን ሃሳብ አስቀየሩ። ህጻኑም የነገሰበት ጊዜ ከ1597 እስከ 1603 ነበር። በዚህ ጊዜ የርስ በርስ ጦርነት እንዳይነሳ  ለህጻኑ ስልጣን ተቀናቃኝ ሊሆን ይችላል የተባለውና በህዝቡ ዘንድ  ተወዳጅነት ያተረፈውን  [[ዘድንግል]]ን በግዞት  ወደ [[ጣና]] ሃይቅ እንዲባረር አደረጉ።  ሱሰኒዮስም  ከዘድንግል ጋር አብሮ ከማደጉ በተጨማሪ ይዋደዱ ስለነበር  ( እንዲሁም ልክ እንደ ዘድንግል ለያዕቆብ ስልጣን አስጊ ሆነ ስለተገኘ)  በማምለጥ በጎጃምና ሸዋ  ገዳማት  እንዲሁም በኋላ ከተንቀሳቃሽ ኦሮሞወች ጋር ኑሮውን አደረገ።  አብረውት ከነበሩት ኦሮሞወች ሠራዊት በመመልመል [[ሸዋ]] ውስጥ በተለይ [[ይፋት]]ን፣ [[መርሃ ቤቴ]]ንና [[ቢዛሞ]]ን በጦርነት ተቆጣጠረ። 

ወጣቱ ንጉስ [[ያዕቆብ]] የጊዜው መኳንንቶች ስልጣን ያለገደብ መሆኑን በመቃወም ስልጣናቸው እንዲገደብ በመሞከሩና በእድሜው ምክናያት በሱ ቦታ ሆኖ አገሪቱን የሚያስተዳድረውን ራስ [[አትናቲወስ]]ን ስልጣን መጋፋት ሲጀምር ከዘመኑ ባለስልጣኖች ጋር ጥል ገባ። በዚህ ጊዜ መኳንንቶቹ "ሃይማኖት የለሽ አረመኔ" እና "ጠንቋይ" ነው የሚል የፈጠራ ወሬ በንጉሱ ላይ በመንዛት በግዞት ከስልጣን እንዲባረርና በ[[እንራያ]] በስደት እንዲኖር አደረጉት።  አጼ [[ዘድንግል]]ን በ 1603  የ[[ጉራጌ]]ው ራስ[[ዘስላሴ]] አቀነባባሪነት ንጉሰ ነገስት አደረጉት። ዘድንግል፣ ምንም እንኳ አይምሮው ብሩህ የነበረ መሪ ቢሆንም ወደ ካቶሊክ ሃይማኖት በማዘንበሉ ምክንያት አመጽና ጦርነት ተነስቶበት በ1604  በ[[ላባርት ጦርነት]]  ሞተ።

=== ንግስና  ===
[[ዘድንግል]] ባለፈ ጊዜ ሱሰኒዮስ  በምስራቅ ጎጃም በምተገኘው ጥንታዊቷ [[መርጡለማሪያም]] ቤ/ክርስቲያን  የዙፋን አክሊል ደፋ (ህዳር 1604 እ.ኤ.አ)።  ነገር ግን ራስ [[ዘስላሴ]]ና አንዳንድ መኳንንት  ቀደምት የተባረረውን ንጉስ [[ያዕቆብ]]ን በመደገፍ አቋም ያዙ፣ እንዲሁም መልሰው አነገሱት ።  በአንድ አገር ሁለት አጼ መኖር ስለማይችል፣   ሱሰኒዮስ፣   ራስ[[ዘስላሴ]]ን ጦርነት  ገጥሞ ከማረካቸው በኋላ አጼ [[ያዕቆብ]]ን በ1607 ደቡብ ጎጃም ውስጥ  የ[[ጎል ጦርነት]] ተብሎ በሚታወቀው ገጥሞ አሸነፈው።  ከዚህ ጦርነት በኋላ ሱሰኒዮስ ብቸኛው የአገሪቱ መሪ ሆነ። 

ራስ ዘስላሴም ከምርኮ በኋላ ሱሰኒዩስን ይደግፉ እንጂ ቆይተው፣  ንጉሱ ወደ ካቶሊክ ሃይማኖት በማድላቱ፣  መጣላታቸው አልቀረም ። በዚህ ምክንያት በምስራቅ ጎጃም በሚገኝው አምባ [[ጉዛምን]] ለእስር ተዳረጉ። አምባው ላይ አመት ከቆዩ በኋላ  በማምለጥ በሽፍትነት እያሉ አንድ ገበሬ ገድሎ እራሳቸውን ለንጉሱ  ሱሰኒዮስ እንደላከ [[ጄምስ ብሩስ]] ይተርካል። <ref>(እንግሊዝኛ) James Bruce, ''Travels to Discover the Source of the Nile'' (1805 edition), vol. 3, pp. 287-289</ref>
[[ስዕል:DankazPalace.JPG|300px|left|thumb|በደንቀዝ ተሰርቶ የነበረው የቤተመንግስቱ አቅድ]]

== አሰምሳዮቹ አጼ ያዕቆቦች ==
በ[[ጎል ጦርነት]]  ጊዜ የአጼ ያዕቆብ ሰራዊት ሽንፈት ይድረስበት እንጂ የንጉሱ  ሬሳ  በጦር ሜዳው ስላልተገኘ  በጦርነቱ መሞቱ አጠራጣሪ ሆነ። በዚህ ምክንያት ብዙ  "አጼ ያዕቆብ እኔ ነኝ"የሚሉ የአመጽ መሪወች በሱሰኒዮስ ንግስና ዘመን ተነሱ። ለምሳሌ ሱሰኒዩስ ከነገሰ በኋላ በ1608 [[ደብረ ቢዘን]]  (ያሁኑ [[ኤርትራ]] ) ውስጥ [[አጼ ያዕቆብ]] ነኝ የሚል ብዙ ተከታይ ያለው መሪ ተነሳ።  ይህ አሰምሳይ ንጉስ ሁል ጊዜ ፊቱን ተሸፋፍኖ ነበር ሰው ፊት የሚቀርበው።  ለዚህ እንግዳ ጸባዩም የሚሰጠው ምክንያት "በጦርነት ፊቴ ላይ ጠባሳና ቁስል ስለደረሰ  ሰውን ላለማስቀየም"  ነው ይል ነበር ።<ref>Bruce, p. 289</ref> የ[[ትግራይ ገዢ]] የነበረው [[ሰዕለ ክርስቶስ]]  የአመጹን መነሳት በሰማ ጊዜ የራሱንና የ[[ፖርቱጋል]] ወታደሮችን አሰልፎ በአስመሳዩ ንጉስ ላይ ዘመተ፡፡ አመጸኛው ሶስት ጊዜ በጦርነት ቢሸነፍም ሳይማረክ በማምለጥ በ[[ሐማሴን]] ተራራወች ለመደበቅ ቻለ። <ref>Bruce, pp. 290-292</ref>  

ይህ በዚህ እንዳለ፣ የስዕለ ክርስቶስ ሰራዊት ወደ ሰሜን መክተቱን የሰሙት የኦሮሞ ቡድኖች ትግራይን በመወረር ከፍተኛ ጉዳት አደረሱ <ref>Wallis Budge, A history of Ethiopia, page 385 </ref>  በዚህ ምክንያት ንጉሱ ወደ ትግራይ ለመሄድ መሰናዶ ጀመረ።<ref>Wallis, 386</ref> በመሃል ግን በ[[ርብ ወንዝ]] ተፋሰስ አካባቢ የ[[መረዋ ኦሮሞ]] ተብለው የሚታወቁ ቡድኖች ገጥመው  በመጀመሪያው ዙር  ስላላሸነፈ ለሁለተኛ ጊዜ ሃይሉን አጠናክሮ በመግጠም አሸንፎ እንዲበታተኑ አደረገ። የተበተኑት መረዋወች ከሌሎች ኦሮሞወች ጋር ሃይላቸውን አጠናክረው በማበር ለብቀላ እንደገና ወደ [[በጌ ምድር]] ወረራ አደረጉ። በዚህ ጊዜ ሱሰኒዩስ ከ[[ቀኛዝማች ጁሊየስ]] እና [[ክፍለ ክርስቶስ]] ጋር በመሆን ጥር17፣ 1608 የ[[እብናት ጦርነት]] ተብሎ በሚታወቀው  ድል አድረጉ። ጀምስ ብሩስ፣ የነገስታቱን ዜና መዋዕል ዋቢ አድርጎ እንደዘገበ፣ በ [[እብናት]] ጦርነት ወቅት ከንጉሱ ወገን 400 ሲሞቱ ከወራሪወቹ ዘንድ 12000 ሞተዋል ይላል። <ref>Bruce, pp. 292-296</ref> 

የዚህ ጉዳይ በንዲህ ከተጠናቀቀ በኋላ፣  ባለ ድሉ ሱሰኒዮስ፣  ወደ [[ትግራይ]] በ[[ሊማሊሞ]]ገደል  እና [[ዋልድባ]] አድርጎ አቀና። በዚያውም የንጉሰ ነገስትነቱን ማዕረግ ታህሳስ 18፣ 1608 በ[[አክሱም]] አጸና።<ref>Bruce, pp. 296-300</ref> በትግራይ ውስጥ ተነስቶ የነበረውንም አመጽና የኦሮሞ ቡድን ጥቃት በማሸነፍ ጸጥታ አሰፈነ።  ይሁንና አሰመሳዩን ያዕቆብን ለመያዝ ያደረገው ጥረት ፍሬ ስላላፈራ ስራውን መልሶ  ለወንድሙ [[ስዕለ ክርስቶስ]] ተወለትና ወደ ቤተ መንግስቱ [[ደንካዝ]] ተመለሰ። ትንሽ ቆይቶም በስዕለ ክርስቶስ ገፋፊነት ሁለት የአስመሳዩ ያዕቆብ ተከታዮች መሪያቸውን በመግድል አንገቱን ቆርጠው ለሱሰኒዩስ ላኩ። ስኮቱ ጄምስ ብሩስ እንደመዘገበ "የአስመሳዩ እራስ ስላልተሸፋፈነ፣ አሰመሳዩ ፊት ላይ ምንም ጠባሳ፣ ምንም ቁስል፣ ምንም ችግር እንደሌለ አስተዋልን። ይልቁኑ ይሸፋፈን የነበረው ከእውነተኛው ንጉስ ያዕቆብ ጋር ምንም ምሥሥል እንዳልነበረው ለመደበቅ እንደነበር ተገነዘብን" <ref>Bruce, pp. 299f</ref> በማለት የደብረ ቢዘኑ አጼ ያዕቆብ ታሪክ በንዲህ መልክ ተቋጨ።

== ሱሰኒዮስና የካቶሊክ እምነት ==
ሱሰኒዮስ በርግጥ ረጅም ጊዜ አገሪቱን ይምራት እንጂ አስተዳደሩ የሚታወቀው የኢትዮጵያን መንግስት ሃይማኖት ከ[[ተዋህዶ]] ወደ [[ካቶሊክ]] በመቀየሩ ነው።  ሱሰኒዮስ ካቶሊክ ሃይማኖትን የተቀበለበት ምክንያት በሁለት ምክንያት ነበር፦ አንደኛው [[ፔድሮ ፔዝ]] የተባለው የጀስዩት ሰባኪ ስላግባባው ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ ከ[[ፖርቹጋል]] እና [[ስፔን]]  ወታደራዊ ድጋፍ ለማግኘት ነበር። በ ታህሳስ 10፣1607 ለፖርቹጋሉ ንጉስ እና ጥቅምት 14 1607 ለ ሮማው ፓፓ በጻፈው ደብዳቤው (አሁን ድረስ ይገኛል) ወታደሮች እንደሚፈልግ ሲገልጽ ነገር ግን ሃይማኖቱን መቀየሩን በሁለቱም ደብዳቤወች አይገልጽም፤ ይልቁኑ በሁለቱም ደብዳቤወቹ ሙሉ ትጥቅ ያደርጉ የአውሮጳ ወታደሮች እንዲልኩለት ይጠይቃል።  <ref>Bruce, p. 287</ref>  የዚህም ጥያቄ መነሻው የማያቋርጥ አመጽ  አንዴ በሃይማኖት፣ ሌላ ጊዜ በ"አሰምሳይ ያዕቆቦች" በተረፈም በተንቀሳቃሽ የኦሮሞ ቡድኖች ስለተነሳበት ነበር።

ሱሰኒዮስ  ከመጀመሪያው ጀምሮ ለካቶሊኮች ብዙ እርዳት አድርጓል፣ ለምሳሌ በግዛቱ መጀምሪያ  ለ[[ካቶሊክ]] [[ጀስዊቶች]] በ[[ጎርጎራ]] ሰፋፊ መሬት ሰጥቷቸው ነበር። ቆይቶም በ1622 ፣ የነበሩትን ብዙ ሚስቶች (ከመጀመሪያየቱ ሚስቱ በቀር) በመፍታት፣ የ[[ካቶሊክ]] እምነት መቀበሉን በአደባባይ አስታወቀ።  ሆኖም ግን [[ፔድሮ ፔዝ]] ይባል የነበረው ለዘብተኛው የካቶሊኩ ቄስ በበሽታ በመሞቱ ከ[[ስፔን]] [[አልፎንሶ ሜንዴስ]] የተባለ ጳጳስ በኢትዮጵያ ላይ ተሹሞ በ1624 መጣ።  አዲሱ ጳጳስ በጣም ግትር፣ እኔ ያልኩት ካልሆነ የሚል፣ ጠባብ አይምሮ የነበረውና መቻቻል የማያውቅ ነበር <ref> (እንግሊዝኛ) Wallis Budge, ''A History of Ethiopia: Nubia and Abyssinia'', 1928 (Oosterhout: Anthropological Publications, 1970), p. 390</ref>።  ቶሎ ብሎም የቅዳሜን ሰንበትነት ሻረ፣ ብዙ አጽዋማትንም አስወጣ፣ ከዚያም በህዝብ ፊት [[የሮማው ፓፓ]]ን የበላይነት በኢትዮጵያ ላይ አወጀ።<ref>(እንግሊዝኛ) Pankhurst, ''The Ethiopians: A History'' (Oxford: Blackwell, 2001), p. 107</ref> በዚህ ምክንያት አመጽ ተነሳ። የሱሰኒዩስ ወንድም [[የማነ ክርስቶስ]]፣ ጃንደረባው [[ክፍለ ዋህድ]] ና [[ጁሊየስ]]  ሦስቱ ሆነው ሱሰኒዮስን ሊገድሉት ሞከሩ ግን ሱሰኒዮስ አመለጠ። መልሰውም ጦርነት ጎጃም ውስጥ ከፈቱበት ግን ተሸነፉ <ref>Bruce, pp. 344-350</ref>
[[ስዕል:Susenyos.gif |thumb|right|300px|  ሱሰንዮስ  (ከግራ) ከፖርቹጋል ለተላከው አዲሱ የካቶሊክ ፓትሪያርክ [[ሜንዴዝ]] (ከቀኝ) አቀባበል ሲያደርግ  ]]

=== የሃይማኖት አመጽ ===
በሃይማኖት የተነሳው አመጽ እየጨመረ እንጂ እየበረደ ሊሄድ አልቻለም።  በተለይ  በወንድሙ [[መልክዐ ክርስቶስ]] ይመራ የነበረው የ[[ላስታ]] አመጽ ሊሸነፍ አልቻለም።  በ1629  ወደ 30 ሺ ወታደሮች አስከትሎ የላስታውን አመጽ ለመቆጣጠር ያደረገው ጥረት ሳይሳካ ቀረ። እንዲያውም መሪ የነበረው የሚስቱ ወንድም ልጅ በጦርነቱ ተገደለ<ref>Bruce, pp. 381-384</ref>  ለሁለተኛ ጊዜ መልክዓ ክርስቶስን ለመግጠም ያደረገው ሙከራ ከሁሉ ሁሉ የራሱ ወታደሮች ወኔ መኮስመኑን አስገነዘበው። በዚህ ምክንያት  የወታደሮቹን ወኔ ለመገንባት የሃይማኖት ነጻነት በመፍቀድ የ"ዕሮብን ጾም" እንዲጾሙ ፈቀደ።  ይሁንና አሁንም እንደበፊቱ የመልዐከ ክርስቶስ ጦር ሊበገር አልቻለም። ሱሰኒዮስ ያለምንም ፍሬ ወደ ቤ/መንግስቱ ዳንካዝ ባዶ እጁን ተመለ።

ለሶስተኛ ዙር ጦር ለመግጠም በሚዘጋጅበት ጊዜ የሰራዊቱ  ወኔ ከመዝቀጡ  የተነሳ ለመዝመት እንደማይፈልጉ ተገነዘበ።   ላስታ ውስጥ የሚካሄደው የማያባራ ጦርነት ምንም ለውጥ እንዳላመጣ፣ የአገሪቱን ግዛት እንደማይጨምር፣ የሚዋጉዋቸውም ሰወች ጠላት እንዳልሆኑና፣ በሃይማኖት ምክንያት የነበረው ሰቆቃ እንዲያቆም በልጁ  በ[[ፋሲለደስ]] አድርገው ወታደሮቹ ምክንያታቸውን ገለጹለት። ሱሰንዮስም መልሶ በዚህ በሶስተኛው ዙር የላስታውን አመጽ ድል ካደረጉለት የቀደመውን የኢትዮጵያ ሃይማኖት እንደሚመልስ  በልጁ ላከባቸው።  <ref>ዋሊስ፣ ገጽ 392</ref>  

=== የ[[ፋሲለደስ]] ንግግር ===
የሱሰኒዮስን ቃል ኪዳን ገንዘብ በማድረግ ሰራዊቱ ወደ ላስታ ተመመ።  በዚህ መካከል 25፣000 የሚሆኑ የመልክዐ ክርስቶስ ሰራዊት ላስታን ለቀው መሃል መንገድ ላይ ሊገናኙት ሰልፍ እንደጀመሩ መረጃ አገኘ።   ሐምሌ 26፣ 1631 ሰራዊቶች ተገናኙ። በዚህ ጊዜ ሱሰኒዮስ ከጥቂት ፈረሰኞቹ ጋር በመሆን በድፍረት ቀደም ብለው የመጡትን የመልዐክ ክርስቶስ ወታደሮች በማጥቃት እግረኛው ሳይቀላቀላቸው አሽመደመዱት። በዚህ ጊዜ ሌላው የላስታ ሰራዊት በፍርሃት ተበተነ፣ የንጉሱም ፈረሰኛ ጦር ብዙውን ገደለ። በዚህ ሁኔታ አመጸኞቹ ሲሸነፉ መሪያቸው የንጉሱ ወንድም ግን በፈረሱ ፍጥነት ምክንያት ሊያመልጥ ቻለ። በሚቀጥለው ቀን አጼ ሱሰኒዮስ ከልጁ [[ፋሲለደስ]] ጋር ያለፈውን ቀን የጦር ውሎ ለመገምገም ወደሜዳ ወጡ። 8000 የሚሆኑ የመልክዐ ክርስቶስ ሰራዊት መሞታቸውን ባየ ጊዜ ፋሲለደስ ለአባቱ እንዲህ ሲል መናገሩን  ጄምስ ብሮስ ያትታል ፡
<blockquote>
እነዚህ በሜዳ ላይ  ታርደው የምታያቸው ወይም አረመኔ ወይም መሃመዳውያን አይደሉም። ሞታቸውም  ምንም ደስታ  አያመጣም። ክርስቲያን እና የራስህ ሰወች ናቸው፣ አንዳንዶቹም   የስጋ ዘመዶችህ። ምንም ጥቅም የማይገኝበት ይሄ ድል አይደለም! እነዚህን  በገደልክ ቁጥር እራስክን በጎራዴ ወግተህ እንደገደልክ ቁጥር ነው።  ስንት ሰው አረድክ? ስንት ተጨማሪ መግደል ተፈልጋህ?   መዘባበቻ ሆንን እኮ! በአረመኔወቹና በአረቦች  ሳይቀር የእናት አባታቸውን ሃይማኖት ትተው እርስ በርሳቸው የሚተላለቁ እየተባልን የሰው መሳለቂያ ሆንን።
</blockquote> <ref>Bruce, pp. 402f</ref>
የልጁ ወቀሳ ውሸት እንደሌለውና ድሉ በኢትዮጵያን ዘንድ የበለጠ መጠላትን እንጂ መፈቀርን እንዳላተረፈለት ተረዳ።  <ref>ዋሊስ ገጽ 393</ref> 
[[ስዕል:Dankaz.jpg|thumb|right|200px|በዳንካዙ የሱሰንዮስ ቤ/መንገስት የጭስ መውጫ ዲዛይን]]

=== የሃይማኖት ነጻነት ===
ከዚህ ድል በኋላ አመት ባልሞላ ጊዜ ስኔ 14፣  1632 ካቶሊክ ሃይማኖትን የሚከተል መከተል እንደሚችል፣ ግን ያን ሃይማኖት ማንም በግድ መከተል እንደሌለበት ከቤተ መንግስቱ [[ደንቀዝ]] አዋጅ አሳወጀ። በዚህ ጊዜ የካቶሊክ ቤ/ክርስቲያን የአገሪቱ መንግስት ቤ/ክርስቲያን መሆኑ አከተመለት። <ref>Bruce, pp. 403ff</ref>

== ስልጣን ርክክብ ==
የሃይማኖት ነጻነትን ካወጀ በኋላ ሃገሪቱን የመምራት ሃይሉ እንደሌለው ሲገነዘብ ቀስ በቀስ ለልጁ ስልጣኑን አስረከበ።  ሐምሌ 1632 [[ፋሲለደስ]] ንጉሰ ነገስት ሲሆን ሱሰንዮስ ሙሉ በሙሉ ከስልጣን ወረደ።   ወዲያውም የማይደን በሽታ ሱሰንዮስን ያዘውና በተወለደ በ61 አመቱ  እ.ኤ.አ መስከረም 7፣ 1632  ከዚህ አለም በሞት ተለየ።  በትልቅ ክብርና ስነስርዓት ልጁ በተገኘበተ በ [[ገነተ እየሱስ]] ቤ/ክርስቲያን ተቀበረ። <ref>ዋሊስ፣ ገጽ 395</ref>

== [[የአጼ ሱሰንዮስ ዜና መዋዕል]] ==
[[File:የአጼ ሱሰንዮስ ዜና መዋዕል.pdf|thumb|left|100px|  [http://am.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:%E1%8B%A8%E1%8A%A0%E1%8C%BC_%E1%88%B1%E1%88%B0%E1%8A%95%E1%8B%AE%E1%88%B5_%E1%8B%9C%E1%8A%93_%E1%88%98%E1%8B%8B%E1%8B%95%E1%88%8D.pdf&page=64] |page=64]]

{{clear}}
== ማጣቀሻ ==
{{Reflist|30em}}
{{የኢትዮጵያ ነገሥታት}}

[[መደብ:የኢትዮጵያ ነገሥታት]]
[[መደብ :ሱሰንዮስ]]
ዓፄ ሱስኒዩስ በዙፋን ስማቸው  "መልአክ ሰገድ"  ተብለው ሲታወቁ በ1572 ተወልደው በ1632 (እ.ኤ.አ)አርፈዋል። ከ1606–1632 እ.ኤ.አ. የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት የነበሩ ሲሆን፣  አባታቸው  የአፄ ልብነ ድንግል የልጅ ልጅ  የሆኑት አቤቶ ፋሲለደስ እና ልጃቸው  ደግሞ ዓፄ ፋሲለደስ ነበሩ። እናታቸው ወይዘሮ ሐመልማለ-ወርቅ የተሰኙ የጎጃም አስተዳዳሪ ልጅ ነበሩ።

በሱሰንዮስ ዘመን የነበረው የጀስዩት ሚስዩን አልሜዳ ሱሰንዩስ  "ረጅም፣ ወንዳወንድ፣ ትላልቅ አይኖች ያሉት፣ አፍንጫው ቀጥ ያለና ጢሙም በጥንቃቄ የተከረከመ ነው" ካለ በኋላ  አለባበሱን ሲገልፅ  " [በጊዜው የአውሮጳውያን ፋሽን የነበረውን አይነት]  እስከ ጉልበቱ የሚደርስ  ከደማቅ ቀይ ሐር  የተሰራ በፍታ በስስ ጥብቅ ያለ ሱሪ እና በትላልቅ ወርቅ ያጌጠ ቀበቶ ለብሶ ከላዩ ላይ በተለያየ ቅርጻቅርጽ ያጌጠ ካባ ይደርባል። "(እንግሊዝኛ) C.F. Beckingham and G.W.B. Huntingford, Some Records of Ethiopia, 1593-1646 (London: Hakluyt Society, 1954), p. 189. Beckingham and Huntingford gloss capelhar as a "kind of short mantle of Moorish origin."

 የህይወት ታሪክ 
 በህጻንነቱ 
ሱሰኒዩስ የተወለደው የአህመድ ግራኝ ሰራዊት ከተሸነፈ በኋላ ሲሆን በዚህ ጊዜ የህዝብ ንቅናቄ ይታይ ነበር። የሱሰኒዮስ ዜና መዋዕል እንደሚያትተው በህፃንነቱ  ከአባቱ ጋር ጎጃም ውስጥ ይኖሩበት የነበረው ከተማ በአንድ ተንቀሳቃሽ የኦሮሞ ቡድን ስር ወደቀ ፤ አባቱና ቀሪው የከተማው ሰው ሲገደል እሱ ግን ለአንድ አመት ከግማሽ  በምርኮ  ከኦሮሞው ቡድን መሪ ጋር ተቀመጠ።  ከዚያ በኋላ የኦሮሞው ቡድን በዳሞት ከደጅ አዝማች  አስቦ ጋር ጦርነት ለመግጠም ሞክሮ በመሸነፉ ወደአካባቢው ዋሻወች በመግባት ለመሸሸግ ሞከረ። የደጃአዝማች አስቦ ሰራዊት የተሸሸጉትን ቡድኖች አባላት እዋሻው ድረስ በመግባት ከነመሪያቸው በሰንሰለት አሰሩዋቸውና "ህጻኑን ሱሰኒዮስ ካመጣችሁ ትለቀቃላችሁ ካላመጣችሁ ግን ትገደላላችሁ" አላቸው። ሱሰኒዮስ በዚህ መንገድ ሲለቀቅ፣ ደጃች አስቦ ህጻኑን  መንገዱ ለተባለ  የአቤቶ ፋሲለደስ ወዳጅ በአደራ ሰጡት። መንገዱም  የንግስት አድማስ ሞገሴ (የአፄ ሰርፀ ድንግል እናት)  ቤተኛ ስለነበር ህጻኑ ከንግስቲቱ ዘንድ አደገ ። የሱሰኒዮስ ዜና መዋዕል። ምዕራፍ  1 (Chronicle of Susenyos) 

 ወህኒና አጼ ያዕቆብ 
thumb|right|300px|  የሱሰኒዮስ ቤ/መንግስት በደንቀዝ (ከሩቁ) 
በ1590ወቹ የአፄ ሰርፀ ድንግል ልጆች እድሜያቸው ገና ጨቅላ ስለነበር ፣  አጼው ፣ የወንድማቸውን ልጅ  ዘድንግልን ለተተኪ ንጉስነት አጭተውት ነበር። ንግስት ማርያም ሰናና የወቅቱ መሳፍንት (ለምሳሌ ራስ አትናቲወስ)  የ 7 ዓመት ህጻን የነበረው  የሰርፀ ድንግል ልጅ ያዕቆብ   እንዲነገስ የአባቱን ሃሳብ አስቀየሩ። ህጻኑም የነገሰበት ጊዜ ከ1597 እስከ 1603 ነበር። በዚህ ጊዜ የርስ በርስ ጦርነት እንዳይነሳ  ለህጻኑ ስልጣን ተቀናቃኝ ሊሆን ይችላል የተባለውና በህዝቡ ዘንድ  ተወዳጅነት ያተረፈውን  ዘድንግልን በግዞት  ወደ ጣና ሃይቅ እንዲባረር አደረጉ።  ሱሰኒዮስም  ከዘድንግል ጋር አብሮ ከማደጉ በተጨማሪ ይዋደዱ ስለነበር  ( እንዲሁም ልክ እንደ ዘድንግል ለያዕቆብ ስልጣን አስጊ ሆነ ስለተገኘ)  በማምለጥ በጎጃምና ሸዋ  ገዳማት  እንዲሁም በኋላ ከተንቀሳቃሽ ኦሮሞወች ጋር ኑሮውን አደረገ።  አብረውት ከነበሩት ኦሮሞወች ሠራዊት በመመልመል ሸዋ ውስጥ በተለይ ይፋትን፣ መርሃ ቤቴንና ቢዛሞን በጦርነት ተቆጣጠረ። 

ወጣቱ ንጉስ ያዕቆብ የጊዜው መኳንንቶች ስልጣን ያለገደብ መሆኑን በመቃወም ስልጣናቸው እንዲገደብ በመሞከሩና በእድሜው ምክናያት በሱ ቦታ ሆኖ አገሪቱን የሚያስተዳድረውን ራስ አትናቲወስን ስልጣን መጋፋት ሲጀምር ከዘመኑ ባለስልጣኖች ጋር ጥል ገባ። በዚህ ጊዜ መኳንንቶቹ "ሃይማኖት የለሽ አረመኔ" እና "ጠንቋይ" ነው የሚል የፈጠራ ወሬ በንጉሱ ላይ በመንዛት በግዞት ከስልጣን እንዲባረርና በእንራያ በስደት እንዲኖር አደረጉት።  አጼ ዘድንግልን በ 1603  የጉራጌው ራስዘስላሴ አቀነባባሪነት ንጉሰ ነገስት አደረጉት። ዘድንግል፣ ምንም እንኳ አይምሮው ብሩህ የነበረ መሪ ቢሆንም ወደ ካቶሊክ ሃይማኖት በማዘንበሉ ምክንያት አመጽና ጦርነት ተነስቶበት በ1604  በላባርት ጦርነት  ሞተ።

 ንግስና  
ዘድንግል ባለፈ ጊዜ ሱሰኒዮስ  በምስራቅ ጎጃም በምተገኘው ጥንታዊቷ መርጡለማሪያም ቤ/ክርስቲያን  የዙፋን አክሊል ደፋ (ህዳር 1604 እ.ኤ.አ)።  ነገር ግን ራስ ዘስላሴና አንዳንድ መኳንንት  ቀደምት የተባረረውን ንጉስ ያዕቆብን በመደገፍ አቋም ያዙ፣ እንዲሁም መልሰው አነገሱት ።  በአንድ አገር ሁለት አጼ መኖር ስለማይችል፣   ሱሰኒዮስ፣   ራስዘስላሴን ጦርነት  ገጥሞ ከማረካቸው በኋላ አጼ ያዕቆብን በ1607 ደቡብ ጎጃም ውስጥ  የጎል ጦርነት ተብሎ በሚታወቀው ገጥሞ አሸነፈው።  ከዚህ ጦርነት በኋላ ሱሰኒዮስ ብቸኛው የአገሪቱ መሪ ሆነ። 

ራስ ዘስላሴም ከምርኮ በኋላ ሱሰኒዩስን ይደግፉ እንጂ ቆይተው፣  ንጉሱ ወደ ካቶሊክ ሃይማኖት በማድላቱ፣  መጣላታቸው አልቀረም ። በዚህ ምክንያት በምስራቅ ጎጃም በሚገኝው አምባ ጉዛምን ለእስር ተዳረጉ። አምባው ላይ አመት ከቆዩ በኋላ  በማምለጥ በሽፍትነት እያሉ አንድ ገበሬ ገድሎ እራሳቸውን ለንጉሱ  ሱሰኒዮስ እንደላከ ጄምስ ብሩስ ይተርካል። (እንግሊዝኛ) James Bruce, Travels to Discover the Source of the Nile (1805 edition), vol. 3, pp. 287-289
300px|left|thumb|በደንቀዝ ተሰርቶ የነበረው የቤተመንግስቱ አቅድ

 አሰምሳዮቹ አጼ ያዕቆቦች 
በጎል ጦርነት  ጊዜ የአጼ ያዕቆብ ሰራዊት ሽንፈት ይድረስበት እንጂ የንጉሱ  ሬሳ  በጦር ሜዳው ስላልተገኘ  በጦርነቱ መሞቱ አጠራጣሪ ሆነ። በዚህ ምክንያት ብዙ  "አጼ ያዕቆብ እኔ ነኝ"የሚሉ የአመጽ መሪወች በሱሰኒዮስ ንግስና ዘመን ተነሱ። ለምሳሌ ሱሰኒዩስ ከነገሰ በኋላ በ1608 ደብረ ቢዘን  (ያሁኑ ኤርትራ ) ውስጥ አጼ ያዕቆብ ነኝ የሚል ብዙ ተከታይ ያለው መሪ ተነሳ።  ይህ አሰምሳይ ንጉስ ሁል ጊዜ ፊቱን ተሸፋፍኖ ነበር ሰው ፊት የሚቀርበው።  ለዚህ እንግዳ ጸባዩም የሚሰጠው ምክንያት "በጦርነት ፊቴ ላይ ጠባሳና ቁስል ስለደረሰ  ሰውን ላለማስቀየም"  ነው ይል ነበር ።Bruce, p. 289 የትግራይ ገዢ የነበረው ሰዕለ ክርስቶስ  የአመጹን መነሳት በሰማ ጊዜ የራሱንና የፖርቱጋል ወታደሮችን አሰልፎ በአስመሳዩ ንጉስ ላይ ዘመተ፡፡ አመጸኛው ሶስት ጊዜ በጦርነት ቢሸነፍም ሳይማረክ በማምለጥ በሐማሴን ተራራወች ለመደበቅ ቻለ። Bruce, pp. 290-292  

ይህ በዚህ እንዳለ፣ የስዕለ ክርስቶስ ሰራዊት ወደ ሰሜን መክተቱን የሰሙት የኦሮሞ ቡድኖች ትግራይን በመወረር ከፍተኛ ጉዳት አደረሱ Wallis Budge, A history of Ethiopia, page 385   በዚህ ምክንያት ንጉሱ ወደ ትግራይ ለመሄድ መሰናዶ ጀመረ።Wallis, 386 በመሃል ግን በርብ ወንዝ ተፋሰስ አካባቢ የመረዋ ኦሮሞ ተብለው የሚታወቁ ቡድኖች ገጥመው  በመጀመሪያው ዙር  ስላላሸነፈ ለሁለተኛ ጊዜ ሃይሉን አጠናክሮ በመግጠም አሸንፎ እንዲበታተኑ አደረገ። የተበተኑት መረዋወች ከሌሎች ኦሮሞወች ጋር ሃይላቸውን አጠናክረው በማበር ለብቀላ እንደገና ወደ በጌ ምድር ወረራ አደረጉ። በዚህ ጊዜ ሱሰኒዩስ ከቀኛዝማች ጁሊየስ እና ክፍለ ክርስቶስ ጋር በመሆን ጥር17፣ 1608 የእብናት ጦርነት ተብሎ በሚታወቀው  ድል አድረጉ። ጀምስ ብሩስ፣ የነገስታቱን ዜና መዋዕል ዋቢ አድርጎ እንደዘገበ፣ በ እብናት ጦርነት ወቅት ከንጉሱ ወገን 400 ሲሞቱ ከወራሪወቹ ዘንድ 12000 ሞተዋል ይላል። Bruce, pp. 292-296 

የዚህ ጉዳይ በንዲህ ከተጠናቀቀ በኋላ፣  ባለ ድሉ ሱሰኒዮስ፣  ወደ ትግራይ በሊማሊሞገደል  እና ዋልድባ አድርጎ አቀና። በዚያውም የንጉሰ ነገስትነቱን ማዕረግ ታህሳስ 18፣ 1608 በአክሱም አጸና።Bruce, pp. 296-300 በትግራይ ውስጥ ተነስቶ የነበረውንም አመጽና የኦሮሞ ቡድን ጥቃት በማሸነፍ ጸጥታ አሰፈነ።  ይሁንና አሰመሳዩን ያዕቆብን ለመያዝ ያደረገው ጥረት ፍሬ ስላላፈራ ስራውን መልሶ  ለወንድሙ ስዕለ ክርስቶስ ተወለትና ወደ ቤተ መንግስቱ ደንካዝ ተመለሰ። ትንሽ ቆይቶም በስዕለ ክርስቶስ ገፋፊነት ሁለት የአስመሳዩ ያዕቆብ ተከታዮች መሪያቸውን በመግድል አንገቱን ቆርጠው ለሱሰኒዩስ ላኩ። ስኮቱ ጄምስ ብሩስ እንደመዘገበ "የአስመሳዩ እራስ ስላልተሸፋፈነ፣ አሰመሳዩ ፊት ላይ ምንም ጠባሳ፣ ምንም ቁስል፣ ምንም ችግር እንደሌለ አስተዋልን። ይልቁኑ ይሸፋፈን የነበረው ከእውነተኛው ንጉስ ያዕቆብ ጋር ምንም ምሥሥል እንዳልነበረው ለመደበቅ እንደነበር ተገነዘብን" Bruce, pp. 299f በማለት የደብረ ቢዘኑ አጼ ያዕቆብ ታሪክ በንዲህ መልክ ተቋጨ።

 ሱሰኒዮስና የካቶሊክ እምነት 
ሱሰኒዮስ በርግጥ ረጅም ጊዜ አገሪቱን ይምራት እንጂ አስተዳደሩ የሚታወቀው የኢትዮጵያን መንግስት ሃይማኖት ከተዋህዶ ወደ ካቶሊክ በመቀየሩ ነው።  ሱሰኒዮስ ካቶሊክ ሃይማኖትን የተቀበለበት ምክንያት በሁለት ምክንያት ነበር፦ አንደኛው ፔድሮ ፔዝ የተባለው የጀስዩት ሰባኪ ስላግባባው ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ ከፖርቹጋል እና ስፔን  ወታደራዊ ድጋፍ ለማግኘት ነበር። በ ታህሳስ 10፣1607 ለፖርቹጋሉ ንጉስ እና ጥቅምት 14 1607 ለ ሮማው ፓፓ በጻፈው ደብዳቤው (አሁን ድረስ ይገኛል) ወታደሮች እንደሚፈልግ ሲገልጽ ነገር ግን ሃይማኖቱን መቀየሩን በሁለቱም ደብዳቤወች አይገልጽም፤ ይልቁኑ በሁለቱም ደብዳቤወቹ ሙሉ ትጥቅ ያደርጉ የአውሮጳ ወታደሮች እንዲልኩለት ይጠይቃል።  Bruce, p. 287  የዚህም ጥያቄ መነሻው የማያቋርጥ አመጽ  አንዴ በሃይማኖት፣ ሌላ ጊዜ በ"አሰምሳይ ያዕቆቦች" በተረፈም በተንቀሳቃሽ የኦሮሞ ቡድኖች ስለተነሳበት ነበር።

ሱሰኒዮስ  ከመጀመሪያው ጀምሮ ለካቶሊኮች ብዙ እርዳት አድርጓል፣ ለምሳሌ በግዛቱ መጀምሪያ  ለካቶሊክ ጀስዊቶች በጎርጎራ ሰፋፊ መሬት ሰጥቷቸው ነበር። ቆይቶም በ1622 ፣ የነበሩትን ብዙ ሚስቶች (ከመጀመሪያየቱ ሚስቱ በቀር) በመፍታት፣ የካቶሊክ እምነት መቀበሉን በአደባባይ አስታወቀ።  ሆኖም ግን ፔድሮ ፔዝ ይባል የነበረው ለዘብተኛው የካቶሊኩ ቄስ በበሽታ በመሞቱ ከስፔን አልፎንሶ ሜንዴስ የተባለ ጳጳስ በኢትዮጵያ ላይ ተሹሞ በ1624 መጣ።  አዲሱ ጳጳስ በጣም ግትር፣ እኔ ያልኩት ካልሆነ የሚል፣ ጠባብ አይምሮ የነበረውና መቻቻል የማያውቅ ነበር  (እንግሊዝኛ) Wallis Budge, A History of Ethiopia: Nubia and Abyssinia, 1928 (Oosterhout: Anthropological Publications, 1970), p. 390።  ቶሎ ብሎም የቅዳሜን ሰንበትነት ሻረ፣ ብዙ አጽዋማትንም አስወጣ፣ ከዚያም በህዝብ ፊት የሮማው ፓፓን የበላይነት በኢትዮጵያ ላይ አወጀ።(እንግሊዝኛ) Pankhurst, The Ethiopians: A History (Oxford: Blackwell, 2001), p. 107 በዚህ ምክንያት አመጽ ተነሳ። የሱሰኒዩስ ወንድም የማነ ክርስቶስ፣ ጃንደረባው ክፍለ ዋህድ ና ጁሊየስ  ሦስቱ ሆነው ሱሰኒዮስን ሊገድሉት ሞከሩ ግን ሱሰኒዮስ አመለጠ። መልሰውም ጦርነት ጎጃም ውስጥ ከፈቱበት ግን ተሸነፉ Bruce, pp. 344-350
thumb|right|300px|  ሱሰንዮስ  (ከግራ) ከፖርቹጋል ለተላከው አዲሱ የካቶሊክ ፓትሪያርክ ሜንዴዝ (ከቀኝ) አቀባበል ሲያደርግ  

 የሃይማኖት አመጽ 
በሃይማኖት የተነሳው አመጽ እየጨመረ እንጂ እየበረደ ሊሄድ አልቻለም።  በተለይ  በወንድሙ መልክዐ ክርስቶስ ይመራ የነበረው የላስታ አመጽ ሊሸነፍ አልቻለም።  በ1629  ወደ 30 ሺ ወታደሮች አስከትሎ የላስታውን አመጽ ለመቆጣጠር ያደረገው ጥረት ሳይሳካ ቀረ። እንዲያውም መሪ የነበረው የሚስቱ ወንድም ልጅ በጦርነቱ ተገደለBruce, pp. 381-384  ለሁለተኛ ጊዜ መልክዓ ክርስቶስን ለመግጠም ያደረገው ሙከራ ከሁሉ ሁሉ የራሱ ወታደሮች ወኔ መኮስመኑን አስገነዘበው። በዚህ ምክንያት  የወታደሮቹን ወኔ ለመገንባት የሃይማኖት ነጻነት በመፍቀድ የ"ዕሮብን ጾም" እንዲጾሙ ፈቀደ።  ይሁንና አሁንም እንደበፊቱ የመልዐከ ክርስቶስ ጦር ሊበገር አልቻለም። ሱሰኒዮስ ያለምንም ፍሬ ወደ ቤ/መንግስቱ ዳንካዝ ባዶ እጁን ተመለ።

ለሶስተኛ ዙር ጦር ለመግጠም በሚዘጋጅበት ጊዜ የሰራዊቱ  ወኔ ከመዝቀጡ  የተነሳ ለመዝመት እንደማይፈልጉ ተገነዘበ።   ላስታ ውስጥ የሚካሄደው የማያባራ ጦርነት ምንም ለውጥ እንዳላመጣ፣ የአገሪቱን ግዛት እንደማይጨምር፣ የሚዋጉዋቸውም ሰወች ጠላት እንዳልሆኑና፣ በሃይማኖት ምክንያት የነበረው ሰቆቃ እንዲያቆም በልጁ  በፋሲለደስ አድርገው ወታደሮቹ ምክንያታቸውን ገለጹለት። ሱሰንዮስም መልሶ በዚህ በሶስተኛው ዙር የላስታውን አመጽ ድል ካደረጉለት የቀደመውን የኢትዮጵያ ሃይማኖት እንደሚመልስ  በልጁ ላከባቸው።  ዋሊስ፣ ገጽ 392  

 የፋሲለደስ ንግግር 
የሱሰኒዮስን ቃል ኪዳን ገንዘብ በማድረግ ሰራዊቱ ወደ ላስታ ተመመ።  በዚህ መካከል 25፣000 የሚሆኑ የመልክዐ ክርስቶስ ሰራዊት ላስታን ለቀው መሃል መንገድ ላይ ሊገናኙት ሰልፍ እንደጀመሩ መረጃ አገኘ።   ሐምሌ 26፣ 1631 ሰራዊቶች ተገናኙ። በዚህ ጊዜ ሱሰኒዮስ ከጥቂት ፈረሰኞቹ ጋር በመሆን በድፍረት ቀደም ብለው የመጡትን የመልዐክ ክርስቶስ ወታደሮች በማጥቃት እግረኛው ሳይቀላቀላቸው አሽመደመዱት። በዚህ ጊዜ ሌላው የላስታ ሰራዊት በፍርሃት ተበተነ፣ የንጉሱም ፈረሰኛ ጦር ብዙውን ገደለ። በዚህ ሁኔታ አመጸኞቹ ሲሸነፉ መሪያቸው የንጉሱ ወንድም ግን በፈረሱ ፍጥነት ምክንያት ሊያመልጥ ቻለ። በሚቀጥለው ቀን አጼ ሱሰኒዮስ ከልጁ ፋሲለደስ ጋር ያለፈውን ቀን የጦር ውሎ ለመገምገም ወደሜዳ ወጡ። 8000 የሚሆኑ የመልክዐ ክርስቶስ ሰራዊት መሞታቸውን ባየ ጊዜ ፋሲለደስ ለአባቱ እንዲህ ሲል መናገሩን  ጄምስ ብሮስ ያትታል ፡
እነዚህ በሜዳ ላይ  ታርደው የምታያቸው ወይም አረመኔ ወይም መሃመዳውያን አይደሉም። ሞታቸውም  ምንም ደስታ  አያመጣም። ክርስቲያን እና የራስህ ሰወች ናቸው፣ አንዳንዶቹም   የስጋ ዘመዶችህ። ምንም ጥቅም የማይገኝበት ይሄ ድል አይደለም! እነዚህን  በገደልክ ቁጥር እራስክን በጎራዴ ወግተህ እንደገደልክ ቁጥር ነው።  ስንት ሰው አረድክ? ስንት ተጨማሪ መግደል ተፈልጋህ?   መዘባበቻ ሆንን እኮ! በአረመኔወቹና በአረቦች  ሳይቀር የእናት አባታቸውን ሃይማኖት ትተው እርስ በርሳቸው የሚተላለቁ እየተባልን የሰው መሳለቂያ ሆንን። Bruce, pp. 402f
የልጁ ወቀሳ ውሸት እንደሌለውና ድሉ በኢትዮጵያን ዘንድ የበለጠ መጠላትን እንጂ መፈቀርን እንዳላተረፈለት ተረዳ።  ዋሊስ ገጽ 393 
thumb|right|200px|በዳንካዙ የሱሰንዮስ ቤ/መንገስት የጭስ መውጫ ዲዛይን

 የሃይማኖት ነጻነት 
ከዚህ ድል በኋላ አመት ባልሞላ ጊዜ ስኔ 14፣  1632 ካቶሊክ ሃይማኖትን የሚከተል መከተል እንደሚችል፣ ግን ያን ሃይማኖት ማንም በግድ መከተል እንደሌለበት ከቤተ መንግስቱ ደንቀዝ አዋጅ አሳወጀ። በዚህ ጊዜ የካቶሊክ ቤ/ክርስቲያን የአገሪቱ መንግስት ቤ/ክርስቲያን መሆኑ አከተመለት። Bruce, pp. 403ff

 ስልጣን ርክክብ 
የሃይማኖት ነጻነትን ካወጀ በኋላ ሃገሪቱን የመምራት ሃይሉ እንደሌለው ሲገነዘብ ቀስ በቀስ ለልጁ ስልጣኑን አስረከበ።  ሐምሌ 1632 ፋሲለደስ ንጉሰ ነገስት ሲሆን ሱሰንዮስ ሙሉ በሙሉ ከስልጣን ወረደ።   ወዲያውም የማይደን በሽታ ሱሰንዮስን ያዘውና በተወለደ በ61 አመቱ  እ.ኤ.አ መስከረም 7፣ 1632  ከዚህ አለም በሞት ተለየ።  በትልቅ ክብርና ስነስርዓት ልጁ በተገኘበተ በ ገነተ እየሱስ ቤ/ክርስቲያን ተቀበረ። ዋሊስ፣ ገጽ 395

 የአጼ ሱሰንዮስ ዜና መዋዕል 
thumb|left|100px|   |page=64

 ማጣቀሻ 

መደብ:የኢትዮጵያ ነገሥታት
መደብ :ሱሰንዮስ