ሱሙ-ኤፑኽ
'''ሱሙ-ኤፑኽ''' መጀመርያው የምናውቀው የ[[ያምኻድ]] ንጉሥ ነበር። ምናልባት ከ1722 እስከ 1692 ዓክልበ. አካባቢ ([[ኡልትራ አጭር አቆጣጠር]]) በዋና ከተማው [[ሐላብ]] ነገሠ።

ግዛቱ ከሐላብ በላይ [[አላላኽ]]ንና [[ቱባ]]ን ያጠቅልል ነበር።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=74JI2UlcU8AC&pg=PA10&dq#v=onepage&q&f=false|title=International Dictionary of Historic Places: Southern Europe|author=  Trudy Ring,Robert M. Salkin,Sharon La Boda| page=10|year= 1995}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=2aq43z3at0wC&pg=PA376#v=onepage&q&f=false|title= Opening the Tablet Box: Near Eastern Studies in Honor of Benjamin R. Foster|author= Sarah Melville,Alice Slotsky| page=376|year= 2010}}</ref> ሱሙ-ኤፑኽ በታሪክ መዝገብ መጀመርያው የሚገባ የ[[ማሪ]] ንጉሥ [[ያኽዱን-ሊም]] ከጠላቶቹ መካከል ሲጠቅሰው ነው።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=u2nUT_RtyQ8C&pg=PA780#v=onepage&q&f=false|title= Old Babylonian Period (2003–1595 BC)|author=Douglas Frayne| page=780|year= 1990}}</ref> ያኽዱን-ሊም በ[[አሦር]] ላይ የማግባባት ስምምነት ከሱሙ-ኤፑኽ ጋር ምንም ቢኖረውም፣ በያምኻድ ስሜንና እስከ [[ሜድትራኒያን ባሕር]] ድረስ ዘመተ።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=_EtJAgAAQBAJ&pg=PT354#v=onepage&q&f=false|title=The Ancient Near East: History, Society and Economy|author=  Mario Liverani| page=354|year= 2013}}</ref> ስለዚህ ሱሙ-ኤፑኽ በ[[ቱቱል]] ከተማ የሠፈሩት [[ያሚናውያን]]ን በያኽዱን-ሊም ላይ ደገፋቸው።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=Oy4xUpsa7DkC&pg=PA128#v=onepage&q&f=false|title= Challenging Climate Change: Competition and Cooperation Among Pastoralists and Agriculturalists in Northern Mesopotamia|author= Arne Wossink|page= 128|isbn=9789088900310|year=2009}}</ref><ref name="bryce">{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=E1aF0hq1GR8C&pg=PA773#v=onepage&q&f=false|title= The Routledge Handbook of the Peoples and Places of Ancient Western Asia|author=Trevor Bryce|page= 773|isbn=9781134159086|date=2013-03-07}}</ref> ያኽዱን-ሊምም በዚህ ዘመቻ አሸናፊ ቢሆንም፣ በገዛው ልጅ [[ሱሙ-ያማን]] ግድያ ሞተ። በቅርብ ጊዜ ውስጥ የአሦር ንጉሥ [[1 ሻምሺ-አዳድ]] ማሪን የያዘ ነው። 

===የአሦር-ያምኻድ ጦርነት===
ሱሙ-ኤፑኽ በ[[ኻሹም]] ከተማ እርዳታ በ[[ዛልማቁም]] መንግሥት ላይ ዘመተ።<ref name="anatolian">{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=sNOKQgAACAAJ&dq|title= Anatolian Studies: Journal of the British Institute of Archaeology at Ankara. Special number in honour and in memory of John Garstang, 5th May, 1876 - 12th September, 1956, Volume 6|author= Sidney Smith| page=38}}</ref> ኻሹም በኋላ ግን ድጋፉን ወደ አሦር አዛወረ፤ እንዲሁም [[ኡርሹ]] ከተማና የ[[ከርከሚሽ]] ንጉሥ [[አፕላሃንዳ]] ድጋፋቸውን ከያምኻድ ወደ አሦር አዛወሩ። ከዚህ ሻምሺ-አዳድ ማሪን በ1705 ዓክልበ. ይዞ፣ በ1694 ዓክልበ.  ልጁን [[ያስማሕ-አዳድ]] በማሪ ዙፋን ላይ አስቀመጠው። በተጨማሪ ልጁን ያስማሕ-አዳድን ለ[[ቃትና]] ንጉሥ [[ኢሺ-አዳድ]] ሴት ልጅ ለልዕልት በልቱም በማጋባቱ፣ የአሦር-ቃትና ስምምነት አጸና።<ref name="hamblin">{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=h5IQQir5eFEC&pg|title= Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC|author=William J. Hamblin|page= 171|isbn=9780203965566|date=2006-08-20}}</ref> ያምኻድ በአሦር ጓደኞች ተከቦ ነበር።

የማሪ [[አልጋ ወራሽ]]፣ የያኽዱን-ሊም ልጅ [[ዝምሪ-ሊም]] ወደ ያምኻድ መንግሥት በስደት ሸሽቶ ሱሙ-ኤፑኽ ሰላምታውን ሰጠው። በማሪ ኗሪዎች አስተያየት፣ ዝምሪ -ሊም በመብት ዕውነተኛ ንጉሣቸው ነበረ።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=h5IQQir5eFEC&pg|title= Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC|author=William J. Hamblin|page= 259|isbn=9781134520626|date=2013-01-11}}</ref> የሻምሺ-አዳድና የጓደኞቹ ሃያላት ሐላብን ለመያዝ ቢሞክሩም አልቻላቸውም። ሱሙ-ኤፑኽ ደግሞ ስምምነት ከ[[ሱቴያውያን]]ና [[ቱሩካውያን]] ጐሣዎች ጋራ ተዋወሎ እነኚህ አሦርን ከምሥራቅና ደቡብ መቱት።<ref name="hamblin" /> በተጨማሪ ሱሙ-ኤፑኽ የአሦርን አምባ «ዱር-ሻምሺ-አዳድ» አሸንፎ አዲስ ስሙን «ሱር-ሱሙ-ኤፑኽ» ሰየመው።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?ei=sqwxU5fpCIrb0QXlqYC4Dg&hl=nl&id=5GptAAAAMAAJ&dq|title= Syria, 3000 to 300 B.C.: a handbook of political history|author= Horst Klengel|page= 52}}</ref>

ሱሙ-ኤፑኽ ምናልባት 1692 ዓክልበ. አካባቢ በዚሁ አሦር ጦርነት ተገደለ።<ref name="bryce" /> ተከታዩም ልጁ [[1 ያሪም-ሊም]] ነበር፤ እሱም የንግሥቱ የሱሙና-አቢ ልጅ ነበር። 

{{s-start}}
{{s-bef|before=?}}
{{s-ttl|title=የ[[ያምኻድ]] ንጉሥ|years=1722 – 1692 ዓክልበ. ግ.}}
{{s-aft|after=[[1 ያሪም-ሊም]]}}

==ዋቢ ምንቾች==

{{reflist|2}}

[[መደብ:የያምኻድ ነገሥታት]]
ሱሙ-ኤፑኽ መጀመርያው የምናውቀው የያምኻድ ንጉሥ ነበር። ምናልባት ከ1722 እስከ 1692 ዓክልበ. አካባቢ (ኡልትራ አጭር አቆጣጠር) በዋና ከተማው ሐላብ ነገሠ።

ግዛቱ ከሐላብ በላይ አላላኽንና ቱባን ያጠቅልል ነበር። ሱሙ-ኤፑኽ በታሪክ መዝገብ መጀመርያው የሚገባ የማሪ ንጉሥ ያኽዱን-ሊም ከጠላቶቹ መካከል ሲጠቅሰው ነው። ያኽዱን-ሊም በአሦር ላይ የማግባባት ስምምነት ከሱሙ-ኤፑኽ ጋር ምንም ቢኖረውም፣ በያምኻድ ስሜንና እስከ ሜድትራኒያን ባሕር ድረስ ዘመተ። ስለዚህ ሱሙ-ኤፑኽ በቱቱል ከተማ የሠፈሩት ያሚናውያንን በያኽዱን-ሊም ላይ ደገፋቸው። ያኽዱን-ሊምም በዚህ ዘመቻ አሸናፊ ቢሆንም፣ በገዛው ልጅ ሱሙ-ያማን ግድያ ሞተ። በቅርብ ጊዜ ውስጥ የአሦር ንጉሥ 1 ሻምሺ-አዳድ ማሪን የያዘ ነው። 

የአሦር-ያምኻድ ጦርነት
ሱሙ-ኤፑኽ በኻሹም ከተማ እርዳታ በዛልማቁም መንግሥት ላይ ዘመተ። ኻሹም በኋላ ግን ድጋፉን ወደ አሦር አዛወረ፤ እንዲሁም ኡርሹ ከተማና የከርከሚሽ ንጉሥ አፕላሃንዳ ድጋፋቸውን ከያምኻድ ወደ አሦር አዛወሩ። ከዚህ ሻምሺ-አዳድ ማሪን በ1705 ዓክልበ. ይዞ፣ በ1694 ዓክልበ.  ልጁን ያስማሕ-አዳድ በማሪ ዙፋን ላይ አስቀመጠው። በተጨማሪ ልጁን ያስማሕ-አዳድን ለቃትና ንጉሥ ኢሺ-አዳድ ሴት ልጅ ለልዕልት በልቱም በማጋባቱ፣ የአሦር-ቃትና ስምምነት አጸና። ያምኻድ በአሦር ጓደኞች ተከቦ ነበር።

የማሪ አልጋ ወራሽ፣ የያኽዱን-ሊም ልጅ ዝምሪ-ሊም ወደ ያምኻድ መንግሥት በስደት ሸሽቶ ሱሙ-ኤፑኽ ሰላምታውን ሰጠው። በማሪ ኗሪዎች አስተያየት፣ ዝምሪ -ሊም በመብት ዕውነተኛ ንጉሣቸው ነበረ። የሻምሺ-አዳድና የጓደኞቹ ሃያላት ሐላብን ለመያዝ ቢሞክሩም አልቻላቸውም። ሱሙ-ኤፑኽ ደግሞ ስምምነት ከሱቴያውያንና ቱሩካውያን ጐሣዎች ጋራ ተዋወሎ እነኚህ አሦርን ከምሥራቅና ደቡብ መቱት። በተጨማሪ ሱሙ-ኤፑኽ የአሦርን አምባ «ዱር-ሻምሺ-አዳድ» አሸንፎ አዲስ ስሙን «ሱር-ሱሙ-ኤፑኽ» ሰየመው።

ሱሙ-ኤፑኽ ምናልባት 1692 ዓክልበ. አካባቢ በዚሁ አሦር ጦርነት ተገደለ። ተከታዩም ልጁ 1 ያሪም-ሊም ነበር፤ እሱም የንግሥቱ የሱሙና-አቢ ልጅ ነበር። 

ዋቢ ምንቾች

መደብ:የያምኻድ ነገሥታት