አንሻን
[[ስዕል:Elam Map.jpg|thumb|right|አንሻን በኤላም ግዛት ውስጥ]]

'''አንሻን''' ([[ፋርስኛ]]: انشان ፣ ዘመናዊ '''ታል-ኢ ማልያን''' [[ኢራን]]) በ[[ዛግሮስ ተራሮች]] የተገኘ ({{coor d|29.9|N|52.4|E|}}) ጥንታዊ የ[[ኤላም]] ዋና ከተማ ነበረ። 

በ1965 ዓ.ም. ከ[[ሥነ ቅርስ]] ምርመራዎች የተነሣ ሥፍራው ታል-ኢ ማልያን መሆኑ ታወቀ<ref>Reiner, Erica (1973 እ.ኤ.አ.) «The Location of Anšan», ''Revue d'Assyriologie'' 67, pp. 57-62፤ Majidzadeh (1976)፣ Hansman (1985)</ref>። ከዚያው አመት አስቀድሞ ቦታው ከዚያ ወደ ምዕራብ በመካከለኛ ዛግሮስ ሰንሰለት እንደ ነበር ይገመት ነበር<ref>Gordon (1967) p. 72 note 9፤ Mallowan (1969) p. 256፣ (1985) p. 401, note 1</ref>።

ይህ ኤላማዊ ከተማ እጅግ ጥንታዊ መሆኑ አይጠራጠርም፤ በጥንታዊው [[ሱመርኛ]] [[አፈ ታሪክ]] ''[[ኤንመርካርና የአራታ ንጉሥ]]'' መሠረት ከ[[ኡሩክ]] ወደ [[አራታ]] በሚወስድ መንገድ ላይ ይገኝ ነበር፤ ይህም መጻፍ የተለማበት ዘመን ያሕል እንደ ነበር ይባላል። በአንዳንድ ዘመን አንሻን ከሌሎች ትልልቅ የኤላም ከተሞች ጋራ ሲወዳደር የብዙ ኤላማዊ ስርወ መንግሥታት ምንጭ ሆነ። 

የ[[አካድ]] ንጉሥ [[ማኒሽቱሹ]] አንሻንን እንዳሸነፈ ብሎ አስመዘገበ። በተከታዮቹ ሥር ግን የአካድ መንግስት በደከመበት ወራት (2013 ዓክልበ.)፣ የ[[ሱሳ]] ኗሪው አገረ ገዥ [[ኩቲክ-ኢንሹሺናክ]] እሱም የ[[አዋን ሥርወ መንግሥት]] ተወላጅ ነጻነቱን ከአካድ አዋጀና አንሻንን ማረከ። (አንዳንድ ሊቃውንት ደግሞ 'አዋን'ና 'አንሻን' አንድ ቦታ እንደ ነበር የሚል ግምት አቅርቧል።) ከዚህ ቀጥሎ የ[[ላጋሽ]] ንጉሥ [[ጉዴኣ]] አንሻንን እንዳሸነፈ የሚል መዝገብ ቀረጸ። የኋለኛ [[ኡር]] ነገሥታት [[ሹልጊ]]ና [[ሹ-ሲን]] ደግሞ በአንሻን ላይ የራሳቸው አገረ ገዦች እንደነበሯቸው በጽላት ላይ ተጽፎ ይገኛል። ሆኖም የነሱ ተከታይ [[ኢቢ-ሲን]] በዘመኑ በሙሉ አመጽ በአንሻን ለመስበር ይታገል ነበር፤ በመጨረሻም ኤላማውያን በ1879 ዓክልበ. ገዳማ ዑርን በዝብዘው የ[[ናና]] ጣኦትና ኢቢ-ሲንም እራሱ እስከ አንሻን ድረስ ተማረኩ<ref>[http://books.google.com/books?id=vRR8dfI7j_kC&pg=PA26&dq=anshan+gudea&client=firefox-a&sig=NTnmMcQGoDRutrXVJ5rTgvb4Z-g#PPA26,M1 ''Cambridge History of Iran'' p. 26-27]</ref>።

ከ15ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. ጀምሮ የኤላም ነገሥታት በሱሳ «የአንሻንና የሱሳ ንጉሥ» የሚል ማዕረግ ይጠቅማቸው ነበር። በ[[አካድኛ]] መዝገቦች ግን እነዚህ ስሞች ተገልብጠው «የሱሳና የአንሻን ንጉሥ» ተብሎ ይጻፋል<ref>[http://books.google.com/books?id=a0IF9IdkdYEC&pg=PA15&dq=%22king+of+anshan+and+susa%22&client=firefox-a&sig=N9BLJzdReAkFF3hctVQxe3X-OA8 ''Birth of the Persian Empire'']</ref>። በመካከለኛ ኤላማዊ ዘመን አንሻንና ሱሳ በአንድ ግዛት እንደ ተወሐዱ ይመስላል። ይህም ስያሜ የወሰደው መጨረሻው ኤላማዊ ንጉሥ 2ኛ ሹትሩክ-ናሑንተ (700 ዓክልበ. ያሕል የነገሠ) ነበረ<ref>[http://books.google.com/books?id=BBbyr932QdYC&pg=PA31&dq=%22king+of+anshan+and+susa%22&client=firefox-a&sig=cNiNT4YtOB3Bo2tXQoWiWNptROU#PPA9,M1 ''Cambridge History of Iran'']</ref>።

== የአሐይመኒድ ፋርስ እምብርት ==
በ650 ዓክልበ. ገደማ አንሻን በ[[ፋርስ]] ነገድ አለቃ [[ተይስፐስ]] ተይዞ ከዚያ እሱ «የአንዛን ንጉሥ» ተባለ። በሚከተለው መቶ አመት የኤልማውያን መንግሥት ሲደከም፣ አንሻን ጥቃቅን አገር ነበር፤ ከ550 ዓክልበ. ገደማ የፋርሳውያን [[አሐይመኒድ ሥርወ መንግሥት]] ከአንሻን ተነሥቶ የፋርስ መንግሥት ያስፋፉ ጀመር። 

== የግርጌ ነጥቦች ==
<references/>

== ዋቢ መጻሕፍት ==
* [http://books.google.com/books?id=awQC2_OOgIQC&printsec=frontcover&dq=anshan+elam&client=firefox-a&source=gbs_summary_r&cad=0 ''Excavations at Anshan (Tal-E Malyan): The Middle Elamite Period''] ከElizabeth Carter፣ Ken Deaver [[1996 እ.ኤ.አ.]]
* [http://books.google.com/books?id=mc4cfzkRVj4C&printsec=frontcover&client=firefox-a&source=gbs_summary_r&cad=0 ''The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State''] ከD. T. Potts, [[1999 እ.ኤ.አ.]]

[[መደብ:የቀድሞ ከተሞች]]
[[መደብ:የፋርስ ታሪክ]]
አንሻን (ፋርስኛ: انشان ፣ ዘመናዊ ታል-ኢ ማልያን ኢራን) በዛግሮስ ተራሮች የተገኘ () ጥንታዊ የኤላም ዋና ከተማ ነበረ። 

በ1965 ዓ.ም. ከሥነ ቅርስ ምርመራዎች የተነሣ ሥፍራው ታል-ኢ ማልያን መሆኑ ታወቀReiner, Erica (1973 እ.ኤ.አ.) «The Location of Anšan», Revue d'Assyriologie 67, pp. 57-62፤ Majidzadeh (1976)፣ Hansman (1985)። ከዚያው አመት አስቀድሞ ቦታው ከዚያ ወደ ምዕራብ በመካከለኛ ዛግሮስ ሰንሰለት እንደ ነበር ይገመት ነበርGordon (1967) p. 72 note 9፤ Mallowan (1969) p. 256፣ (1985) p. 401, note 1።

ይህ ኤላማዊ ከተማ እጅግ ጥንታዊ መሆኑ አይጠራጠርም፤ በጥንታዊው ሱመርኛ አፈ ታሪክ ኤንመርካርና የአራታ ንጉሥ መሠረት ከኡሩክ ወደ አራታ በሚወስድ መንገድ ላይ ይገኝ ነበር፤ ይህም መጻፍ የተለማበት ዘመን ያሕል እንደ ነበር ይባላል። በአንዳንድ ዘመን አንሻን ከሌሎች ትልልቅ የኤላም ከተሞች ጋራ ሲወዳደር የብዙ ኤላማዊ ስርወ መንግሥታት ምንጭ ሆነ። 

የአካድ ንጉሥ ማኒሽቱሹ አንሻንን እንዳሸነፈ ብሎ አስመዘገበ። በተከታዮቹ ሥር ግን የአካድ መንግስት በደከመበት ወራት (2013 ዓክልበ.)፣ የሱሳ ኗሪው አገረ ገዥ ኩቲክ-ኢንሹሺናክ እሱም የአዋን ሥርወ መንግሥት ተወላጅ ነጻነቱን ከአካድ አዋጀና አንሻንን ማረከ። (አንዳንድ ሊቃውንት ደግሞ 'አዋን'ና 'አንሻን' አንድ ቦታ እንደ ነበር የሚል ግምት አቅርቧል።) ከዚህ ቀጥሎ የላጋሽ ንጉሥ ጉዴኣ አንሻንን እንዳሸነፈ የሚል መዝገብ ቀረጸ። የኋለኛ ኡር ነገሥታት ሹልጊና ሹ-ሲን ደግሞ በአንሻን ላይ የራሳቸው አገረ ገዦች እንደነበሯቸው በጽላት ላይ ተጽፎ ይገኛል። ሆኖም የነሱ ተከታይ ኢቢ-ሲን በዘመኑ በሙሉ አመጽ በአንሻን ለመስበር ይታገል ነበር፤ በመጨረሻም ኤላማውያን በ1879 ዓክልበ. ገዳማ ዑርን በዝብዘው የናና ጣኦትና ኢቢ-ሲንም እራሱ እስከ አንሻን ድረስ ተማረኩCambridge History of Iran p. 26-27።

ከ15ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. ጀምሮ የኤላም ነገሥታት በሱሳ «የአንሻንና የሱሳ ንጉሥ» የሚል ማዕረግ ይጠቅማቸው ነበር። በአካድኛ መዝገቦች ግን እነዚህ ስሞች ተገልብጠው «የሱሳና የአንሻን ንጉሥ» ተብሎ ይጻፋልBirth of the Persian Empire። በመካከለኛ ኤላማዊ ዘመን አንሻንና ሱሳ በአንድ ግዛት እንደ ተወሐዱ ይመስላል። ይህም ስያሜ የወሰደው መጨረሻው ኤላማዊ ንጉሥ 2ኛ ሹትሩክ-ናሑንተ (700 ዓክልበ. ያሕል የነገሠ) ነበረCambridge History of Iran።

 የአሐይመኒድ ፋርስ እምብርት 
በ650 ዓክልበ. ገደማ አንሻን በፋርስ ነገድ አለቃ ተይስፐስ ተይዞ ከዚያ እሱ «የአንዛን ንጉሥ» ተባለ። በሚከተለው መቶ አመት የኤልማውያን መንግሥት ሲደከም፣ አንሻን ጥቃቅን አገር ነበር፤ ከ550 ዓክልበ. ገደማ የፋርሳውያን አሐይመኒድ ሥርወ መንግሥት ከአንሻን ተነሥቶ የፋርስ መንግሥት ያስፋፉ ጀመር። 

 የግርጌ ነጥቦች 

 ዋቢ መጻሕፍት 
 Excavations at Anshan (Tal-E Malyan): The Middle Elamite Period ከElizabeth Carter፣ Ken Deaver 1996 እ.ኤ.አ.
 The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State ከD. T. Potts, 1999 እ.ኤ.አ.

መደብ:የቀድሞ ከተሞች
መደብ:የፋርስ ታሪክ