ጥሩነሽ ዲባባ
{{MedalTableTop|Tirunesh Dibaba Bislett Games 2008.jpg|225px|ጥሩነሽ በ2008  እ.ኤ.አ. በተካሔደው [[ቢስሌት ጨዋታዎች]].}}
{{MedalSport|Women's [[Athletics (sport)|Athletics]]}}
{{MedalCountry|{{ETH}}}}
{{MedalCompetition|[[Olympic Games]]}}
{{MedalGold| [[2012 Summer Olympics|2012 London]] | [[Athletics at the 2012 Summer Olympics - Women's 10000 metres|10000 m]]}}
{{MedalGold| [[2008 Summer Olympics|2008 Beijing]] | [[Athletics at the 2008 Summer Olympics - Women's 10000 metres|10000 m]]}}
{{MedalGold| [[2008 Summer Olympics|2008 Beijing]] | [[Athletics at the 2008 Summer Olympics - Women's 5000 metres|5000 m]]}}
{{MedalBronze| [[2004 Summer Olympics|2004 Athens]] | [[Athletics at the 2004 Summer Olympics - Women's 5000 metres|5000 m]]}}
{{MedalCompetition|[[IAAF World Championships in Athletics|World Championships]]}}
{{MedalGold |[[2003 World Championships in Athletics|2003 Paris]]|5000 m}}
{{MedalGold |[[2005 World Championships in Athletics|2005 Helsinki]]|5000 m}}
{{MedalGold |[[2005 World Championships in Athletics|2005 Helsinki]]|10000 m}}
{{MedalGold |[[2007 World Championships in Athletics|2007 Osaka]]|10000 m}}
{{MedalGold |[[2013 World Championships in Athletics|2013 Moscow]]|10000 m}}
{{MedalCompetition|[[World Cross Country Championships]]}}
{{MedalGold |[[2003 IAAF World Cross Country Championships|2003 Lausanne]]|Junior race}}
{{MedalGold |[[2005 IAAF World Cross Country Championships|2005 Saint-Galmier]]|Short race}}
{{MedalGold |[[2005 IAAF World Cross Country Championships|2005 Saint-Galmier]]|Long race}}
{{MedalGold |[[2006 IAAF World Cross Country Championships|2006 Fukuoka]]|Long race}}
{{MedalGold |[[2008 IAAF World Cross Country Championships|2008 Edinburgh]]|Senior race}}
{{MedalSilver |[[2002 IAAF World Cross Country Championships|2002 Dublin]]|Junior race}}
{{MedalSilver |[[2004 IAAF World Cross Country Championships|2004 Bruxelles]]|Short race}}
{{MedalSilver |[[2007 IAAF World Cross Country Championships|2007 Mombasa]]|Senior race}}
{{MedalCompetition|[[African Championships in Athletics|African Championships]]}}
{{MedalGold |[[2008 African Championships in Athletics|2008 Addis Ababa]]|10000 m}}
{{MedalGold |[[2010 African Championships in Athletics|2010 Nairobi]]|10000 m}}
{{MedalSilver |[[2006 African Championships in Athletics|2006 Bambous]]|5000 m}}
{{MedalCompetition|[[IAAF World Junior Championships in Athletics|World Junior Championships]]}}
{{MedalSilver |[[2002 World Junior Championships in Athletics|2002 Kingston]]|5000 m}}
{{MedalBottom}}
'''ጥሩነሽ ዲባባ''' በ{{ቀን|1 October}} [[1978]] ዓ.ም. በ[[ኢትዮጵያ]] በ[[አርሲ]] ክፍለ ሀገር በ[[ቼፋ]] ወረዳ ከኦሮሞ ብሄረሰብ ተወለደች።  ጥሩነሽ ለቤተሰብዋ ከአምስቱ 3ኛ ናት። የጥሩነሽ አስተዳደግ እንደማንኛውም ኢትዮጵያዊ ነው። ነገር ግን የጥሩነሽ ቤተሰቦች የረጅም ርቀት አትሌቶች ናቸው። አክስቷ [[ደራርቱ ቱሉ]] ሁለት ጊዜ የኦሎምፒክ እና አንድ ጊዜ ደግሞ የ [[10000]] ሜትር አሸናፊ እና የብዙ አገር አቋራጭ ውድድር አሸናፊ ነበረች። ሌላ አክስቷም [[በቀሉ ዲባባ]] ጥሩ ሯጭ ነበረች ጥሩነሽ ልጅ እያለች በበቆጂ ስትኖር። ሌላዋ እህትዋ [[እጅጋየሁ ዲባባ]] ከጥሩነሽ ቀደም ብላ መሮጥ ጀምራ ነበር። ጥሩነሽ ዲባባ  የቤተሰብዋን ፈለግ መከተል የጀመረችው እድሜዋ ከፍ ካለ በኋላ ነው። ጥሩነሽ ዲባባ ከ ሯጭ ቤተሰብ ብትፈጠርም ለመሮጥ ግን ምንም ፍላጎት አልነበራትም። ቱሉ በ[[ባርሴሎና ኦሎምፒክ]]  በ 10000 ሜትር ባሸነፈች በሰባት አመቱ ጥሩነሽ ወደ አዲስ አበባ በ 2000 ዓ/ም መንገድ ጀመረች።  ነገር ግን በቀሉ ዲባባ አባል ከሆነችበት ከእስረኞች ማረሚያ ፖሊስ ቡድን ስፖርት መስሪያ ክበብ ውስጥ አስመዝግባት ልምምድ ቀጠለች። ጥሩነሽ ዲባባ ኢትዮጵያ ካፈራቻቸው ምርጥ  የረጅም ርቀት ሯጮች አንዷ ለመሆን በቃች። ጥሩነሽ ዲባባ በ 14 አመት እድሜዋ በጣም ወጣት እና ሰውነትዋም ተሰባሪ ይመስል ነበር። ብዙዎችም በሩጫ ምንም ተስፋ እንደሌላት እና ሩጫው የሚጠይቀውን ጠንካራ ሰውነት የላትም ብለው ያምኑ ነበር።    
ጥሩነሽ ዲባባ የኢትዮጵያ የረጅም ርቀት ተወዳዳሪ አትሌት ናት። በ [[5000]]ሜትር የአለም ክብረ ወስን ባለቤት ስትሆን በ[[5000]] ሜትር እና በ[[10000]] ሜትር የኦሎምፒክ ውድድር አሸናፊ ናት። ጥሩነሽ አራት የአለም አቀፍ ውድድር እና አምስት የአገር አቋራጭ ውድድር አሸነፊ ናት። በቅጽል ስም “የሕጻን ፊት ያላት ደምሳሽ” በማለት ይጠሩዋታል።

== ውድድር ==
ጥሩነሽ ዲባባ የመጀመሪያ አለም አቀፍ የውጪ ውድድር ያደረገችው በ [[2001 በአለም አቀፍ አትሌቶች ውድድር]] ላይ ነው። ውድድሩን ስታካሂድ የ 15 አመት ልጅ ነበረች በዚህ ውድድር አምስተኛ በመሆን ጨርሳለች። በ 2003 በተደረገው የ[[አፍሮ ኤሽያ]] ውድድር ላይ በ 5000 ሜትር የብር ሜዳሊያ ተሸላሚ ሆናለች። 
የጥሩነሽ ዲባባ አስደናቂ ውጤቶች ማምጣት የጀመረችው በአለም አቀፍ አትሌቶች ውድድር ላይ በ 2003 2005 እና 2007 ላይ ነው። ጥሩነሽ በ 2003 በ 5000 ሜትር ተስፈንጥራ በመውጣት የስፔይኗን [[ማርታ ዶሚኒጌዝ]]  እና የ[[ኬንያ]]ዋን [[ኤዲት ማሳያ]] ቀድማ በመግባት ነው። በወቅቱ የታወቀች አትሌት ባለመሆኗ ውድድሩን ያስተላልፉ የነበሩት እንግሊዛዊ ስቲቭ ክራም እና ብሬንዳን ፎስተር ውድድሩ 100 ሜትር እስኪቀረው አንድም ጊዜ ስሟን ሳይጠሩ ቀርተዋል። በ 2005 ውድድር ላይ ተስፈንጥራ በመውጣት ብርሀኔ አደሬን እና እህታዋን እጅጋየሁን ቀድማ በመግባት የመጀመሪያዋ 5000 / 10000 ሜትር የወርቅ ተሸላሚ ለመሆን በቅታለች። በ2007 ኦሳካ ላይ በተካሄደው የ 10000 ሜትር ውድድር የ[[ቱርክ]]ዋን [[ኤልቫን አቢይ ለገስ]]ን  ተስፈንጥራ በመቅደም በ 31:55.41 አሽናፊ ሆናለች።
በ [[2004]] በ [[አቴንስ ኦሎምፒክ]] በ [[5000]]ሜትር ጥሩነሽ ሶስተኛ ወጥታለች በ[[መሰረት ደፋር]] እና በ [[ኢሳቤላ ኦቺቺ]] በመሸነፍ።  በሁኔታው ብዙ ሰዎች ቢበሳጩም የ 19 አመትዋ ጥሩነሽ የመጀመሪያዋ ወጣት ባለ ኦሎምፒክ ሜዳል ኢትዮጵያዊ አትሌት አሸናፊ አድርጓታል። በ[[2006]] በ[[ወርቃማው ማህበር]] ውድድር ከስድስት የወርቅ ሜዳሊያ አምስቱን አሸናፊ ሆናለች ። (5,000 ሜ) በዚህም $83,333 ተሸላሚ ለመሆን በቅታለች። 

የጥሩነሽ ዲባባ ሀይለኛ ተፎካካሪ [[መሰረት ደፋር]] ናት። ሁለቱንም በአንድ ውድድር ላይ ለማሳተፍ ታስቧል ነገር ግን ብዙ ጊዜ የሚሳካው በውድድር ላይ ብቻ ነው። 

የጥሩነሽ ዲባባ የአሯሯጥ ዘዴ በመጨረሻው ዙር ላይ ተስፈንጥሮ በመውጣት ማሸነፍ ነው። በመጨረሻው የ [[10000]] ሜትር ውድድር ላይ በ 2005 ዓ/ም የመጨረሻውን 400 ሜትር በ  58.33 ሴኮንድስ ነው የጨረሰችው። 
ጥሩነሽ ዲባባ በ[[አገር አቋራጭ]] ሩጫም የተሳካ ውጤት አምጥታለች። ጥሩነሽ ዲባባ [[አለም አቀፍ አትሌቲክስ ውድድር]] ባሰናዳው አለም አቀፍ የአገር አቋራጭ ውድድር አምስት የወርቅ ሜዳሊያ አሸናፊ ነች። ውድድሩም የወጣቶች (በ[[ላውሳኔ]] 2003) አንድ አጭር ርቀት (በ [[ሴይንት ጋልሚየር]] 2005) እና ሌሎች ሁለት ረጅም ርቀት  (በ [[ሴይንት ጋልሚየር]] [[2005]] እና በ[[ፉኩኦካ]] [[2006]] ) ከ[[2007]] ጀምሮ በየምድቡ አንድ ውድድር ብቻ ይካሄዳል። ጥሩነሽ ዲባባ ሞምባሳ በተካሄደው ውድድር የብር ሜዳሊያ ተሸልማለች። በ [[ኤዲንበርግ]] ላይ በተካሄደው የወርቅ ሜዳሊያ በ 2008 ተሸላሚ ናት።

== የወርቅ ሜዳሊያ በኦሎምፒክ ==

ጥሩነሽ ዲባባ በ 2008 [[ኦስሎ]] በተካሄደው የ 5000 ሜትር በ14 ደቂቃ 11.15ሴኮንድስ በመግባት በውድድሩ አንደኛ በመውጣት የአዲስ ክብረ ወሰን ባለቤት ለመሆን በቅታለች። 

ጥሩነሽ ዲባባ በ ነሐሴ 15  2008 በ[[ቤጂንግ ኦሎምፒክ]] በተደረገው የ 10 000 ሜትር ውድድር በ 29:54.66 በመግባት በውድድሩ አንደኛ በመውጣት የአዲስ ክብረ ወሰን ባለቤት ለመሆን በቅታለች። አሮጌው ሰአት 30:17.49 ነበር። የክብረ ወሰኑም ባለቤት የነበረችው የጥሩነሽ ዲባብ አክስት [[ደራርቱ ቱሉ]] ነበረች። ይህም ሰአት የተመዘገበው በ[[ሲድኔ ኦሎምፒክ]] በ[[2000]]ዓ/ም ነበር። አዲሱ የጥሩነሽ ዲባባ ክብረ ወስን ሁለተኛው ፈጣኑ የ 10000 ሜትር  ሰአት ሲሆን  ለአፍሪካ ደግሞ ፈጣኑ ክብረ ወሰን ነው። የቀድሞው የአፍሪካ ክብረ ወሰን  (30:04.18) ነበር በ 2003 አለም አቀፍ ውድድር ላይ በ [[ብርሃኔ አደሬ]] የተመዘገበ። 

ከአንድ ሳምንት በኋላ በነሐሴ 22 2008 በ [[5000 ሜትር]] [[መሰረት ደፋር]]ን ቀድማ በመግባት በ 15:41.40 የወርቅ  ሜዳሊያ አሸናፊ ለመሆን በቅታለች። በዚህ ኦሎምፒክ በሁለት ውድድር የወርቅ ሜዳሊያ በማግኘቷ በአለም የመጀመሪያዋ የሴት አትሌት ሆናለች።  በ [[5000]] እና በ[[10000]] ሜትር በአንድ ኦሎምፒክ አሸናፊ በመሆኗ። 

በ [[2008]] የቤት ውስጥ እና የሜዳ ዜና የአመቱ ታላቅ አትሌት በማለት ሸልሟታል። በ[[አለም አቀፍ አትሌቶች ፌዴሬሽን]]ም አስደናቂ የሴት አትሌት በማለት  ሽልማት አበርክቶላታል። ተመሳሳይ ሽልማት በ [[2005]] ቀደም ብሎ ተበርክቶላታል። 

በ [[2009]] በጤና ችግር ምክንያት በአለም አቀፍ አትሌቶች ፌዴሬሽን ባዘጋጀው አገር አቋራጭ ውድድር በአማን  ተሳታፊ ሳትሆን ቀርታለች። እንዲሁም  በ 2009  በበርሊን በተካሄደው የአለም አቀፍ ውድድርም አልተሳተፈችም። 

በህዳር 15 2009 በ[[ዜቬኡቬሌንሉፕ]](ሰባት ኮረብታ) በተካሄደው የ15 ኪሎ ሜትር ርቀት ውድድር በ[[ኔዘርላንድ]] [[ኒጄምገን]]  [[የካዮኮ ፉኩሺ]]ን የ15 ኪሎ ሜትር ክብረ ወሰን በግማሽ ደቂቃ በመስበር በ 46:28 አሸናፊ ለመሆን በቅታለች። ከ 2005 በኋላ ይህ ውድድር የመጀመሪያዋ ነበር። ይህንንም አገር አቋራጭ  የውጭ ውድድር እንደወደደችው ተናግራለች። ነገር ግን በቤት ውስጥ ውድድር እንደምትቆይ ተናግራለች።

በሃምሌ 27 2012 እ.ኤ.አ በለንደን በተካሄደው የ10000 ሜትር የኦሎምፒክ ውድድር 30 ደቂቃ ከ20.75 ሰከንድ ገብታ ውድድሩን በማሸነፍ በኦሎምፒክ ያገኘችውን የወርቅ ሜዳሊያ ቁጥር ወደ ሶስት ከፍ አድርጋለች። በመሆኑም በኢትዮጲያ ውስጥ እጅግ ውጤታማ የሆነ አትሌትነትን ቦታ ከ[[ቀነኒሳ በቀለ]] ጋር ተጋርታለች። በጋጠማት ጉዳት ምክንያት ለ16 ወራት ከውድድር ተገልላ ታህሳስ 2012 ወደ ውድድር የተመለሰችው ጥሩነሽ ውድድሩ ሊጠናቀቅ አንድ ዙር ሊቀረው አካባቢ አፈትልካ በማምለጥ በረጅም ርቀት አሸንፋለች። <ref>{{cite web |url=http://thearadaonline.com/2012/08/04/124-tirunesh-bagged-the-first-gold-medal-at-london-2012-for-ethiopia/ |title=Tirunesh bagged the first Gold Medal at London 2012 for Ethiopia |publisher=thearadaonline.com |date=28 ሃምሌ 2012 |accessdate=28 ሃምሌ 2012 |archivedate=2016-03-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160311024818/http://thearadaonline.com/2012/08/04/124-tirunesh-bagged-the-first-gold-medal-at-london-2012-for-ethiopia/ }}</ref>

== የግል ሕይወት ==
ጥሩነሽ ዲባባ [[ስለሺ ስህን]]ን አግብታለች። ስለሺ ስህን በ[[2004]] እና [[2008]] የ 10000 ሜትር ኦሎምፒክ ውድድር የብር ሜዳሊያ ተሸላሚ አትሌት ነው። 

ጥሩነሽ ዲባባ ከ[[ቤጂንግ ኦሎምፒክ]] በኋላም የእስረኞች ማረሚያ ፖሊስ ለቡድኑ እና ለሀገርዋ ላደረገችው ከፍተኛ አስተዋጽኦ የ ሌ/ኮለኔልነት ማዕርግ ተሰጥቷታል። በስሟም በአዲስ አበባ ውጭ ሆስፒታል ተሰይሞላታል። 

የአለም አቀፍ አትሌቶች ፌዴሬሽን ውድድር ውጤት 

=== የአልማዝ ማህበር ===
የ[[አልማዝ ማህበር]] በየአመቱ የሚካሄድ የቤት ውስጥ እና የሜዳ ውድድር ነው። ውድድሩም የሚዘጋጀው በ[[አለም አቀፍ አትሌቶች ፌዴሬሽን]] ሲሆን የተጀመረውም በ 2010 ነው።
[[ስዕል:Tirunesh Dibaba Victory.jpg|thumb|right|ጥሩነሽ ዲባባ የ 10,000 ሜትር ድልዋን ስታከብር በ [[2007 በአለም አቀፍ አትሌቶች ውድድር]].]]
{| class="wikitable" |]
|-
! አመት 
! ቦታው 
! ውድድሩ 
! ውጤት 
! ሰአት  
|-
| valign=center|2010
| [[Adidas Grand Prix]], [[New York City]]|| align="center" | 5000 m || align=center | 1st || align=center | 15:11.34  	
|}

=== የአለም አትሌቲክስ መጨረሻ ===
የ[[አለም አትሌቲክስ መጨረሻ]] በየአመቱ የሚካሄድ የቤት ውስጥ እና የሜዳ ውድድር ነው። ውድድሩም የሚዘጋጀው በ[[አለም አቀፍ አትሌቶች ፌዴሬሽን]] ነው የተጀመረውም በ 2003 እስከ 2009.
{| class="wikitable" |]
|-
! አመት 
! ቦታው 
! ውድድር 
! ውጤት 
! ሰአት 
|-
| rowspan=1 valign=center|[[2003 IAAF World Athletics Final|2003]]
| [[Monaco]] ||align=center | 5000 m || align=center | 3rd || align=center | 14:57.87
|-
| rowspan=1 valign=center|[[2005 IAAF World Athletics Final|2005]]
| [[Monaco]] ||align=center | 5000 m || align=center | 2nd || align=center | 14:46.84  	
|-
| rowspan=2 valign=center|[[2006 IAAF World Athletics Final|2006]]
| rowspan=2 valign=center|[[Stuttgart]]
| align=center | 3000 m || align=center | 2nd || align=center | 8:34.74  	         
|-
| align=center | 5000 m || align=center | 1st || align=center | 16:04.77
|-
| rowspan=1 valign=center|[[2009 IAAF World Athletics Final|2009]]
| [[Thessaloniki]]|| align="center" | 5000 m || align=center | 2nd || align=center | 15:25.92  	  	
|}

=== የወርቅ ማህበር ===
የ[[ወርቅ ማህበር]] በየአመቱ የሚካሄድ የቤት ውስጥ እና የሜዳ ውድድር ነው። ውድድሩም የሚዘጋጀው በ[[አለም አቀፍ አትሌቶች ፌዴሬሽን]] ነው የተጀመረውም በ 1998 እስከ 2009.
{| class="wikitable" |]
|-
! አመት 
! ቦታው 
! ውድድር 
! ውጤት 
! ሰአት  
|-
| rowspan=2 valign=center|2002
| [[Memorial Van Damme|Bruxelles]]|| align="center" | 3000 m || align=center | 11th || align=center | 8:41.86  	
|-
| [[Internationales Stadionfest|Berlin]]|| align="center" | 5000 m || align=center | 6th || align=center | 14:49.90
|-
| rowspan=2 valign=center|2003
| [[Bislett Games|Oslo]]|| align="center" | 5000 m || align=center | 3rd || align=center | 14:39.94  	
|-
| [[Golden Gala|Roma]]|| align="center" | 5000 m || align=center | 4th || align=center | 14:41.97  	
|-
| rowspan=2 valign=center|2004
| [[Bislett Games|Bergen]]|| align="center" | 5000 m || align=center | 2nd || align=center | 14:30.88
|-
| [[Golden Gala|Roma]]|| align="center" | 5000 m || align=center | 4th || align=center | 14:47.43  	
|-
| rowspan=1 valign=center|2005
| [[Golden Gala|Roma]]|| align="center" | 5000 m || align=center | 1st || align=center | 14:32.57
|-
| rowspan=6 valign=center|2006
| [[Bislett Games|Oslo]]|| align="center" | 5000 m || align=center | 1st || align=center | 14:30.40
|-
| [[Meeting Gaz de France|Paris Saint-Denis]]|| align="center" | 5000 m || align=center | 1st || align=center | 14:54.24  	
|-
| [[Golden Gala|Roma]]|| align="center" | 5000 m || align=center | 1st || align=center | 14:52.37
|-
| [[Weltklasse Zürich|Zürich]]|| align="center" | 5000 m || align=center | 1st || align=center | 14:45.73  	
|-
| [[Memorial Van Damme|Bruxelles]]|| align="center" | 5000 m || align=center | 1st || align=center | 14:30.63  	
|-
| [[Internationales Stadionfest|Berlin]]|| align="center" | 5000 m || align=center | 2nd || align=center | 15:02.87
|-
| rowspan=1 valign=center|2007
| [[Meeting Gaz de France|Paris Saint-Denis]]|| align="center" | 5000 m || align=center | 1st || align=center | 15:21.84  	
|-
| rowspan=2 valign=center|2008
| [[Bislett Games|Oslo]]|| align="center" | 5000 m || align=center | 1st || align=center | 14:11.15
|-
| [[Golden Gala|Roma]]|| align="center" | 5000 m || align=center | 1st || align=center | 14:36.58
|-  	
|}

=== የውጭ ውድድር ===
{| class="wikitable" |]
|-
! ውድድር 
! ሰአት 
! ቀኑ 
! ቦታው 
|-
| 3,000 m          || align=right |  8:29.55  || align=right | July 28, 2006 ||  [[London]]
|-
| 5,000 m          || align=right |  14:11.15 ([[World records in athletics|WR]])  || align="right" | June 6, 2008 || [[Oslo]]
|-
| 10,000 m         || align=right |  29:54.66  || align=right | August 15, 2008 || [[Beijing]]
|-
| 15 km (road)     || align=right |  46:28 ([[World records in athletics|WR]]) || align="right" | November 15, 2009 || [[Nijmegen]]
|}

=== በቤት ውስጥ ውድድር ===
{| class="wikitable" |]
|-
! ውድድር 
! ሰአት 
! ቀኑ 
! ቦታው 
|-
| 3,000 m          || align=right |  8:33.37  || align=right | January 26, 2008 || [[Boston]]
|-
| 5,000 m          || align=right |  14:27.42 || align=right | January 27, 2007 || [[Boston]]
|}

*

== ማጣቀሻዎች ==
{{Reflist}}

== ወደ ውጭ የሚያገናኙ ==

* [http://www.iaaf.org/news/athletes/newsid=26801.html IAAF "Focus on Athletes" article]
* [http://www.athleticsafrica.com/Outgoing/ethiopianjewel_fs_200305.html Athletics Africa report]
* [http://www.globalathletics.com/Athletes/tirunesh_dibaba.php Tirunesh Dibaba's profile from Global Athletics]
* [http://www.ethiotube.net/video/430/Beijing-2008--10K-Women Beijing 2008 Women's 10000 m] {{Wayback|url=http://www.ethiotube.net/video/430/Beijing-2008--10K-Women |date=20200723151913 }} EthioTube Video
* [http://www.ethiotube.net/video/454/Beijing-2008--5K-Women Beijing 2008 Women's 5000 m] {{Wayback|url=http://www.ethiotube.net/video/454/Beijing-2008--5K-Women |date=20200724025453 }} EthioTube Video
* [http://runningtimes.com/Article.aspx?ArticleID=8288&PageNum=1 Article from Running Times]
* [http://www.runnersworld.com/article/0,7120,s6-243-297--11496-0,00.html Article from Runner's World] {{Wayback|url=http://www.runnersworld.com/article/0,7120,s6-243-297--11496-0,00.html |date=20080915041155 }}

[[መደብ:የኢትዮጵያ አትሌቶች]]
ጥሩነሽ ዲባባ በ 1978 ዓ.ም. በኢትዮጵያ በአርሲ ክፍለ ሀገር በቼፋ ወረዳ ከኦሮሞ ብሄረሰብ ተወለደች።  ጥሩነሽ ለቤተሰብዋ ከአምስቱ 3ኛ ናት። የጥሩነሽ አስተዳደግ እንደማንኛውም ኢትዮጵያዊ ነው። ነገር ግን የጥሩነሽ ቤተሰቦች የረጅም ርቀት አትሌቶች ናቸው። አክስቷ ደራርቱ ቱሉ ሁለት ጊዜ የኦሎምፒክ እና አንድ ጊዜ ደግሞ የ 10000 ሜትር አሸናፊ እና የብዙ አገር አቋራጭ ውድድር አሸናፊ ነበረች። ሌላ አክስቷም በቀሉ ዲባባ ጥሩ ሯጭ ነበረች ጥሩነሽ ልጅ እያለች በበቆጂ ስትኖር። ሌላዋ እህትዋ እጅጋየሁ ዲባባ ከጥሩነሽ ቀደም ብላ መሮጥ ጀምራ ነበር። ጥሩነሽ ዲባባ  የቤተሰብዋን ፈለግ መከተል የጀመረችው እድሜዋ ከፍ ካለ በኋላ ነው። ጥሩነሽ ዲባባ ከ ሯጭ ቤተሰብ ብትፈጠርም ለመሮጥ ግን ምንም ፍላጎት አልነበራትም። ቱሉ በባርሴሎና ኦሎምፒክ  በ 10000 ሜትር ባሸነፈች በሰባት አመቱ ጥሩነሽ ወደ አዲስ አበባ በ 2000 ዓ/ም መንገድ ጀመረች።  ነገር ግን በቀሉ ዲባባ አባል ከሆነችበት ከእስረኞች ማረሚያ ፖሊስ ቡድን ስፖርት መስሪያ ክበብ ውስጥ አስመዝግባት ልምምድ ቀጠለች። ጥሩነሽ ዲባባ ኢትዮጵያ ካፈራቻቸው ምርጥ  የረጅም ርቀት ሯጮች አንዷ ለመሆን በቃች። ጥሩነሽ ዲባባ በ 14 አመት እድሜዋ በጣም ወጣት እና ሰውነትዋም ተሰባሪ ይመስል ነበር። ብዙዎችም በሩጫ ምንም ተስፋ እንደሌላት እና ሩጫው የሚጠይቀውን ጠንካራ ሰውነት የላትም ብለው ያምኑ ነበር።    
ጥሩነሽ ዲባባ የኢትዮጵያ የረጅም ርቀት ተወዳዳሪ አትሌት ናት። በ 5000ሜትር የአለም ክብረ ወስን ባለቤት ስትሆን በ5000 ሜትር እና በ10000 ሜትር የኦሎምፒክ ውድድር አሸናፊ ናት። ጥሩነሽ አራት የአለም አቀፍ ውድድር እና አምስት የአገር አቋራጭ ውድድር አሸነፊ ናት። በቅጽል ስም “የሕጻን ፊት ያላት ደምሳሽ” በማለት ይጠሩዋታል።

 ውድድር 
ጥሩነሽ ዲባባ የመጀመሪያ አለም አቀፍ የውጪ ውድድር ያደረገችው በ 2001 በአለም አቀፍ አትሌቶች ውድድር ላይ ነው። ውድድሩን ስታካሂድ የ 15 አመት ልጅ ነበረች በዚህ ውድድር አምስተኛ በመሆን ጨርሳለች። በ 2003 በተደረገው የአፍሮ ኤሽያ ውድድር ላይ በ 5000 ሜትር የብር ሜዳሊያ ተሸላሚ ሆናለች። 
የጥሩነሽ ዲባባ አስደናቂ ውጤቶች ማምጣት የጀመረችው በአለም አቀፍ አትሌቶች ውድድር ላይ በ 2003 2005 እና 2007 ላይ ነው። ጥሩነሽ በ 2003 በ 5000 ሜትር ተስፈንጥራ በመውጣት የስፔይኗን ማርታ ዶሚኒጌዝ  እና የኬንያዋን ኤዲት ማሳያ ቀድማ በመግባት ነው። በወቅቱ የታወቀች አትሌት ባለመሆኗ ውድድሩን ያስተላልፉ የነበሩት እንግሊዛዊ ስቲቭ ክራም እና ብሬንዳን ፎስተር ውድድሩ 100 ሜትር እስኪቀረው አንድም ጊዜ ስሟን ሳይጠሩ ቀርተዋል። በ 2005 ውድድር ላይ ተስፈንጥራ በመውጣት ብርሀኔ አደሬን እና እህታዋን እጅጋየሁን ቀድማ በመግባት የመጀመሪያዋ 5000 / 10000 ሜትር የወርቅ ተሸላሚ ለመሆን በቅታለች። በ2007 ኦሳካ ላይ በተካሄደው የ 10000 ሜትር ውድድር የቱርክዋን ኤልቫን አቢይ ለገስን  ተስፈንጥራ በመቅደም በ 31:55.41 አሽናፊ ሆናለች።
በ 2004 በ አቴንስ ኦሎምፒክ በ 5000ሜትር ጥሩነሽ ሶስተኛ ወጥታለች በመሰረት ደፋር እና በ ኢሳቤላ ኦቺቺ በመሸነፍ።  በሁኔታው ብዙ ሰዎች ቢበሳጩም የ 19 አመትዋ ጥሩነሽ የመጀመሪያዋ ወጣት ባለ ኦሎምፒክ ሜዳል ኢትዮጵያዊ አትሌት አሸናፊ አድርጓታል። በ2006 በወርቃማው ማህበር ውድድር ከስድስት የወርቅ ሜዳሊያ አምስቱን አሸናፊ ሆናለች ። (5,000 ሜ) በዚህም $83,333 ተሸላሚ ለመሆን በቅታለች። 

የጥሩነሽ ዲባባ ሀይለኛ ተፎካካሪ መሰረት ደፋር ናት። ሁለቱንም በአንድ ውድድር ላይ ለማሳተፍ ታስቧል ነገር ግን ብዙ ጊዜ የሚሳካው በውድድር ላይ ብቻ ነው። 

የጥሩነሽ ዲባባ የአሯሯጥ ዘዴ በመጨረሻው ዙር ላይ ተስፈንጥሮ በመውጣት ማሸነፍ ነው። በመጨረሻው የ 10000 ሜትር ውድድር ላይ በ 2005 ዓ/ም የመጨረሻውን 400 ሜትር በ  58.33 ሴኮንድስ ነው የጨረሰችው። 
ጥሩነሽ ዲባባ በአገር አቋራጭ ሩጫም የተሳካ ውጤት አምጥታለች። ጥሩነሽ ዲባባ አለም አቀፍ አትሌቲክስ ውድድር ባሰናዳው አለም አቀፍ የአገር አቋራጭ ውድድር አምስት የወርቅ ሜዳሊያ አሸናፊ ነች። ውድድሩም የወጣቶች (በላውሳኔ 2003) አንድ አጭር ርቀት (በ ሴይንት ጋልሚየር 2005) እና ሌሎች ሁለት ረጅም ርቀት  (በ ሴይንት ጋልሚየር 2005 እና በፉኩኦካ 2006 ) ከ2007 ጀምሮ በየምድቡ አንድ ውድድር ብቻ ይካሄዳል። ጥሩነሽ ዲባባ ሞምባሳ በተካሄደው ውድድር የብር ሜዳሊያ ተሸልማለች። በ ኤዲንበርግ ላይ በተካሄደው የወርቅ ሜዳሊያ በ 2008 ተሸላሚ ናት።

 የወርቅ ሜዳሊያ በኦሎምፒክ 

ጥሩነሽ ዲባባ በ 2008 ኦስሎ በተካሄደው የ 5000 ሜትር በ14 ደቂቃ 11.15ሴኮንድስ በመግባት በውድድሩ አንደኛ በመውጣት የአዲስ ክብረ ወሰን ባለቤት ለመሆን በቅታለች። 

ጥሩነሽ ዲባባ በ ነሐሴ 15  2008 በቤጂንግ ኦሎምፒክ በተደረገው የ 10 000 ሜትር ውድድር በ 29:54.66 በመግባት በውድድሩ አንደኛ በመውጣት የአዲስ ክብረ ወሰን ባለቤት ለመሆን በቅታለች። አሮጌው ሰአት 30:17.49 ነበር። የክብረ ወሰኑም ባለቤት የነበረችው የጥሩነሽ ዲባብ አክስት ደራርቱ ቱሉ ነበረች። ይህም ሰአት የተመዘገበው በሲድኔ ኦሎምፒክ በ2000ዓ/ም ነበር። አዲሱ የጥሩነሽ ዲባባ ክብረ ወስን ሁለተኛው ፈጣኑ የ 10000 ሜትር  ሰአት ሲሆን  ለአፍሪካ ደግሞ ፈጣኑ ክብረ ወሰን ነው። የቀድሞው የአፍሪካ ክብረ ወሰን  (30:04.18) ነበር በ 2003 አለም አቀፍ ውድድር ላይ በ ብርሃኔ አደሬ የተመዘገበ። 

ከአንድ ሳምንት በኋላ በነሐሴ 22 2008 በ 5000 ሜትር መሰረት ደፋርን ቀድማ በመግባት በ 15:41.40 የወርቅ  ሜዳሊያ አሸናፊ ለመሆን በቅታለች። በዚህ ኦሎምፒክ በሁለት ውድድር የወርቅ ሜዳሊያ በማግኘቷ በአለም የመጀመሪያዋ የሴት አትሌት ሆናለች።  በ 5000 እና በ10000 ሜትር በአንድ ኦሎምፒክ አሸናፊ በመሆኗ። 

በ 2008 የቤት ውስጥ እና የሜዳ ዜና የአመቱ ታላቅ አትሌት በማለት ሸልሟታል። በአለም አቀፍ አትሌቶች ፌዴሬሽንም አስደናቂ የሴት አትሌት በማለት  ሽልማት አበርክቶላታል። ተመሳሳይ ሽልማት በ 2005 ቀደም ብሎ ተበርክቶላታል። 

በ 2009 በጤና ችግር ምክንያት በአለም አቀፍ አትሌቶች ፌዴሬሽን ባዘጋጀው አገር አቋራጭ ውድድር በአማን  ተሳታፊ ሳትሆን ቀርታለች። እንዲሁም  በ 2009  በበርሊን በተካሄደው የአለም አቀፍ ውድድርም አልተሳተፈችም። 

በህዳር 15 2009 በዜቬኡቬሌንሉፕ(ሰባት ኮረብታ) በተካሄደው የ15 ኪሎ ሜትር ርቀት ውድድር በኔዘርላንድ ኒጄምገን  የካዮኮ ፉኩሺን የ15 ኪሎ ሜትር ክብረ ወሰን በግማሽ ደቂቃ በመስበር በ 46:28 አሸናፊ ለመሆን በቅታለች። ከ 2005 በኋላ ይህ ውድድር የመጀመሪያዋ ነበር። ይህንንም አገር አቋራጭ  የውጭ ውድድር እንደወደደችው ተናግራለች። ነገር ግን በቤት ውስጥ ውድድር እንደምትቆይ ተናግራለች።

በሃምሌ 27 2012 እ.ኤ.አ በለንደን በተካሄደው የ10000 ሜትር የኦሎምፒክ ውድድር 30 ደቂቃ ከ20.75 ሰከንድ ገብታ ውድድሩን በማሸነፍ በኦሎምፒክ ያገኘችውን የወርቅ ሜዳሊያ ቁጥር ወደ ሶስት ከፍ አድርጋለች። በመሆኑም በኢትዮጲያ ውስጥ እጅግ ውጤታማ የሆነ አትሌትነትን ቦታ ከቀነኒሳ በቀለ ጋር ተጋርታለች። በጋጠማት ጉዳት ምክንያት ለ16 ወራት ከውድድር ተገልላ ታህሳስ 2012 ወደ ውድድር የተመለሰችው ጥሩነሽ ውድድሩ ሊጠናቀቅ አንድ ዙር ሊቀረው አካባቢ አፈትልካ በማምለጥ በረጅም ርቀት አሸንፋለች። 

 የግል ሕይወት 
ጥሩነሽ ዲባባ ስለሺ ስህንን አግብታለች። ስለሺ ስህን በ2004 እና 2008 የ 10000 ሜትር ኦሎምፒክ ውድድር የብር ሜዳሊያ ተሸላሚ አትሌት ነው። 

ጥሩነሽ ዲባባ ከቤጂንግ ኦሎምፒክ በኋላም የእስረኞች ማረሚያ ፖሊስ ለቡድኑ እና ለሀገርዋ ላደረገችው ከፍተኛ አስተዋጽኦ የ ሌ/ኮለኔልነት ማዕርግ ተሰጥቷታል። በስሟም በአዲስ አበባ ውጭ ሆስፒታል ተሰይሞላታል። 

የአለም አቀፍ አትሌቶች ፌዴሬሽን ውድድር ውጤት 

 የአልማዝ ማህበር 
የአልማዝ ማህበር በየአመቱ የሚካሄድ የቤት ውስጥ እና የሜዳ ውድድር ነው። ውድድሩም የሚዘጋጀው በአለም አቀፍ አትሌቶች ፌዴሬሽን ሲሆን የተጀመረውም በ 2010 ነው።
thumb|right|ጥሩነሽ ዲባባ የ 10,000 ሜትር ድልዋን ስታከብር በ 2007 በአለም አቀፍ አትሌቶች ውድድር.
 አመት  ቦታው  ውድድሩ  ውጤት  ሰአት  2010 Adidas Grand Prix, New York City 5000 m  1st  15:11.34  	

 የአለም አትሌቲክስ መጨረሻ 
የአለም አትሌቲክስ መጨረሻ በየአመቱ የሚካሄድ የቤት ውስጥ እና የሜዳ ውድድር ነው። ውድድሩም የሚዘጋጀው በአለም አቀፍ አትሌቶች ፌዴሬሽን ነው የተጀመረውም በ 2003 እስከ 2009.
 አመት  ቦታው  ውድድር  ውጤት  ሰአት 2003 Monaco  5000 m  3rd  14:57.872005 Monaco  5000 m  2nd  14:46.84  	2006Stuttgart 3000 m  2nd  8:34.74  	          5000 m  1st  16:04.772009 Thessaloniki 5000 m  2nd  15:25.92  	  	

 የወርቅ ማህበር 
የወርቅ ማህበር በየአመቱ የሚካሄድ የቤት ውስጥ እና የሜዳ ውድድር ነው። ውድድሩም የሚዘጋጀው በአለም አቀፍ አትሌቶች ፌዴሬሽን ነው የተጀመረውም በ 1998 እስከ 2009.
 አመት  ቦታው  ውድድር  ውጤት  ሰአት  2002 Bruxelles 3000 m  11th  8:41.86  	 Berlin 5000 m  6th  14:49.902003 Oslo 5000 m  3rd  14:39.94  	 Roma 5000 m  4th  14:41.97  	2004 Bergen 5000 m  2nd  14:30.88 Roma 5000 m  4th  14:47.43  	2005 Roma 5000 m  1st  14:32.572006 Oslo 5000 m  1st  14:30.40 Paris Saint-Denis 5000 m  1st  14:54.24  	 Roma 5000 m  1st  14:52.37 Zürich 5000 m  1st  14:45.73  	 Bruxelles 5000 m  1st  14:30.63  	 Berlin 5000 m  2nd  15:02.872007 Paris Saint-Denis 5000 m  1st  15:21.84  	2008 Oslo 5000 m  1st  14:11.15 Roma 5000 m  1st  14:36.58

 የውጭ ውድድር 
 ውድድር  ሰአት  ቀኑ  ቦታው  3,000 m            8:29.55   July 28, 2006   London 5,000 m            14:11.15 (WR)   June 6, 2008  Oslo 10,000 m           29:54.66   August 15, 2008  Beijing 15 km (road)       46:28 (WR)  November 15, 2009  Nijmegen

 በቤት ውስጥ ውድድር 
 ውድድር  ሰአት  ቀኑ  ቦታው  3,000 m            8:33.37   January 26, 2008  Boston 5,000 m            14:27.42  January 27, 2007  Boston

 ማጣቀሻዎች 

 ወደ ውጭ የሚያገናኙ 

 IAAF "Focus on Athletes" article
 Athletics Africa report
 Tirunesh Dibaba's profile from Global Athletics
 Beijing 2008 Women's 10000 m  EthioTube Video
 Beijing 2008 Women's 5000 m  EthioTube Video
 Article from Running Times
 Article from Runner's World 

መደብ:የኢትዮጵያ አትሌቶች