Кало, Фрида
{{Кижи}}
{{испанская фамилия|[[Кало]]|[[Кальдерон (значения)|Кальдерон]]|[[Ривера]]}}

'''Фри́да Ка́ло де Риве́ра''' ({{lang-es|Frida Kahlo de Rivera}}), или '''Магдале́на Ка́рмен Фри́да Ка́ло Кальдеро́н''' ({{lang-es|Magdalena Carmen Frida Kahlo Calderón}}<!--[http://ca.wikipedia.org/wiki/Frida_Kahlo см. здесь]--><ref>{{cite web|title=Frida Kahlo|url=http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/kahlo.html|publisher=Smithsonian.com|accessdate=2008-02-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BTi9gZMl?url=http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/kahlo.html|archivedate=2012-10-17}}{{ref-en}}</ref>; 1907 јылда јаан изӱ айдыҥ 6 кӱнинде, [[Койоакан]]да — 1954 јылда јаан изӱ айдыҥ 13 кӱнинде, [[Мехико]])<ref>Фрида — «амыр-энчӱ» деген немец сӧстӧҥ, (Friede/Frieden); «е» табыш 1935 јылга јетире болгон</ref><ref>{{книга |заглавие=A Biography of Frida Kahlo |ссылка=https://archive.org/details/fridabiographyof00herr |издательство=[[HarperCollins]] |год=1983 |место=New York |isbn=978-0-06-008589-6 |язык=und |автор=Herrera, Hayden}}{{ref-en}}</ref>, — мексикан јӱрукчы, автопортреттериле јарлу<ref>Frida Kahlo by Adam G. Klein{{ref-en}}</ref><ref name="БРЭ">{{книга|часть=Кало, Фрида|заглавие=Большая российская энциклопедия|год=2008|том=12|страницы=545|isbn=978-5-85270-343-9}}</ref>.

Америкада колумбтаҥ озо ӧйлордиҥ мексикан калыктарыныҥ культуразы ла кеендиги бу јурукчыныҥ јайаандык ижине јаан камаанын јетирген.   Фрида Калоныҥ художественный стилин [[наивное искусство]] эмезе [[фолк-арт]] деп адайдылар. Сюрреализм тӧзӧӧчизи [[Бретон, Андре|Андре Бретон]] оны сюрреалисттерге кожотон.
[[Файл:Ru-Frida Kalo- intro (1).ogg|thumb|Кире сӧс]]

Бастыра јӱрӱмине су-кадыгы чала уйан кижи болгон — алты јаштуда в [[полиомиелит]] ооруга табарткан, он сегис јаштуда кӧӧликтӱ јеткерге кирип, кӧп тоолу хирургический операцияларды ӧдӱп чыккан. 1929 јылда ол јурукчы [[Ривера, Диего|Диего Риверага]] качкан, иш аайынча јуук болгоны ӱстине экилези коммунистический партияны јӧмӧгӧндӧр<ref>Lozano, Luis-Martín (2007), стр. 236{{ref-es}}</ref>.

== Биографиязы ==
[[Файл:Guillermo Kahlo - Frida Kahlo, June 15, 1919 - Google Art Project (cropped).jpg|right|thumb|Фрида Кало 12 јашту]]
=== Билези, јаш тужы (1907—1924) ===
[[Файл:Guillermo_Kahlo_-_Matilde,_Adriana,_Frida_and_Cristina_Kahlo_-_Google_Art_Project.jpg|справа|мини| Кало (
оҥ) эјелериле: [[Кало, Кристина|Кристина]], Матильда ла Адрианала кожо, фотографияны адазы соктырган, 1916]]

Магдалена Кармен Фрида Кало-и-Кальдерон 1907 јылда јаан изӱ айдыҥ 6 кӱнинде [[Койоакан]] деп деремнеде [[Мехико]]ныҥ јаказында чыккан<ref name=":4">{{Cite web|url=https://doi.org/10.1093/benz/9780199773787.article.B00096735|title=Kahlo (y Calderón), (Magdalena Carmen) Frida|website=Benezit Dictionary of Artists|date=11 ноября 2020|publisher=Oxford University Press|doi=10.1093/benz/9780199773787.article.B00096735|access-date=2022-04-15|isbn=9780199899913}}</ref>. Ада-энези фотографтар болгон [[Кало, Гильермо|Гильермо Кало]] (1871—1941) ло Матильда Кальдерон-и-Гонсалес (1876—1932), кызы чыгар тушта олор 36 ла 30 јашту болгон<ref>{{Cite book|title=Frida Kahlo : an open life|url=https://archive.org/details/fridakahloopenli0000tibo_p3k4|last=Tibol, Raquel.|date=1993|publisher=University of New Mexico Press|isbn=0585211388|location=Albuquerque|oclc=44965043}}</ref>. Адазы Гильермо, Германияда чыккан кижи,  Мексика јаар 1891 јылда кӧчкӧн, тыҥ оорыйла (эпилепсия), университетте ӱредӱзин чачкан. Калоныҥ адазы еврей деп айтканы јарталбаган<ref>{{Cite web|url=https://www.thejc.com/culture/features/making-herself-up-was-frida-kahlo-jewish-1.465240|title=Making herself up: Was Frida Kahlo Jewish?|website=The Jewish Chronicle|date=7 июня 2018|access-date=2022-04-15|archive-date=2022-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319074558/https://www.thejc.com/culture/features/making-herself-up-was-frida-kahlo-jewish-1.465240|deadlink=no}}</ref>{{Sfn|Deffebach|2015|p=52}}<ref name="jerpost1">{{Cite news|author=Ronnen|first=Meir|title=Frida Kahlo's father wasn't Jewish after all|website=[[The Jerusalem Post]]|date=20 апреля 2006|url=https://www.jpost.com/Arts-and-Culture/Books/Frida-Kahlos-father-wasnt-Jewish-after-all|accessdate=15 апреля 2022|archivedate=2022-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220415204855/https://www.jpost.com/Arts-and-Culture/Books/Frida-Kahlos-father-wasnt-Jewish-after-all}}</ref>. Энези Матильда [[Оахака (штат)|Оахакада]] индеецтиҥ билезинде чыккан, энези испан укту болгон. Фриданаҥ ӧскӧ олордо база ӱч кыс болгон Матильда (1898—1951), Адриана (1902—1968) ла [[Кало, Кристина|Кристина]] (1908—1964). 
Гильермо Кало фотограф болуп иштеген, Мексикан революция тушта биле тыҥ шыралаган.

Алты јаштуда Кало [[полиомиелит]]ле оорып, бир будына аксак болгон{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=10–20|2a1=Ankori|2y=2013|2p=44}}. Фрида адазы ижин сӱӱп, ого јозок болгон деп эске алган. Кызын литература, ар-бӱткен ле философия айлаар, спортло јилбиркеер эдип таскаткан. Онойдо ок фотојурук эдерине база ӱреткен.

Фрида оорузынаҥ улам шклго орой барган.
1922 јылда Кало элитный Государственный баштамы школго барган, врачка ӱренерге амадулу болгон. Школдо баштапкы сӱӱжи Алехандро Гомес Ариас болгон, эне-адазы олорды јаратпаган<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.frida-kahlo-foundation.org/biography.html|title=Frida Kahlo Biography {{!}} Life, Paintings, Influence on Art {{!}} frida-kahlo-foundation.org|website=www.frida-kahlo-foundation.org|access-date=15 апреля 2022|archive-date=2022-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407013542/https://www.frida-kahlo-foundation.org/biography.html|deadlink=no}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.biography.com/news/frida-kahlo-bus-accident|title=How a Horrific Bus Accident Changed Frida Kahlo's Life|author=Maranzani|first=Barbara|website=Biography|access-date=15 апреля 2022|archive-date=2022-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422130511/https://www.biography.com/news/frida-kahlo-bus-accident|deadlink=no}}</ref>.

== Јӱрӱми ==
Фрида бокс ло ӧскӧ дӧ спортло јилбиркейтен. 15 јаштуда ол «Препараторияга» (Национал подготовительный школго) ӱредӱге кирген, Мексикада эҥ артык  школдордыҥ бирӱзи, медицинага ӱренерге<ref name="БРЭ"/>.
Препараторияда баштапкы катап јарлу мексикан јурукчы [[Ривера, Диего|Диего Риверала]] танышкан.

1925 јылда он тогус јашту Фрида аварияга кирген. Ондор тоолу операциялар ӧткӧн, бастыра сӧӧк-тайагы
оодылып, шыралаган.
Оныҥ кийнинеҥ, 1926 јылда кӱчӱрген айда Фрида адазынаҥ јуранар будуктар сураган, јадала јуранарга эптӱ болзын деп подрамник јазагандар<ref>{{книга |заглавие=Frida Kahlo: Portrait of a Mexican Painter |ссылка=https://archive.org/details/fridakahloportra00cruz |издательство=Enslow |год=1996 |место=Berkeley Heights |страницы=[https://archive.org/details/fridakahloportra00cruz/page/9 9] |isbn=0-89490-765-4 |язык=en |автор={{Нп3|Barbara Cruz|Cruz, Barbara|en|Barbara Cruz}}}}</ref>. Баштапкы јуругы кӱскӱнеҥ кӧрӱнип јураган автопортрет болгон: <blockquote>''«Я пишу себя, потому что много времени провожу в одиночестве и потому что являюсь той темой, которую знаю лучше всего»''</blockquote><ref name=pp>Andrea Kettenmann, Frida Kahlo. ''Frida Kahlo, 1907—1954: pain and passion'' page 27</ref>.


Фрида мексикан культураны сӱӱген<ref>{{книга |заглавие=Frida Kahlo: Art of the 20th Century: Painting, Sculpture, New Media, Photography |ссылка=https://archive.org/details/artof20thcentury0000unse_y3f2/page/n748 |издательство=Benedikt Taschen Verlag GmbH |год=2000 |место=Köln |страницы=745 |isbn=3-8228-5907-9 |язык=en |автор=Karl, Ruhrberg; Manfred Schneckenburger; Christiane Fricke; Klaus Honnef}}</ref>, ол озогы прикладной искусствоныҥ эдимдерин коллекцияга јууган, тегин ле кӱндерде калыгыныҥ кийимдерин кийетен.

1937 јылда олордыҥ айлында совет революционер [[Троцкий, Лев Давидович|Лев Троцкий]] јажынган; Фрида ла экӱде сӱӱш башталган<ref name="herrera">{{книга |заглавие=A Biography of Frida Kahlo |ссылка=https://archive.org/details/fridabiographyof00herr |издательство=[[HarperCollins]] |год=1983 |место=New York |isbn=978-0-06-008589-6 |язык=und |автор=Herrera, Hayden}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://ekogradmoscow.ru/galerist/meksika-sokhranila-tsennyj-resurs-dlya-seriala-o-lyubvi-obrechennogo-na-uspekh-v-rossii |title=Мексика сохранила ценный ресурс для сериала о любви, обреченного на успех в России — ЭкоГрад, 02.12.2016 |access-date=2016-12-04 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220052229/http://ekogradmoscow.ru/galerist/meksika-sokhranila-tsennyj-resurs-dlya-seriala-o-lyubvi-obrechennogo-na-uspekh-v-rossii |deadlink=no }}</ref>.  Ӧктӧм мексиканканаҥ  качкан кептӱ, тӱрген ырбаган дежетен.

1939 јылда  Фрида [[Париж]]ке јӱрген. Мексикан искусствоныҥ сенсациялык тематический выставказын ачкан.  [[Лувр]] оныҥ бир јуругын садып алган.

1940-чи јылдарда ол кӧп кӧрӱлерде турушкан. Бу ла ӧйдӧ су-кадыгы уйадаган.
1953 јылда баштапкы персонал кӧрӱзи (Мехикодо) тӧрӧл јеринде ачылган<ref name="Herrera9">Hayden Herrera: ''Frida. Biographie de Frida Kahlo.'' Übersetzt aus dem Englischen von Philippe Beaudoin. Editions Anne Carrière, Paris 1996, S. 9.</ref>.
1954 јылда Фрида Кало божогон. 
1955 јылда Фрида Калоныҥ «Чаҥкыр туразы» музеей эдилген.

== Јайаандык ижи ==
=== Кӧрӱлери ===
2003 јылда Фрида Калоныҥ иштериниҥ ле фотојуруктарыныҥ  кӧрӱзи [[Москва|Москвада]] (ГВЦ Манеж) ӧткӧн, 2019.

«Тазылдар» (Корни) деп јуругы 2005 јылда лондонский «Tate» галереяда, бу музейде Калоныҥ окылу таҥынаҥ кӧрӱзи тӱӱкиде арткан — галереяга 370 муҥга шыдар кижи келген.

=== Јуруктарыныҥ баазы ===
2006 јылда Фриданыҥ  «Корни» («Raices») јуругын  [[Сотбис|Sotheby’s]] эксперттери 7 миллион долларга баалаган. Латиноамерикан иштердиҥ ортодо рекорд болгон<ref>[http://www.artknowledgenews.com/Frida_Kahlo_Roots_$5.6_Million_Record_at_Sothebys.html "Frida Kahlo " Roots « Sets $5.6 Million Record at Sotheby’s.»] {{Wayback|url=http://www.artknowledgenews.com/Frida_Kahlo_Roots_$5.6_Million_Record_at_Sothebys.html|date=20110827065411}} {{недоступная ссылка|число=14|месяц=05|год=2013|url=http://www.artknowledgenews.com/Frida_Kahlo_Roots_$5.6_Million_Record_at_Sothebys.html}} ''Art Knowledge News.'' 2006 (retrieved 23 August 2011)</ref>.

База бир рекорд болуп Калоныҥ [[1929 јыл]]да јуралган автопортреди [[2000 јыл]]да 4,9 млн долларга садылган.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==
<gallery  class="center" perrow=6 widths="160px" heights="130px">
Frida Kahlo Diego Rivera 1932.jpg|Ван Вехтен, Карл. Фрида Кало ӧгӧни Диего Риверала кожо, 1932 јыл
Block Kahlo Rivera 1932.jpg|Фрида Кало (ортозында) ло Диего Ривера, Карл Ван Вехтенниҥ фотојуругы, 1932 јыл
</gallery>

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}
== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}
Фри́да Ка́ло де Риве́ра (), или Магдале́на Ка́рмен Фри́да Ка́ло Кальдеро́н (; 1907 јылда јаан изӱ айдыҥ 6 кӱнинде, Койоаканда — 1954 јылда јаан изӱ айдыҥ 13 кӱнинде, Мехико)Фрида — «амыр-энчӱ» деген немец сӧстӧҥ, (Friede/Frieden); «е» табыш 1935 јылга јетире болгон, — мексикан јӱрукчы, автопортреттериле јарлуFrida Kahlo by Adam G. Klein.

Америкада колумбтаҥ озо ӧйлордиҥ мексикан калыктарыныҥ культуразы ла кеендиги бу јурукчыныҥ јайаандык ижине јаан камаанын јетирген.   Фрида Калоныҥ художественный стилин наивное искусство эмезе фолк-арт деп адайдылар. Сюрреализм тӧзӧӧчизи Андре Бретон оны сюрреалисттерге кожотон.
thumb|Кире сӧс

Бастыра јӱрӱмине су-кадыгы чала уйан кижи болгон — алты јаштуда в полиомиелит ооруга табарткан, он сегис јаштуда кӧӧликтӱ јеткерге кирип, кӧп тоолу хирургический операцияларды ӧдӱп чыккан. 1929 јылда ол јурукчы Диего Риверага качкан, иш аайынча јуук болгоны ӱстине экилези коммунистический партияны јӧмӧгӧндӧрLozano, Luis-Martín (2007), стр. 236.

 Биографиязы 
right|thumb|Фрида Кало 12 јашту
 Билези, јаш тужы (1907—1924) 
справа|мини| Кало (
оҥ) эјелериле: Кристина, Матильда ла Адрианала кожо, фотографияны адазы соктырган, 1916

Магдалена Кармен Фрида Кало-и-Кальдерон 1907 јылда јаан изӱ айдыҥ 6 кӱнинде Койоакан деп деремнеде Мехиконыҥ јаказында чыккан. Ада-энези фотографтар болгон Гильермо Кало (1871—1941) ло Матильда Кальдерон-и-Гонсалес (1876—1932), кызы чыгар тушта олор 36 ла 30 јашту болгон. Адазы Гильермо, Германияда чыккан кижи,  Мексика јаар 1891 јылда кӧчкӧн, тыҥ оорыйла (эпилепсия), университетте ӱредӱзин чачкан. Калоныҥ адазы еврей деп айтканы јарталбаган. Энези Матильда Оахакада индеецтиҥ билезинде чыккан, энези испан укту болгон. Фриданаҥ ӧскӧ олордо база ӱч кыс болгон Матильда (1898—1951), Адриана (1902—1968) ла Кристина (1908—1964). 
Гильермо Кало фотограф болуп иштеген, Мексикан революция тушта биле тыҥ шыралаган.

Алты јаштуда Кало полиомиелитле оорып, бир будына аксак болгон. Фрида адазы ижин сӱӱп, ого јозок болгон деп эске алган. Кызын литература, ар-бӱткен ле философия айлаар, спортло јилбиркеер эдип таскаткан. Онойдо ок фотојурук эдерине база ӱреткен.

Фрида оорузынаҥ улам шклго орой барган.
1922 јылда Кало элитный Государственный баштамы школго барган, врачка ӱренерге амадулу болгон. Школдо баштапкы сӱӱжи Алехандро Гомес Ариас болгон, эне-адазы олорды јаратпаган.

 Јӱрӱми 
Фрида бокс ло ӧскӧ дӧ спортло јилбиркейтен. 15 јаштуда ол «Препараторияга» (Национал подготовительный школго) ӱредӱге кирген, Мексикада эҥ артык  школдордыҥ бирӱзи, медицинага ӱренерге.
Препараторияда баштапкы катап јарлу мексикан јурукчы Диего Риверала танышкан.

1925 јылда он тогус јашту Фрида аварияга кирген. Ондор тоолу операциялар ӧткӧн, бастыра сӧӧк-тайагы
оодылып, шыралаган.
Оныҥ кийнинеҥ, 1926 јылда кӱчӱрген айда Фрида адазынаҥ јуранар будуктар сураган, јадала јуранарга эптӱ болзын деп подрамник јазагандар. Баштапкы јуругы кӱскӱнеҥ кӧрӱнип јураган автопортрет болгон: «Я пишу себя, потому что много времени провожу в одиночестве и потому что являюсь той темой, которую знаю лучше всего»Andrea Kettenmann, Frida Kahlo. Frida Kahlo, 1907—1954: pain and passion page 27.

Фрида мексикан культураны сӱӱген, ол озогы прикладной искусствоныҥ эдимдерин коллекцияга јууган, тегин ле кӱндерде калыгыныҥ кийимдерин кийетен.

1937 јылда олордыҥ айлында совет революционер Лев Троцкий јажынган; Фрида ла экӱде сӱӱш башталган.  Ӧктӧм мексиканканаҥ  качкан кептӱ, тӱрген ырбаган дежетен.

1939 јылда  Фрида Парижке јӱрген. Мексикан искусствоныҥ сенсациялык тематический выставказын ачкан.  Лувр оныҥ бир јуругын садып алган.

1940-чи јылдарда ол кӧп кӧрӱлерде турушкан. Бу ла ӧйдӧ су-кадыгы уйадаган.
1953 јылда баштапкы персонал кӧрӱзи (Мехикодо) тӧрӧл јеринде ачылганHayden Herrera: Frida. Biographie de Frida Kahlo. Übersetzt aus dem Englischen von Philippe Beaudoin. Editions Anne Carrière, Paris 1996, S. 9..
1954 јылда Фрида Кало божогон. 
1955 јылда Фрида Калоныҥ «Чаҥкыр туразы» музеей эдилген.

 Јайаандык ижи 
 Кӧрӱлери 
2003 јылда Фрида Калоныҥ иштериниҥ ле фотојуруктарыныҥ  кӧрӱзи Москвада (ГВЦ Манеж) ӧткӧн, 2019.

«Тазылдар» (Корни) деп јуругы 2005 јылда лондонский «Tate» галереяда, бу музейде Калоныҥ окылу таҥынаҥ кӧрӱзи тӱӱкиде арткан — галереяга 370 муҥга шыдар кижи келген.

 Јуруктарыныҥ баазы 
2006 јылда Фриданыҥ  «Корни» («Raices») јуругын  Sotheby’s эксперттери 7 миллион долларга баалаган. Латиноамерикан иштердиҥ ортодо рекорд болгон"Frida Kahlo " Roots « Sets $5.6 Million Record at Sotheby’s.»   Art Knowledge News. 2006 (retrieved 23 August 2011).

База бир рекорд болуп Калоныҥ 1929 јылда јуралган автопортреди 2000 јылда 4,9 млн долларга садылган.

 Јуруктардыҥ кӧмзӧзи 

 Ајарулар 

 Тайантылар