Кара-Торбок
{{ЈЈЈ+Россия
 |статус                   = Јурт
 |русское название         = Кара-Торбок
 |оригинальное название    = {{lang-ru|}} Кара-Торбок
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 | изображение             = 
 | описание изображения    = 
  |lat_deg = 51.803677
  |lon_deg =  86.342553
  |CoordAddon = type:city(1160)_region:RU
  |CoordScale = 20000
 |размер карты региона     = 
 |размер карты района      = 
 |регион                   = Алтай Республика
 |регион в таблице         = Алтай Республика
 |район                    = Чоо аймак
 |район в таблице          = Чоо аймак{{!}}Чоо  
|вид поселения            = Јурт јеезе
| поселение                = Паспауулдыҥ јурт јеезези
 | поселение в таблице      = Паспауулдыҥ јурт јеезези {{!}}Паспауулдыҥ  
|внутреннее деление       = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 1776
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  = 
 |высота центра НП         = 487<ref name="Высота н/у моря"/>
|климат                   = орто-континентал
| население                = {{Эл-јонныҥ тоозы|Кара-Торбок |тс}}
| год переписи             = {{Эл-јонныҥ тоозы|Кара-Торбок |г}} 
  |плотность               = 
  |агломерация             = 
  |национальный состав     =  [[орустар]] 83 % (2002)<ref name="Коряков"/>
  |конфессиональный состав = 
  |этнохороним             = 
 |почтовый индекс          =    
 |почтовые индексы         = 
 |телефонный код           =  38841
 |цифровой идентификатор   =  
 |цифровой идентификатор 2   =
|цифровой идентификатор 3   =   
 |категория в Commons      =
 |сайт                     = 
}}
'''Кара-Торбок''' ({{Lang-ru| Кара-Торбок }}) јурт [[Россия]]да [[Алтай Республика]]ныҥ [[Чоо аймак|Чоо аймагында]] [[Паспауулдыҥ јурт јеезези]]не кирет.

== Этимологиязы ==
Кара-Торбок {{Lang-ru|}}.

== Физико-географиялык темдектери ==

=== Географиязы ===
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк јанында, Аба-Јыштыҥ ортозында, Албаганныҥ, Кара-Кайаныҥ, Сугулдыҥ сын тайгазында,
Карасуктыҥ боочызыныҥ алдында, [[Паспауул  (суу)|Паспауул сууныҥ]] бажында турат. Боочыныҥ бийиги талайдыҥ кемјӱзинеҥ 700 метрге бийик. Деремне кара туйук ӧскӧн агаштыҥ ортозында. 
Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 487 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/np/166569/kara-torbok.html Кара-Торбок]</ref>.

=== Климады ===
Климады орто-континентал. Кыш узун ла соок, јай кыска, серӱӱн ле чыкту болот. Кышкыда бу јерде сӱреен јаан кар јаайт, кӱрттердиҥ бийиги 2-3 метрге једер аргалу. Кейдиҥ ортојылдык температуразы −4,5 °С, эҥ изӱ кӱнде +36 °С, эҥ соок кӱнде −55 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 0 °С, баштапкы ла калганчы соок тӱшкен кӱндер 05.06/08.09, соок јок кӱндердиҥ тоозы 94, јут-чыктыҥ ортојылдык кеми 836 мм, салкынныҥ тӱргени 1,3 м/с, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 10,3 (тӱргени 15 м/с тыҥ).

=== Аҥ-куштары ===
[[Чоо аймак|Чоо аймактыҥ]] тайгалары аҥдык: айу, бӧрӱ, какай, јеекен, булан, элик, марал, тооргы<ref>Красная книга Республики Алтай: животные / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 368 с. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>, оок аҥдардаҥ койон, јараа, киш, јоонмойын, агас, ӧркӧ, сарас, тарбаган, кӧрӱк, агас, сууларда камду, кумдус. [[Ак-кийик]] ле камду база [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] «Кызыл бичигине» кирген. Кушка да аба-јыш бай: кӱртӱк, чай, сымда, бӧднӧ, мечиртке, ӱкӱ, каргаа, саҥыскан, кӱӱк, барынтычы куштардаҥ ылаачын, шоҥкор, кускун, карчага бар<ref>{{книга |автор=Торбоков Т. |заглавие=Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая  |место=г. Горно-Алтайск |(издательство)|АУ РА Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу»]] |год=2020 }}</ref>.

=== Ӧзӱмдери ===
Тайга, кырлары туйук кара агашла туй ӧзӱп калган, мӧш, чиби, кайыҥ, јойгон, аспак агаштар ӧзӧт. Суујакалай тал, чиби, јодро, беле, толоно, каргана, чычыргана<ref name="Торбоков Растения">{{книга |автор=Токшын Торбоков |часть = |ссылка часть = |заглавие=Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая |оригинал = |ссылка = |викитека = |ответственный =  |издание = |место= Горно-Алтайск |издательство=АУ РА Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу» |год=2020|том = |страницы = |столбцы = |страниц =  |серия = |isbn = }}</ref>.
Тайганыҥ аш-тузы кижиге тузалу. Эрте јаста калба ла кӧжнӧ ӧзӱп, витаминдерле јеткилдейт. Јайыла мешке, јиилек: уй-кӧс, тожла, јерјиилек, койјиилек, торбос, карагат, кызылгат, тийиҥгат, тайа деп једим, кӱскиде дезе мӧштиҥ кузугы тынар-тындуларды азырап, кышка азык болот. Јӱзӱн эндемик ӧзӱмдер, эм ӧлӧҥдӧр: алтын тазыл, кызыл тазыл, јыдунак<ref name="Торбоков Растения">{{книга |автор=Токшын Торбоков |часть = |ссылка часть = |заглавие=Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая |оригинал = |ссылка = |викитека = |ответственный =  |издание = |место= Горно-Алтайск |издательство=АУ РА Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу» |год=2020|том = |страницы = |столбцы = |страниц =  |серия = |isbn = }}</ref>.

=== Јери ле јолдоры ===
Јуртта 2 ором: Уйкӧс јиилектӱ, Дилевский.
Јурт «[[Салганду]] — [[Кара-Торбок]]» деп јолдо турат, узуны 8 км.

{| class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" |''' Кара-Торбок јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
| Администрациялык тӧс јер [[Паспауул]]|| 17 км
|-
|  Аймактыҥ тӧс јери [[Чоо]] || 34 км
|-
|  Республикан тӧс кала [[Улалу]] ||  60 км
|-
|  [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы ||  160 км
|-
|  Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] || 3800 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 435 км-деҥ ([[Майма]] јурт) || 70 км
|}

== Тӱӱкизи ==
Јурт 1776 јылда тӧзӧлгӧн<ref name="население_1989_и_2002">{{книга|автор=Макошева А. А., Макошев А. П., Апенышева И. Н.|часть=Приложение 2: Список населенных пунктов Республики Алтай по переписям 1989 и 2002 гг.|заглавие=Население Республики Алтай (системно-структурный анализ)|место=Горно-Алтайск|ссылка=http://e-lib.gasu.ru/eposobia/makoshev/|издательство=ГУ книжное издательство „Юч-Сюмер-Белуха“ Республики Алтай|год=2007|ссылка часть=http://e-lib.gasu.ru/eposobia/makoshev/R_32.html}} ([http://e-lib.gasu.ru/ Электронная библиотека Горно-Алтайского государственного университета])</ref>. Волостьтордыҥ ады мында тургун јаткан јербойыныҥ улузыныҥ, тубалардыҥ сӧӧктӧриле адалган болгон — тиргеш, кергеш, јӱс, комдош, кӱзен. Кажы ла сӧӧкти јайзаҥдары башкаратан<ref name="Сайт «Чойский район»">{{Cite web |title=Сайт «Чойский район».Традиции и обряды. |url=http://xn----8sbwdbcc3abhth9e.xn--p1ai/index.php/korennye-malochislennye-narody/traditsii-i-obryady |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220107133750/http://xn----8sbwdbcc3abhth9e.xn--p1ai/index.php/korennye-malochislennye-narody/traditsii-i-obryady |archivedate=1641562670 |deadlink=yes |accessdate=1641812645 }}</ref>.

== Эл-јон ==
{{Эл-јонныҥ тоозы|Кара-Торбок|Столбцов=16}}

== Ук-калыктары ==
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 6 кижи болгон, олордыҥ 83 % [[орустар]] ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
* Бастыра инфраструктуралык обьекттер [[Паспауул|Паспауулда]].

<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">

</div>

== Экономиказы ==
Таҥынаҥ ээлемдер. Агаш белетеери. Туризм.

== Кереестер ==
=== Археологиялык ===
* Нырна, јебрен стоянка, каменный век (1319)<ref name="Ойношев свод"/>;

=== Ар-бӱткендик ===
* Чаптыган, байлу кыр (1316)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Байгыр туу (1311)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Кара [[тоҥмок суу]] (1317)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Боочы Тырга (1332)<ref name="Ойношев свод"/>.
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод">''Ойношев В. П.'', ''Урбанова С. Е.'' Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013.</ref>.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Јарлу улузы ==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}
{{Чоо аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Чоо аймактыҥ јурттары]]
[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]
Кара-Торбок () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Чоо аймагында Паспауулдыҥ јурт јеезезине кирет.

 Этимологиязы 
Кара-Торбок .

 Физико-географиялык темдектери 

 Географиязы 
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк јанында, Аба-Јыштыҥ ортозында, Албаганныҥ, Кара-Кайаныҥ, Сугулдыҥ сын тайгазында,
Карасуктыҥ боочызыныҥ алдында, Паспауул сууныҥ бажында турат. Боочыныҥ бийиги талайдыҥ кемјӱзинеҥ 700 метрге бийик. Деремне кара туйук ӧскӧн агаштыҥ ортозында. 
Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 487 метрге бийикКара-Торбок.

 Климады 
Климады орто-континентал. Кыш узун ла соок, јай кыска, серӱӱн ле чыкту болот. Кышкыда бу јерде сӱреен јаан кар јаайт, кӱрттердиҥ бийиги 2-3 метрге једер аргалу. Кейдиҥ ортојылдык температуразы −4,5 °С, эҥ изӱ кӱнде +36 °С, эҥ соок кӱнде −55 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 0 °С, баштапкы ла калганчы соок тӱшкен кӱндер 05.06/08.09, соок јок кӱндердиҥ тоозы 94, јут-чыктыҥ ортојылдык кеми 836 мм, салкынныҥ тӱргени 1,3 м/с, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 10,3 (тӱргени 15 м/с тыҥ).

 Аҥ-куштары 
Чоо аймактыҥ тайгалары аҥдык: айу, бӧрӱ, какай, јеекен, булан, элик, марал, тооргыКрасная книга Республики Алтай: животные / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 368 с. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный, оок аҥдардаҥ койон, јараа, киш, јоонмойын, агас, ӧркӧ, сарас, тарбаган, кӧрӱк, агас, сууларда камду, кумдус. Ак-кийик ле камду база Алтай Республиканыҥ «Кызыл бичигине» кирген. Кушка да аба-јыш бай: кӱртӱк, чай, сымда, бӧднӧ, мечиртке, ӱкӱ, каргаа, саҥыскан, кӱӱк, барынтычы куштардаҥ ылаачын, шоҥкор, кускун, карчага бар.

 Ӧзӱмдери 
Тайга, кырлары туйук кара агашла туй ӧзӱп калган, мӧш, чиби, кайыҥ, јойгон, аспак агаштар ӧзӧт. Суујакалай тал, чиби, јодро, беле, толоно, каргана, чычыргана.
Тайганыҥ аш-тузы кижиге тузалу. Эрте јаста калба ла кӧжнӧ ӧзӱп, витаминдерле јеткилдейт. Јайыла мешке, јиилек: уй-кӧс, тожла, јерјиилек, койјиилек, торбос, карагат, кызылгат, тийиҥгат, тайа деп једим, кӱскиде дезе мӧштиҥ кузугы тынар-тындуларды азырап, кышка азык болот. Јӱзӱн эндемик ӧзӱмдер, эм ӧлӧҥдӧр: алтын тазыл, кызыл тазыл, јыдунак.

 Јери ле јолдоры 
Јуртта 2 ором: Уйкӧс јиилектӱ, Дилевский.
Јурт «Салганду — Кара-Торбок» деп јолдо турат, узуны 8 км.

 Кара-Торбок јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире Администрациялык тӧс јер Паспауул 17 км  Аймактыҥ тӧс јери Чоо  34 км  Республикан тӧс кала Улалу   60 км  Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы   160 км  Тергеениҥ тӧс калазы Москва  3800 км  Чуйдыҥ трагы (Р-256) 435 км-деҥ (Майма јурт)  70 км

 Тӱӱкизи 
Јурт 1776 јылда тӧзӧлгӧн (Электронная библиотека Горно-Алтайского государственного университета). Волостьтордыҥ ады мында тургун јаткан јербойыныҥ улузыныҥ, тубалардыҥ сӧӧктӧриле адалган болгон — тиргеш, кергеш, јӱс, комдош, кӱзен. Кажы ла сӧӧкти јайзаҥдары башкаратан.

 Эл-јон 

 Ук-калыктары 
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 6 кижи болгон, олордыҥ 83 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»..

Окылу тил: орус, алтай Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года).

 Инфраструктуразы 
 Бастыра инфраструктуралык обьекттер Паспауулда.

 Экономиказы 
Таҥынаҥ ээлемдер. Агаш белетеери. Туризм.

 Кереестер 
 Археологиялык 
 Нырна, јебрен стоянка, каменный век (1319);

 Ар-бӱткендик 
 Чаптыган, байлу кыр (1316);
 Байгыр туу (1311);
 Кара тоҥмок суу (1317);
 Боочы Тырга (1332).
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичиктеОйношев В. П., Урбанова С. Е. Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013..

 Јуруктардыҥ кӧмзӧзи 

 Јарлу улузы 

 Ајарулар 

 Тайантылар 

Категория:Чоо аймактыҥ јурттары
Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле