Кӧӧ
{{ЈЈЈ+Россия
 |статус                   = Јурт
|русское название         = Кӧӧ
 |оригинальное название    = {{lang-ru| Коо}}
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 | изображение             =
 | описание изображения    = 
  |lat_deg = 51.097920 
  |lon_deg = 87.896211
 | CoordAddon = type:city(5400)_region:RU
 | CoordScale = 30000 
|страна                   = Россия
 |регион                   = Алтай Республика
 |район                    = Улаган аймак
 |район в таблице          = Улаган аймак{{!}} Улаган 
 |вид поселения            = Јурт јеезе
 |поселение                = Чолушпаныҥ јурт јеезези
 |поселение в таблице      = Чолушпаныҥ јурт јеезези{{!}}Чолушпаныҥ
 |внутреннее деление       = 
 |вид главы                = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  =
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 479<ref name="Высота н/у моря"/>
 |климат                   = кезем-континентал
  |население              = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Коо (село) | тс }}
  |год переписи           = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Коо (село) | г }}
 |плотность                = 
 |агломерация              = 
 |национальный состав      = [[телеҥиттер]] 84 % (2002)<ref name="Коряков"/>
 |конфессиональный состав  = 
 |часовой пояс             = 
 |телефонный код           = 38845
 |почтовый индекс          = 
 |почтовые индексы         = 
 |автомобильный код        = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |цифровой идентификатор 2   = 
 |категория в Commons      = 
 |сайт                     = 
}}
'''Кӧӧ''' ({{Lang-ru|Коо}}) јурт [[Россия]]да [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Улаган аймак|Улаган аймагында]] [[Чолушпаныҥ јурт јеезези]]не кирет.

== Этимологиязы ==
Кӧӧ {{Lang-ru|высокий, стройный}}<ref name="Топонимика">{{книга |автор = О.Т. Молчанова |часть = |ссылка часть = |заглавие = Топонимический словарь Горного Алтая |оригинал = |ссылка = http://www.nskdiggers.ru/archive/toponim/toponim.pdf |викитека = |ответственный = А.Т. Тыбыкова |издание = |место = Горно-Алтайск |издательство = Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва |год = 1979 |том = |страницы =  |столбцы = |страниц = 397 |серия = |isbn = }}</ref>.

== Физико-географиялык темдектери ==

=== Географиязы ===
Јурт [[Туулу Алтай|Туулу Алтайдыҥ]] кӱнчыгыш јанында, [[Чолышман (суу)|Чолышман сууныҥ]] сол јарадында, тӱндӱк јанында [[Алтын Кӧл]], Алтын-Туу, айландыра бийик кырлар, боочылар ла учар-суулар. Тӱштӱк јанында [[Чуйдыҥ трагы]] јаар јолдор. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 479 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/np/166556/koo.html Коо (Јурт Кӧӧ) ]</ref>.

=== Климады ===
Климады кезем-континентал. Јакалай тӱндӱктиҥ ле Ырак кӱнчыгыштыҥ јерлерине тӱҥейлеген. Кышкыда тӱндӱк аймактарга кӧрӧ тыҥ сооктор болот. Јакалай тӱндӱктиҥ ле Ырак кӱнчыгыштыҥ јерине тӱҥейлеген. Кыш узун, тыҥ соокторлу, салкындарлу болот. Јай кыска, серӱӱн, кей кургак. Кейдиҥ ортојылдык кеми −1,1 °С, бир јылдыҥ туркунына эҥ ле бийик температура 34 °С, эҥ ле соок температура −58 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы −3 °С, баштапкы сооктор келер кӱндер 30.05/01.09, Соок јок кӱндер 93, јут-чыктыҥ ортојылдык кеми 292 мм, салкынныҥ ортојылдык кеми — 1,6 м/с, 15 м/с тыҥ салкынду кӱндер 3,2. Кар кышкыда узак јатпайт, салкын учура берет. Чолышман ичиниҥ айы-кӱни эмеш јымжак болот Улаган јаар јерлерге кӧрӧ.

=== Аҥ-куштары ===
Улаган алтай аҥдык јер. Тайга-ташта казыр аҥдардаҥ айу, бӧрӱ, шӱлӱзин, јеекен, ирбис бар. Туйгакту аҥнаҥ марал, булан, элик, тооргы, какай јӱрет.<ref name="Кучин флора и фауна">''Кучин А. П.'' Всемирный фонд дикой природы. Флора и фауна Алтая. — Горно-Алтайск: [б.и.], 2001.</ref>. Оок то аҥдар кӧп агас, албаа, киш, суузар, камду, јоонмойын ла о.ӧ. Куштардаҥ барынтычылары мечиртке, шоҥкор, боро ылаачын, карчага, ӱкӱ, кезигиниҥ тоозы кезем астаган учун олорды Алтай республиканыҥ «Кызыл бичигине» кийдирген<ref name="Кр книга животные РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6252/read.php  ''Красная книга Республики Алтай: животные''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 368 с. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>. Сууларда азый балыктыҥ кандыйы ла болгон, эмди суулар тартылып, тайызаган учун балык та астай берген. Аймакта кезик кӧлдӧрдӧ таҥынаҥ аргачылар балык ӧскӱрип, садуга апарат пелядь, чараган ла форель.

=== Ӧзӱмдери ===
Каскак бийик кырлары кайыр, агаштары тӱндӱк ле јанында ӧзӧт. Агаштардыҥ кӧп сабазы чет агаш, чиби, бийиктей мӧш, суујараттай тал. Чолушпа ичиле ([[Балыкчы]], [[Кӧӧ]], [[Кӧк-Паш]], [[Беле]] јурттар) тӱштук јанын аймактыҥ тӱҥейлеп албазыҥ, не дезе, Алтын-Кӧл јаны, Чолушман ӧзӧктиҥ суузыныҥ коолы јымжак климатту, јӱзӱн ӧлӧҥдӧр, јиилектер, јулукту агаштар ла маала ажы јакшы ӧзӧт<ref name="Кр книга  растения РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6253/read.php  ''Красная книга Республики Алтай: растения''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>. Тӱштӱктей дезе талайдыҥ кемјӱзинеҥ канча катап бийик, соок, јер эрте ле тереҥ тоҥып калат. Кезем континентал айалгада ӧзӱмдердиҥ бӱдӱми астап јат, је ого коштой эндемик ӧзӱмдер база бар. Јулукту агаштар ол јодро, алама, груша, слива, беле. «Кызыл бичикке» кирген ӧзӱмдер база кӧп, олордыҥ ортозында алтын ла кызыл тазылдар<ref name="Кр книга  растения РА 2017"/>.

=== Јери ле јолдоры ===
Јуртта 5 ором: Кӱнчыгыш, Кӱнбадыш, Меесте, Тӱндӱк, Тӱштӱк.

{| class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" |'''Кӧӧ јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
| Администрациялык тӧс јер [[Балыкчы]]|| 31 км
|-
|  Аймактыҥ тӧс јери [[Улаган]] ||  84 км
|-
|  Республикан тӧс кала [[Улалу]] ||  270 км / 490 км ([[Чуйдыҥ трагы]])
|-
|  [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы || 360 км / 580 км
|-
|  Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] || 4300 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 788 км-деҥ (Акташ) || 140 км
|}

== Тӱӱкизи ==
Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн. Мында агару Николаныҥ серкпези бар, 2000 јылдарда тудулган.

== Эл-јон ==
{{Эл-јонныҥ тоозы| Коо (село) |Столбцов=18}}

== Ук-калыктары ==
Телеҥиттер јуртайт. Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 227 кижи болгон, олордыҥ 84 % [[телеҥиттер]] ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; -o-column-count: 2; -ms-column-count: 2; column-count: 2;">
* баштамы школ;
* эмчилик;
* библиотека;
* стадион;
* магазин.
</div>

== Экономиказы ==
Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Јылкы, соок тумчукту, оок мал азыраары. Туризм.

== Кереестер ==

=== Тӱӱкилик ===
* Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес (1682)<ref name="Ойношев свод"/>;

=== Археологиялык ===
* Тура-Кайа ({{Lang-ru|каменная стена}}) (1721). Кандуру таш стене(1645)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Кендир. Субак ({{Lang-ru|оросительная система}}) (1654, 1653, 1650, 1647)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Јебрен корумдар (1651, 1659)<ref name="Ойношев свод"/>.

=== Ар-бӱткендик ===
* Таш мешкелер (1667)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Байлу туу Кату-Јарык (1652)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Аржан Кара-Суу (1630, 1619)<ref name="Ойношев свод"/>;
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод">''Ойношев В. П.'', ''Урбанова С. Е.'' Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013.</ref>.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Јарлу улузы ==
* [[Кошев, Анатолий Дмитриевич|Кошев Каран]] (02.01.1946 јылдыҥ чаган айыныҥ 2-чи кӱнинде — 2007 јылда) — Арасей бичиичилериниҥ биригӱзиниҥ турчызы, Алтай Республиканыҥ кӱндӱлӱ кижизи, ӱлгерчи ле инженер<ref>Кошев А. Д.[https://visit-altairepublic.ru/alt/o-respublike-altay/den-v-istori/yanvar/rodilsya-karan-anatoliy-dmitrievich-koshev-02-01-1946-2007-chlen-soyuza-pisateley-rossii-pochyetnyy-/]</ref>.

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}

{{Улаган аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Улаган аймактыҥ јурттары]]
[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]
Кӧӧ () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Улаган аймагында Чолушпаныҥ јурт јеезезине кирет.

 Этимологиязы 
Кӧӧ .

 Физико-географиялык темдектери 

 Географиязы 
Јурт Туулу Алтайдыҥ кӱнчыгыш јанында, Чолышман сууныҥ сол јарадында, тӱндӱк јанында Алтын Кӧл, Алтын-Туу, айландыра бийик кырлар, боочылар ла учар-суулар. Тӱштӱк јанында Чуйдыҥ трагы јаар јолдор. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 479 метрге бийикКоо (Јурт Кӧӧ) .

 Климады 
Климады кезем-континентал. Јакалай тӱндӱктиҥ ле Ырак кӱнчыгыштыҥ јерлерине тӱҥейлеген. Кышкыда тӱндӱк аймактарга кӧрӧ тыҥ сооктор болот. Јакалай тӱндӱктиҥ ле Ырак кӱнчыгыштыҥ јерине тӱҥейлеген. Кыш узун, тыҥ соокторлу, салкындарлу болот. Јай кыска, серӱӱн, кей кургак. Кейдиҥ ортојылдык кеми −1,1 °С, бир јылдыҥ туркунына эҥ ле бийик температура 34 °С, эҥ ле соок температура −58 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы −3 °С, баштапкы сооктор келер кӱндер 30.05/01.09, Соок јок кӱндер 93, јут-чыктыҥ ортојылдык кеми 292 мм, салкынныҥ ортојылдык кеми — 1,6 м/с, 15 м/с тыҥ салкынду кӱндер 3,2. Кар кышкыда узак јатпайт, салкын учура берет. Чолышман ичиниҥ айы-кӱни эмеш јымжак болот Улаган јаар јерлерге кӧрӧ.

 Аҥ-куштары 
Улаган алтай аҥдык јер. Тайга-ташта казыр аҥдардаҥ айу, бӧрӱ, шӱлӱзин, јеекен, ирбис бар. Туйгакту аҥнаҥ марал, булан, элик, тооргы, какай јӱрет.Кучин А. П. Всемирный фонд дикой природы. Флора и фауна Алтая. — Горно-Алтайск: [б.и.], 2001.. Оок то аҥдар кӧп агас, албаа, киш, суузар, камду, јоонмойын ла о.ӧ. Куштардаҥ барынтычылары мечиртке, шоҥкор, боро ылаачын, карчага, ӱкӱ, кезигиниҥ тоозы кезем астаган учун олорды Алтай республиканыҥ «Кызыл бичигине» кийдирген Красная книга Республики Алтай: животные / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 368 с. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный. Сууларда азый балыктыҥ кандыйы ла болгон, эмди суулар тартылып, тайызаган учун балык та астай берген. Аймакта кезик кӧлдӧрдӧ таҥынаҥ аргачылар балык ӧскӱрип, садуга апарат пелядь, чараган ла форель.

 Ӧзӱмдери 
Каскак бийик кырлары кайыр, агаштары тӱндӱк ле јанында ӧзӧт. Агаштардыҥ кӧп сабазы чет агаш, чиби, бийиктей мӧш, суујараттай тал. Чолушпа ичиле (Балыкчы, Кӧӧ, Кӧк-Паш, Беле јурттар) тӱштук јанын аймактыҥ тӱҥейлеп албазыҥ, не дезе, Алтын-Кӧл јаны, Чолушман ӧзӧктиҥ суузыныҥ коолы јымжак климатту, јӱзӱн ӧлӧҥдӧр, јиилектер, јулукту агаштар ла маала ажы јакшы ӧзӧт Красная книга Республики Алтай: растения / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный. Тӱштӱктей дезе талайдыҥ кемјӱзинеҥ канча катап бийик, соок, јер эрте ле тереҥ тоҥып калат. Кезем континентал айалгада ӧзӱмдердиҥ бӱдӱми астап јат, је ого коштой эндемик ӧзӱмдер база бар. Јулукту агаштар ол јодро, алама, груша, слива, беле. «Кызыл бичикке» кирген ӧзӱмдер база кӧп, олордыҥ ортозында алтын ла кызыл тазылдар.

 Јери ле јолдоры 
Јуртта 5 ором: Кӱнчыгыш, Кӱнбадыш, Меесте, Тӱндӱк, Тӱштӱк.

Кӧӧ јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире Администрациялык тӧс јер Балыкчы 31 км  Аймактыҥ тӧс јери Улаган   84 км  Республикан тӧс кала Улалу   270 км / 490 км (Чуйдыҥ трагы)  Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы  360 км / 580 км  Тергеениҥ тӧс калазы Москва  4300 км  Чуйдыҥ трагы (Р-256) 788 км-деҥ (Акташ)  140 км

 Тӱӱкизи 
Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн. Мында агару Николаныҥ серкпези бар, 2000 јылдарда тудулган.

 Эл-јон 

 Ук-калыктары 
Телеҥиттер јуртайт. Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 227 кижи болгон, олордыҥ 84 % телеҥиттер ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»..

Окылу тил: орус, алтай Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года).

 Инфраструктуразы 
 баштамы школ;
 эмчилик;
 библиотека;
 стадион;
 магазин.

 Экономиказы 
Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Јылкы, соок тумчукту, оок мал азыраары. Туризм.

 Кереестер 

 Тӱӱкилик 
 Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес (1682);

 Археологиялык 
 Тура-Кайа () (1721). Кандуру таш стене(1645);
 Кендир. Субак () (1654, 1653, 1650, 1647);
 Јебрен корумдар (1651, 1659).

 Ар-бӱткендик 
 Таш мешкелер (1667);
 Байлу туу Кату-Јарык (1652);
 Аржан Кара-Суу (1630, 1619);
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичиктеОйношев В. П., Урбанова С. Е. Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013..

 Јуруктардыҥ кӧмзӧзи 

 Јарлу улузы 
 Кошев Каран (02.01.1946 јылдыҥ чаган айыныҥ 2-чи кӱнинде — 2007 јылда) — Арасей бичиичилериниҥ биригӱзиниҥ турчызы, Алтай Республиканыҥ кӱндӱлӱ кижизи, ӱлгерчи ле инженерКошев А. Д..

 Ајарулар 

 Тайантылар 

Категория:Улаган аймактыҥ јурттары
Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле