Лагерлёф, Сельма
{{Кижи}}

'''Се́льма Отти́лия Лови́за Ла́герлёф'''<ref>{{БРЭ |статья=Ла́герлёф |id=2130756 |автор=А. А. Мацевич }}</ref> ({{lang-sv|Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf}}) ({{Јыл|1858}} јылдыҥ кӱчӱрген айыныҥ 20-чи кӱнинде, Морбакка деп јерде, Лен Вермланед, Швецияда — {{Јыл|1940}} јылдыҥ тулаан айыныҥ 16-чы кӱнинде, Швецияда). Нобельдиҥ литературала сыйыныҥ лауреады болгон ({{Јыл|1909}}), Мария Кюри ле Берта Зутнердиҥ кийнинеҥ бу сыйды алган ӱчинчи ӱй кижи.

== Биографиязы ==
[[Файл:Anna Ollson - Selma Lagerlöf 1881.jpeg|170px|слева|thumb|Сельма Лагерлёф ({{Јыл|1881}})]]
Сельма Оттилия Ловиза Лагерлёф 1858 јылдыҥ кӱчӱрген айыныҥ 20-чи кӱнинде Морбакка ({{lang-sv|Mårbacka}} деген озогы јуртында, лен Вермландта) чыккан. Адазы — Эрик Густав Лагерлёф ({{Јыл|1819}}—{{Јыл|1885}}), отставкада јуучыл кижи, энези — Элизабет Ловиса Вальрот ({{Јыл|1827}}—{{Јыл|1915}}), ӱредӱчи. Јаш тужында ӧйлӧри Лагерлёфтыҥ јайалтазы јаранып ӧзӧрине сӱреен јаан камаанын јетирген. Орто Швецияда ар-бӱткени сӱреен јараш јерде Вермландта ырысту јаш тужы ӧткӧн. Морбакка деп јер анчада ла сӱӱген алтайы, бичиичи кажы ла катап бойыныҥ бичимелдеринде бу јердиҥ кеенин будукла  јурагандый бичийт. Вермландта јӱрӱп, Морбакканы олыды јок эске алып, бичимелдеринде оныҥ кайкамчык јерлери керегинде куучындайт, анчада ла автобиографиялык бичиктеринде: «''Морбакка''» ({{Јыл|1922}}), Баланыҥ эске алыныштары ({{lang-ru|«''Мемуары ребёнка''»}}) ({{Јыл|1930}}), Кӱнлик («''Дневник''») ({{Јыл|1932}}). Јарлу швед бичиичи {{Јыл|1909}} јылда Нобельдиҥ литературала сыйын алган, оныҥ бичимелдери телекейдиҥ кӧп тилдерине кӧчӱрилген, ол тоодо орус тилге.

Ӱч јаштуда тыҥ оорыган, кыймыктанып болбос, тӧжӧктӧ лӧ јадар. Баланы карган энези ле таай эјези ле кӧрӧр болгон. Олор кызычакка кӧп чӧрчӧктӧр, соојындар куучындап, оны соотодып туратан. {{Јыл|1863}} јылда јааназы јада каларда, Сельма тыҥ санааркаган, чӧрчӧк јерине баратан кайкамчылу эжик јабыла бергендий билдирген, бичиктер кычырары баланы аргадаган.

1867 јылда Сельма Стокгольм јаар кӧчкӧн, мында јаан клиникада эмденип, ол базып јӱрер болуп оҥдолгон. Бу ӧйдӧ ол бичиичи болорго амадаган{{sfn|Брауде|2008|с=6}}. «Чӧрчӧк керегинде чӧрчӧк» деп автобиографиялык новеллазында («{{lang-ru|''Сказка о сказке''}}») ({{Јыл|1908}}) Лагерлёф кичинек тужында бичинерге ченешкенин куучындайт. Је удабай, ол јӱрӱмге акчаны канай иштеерин сананарга келишкен. Билези бу ӧйдӧ торт ло јоксырай берген. Адазы аракыга кирип, кӧзӧрлӧп, билезин оноҥ ары јоксыраткан. Сельма ого тыҥ санааркаган. {{Јыл|1881}} јылда ол ада-энезинеҥ сурак јокко Стокгольмныҥ лицеине ӱренерге кирген. Ӱредӱчи болорго семинарияга кирерге амадаган. 1884 јылда ол семинарияны тӱгескен.

Ландскрунда кызычактар ӱредер школго ӱредӱчи болуп, Швецияныҥ тӱштӱк јанында кичинек калада ол ло јыл ишке кирген. {{Јыл|1885}} јылда адазы божоп калган, 1888 јылда Морбаккада јурты тӧлӱлер учун садылган, јуртка ӧскӧ улус келген.
[[Файл:A Blomberg - Selma Lagerlöf 1906.jpeg|180px|right|thumb|Сельма Лагерлёф ({{Јыл|1906}})]]

== Кайралдары ==
* Нобельдиҥ литературала сыйы ({{Јыл|1909}})
== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==
<gallery>
Selma Lagerlof (1908), painted by Carl Larsson.jpg|Сельма Лагерлёф, Карл Ларссонныҥ јуругы, {{Јыл|1908}}
1959 CPA 2284.jpg|Лагерлёф Сельма, Нобельдиҥ лауреаттары телекейлик маркаларда, СССР-дыҥ почтазы, {{Јыл|1959}}
Selma Lagerlöf and Sophie.jpg|Сельма ла София, {{Јыл|1894}}
</gallery>

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}
[[Категория:Ӱй улус Нобельдиҥ сыйыныҥ лауреаттары]]
[[Категория:Нобельдиҥ литературала сыйы]]
Се́льма Отти́лия Лови́за Ла́герлёф () ( јылдыҥ кӱчӱрген айыныҥ 20-чи кӱнинде, Морбакка деп јерде, Лен Вермланед, Швецияда —  јылдыҥ тулаан айыныҥ 16-чы кӱнинде, Швецияда). Нобельдиҥ литературала сыйыныҥ лауреады болгон (), Мария Кюри ле Берта Зутнердиҥ кийнинеҥ бу сыйды алган ӱчинчи ӱй кижи.

 Биографиязы 
170px|слева|thumb|Сельма Лагерлёф ()
Сельма Оттилия Ловиза Лагерлёф 1858 јылдыҥ кӱчӱрген айыныҥ 20-чи кӱнинде Морбакка ( деген озогы јуртында, лен Вермландта) чыккан. Адазы — Эрик Густав Лагерлёф (—), отставкада јуучыл кижи, энези — Элизабет Ловиса Вальрот (—), ӱредӱчи. Јаш тужында ӧйлӧри Лагерлёфтыҥ јайалтазы јаранып ӧзӧрине сӱреен јаан камаанын јетирген. Орто Швецияда ар-бӱткени сӱреен јараш јерде Вермландта ырысту јаш тужы ӧткӧн. Морбакка деп јер анчада ла сӱӱген алтайы, бичиичи кажы ла катап бойыныҥ бичимелдеринде бу јердиҥ кеенин будукла  јурагандый бичийт. Вермландта јӱрӱп, Морбакканы олыды јок эске алып, бичимелдеринде оныҥ кайкамчык јерлери керегинде куучындайт, анчада ла автобиографиялык бичиктеринде: «Морбакка» (), Баланыҥ эске алыныштары () (), Кӱнлик («Дневник») (). Јарлу швед бичиичи  јылда Нобельдиҥ литературала сыйын алган, оныҥ бичимелдери телекейдиҥ кӧп тилдерине кӧчӱрилген, ол тоодо орус тилге.

Ӱч јаштуда тыҥ оорыган, кыймыктанып болбос, тӧжӧктӧ лӧ јадар. Баланы карган энези ле таай эјези ле кӧрӧр болгон. Олор кызычакка кӧп чӧрчӧктӧр, соојындар куучындап, оны соотодып туратан.  јылда јааназы јада каларда, Сельма тыҥ санааркаган, чӧрчӧк јерине баратан кайкамчылу эжик јабыла бергендий билдирген, бичиктер кычырары баланы аргадаган.

1867 јылда Сельма Стокгольм јаар кӧчкӧн, мында јаан клиникада эмденип, ол базып јӱрер болуп оҥдолгон. Бу ӧйдӧ ол бичиичи болорго амадаган. «Чӧрчӧк керегинде чӧрчӧк» деп автобиографиялык новеллазында («») () Лагерлёф кичинек тужында бичинерге ченешкенин куучындайт. Је удабай, ол јӱрӱмге акчаны канай иштеерин сананарга келишкен. Билези бу ӧйдӧ торт ло јоксырай берген. Адазы аракыга кирип, кӧзӧрлӧп, билезин оноҥ ары јоксыраткан. Сельма ого тыҥ санааркаган.  јылда ол ада-энезинеҥ сурак јокко Стокгольмныҥ лицеине ӱренерге кирген. Ӱредӱчи болорго семинарияга кирерге амадаган. 1884 јылда ол семинарияны тӱгескен.

Ландскрунда кызычактар ӱредер школго ӱредӱчи болуп, Швецияныҥ тӱштӱк јанында кичинек калада ол ло јыл ишке кирген.  јылда адазы божоп калган, 1888 јылда Морбаккада јурты тӧлӱлер учун садылган, јуртка ӧскӧ улус келген.
180px|right|thumb|Сельма Лагерлёф ()

 Кайралдары 
 Нобельдиҥ литературала сыйы ()
 Јуруктардыҥ кӧмзӧзи 

 Ајарулар 

 Тайантылар 

Категория:Ӱй улус Нобельдиҥ сыйыныҥ лауреаттары
Категория:Нобельдиҥ литературала сыйы