Балыкту Јул
{{ЈЈЈ+Россия
 |статус                   = Јурт
|русское название         = Балыкту Јул
 |оригинальное название    = {{lang-ru| Балыкту Јул}}
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 | изображение             =Балыктуюль.jpg
 | описание изображения    = Балыкту Јул
 | lat_deg                  = 50 |lat_min =45 |lat_sec =21
 | lon_deg                  = 88 |lon_min =2 |lon_sec =22
 | CoordAddon = type:city(5400)_region:RU
 | CoordScale = 30000 
|страна                   = Россия
 |регион                   = Алтай Республика
 |район                    = Улаган аймак
 |район в таблице          = Улаган аймак{{!}} Улаган 
 |вид поселения            = Јурт јеезе
 |поселение                = Балыкту Јулдыҥ јурт јеезези
 |поселение в таблице      = Балыкту Јулдыҥ јурт јеезези{{!}}Балыкту Јулдыҥ
 |внутреннее деление       = 
 |вид главы                = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  =
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 1407<ref name="Высота н/у моря"/>
 |климат                   = кезем-континентал
  |население              = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Балыктуюль | тс }}
  |год переписи           = {{ Эл-јонныҥ тоозы |Балыктуюль | г }}
 |плотность                = 
 |агломерация              = 
 |национальный состав      = [[алтайлар]] 71 %, <br>[[телеҥиттер]] 28 %(2002)<ref name="Коряков"/>
 |конфессиональный состав  = 
 |часовой пояс             = 
 |телефонный код           = 38845
 |почтовый индекс          = 
 |почтовые индексы         = 
 |автомобильный код        = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |цифровой идентификатор 2   = 
 |категория в Commons      = 
 |сайт                     = 
}}
'''Балыкту Јул''' ({{Lang-ru|Балыктуюль}}) јурт [[Россия]]да [[Алтай Республика]]ныҥ [[Улаган аймак|Улаган аймагында]] [[Балыкту Јулдыҥ јурт јеезези]]не кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

== Этимологиязы ==
Балыкту Јул {{Lang-ru|рыбный омут}}<ref name="Топонимика">{{книга |автор = Молчанова О. Т. |часть = |ссылка часть = |заглавие = Топонимический словарь Горного Алтая |оригинал = |ссылка = http://www.nskdiggers.ru/archive/toponim/toponim.pdf |викитека = |ответственный = А.Т. Тыбыкова |издание = |место = Горно-Алтайск |издательство = Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва |год = 1979 |том = |страницы =  |столбцы = |страниц = 397 |серия = |isbn = }}</ref>.

== Физико-географиялык темдектери ==

=== Географиязы ===
Јурт [[Туулу Алтай|Туулу Алтайдыҥ]] кӱнчыгыш келтейинде, Улаганныҥ тайгаларыныҥ ортозында, [[Тужар (суу)|Тужар]] ла [[Кызылташ (суу)|Кызыл-Таштыҥ]] сууларыныҥ јанында, [[Улаган|Улаганнаҥ]] 15 км тӱндӱктей, [[Кату-Јарыктыҥ боочызы]] јаар јолдо турат. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1407 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/np/35117/balyktuyul.html Балыктуюль (Балыкту Јул])</ref>.

=== Климады ===
Кышкыда тӱндӱк аймактарга кӧрӧ тыҥ сооктор болот.
Климады кезем-континентал. Јакалай тӱндӱктиҥ ле Ырак кӱнчыгыштыҥ јерине тӱҥейлеген.
Кыш узун, тыҥ соокторлу, салкындарлу болот. Јай кыска, серӱӱн, кей кургак. Кейдиҥ ортојылдык кеми −1,1 °С, бир јылдыҥ туркунына эҥ ле бийик температура 34 °С, эҥ ле соок температура −58 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы −3 °С, баштапкы сооктор келер кӱндер 30.05/01.09, Соок јок кӱндер 93, јут-чыктыҥ ортојылдык кеми 292 мм, салкынныҥ ортојылдык кеми — 1,6 м/с, 15 м/с-таҥ тыҥ салкынду кӱндер 3,2. Кар кышкыда узак јатпайт, салкын учура берет. Чолушман ичиниҥ айы-кӱни эмеш јымжак болот [[Улаган]] јаар јерлерге кӧрӧ.

=== Аҥ-куштары ===
Улаган алтай аҥдык јер. Тайга-ташта казыр аҥдардаҥ айу, бӧрӱ, шӱлӱзин, јеекен, ирбис бар. Туйгакту аҥнаҥ марал, булан, элик, тооргы, какай јӱрет<ref name="Кучин флора и фауна">''Кучин А. П.'' Всемирный фонд дикой природы. Флора и фауна Алтая. — Горно-Алтайск: [б.и.], 2001.</ref>. Оок то аҥдар кӧп агас, албаа, киш, суузар, камду, јоонмойын ла о.ӧ. Куштардаҥ барынтычылары мечиртке, шоҥкор, боро ылаачын, карчага, ӱкӱ, кезигиниҥ тоозы кезем астаган учун олорды Алтай республиканыҥ «Кызыл бичигине» кийдирген<ref name="Кр книга животные РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6252/read.php  ''Красная книга Республики Алтай: животные''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 368 с. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>. Сууларда азый балыктыҥ кандыйы ла болгон, эмди суулар тартылып, тайызаган учун балык та астай берген. Аймакта кезик кӧлдӧрдӧ таҥынаҥ аргачылар балык ӧскӱрип, садуга апарат: пелядь, чараган ла форель.

=== Ӧзӱмдери ===
Айландыра кырлар кайыр, каскак, тыт, чиби ле мӧш агашла бӱркелген, тӱштӱктей јаны тас, агаштары ондо мында ла јик сайын. Каскак бийик кырлары кайыр, агаштары тӱндӱк ле јанында ӧзӧт. Агаштардыҥ кӧп сабазы чет агаш, чиби, бийиктей мӧш, суујараттай тал. Чолушпа ичиле ([[Балыкчы]], [[Кӧӧ]], [[Кӧк-Паш]], [[Беле]] јурттар) тӱштук јанын аймактыҥ тӱҥейлеп албазыҥ, не дезе, [[Алтын Кӧл]] јаны, Чолушман ӧзӧктиҥ суузыныҥ коолы јымжак климатту, јӱзӱн ӧлӧҥдӧр, јиилектер, јулукту агаштар ла маала ажы јакшы ӧзӧт<ref name="Кр книга  растения РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6253/read.php  ''Красная книга Республики Алтай: растения''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>. Тӱштӱктей дезе талайдыҥ кемјӱзинеҥ канча катап бийик, соок, јер эрте ле тереҥ тоҥып калат. Кезем континентал айалгада ӧзӱмдердиҥ бӱдӱми астап јат, је ого коштой эндемик ӧзӱмдер база бар. Јулукту агаштар ол јодро, алама, груша, слива, беле. «Кызыл бичикке» кирген ӧзӱмдер база кӧп, олордыҥ ортозында алтын ла кызыл тазылдар<ref name="Кр книга  растения РА 2017"/>.

=== Јери ле јолдоры ===
Јуртта 23 ором: Курганду кош ором, Кызыл-Таш деп кош ором, Пазырыкск деп кош ором, Тужар деп кош ором, Бак-балык ла о.ӧ.
«[[Балыкту Јул]] — [[Акташ]]» деп регионал учурлу кӧӧлик јолдо турат. Бу — Улаганныҥ трагы.
{| class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" |'''Балыкту Јул јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
| Администрациялык тӧс јер [[Балыкту Јул]]|| 0 км
|-
|  Аймактыҥ тӧс јери [[Улаган]] || 16 км
|-
|  Республикан тӧс кала [[Улалу]] ||430 км / 340 км
|-
|  [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы ||520 км / 430 км
|-
|  Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] || 4200 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 788,0 км-деҥ ([[Акташ]]) ||71 км
|}

== Тӱӱкизи ==
Јурт 1899 јылда тӧзӧлгӧн. Бу ла јылда мында Агару Пантелеймонныҥ серкпези тудулган. 1929 јылда серкпе кезиктей бызылган, јабылган. 1999 јылда серкпе ойто орныктырылып јадала, кӱйген, ачылбаган. 2006 јылда јазаган кийнинде ачылала, эмди иштеп јат.

== Эл-јон ==
{{Эл-јонныҥ тоозы| Балыктуюль|Столбцов=18}}

== Ук-калыктары ==
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 1409 кижи болгон, олордыҥ 71 % [[алтайлар]], 28 % [[телеҥиттер]] ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
* јурт јеезениҥ администрациязы;
* орто ӱредӱлӱ школ;
* балдардыҥ туразы;
* эмчилик;
* библиотека;
* АЗС;
* стадион;
* культураныҥ байзыҥы;
* музей;
* почта;
* магазин;
* турбаза.
</div>

== Экономиказы ==
Туризм. Јылкы, ийнектер ле оок мал азыраары. Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Агашла иштер.

== Кереестер ==

=== Тӱӱкилик ===
Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ туружаачыларына кереес (1677) (1985 ј., Јеҥӱниҥ оромы, д.9)<ref name="Памятники">{{Cite web |title=Решение Исполнительного Комитета Совета народных депутатов Горно-Алтайской автономной области «Об отнесении недвижимых памятников истории и культуры к категории памятников местного значения» от 16.10.1989 г. № 348 |url=https://okn-mk.mkrf.ru/maps/show/id/891837/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109173456/https://okn-mk.mkrf.ru/maps/show/id/891837/ |archivedate=1610213696 |deadlink=yes |accessdate=1610033971 }}</ref><ref name="Памятники список">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://akin04.ru/wp-content/uploads/2014/03/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA-%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509164006/http://akin04.ru/wp-content/uploads/2014/03/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA-%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F.pdf |archivedate=1620578406 |deadlink=yes |accessdate=1605289879 }}</ref>.

=== Археологиялык ===
* Эпонимдӱ кереес (Пазырыкта скифтердиҥ культуразы)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Ташта јуруктар (петроглифтер) (1584)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Јебрен кургандар (1579,1582,1583)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Куртту Кӧл , Адыкайлардыҥ јебрен јурты<ref name="Ойношев свод"/>;
* Колбажы јебрен корум (1609)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Мӧҥкӱсалгыштар (1585,1586,1609,1738)<ref name="Ойношев свод"/>.

=== Ар-бӱткендик ===
* Јалбак-Кайа туу (1610)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Тужар суу (1639), Кызыл-Таш суу(1633)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Аржан суу. Кулузын (1617) Балыкту јул ла Балыкчыныҥ ортозында<ref name="Ойношев свод"/>;
* Балыкту Јулдыҥ боочызы (1696)<ref name="Ойношев свод"/>.
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод">''Ойношев В. П.'', ''Урбанова С. Е.'' Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013.</ref>.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==
<gallery perrow=6 widths="150px" heights="120px">
File:Balyktuyul 013 6393.jpg|Балыкту Јул јурт
File:Пазырыкские курганы 04.jpg|Пазырыктыҥ кургандары
File:Pazyryk barrows.jpg | Пазырыктыҥ курганы
File:Пазырыкский курган.jpg|Пазырыктыҥ кургандары
File:Пазырыкские курганы 01.jpg|Пазырыктыҥ курганы
File:Пазырыкские курганы 02.jpg|Пазырыктыҥ кургандары
</gallery>

== Јарлу улузы ==
* [[Ортонулов, Игнат Иванович]] (15.03.1933 ч.j.) — Алтайдыҥ јурукчызы, график, Арасей јурукчыларыныҥ Биригӱзиниҥ турчызы ла нерелӱ јурукчызы.
* [[Санина, Наталья Николаевна]] (28.01.1961 ч.j.) — прозаик, Арасей бичиичилериниҥ Биригӱзиниҥ турчызы, Арасей журналисттериниҥ Биригӱзиниҥ турчызы.

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
* [http://galt-auto.ru/publ/89-1-0-850 Улаган.]
* [https://www.vtourisme.com/altaj/infrastruktura/respublika-altaj/spisok-sel/439-s-ulagan. Улаган. Алтай туристский.]
* {{книга
|автор        = Т. В. Вдовина, Т. И. Злобина, М. В. Танакова
|часть        = 
|заглавие     = Алтай. Путешествие по Чуйскому тракту
|оригинал     = 
|ссылка       = 
|издание      = 
|место        = Барнаул
|издательство = Пять плюс
|год          = 2006
|том          = 
|страницы     = 106—107
|страниц      = 238
|isbn         = 5-9900731-1-9 
}}
{{Тыш тайантылар}}
{{Улаган аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Улаган аймактыҥ јурттары]]
[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]
Балыкту Јул () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Улаган аймагында Балыкту Јулдыҥ јурт јеезезине кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

 Этимологиязы 
Балыкту Јул .

 Физико-географиялык темдектери 

 Географиязы 
Јурт Туулу Алтайдыҥ кӱнчыгыш келтейинде, Улаганныҥ тайгаларыныҥ ортозында, Тужар ла Кызыл-Таштыҥ сууларыныҥ јанында, Улаганнаҥ 15 км тӱндӱктей, Кату-Јарыктыҥ боочызы јаар јолдо турат. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1407 метрге бийикБалыктуюль (Балыкту Јул).

 Климады 
Кышкыда тӱндӱк аймактарга кӧрӧ тыҥ сооктор болот.
Климады кезем-континентал. Јакалай тӱндӱктиҥ ле Ырак кӱнчыгыштыҥ јерине тӱҥейлеген.
Кыш узун, тыҥ соокторлу, салкындарлу болот. Јай кыска, серӱӱн, кей кургак. Кейдиҥ ортојылдык кеми −1,1 °С, бир јылдыҥ туркунына эҥ ле бийик температура 34 °С, эҥ ле соок температура −58 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы −3 °С, баштапкы сооктор келер кӱндер 30.05/01.09, Соок јок кӱндер 93, јут-чыктыҥ ортојылдык кеми 292 мм, салкынныҥ ортојылдык кеми — 1,6 м/с, 15 м/с-таҥ тыҥ салкынду кӱндер 3,2. Кар кышкыда узак јатпайт, салкын учура берет. Чолушман ичиниҥ айы-кӱни эмеш јымжак болот Улаган јаар јерлерге кӧрӧ.

 Аҥ-куштары 
Улаган алтай аҥдык јер. Тайга-ташта казыр аҥдардаҥ айу, бӧрӱ, шӱлӱзин, јеекен, ирбис бар. Туйгакту аҥнаҥ марал, булан, элик, тооргы, какай јӱретКучин А. П. Всемирный фонд дикой природы. Флора и фауна Алтая. — Горно-Алтайск: [б.и.], 2001.. Оок то аҥдар кӧп агас, албаа, киш, суузар, камду, јоонмойын ла о.ӧ. Куштардаҥ барынтычылары мечиртке, шоҥкор, боро ылаачын, карчага, ӱкӱ, кезигиниҥ тоозы кезем астаган учун олорды Алтай республиканыҥ «Кызыл бичигине» кийдирген Красная книга Республики Алтай: животные / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 368 с. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный. Сууларда азый балыктыҥ кандыйы ла болгон, эмди суулар тартылып, тайызаган учун балык та астай берген. Аймакта кезик кӧлдӧрдӧ таҥынаҥ аргачылар балык ӧскӱрип, садуга апарат: пелядь, чараган ла форель.

 Ӧзӱмдери 
Айландыра кырлар кайыр, каскак, тыт, чиби ле мӧш агашла бӱркелген, тӱштӱктей јаны тас, агаштары ондо мында ла јик сайын. Каскак бийик кырлары кайыр, агаштары тӱндӱк ле јанында ӧзӧт. Агаштардыҥ кӧп сабазы чет агаш, чиби, бийиктей мӧш, суујараттай тал. Чолушпа ичиле (Балыкчы, Кӧӧ, Кӧк-Паш, Беле јурттар) тӱштук јанын аймактыҥ тӱҥейлеп албазыҥ, не дезе, Алтын Кӧл јаны, Чолушман ӧзӧктиҥ суузыныҥ коолы јымжак климатту, јӱзӱн ӧлӧҥдӧр, јиилектер, јулукту агаштар ла маала ажы јакшы ӧзӧт Красная книга Республики Алтай: растения / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный. Тӱштӱктей дезе талайдыҥ кемјӱзинеҥ канча катап бийик, соок, јер эрте ле тереҥ тоҥып калат. Кезем континентал айалгада ӧзӱмдердиҥ бӱдӱми астап јат, је ого коштой эндемик ӧзӱмдер база бар. Јулукту агаштар ол јодро, алама, груша, слива, беле. «Кызыл бичикке» кирген ӧзӱмдер база кӧп, олордыҥ ортозында алтын ла кызыл тазылдар.

 Јери ле јолдоры 
Јуртта 23 ором: Курганду кош ором, Кызыл-Таш деп кош ором, Пазырыкск деп кош ором, Тужар деп кош ором, Бак-балык ла о.ӧ.
«Балыкту Јул — Акташ» деп регионал учурлу кӧӧлик јолдо турат. Бу — Улаганныҥ трагы.
Балыкту Јул јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире Администрациялык тӧс јер Балыкту Јул 0 км  Аймактыҥ тӧс јери Улаган  16 км  Республикан тӧс кала Улалу 430 км / 340 км  Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы 520 км / 430 км  Тергеениҥ тӧс калазы Москва  4200 км  Чуйдыҥ трагы (Р-256) 788,0 км-деҥ (Акташ) 71 км

 Тӱӱкизи 
Јурт 1899 јылда тӧзӧлгӧн. Бу ла јылда мында Агару Пантелеймонныҥ серкпези тудулган. 1929 јылда серкпе кезиктей бызылган, јабылган. 1999 јылда серкпе ойто орныктырылып јадала, кӱйген, ачылбаган. 2006 јылда јазаган кийнинде ачылала, эмди иштеп јат.

 Эл-јон 

 Ук-калыктары 
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 1409 кижи болгон, олордыҥ 71 % алтайлар, 28 % телеҥиттер ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»..

Окылу тил: орус, алтай Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года).

 Инфраструктуразы 
 јурт јеезениҥ администрациязы;
 орто ӱредӱлӱ школ;
 балдардыҥ туразы;
 эмчилик;
 библиотека;
 АЗС;
 стадион;
 культураныҥ байзыҥы;
 музей;
 почта;
 магазин;
 турбаза.

 Экономиказы 
Туризм. Јылкы, ийнектер ле оок мал азыраары. Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Агашла иштер.

 Кереестер 

 Тӱӱкилик 
Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ туружаачыларына кереес (1677) (1985 ј., Јеҥӱниҥ оромы, д.9).

 Археологиялык 
 Эпонимдӱ кереес (Пазырыкта скифтердиҥ культуразы);
 Ташта јуруктар (петроглифтер) (1584);
 Јебрен кургандар (1579,1582,1583);
 Куртту Кӧл , Адыкайлардыҥ јебрен јурты;
 Колбажы јебрен корум (1609);
 Мӧҥкӱсалгыштар (1585,1586,1609,1738).

 Ар-бӱткендик 
 Јалбак-Кайа туу (1610);
 Тужар суу (1639), Кызыл-Таш суу(1633);
 Аржан суу. Кулузын (1617) Балыкту јул ла Балыкчыныҥ ортозында;
 Балыкту Јулдыҥ боочызы (1696).
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичиктеОйношев В. П., Урбанова С. Е. Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013..

 Јуруктардыҥ кӧмзӧзи 

 Јарлу улузы 
 Ортонулов, Игнат Иванович (15.03.1933 ч.j.) — Алтайдыҥ јурукчызы, график, Арасей јурукчыларыныҥ Биригӱзиниҥ турчызы ла нерелӱ јурукчызы.
 Санина, Наталья Николаевна (28.01.1961 ч.j.) — прозаик, Арасей бичиичилериниҥ Биригӱзиниҥ турчызы, Арасей журналисттериниҥ Биригӱзиниҥ турчызы.

 Ајарулар 

 Тайантылар 
 Улаган.
 Улаган. Алтай туристский.
 

Категория:Улаган аймактыҥ јурттары
Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле