Ылгаксы
{{ЈЈЈ+Россия
 |статус                   = Јурт
 |русское название         = Ылгаксы
 |оригинальное название    = {{lang-ru|}}Власьево
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 | изображение             = 
 | описание изображения    = 
 |lat_deg = 50.285633 
  |lon_deg = 85.515779
  |CoordAddon = 
  |CoordScale = 
 |размер карты региона     = 
 |размер карты района      = 
 |регион                   = Алтай Республика
 |регион в таблице         = Алтай Республика
 |район                    = Кӧксу-Оозы аймак
 |район в таблице          = Кӧксу-Оозы аймак{{!}}Кӧксу-Оозы  
|вид поселения            = Јурт јеезе
| поселение                = Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези
 | поселение в таблице      = Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези {{!}}Кӧксу-Оозыныҥ  
|внутреннее деление       = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  = 
 |высота центра НП         = 1022<ref name="Высота н/у моря"/>
|климат                   = орто-континентал
| население                = {{Эл-јонныҥ тоозы|Власьево (Республика Алтай) |тс}}
| год переписи             = {{Эл-јонныҥ тоозы|Власьево (Республика Алтай) |г}} 
  |плотность               = 
  |агломерация             = 
  |национальный состав     =  алтайлар 50 %,<br> орустар 50%<ref name="Коряков"/>
  |конфессиональный состав = 
  |этнохороним             = 
 |почтовый индекс          =    
 |почтовые индексы         = 
 |телефонный код           = 38841
 |цифровой идентификатор   =  
 |цифровой идентификатор 2 =
|цифровой идентификатор 3  =   
 |категория в Commons      =
 |сайт                     = 
}}
'''Ылгаксы''' ({{Lang-ru|Власьево}}) јурт [[Россия]]да [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Кӧксу-Оозы аймак|Кӧксу-Оозы аймагында]] [[Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези]]не кирет.

== Этимологиязы ==
Ылгаксы {{Lang-ru|}}.

== Физико-географиялык темдектери ==

=== Географиязы ===
Јурт [[Туулу Алтай|Туулу Алтайдыҥ]] тӱштӱк-кӱнбадыш келтейинде, јаан тайгалардыҥ колтыгында, [[Кӧк-Сууныҥ (Кадынныҥ кош суузы)|Кӧк-Сууныҥ]] јанында турат. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ
1022 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/np/166564/vlasevo.html Власьево (Ылгаксы)]</ref>.

=== Климады ===
Климады орто-континентал. Кыш узун, јаан карлу, ӱлӱрген айдыҥ учынаҥ ала кандык айдыҥ бажына једет, 6-7 ай, јай кыска кичӱ изӱ айдаҥ ала куран айдыҥ учына јетире, 3 ле ай. Чаган айдыҥ соок деген кӱнинде −30..-40 °C, јаан изӱ айда эҥ тыҥ изӱ +30..+35 °C болот. Јут-чыктыҥ кеми јеткилинче: 700—750 мм. Салкынныҥ ортојылдык кеми 4,7 м.

=== Аҥ-куштары ===
Элбек јайым јалаҥдары одорлу, кыралары ашту. Маала ажы, јердиҥ ажы јакшы бӱдер јер. Тайгалары аҥдык: ирбис, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, јуҥма, марал, элик, тооргы, шӱлӱзин, сарас, јоонмойын, агас, кӧрӱк, тийиҥ ле о.ӧ. аҥдар. Чай, кӱртӱк, бӧднӧ, торлоо, ӱкӱ, кӱӱк, талеҥко, каргаа, кускун, карчага, мӱркӱт, тейлеген, јерлик кас, ӧртӧк деп куштар Кадын-Бажыныҥ биосферный заповеднигинде бар.<ref>" Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. Литературно -издательский Дом «Алтын-Туу», составитель Токшын Торбоков, г. Горно-Алтайск, 2020 г.</ref> Сууныҥ балыгы кӧлдӧрдӧ лӧ Кӧк сууда болот, чараган, јылмай, чортон, бел ле о.ӧ.

=== Ӧзӱмдери ===
Айландыра кырларын агаш бӱркеген. Тыт, мӧш, кайыҥ, терек, аспак, чиби, беле, јодро агаштар ӧзӧт<ref name="Торбоков флора">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020.</ref>, суулардыҥ коолында јодро, тал, тайа, беле, ыргай, каргана, чычрана јайылган, элбек чӧл-јалаҥдарда мешке, јердиҥ јиилеги, уйкӧс, бороҥот, кызылгат, јодро. «Алтай Респубдиканыҥ Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер: кызыл тазыл, алтын тазыл, марал чечек<ref name="Кр книга  растения РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6253/read.php  ''Красная книга Республики Алтай: растения''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>. Сас јанында тайа, јыраа, тал, кӧгӧзин, кыйгак ӧлӧҥ.

=== Јери ле јолдоры ===
Јуртта 3 ором: Тоҥмок суулу.

{| class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" |'''Ылгаскы јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
|  Аймактыҥ тӧс јери [[Кӧксу-Оозы]] || 11 км
|-
|  Республикан тӧс кала [[Улалу]] || 310 км
|-
|  [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы ||  370 км
|-
|  Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] || 4000 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 514,5 км-деҥ || 230 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 610,8 км-деҥ || 200 км
|}

== Тӱӱкизи ==
1860 јылдарда Арасейдеҥ кудай јаҥында расколдоҥ улам качкан, онойдо ок јаҥнаҥ качкан, јакшы јӱрӱм бедиреген, черӱнеҥ кыйышкан, каторганаҥ качкандар Сибирде, Алтайда келип токтогылап, јурттар, заимкалар, хуторлор тӧзӧгилеген.

== Эл-јон ==
{{население|Власьево (Республика Алтай)|Столбцов=9}}

== Ук-калыктары ==
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 14 кижи болгон, олордыҥ 50 % орустар, 50 % алтайлар болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
Бастыра инфраструктуралык обьекттер [[Кӧксу-Оозы]]нда.

== Экономиказы ==
Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Јылкы мал, уй, оок мал азыраары. Адару тудары. Агаш белетеери. Туризм.

== Кереестер ==

=== Тӱӱкилик ===

=== Археологиялык ===

=== Ар-бӱткендик ===
* Байлу туузы Ӱч-Сӱмер (1505)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Аржан суу (1509)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Ыйыктуныҥ боочызы, байлу (1507)<ref name="Ойношев свод"/>.
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод">''Ойношев В. П.'', ''Урбанова С. Е.'' Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013.</ref>.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Јарлу улузы ==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}

* [http://ust-koksa-altay.ru/ Окылу сайт «Кӧксу-Оозы аймак»]

{{Кӧксу-Оозы аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Кӧксу-Оозы аймактыҥ јурттары]]
[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]
Ылгаксы () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Кӧксу-Оозы аймагында Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезезине кирет.

 Этимологиязы 
Ылгаксы .

 Физико-географиялык темдектери 

 Географиязы 
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱштӱк-кӱнбадыш келтейинде, јаан тайгалардыҥ колтыгында, Кӧк-Сууныҥ јанында турат. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ
1022 метрге бийикВласьево (Ылгаксы).

 Климады 
Климады орто-континентал. Кыш узун, јаан карлу, ӱлӱрген айдыҥ учынаҥ ала кандык айдыҥ бажына једет, 6-7 ай, јай кыска кичӱ изӱ айдаҥ ала куран айдыҥ учына јетире, 3 ле ай. Чаган айдыҥ соок деген кӱнинде −30..-40 °C, јаан изӱ айда эҥ тыҥ изӱ +30..+35 °C болот. Јут-чыктыҥ кеми јеткилинче: 700—750 мм. Салкынныҥ ортојылдык кеми 4,7 м.

 Аҥ-куштары 
Элбек јайым јалаҥдары одорлу, кыралары ашту. Маала ажы, јердиҥ ажы јакшы бӱдер јер. Тайгалары аҥдык: ирбис, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, јуҥма, марал, элик, тооргы, шӱлӱзин, сарас, јоонмойын, агас, кӧрӱк, тийиҥ ле о.ӧ. аҥдар. Чай, кӱртӱк, бӧднӧ, торлоо, ӱкӱ, кӱӱк, талеҥко, каргаа, кускун, карчага, мӱркӱт, тейлеген, јерлик кас, ӧртӧк деп куштар Кадын-Бажыныҥ биосферный заповеднигинде бар." Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. Литературно -издательский Дом «Алтын-Туу», составитель Токшын Торбоков, г. Горно-Алтайск, 2020 г. Сууныҥ балыгы кӧлдӧрдӧ лӧ Кӧк сууда болот, чараган, јылмай, чортон, бел ле о.ӧ.

 Ӧзӱмдери 
Айландыра кырларын агаш бӱркеген. Тыт, мӧш, кайыҥ, терек, аспак, чиби, беле, јодро агаштар ӧзӧтТорбоков Т. Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020., суулардыҥ коолында јодро, тал, тайа, беле, ыргай, каргана, чычрана јайылган, элбек чӧл-јалаҥдарда мешке, јердиҥ јиилеги, уйкӧс, бороҥот, кызылгат, јодро. «Алтай Респубдиканыҥ Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер: кызыл тазыл, алтын тазыл, марал чечек Красная книга Республики Алтай: растения / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный. Сас јанында тайа, јыраа, тал, кӧгӧзин, кыйгак ӧлӧҥ.

 Јери ле јолдоры 
Јуртта 3 ором: Тоҥмок суулу.

Ылгаскы јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире  Аймактыҥ тӧс јери Кӧксу-Оозы  11 км  Республикан тӧс кала Улалу  310 км  Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы   370 км  Тергеениҥ тӧс калазы Москва  4000 км  Чуйдыҥ трагы (Р-256) 514,5 км-деҥ  230 км  Чуйдыҥ трагы (Р-256) 610,8 км-деҥ  200 км

 Тӱӱкизи 
1860 јылдарда Арасейдеҥ кудай јаҥында расколдоҥ улам качкан, онойдо ок јаҥнаҥ качкан, јакшы јӱрӱм бедиреген, черӱнеҥ кыйышкан, каторганаҥ качкандар Сибирде, Алтайда келип токтогылап, јурттар, заимкалар, хуторлор тӧзӧгилеген.

 Эл-јон 

 Ук-калыктары 
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 14 кижи болгон, олордыҥ 50 % орустар, 50 % алтайлар болгон Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»..

 Инфраструктуразы 
Бастыра инфраструктуралык обьекттер Кӧксу-Оозында.

 Экономиказы 
Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Јылкы мал, уй, оок мал азыраары. Адару тудары. Агаш белетеери. Туризм.

 Кереестер 

 Тӱӱкилик 

 Археологиялык 

 Ар-бӱткендик 
 Байлу туузы Ӱч-Сӱмер (1505);
 Аржан суу (1509);
 Ыйыктуныҥ боочызы, байлу (1507).
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичиктеОйношев В. П., Урбанова С. Е. Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013..

 Јуруктардыҥ кӧмзӧзи 

 Јарлу улузы 

 Ајарулар 

 Тайантылар 

 Окылу сайт «Кӧксу-Оозы аймак»

Категория:Кӧксу-Оозы аймактыҥ јурттары
Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле