Ак-Кобы
{{ЈЈЈ+Россия
 |статус                   = Јурт
 |русское название         = Ак-Кобы
 |оригинальное название    = {{lang-ru|}}Ак-Коба
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 | изображение             = 
 | описание изображения    = 
 |lat_deg = 50.161488
  |lon_deg = 86.021737
  |CoordAddon = 
  |CoordScale = 
 |размер карты региона     = 
 |размер карты района      = 
 |регион                   = Алтай Республика
 |регион в таблице         = Алтай Республика
 |район                    = Кӧксу-Оозы аймак
 |район в таблице          = Кӧксу-Оозы аймак{{!}}Кӧксу-Оозы  
|вид поселения            = Јурт јеезе
| поселение                = Чендектиҥ јурт јеезези
 | поселение в таблице      = Чендектиҥ јурт јеезези {{!}}Чендектиҥ  
|внутреннее деление       = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  = 
 |высота центра НП         = 925<ref name="Высота н/у моря"/>
|климат                   = орто-континентал
| население                = {{Эл-јонныҥ тоозы|Ак-Коба |тс}}
| год переписи             = {{Эл-јонныҥ тоозы|Ак-Коба |г}} 
  |плотность               = 
  |агломерация             = 
  |национальный состав     =  [[алтайлар]] 90%<ref name="Коряков"/>
  |конфессиональный состав = 
  |этнохороним             = 
 |почтовый индекс          =    
 |почтовые индексы         = 
 |телефонный код           = 38841
 |цифровой идентификатор   =  
 |цифровой идентификатор 2   =
|цифровой идентификатор 3   =   
 |категория в Commons      =
 |сайт                     = 
}}
'''Ак-Кобы''' ({{Lang-ru| Ак-Коба }}) јурт [[Россия]]да [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Кӧксу-Оозы аймак|Кӧксу-Оозы аймагында]] [[Чендектиҥ јурт јеезези]]не кирет.

== Этимологиязы ==
Ак-Кобы {{Lang-ru|белый, чистый, голый лог}}<ref name="Топонимика">{{книга |автор = Молчанова О. Т. |часть = |ссылка часть = |заглавие = Топонимический словарь Горного Алтая |оригинал = |ссылка = http://www.nskdiggers.ru/archive/toponim/toponim.pdf |викитека = |ответственный = А.Т. Тыбыкова |издание = |место = Горно-Алтайск |издательство = Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва |год = 1979 |том = |страницы = 80,236 |столбцы = |страниц = 397 |серия = |isbn = }}</ref>.

== Физико-географиялык темдектери ==

=== Географиязы ===
Јурт [[Туулу Алтай|Туулу Алтайдыҥ]] тӱштӱк-кӱнбадыш келтейинде, Теректиниҥ, Ӱч-Сӱмердиҥ, Тӧгӧриктиҥ сындарына курчаткан, [[Кадын]] суунаҥ ыраак јок јанында,
Казахстанныҥ гран кыйуларына јуук [[Абайдыҥ чӧли]]нде турат. Ак-Кобы јурт Кадын сууныҥ ӱстӱги агынында, [[Кӧксу-Оозы]] јурттаҥ тӱндӱк-кӱнбадыш јанында 38 км кире јерде турат. Јуугында деремнелер: [[Абай (Кӧксу-Оозы аймак)|Абай]], [[Јӱс Тыт]], [[Улужай]], [[Талду (Кӧксу-Оозы аймак)|Талду]], [[Кызыл-Јар]]. [[Улалу]] каланаҥ тӱштӱк-кӱнбадыш јаар 184 км јерде. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 925 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/np/166565/ak-koba.html Ак-Коба]</ref>.

=== Климады ===
Климады орто-континентал.
Айы-кӱни јаантайын солунып јадар, ол турган јеринеҥ камаанду. Казак чӧлдӧрдӧҥ јылу салкындар, изӱ кей келип, айдыҥ-кӱнниҥ айалгаларын кубултар аргалу. Кыш узун, јаан карлу, ӱлӱрген айдыҥ учынаҥ ала кандык айдыҥ бажына једет, 6-7 ай, јай кыска, кичӱ изӱ айдаҥ ала куран айдыҥ учына јетире, 3 ле ай. Чаган айдыҥ соок деген кӱни −30..-40 °C, јаан изӱ айда эҥ тыҥ изӱ +30..+35 °C болот. Јут-чыктыҥ кеми јеткилинче 700—750 мм. Салкынныҥ ортојылдык кеми 4,7 м/с.

=== Аҥ-куштары ===
Тайгалары аҥдык : ирбис, тооргы, олор [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] «Кызыл Бичигине» кирген, ненин учун дезе тоозы кезем астаган Чай, кӱртӱк, бӧднӧ, торлоо, ӱкӱ, кӱӱк, талеҥко, каргаа, кускун, карчага, мӱркӱт, тейлеген, јерлик кас, ӧртӧк деп куштар Кадын-Бажыныҥ биосферный заповеднигинде бар. Тайгаларында јӱзӱн-јӱӱр аҥдар јӱрет: айу, бӧрӱ,тӱлкӱ, койон, јеекен, агас, албаа, јоонмойын, кӧрӱк, јараа, марал, аҥ, элик, булан<ref name="Собанский звери">''Собанский Г. Г.'' Звери Алтая. — Барнаул: [б.и.], 2005.</ref>. Куштардаҥ кедери тарал, каргаа, ӱкӱ, кӱӱк, тейлеген, талеҥко, мӱркӱт, карчага, јелечи, мечиртке, чай, торлоо, бӧднӧ, кӱртӱк јӱрет. Сууда балык кезем астаган да болзо, чараган, јылмай ла база кезик бӱдӱм балык бар.

=== Ӧзӱмдери ===
Айландыра телкем ачык чӧл јалаҥдар, мында јайым одорлор, кыраларда аш ла мал азыраар ӧлӧҥ јакшы бӱдет. Аркада, аралда тыт, кайыҥ, чиби, аспак,
тал агаштар ӧзӧт. Јаан јакшы одорлордо јӱзӱн-јӱӱр ӧлӧҥ лӧ јердиҥ јиилеги. Арал-јыдуларда тийиҥкат, бороҥот, кызылгат ӧзӧт. Меестерде маҥыр, јонјолой, сӧҥӱскен, кӧрмӧсјиилек, тайа. Саста кӧгӧзин, кыйгак ӧлӧҥ лӧ о.ӧ. Кырлардыҥ тӱштӱк јаны меес, агаш јок тас, агаштар кобы —јиктерде. Кызыл тазыл ({{Lang-ru | копеечник чайный}}), марал ({{Lang-ru | маральник}}), алтын тазыл ({{Lang-ru | родиола розовая}}) ла оноҥ до ӧскӧ кӧп чечектер ле ӧлӧҥдӧр. Сӱрекей кӧп ӧзӱмдер Алтайда таркаган, је кезиги астап, «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген: арчын, алтын тазыл, кызыл тазыл, кӱн-келди, таҥдалай<ref name="Кр книга  растения РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6253/read.php  ''Красная книга Республики Алтай: растения''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>.

=== Јери ле јолдоры ===
Јуртта 5 ором: Меесте, Јараттай, Јаҥы, Тӧс, Јалаҥду.
"[[Талду (Кӧксу-Оозы аймак)|Талду]] — [[Тӱҥӱр (јурт)|Тӱҥӱр]] — «Кадын-Бажы деп ар-бӱткенпарк» деген јолдоҥ барган айрылчык јол ({{lang-ru| подьезд}}) (84К-134).

{| class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" |''' Ак-Кобы јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
| Администрациялык тӧс јер [[Чендек]]|| 18 км
|-
|  Аймактыҥ тӧс јери [[Кӧксу-Оозы]] ||  35 км
|-
|  Республикан тӧс кала [[Улалу]] ||  360 км
|-
|  [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы ||  410 км
|-
|  Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] || 4000 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 514,5 км-деҥ || 280 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 610,8 км-деҥ || 250 км
|}

== Тӱӱкизи ==
Јурт 1862 јылда тӧзӧлгӧн.

== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Ак-Коба |  Столбцов=9}}

== Ук-калыктары ==
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжыла 77 кижиниҥ 90 % алтайлар болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.


== Инфраструктуразы ==
Бастыра инфраструктурный обьекттер [[Чендектиҥ јурт јеезези]]нде.
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">

</div>

== Экономиказы ==
Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Јаан производстволык ээлем јок. Мал ла аҥ азыраары. Туризм.

== Кереестер ==

=== Тӱӱкилик ===

=== Археологиялык ===
* Јебрен корум (1493)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Мӧҥкӱсалгыш (1492)<ref name="Ойношев свод"/>.

=== Ар-бӱткендик ===
* Байлу туу Ӱч-Сӱмер (1505)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Тоҥмок суу (..)<ref name="Ойношев свод"/>.
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод">''Ойношев В. П.'', ''Урбанова С. Е.'' Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013.</ref>.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==
<gallery perrow=6 widths="200px" heights="170px">

</gallery>

== Јарлу улузы ==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
* [http://ust-koksa-altay.ru/ Окылу сайт «Кӧксу-Оозы аймак»]

{{Template:Кӧксу-Оозы аймактыҥ јон јаткан јерлери}}


[[Категория:Кӧксу-Оозы аймактыҥ јурттары]]
[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]
Ак-Кобы () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Кӧксу-Оозы аймагында Чендектиҥ јурт јеезезине кирет.

 Этимологиязы 
Ак-Кобы .

 Физико-географиялык темдектери 

 Географиязы 
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱштӱк-кӱнбадыш келтейинде, Теректиниҥ, Ӱч-Сӱмердиҥ, Тӧгӧриктиҥ сындарына курчаткан, Кадын суунаҥ ыраак јок јанында,
Казахстанныҥ гран кыйуларына јуук Абайдыҥ чӧлинде турат. Ак-Кобы јурт Кадын сууныҥ ӱстӱги агынында, Кӧксу-Оозы јурттаҥ тӱндӱк-кӱнбадыш јанында 38 км кире јерде турат. Јуугында деремнелер: Абай, Јӱс Тыт, Улужай, Талду, Кызыл-Јар. Улалу каланаҥ тӱштӱк-кӱнбадыш јаар 184 км јерде. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 925 метрге бийикАк-Коба.

 Климады 
Климады орто-континентал.
Айы-кӱни јаантайын солунып јадар, ол турган јеринеҥ камаанду. Казак чӧлдӧрдӧҥ јылу салкындар, изӱ кей келип, айдыҥ-кӱнниҥ айалгаларын кубултар аргалу. Кыш узун, јаан карлу, ӱлӱрген айдыҥ учынаҥ ала кандык айдыҥ бажына једет, 6-7 ай, јай кыска, кичӱ изӱ айдаҥ ала куран айдыҥ учына јетире, 3 ле ай. Чаган айдыҥ соок деген кӱни −30..-40 °C, јаан изӱ айда эҥ тыҥ изӱ +30..+35 °C болот. Јут-чыктыҥ кеми јеткилинче 700—750 мм. Салкынныҥ ортојылдык кеми 4,7 м/с.

 Аҥ-куштары 
Тайгалары аҥдык : ирбис, тооргы, олор Алтай Республиканыҥ «Кызыл Бичигине» кирген, ненин учун дезе тоозы кезем астаган Чай, кӱртӱк, бӧднӧ, торлоо, ӱкӱ, кӱӱк, талеҥко, каргаа, кускун, карчага, мӱркӱт, тейлеген, јерлик кас, ӧртӧк деп куштар Кадын-Бажыныҥ биосферный заповеднигинде бар. Тайгаларында јӱзӱн-јӱӱр аҥдар јӱрет: айу, бӧрӱ,тӱлкӱ, койон, јеекен, агас, албаа, јоонмойын, кӧрӱк, јараа, марал, аҥ, элик, буланСобанский Г. Г. Звери Алтая. — Барнаул: [б.и.], 2005.. Куштардаҥ кедери тарал, каргаа, ӱкӱ, кӱӱк, тейлеген, талеҥко, мӱркӱт, карчага, јелечи, мечиртке, чай, торлоо, бӧднӧ, кӱртӱк јӱрет. Сууда балык кезем астаган да болзо, чараган, јылмай ла база кезик бӱдӱм балык бар.

 Ӧзӱмдери 
Айландыра телкем ачык чӧл јалаҥдар, мында јайым одорлор, кыраларда аш ла мал азыраар ӧлӧҥ јакшы бӱдет. Аркада, аралда тыт, кайыҥ, чиби, аспак,
тал агаштар ӧзӧт. Јаан јакшы одорлордо јӱзӱн-јӱӱр ӧлӧҥ лӧ јердиҥ јиилеги. Арал-јыдуларда тийиҥкат, бороҥот, кызылгат ӧзӧт. Меестерде маҥыр, јонјолой, сӧҥӱскен, кӧрмӧсјиилек, тайа. Саста кӧгӧзин, кыйгак ӧлӧҥ лӧ о.ӧ. Кырлардыҥ тӱштӱк јаны меес, агаш јок тас, агаштар кобы —јиктерде. Кызыл тазыл (), марал (), алтын тазыл () ла оноҥ до ӧскӧ кӧп чечектер ле ӧлӧҥдӧр. Сӱрекей кӧп ӧзӱмдер Алтайда таркаган, је кезиги астап, «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген: арчын, алтын тазыл, кызыл тазыл, кӱн-келди, таҥдалай Красная книга Республики Алтай: растения / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный.

 Јери ле јолдоры 
Јуртта 5 ором: Меесте, Јараттай, Јаҥы, Тӧс, Јалаҥду.
"Талду — Тӱҥӱр — «Кадын-Бажы деп ар-бӱткенпарк» деген јолдоҥ барган айрылчык јол () (84К-134).

 Ак-Кобы јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире Администрациялык тӧс јер Чендек 18 км  Аймактыҥ тӧс јери Кӧксу-Оозы   35 км  Республикан тӧс кала Улалу   360 км  Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы   410 км  Тергеениҥ тӧс калазы Москва  4000 км  Чуйдыҥ трагы (Р-256) 514,5 км-деҥ  280 км  Чуйдыҥ трагы (Р-256) 610,8 км-деҥ  250 км

 Тӱӱкизи 
Јурт 1862 јылда тӧзӧлгӧн.

 Эл-јон 

 Ук-калыктары 
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжыла 77 кижиниҥ 90 % алтайлар болгон Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»..

 Инфраструктуразы 
Бастыра инфраструктурный обьекттер Чендектиҥ јурт јеезезинде.

 Экономиказы 
Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Јаан производстволык ээлем јок. Мал ла аҥ азыраары. Туризм.

 Кереестер 

 Тӱӱкилик 

 Археологиялык 
 Јебрен корум (1493);
 Мӧҥкӱсалгыш (1492).

 Ар-бӱткендик 
 Байлу туу Ӱч-Сӱмер (1505);
 Тоҥмок суу (..).
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичиктеОйношев В. П., Урбанова С. Е. Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013..

 Јуруктардыҥ кӧмзӧзи 

 Јарлу улузы 

 Ајарулар 

 Тайантылар 
 Окылу сайт «Кӧксу-Оозы аймак»

Категория:Кӧксу-Оозы аймактыҥ јурттары
Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле