Соок-Карасуу
{{ЈЈЈ+Россия
 |статус                   = Јурт
 |русское название         = Соок-Карасуу
 |оригинальное название    = {{lang-ru|}} Сухой Карасук
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 | изображение             = 
 | описание изображения    = 
  |lat_deg = 51.901024 |lat_min = |lat_sec =
  |lon_deg = 86.205429 |lon_min = |lon_sec =
  |CoordAddon = type:city(1160)_region:RU
  |CoordScale = 20000
 |размер карты региона     = 
 |размер карты района      = 
 |регион                   = Алтай Республика
 |регион в таблице         = Алтай Республика
 |район                    = Чоо аймак
 |район в таблице          = Чоо аймак{{!}}Чоо  
|вид поселения            = Јурт јеезе
| поселение                = Ӱч-Кӧстиҥ јурт јеезези
 | поселение в таблице      = Ӱч-Кӧстиҥ јурт јеезези {{!}}Ӱч-Кӧстиҥ  
|внутреннее деление       = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  = 
 |высота центра НП         = 597<ref name="Высота н/у моря"/>
|климат                   = орто-континентал
| население                = {{Эл-јонныҥ тоозы|Сухой Карасук |тс}}
| год переписи             = {{Эл-јонныҥ тоозы|Сухой Карасук |г}} 
  |плотность               = 
  |агломерация             = 
  |национальный состав     =  [[орустар]] 50 %, [[алтайлар]] 50 %(2002)<ref name="Коряков"/>
  |конфессиональный состав = 
  |этнохороним             = 
 |почтовый индекс          =    
 |почтовые индексы         = 
 |телефонный код           =  38841
 |цифровой идентификатор   =  
 |цифровой идентификатор 2   =
|цифровой идентификатор 3   =   
 |категория в Commons      =
 |сайт                     = 
}}
'''Соок-Карасуу''' ({{Lang-ru|Сухой Карасук}}) јурт [[Россия|Россияда]] [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Чоо аймак|Чоо аймагында]] [[Ӱч-Кӧстиҥ јурт јеезези|Ӱч-Кӧстиҥ јурт јеезезине]] кирет.

== Этимологиязы ==
Соок-Карасуу {{Lang-ru|родниковая речка, ручей, ключ, река с ледниковым началом или питанием, вода}}<ref name="Топонимика">{{книга |автор = Молчанова О. Т. |часть = |ссылка часть = |заглавие = Топонимический словарь Горного Алтая |оригинал = |ссылка = http://www.nskdiggers.ru/archive/toponim/toponim.pdf |викитека = |ответственный = А.Т. Тыбыкова |издание = |место = Горно-Алтайск |издательство = Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва |год = 1979 |том = |страницы =  |столбцы = |страниц = 397 |серия = |isbn = }}</ref>.

== Физико-географиялык темдектери ==

=== Географиязы ===
Јурт [[Туулу Алтай|Туулу Алтайдыҥ]] тӱндӱк јанында, Аба-Јыштыҥ ортозында, Сугулдыҥ сыныныҥ эдегинде, Кара-Сууныҥ боочызыныҥ алдында, оноҥ кайда да бир 700 метр болгодый ыраакта, [[Паспауул (суу)|Паспауул сууныҥ]] башталганында турат. Сугулдыҥ сындарына Кулаган, Урчын, Байгыр деп кырлар улалып јат. Ортозында састыган јерлер база туштайт. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 597 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/np/35067/suhoy-karasuk.html Сухой Карасук (Соок-Карасуу)]</ref>.

=== Климады ===
Климады орто-континентал. Кыска, серӱӱн ле чыкту јай, кыш узун, јаан карлу, кӱрттерлӱ. Кейдиҥ ортојылдык температуразы −4,5 °С, эҥ изӱ кӱнде +36 °С, эҥ соок кӱнде −55 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 0 °С, баштапкы ла калганчы соок тӱшкен кӱндер 05.06/08.09, соок јок кӱндердиҥ тоозы 94, јут-чыктыҥ ортојылдык кеми 836 мм, салкынныҥ тӱргени 1,3 м/с, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 10,3 (тӱргени 15 м/с тыҥ).

=== Аҥ-куштары ===
Аба-јыштыҥ оок аҥдары: агас, суузар, киш, албаа, јоонмойын, койон, камду, јараа, кумдус, кӧрӱк, ӧркӧ, сарас, момон, сарас, сыгырган, тарбаган. Туйгактулары: марал,, булан, элик, аҥ, тооргы ла [[Ак-кийик|ак-кийик]] Алтай Республиканыҥ кызыл бичигине<ref>Красная книга Республики Алтай: животные / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 368 с. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>.
Куштары тайгада јӱрет: агуна, аларткы, ӱкӱ, карачкай, јыдантык, каргаа, кедей куш, карчага, кӧктӧш, кускун, саҥыскан, кучыйак, кӱртӱк, чай, кызыл тӧш, кӱӱк, ӱӱле, мечиртке, ӧскӱс уул, сымда, талтар, таан, талеҥко. Сууларда чараган, бел, ӱч-кӧс, сӧлӧм, јылмай, чортон<ref name="Торбоков Растения">{{книга |автор=Токшын Торбоков |часть = |ссылка часть = |заглавие=Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая |оригинал = |ссылка = |викитека = |ответственный =  |издание = |место= Горно-Алтайск |издательство=АУ РА Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу» |год=2020|том = |страницы = |столбцы = |страниц =  |серия = |isbn = }}</ref>.

=== Ӧзӱмдери ===
Тайга, кырлары туйук кара агашла туй ӧзӱп калган, мӧш, чиби, кайыҥ, јойгон, аспак агаштар ӧзӧт. Суујакалай тал, чиби, јодро, беле, толоно, каргана, чычыргана<ref name="Торбоков Растения">{{книга |автор=Токшын Торбоков |часть = |ссылка часть = |заглавие=Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая |оригинал = |ссылка = |викитека = |ответственный =  |издание = |место= Горно-Алтайск |издательство=АУ РА Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу» |год=2020|том = |страницы = |столбцы = |страниц =  |серия = |isbn = }}</ref>.
Тайганыҥ аш-тузы кижиге тузалу. Эрте јаста калба ла кӧжнӧ ӧзӱп, витаминдерле јеткилдейт. Јайыла мешке, јиилек: уй-кӧс, тожла, јерјиилек, койјиилек, торбос, карагат, кызылгат, тийиҥгат, тайа деп једим, кӱскиде дезе мӧштиҥ кузугы тынар-тындуларды азырап, кышка азык болот. Јӱзӱн эндемик ӧзӱмдер, эм ӧлӧҥдӧр: алтын тазыл, кызыл тазыл, јыдунак Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине кирген<ref name="Кр книга  растения РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6253/read.php  ''Красная книга Республики Алтай: растения''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>.

=== Јери ле јолдоры ===
Јуртта тӧрт ором: Агашту кош ором, Кырлу кош ором, Аспакту, Калбалу.
{| class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" |'''Соок-Карасуу јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
| Администрациялык тӧс јер [[Ӱч-Кӧс]]|| 62 км
|-
|  Аймактыҥ тӧс јери [[Чоо]] ||33 км
|-
|  Республикан тӧс кала [[Улалу]] || 33 км
|-
|  [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы || 133 км
|-
|  Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] || 3900 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 435,7 км-деҥ (Майма) ||43 км
|}

== Тӱӱкизи ==
Јурт 1860 јылда тӧзӧлгӧн<ref name="население_1989_и_2002">{{книга|автор=Макошева А. А., Макошев А. П., Апенышева И. Н.|часть=Приложение 2: Список населенных пунктов Республики Алтай по переписям 1989 и 2002 гг.|заглавие=Население Республики Алтай (системно-структурный анализ)|место=Горно-Алтайск|ссылка=http://e-lib.gasu.ru/eposobia/makoshev/|издательство=ГУ книжное издательство „Юч-Сюмер-Белуха“ Республики Алтай|год=2007|ссылка часть=http://e-lib.gasu.ru/eposobia/makoshev/R_32.html}} ([http://e-lib.gasu.ru/ Электронная библиотека Горно-Алтайского государственного университета])</ref>. Волостьтордыҥ ады мында тургун јаткан јербойыныҥ улузыныҥ, тубалардыҥ сӧӧктӧриле адалган болгон — тиргеш, кергеш, јӱс, комдош, кӱзен. Кажы ла сӧӧкти јайзаҥдары башкаратан<ref name="Сайт «Чойский район»">{{Cite web |title=Сайт «Чойский район».Традиции и обряды. |url=http://xn----8sbwdbcc3abhth9e.xn--p1ai/index.php/korennye-malochislennye-narody/traditsii-i-obryady |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220107133750/http://xn----8sbwdbcc3abhth9e.xn--p1ai/index.php/korennye-malochislennye-narody/traditsii-i-obryady |archivedate=1641562670 |deadlink=yes |accessdate=1641833567 }}</ref>.
.

== Эл-јон ==
{{Эл-јонныҥ тоозы| Сухой Карасук |Столбцов=16}}

== Ук-калыктары ==
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 4 кижи болгон, олордыҥ 50 % [[орустар]], 50 % [[алтайлар]] ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
Бастыра инфраструктуралык обьекттер [[Ӱч-Кӧстиҥ јурт јеезези|Ӱч-Кӧстиҥ јурт јеезезинде]].

== Экономиказы ==
Таҥынаҥ ээлемдер. Агаш белетеери. Туризм.

== Кереестер ==

=== Тӱӱкилик ===
* Албаган туу (1309)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Чаҥкыр деп боочы (1331)<ref name="Ойношев свод"/>;
* [[Тоҥмок суу]] (1317)<ref name="Ойношев свод"/>.
* Орой палеолит, јебрен јурт (1334).
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод">''Ойношев В. П.'', ''Урбанова С. Е.'' Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013.</ref>.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Јарлу улузы ==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}
{{Чоо аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Чоо аймактыҥ јурттары]]
[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]
Соок-Карасуу () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Чоо аймагында Ӱч-Кӧстиҥ јурт јеезезине кирет.

 Этимологиязы 
Соок-Карасуу .

 Физико-географиялык темдектери 

 Географиязы 
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк јанында, Аба-Јыштыҥ ортозында, Сугулдыҥ сыныныҥ эдегинде, Кара-Сууныҥ боочызыныҥ алдында, оноҥ кайда да бир 700 метр болгодый ыраакта, Паспауул сууныҥ башталганында турат. Сугулдыҥ сындарына Кулаган, Урчын, Байгыр деп кырлар улалып јат. Ортозында састыган јерлер база туштайт. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 597 метрге бийикСухой Карасук (Соок-Карасуу).

 Климады 
Климады орто-континентал. Кыска, серӱӱн ле чыкту јай, кыш узун, јаан карлу, кӱрттерлӱ. Кейдиҥ ортојылдык температуразы −4,5 °С, эҥ изӱ кӱнде +36 °С, эҥ соок кӱнде −55 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 0 °С, баштапкы ла калганчы соок тӱшкен кӱндер 05.06/08.09, соок јок кӱндердиҥ тоозы 94, јут-чыктыҥ ортојылдык кеми 836 мм, салкынныҥ тӱргени 1,3 м/с, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 10,3 (тӱргени 15 м/с тыҥ).

 Аҥ-куштары 
Аба-јыштыҥ оок аҥдары: агас, суузар, киш, албаа, јоонмойын, койон, камду, јараа, кумдус, кӧрӱк, ӧркӧ, сарас, момон, сарас, сыгырган, тарбаган. Туйгактулары: марал,, булан, элик, аҥ, тооргы ла ак-кийик Алтай Республиканыҥ кызыл бичигинеКрасная книга Республики Алтай: животные / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 368 с. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный.
Куштары тайгада јӱрет: агуна, аларткы, ӱкӱ, карачкай, јыдантык, каргаа, кедей куш, карчага, кӧктӧш, кускун, саҥыскан, кучыйак, кӱртӱк, чай, кызыл тӧш, кӱӱк, ӱӱле, мечиртке, ӧскӱс уул, сымда, талтар, таан, талеҥко. Сууларда чараган, бел, ӱч-кӧс, сӧлӧм, јылмай, чортон.

 Ӧзӱмдери 
Тайга, кырлары туйук кара агашла туй ӧзӱп калган, мӧш, чиби, кайыҥ, јойгон, аспак агаштар ӧзӧт. Суујакалай тал, чиби, јодро, беле, толоно, каргана, чычыргана.
Тайганыҥ аш-тузы кижиге тузалу. Эрте јаста калба ла кӧжнӧ ӧзӱп, витаминдерле јеткилдейт. Јайыла мешке, јиилек: уй-кӧс, тожла, јерјиилек, койјиилек, торбос, карагат, кызылгат, тийиҥгат, тайа деп једим, кӱскиде дезе мӧштиҥ кузугы тынар-тындуларды азырап, кышка азык болот. Јӱзӱн эндемик ӧзӱмдер, эм ӧлӧҥдӧр: алтын тазыл, кызыл тазыл, јыдунак Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине кирген Красная книга Республики Алтай: растения / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный.

 Јери ле јолдоры 
Јуртта тӧрт ором: Агашту кош ором, Кырлу кош ором, Аспакту, Калбалу.
Соок-Карасуу јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире Администрациялык тӧс јер Ӱч-Кӧс 62 км  Аймактыҥ тӧс јери Чоо 33 км  Республикан тӧс кала Улалу  33 км  Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы  133 км  Тергеениҥ тӧс калазы Москва  3900 км  Чуйдыҥ трагы (Р-256) 435,7 км-деҥ (Майма) 43 км

 Тӱӱкизи 
Јурт 1860 јылда тӧзӧлгӧн (Электронная библиотека Горно-Алтайского государственного университета). Волостьтордыҥ ады мында тургун јаткан јербойыныҥ улузыныҥ, тубалардыҥ сӧӧктӧриле адалган болгон — тиргеш, кергеш, јӱс, комдош, кӱзен. Кажы ла сӧӧкти јайзаҥдары башкаратан.
.

 Эл-јон 

 Ук-калыктары 
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 4 кижи болгон, олордыҥ 50 % орустар, 50 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»..

Окылу тил: орус, алтай Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года).

 Инфраструктуразы 
Бастыра инфраструктуралык обьекттер Ӱч-Кӧстиҥ јурт јеезезинде.

 Экономиказы 
Таҥынаҥ ээлемдер. Агаш белетеери. Туризм.

 Кереестер 

 Тӱӱкилик 
 Албаган туу (1309);
 Чаҥкыр деп боочы (1331);
 Тоҥмок суу (1317).
 Орой палеолит, јебрен јурт (1334).
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичиктеОйношев В. П., Урбанова С. Е. Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013..

 Јуруктардыҥ кӧмзӧзи 

 Јарлу улузы 

 Ајарулар 

 Тайантылар 

Категория:Чоо аймактыҥ јурттары
Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле