Кочкор айдыҥ 4 кӱни
{{Кочкор ай}}
'''Кочкор айдыҥ 4 кӱни''' ({{lang-ru|4 февраля}})— [[григориан кӱнтизӱ]]де јылдыҥ 35 кӱни. Јылдыҥ учына јетире 330 кӱн арткан (високосный јылда 331 кӱн).

Кочкор айдыҥ 4 кӱни —  юлиан кӱнтизӱ аайынча [[1582 јыл|1582 јылдыҥ]] ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кочкор айдыҥ 4 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда [[юлиан кӱнтизӱ]]ле [[Чаган айдыҥ 22 кӱни|чаган айдыҥ 22 кӱни]] болгон<ref>XX ле XXI чактарда григориан кӱнтизӱ юлиан кӱнтизӱни 13 кӱнге озолоп јат. Ӧскӧ чактарда григориан ла юлиан кӱнтизӱлерде ӧй башка эдип чотолот: чике эдип тоолоорго, окылу [https://web.archive.org/web/20210521104114/http://direct-time.ru/index.php?id=12 конвертер датла] тузаланарга јараар.</ref>.

== Байрамдар ==
=== Калыктар ортодо ===
* [[Файл:The Earth seen from Apollo 17.jpg|25px]] Ракка удура телекейлик кӱн
=== Эл-јондык ===
* {{Анголаныҥ маанызы}} [[Ангола]] — Јуу-јепселдӱ тӱймеенниҥ кӱни.
* {{Шри-Ланканыҥ маанызы}} [[Шри-Ланка]] — Јайымныҥ кӱни.
* {{Јопонныҥ маанызы}} [[Јопон]] — Сэцубун,Риссюн — Јастыҥ башталганы (Јаҥы јыл).

=== Кудайлык ===
; [[Файл:Christian cross.svg|12px]] Католицизм
: — агару Верониканыҥ эземи;
: — Екатерина де Риччиниҥ эземи;
: — Римберттиҥ (архиепископ Гамбургский) эземи;

; [[Файл:OrthodoxCross(black,contoured).svg|12px]] Православие<ref name="azb">[http://azbyka.ru/days/2017-02-04 Старый стиль, 22 января, Новый стиль 4 февраля, суббота] // Православный церковный календарь</ref>
: ⟨Орус православный скрикпе⟩
: — Тимофей Эфесскийдиҥ (епископ Эфесский) эземи ({{Јыл|96}}—{{Јыл|97}} јј.киреде);
: — Анастасия Персиянинаныҥ эземи ({{Јыл|628}});
: — священномучениктер Иоанн Успенский ле Евфимий Тихонравов, пресвитерлердиҥ эземи ({{Јыл|1938}}).

=== Бу кӱнде чыккандарга ат ===
* Католический: [[Андрей|Андреа]], [[Вероника (имя)|Вероника]], [[Гильберт|Гилберт]], [[Джон]], [[Екатерина]], Римберт
* Православный: [[Агафон]], Ананий, [[Анастасий]], [[Гавриил]], [[Георгий]], [[Евфимий]], [[Иван]], [[Иосиф]], [[Леонт]], [[Леонтий]], [[Макарий]], [[Мануил]], [[Николай]], Парод, [[Пётр]], Сионий, [[Тимофей]], [[Яков]]

== Керектер ==
=== Алтай Республика ===
* [[1934 јыл|1934 јылда]] Ойрот-Турада каланыҥ строительный конторазы «горстрой» тӧзӧлгӧн.
=== Калыктар ортодо ===
=== XVIII чактаҥ озо ===
* [[1582 јыл|1582]] — Речь Посполитаяныҥ черӱлери [[Псков]]ты узак ӧйгӧ курчуда туткан кийнинеҥ кайра болгон ({{Јыл|1581}}—{{Јыл|1582}}).

=== XVIII чак ===
* [[1719 јыл|1719]] — [[Пётр I]] каан [[Арасей империя]] ичинде эл-јонныҥ тоозын алары керегинде јакаан чыгарган.
* [[1722 јыл|1722]] — Пётр I каан «Табель о рангах» јӧптӧгӧн.
* [[1755 јыл|1755]] — императрица Елизавета Петровна Московский университет тӧзӧӧри јанынаҥ јакаан чыгарган.
* [[1794 јыл|1794]] — Улу француз революция: [[Национальный конвент]] кулданышты [[Франция|Францияда]] ла оныҥ колонияларында јоголткон.

=== XIX чак ===
* [[1824 јыл|1824]] — американ изобретатель ле бизнесмен Чарльз Гудрич  [[Бостон]]до улуска эрезин калош јазаган.
* [[1858 јыл|1858]] — Герман Гольдшмидт [[(52) Европа|52 Европа]] деп астероид ачкан.
* [[1900 јыл|1900]] — [[Дзержинский, Феликс Эдмундович|Феликс Дзержинский]]<ref>[http://hrono.ru/biograf/bio_d/dzerzhin_fe.php Дзержинский Ф.Э. Хронос.]</ref> Варшавский цитадельге тӱрмелеткен.

=== XX чак ===
* [[1915 јыл|1915]] — [[Баштапкы телекейлик јуу]]: [[Германия]] [[Британияга]]удура јуу баштаган.
* [[1921 јыл|1921]]
* [[1931 јыл|1931]] — [[Курск]]та Россия ичинде баштапкы (Ветроэлектростанция Уфимцева) салкынэлектростанция иштеп баштаган.
* [[1932 јыл|1932]]
** Бухта Нагаевке (Охотский талай)  «Сахалин» деп пароход келген, ол Колымага «Дальстрой» тресттиҥ башкарузы ла тӱрмелеткендердиҥ баштапкы группазын экелген. Олор тузалу казынтыларды таап, оны казар иштер ӧткӱрер учурлу болгон.
** [[Лейк-Плэсид]]те Кышкы Олимпий ойындар ачылган [[1932 јыл|1932]].
* [[1934 јыл|1934]] — СССР ла Венгрия ортодо дипломатический колбулар тургузылган.
* [[1935 јыл|1935]] — Московский метрополитенниҥ ченелтелӱ баштапкы поезди маҥтаган.
* [[1938 јыл|1938]] — [[Адольф Гитлер]] Вермахттыҥ башчызы болуп турган. Иоахим фон Риббентроп министр иностранных дел деп постко кӧстӧлгӧн.
* [[1939 јыл|1939]] — Пензенский область тӧзӧлгӧн.
* [[1944 јыл|1944]] — совет лётчик-ас [[Кожедуб, Иван Никитович|Иван Кожедубка]] Советский Союзтыҥ Геройы деп ат-нере берилген<ref>[https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=403 Кожедуб И.Н. Герои страны.]</ref>.
[[Файл:Jalta 1945.jpg|300 px|thumb|right|[[Черчилль, Уинстон]]<ref>[https://tass.ru/encyclopedia/person/cherchill-uinston У.Черчиль ТАСС.]</ref>, [[Рузвельт, Франклин Делано|Рузвельт]]<ref>[https://tass.ru/encyclopedia/person/ruzvelt-franklin Рузвельт Ф.Д. ТАСС.]</ref>, [[Сталин, Иосиф Виссарионович|Сталин]]<ref>[https://tass.ru/encyclopedia/person/stalin-iosif-vissarionovich Сталин И.В. ТАСС.]</ref> Ялтада. Кочкор ай [[1945 јыл|1945]]]]
* [[1945 јыл|1945]]
** Бельгия немец оккупациянаҥ јайымдалган.
** Ливадийский ӧргӧӧдӧ Крымский (Ялтинский) конференция башталган. 
** 3-чи Белорусский фронтто И. Д. Черняховский башкарган 43-чи черӱ Кранц гаваньда гарнизонды јоголтып, Балтий талайдыҥ јарадына чыккан.
* [[1948 јыл|1948]] — [[Шри-Ланка]] јайым болуп Доминион Цейлон деп атту боло берген (бойы онойдо ло  [[Великобритания|Великобританияныҥ]] доминионы болуп арткан).
* [[1976 јыл|1976]] — [[Инсбрук]]та Кышкы Олимпий ойындар ачылган.

* [[1990 јыл|1990]] — [[Москва|Москвада]] 300-муҥ кижилӱ демонстрация болгон. Демократический реформалар учун, [[КПСС]]-тыҥ политикалык монополиязын тургускан СССР-дыҥ Конституциязында 6-чы статьяны јоголтсын деп демонстрация некеген<ref>{{Cite web |url=http://ria.ru/spravka/20100314/213855855.html |title=Справка РИА новости |access-date=2013-01-09 |archive-date=2013-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130505033125/http://ria.ru/spravka/20100314/213855855.html |deadlink=no }}</ref>.

=== XXI чак ===
* [[2006 јыл|2006]]
** «Карикатурный скандал»({{Јыл|2005}}—{{Јыл|2006}}): [[Дамаск]] ла [[Бейрут]]та тӱймеегендер Дании ла Норвегияныҥ посольстволорын ӧртӧп ийген.
** Кышкы Олимпий ойындар башталарынаҥ бир канча кӱн озо {{Јыл|2006}} јылда Туринде метрополитен ачылган.
* [[2022 јыл|2022]] — XXIV-чи Кышкы Олимпий ойындар ачылган, [[Пекин]] ([[КНР]]).

== Бу кӱнде чыккандар ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[1643 јыл|1643]] — [[Ньютон, Исаак|Исаак Ньютон]] ([[1727 јыл|1727]] ј.бож.), англий физик, математик, астроном, философ, теолог.
* [[1716 јыл|1716]] — Аппиан Буонафеде ([[1793 јыл|1793]]), итальян философ.
* [[1766 јыл|1766]] — Джузеппе Каммарано ([[1850 јыл|1850]]), итальян јурукчы.
* [[1785 јыл|1785]] — Якоб Гримм ([[1863 јыл|1863]]), немец филолог, немец фольклор јууган карындаштардыҥ бирӱзи.
* [[1797 јыл|1797]] — Вильгельм Бер ([[1850 јыл|1850]]), немец банкир ле астроном-любитель.

=== XIX чак ===
* [[1809 јыл|1809]] — [[Брайль, Луи|Луи Брайль]] ([[1852 јыл|1852]] ), француз таскадаачы, кӧстӧҥ ајарбас улуска шрифт Брайля, точечно-рельефны шрифт эткен<ref>[https://bigenc.ru/c/brail-lui-37d4b7 Брайль Л. БРЭ]</ref>.
* [[1812 јыл|1812]] — [[Ростопчина, Евдокия Петровна|Евдокия Ростопчина]] ([[1858 јыл|1858]] ), орус ӱлгерчи, кӧчӱреечи, драматург ла прозаик.
* [[1881 јыл|1881]] — [[Бакланов, Георгий Андреевич|Георгий Бакланов]] (чын ады ''Альфонс-Георг Бакис''; [[1938 јыл|1938]] ), орус оперный кожоҥчы (баритон) латыш ук-тӧстӱ.
* [[1895 јыл|1895]] — Густав Клуцис ([[1938 јыл|1938]] ј.аттырткан), латыш ла совет јурукчы-авангардист.
* [[1896 јыл|1896]] — Андре Массон ([[1987 јыл|1987]] ), француз јурукчы лаграфик.

=== XX чак ===
* [[1907 јыл|1907]] — [[Дубинин, Николай Петрович|Николай Дубинин]] ([[1998 јыл|1998]] ), совет ле россий генетик, академик, Социалистический Иштиҥ Геройы.
* [[1927 јыл|1927]] — [[Сарнов, Бенедикт Михайлович|Бенедикт Сарнов]] ([[2014 јыл|2014]] ), совет ле россий бичиичи, литературовед ле критик.
* [[1934 јыл|1934]] — [[Церетели, Зураб Константинович|Зураб Церетели]], совет, грузин ле россий скульптор, јурукчы, СССР-дыҥ эл јурукчызы<ref>[https://rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=51284 Церетели З.К. Российская Академия художеств]</ref>.
* [[1949 јыл|1949]] — [[Нетыкса, Тамара Ивановна|Тамара Нетыкса]], совет ле россий разведчица-нелегал, Тыш разведканыҥ службазыныҥ отставкада полковниги.
* [[1956 јыл|1956]] — [[Уваров, Павел Юрьевич|Павел Уваров]], совет ле россий билимчи, тӱӱкичи-медиевист.
* [[1967 јыл|1967]] — [[Шувалов, Игорь Иванович|Игорь Шувалов]], россий тергеелик ишчи, 1-чи классту ''действительный государственный советник'' .
* [[1990 јыл|1990]] — Тони Кроос, немец футболист, телекейдиҥ чемпионы ({{Јыл|2014}}), 4 катап Лига чемпионовтыҥ јеҥӱчили, УЕФА.

=== XXI век ===
* [[2001 јыл|2001]] — [[Степанова, Вероника Сергеевна|Вероника Степанова]], россий чанаачы, олимпий чемпион эстафетада, ({{Јыл|2022}}).

== Бу кӱнде божогондор ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[1695 јыл|1695]] — Люксембург Франсуа Анри де Монморанси ([[1628 јыл|1628]] ј.чык.), француз полководец.
* [[1730 јыл|1730]] — Жан-Батист Анри де Валенкур ([[1653 јыл|1653]] ј.чык.), француз прозаик, кӧчӱреечи, тӱӱкичи, лингвист, Француз академияныҥ турчызы
* [[1752 јыл|1752]] — Габриэль Крамер ([[1704 јыл|1704]] ј.чык.), швейцар математик, линейный алгебраны тапкандардыҥ бирӱзи.
* [[1786 јыл|1786]] — [[Мендельсон, Мозес|Мозес Мендельсон]] ([[1729 јыл|1729]] ј.чык.), немецк философ-идеалист, «германский Сократ» деп адаткан.

=== XIX чак ===
* [[1830 јыл|1830]] — [[Глазунов, Матвей Петрович|Матвей Глазунов]] ([[1757 јыл|1757]] ј.чык.), москов којойым, бичик садар аргачы.
* [[1877 јыл|1877]] — Корнелиус Вандербильт ([[1794 јыл|1794]] ј.чык.), американ керептер ла темирјол магнат, голландский ук-тӧстӱ.
* [[1882 јыл|1882]] — [[Дрейпер, Джон Уильям|Джон Дрейпер]] ([[1811 јыл|1811]] ј.чык.), американ химик, [[Ай (спутник)|айдыҥ]] баштапкы фотојуругын эткен кижи.
* [[1883 јыл|1883]] — [[Инсарский, Василий Антонович|Василий Инсарский]] ([[1814 јыл|1814]] ј.чык.), орус бичиичи-мемуарист.
* [[1886 јыл|1886]] — [[Ткачёв, Пётр Никитич|Пётр Ткачёв]] ([[1844 јыл|1844]] ј.чык.), орус литературалык критик, публицист, ''революционный народничествоныҥ'' башчыларыныҥ бирӱзи.

=== XX чак ===
* [[1904 јыл|1904]] — [[Беляев, Митрофан Петрович|Митрофан Беляев]] ({{Јыл|1836}} ј.чык.), орус кӱӱлик издатель ле меценат.
* [[1904 јыл|1904]] — Фридрих фон Йолли]], немец врач ({{Јыл|1844}}).
* [[1943 јыл|1943]] — [[Раскова, Марина Михайловна|Марина Раскова]] ({{Јыл|1912}} ј.чык.), совет лётчик-штурман,  Советский Союзтыҥ Геройы болгон ӱй улустыҥ бирӱзи.
* [[1960 јыл|1960]] — Камю Альбер ({{Јыл|1913}} ј.чык.), француз бичиичи философ, Нобельдиҥ литературала сыйыныҥ лауреады ({{Јыл|1957}}).
* [[1961 јыл|1961]] — [[Шрёдингер, Эрвин|Эрвин Шрёдингер]]<ref>[http://www.physchem.chimfak.sfedu.ru/Source/History/Persones/Schroedinger.html Шрёдингер Э. Южный Федеральный Университет]</ref> ({{Јыл|1887}} ј.чык.), австрий физик, Нобельдиҥ физикала сыйыныҥ лауреады ({{Јыл|1933}}).
* [[1965 јыл|1965]] — [[Элиот, Томас Стернз|Томас Стернз Элиот]] (род. {{Јыл|1888}} ј.чык.), англо-американский поэт, Нобельдиҥ литературала сыйыныҥ лауреады ({{Јыл|1948}} ј.чык.).
* [[1995 јыл|1995]]
** [[Стивенс, Брукс|Брукс Стивенс]] ({{Јыл|1911}} ј.чык.), мотоциклдер эткен инженер, «Harley-Davidson».
** Валерий Носик ({{Јыл|1940}}), актёр театр ла киноныҥ, Россияныҥ эл  артисти.
* [[1996 јыл|1996]] — Кира Смирнова ({{Јыл|1922}} ј.чык.), пародист, романстар кожоҥчызы.

=== XXI чак ===
* [[2010 јыл|2010]]
** [[Манякин, Сергей Иосифович|Сергей Манякин]] ([[1923 јыл|1923]] ј.чык.), совет ле россий тергеелик ишчи.
** Кейси Джонсон ([[1979 јыл|1979]] ј.чык.),  бизнес-империяныҥ наследницазы «[[Johnson & Johnson]]».
* [[2021 јыл|2021]] 
** Мартинус Велтман ([[1931 јыл|1931]]), нидерлан физик, Нобельдиҥ физикала сыйынҥ лауреады ({{Јыл|1999}}). Нидерландский королевский билим академияныҥ турчызы ({{Јыл|1980}} ј.чык.).
** Джонас Ньюбауэр ([[1981 јыл|1981]] ј.чык.), Классический тетрисле телекейлик чемпионаттыҥ 7 катап јеҥӱчили.
* [[2022 јыл|2022]] — [[Куксов, Анатолий Яковлевич|Анатолий Куксов]] ({{Јыл|1949}} ј.чык.), совет футболист ле  украин футбольный тренер.

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}
{{Айлар ла јылдыҥ кӱндери}}
[[Категория:Кочкор ай|04]]
[[Категория:Кочкор айдыҥ 4 кӱни]]
Кочкор айдыҥ 4 кӱни ()— григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 35 кӱни. Јылдыҥ учына јетире 330 кӱн арткан (високосный јылда 331 кӱн).

Кочкор айдыҥ 4 кӱни —  юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кочкор айдыҥ 4 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле чаган айдыҥ 22 кӱни болгонXX ле XXI чактарда григориан кӱнтизӱ юлиан кӱнтизӱни 13 кӱнге озолоп јат. Ӧскӧ чактарда григориан ла юлиан кӱнтизӱлерде ӧй башка эдип чотолот: чике эдип тоолоорго, окылу конвертер датла тузаланарга јараар..

 Байрамдар 
 Калыктар ортодо 
 25px Ракка удура телекейлик кӱн
 Эл-јондык 
  Ангола — Јуу-јепселдӱ тӱймеенниҥ кӱни.
  Шри-Ланка — Јайымныҥ кӱни.
  Јопон — Сэцубун,Риссюн — Јастыҥ башталганы (Јаҥы јыл).

 Кудайлык 
 12px Католицизм
 — агару Верониканыҥ эземи;
 — Екатерина де Риччиниҥ эземи;
 — Римберттиҥ (архиепископ Гамбургский) эземи;

 12px ПравославиеСтарый стиль, 22 января, Новый стиль 4 февраля, суббота // Православный церковный календарь
 ⟨Орус православный скрикпе⟩
 — Тимофей Эфесскийдиҥ (епископ Эфесский) эземи (— јј.киреде);
 — Анастасия Персиянинаныҥ эземи ();
 — священномучениктер Иоанн Успенский ле Евфимий Тихонравов, пресвитерлердиҥ эземи ().

 Бу кӱнде чыккандарга ат 
 Католический: Андреа, Вероника, Гилберт, Джон, Екатерина, Римберт
 Православный: Агафон, Ананий, Анастасий, Гавриил, Георгий, Евфимий, Иван, Иосиф, Леонт, Леонтий, Макарий, Мануил, Николай, Парод, Пётр, Сионий, Тимофей, Яков

 Керектер 
 Алтай Республика 
 1934 јылда Ойрот-Турада каланыҥ строительный конторазы «горстрой» тӧзӧлгӧн.
 Калыктар ортодо 
 XVIII чактаҥ озо 
 1582 — Речь Посполитаяныҥ черӱлери Псковты узак ӧйгӧ курчуда туткан кийнинеҥ кайра болгон (—).

 XVIII чак 
 1719 — Пётр I каан Арасей империя ичинде эл-јонныҥ тоозын алары керегинде јакаан чыгарган.
 1722 — Пётр I каан «Табель о рангах» јӧптӧгӧн.
 1755 — императрица Елизавета Петровна Московский университет тӧзӧӧри јанынаҥ јакаан чыгарган.
 1794 — Улу француз революция: Национальный конвент кулданышты Францияда ла оныҥ колонияларында јоголткон.

 XIX чак 
 1824 — американ изобретатель ле бизнесмен Чарльз Гудрич  Бостондо улуска эрезин калош јазаган.
 1858 — Герман Гольдшмидт 52 Европа деп астероид ачкан.
 1900 — Феликс ДзержинскийДзержинский Ф.Э. Хронос. Варшавский цитадельге тӱрмелеткен.

 XX чак 
 1915 — Баштапкы телекейлик јуу: Германия Британиягаудура јуу баштаган.
 1921
 1931 — Курскта Россия ичинде баштапкы (Ветроэлектростанция Уфимцева) салкынэлектростанция иштеп баштаган.
 1932
 Бухта Нагаевке (Охотский талай)  «Сахалин» деп пароход келген, ол Колымага «Дальстрой» тресттиҥ башкарузы ла тӱрмелеткендердиҥ баштапкы группазын экелген. Олор тузалу казынтыларды таап, оны казар иштер ӧткӱрер учурлу болгон.
 Лейк-Плэсидте Кышкы Олимпий ойындар ачылган 1932.
 1934 — СССР ла Венгрия ортодо дипломатический колбулар тургузылган.
 1935 — Московский метрополитенниҥ ченелтелӱ баштапкы поезди маҥтаган.
 1938 — Адольф Гитлер Вермахттыҥ башчызы болуп турган. Иоахим фон Риббентроп министр иностранных дел деп постко кӧстӧлгӧн.
 1939 — Пензенский область тӧзӧлгӧн.
 1944 — совет лётчик-ас Иван Кожедубка Советский Союзтыҥ Геройы деп ат-нере берилгенКожедуб И.Н. Герои страны..
300 px|thumb|right|Черчилль, УинстонУ.Черчиль ТАСС., РузвельтРузвельт Ф.Д. ТАСС., СталинСталин И.В. ТАСС. Ялтада. Кочкор ай 1945
 1945
 Бельгия немец оккупациянаҥ јайымдалган.
 Ливадийский ӧргӧӧдӧ Крымский (Ялтинский) конференция башталган. 
 3-чи Белорусский фронтто И. Д. Черняховский башкарган 43-чи черӱ Кранц гаваньда гарнизонды јоголтып, Балтий талайдыҥ јарадына чыккан.
 1948 — Шри-Ланка јайым болуп Доминион Цейлон деп атту боло берген (бойы онойдо ло  Великобританияныҥ доминионы болуп арткан).
 1976 — Инсбрукта Кышкы Олимпий ойындар ачылган.

 1990 — Москвада 300-муҥ кижилӱ демонстрация болгон. Демократический реформалар учун, КПСС-тыҥ политикалык монополиязын тургускан СССР-дыҥ Конституциязында 6-чы статьяны јоголтсын деп демонстрация некеген.

 XXI чак 
 2006
 «Карикатурный скандал»(—): Дамаск ла Бейрутта тӱймеегендер Дании ла Норвегияныҥ посольстволорын ӧртӧп ийген.
 Кышкы Олимпий ойындар башталарынаҥ бир канча кӱн озо  јылда Туринде метрополитен ачылган.
 2022 — XXIV-чи Кышкы Олимпий ойындар ачылган, Пекин (КНР).

 Бу кӱнде чыккандар 
 XIX чактаҥ озо 
 1643 — Исаак Ньютон (1727 ј.бож.), англий физик, математик, астроном, философ, теолог.
 1716 — Аппиан Буонафеде (1793), итальян философ.
 1766 — Джузеппе Каммарано (1850), итальян јурукчы.
 1785 — Якоб Гримм (1863), немец филолог, немец фольклор јууган карындаштардыҥ бирӱзи.
 1797 — Вильгельм Бер (1850), немец банкир ле астроном-любитель.

 XIX чак 
 1809 — Луи Брайль (1852 ), француз таскадаачы, кӧстӧҥ ајарбас улуска шрифт Брайля, точечно-рельефны шрифт эткенБрайль Л. БРЭ.
 1812 — Евдокия Ростопчина (1858 ), орус ӱлгерчи, кӧчӱреечи, драматург ла прозаик.
 1881 — Георгий Бакланов (чын ады Альфонс-Георг Бакис; 1938 ), орус оперный кожоҥчы (баритон) латыш ук-тӧстӱ.
 1895 — Густав Клуцис (1938 ј.аттырткан), латыш ла совет јурукчы-авангардист.
 1896 — Андре Массон (1987 ), француз јурукчы лаграфик.

 XX чак 
 1907 — Николай Дубинин (1998 ), совет ле россий генетик, академик, Социалистический Иштиҥ Геройы.
 1927 — Бенедикт Сарнов (2014 ), совет ле россий бичиичи, литературовед ле критик.
 1934 — Зураб Церетели, совет, грузин ле россий скульптор, јурукчы, СССР-дыҥ эл јурукчызыЦеретели З.К. Российская Академия художеств.
 1949 — Тамара Нетыкса, совет ле россий разведчица-нелегал, Тыш разведканыҥ службазыныҥ отставкада полковниги.
 1956 — Павел Уваров, совет ле россий билимчи, тӱӱкичи-медиевист.
 1967 — Игорь Шувалов, россий тергеелик ишчи, 1-чи классту действительный государственный советник .
 1990 — Тони Кроос, немец футболист, телекейдиҥ чемпионы (), 4 катап Лига чемпионовтыҥ јеҥӱчили, УЕФА.

 XXI век 
 2001 — Вероника Степанова, россий чанаачы, олимпий чемпион эстафетада, ().

 Бу кӱнде божогондор 
 XIX чактаҥ озо 
 1695 — Люксембург Франсуа Анри де Монморанси (1628 ј.чык.), француз полководец.
 1730 — Жан-Батист Анри де Валенкур (1653 ј.чык.), француз прозаик, кӧчӱреечи, тӱӱкичи, лингвист, Француз академияныҥ турчызы
 1752 — Габриэль Крамер (1704 ј.чык.), швейцар математик, линейный алгебраны тапкандардыҥ бирӱзи.
 1786 — Мозес Мендельсон (1729 ј.чык.), немецк философ-идеалист, «германский Сократ» деп адаткан.

 XIX чак 
 1830 — Матвей Глазунов (1757 ј.чык.), москов којойым, бичик садар аргачы.
 1877 — Корнелиус Вандербильт (1794 ј.чык.), американ керептер ла темирјол магнат, голландский ук-тӧстӱ.
 1882 — Джон Дрейпер (1811 ј.чык.), американ химик, айдыҥ баштапкы фотојуругын эткен кижи.
 1883 — Василий Инсарский (1814 ј.чык.), орус бичиичи-мемуарист.
 1886 — Пётр Ткачёв (1844 ј.чык.), орус литературалык критик, публицист, революционный народничествоныҥ башчыларыныҥ бирӱзи.

 XX чак 
 1904 — Митрофан Беляев ( ј.чык.), орус кӱӱлик издатель ле меценат.
 1904 — Фридрих фон Йолли]], немец врач ().
 1943 — Марина Раскова ( ј.чык.), совет лётчик-штурман,  Советский Союзтыҥ Геройы болгон ӱй улустыҥ бирӱзи.
 1960 — Камю Альбер ( ј.чык.), француз бичиичи философ, Нобельдиҥ литературала сыйыныҥ лауреады ().
 1961 — Эрвин ШрёдингерШрёдингер Э. Южный Федеральный Университет ( ј.чык.), австрий физик, Нобельдиҥ физикала сыйыныҥ лауреады ().
 1965 — Томас Стернз Элиот (род.  ј.чык.), англо-американский поэт, Нобельдиҥ литературала сыйыныҥ лауреады ( ј.чык.).
 1995
 Брукс Стивенс ( ј.чык.), мотоциклдер эткен инженер, «Harley-Davidson».
 Валерий Носик (), актёр театр ла киноныҥ, Россияныҥ эл  артисти.
 1996 — Кира Смирнова ( ј.чык.), пародист, романстар кожоҥчызы.

 XXI чак 
 2010
 Сергей Манякин (1923 ј.чык.), совет ле россий тергеелик ишчи.
 Кейси Джонсон (1979 ј.чык.),  бизнес-империяныҥ наследницазы «Johnson & Johnson».
 2021 
 Мартинус Велтман (1931), нидерлан физик, Нобельдиҥ физикала сыйынҥ лауреады (). Нидерландский королевский билим академияныҥ турчызы ( ј.чык.).
 Джонас Ньюбауэр (1981 ј.чык.), Классический тетрисле телекейлик чемпионаттыҥ 7 катап јеҥӱчили.
 2022 — Анатолий Куксов ( ј.чык.), совет футболист ле  украин футбольный тренер.

 Ајарулар 

04
Категория:Кочкор айдыҥ 4 кӱни