Турачактыҥ јурт јеезези
{{Администрациялык бӧлӱк
|Цвет1 = {{Цвет|Россия}}
|Цвет2 =
|Русское название = Турачактыҥ јурт јеезези
|Оригинальное название = {{lang-ru| Артыбашское сельское поселение}}<br>[[File:BiyaRiver 014 2088.jpg|280px| Турачак аймак, Бий суу]]
|Герб =
|Флаг =
|Страна = Россия
|Статус = {{nobr|[[Россияныҥ јурт јеезези]]}}
|Гимн =
|Входит в = {{s|[[Алтай Республика]]да<br>[[Турачак аймак]]}}
|Включает = 6 јурт
|Столица = [[Турачак]]
|КрупныйГород =
|КрупныеГорода =
|Дата =
|Глава =
  |Название главы                 = [[Глава сельского поселения|Глава сельского поселения]]
|Глава2 =
  |Название главы2                =  
|ВВП =
  |Год ВВП                        = 
  |Место по ВВП                   = 
  |ВВП на душу населения          = 
  |Место по ВВП на душу населения = 
|Язык =
|Языки =орус, алтай
  |Население                      = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Турочакское сельское поселение  | тс }}
  |Год переписи                   = {{ Эл-јонныҥ тоозы |Турочакское сельское поселение  | г }}
  |Место по населению   = {{ #expr: ( {{ Население | Турочакское сельское поселение | ч }} * 100 / {{ Население | Турочакский район | ч }} round 2 ) }}
  |Плотность                      = 
  |Место по плотности             = 
  |Национальный состав            = [[орустар]], [[алтайлар]] ла о.ӧ.<ref name="Коряков"/> 
  |Конфессиональный состав        =  христиан јаҥ, кам јаҥ
|Площадь = 
  |Место по площади               = 
|Максимальная высота =
|Средняя высота = 330<ref name="Высота н/у моря"/>
|Минимальная высота =
| lat_deg = 52.2619444444444
| lon_deg = 87.1205555555556
|Карта =[[Файл:Location Turochaksky District Altai Republic.svg|мини|center| Алтай Республикада, Турачак аймак]]<br>
|ЧасовойПояс = [[MSK+7]]
|Аббревиатура =
|ISO =
|FIPS =
|Почтовые индексы = 649140
|Телефонный код = +7 38843
|Код автомобильных номеров = 04
|Сайт = http://турочакское.рф/
|Параметр1 =
|Название параметра1 =
|Примечания =
}}
'''Турачактыҥ јурт јеезези''' ({{lang-ru|Турачакское сельское поселение}}) — [[Россия Федерация|Россия Федерацияда]] [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Турачак аймак|Турачак аймагында]] муниципал тӧзӧлмӧ. Администрациялык тӧс јери — [[Турачак]] јурт. «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] 2005 јылда [[чаган айдыҥ 13 кӱни]]нде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Турачактыҥ јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган<ref name="Закон № 10-РЗ">[http://docs.cntd.ru/document/802021155 Закон Республики Алтай от 13 января 2005 года № 10-РЗ «Об образовании муниципальных образований, наделении соответствующим статусом и установлении их границ»]</ref>.

== Географиязы ==
Турачактыҥ јурт јеезези [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] тӱндӱк јанында, Аба-Јыштыҥ ортозында, Ӧӧн сууныҥ јарадында турат. Јеезеге беш јурт кирет. Айландыра Бийдиҥ-Јалы, Ӱжӱбе-Јелбеген, Тилаштар, Ӱч-Сӱӱри деген кырлар курчайт. Тайгазында ӧзӱп јаткан агаштары-јымжак агаш-кайыҥ, карагай, чиби, аспак, јойгон. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 300—360 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/region/767/3/turochakskiy-rayon.html Турачак аймак]</ref>. Климады орто-континентал. Кышкыда бу аймакта јаан кар тӱжет, сооктор 25-30 градустаҥ тӧмӧн тӱшпейт, јай тыҥ изӱ эмес, кей серӱӱн ле чыкту.
Јайдыҥ ӧйинде јердиҥ ажы — мешкелер, калба, орляк, эм ӧлӧҥдӧр, јиилектер, кузук јакшы бӱдет. Јайгыда тайгада серӱӱн ле чыкту кей, јердиҥ ажыныҥ јакшы тӱжӱми улуска тузалу. Калба, орляк, јӱзӱн-јӱӱр јиилектер, эм ӧлӧҥдӧр, мешкелер јууп садуга улус апарат. Кышкыда јаан кар тӱжет, салкын бийик кӱрттер шуурып, јолдор јаантайын ла туйукталат. Узун соок кыш ла серӱӱн јай. Кейдиҥ ортојылдык температуразы 4,3 °С, јылуныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, сооктыҥ эҥ ле тыҥы -55 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 0 °С, баштапкы сооктор 05.06./08.09, сооктор јок кӱндер бир јылга 94, јут-чыктыҥ кеми јыл туркунына 826 мм, ортојылдык салкынныҥ кеми 1,3 м/с, 15 м/с тыҥ салкын бир јылда 10,3 кӱн. Кардыҥ, кӱрттиҥ тереҥи кышкыда 1,5–2 метрдеҥ ажыра болот кезик јерлерде.

== Јурт јеезеге кирет ==
{| class="wikitable"
|-
! № !! Јон јаткан јер !! Јон јаткан јердиҥ бӱдӱми !! Эл-јонныҥ тоозы
|-
| 1 || [[Турачак]] || јурт, административный тӧс јер || {{ Население | Турочак | тс }} кижи
|-
| 2 ||[[Байгол]] || јурт || {{ Население | Советский Байгол | тс }} кижи
|-
| 3 ||[[Кайашкан]] || јурт || {{ Население | Каяшкан (село) | тс }} кижи
|-
| 4 ||[[Куу-Оозы]] || јурт || {{ Население | Усть-Лебедь | тс }} кижи
|-
| 5 ||[[Лебедский]] || јурт ||{{ Население | Лебедское (Республика Алтай) | тс }} кижи
|-
| 6 || [[Стретинка]] || јурт ||{{ Население | Стретинка (Республика Алтай) | тс }} кижи
|}

== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы |Турочакское сельское поселение|  Столбцов=15 }}
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Турочакское сельское поселение | график}}

Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 5738 кижи болгон, олордыҥ [[орустар]], [[алтайлар]] ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 4; -webkit-column-count: 4; -o-column-count: 4; -ms-column-count: 4; column-count: 4;">
* аймактыҥ ла јурт јеезениҥ администрациялары;
* 2 орто ӱредӱлӱ школ;
* 4 балдардыҥ туразы;
* 1 кӱӱлик санат(музыкальная школа);
* 2 аймактыҥ эмчилиги;
* 3 јурттыҥ эмчилиги
* 4 библиотека;
* 2 краевед музей;
* 4 стадион;
* 2 почта;
* 2 кӧӧликтер јазаар јер;
* 3 АЗС;
* 5 пилорама;
* 21 магазин;
* 8 конор тура;
*  30 турбаза.
</div>

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==
== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}

{{Турачак аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧлӧри}}
{{Турачак аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Турачак аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧзи]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јурт јеезези]]
Турачактыҥ јурт јеезези () — Россия Федерацияда Алтай Республиканыҥ Турачак аймагында муниципал тӧзӧлмӧ. Администрациялык тӧс јери — Турачак јурт. «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп Алтай Республиканыҥ 2005 јылда чаган айдыҥ 13 кӱнинде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Турачактыҥ јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылганЗакон Республики Алтай от 13 января 2005 года № 10-РЗ «Об образовании муниципальных образований, наделении соответствующим статусом и установлении их границ».

 Географиязы 
Турачактыҥ јурт јеезези Алтай Республиканыҥ тӱндӱк јанында, Аба-Јыштыҥ ортозында, Ӧӧн сууныҥ јарадында турат. Јеезеге беш јурт кирет. Айландыра Бийдиҥ-Јалы, Ӱжӱбе-Јелбеген, Тилаштар, Ӱч-Сӱӱри деген кырлар курчайт. Тайгазында ӧзӱп јаткан агаштары-јымжак агаш-кайыҥ, карагай, чиби, аспак, јойгон. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 300—360 метрге бийикТурачак аймак. Климады орто-континентал. Кышкыда бу аймакта јаан кар тӱжет, сооктор 25-30 градустаҥ тӧмӧн тӱшпейт, јай тыҥ изӱ эмес, кей серӱӱн ле чыкту.
Јайдыҥ ӧйинде јердиҥ ажы — мешкелер, калба, орляк, эм ӧлӧҥдӧр, јиилектер, кузук јакшы бӱдет. Јайгыда тайгада серӱӱн ле чыкту кей, јердиҥ ажыныҥ јакшы тӱжӱми улуска тузалу. Калба, орляк, јӱзӱн-јӱӱр јиилектер, эм ӧлӧҥдӧр, мешкелер јууп садуга улус апарат. Кышкыда јаан кар тӱжет, салкын бийик кӱрттер шуурып, јолдор јаантайын ла туйукталат. Узун соок кыш ла серӱӱн јай. Кейдиҥ ортојылдык температуразы 4,3 °С, јылуныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, сооктыҥ эҥ ле тыҥы -55 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 0 °С, баштапкы сооктор 05.06./08.09, сооктор јок кӱндер бир јылга 94, јут-чыктыҥ кеми јыл туркунына 826 мм, ортојылдык салкынныҥ кеми 1,3 м/с, 15 м/с тыҥ салкын бир јылда 10,3 кӱн. Кардыҥ, кӱрттиҥ тереҥи кышкыда 1,5–2 метрдеҥ ажыра болот кезик јерлерде.

 Јурт јеезеге кирет 
 №  Јон јаткан јер  Јон јаткан јердиҥ бӱдӱми  Эл-јонныҥ тоозы 1  Турачак  јурт, административный тӧс јер   кижи 2 Байгол  јурт   кижи 3 Кайашкан  јурт   кижи 4 Куу-Оозы  јурт   кижи 5 Лебедский  јурт  кижи 6  Стретинка  јурт  кижи

 Эл-јон 

Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 5738 кижи болгон, олордыҥ орустар, алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»..

Окылу тил: орус, алтай Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года).

 Инфраструктуразы 
 аймактыҥ ла јурт јеезениҥ администрациялары;
 2 орто ӱредӱлӱ школ;
 4 балдардыҥ туразы;
 1 кӱӱлик санат(музыкальная школа);
 2 аймактыҥ эмчилиги;
 3 јурттыҥ эмчилиги
 4 библиотека;
 2 краевед музей;
 4 стадион;
 2 почта;
 2 кӧӧликтер јазаар јер;
 3 АЗС;
 5 пилорама;
 21 магазин;
 8 конор тура;
  30 турбаза.

 Јуруктардыҥ кӧмзӧзи 
 Ајарулар 

 Тайантылар 

Категория:Турачак аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧзи
Категория:Алтай Республиканыҥ јурт јеезези