Кочкор айдыҥ 11 кӱни
{{Кочкор ай}}
'''Кочкор айдыҥ 11 кӱни''' ({{lang-ru|11 февраля}}) — [[григориан кӱнтизӱ]]де јылдыҥ 42 кӱни. Јылдыҥ учына јетире 323 кӱн арткан (високосный јылда 324 кӱн).

Кочкор айдыҥ 11 кӱни —  юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кочкор айдыҥ 11 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда [[юлиан кӱнтизӱ]]ле чаган айдыҥ 29 кӱни болгон<ref>XX ле XXI чактарда григориан кӱнтизӱ юлиан кӱнтизӱни 13 кӱнге озолоп јат. Ӧскӧ чактарда григориан ла юлиан кӱнтизӱлерде ӧй башка эдип чотолот: чике эдип тоолоорго, окылу [https://web.archive.org/web/20210521104114/http://direct-time.ru/index.php?id=12 конвертер датла] тузаланарга јараар.</ref>.

== Байрамдар ==
=== Эл јон ортодо ===
* {{Флаг ООН}} [[ООН]] — Элјондык билимде кыстар ла ӱй улустыҥ байрамы<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-days/index.html|title=Международные дни|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200419204831/https://www.un.org/ru/sections/observances/international-days/index.html|deadlink=no}}</ref>.
* [[Файл:Earth flag PD.jpg|25px]] Оору кижиниҥ телекейлик кӱни.

=== Калыктардыҥ ===
* {{Камерунныҥ маанызы}} [[Камерун]]— Јииттердиҥ кӱни.
* {{Либерияныҥ маанызы}} [[Либерия]]— Јуучыл кӱчтердиҥ кӱни.
* {{Польшаныҥ маанызы}} [[Польша]] — Агаш-аразында аҥ-куштарды кичеер кӱн<ref>{{Cite web |url=http://www.cafeanimal.pl/artykuly/do-poczytania/Dzien-Dokarmiania-Zwierzyny-Lesnej,2297 |title=Dzień Dokarmiania Zwierzyny Leśnej |access-date=2013-02-10 |archive-date=2014-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222050500/http://www.cafeanimal.pl/artykuly/do-poczytania/Dzien-Dokarmiania-Zwierzyny-Lesnej,2297 |deadlink=no }}</ref>.
* {{США-ныҥ маанызы}} [[США]] — Изобретатель ле рационализатордыҥ кӱни.
* {{Филиппиныныҥ маанызы}} [[Филиппины]] — Эвелио Хавьераныҥ кӱни.
* {{Јопонныҥ маанызы}} [[Япония]] — Тергеениҥ тӧзӧлгӧн кӱни.

=== Кудайлык ===
==== [[Файл:Christian cross.svg|12px]] Католицизм ====
* Папа Римский Григорий II эземи;
* Богоматерь Лурдскаяныҥ эземи;
* Бенедикт Анианскийдиҥ эземи.

==== [[Файл:OrthodoxCross(black,contoured).svg|12px]] Православие<ref name="azb">[http://azbyka.ru/days/2018-02-11 Старый стиль, 29 января, Новый стиль 11 февраля, воскресенье] // Православный церковный календарь</ref> ====
* кыйналгандар Сильван епископ, Лука диакон ло Мокий чтецтиҥ эземи ({{Јыл|312}})
* святитель Лаврентий, затворник Печерский, епископ Туровскийдиҥ  эземи ({{Јыл|1194}})
* святительдер Герасим ({{Јыл|1441}}—{{Јыл|1467}} јј. киреде), Питирим ({{Јыл|1455}}) ла Ионаныҥ эземи ({{Јыл|1470}}), оВеликопермский, Устьвымский епископтор;

=== Бу кӱнде чыккандарга ат ===
* Католический: [[Венедикт|Бенедикт]], [[Григорий|Грегори]], [[Мария (имя)|Мария]]
* Православный: [[Авив (имя)|Авив]], Афраат, Варсимей, [[Герасим]], [[Дмитрий]], [[Иван]], [[Игнатий]], Иона, Иперихий, [[Константин]], [[Лаврентий]], [[Леонтий]], [[Лука (имя)|Лука]], Мокий, Паригорий, [[Питирим]], [[Роман (имя)|Роман]], Сильван, Фафуил, [[Филофей]], [[Юлиан]], [[Яков]].

== Керектер ==
=== Алтай Республика ===
=== Калыктар ортодо ===
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[1695 јыл|1695]] — Польско-турецкий јуу : великий коронный гетман Станислав Ян Яблоновский Львовто јуу-согушта татар башчы Шебас-Гирейдиҥ черӱлерин сӱрген.
* [[1697 јыл|1697]] — [[Пётр I]]<ref>[https://bigenc.ru/c/piotr-i-ed3825 Пётр I. БРЭ]</ref> каан таҥкыны садарын јараткан.
* [[1720 јыл|1720]] — Плотник Ефим Никонов јажытту кеме, кереп тудуп баштаган («потаённое судно», суу алдында јӱрер кеме, субмарина).
* [[1727 јыл|1727]] — Англо-испан јуу: Гибралтардыҥ осадазы башталган.

=== XIX чак ===
* {{Јыл|1809}} — Роберт Фултон пароход патенттеген.
* {{Јыл|1826}} — Лондонныҥ колледжине тайанып, Лондонский университет ачылган. [[Лондон]]до баштапкы  университет.
* {{Јыл|1889 }}— Јопон империяныҥ Конституциязы, Конституция Мэйдзи чыгырылган, ол монархию прусский конституцияга тӱҥей. Конституцияныҥ ӱлекерин јазаарын Ито Хиробуми башкарган. Јопон јеринде Конституция алынган, Азияда баштапкы парламент Јопон јеринде табылган.

=== XX чак ===
* {{Јыл|1928}} — швейцар [[Санкт-Мориц]] калада Кышкы Олимпий ойындар ачылган (1928). 
* [[1940 јыл|1940]] — Линия Маннергейма ӱзӱлген, Кызыл черӱ Совет-фин јууда (1939—1940) туружып,  [[Финляндия|Финляндияны]] бактырган. 
* [[1943 јыл|1943]] — [[Сталин, Иосиф Виссарионович|Сталин]]<ref>[https://bigenc.ru/c/stalin-iosif-vissarionovich-3693f5 Сталин И.В. БРЭ]</ref> «СССР-да ядернояй јуу-јепсел атомный бомба эдери керегинде» Государственный комитет обороныныҥ (ГКО) чыгарган јӧбине кол салган  .
* [[1944 јыл|1944]] — Ровно-Луцкий операция: 60-чы армияныҥ 1-чи Украинский фронттыҥ черӱлери кала ла Шепетовка деп јаан темирјол узелди јайымдаган.
* [[1956 јыл|1956]] — баштапкы Военно-транспортный самолёт ''Ан-8'' (лётчик-испытательдер Я. И. Верников (командир) В. П. Васин (экинчи пилот) Святошино аэродромноҥ учып чыккан.
* [[1970 јыл|1970]] — баштапкы Јопон спутник «Осуми» орбитага чыккан, Јердиҥ искусственный спутниги.
* [[1978 јыл|1978]] — Кыдат тергееде [[Аристотель|Аристотельдиҥ]], [[Шекспир, Уильям|Шекспирдиҥ]] ле [[Диккенс, Чарльз|Диккенстиҥ]] бичиктерин ойто кычырар эдип јараткан.
* [[1980 јыл|1980]] — [[Меньшов, Владимир Валентинович|Владимир Меньшовтыҥ]] «Москва слезам не верит» деп кинозыныҥ премьеразы ӧткӧн.
* [[1990 јыл|1990]] — Фредерик де Клерк,  ЮАР-дыҥ алганчы ак президенти  АНК конгресс ле ӧскӧ дӧ апартеидке удура болгон кыймыгуларды легелизовать эдер деп указ чыгарган, 27 јыл тӱрмеде отурган Нельсон Мандела јайымга чыккан.
* [[1991 јыл|1991]] — [[Гаага|Гаагада]] Представительствозы јок калыктардыҥ биригӱзи ({{lang-ru|Организация наций и народов, не имеющих представительства}}) тӧзӧлгӧн. Исландия Литваны јайым ороон деп јӧпсинген.
* {{Јыл|1997}} — команда Дискавери (шаттл) STS-82 Хаббл телескопты јаҥырта јазаарга атанган.

=== XXI чак ===
* {{Јыл|2001}} — создан компьютерный вирус [[Anna Kournikova]].
* [[2009 јыл|2009]] — ракета-носитель «Протон-М» [[Байконур]] космодромноҥ, Јердиҥ орбитазына эки јаҥы россий искусственный спутник ''ИСЗ'' «Экспресс-АМ44» ле «Экспресс МД1» јетирген.
* {{Јыл|2016}} — Гравитациялык толкуларды эксперимент эдип ченеп кӧрӧри јарлалган.


== Бу кӱнде чыккандар ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[1624 јыл|1624]] — Ламберт Домер ([[1700 јыл|1700]] ј.бож.), нидерланд  јурукчы барокко ӧйдиҥ.
* [[1657 јыл|1657]] — [[Фонтенель, Бернар Ле Бовье де|Бернар Ле Бовье де Фонтенель]] ([[1757 јыл|1757]] ј.бож.), француз бичиичи ле билимчи.
* [[1776 јыл|1776]] — Иоанн Каподи́стрия ([[1831 јыл|1831]] ј.бож.), россий ле грек тергеелик ишчи,   Россияныҥ тыш керектерле министры ({{Јыл|1816}}—{{Јыл|1822}}), јайым Грецияныҥ баштапкы башкараачызы ({{Јыл|1827}}—{{Јыл|1831}}).
* [[1800 јыл|1800]] — Уильям Генри Фокс Тальбот ([[1877 јыл|1877]] ј.бож.), англий физик ле химик, фотојурук эткендердиҥ бирӱзи.

=== XIX чак ===
* [[1847 јыл|1847]] — [[Эдисон, Томас Алва|Томас Эдисон]] ([[1931 јыл|1931]] ј.бож.), американ изобретатель ле аргачы<ref>[https://biographe.ru/uchenie/tomas-edison/ Эдисон Т. Биограф.ру]</ref>.
* [[1874 јыл|1874]] — [[Бесков, Эльза|Эльза Бесков]] ([[1953 јыл|1953]] ј.бож.), швед бичиичи, балдардыҥ бичиктериниҥ иллюстраторы.
* [[1875 јыл|1875]] — [[Качалов, Василий Иванович|Василий Качалов]] (чын ӧбӧкӧзи ''Шверубович''; [[1948 јыл|1948]] ј.бож.), актёр театр, киноныҥ ла ӱнделтериниҥ, художественный сӧстиҥ узы, таскадаачы, СССР-дыҥ эл артизи.
* [[1887 јыл|1887]]
** [[Кржижановский, Сигизмунд Доминикович|Сигизмунд Кржижановский]] ([[1950 јыл|1950]] ј.бож.), совет бичиичи, драматург, философ, театровед.
** [[Шадр, Иван Дмитриевич|Иван Шадр]] (чын ӧбӧкӧзи ''Иванов''; [[1941 јыл|1941]] ј.бож.), орус совет скульптор-монументалист.
* [[1894 јыл|1894]] — [[Бианки, Виталий Валентинович|Виталий Бианки]] ([[1959 јыл|1959]]ј.бож.), совет балдардыҥ бичиичи<ref>[зиhttps://biographe.ru/znamenitosti/vitaliy-bianki/ Бианки В.В. Биограф.ру]</ref>.
* [[1898 јыл|1898]] — [[Силард, Лео|Лео Силард]] ([[1964 јыл|1964]] ј.бож.), американ физик, баштапкы ядерный реактордыҥ авторлорыныҥ бирӱзи.

=== XX чак ===
* [[1902 јыл|1902]]
** [[Орлова, Любовь Петровна|Любовь Орлова]] ([[1975 јыл|1975]] ј.бож.), актриса театр ла киноныҥ, кожоҥчы ла бијечи, пианист, СССР-дыҥ эл артизи<ref>[https://www.culture.ru/persons/2265/lyubov-orlova Орлова Л.П. Культура РФ]</ref>.
** Яков Ромас ([[1969 јыл|1969]] ј.бож.), јурукчы, сценограф, оформительский искусствоныҥ узы, јурукчы, СССР-дыҥ эл јурукчызы.
* [[1917 јыл|1917]]
** Джузеппе де Сантис ([[1997 јыл|1997]] ј.бож.), итальян кинорежиссёр ло сценарист.
** Сидни Шелдон (чын ӧбӧкӧзи ''Шехтель''; [[2007 јыл|2007]] ј.бож.), американ бичиичи ле сценарист.
* [[1930 јыл|1930]] — [[Котик, Валентин Александрович|Валя Котик]] ([[1944]] ј.бож.), [[Ада-Тӧрӧл учун Улу јуу|Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ]] јиит партизаны, кайуучыл, [[ Советский Союзтыҥ Геройы]] ({{Јыл|1958}}, божогон кийнинде).
* [[1932 јыл|1932]] — [[Горбунов, Евгений Петрович|Евгений Горбунов]], совет ле россий физик, ''Управляемый термоядерный синтез'' аайынча иштеп баштагандардыҥ бирӱзи.
* [[1938 јыл|1938]]
** [[Майоров, Борис Александрович|Борис Майоров]], совет хоккеист, эки катап олимпий чемпион, кӧп катап телекей ле  Европаныҥ чемпионы.
** [[Майоров, Евгений Александрович|Евгений Майоров]] ([[1997 јыл|1997]] ј.бож.), совет хоккеист, олимпий чемпион, эки катап телекейдиҥ чемпионы, спортивный комментатор, брат-близнец Борис Майоровтыҥ карындажы, ийгистиҥ келтейи.
* [[1964 јыл|1964]] 
** Аркадий Волож, «Яндекстиҥ» баш директоры.
** Адриан Хаслер, лихтенштейнде политик, премьер-министр {{Јыл|2013 }} јылдаҥ ала.

* {{Јыл|1994}} — [[Зобнин, Роман Сергеевич|Роман Зобнин]], россий футболист.
* {{Јыл|1996}} — [[Медведев, Даниил Сергеевич|Даниил Медведев]], россий теннисист, бывшая первая ракетка мира, победитель Открытого чемпионата США ({{Јыл|2021}}).

== Бу кӱнде божогондор ==
=== XIX чактаҥ озо ===
[[Файл:Descartes2.jpg|thumb|100px|''Декарт'']]
* {{Јыл|55}} — Тиберий Клавдий Цезарь [[Британник]] ({{Јыл|41}} ј.чык.), римский император Клавдийдиҥ уулы, Нерон корондоткон.
* {{Јыл|244}} — Гордиан III ({{Јыл|225}} ј.чык.), римский император ({{Јыл|238}} ј.ала).
* [[867 јыл|867]] — Блаженная Феодора ([[815 јыл|815]] ј.чык.), византий императрица.
* [[1406 јыл|1406]] — Димитрий Прилуцкий, монах, преподобный Орус серикпениҥ, Спасо-Прилуцкий монастыр тӧзӧгӧн.
* [[1507 јыл|1507]] — Ян Глоговчик ([[1445 јыл|1445]] ј.чык.), польский астроном, математик, богослов, философ, врач ла таскадаачы.
* [[1650 јыл|1650]] — Рене Декарт ([[1596 јыл|1596]]), француз философ, математик, физик.
* [[1755 јыл|1755]] — Шипионе Маффеи ([[1675 јыл|1675]] ј.чык.), итальянский поэт, драматург, археолог, искусствовед.

=== XIX чак ===
* [[1824 јыл|1824]] — [[Горчаков, Дмитрий Петрович|Дмитрий Горчаков]] ([[1758 јыл|1758]] ј.чык.), орус ӱлгерчи,  драматург.
* [[1829 јыл|1829]] — [[Тегеран]]да [[Грибоедов, Александр Сергеевич|Александр Сергеевич Грибоедов]] ӧлтӱрткен ([[1795 јыл|1795]] ј.чык.), орус ӱлгерчи, драматург, дипломат.
* [[1840 јыл|1840]] — [[Козлов, Иван Иванович|Иван Козлов]] ([[1779 јыл|1779]] ј.чык.), орус ӱлгерчи, кӧчӱреечи.
* [[1868 јыл|1868]] — Жан Бернар Леон Фуко ([[1819 јыл|1819]] ј.чык.), француз физик ле астроном.

=== XX чак ===
* [[1904 јыл|1904]] — [[Марковников, Владимир Васильевич|Владимир Марковников]] ([[1838 јыл|1838]] ј.чык.), орус химик, билим школ тӧзӧгӧн.
* [[1923 јыл|1923]] — Вильгельм Киллинг ([[1847 јыл|1847]] ј.чык.), немец математик.
* [[1924 јыл|1924]]
** [[Кайгородов, Дмитрий Никифорович|Дмитрий Кайгородов]] ([[1846 јыл|1846]] ј.чык.), орус лесовод, естествоиспытатель, орус фенологияныҥ «адазы».
** Жан-Франсуа Рафаэлли ([[1850]] ј.чык.), француз јурукчы, гравёр, иллюстратор, Парижтиҥ бытописатели.
* [[1939 јыл|1939]] — [[Насонов, Николай Викторович|Николай Насонов]] ([[1855 јыл|1855]] ј.чык.), орус совет зоолог,  Петербургский билим академияныҥ академиги.
* [[1948 јыл|1948]] — [[Эйзенштейн, Сергей Михайлович|Сергей Эйзенштейн]] ([[1898 јыл|1898]] ј.чык.), совет кинорежиссёр, сценарист, теоретик кино<ref>[https://biographe.ru/znamenitosti/sergej-ehjzenshtejn/https://biographe.ru/znamenitosti/sergej-ehjzenshtejn/ Эйзенштейн С.М. Биограф.ру]</ref>.
* [[1973 јыл|1973]] — Ханс Йенсен ([[1907 јыл|1907]] ј.чык.), немец физик,  Нобельдиҥ сыйыныҥ лауреады ({{Јыл|1963}}) «за открытие оболочечной структуры ядра».
* [[1990 јыл|1990]] — [[Беляев, Владимир Павлович|Владимир Беляев]] ([[1909 јыл|1909]] ј.чык.), орус ла украин совет бичиичи.

=== XXI чак ===
* [[2005 јыл|2005]]
** [[Котельников, Владимир Александрович|Владимир Котельников]] ([[1908 јыл|1908]] ј.чык.), совет россий билимчи (радиотехника).
* [[2010 јыл|2010]]
** [[Архипова, Ирина Константиновна|Ирина Архипова]] ([[1925 јыл|1925]] ј.чык.), операныҥ кожоҥчызы, СССР-дыҥ эл артисти.
** [[Дмитриев, Роман Михайлович|Роман Дмитриев]] ([[1949 јыл|1949]] ј.чык.), совет борец јайым стиль, телекейдиҥ чемпионы ла Олимпий ойындардыҥ чемпионы. 
** [[Масленникова, Ирина Ивановна|Ирина Масленникова]] ([[1918 јыл|1918]] ј.чык.), операныҥ кожоҥчызы, таскадаачы, РСФСР-дыҥ эл артисти.


== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

{{Айлар ла јылдыҥ кӱндери}}

[[Категория:Кочкор ай]]
[[Категория:Кочкор айдыҥ 11 кӱни]]
Кочкор айдыҥ 11 кӱни () — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 42 кӱни. Јылдыҥ учына јетире 323 кӱн арткан (високосный јылда 324 кӱн).

Кочкор айдыҥ 11 кӱни —  юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кочкор айдыҥ 11 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле чаган айдыҥ 29 кӱни болгонXX ле XXI чактарда григориан кӱнтизӱ юлиан кӱнтизӱни 13 кӱнге озолоп јат. Ӧскӧ чактарда григориан ла юлиан кӱнтизӱлерде ӧй башка эдип чотолот: чике эдип тоолоорго, окылу конвертер датла тузаланарга јараар..

 Байрамдар 
 Эл јон ортодо 
  ООН — Элјондык билимде кыстар ла ӱй улустыҥ байрамы.
 25px Оору кижиниҥ телекейлик кӱни.

 Калыктардыҥ 
  Камерун— Јииттердиҥ кӱни.
  Либерия— Јуучыл кӱчтердиҥ кӱни.
  Польша — Агаш-аразында аҥ-куштарды кичеер кӱн.
  США — Изобретатель ле рационализатордыҥ кӱни.
  Филиппины — Эвелио Хавьераныҥ кӱни.
  Япония — Тергеениҥ тӧзӧлгӧн кӱни.

 Кудайлык 
 12px Католицизм 
 Папа Римский Григорий II эземи;
 Богоматерь Лурдскаяныҥ эземи;
 Бенедикт Анианскийдиҥ эземи.

 12px ПравославиеСтарый стиль, 29 января, Новый стиль 11 февраля, воскресенье // Православный церковный календарь 
 кыйналгандар Сильван епископ, Лука диакон ло Мокий чтецтиҥ эземи ()
 святитель Лаврентий, затворник Печерский, епископ Туровскийдиҥ  эземи ()
 святительдер Герасим (— јј. киреде), Питирим () ла Ионаныҥ эземи (), оВеликопермский, Устьвымский епископтор;

 Бу кӱнде чыккандарга ат 
 Католический: Бенедикт, Грегори, Мария
 Православный: Авив, Афраат, Варсимей, Герасим, Дмитрий, Иван, Игнатий, Иона, Иперихий, Константин, Лаврентий, Леонтий, Лука, Мокий, Паригорий, Питирим, Роман, Сильван, Фафуил, Филофей, Юлиан, Яков.

 Керектер 
 Алтай Республика 
 Калыктар ортодо 
 XIX чактаҥ озо 
 1695 — Польско-турецкий јуу : великий коронный гетман Станислав Ян Яблоновский Львовто јуу-согушта татар башчы Шебас-Гирейдиҥ черӱлерин сӱрген.
 1697 — Пётр IПётр I. БРЭ каан таҥкыны садарын јараткан.
 1720 — Плотник Ефим Никонов јажытту кеме, кереп тудуп баштаган («потаённое судно», суу алдында јӱрер кеме, субмарина).
 1727 — Англо-испан јуу: Гибралтардыҥ осадазы башталган.

 XIX чак 
  — Роберт Фултон пароход патенттеген.
  — Лондонныҥ колледжине тайанып, Лондонский университет ачылган. Лондондо баштапкы  университет.
 — Јопон империяныҥ Конституциязы, Конституция Мэйдзи чыгырылган, ол монархию прусский конституцияга тӱҥей. Конституцияныҥ ӱлекерин јазаарын Ито Хиробуми башкарган. Јопон јеринде Конституция алынган, Азияда баштапкы парламент Јопон јеринде табылган.

 XX чак 
  — швейцар Санкт-Мориц калада Кышкы Олимпий ойындар ачылган (1928). 
 1940 — Линия Маннергейма ӱзӱлген, Кызыл черӱ Совет-фин јууда (1939—1940) туружып,  Финляндияны бактырган. 
 1943 — СталинСталин И.В. БРЭ «СССР-да ядернояй јуу-јепсел атомный бомба эдери керегинде» Государственный комитет обороныныҥ (ГКО) чыгарган јӧбине кол салган  .
 1944 — Ровно-Луцкий операция: 60-чы армияныҥ 1-чи Украинский фронттыҥ черӱлери кала ла Шепетовка деп јаан темирјол узелди јайымдаган.
 1956 — баштапкы Военно-транспортный самолёт Ан-8 (лётчик-испытательдер Я. И. Верников (командир) В. П. Васин (экинчи пилот) Святошино аэродромноҥ учып чыккан.
 1970 — баштапкы Јопон спутник «Осуми» орбитага чыккан, Јердиҥ искусственный спутниги.
 1978 — Кыдат тергееде Аристотельдиҥ, Шекспирдиҥ ле Диккенстиҥ бичиктерин ойто кычырар эдип јараткан.
 1980 — Владимир Меньшовтыҥ «Москва слезам не верит» деп кинозыныҥ премьеразы ӧткӧн.
 1990 — Фредерик де Клерк,  ЮАР-дыҥ алганчы ак президенти  АНК конгресс ле ӧскӧ дӧ апартеидке удура болгон кыймыгуларды легелизовать эдер деп указ чыгарган, 27 јыл тӱрмеде отурган Нельсон Мандела јайымга чыккан.
 1991 — Гаагада Представительствозы јок калыктардыҥ биригӱзи () тӧзӧлгӧн. Исландия Литваны јайым ороон деп јӧпсинген.
  — команда Дискавери (шаттл) STS-82 Хаббл телескопты јаҥырта јазаарга атанган.

 XXI чак 
  — создан компьютерный вирус Anna Kournikova.
 2009 — ракета-носитель «Протон-М» Байконур космодромноҥ, Јердиҥ орбитазына эки јаҥы россий искусственный спутник ИСЗ «Экспресс-АМ44» ле «Экспресс МД1» јетирген.
  — Гравитациялык толкуларды эксперимент эдип ченеп кӧрӧри јарлалган.

 Бу кӱнде чыккандар 
 XIX чактаҥ озо 
 1624 — Ламберт Домер (1700 ј.бож.), нидерланд  јурукчы барокко ӧйдиҥ.
 1657 — Бернар Ле Бовье де Фонтенель (1757 ј.бож.), француз бичиичи ле билимчи.
 1776 — Иоанн Каподи́стрия (1831 ј.бож.), россий ле грек тергеелик ишчи,   Россияныҥ тыш керектерле министры (—), јайым Грецияныҥ баштапкы башкараачызы (—).
 1800 — Уильям Генри Фокс Тальбот (1877 ј.бож.), англий физик ле химик, фотојурук эткендердиҥ бирӱзи.

 XIX чак 
 1847 — Томас Эдисон (1931 ј.бож.), американ изобретатель ле аргачыЭдисон Т. Биограф.ру.
 1874 — Эльза Бесков (1953 ј.бож.), швед бичиичи, балдардыҥ бичиктериниҥ иллюстраторы.
 1875 — Василий Качалов (чын ӧбӧкӧзи Шверубович; 1948 ј.бож.), актёр театр, киноныҥ ла ӱнделтериниҥ, художественный сӧстиҥ узы, таскадаачы, СССР-дыҥ эл артизи.
 1887
 Сигизмунд Кржижановский (1950 ј.бож.), совет бичиичи, драматург, философ, театровед.
 Иван Шадр (чын ӧбӧкӧзи Иванов; 1941 ј.бож.), орус совет скульптор-монументалист.
 1894 — Виталий Бианки (1959ј.бож.), совет балдардыҥ бичиичи[зиhttps://biographe.ru/znamenitosti/vitaliy-bianki/ Бианки В.В. Биограф.ру].
 1898 — Лео Силард (1964 ј.бож.), американ физик, баштапкы ядерный реактордыҥ авторлорыныҥ бирӱзи.

 XX чак 
 1902
 Любовь Орлова (1975 ј.бож.), актриса театр ла киноныҥ, кожоҥчы ла бијечи, пианист, СССР-дыҥ эл артизиОрлова Л.П. Культура РФ.
 Яков Ромас (1969 ј.бож.), јурукчы, сценограф, оформительский искусствоныҥ узы, јурукчы, СССР-дыҥ эл јурукчызы.
 1917
 Джузеппе де Сантис (1997 ј.бож.), итальян кинорежиссёр ло сценарист.
 Сидни Шелдон (чын ӧбӧкӧзи Шехтель; 2007 ј.бож.), американ бичиичи ле сценарист.
 1930 — Валя Котик (1944 ј.бож.), Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ јиит партизаны, кайуучыл,  Советский Союзтыҥ Геройы (, божогон кийнинде).
 1932 — Евгений Горбунов, совет ле россий физик, Управляемый термоядерный синтез аайынча иштеп баштагандардыҥ бирӱзи.
 1938
 Борис Майоров, совет хоккеист, эки катап олимпий чемпион, кӧп катап телекей ле  Европаныҥ чемпионы.
 Евгений Майоров (1997 ј.бож.), совет хоккеист, олимпий чемпион, эки катап телекейдиҥ чемпионы, спортивный комментатор, брат-близнец Борис Майоровтыҥ карындажы, ийгистиҥ келтейи.
 1964 
 Аркадий Волож, «Яндекстиҥ» баш директоры.
 Адриан Хаслер, лихтенштейнде политик, премьер-министр  јылдаҥ ала.

  — Роман Зобнин, россий футболист.
  — Даниил Медведев, россий теннисист, бывшая первая ракетка мира, победитель Открытого чемпионата США ().

 Бу кӱнде божогондор 
 XIX чактаҥ озо 
thumb|100px|Декарт
  — Тиберий Клавдий Цезарь Британник ( ј.чык.), римский император Клавдийдиҥ уулы, Нерон корондоткон.
  — Гордиан III ( ј.чык.), римский император ( ј.ала).
 867 — Блаженная Феодора (815 ј.чык.), византий императрица.
 1406 — Димитрий Прилуцкий, монах, преподобный Орус серикпениҥ, Спасо-Прилуцкий монастыр тӧзӧгӧн.
 1507 — Ян Глоговчик (1445 ј.чык.), польский астроном, математик, богослов, философ, врач ла таскадаачы.
 1650 — Рене Декарт (1596), француз философ, математик, физик.
 1755 — Шипионе Маффеи (1675 ј.чык.), итальянский поэт, драматург, археолог, искусствовед.

 XIX чак 
 1824 — Дмитрий Горчаков (1758 ј.чык.), орус ӱлгерчи,  драматург.
 1829 — Тегеранда Александр Сергеевич Грибоедов ӧлтӱрткен (1795 ј.чык.), орус ӱлгерчи, драматург, дипломат.
 1840 — Иван Козлов (1779 ј.чык.), орус ӱлгерчи, кӧчӱреечи.
 1868 — Жан Бернар Леон Фуко (1819 ј.чык.), француз физик ле астроном.

 XX чак 
 1904 — Владимир Марковников (1838 ј.чык.), орус химик, билим школ тӧзӧгӧн.
 1923 — Вильгельм Киллинг (1847 ј.чык.), немец математик.
 1924
 Дмитрий Кайгородов (1846 ј.чык.), орус лесовод, естествоиспытатель, орус фенологияныҥ «адазы».
 Жан-Франсуа Рафаэлли (1850 ј.чык.), француз јурукчы, гравёр, иллюстратор, Парижтиҥ бытописатели.
 1939 — Николай Насонов (1855 ј.чык.), орус совет зоолог,  Петербургский билим академияныҥ академиги.
 1948 — Сергей Эйзенштейн (1898 ј.чык.), совет кинорежиссёр, сценарист, теоретик киноЭйзенштейн С.М. Биограф.ру.
 1973 — Ханс Йенсен (1907 ј.чык.), немец физик,  Нобельдиҥ сыйыныҥ лауреады () «за открытие оболочечной структуры ядра».
 1990 — Владимир Беляев (1909 ј.чык.), орус ла украин совет бичиичи.

 XXI чак 
 2005
 Владимир Котельников (1908 ј.чык.), совет россий билимчи (радиотехника).
 2010
 Ирина Архипова (1925 ј.чык.), операныҥ кожоҥчызы, СССР-дыҥ эл артисти.
 Роман Дмитриев (1949 ј.чык.), совет борец јайым стиль, телекейдиҥ чемпионы ла Олимпий ойындардыҥ чемпионы. 
 Ирина Масленникова (1918 ј.чык.), операныҥ кожоҥчызы, таскадаачы, РСФСР-дыҥ эл артисти.

 Ајарулар 

Категория:Кочкор ай
Категория:Кочкор айдыҥ 11 кӱни