Оро
{{ЈЈЈ+Россия
 |статус                   = Јурт
|русское название         = Оро
 |оригинальное название    = {{lang-ru|Оро}}
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 | изображение             = 
 | описание изображения    = 
   |lat_deg = 50.911980 
  |lon_deg = 85.000488
 |CoordScale = 
|страна                   = Россия
 |регион                   = Алтай Республика
 |район                    = Кан-Оозы аймак
 |район в таблице          = Кан-Оозы аймак{{!}}Кан-Оозы
 |вид поселения            = Јурт јеезе
 |поселение                = Јабаганныҥ јурт јеезези
 |поселение в таблице      = Јабаганныҥ јурт јеезези{{!}}Јабаганныҥ
 |внутреннее деление       = 
 |вид главы                = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  =
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 1213<ref name="Высота н/у моря"/>
 |климат                   = орто-континентал
  |население              = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Оро (Республика Алтай)| тс }}
  |год переписи           = {{ Эл-јонныҥ тоозы |Оро (Республика Алтай) | г }}
 |плотность                = 
 |агломерация              = 
 |национальный состав      = [[алтайлар]] 98 %<ref name="Коряков"/>
 |конфессиональный состав  = 
 |часовой пояс             = 
 |телефонный код           = 38841
 |почтовый индекс          = 649455
 |почтовые индексы         = 
 |автомобильный код        = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |категория в Commons      = 
 |сайт                     = 
}}
'''Оро''' ({{Lang-ru| Оро }}) јурт [[Россия]]да [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Кан-Оозы аймак|Кан-Оозы аймагында]] [[Јабаганныҥ јурт јеезези]]не кирет.

== Этимологиязы ==
Оро {{Lang-ru|яма}}<ref name="Топонимика">{{книга |автор = Молчанова О. Т. |часть = |ссылка часть = |заглавие = Топонимический словарь Горного Алтая |оригинал = |ссылка = http://www.nskdiggers.ru/archive/toponim/toponim.pdf |викитека = |ответственный = А.Т. Тыбыкова |издание = |место = Горно-Алтайск |издательство = Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва |год = 1979 |том = |страницы = 80,236 |столбцы = |страниц = 397 |серия = |isbn = }}</ref>.

== Физико-географиялык ==

=== Географиязы ===
Јурт [[Туулу Алтай|Туулу Алтайдыҥ]] кӱнбадыш келтейинде, Теректиниҥ ле Тӧгӧриктиҥ сындарыныҥ эдегинде, Кан-Јабаганныҥ чӧл-јалаҥыныҥ јаказында ӧзӧктӧ, [[Јаан-Шиберти (суу)|Јаан-Шиберти]] деп сууныҥ јарадында турат. Айландыра телкем, јайым јалаҥдар, аш салатан кыралар, мал-ашка элкем-телкем одор, кезик јерлерде сас. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1213 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/np/35144/oro.html Оро]</ref>.

=== Климады ===
Климады орто-континентал. Узун ла соок кыш, кыска јай. [[Чаган ай|Чаган айдыҥ]] ортоайлык температуразы −20 °С болзо, [[Јаан изӱ ай|јаан изӱ айдыҥ]] орто температуразы +16 °С болот. Ачык чӧл јер учун улай ла салкындар, кыштыҥ ӧйинде шуургандар карды јаттырбай учура берет.

=== Аҥ-куштары ===
Тайгаларында јӱзӱн-јӱӱр аҥдар јӱрет : айу, бӧрӱ,тӱлкӱ, койон, јеекен, агас, албаа, јоонмойын, кӧрӱк, јараа, марал, аҥ, элик, булан, тооргы<ref name="Собанский звери">''Собанский Г. Г.'' Звери Алтая. — Барнаул: [б.и.], 2005</ref>. Куштардаҥ кедери тарал, карган, ӱкӱ, кӱӱк, тейлеген, талеҥко, мӱркӱт, карчага, јелечи, мечиртке, чай, торлоо, бӧднӧ, кӱртӱк. Алтай Республиканыҥ кызыл бичигине кирген куштар: ала ылаачын, ӱкӱ, шоҥкор, боро ылаачын<ref name="Торбоков звери">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020</ref>. Сууда балык кезем астаган да болзо, чараган, сӧлӧм лӧ база кезик бӱдӱм балык бар.

=== Ӧзӱмдери ===
Талайдыҥ кемјӱзинеҥ чик јок бийик учун мында агаштардаҥ мӧш, тыт, чиби, каа- јаада кайыҥ ӧзӧт<ref name="Кучин флора и фауна">''Кучин А. П.'' Всемирный фонд дикой природы. Флора и фауна Алтая. — Горно-Алтайск: [б.и.], 2001</ref>. Јуугында тыҥ бийик эмес сойоктор, тӧҥдор, којогорлор, меес јаны тас. Куру таш, арка јаны кӧбинде чет агашла бӱркелген, састу сууныҥ коолы јерлерде тал, кайыҥ ла јӱзӱн јыраалар ӧзӧт. Озодоҥ бери кедери тайгада, јайлуларда ӧлӧҥ-чӧп, тазыл-тамыр кӧп болгон, је улустыҥ кичеебес кылыгынаҥ кӧп эм ӧлӧҥдӧр торт јоголорго јеткен. Ол тоодо кызыл тазыл ({{Lang-ru|копеечник чайный}}), марал ({{Lang-ru|маральник}}), алтын-тазыл ({{Lang-ru|родиола розовая}}) ла оноҥ до ӧскӧ кӧп чечектер ле ӧлӧҥдӧр<ref name="Торбоков флора">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020</ref>.

Кандык, быркырууш чечек, чийне, буланат, саргай, кӱн чечек, кӱнкаајы, тайа ла о.ӧ. Јакшы јылда јиилектердиҥ де тӱжӱми бар: тийиҥкат, кайыҥкат, бороҥот, кызылгат, тайабаш, уйкӧс. Кӧп эм ӧлӧҥдӧр лӧ тазылдар.

=== Јери ле јолдоры ===
Јурттыҥ текши јери 38,8 га. Ол тоодо: улус јадар јерлердиҥ кеми 17,23 га, јонго керектӱ тудумдар 0,51 га, инженер ле транспорттыҥ инфраструктуразы 4,6 га, башка учурлу 16,46 га<ref  name="Генплан Ябоганское СП"/>.Оро јурттыҥ сыны тӱндӱктеҥ тӱштӱк јаар 748 м, кӱнчыгыштаҥ кӱнбадыш јаар 696 м<ref>[https://al.2rus.org/oro/karta/ Карта села Оро.]</ref>. Јуртта 3 ором: Јииттердиҥ, Тӱндӱк, Школдыҥ
<ref>[ https://mapdata.ru/altay/ust-kanskiy-rayon/selo-oro/ Онлайн-карта Республики Алтай с улицами и номерами домов.]</ref>. Јурттыҥ оромдорыныҥ текши узуны ла ээлемдерге јетире јолдордыҥ узуныла кожо 5,35 км<ref  name="Генплан Ябоганское СП">{{Cite web |title=Генеральный план муниципального образования Ябоганское сельское поселение Усть-Канского района Республики Алтай |url=https://moust-kan.ru/arkhitektura/gradostroitelstvo/generalnye-plany |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109145356/https://moust-kan.ru/arkhitektura/gradostroitelstvo/generalnye-plany |archivedate=1610204036 |deadlink=yes |accessdate=1610417977 }}</ref>.

Јабаганга једетен ӱч јол бар. [[Улалу]] — [[Чаргы]] ([[Чуйдыҥ трагы|Чуйдыҥ трагынаҥ]] оҥ јанына эбирер) — [[Кӧкӧйӧниҥ боочызы]], [[Чакырдыҥ боочызы]] — [[Јабаган]]; [[Улалу]] — [[Себиниҥ боочызы]], Туйактуга јетпей јӱрӱп, Чуйдыҥ трагынаҥ оҥ јаны јаар эбирер — [[Кеҥи]] — [[Јабаган]]; [[Алтай кырай|Алтай кырайдаҥ]] келзе, [[Јаш-Тура]] — Солонешный — [[Чаргы-Оозы]] — [[Экинур]] — [[Јабаган]].

«[[Чаргы]] — [[Беш-Ӧзӧк]] — [[Кан-Оозы]] — [[Талду (Кӧксу-Оозы аймак)|Талду]] — [[Карагай]] — [[Казахстан|Казахстанныҥ]] кыйузында»(идентификационный темдеги 84К-121<ref>[https://wikimapia.org/street/18671301/ru/ Региональная трасса 84К-121]</ref>, узуны 257, 600 км) деп регионал учурлу јолло келзе Кан-Оозына јетпей јӱрӱп, Кӧксу-Оозы јаар барган јолдоҥ сол јаны јаар бурыза, «Оро јуртка бурылчык» болор(идентификационный темдеги 84К-71<ref>[https://wikimapia.org/#lang=ru&lat=50.917523&lon=84.993560&z=14&m=w&search=84К%2071/ Региональная трасса 84К-71]</ref>, узуны 4,1 км)<ref>[http://docs.cntd.ru/document/446686598/ Постановление Правительства Республики Алтай от 12.04.2018 N 107 «Об утверждении Перечня автомобильных дорог общего пользования регионального значения Республики Алтай и признании утратившими силу некоторых постановлений Правительства Республики Алтай»]</ref>.

{| class="wikitable"
| COLSPAN="3" ALIGN="center" | '''Оро јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
| Администрациялык тӧс јер [[Јабаган]]|| 5 км
|-
| Аймактыҥ тӧс јери [[Кан-Оозы]] || 21 км
|-
| [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 514,5 км-деҥ || 130 км
|-
| [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 610,8 км-деҥ || 76 км
|-
| Республикан тӧс кала [[Улалу]] || 190 км, 250 км
|-
| [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы || 250 км 280 км
|-
| Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] || 4000 км
|}

== Тӱӱкизи ==
Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн.

== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Оро (Республика Алтай) |  Столбцов=9}}

== Ук-калыктары ==
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжыла 259 кижиниҥ 98 % [[алтайлар]] болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; -o-column-count: 2; -ms-column-count: 2; column-count: 2;">
* баштамы школ;
* эмчилик;
* библиотека;
* стадион;
* јурттыҥ клубы;
* магазин;
* агашкезим.
</div>

== Экономиказы ==
Јуртта јаан ээлемдер јок. Кӧп саба билелер таҥынаҥ ээлемдӱ. Јылкы, соок тумчукту ла оок мал азыраары. Туризм.

== Кереестер ==

=== Тӱӱкилик ===

=== Археологиялык ===
* Ташта јурамал, трактыҥ јанында (1480)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Арынур. Мӧҥкӱсалгыш (1339, 1340, 1341, 1338)<ref name="Ойношев свод"/>.
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод">''Ойношев В. П.'', ''Урбанова С. Е.'' Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013.</ref>.

=== Ар-бӱткендик ===
* Алтын-Туу байлу кыр (1352)<ref name="Ойношев свод"/>;
* [[Чакырдыҥ боочызы]] (1439)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Јабаганныҥ боочызы (1438)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Тоҥмок суу.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Јарлу улузы ==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
* [https://web.archive.org/web/20210111115515/https://moust-kan.ru/info Окылу сайт «Кан-Оозы аймак»]

{{Кан-Оозы аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]
[[Категория:Кан-Оозы аймактыҥ јурттары]]
Оро () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Кан-Оозы аймагында Јабаганныҥ јурт јеезезине кирет.

 Этимологиязы 
Оро .

 Физико-географиялык 

 Географиязы 
Јурт Туулу Алтайдыҥ кӱнбадыш келтейинде, Теректиниҥ ле Тӧгӧриктиҥ сындарыныҥ эдегинде, Кан-Јабаганныҥ чӧл-јалаҥыныҥ јаказында ӧзӧктӧ, Јаан-Шиберти деп сууныҥ јарадында турат. Айландыра телкем, јайым јалаҥдар, аш салатан кыралар, мал-ашка элкем-телкем одор, кезик јерлерде сас. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1213 метрге бийикОро.

 Климады 
Климады орто-континентал. Узун ла соок кыш, кыска јай. Чаган айдыҥ ортоайлык температуразы −20 °С болзо, јаан изӱ айдыҥ орто температуразы +16 °С болот. Ачык чӧл јер учун улай ла салкындар, кыштыҥ ӧйинде шуургандар карды јаттырбай учура берет.

 Аҥ-куштары 
Тайгаларында јӱзӱн-јӱӱр аҥдар јӱрет : айу, бӧрӱ,тӱлкӱ, койон, јеекен, агас, албаа, јоонмойын, кӧрӱк, јараа, марал, аҥ, элик, булан, тооргыСобанский Г. Г. Звери Алтая. — Барнаул: [б.и.], 2005. Куштардаҥ кедери тарал, карган, ӱкӱ, кӱӱк, тейлеген, талеҥко, мӱркӱт, карчага, јелечи, мечиртке, чай, торлоо, бӧднӧ, кӱртӱк. Алтай Республиканыҥ кызыл бичигине кирген куштар: ала ылаачын, ӱкӱ, шоҥкор, боро ылаачынТорбоков Т. Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020. Сууда балык кезем астаган да болзо, чараган, сӧлӧм лӧ база кезик бӱдӱм балык бар.

 Ӧзӱмдери 
Талайдыҥ кемјӱзинеҥ чик јок бийик учун мында агаштардаҥ мӧш, тыт, чиби, каа- јаада кайыҥ ӧзӧтКучин А. П. Всемирный фонд дикой природы. Флора и фауна Алтая. — Горно-Алтайск: [б.и.], 2001. Јуугында тыҥ бийик эмес сойоктор, тӧҥдор, којогорлор, меес јаны тас. Куру таш, арка јаны кӧбинде чет агашла бӱркелген, састу сууныҥ коолы јерлерде тал, кайыҥ ла јӱзӱн јыраалар ӧзӧт. Озодоҥ бери кедери тайгада, јайлуларда ӧлӧҥ-чӧп, тазыл-тамыр кӧп болгон, је улустыҥ кичеебес кылыгынаҥ кӧп эм ӧлӧҥдӧр торт јоголорго јеткен. Ол тоодо кызыл тазыл (), марал (), алтын-тазыл () ла оноҥ до ӧскӧ кӧп чечектер ле ӧлӧҥдӧрТорбоков Т. Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020.

Кандык, быркырууш чечек, чийне, буланат, саргай, кӱн чечек, кӱнкаајы, тайа ла о.ӧ. Јакшы јылда јиилектердиҥ де тӱжӱми бар: тийиҥкат, кайыҥкат, бороҥот, кызылгат, тайабаш, уйкӧс. Кӧп эм ӧлӧҥдӧр лӧ тазылдар.

 Јери ле јолдоры 
Јурттыҥ текши јери 38,8 га. Ол тоодо: улус јадар јерлердиҥ кеми 17,23 га, јонго керектӱ тудумдар 0,51 га, инженер ле транспорттыҥ инфраструктуразы 4,6 га, башка учурлу 16,46 га.Оро јурттыҥ сыны тӱндӱктеҥ тӱштӱк јаар 748 м, кӱнчыгыштаҥ кӱнбадыш јаар 696 мКарта села Оро.. Јуртта 3 ором: Јииттердиҥ, Тӱндӱк, Школдыҥ
[ https://mapdata.ru/altay/ust-kanskiy-rayon/selo-oro/ Онлайн-карта Республики Алтай с улицами и номерами домов.]. Јурттыҥ оромдорыныҥ текши узуны ла ээлемдерге јетире јолдордыҥ узуныла кожо 5,35 км.

Јабаганга једетен ӱч јол бар. Улалу — Чаргы (Чуйдыҥ трагынаҥ оҥ јанына эбирер) — Кӧкӧйӧниҥ боочызы, Чакырдыҥ боочызы — Јабаган; Улалу — Себиниҥ боочызы, Туйактуга јетпей јӱрӱп, Чуйдыҥ трагынаҥ оҥ јаны јаар эбирер — Кеҥи — Јабаган; Алтай кырайдаҥ келзе, Јаш-Тура — Солонешный — Чаргы-Оозы — Экинур — Јабаган.

«Чаргы — Беш-Ӧзӧк — Кан-Оозы — Талду — Карагай — Казахстанныҥ кыйузында»(идентификационный темдеги 84К-121Региональная трасса 84К-121, узуны 257, 600 км) деп регионал учурлу јолло келзе Кан-Оозына јетпей јӱрӱп, Кӧксу-Оозы јаар барган јолдоҥ сол јаны јаар бурыза, «Оро јуртка бурылчык» болор(идентификационный темдеги 84К-71Региональная трасса 84К-71, узуны 4,1 км)Постановление Правительства Республики Алтай от 12.04.2018 N 107 «Об утверждении Перечня автомобильных дорог общего пользования регионального значения Республики Алтай и признании утратившими силу некоторых постановлений Правительства Республики Алтай».

 Оро јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире Администрациялык тӧс јер Јабаган 5 км Аймактыҥ тӧс јери Кан-Оозы  21 км Чуйдыҥ трагы (Р-256) 514,5 км-деҥ  130 км Чуйдыҥ трагы (Р-256) 610,8 км-деҥ  76 км Республикан тӧс кала Улалу  190 км, 250 км Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы  250 км 280 км Тергеениҥ тӧс калазы Москва  4000 км

 Тӱӱкизи 
Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн.

 Эл-јон 

 Ук-калыктары 
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжыла 259 кижиниҥ 98 % алтайлар болгонКоряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»..

 Инфраструктуразы 
 баштамы школ;
 эмчилик;
 библиотека;
 стадион;
 јурттыҥ клубы;
 магазин;
 агашкезим.

 Экономиказы 
Јуртта јаан ээлемдер јок. Кӧп саба билелер таҥынаҥ ээлемдӱ. Јылкы, соок тумчукту ла оок мал азыраары. Туризм.

 Кереестер 

 Тӱӱкилик 

 Археологиялык 
 Ташта јурамал, трактыҥ јанында (1480);
 Арынур. Мӧҥкӱсалгыш (1339, 1340, 1341, 1338).
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичиктеОйношев В. П., Урбанова С. Е. Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013..

 Ар-бӱткендик 
 Алтын-Туу байлу кыр (1352);
 Чакырдыҥ боочызы (1439);
 Јабаганныҥ боочызы (1438);
 Тоҥмок суу.

 Јуруктардыҥ кӧмзӧзи 

 Јарлу улузы 

 Ајарулар 

 Тайантылар 
 Окылу сайт «Кан-Оозы аймак»

Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле
Категория:Кан-Оозы аймактыҥ јурттары