Ман-Јӱрек
{{ЈЈЈ+Россия
 |статус                   = Јурт
|русское название         = Ман-Јӱрек
 |оригинальное название    = {{lang-ru|Манжерок}}
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 | изображение             = Манжерок видовой.jpg 
 | описание изображения    = Ман-Јӱрек 
| lat_deg = 51
| lat_min = 49
| lat_sec = 49
| lon_deg = 85
| lon_min = 46
| lon_sec = 30
| CoordAddon = 
| CoordScale = 20000
|страна                   = Россия
 |регион                   = Алтай Республика
 |район                    = Майма аймак
 |район в таблице          = Майма аймак{{!}}Майма 
 |вид поселения            = Јурт јеезе
 |поселение                = Ман-Јӱректиҥ јурт јеезези
 |поселение в таблице      = Ман-Јӱректиҥ јурт јеезези{{!}}Ман-Јӱректиҥ
 |внутреннее деление       = 
 |вид главы                = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  =
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 302<ref name="Высота н/у моря"/>
 |климат                   = орто-континентал
  |население              = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Манжерок (село) | тс }}
  |год переписи           = {{ Эл-јонныҥ тоозы |Манжерок (село)| г }}
 |плотность                = 
 |агломерация              = 
 |национальный состав      = [[орустар]] 95 %<ref name="Коряков"/>
 |конфессиональный состав  = 
 |часовой пояс             = 
 |телефонный код           = 38841
 |почтовый индекс          = 
 |почтовые индексы         = 
 |автомобильный код        = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |цифровой идентификатор 2   = 
 |категория в Commons      = 
 |сайт                     = 
}}
'''Ман-Јӱрек''' ({{Lang-ru| Манжерок }}) јурт [[Россия]]да [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Майма аймак|Майма аймагында]] [[Ман-Јӱректиҥ јурт јеезези]]не кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

== Этимологиязы ==
Ман-Јӱрек {{Lang-ru|вместилище для сердца}}<ref name="Топонимика">{{книга |автор = Молчанова О. Т. |часть = |ссылка часть = |заглавие = Топонимический словарь Горного Алтая |оригинал = |ссылка = http://www.nskdiggers.ru/archive/toponim/toponim.pdf |викитека = |ответственный = А.Т. Тыбыкова |издание = |место = Горно-Алтайск |издательство = Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва |год = 1979 |том = |страницы =  |столбцы = |страниц = 397 |серия = |isbn = }}</ref>.

Ман-Јӱрек {{Lang-ru|сторожевая сопка, туманная сопка}}<ref name="Топонимика"/>.

== Физико-георафиялык темдектери ==

=== Географиязы ===
Јурт [[Туулу Алтай|Туулу Алтайдыҥ]] тӱндӱк-кӱнбадыш келтейинде, Кайыр ла каскак кырлардыҥ ортозында, Чаҥкыр, Сӱӱри ле Тас кырга деп кырларга курчадат. Кырлары чыт эдип карагай ла јойгонго бастырган. Ырак јокто кӧл бар, [[Кадын]] сууныҥ оҥ јарадында, [[Чуйдыҥ трагы|Чуйдыҥ трагыныҥ]] 469,5 километринде турат. Јол тӱндӱктеҥ тӱштӱк јаар улалат. Кадын дезе тӱштӱктеҥ тӱндӱк јаар агат.

Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 302 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/np/35038/manzherok.html Манжерок (Ман-Јӱрек)]</ref>.

=== Климады ===
Климады орто-континентал. Кыш мында ӱлӱрген айдыҥ учынаҥ ала [[Кандык ай|кандык айдыҥ]] бажына јетире болот. Тӱштӱк аймактарга кӧрӧ климат јымжак, кыш карлу болот, јер тыҥ тоҥбойт. Кейдиҥ ортојылдык температуразы +1,0 °С, изӱ кӱндердиҥ температуразыныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, эҥ ле соок температураныҥ алтыгы учы −49 °С, јердиҥ ортојылдык температуразы +2 °С, јыл ичинде калганчы соок кӱн ле баштапкы соок кӱн 24.05/17.09, јыл ичинде соок јок кӱндердиҥ тоозы 116, јут-чыктыҥ кеми бир јылга 711 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 1,7, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 9,1 (15 м/с тӱрген салкынду)<ref>Майма. Климат[https://e-lib.gasu.ru/eposobia/altai/maima/klim.html.]
</ref>.

=== Аҥ-куштары ===
Майма аймактыҥ тайгалары ла одоштой турган тууларда азулу јаан аҥдар јок. Оок аҥдардаҥ койон, кӧрӱк, тийиҥ, сарас, јоонмойын, јараа, кӱжӱл бар. Барынтычы куштар кезем астаган, кускун ла тейлегеннеҥ јаандары јок. Кӱӱле, боро кушкаш, кӧктӧш, томуртка, каргаа, саҥыскан, тарал, кызылтӧш, јелечи, јалбагай аралда, кырда туштайт<ref name="Торбоков звери">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020</ref>. Сууда балык кезем астаган да болзо, чараган, бел, чортон, ускуч, јылмай ла база кезик бӱдӱм балык бар.

=== Ӧзӱмдери ===
Јуртты айландыра кырлардаҥ ала ӧзӧккӧ тӱжӱре карагай ла јойгон ӧзӧт. Аралда суујакалай тал, ыргай, каргана, беле, јодро, эрмен агаштар јайылган. Ӧлӧҥ-чӧби бийик болуп, јайрада ла ӧзӱп ӱадар јер. Кыска да болзо јайда јӱзӱн чечек јайылат: кӱнкаајы, отчечек, марал чечек, кандык, кӱӱктаман, саргай, таҥдалай, чийне ле оноҥ до ӧскӧ<ref name="Торбоков флора">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020.</ref>. Тайга-тажы јиилектӱ: бороҥот, уйкӧс, тийиҥкат, кызылгат, тайабаш, калба, кӧжнӧ, кӧп ӧзӧт<ref name="Торбоков флора"/>.

=== Јери ле јолдоры ===
Јуртта 42 ором: Јараттай, Суујандай, Тоҥмок суулу, Најылыктыҥ, Карагайлу кош ором, Заповедниктиҥ кош оромы, Пионердиҥ, Јарык кош ором ло о.ӧ.
{| class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | '''Ман-Јӱрек јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
| Администрациялык тӧс јер [[Ман-Јӱрек]]|| 0 км
|-
| Аймактыҥ тӧс јери [[Майма]] || 32 км
|-
| Республикан тӧс кала [[Улалу]] ||  37 км
|-
| [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы || 120 км
|-
| Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] ||3800 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 469,5 км-деҥ ||0 км
|}

== Тӱӱкизи ==
Јурт 1856 јылда крестьян-кӧчкӱндер тӧзӧлгӧн деп бичилген, је тургун алтайлар креске тӱжӱп, колый билелер тӧзӧп баштаган. 1875 јылда јаан јурттардыҥ бирӱзи боло берген. Ефим Чендеков деп којойым (мал мадаачы) серикпе туткан, адын агару Евфимийдиҥ серикпези деп адаган. 1883 јылда церковно-приходской школ ачылган.
1890-чы јылдарда Ман-Јӱректе 35 айыл болгон, олордыҥ 7 биле орустардыҥ болгон. 1910 јылдарда јуртта орустардыҥ тоозы кӧптӧгӧн. 1917 јылда мында 60—70 биле орустар болгон.
Революциядаҥ озо кӧп јандай мында мал азыраары иш болгон. Јерле иштерди ас ла улус башкаратан: сула, просо, гречиха, картошко отургызатан. Черет ӧртӧп, тӧгӧт эдип, агаш кезип чӧлдӧн садатан.
1932 јылда мында амыраар јерлерди облисполком тутурткан. 1941 јылда бу лагерьлерди пионер балдарга берген. 1963
јылда В. И. Ленинниҥ адыла адалган лагерь ачылган.
1966 јылда монгол-совет најылыктыҥ фестивалинде Эдита Пьеха «Манжерок» деп кожоҥды баштапкы катап кожоҥдогон. Кожоҥ јарлу боло берген Совет ичинде<ref>{{Cite web |title=Что такое Манжерок? |url=http://www.mangerok.info/index.php/2-uncategorised/154-chto-takoe-manzherok |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120920041146/http://mangerok.info/index.php/2-uncategorised/154-chto-takoe-manzherok |archivedate=1348114306 |deadlink=yes |accessdate=1635589097 }}</ref>.
Бу јуртта «Живёт такой парень» ле «Ваш сын и брат» деп кинолордыҥ натурный съёмкалары кӧп катап болгон.
1970-чи јылдарда мында мебельный фабрика, јаан эмес обозостроительный завод иштеген.


== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Манжерок (село)| Столбцов=10}}

== Ук-калыктары ==
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 1455 кижи болгон, олордыҥ 95 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
* јурт јеезениҥ администрациязы;
* орто ӱредӱлӱ школ;
* балдардыҥ туразы «Тийиҥеш»;
* «Дом ребёнка» БУЗ;
* эмчилик;
* тӱрген болуш јетирери (МЧС);
* культураныҥ байзыҥы;
* кӱӱлик сургал;
* библиотека;
* стадион;
* агаш эдимдер (мебель) таҥынаҥ аргачы;
* ашкана;
* конор тура;
* турбаза «Бирюзовая Катунь»;
* информациялык тӧс јер (айылчыларга);
* магазин;
* калаш быжырар јер;
* СТО;
* АЗС.
</div>

== Экономиказы ==
Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Маала ла сад ӧскӱрери. Адару тудары. Сувенир эдип садары. Јылкы мал, эчки азыраары. Туризм.

== Мӱргӱӱл ӧткӱрер јер ==
* Јаҥы серкпе, 2000 јылдарда прихожандардыҥ акчазына тудулган.

== Кереестер ==

=== Тӱӱкилик ===
* Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес (115).(1977 јылда тургузылган, Најылыктыҥ оромы, 42 тураныҥ јаны)<ref name="Памятники">{{Cite web |title=Решение Исполнительного Комитета Совета народных депутатов Горно-Алтайской автономной области «Об отнесении недвижимых памятников истории и культуры к категории памятников местного значения» от 16.10.1989 г. № 348 |url=https://okn-mk.mkrf.ru/maps/show/id/891837/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109173456/https://okn-mk.mkrf.ru/maps/show/id/891837/ |archivedate=1610213696 |deadlink=yes |accessdate=1610031433 }}</ref><ref name="Памятники список">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://akin04.ru/wp-content/uploads/2014/03/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA-%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509164006/http://akin04.ru/wp-content/uploads/2014/03/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA-%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F.pdf |archivedate=1620578406 |deadlink=yes |accessdate=1603985395 }}</ref>.
* В. Я. Шишков . Барельеф постаментте (1973 јылда [[Чуйдыҥ трагы|Чуйдыҥ трагыныҥ]] 468 км тургузылган).<ref name="Памятники"/><ref name="Памятники список"/>.

=== Археологиялык ===
* Мӧҥкӱсалгыш (99,10,101)<ref name="Ойношев свод"/>.

=== Ар-бӱткендик ===
* Байлу туу Чаҥкыр (42)<ref name="Ойношев свод"/>;
* [[Аржан (суу)|Аржан суу]] (47)<ref name="Ойношев свод"/>.
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод">''Ойношев В. П.'', ''Урбанова С. Е.'' Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013.</ref>.

== Јарлу улузы ==
* [[Воробьев, Николай Меркульевич|Воробьев Н. М.]] (1947) — ӱлгерчи, краевед, ӱредӱчи<ref>Воробьев Н. М.[https://gornoaltaysk.bezformata.com/listnews/prezentatciyu-svoej-novoj-knigi/62024200/]</ref>.
* [[Капустина, Нина Георгиевна|Капустина Н. Г.]] (09.09.1948) — ӱлгерчи, библиотекарь<ref>Литературная карта[https://maima-altai.ru/firm/kultur/biblio]</ref>.
* [[Образцова, Мария Юрьевна|Образцова М. Ю.]] (15.02.1959) — ӱлгерчи, Россия бичиичилериниҥ Биригӱзиниҥ турчызы (2002)<ref>Литературная карта[https://maima-altai.ru/firm/kultur/biblio]</ref>.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==
<gallery class="center" perrow=5 widths="140px" heights="110px">
Файл:Chuysky Trakt in Manzherok.jpg | [[Чуйдыҥ трагы]] Ман-Јӱректе
Файл:Manzherok Altay Russia (158916371).jpeg |Ман-Јӱрек
Файл:Sberbank building in Manzherok.jpg |  Ман-Јӱрек. Сбербанк
Файл:Мениҥ јерим.jpg | Ман-Јӱрек
Файл:Памятник В.Я. Шишкову на Чуйском тракте.jpg |  В.Я. Шишковтыҥ памятниги [[Чуйдыҥ трагы|Чуйдыҥ трагында]]
Файл:Парк-отель Манжерок.jpg | Парк-отель Ман-Јӱрек
Файл:Перевертыш - panoramio.jpg | Аҥтара тура
Файл:Manzherok settlement.jpg|Ман-Јӱрек
</gallery>

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}

{{Майма аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Майма аймактыҥ јурттары]]
[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]
Ман-Јӱрек () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Майма аймагында Ман-Јӱректиҥ јурт јеезезине кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

 Этимологиязы 
Ман-Јӱрек .

Ман-Јӱрек .

 Физико-георафиялык темдектери 

 Географиязы 
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк-кӱнбадыш келтейинде, Кайыр ла каскак кырлардыҥ ортозында, Чаҥкыр, Сӱӱри ле Тас кырга деп кырларга курчадат. Кырлары чыт эдип карагай ла јойгонго бастырган. Ырак јокто кӧл бар, Кадын сууныҥ оҥ јарадында, Чуйдыҥ трагыныҥ 469,5 километринде турат. Јол тӱндӱктеҥ тӱштӱк јаар улалат. Кадын дезе тӱштӱктеҥ тӱндӱк јаар агат.

Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 302 метрге бийикМанжерок (Ман-Јӱрек).

 Климады 
Климады орто-континентал. Кыш мында ӱлӱрген айдыҥ учынаҥ ала кандык айдыҥ бажына јетире болот. Тӱштӱк аймактарга кӧрӧ климат јымжак, кыш карлу болот, јер тыҥ тоҥбойт. Кейдиҥ ортојылдык температуразы +1,0 °С, изӱ кӱндердиҥ температуразыныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, эҥ ле соок температураныҥ алтыгы учы −49 °С, јердиҥ ортојылдык температуразы +2 °С, јыл ичинде калганчы соок кӱн ле баштапкы соок кӱн 24.05/17.09, јыл ичинде соок јок кӱндердиҥ тоозы 116, јут-чыктыҥ кеми бир јылга 711 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 1,7, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 9,1 (15 м/с тӱрген салкынду)Майма. Климат.

 Аҥ-куштары 
Майма аймактыҥ тайгалары ла одоштой турган тууларда азулу јаан аҥдар јок. Оок аҥдардаҥ койон, кӧрӱк, тийиҥ, сарас, јоонмойын, јараа, кӱжӱл бар. Барынтычы куштар кезем астаган, кускун ла тейлегеннеҥ јаандары јок. Кӱӱле, боро кушкаш, кӧктӧш, томуртка, каргаа, саҥыскан, тарал, кызылтӧш, јелечи, јалбагай аралда, кырда туштайтТорбоков Т. Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020. Сууда балык кезем астаган да болзо, чараган, бел, чортон, ускуч, јылмай ла база кезик бӱдӱм балык бар.

 Ӧзӱмдери 
Јуртты айландыра кырлардаҥ ала ӧзӧккӧ тӱжӱре карагай ла јойгон ӧзӧт. Аралда суујакалай тал, ыргай, каргана, беле, јодро, эрмен агаштар јайылган. Ӧлӧҥ-чӧби бийик болуп, јайрада ла ӧзӱп ӱадар јер. Кыска да болзо јайда јӱзӱн чечек јайылат: кӱнкаајы, отчечек, марал чечек, кандык, кӱӱктаман, саргай, таҥдалай, чийне ле оноҥ до ӧскӧТорбоков Т. Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020.. Тайга-тажы јиилектӱ: бороҥот, уйкӧс, тийиҥкат, кызылгат, тайабаш, калба, кӧжнӧ, кӧп ӧзӧт.

 Јери ле јолдоры 
Јуртта 42 ором: Јараттай, Суујандай, Тоҥмок суулу, Најылыктыҥ, Карагайлу кош ором, Заповедниктиҥ кош оромы, Пионердиҥ, Јарык кош ором ло о.ӧ.
 Ман-Јӱрек јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире Администрациялык тӧс јер Ман-Јӱрек 0 км Аймактыҥ тӧс јери Майма  32 км Республикан тӧс кала Улалу   37 км Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы  120 км Тергеениҥ тӧс калазы Москва 3800 км  Чуйдыҥ трагы (Р-256) 469,5 км-деҥ 0 км

 Тӱӱкизи 
Јурт 1856 јылда крестьян-кӧчкӱндер тӧзӧлгӧн деп бичилген, је тургун алтайлар креске тӱжӱп, колый билелер тӧзӧп баштаган. 1875 јылда јаан јурттардыҥ бирӱзи боло берген. Ефим Чендеков деп којойым (мал мадаачы) серикпе туткан, адын агару Евфимийдиҥ серикпези деп адаган. 1883 јылда церковно-приходской школ ачылган.
1890-чы јылдарда Ман-Јӱректе 35 айыл болгон, олордыҥ 7 биле орустардыҥ болгон. 1910 јылдарда јуртта орустардыҥ тоозы кӧптӧгӧн. 1917 јылда мында 60—70 биле орустар болгон.
Революциядаҥ озо кӧп јандай мында мал азыраары иш болгон. Јерле иштерди ас ла улус башкаратан: сула, просо, гречиха, картошко отургызатан. Черет ӧртӧп, тӧгӧт эдип, агаш кезип чӧлдӧн садатан.
1932 јылда мында амыраар јерлерди облисполком тутурткан. 1941 јылда бу лагерьлерди пионер балдарга берген. 1963
јылда В. И. Ленинниҥ адыла адалган лагерь ачылган.
1966 јылда монгол-совет најылыктыҥ фестивалинде Эдита Пьеха «Манжерок» деп кожоҥды баштапкы катап кожоҥдогон. Кожоҥ јарлу боло берген Совет ичинде.
Бу јуртта «Живёт такой парень» ле «Ваш сын и брат» деп кинолордыҥ натурный съёмкалары кӧп катап болгон.
1970-чи јылдарда мында мебельный фабрика, јаан эмес обозостроительный завод иштеген.

 Эл-јон 

 Ук-калыктары 
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 1455 кижи болгон, олордыҥ 95 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»..

 Инфраструктуразы 
 јурт јеезениҥ администрациязы;
 орто ӱредӱлӱ школ;
 балдардыҥ туразы «Тийиҥеш»;
 «Дом ребёнка» БУЗ;
 эмчилик;
 тӱрген болуш јетирери (МЧС);
 культураныҥ байзыҥы;
 кӱӱлик сургал;
 библиотека;
 стадион;
 агаш эдимдер (мебель) таҥынаҥ аргачы;
 ашкана;
 конор тура;
 турбаза «Бирюзовая Катунь»;
 информациялык тӧс јер (айылчыларга);
 магазин;
 калаш быжырар јер;
 СТО;
 АЗС.

 Экономиказы 
Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Маала ла сад ӧскӱрери. Адару тудары. Сувенир эдип садары. Јылкы мал, эчки азыраары. Туризм.

 Мӱргӱӱл ӧткӱрер јер 
 Јаҥы серкпе, 2000 јылдарда прихожандардыҥ акчазына тудулган.

 Кереестер 

 Тӱӱкилик 
 Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес (115).(1977 јылда тургузылган, Најылыктыҥ оромы, 42 тураныҥ јаны).
 В. Я. Шишков . Барельеф постаментте (1973 јылда Чуйдыҥ трагыныҥ 468 км тургузылган)..

 Археологиялык 
 Мӧҥкӱсалгыш (99,10,101).

 Ар-бӱткендик 
 Байлу туу Чаҥкыр (42);
 Аржан суу (47).
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичиктеОйношев В. П., Урбанова С. Е. Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013..

 Јарлу улузы 
 Воробьев Н. М. (1947) — ӱлгерчи, краевед, ӱредӱчиВоробьев Н. М..
 Капустина Н. Г. (09.09.1948) — ӱлгерчи, библиотекарьЛитературная карта.
 Образцова М. Ю. (15.02.1959) — ӱлгерчи, Россия бичиичилериниҥ Биригӱзиниҥ турчызы (2002)Литературная карта.

 Јуруктардыҥ кӧмзӧзи 

 Ајарулар 

 Тайантылар 

Категория:Майма аймактыҥ јурттары
Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле