Кӧксу-Оозы
{{ЈЈЈ+Россия
 |статус                   = Јурт
 |русское название         = Кӧксу-Оозы 
 |оригинальное название    = {{lang-ru|}}Усть-Кокса
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
| изображение             = Ustkoksa.jpg
 | описание изображения    = Кӧксу-Оозы
 | lat_deg                  = 50 |lat_min = 16 |lat_sec = 11
 | lon_deg                  = 85 |lon_min = 36 |lon_sec = 54
  |CoordAddon = 
  |CoordScale = 
 |размер карты региона     = 
 |размер карты района      = 
 |регион                   = Алтай Республика
 |регион в таблице         = Алтай Республика
 |район                    = Кӧксу-Оозы аймак
 |район в таблице          = Кӧксу-Оозы аймак{{!}}Кӧксу-Оозы  
|вид поселения            = Јурт јеезе
| поселение                = Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези
 | поселение в таблице      = Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези {{!}}Кӧксу-Оозыныҥ  
|внутреннее деление       = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  = 
 |высота центра НП         = 974<ref name="Высота н/у моря"/>
|климат                   = орто-континентал
| население                = {{Эл-јонныҥ тоозы|Усть-Кокса |тс}}
| год переписи             = {{Эл-јонныҥ тоозы|Усть-Кокса |г}} 
  |плотность               = 
  |агломерация             = 
  |национальный состав     =  [[орустар]] 89 %<ref name="Коряков"/>
  |конфессиональный состав = 
  |этнохороним             = 
 |почтовый индекс          = 649490   
 |почтовые индексы         = 
 |телефонный код           = 38841
 |цифровой идентификатор   =  
 |цифровой идентификатор 2   =
|цифровой идентификатор 3   =   
 |категория в Commons      =
 |сайт                     = 
}}
'''Кӧксу-Оозы''' ({{Lang-ru| Усть-Кокса }}) јурт [[Россия]]да [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Кӧксу-Оозы аймак|Кӧксу-Оозы аймагында]] [[Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези]]не кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

== Этимологиязы ==
Кӧксу-Оозы {{Lang-ru|устье реки Кӧк-Суу}}, где кӧк суу {{Lang-ru|синяя (голубая) река}}<ref name="Топонимика">{{книга |автор = Молчанова О. Т. |часть = |ссылка часть = |заглавие = Топонимический словарь Горного Алтая |оригинал = |ссылка = http://www.nskdiggers.ru/archive/toponim/toponim.pdf |викитека = |ответственный = А.Т. Тыбыкова |издание = |место = Горно-Алтайск |издательство = Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва |год = 1979 |том = |страницы = 80,236 |столбцы = |страниц = 397 |серия = |isbn = }}</ref>{{sfn|Поспелов|2008|с=463}}.

== Физико-географиялык темдектери ==

=== Географиязы ===
Јурт [[Туулу Алтай|Туулу Алтайдыҥ]] тӱштӱк-кӱнбадыш келтейинде, Сайлугемниҥ, Кадын-Бажы Ӱч-Сӱмердиҥ, Теректиниҥ, Тӧгӧриктиҥ, Ыйыктуныҥ сындарыныҥ эдегинде, [[Оймонныҥ чӧли|Оймонныҥ]] чӧл јалаҥында, [[Кӧк-Суу (Кадынныҥ кош суузы)|Кӧк-Суу]] Кадынга киргенинде турат. Казахстанныҥ гран кыйуларынаҥ тыҥ ла ырак эмес јерде. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 974 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/np/8587/ust-koksa.html Усть-Кокса]</ref>.

=== Климады ===
Климады орто-континентал. Казак чӧлдӧрдӧҥ јылу салкындар, изӱ кей келип, айдыҥ-кӱнниҥ айалгаларын кубултар аргалу. Кыш узун, јаан карлу, ӱлӱрген айдыҥ учынаҥ ала кандык айдыҥ бажына једет, 6-7 ай, јай кыска, кичӱ изӱ айдаҥ ала куран айдыҥ учына јетире, 3 ле ай. Чаган айдыҥ соок деген кӱнинде −30..-40 °C, јаан изӱ айда эҥ тыҥ изӱ +30..+35 °C болот. Јут-чыктыҥ кеми јеткилинче 700—750 мм. Салкынныҥ ортојылдык кеми 4,7 м/сек.

=== Аҥ-куштары ===
Тайгалары аҥдык: ирбис, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, јуҥма, марал, элик, тооргы, шӱлӱзин, сарас, јоонмойын, агас, кӧрӱк, тийиҥ ле о.ӧ. аҥдар<ref name="Кучин флора и фауна">''Кучин А. П.'' Всемирный фонд дикой природы. Флора и фауна Алтая. — Горно-Алтайск: [б.и.], 2001.</ref>. Чай, кӱртӱк, бӧднӧ, торлоо, ӱкӱ, кӱӱк, талеҥко, каргаа, кускун, карчага, мӱркӱт, тейлеген, јерлик кас, ӧртӧк деп куштар Кадын-Бажыныҥ биосферный заповеднигинде бар<ref name="Кучин птицы">''Кучин А. П.'' Птицы Алтая.- Горно-Алтайск: [б.и.], 2004.</ref>. Сууныҥ балыгы кӧлдӧрдӧ лӧ Кӧк сууда болот: чараган, јылмай, чортон, бел ле о.ӧ.

=== Ӧзӱмдери ===
Арка-туузын агаш бӱркеген, мӧш, тал, ыргай, терек, кайыҥ, тыт ла чиби агаштар ӧзӧт. Јердиҥ, мааланыҥ, кыраныҥ ажы јакшы бӱдер јер. Кырада буудай, арба, сула јакшы ӧзӧт<ref name="Торбоков флора">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020.</ref>. Арка-јалаҥда мешкези јок, јиилеги јок јакшы таркаган, уйкӧс, бороҥот, кызылгат, тийиҥкат, тайабаш, чычрана ла јер јиилек. Кӧп ӧзӱмдер ачтаганыла колбой «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген: марал тазыл, алтын тазыл, кызыл тазыл<ref name="Кр книга  растения РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6253/read.php  ''Красная книга Республики Алтай: растения''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>.

=== Јери ле јолдоры ===
Јурттыҥ оромдороры 84: Шукшинниҥ, Лазурный, Јаҥы, Кӧксууныҥ, Комсомолдыҥ, Красковтыҥ, Кӱрлӱ, Ижемјиниҥ, Кӱнбадыш, Аламалу кош ором, Суулу кош ором ло о.ӧ.
[[Улалу]] — [[Кан-Оозы]] — [[Кӧксу-Оозы]] деп јолдо турат. Бу јурттаҥ айры јолдор чыгат: Мыйтуга, Тӱҥӱрге, Карагайга, Талдуга…јетире. Республикан тӧс калага, Горно-Алтайскка, јетире Чакырдыҥ боочызы ажыра кыскарта барза, 324 км, узада Себиниҥ боочызы ажыра — 398 км болор.
{| class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" |''' Кӧксу-Оозы јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
|  Республикан тӧс кала [[Улалу]] ||  320 км
|-
|  [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы || 410 км
|-
|  Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] || 4000 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 514,5 км-деҥ ||240 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 610,8 км-деҥ ||210 км
|}

== Тӱӱкизи ==
Јурт 1807 јылда тӧзӧлгӧн. Алтайлар Арасейге бойыныҥ кӱӱниле 1756 јылда кирген. Каанныҥ «кабинеди» 1824 јылда инородцыларды башкарар ясачный устав јӧптӧгӧн, Оймонныҥ инородный управазын јараткан, бу управа [[Ӱстӱги Оймон|Ӱстӱги-Оймондо]] болгон, мында 65 алтай кижи јуртаган. Онойдо ок бу управага Кӧксу-Оозыныҥ (Кузнецкий уездтеҥ келгендер) ла Катандуныҥ улузы кирген<ref name="История РА, учебник">''Учебное пособие''. История и культура Горного Алтая. — Горно-Алтайск: БУ ДПО РА, 2017.</ref>.

Геолог Григорий Гильмерсен 1834 јылда Алтайла јорыктап јӱрӱп, бичиген — Кӧксуныҥ бажында јурт болгон, јер тураларлу, олор бис мында јатканыс 50 јыл болор дешкен, айдарда, бу улус мында 1784 јылдаҥ ала јадып баштаган, айса болзо оноҥ до эрте<ref>''Сборник.'' За Алтаем Алтай. — Горно-Алтайск: БУ РА ЛитДом «Алтын-Туу», 2015 — issn= 978-5-93809-081-1</ref>.

Самаевтиҥ Г. П. шиҥжӱлӱ ижинде («Туулу Алтай Арасейге киргениниҥ айалгалары.17-19 чактар») архивте бичилгенин айдат «Оймон ичиниҥ јайзаҥы, Намжыл Тысов, бойыныҥ бир оток улузыла (120 кибиток) бу јерлерде јуртаган»<ref>[http://nbra.ru/bd/scripts/bookinfo.php?book_id=595 ''Самаев Г. П.'' Горный Алтай в XVII — в середине XIX в.] — Горно-Алтайск: Горно-Алт. кн. изд-во, 1991 — isbn 5-7405-0568-2</ref>.
В. В. Сапожников Оймонныҥ трагы керегинде, Оймон ичинде Кӧксу деп јуртта улус мал азырап, јерле иштеп, Кадынныҥ коолында јуртаган деп тӧкпӧй, чачпай бичиген<ref>[http://elib.tomsk.ru/purl/1-13784/''Сапожников В. В.'' Катунь и её истоки: путешествия 1897—1899 годов.] — Томск: Паровая типо-литография П. И. Макушина, 1901.</ref>.
Том-Тураныҥ 1904 јылда чыгарган «Памятная книжказында»<ref>[http://elib.tomsk.ru/purl/1-518/ Памятная книжка Томской губернии на 1904 год/Том. губ.стат.ком.]-Томск: Печатня С. П. Яковлева (Губернская типография).- 1904.</ref> Оймонныҥ инородный волостинде, Кӧксу-Оозы јуртта 2 лавка ла волостьтыҥ башкарузы иштейт деп бичилген.

1926 јылдыҥ тооалыжы аайынча. Кӧксу-Оозы јурт Ойрот автоном областька кирген, Оймонныҥ окружной тӧс јери болгон. Јуртсовет, школ, агитпункт, 87 ээлем, 364 кижи (кӧп сабазы орустар) болгон<ref>[http://sun.tsu.ru/mminfo/000245182/ Список населенных мест Сибирского края, 1928 г.]</ref>.

== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Усть-Кокса |  Столбцов=12}}
Ӧрӧ айдылган јылдарда улустыҥ тоозы кӧптӧгӧни билдирет.

== Ук-калыктары ==
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 4437 кижиниҥ 89 % орустар болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
* Аймактыҥ ла јурт јеезениҥ администрациялары;
* Орто ӱредӱлӱ школ;
* Баштамы школ;
* Сургалдыҥ туразы;
* ДЮСШ;
* Культура байзыҥы;
* Аймактыҥ библиотеказы;
* Аймактыҥ эмчилиги;
* Тӱрген болуш јетирер эмчилик;
* Музей;
* Стадион;
* Магазин;
* Конор тура;
* Турбаза;
* АЗС;
* Кӧӧликтер јазаар јер СТО;
* «Оймонныҥ солундары» деп газеттиҥ редакциязы.
</div>

== Экономиказы ==
Таҥынаҥ ээлемдер. Јылкы мал азыраары, СПК «Абайский», аш ӧскӱрери, азырал белетеери, адару тудары, марал аҥ, уй кой, эчки тудары. Агаш белетеери. Туризм.

== Кереестер ==

=== Тӱӱкилик ===
* Кадынныҥ биосферный заповеднигиниҥ тӧс јери<ref name="Ойношев свод"/>;
* Е. Н. Рерихтиҥ јондык библиотеказы (1997 ј. ачылган)<ref name="Ойношев свод"/> ;
* 1918—1945 јј. јууларында корогон јерлештерге мемориал (1977 ј., Хоритошкинниҥ оромы,4 Б)<ref name="Памятники">{{Cite web |title=Решение Исполнительного Комитета Совета народных депутатов Горно-Алтайской автономной области «Об отнесении недвижимых памятников истории и культуры к категории памятников местного значения» от 16.10.1989 г. № 348 |url=https://okn-mk.mkrf.ru/maps/show/id/891837/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109173456/https://okn-mk.mkrf.ru/maps/show/id/891837/ |archivedate=1610213696 |deadlink=yes |accessdate=1609555222 }}</ref><ref name="Памятники список">{{Cite web |title=Список-объектов-культурного-наследия.pdf |url=http://akin04.ru/wp-content/uploads/2014/03/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231111081646/https://akin04.ru/ |archivedate=1699690606 |deadlink=yes |accessdate=1605305559 }}</ref>;
* Агаш архитектура, тура (1550), Набережный ором<ref name="Ойношев свод"/>;
* Малков деп којойымныҥ туразы, агаш архитектура (1552)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес (1534) (1971, Совхозный ором)<ref name="Памятники"/><ref name="Памятники список"/>.

=== Археологиялык ===
* Ташта јурамалдар (1532, 1566)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Кастактуда останец.(1526)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Агару эне кудайдыҥ серкпези<ref name="Ойношев свод"/>.

=== Ар-бӱткендик ===
* Кӧксуныҥ аржаны (1510);<ref name="Ойношев свод"/>,
* Ӱч-Сӱмер байлу туу (1507)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Аржан суу (1509)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Ыйыктуныҥ боочызы (1507)<ref name="Ойношев свод"/>.

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод">''Ойношев В. П.'', ''Урбанова С. Е.'' Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013.</ref>.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==
<gallery class="center" perrow=6 widths="150px" heights="100px">
Ust-Koksa.jpg|Кӧксу-Оозы
Post office in Ust-Koksa.jpg | Почта
Footbridge over the Koksa River in Ust-Koksa.jpg | Суу кечире кемирӱ 
View from the road bridge in Ust-Koksa.jpg | Кӧксу-Оозында кӧӧликтер кечетен кӱрдеҥ кӧрзӧ
Мост через Коксу - panoramio.jpg | Кӧк сууны кечире кӱр
View on Ust-Koksa 1.jpg | Кӧксу-Оозы
</gallery>

== Јарлу улузы ==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}

* [http://ust-koksa-altay.ru/ Окылу сайт «Кӧксу-Оозы аймак»]
* [http://sun.tsu.ru/mminfo/000245182/ Список населенных мест Сибирского края, 1928 г.]
* [http://nbra.ru/bd/scripts/bookinfo.php?book_id=595/ Самаев Г. П. «Горный Алтай в XVII — в середине XIX в.»]
* [http://elib.tomsk.ru/purl/1-13784/ Сапожников В. В. «Катунь и её истоки: путешествия 1897—1899 годов.»]
* [http://elib.tomsk.ru/purl/1-518/ «Памятная книжка Томской губернии на 1904 год.»]

{{Кӧксу-Оозы аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Кӧксу-Оозы аймактыҥ јурттары]]
[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]
Кӧксу-Оозы () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Кӧксу-Оозы аймагында Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезезине кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

 Этимологиязы 
Кӧксу-Оозы , где кӧк суу .

 Физико-географиялык темдектери 

 Географиязы 
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱштӱк-кӱнбадыш келтейинде, Сайлугемниҥ, Кадын-Бажы Ӱч-Сӱмердиҥ, Теректиниҥ, Тӧгӧриктиҥ, Ыйыктуныҥ сындарыныҥ эдегинде, Оймонныҥ чӧл јалаҥында, Кӧк-Суу Кадынга киргенинде турат. Казахстанныҥ гран кыйуларынаҥ тыҥ ла ырак эмес јерде. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 974 метрге бийикУсть-Кокса.

 Климады 
Климады орто-континентал. Казак чӧлдӧрдӧҥ јылу салкындар, изӱ кей келип, айдыҥ-кӱнниҥ айалгаларын кубултар аргалу. Кыш узун, јаан карлу, ӱлӱрген айдыҥ учынаҥ ала кандык айдыҥ бажына једет, 6-7 ай, јай кыска, кичӱ изӱ айдаҥ ала куран айдыҥ учына јетире, 3 ле ай. Чаган айдыҥ соок деген кӱнинде −30..-40 °C, јаан изӱ айда эҥ тыҥ изӱ +30..+35 °C болот. Јут-чыктыҥ кеми јеткилинче 700—750 мм. Салкынныҥ ортојылдык кеми 4,7 м/сек.

 Аҥ-куштары 
Тайгалары аҥдык: ирбис, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, јуҥма, марал, элик, тооргы, шӱлӱзин, сарас, јоонмойын, агас, кӧрӱк, тийиҥ ле о.ӧ. аҥдарКучин А. П. Всемирный фонд дикой природы. Флора и фауна Алтая. — Горно-Алтайск: [б.и.], 2001.. Чай, кӱртӱк, бӧднӧ, торлоо, ӱкӱ, кӱӱк, талеҥко, каргаа, кускун, карчага, мӱркӱт, тейлеген, јерлик кас, ӧртӧк деп куштар Кадын-Бажыныҥ биосферный заповеднигинде барКучин А. П. Птицы Алтая.- Горно-Алтайск: [б.и.], 2004.. Сууныҥ балыгы кӧлдӧрдӧ лӧ Кӧк сууда болот: чараган, јылмай, чортон, бел ле о.ӧ.

 Ӧзӱмдери 
Арка-туузын агаш бӱркеген, мӧш, тал, ыргай, терек, кайыҥ, тыт ла чиби агаштар ӧзӧт. Јердиҥ, мааланыҥ, кыраныҥ ажы јакшы бӱдер јер. Кырада буудай, арба, сула јакшы ӧзӧтТорбоков Т. Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020.. Арка-јалаҥда мешкези јок, јиилеги јок јакшы таркаган, уйкӧс, бороҥот, кызылгат, тийиҥкат, тайабаш, чычрана ла јер јиилек. Кӧп ӧзӱмдер ачтаганыла колбой «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген: марал тазыл, алтын тазыл, кызыл тазыл Красная книга Республики Алтай: растения / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный.

 Јери ле јолдоры 
Јурттыҥ оромдороры 84: Шукшинниҥ, Лазурный, Јаҥы, Кӧксууныҥ, Комсомолдыҥ, Красковтыҥ, Кӱрлӱ, Ижемјиниҥ, Кӱнбадыш, Аламалу кош ором, Суулу кош ором ло о.ӧ.
Улалу — Кан-Оозы — Кӧксу-Оозы деп јолдо турат. Бу јурттаҥ айры јолдор чыгат: Мыйтуга, Тӱҥӱрге, Карагайга, Талдуга…јетире. Республикан тӧс калага, Горно-Алтайскка, јетире Чакырдыҥ боочызы ажыра кыскарта барза, 324 км, узада Себиниҥ боочызы ажыра — 398 км болор.
 Кӧксу-Оозы јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире  Республикан тӧс кала Улалу   320 км  Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы  410 км  Тергеениҥ тӧс калазы Москва  4000 км  Чуйдыҥ трагы (Р-256) 514,5 км-деҥ 240 км  Чуйдыҥ трагы (Р-256) 610,8 км-деҥ 210 км

 Тӱӱкизи 
Јурт 1807 јылда тӧзӧлгӧн. Алтайлар Арасейге бойыныҥ кӱӱниле 1756 јылда кирген. Каанныҥ «кабинеди» 1824 јылда инородцыларды башкарар ясачный устав јӧптӧгӧн, Оймонныҥ инородный управазын јараткан, бу управа Ӱстӱги-Оймондо болгон, мында 65 алтай кижи јуртаган. Онойдо ок бу управага Кӧксу-Оозыныҥ (Кузнецкий уездтеҥ келгендер) ла Катандуныҥ улузы киргенУчебное пособие. История и культура Горного Алтая. — Горно-Алтайск: БУ ДПО РА, 2017..

Геолог Григорий Гильмерсен 1834 јылда Алтайла јорыктап јӱрӱп, бичиген — Кӧксуныҥ бажында јурт болгон, јер тураларлу, олор бис мында јатканыс 50 јыл болор дешкен, айдарда, бу улус мында 1784 јылдаҥ ала јадып баштаган, айса болзо оноҥ до эртеСборник. За Алтаем Алтай. — Горно-Алтайск: БУ РА ЛитДом «Алтын-Туу», 2015 — issn= 978-5-93809-081-1.

Самаевтиҥ Г. П. шиҥжӱлӱ ижинде («Туулу Алтай Арасейге киргениниҥ айалгалары.17-19 чактар») архивте бичилгенин айдат «Оймон ичиниҥ јайзаҥы, Намжыл Тысов, бойыныҥ бир оток улузыла (120 кибиток) бу јерлерде јуртаган»Самаев Г. П. Горный Алтай в XVII — в середине XIX в. — Горно-Алтайск: Горно-Алт. кн. изд-во, 1991 — isbn 5-7405-0568-2.
В. В. Сапожников Оймонныҥ трагы керегинде, Оймон ичинде Кӧксу деп јуртта улус мал азырап, јерле иштеп, Кадынныҥ коолында јуртаган деп тӧкпӧй, чачпай бичигенСапожников В. В. Катунь и её истоки: путешествия 1897—1899 годов. — Томск: Паровая типо-литография П. И. Макушина, 1901..
Том-Тураныҥ 1904 јылда чыгарган «Памятная книжказында»Памятная книжка Томской губернии на 1904 год/Том. губ.стат.ком.-Томск: Печатня С. П. Яковлева (Губернская типография).- 1904. Оймонныҥ инородный волостинде, Кӧксу-Оозы јуртта 2 лавка ла волостьтыҥ башкарузы иштейт деп бичилген.

1926 јылдыҥ тооалыжы аайынча. Кӧксу-Оозы јурт Ойрот автоном областька кирген, Оймонныҥ окружной тӧс јери болгон. Јуртсовет, школ, агитпункт, 87 ээлем, 364 кижи (кӧп сабазы орустар) болгонСписок населенных мест Сибирского края, 1928 г..

 Эл-јон 

Ӧрӧ айдылган јылдарда улустыҥ тоозы кӧптӧгӧни билдирет.

 Ук-калыктары 
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 4437 кижиниҥ 89 % орустар болгон Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»..

 Инфраструктуразы 
 Аймактыҥ ла јурт јеезениҥ администрациялары;
 Орто ӱредӱлӱ школ;
 Баштамы школ;
 Сургалдыҥ туразы;
 ДЮСШ;
 Культура байзыҥы;
 Аймактыҥ библиотеказы;
 Аймактыҥ эмчилиги;
 Тӱрген болуш јетирер эмчилик;
 Музей;
 Стадион;
 Магазин;
 Конор тура;
 Турбаза;
 АЗС;
 Кӧӧликтер јазаар јер СТО;
 «Оймонныҥ солундары» деп газеттиҥ редакциязы.

 Экономиказы 
Таҥынаҥ ээлемдер. Јылкы мал азыраары, СПК «Абайский», аш ӧскӱрери, азырал белетеери, адару тудары, марал аҥ, уй кой, эчки тудары. Агаш белетеери. Туризм.

 Кереестер 

 Тӱӱкилик 
 Кадынныҥ биосферный заповеднигиниҥ тӧс јери;
 Е. Н. Рерихтиҥ јондык библиотеказы (1997 ј. ачылган) ;
 1918—1945 јј. јууларында корогон јерлештерге мемориал (1977 ј., Хоритошкинниҥ оромы,4 Б);
 Агаш архитектура, тура (1550), Набережный ором;
 Малков деп којойымныҥ туразы, агаш архитектура (1552);
 Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес (1534) (1971, Совхозный ором).

 Археологиялык 
 Ташта јурамалдар (1532, 1566);
 Кастактуда останец.(1526);
 Агару эне кудайдыҥ серкпези.

 Ар-бӱткендик 
 Кӧксуныҥ аржаны (1510);,
 Ӱч-Сӱмер байлу туу (1507);
 Аржан суу (1509);
 Ыйыктуныҥ боочызы (1507).

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичиктеОйношев В. П., Урбанова С. Е. Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013..

 Јуруктардыҥ кӧмзӧзи 

 Јарлу улузы 

 Ајарулар 

 Тайантылар 

 Окылу сайт «Кӧксу-Оозы аймак»
 Список населенных мест Сибирского края, 1928 г.
 Самаев Г. П. «Горный Алтай в XVII — в середине XIX в.»
 Сапожников В. В. «Катунь и её истоки: путешествия 1897—1899 годов.»
 «Памятная книжка Томской губернии на 1904 год.»

Категория:Кӧксу-Оозы аймактыҥ јурттары
Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле