Кичӱ Ийин
{{ЈЈЈ+Россия
 |статус                   = Јурт
|русское название         = Кичӱ Ийин
 |оригинальное название    = {{lang-ru| Малая Иня}}
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 | изображение             = 
 | описание изображения    = 
  |lat_deg =  50.447820 
  |lon_deg = 86.682574
 | CoordAddon = type:city(5400)_region:RU
 | CoordScale =  
|страна                   = Россия
 |регион                   = Алтай Республика
 |район                    = Оҥдой аймак
 |район в таблице          = Оҥдой аймак{{!}}Оҥдой 
 |вид поселения            = Јурт јеезе
 |поселение                = Ийинниҥ јурт јеезези
 |поселение в таблице      = Ийинниҥ јурт јеезези{{!}}Ийинниҥ
 |внутреннее деление       = 
 |вид главы                = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  =
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 295<ref name="geonames"/>
 |климат                   = орто-континентал
  |население              = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Малая Иня (Республика Алтай)| тс }}
  |год переписи           = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Малая Иня (Республика Алтай) | г }}
 |плотность                = 
 |агломерация              = 
 |национальный состав      = [[алтайлар]] 98 %<ref name="Коряков"/>
 |конфессиональный состав  = 
 |часовой пояс             = 
 |телефонный код           = 38845
 |почтовый индекс          = 649446
 |почтовые индексы         = 
 |автомобильный код        = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |цифровой идентификатор 2   = 
 |категория в Commons      = 
 |сайт                     = 
}}
'''Кичӱ Ийин''' ({{Lang-ru|Малая Иня}}) јурт [[Россия]]да [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Оҥдой аймак|Оҥдой аймагында]] [[Ийинниҥ јурт јеезези]]не кирет.

== Этимологиязы ==
Ийин {{Lang-ru|плечо}}<ref name="Топонимика">{{книга |автор = Молчанова О. Т. |часть = |ссылка часть = |заглавие = Топонимический словарь Горного Алтая |оригинал = |ссылка = http://www.nskdiggers.ru/archive/toponim/toponim.pdf |викитека = |ответственный = А.Т. Тыбыкова |издание = |место = Горно-Алтайск |издательство = Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва |год = 1979 |том = |страницы =  |столбцы = |страниц = 397 |серия = |isbn = }}</ref>.

Ийин — ийнине кийер кеп, ийнинде карчага отуры.

== Физико-географиялык темдектери ==

=== Географиязы ===
Јурт [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] тал ортозында, Јал-Мӧҥкӱниҥ, Теректиниҥ, Ӱч-Эҥмектиҥ сындарыныҥ эдегинде, [[Кадын|Кадыннаҥ]] ыраак јок, [[Ийин (суу)|Ийин]] сууныҥ јарадында турат. Ийин ичинде кырлар бийик те, кају да, јолдоры кату. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 295 метрге бийик<ref name="geonames">{{cite web|url=https://www.geonames.org/1499994/malaya-inya.html|title=Malaya Inya |publisher=[[GeoNames]]|lang=en}}</ref>.

=== Климады ===
Климады орто-континентал<ref>{{Cite web |title=Средние значения погоды в Онгудае, Россия для путешествий (прогноз погоды) |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=13263&cityname=Onguday-Russia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141222173438/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=13263&cityname=Onguday-Russia |archivedate=1419269678 |deadlink=yes |accessdate=1644513873 }}</ref>. Кейдиҥ ортојылдык температуразы −4,2 °С, изӱ кӱндердиҥ температуразыныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, эҥ ле соок температураныҥ алтыгы учы −54 °С, јердиҥ ортојылдык температуразы 0 °С, јыл ичинде калганчы соок кӱн ле баштапкы соок кӱн 02.06/30.08, јыл ичинде соок јок кӱндердиҥ тоозы 87, јут-чыктыҥ кеми бир јылга 345 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 1 м/с, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 13,1 (15 м/с тӱрген салкынду)<ref>[https://e-lib.gasu.ru/eposobia/altai/maima/klim.html. Оҥдой. Климат]</ref>.

=== Аҥ-куштары ===
Тайгалары, анчада Кадрин ле Сымылты, сӱрекей аҥдык: айу, булан, марал, элик, јеекен, бӧрӱ, тӱлкӱ, койон, јорокон, калазак, јоонмойын, киш, кӧрӱк, камду, агас. Куштардаҥ мында кӱртӱк, чай, бӧднӧ, сымда, ӱкӱ, мечиртке, мӱркӱт, карчага, кӱӱк, јелечи, кӱӱле, тарал бар<ref name="Торбоков звери">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020</ref>.

Сууларда балыктаҥ чортон, чараган, бел, ускуч, јылмай, тоозы кезем астаган да болзо, је бар.

=== Ӧзӱмдери ===
Айландыра Кадрин, Јыралу, Јыланду, Серке-Тайан тайгаларды койу агаш бӱркейт. Кырлардыҥ меес јаны агаш јок, тас, куу таштар, кайалар. Јайгыда аркаларда, актарда, суулардыҥ коолында јӱзӱн-јӱӱр ӧлӧҥ, чечектер, јыра-тайалар јайылып ӧзӧт<ref name="Кучин флора и фауна">''Кучин А. П.'' Всемирный фонд дикой природы. Флора и фауна Алтая. — Горно-Алтайск: [б.и.], 2001</ref>. Јаан јакшы одорлордо јӱзӱн-јӱӱр ӧлӧҥ лӧ јердиҥ јиилеги. Арал-јыдуларда тийиҥкат, бороҥот, кызылгат ӧзӧт. Меестерде маҥыр, јонјолой, сӧҥӱскен, кӧрмӧсјиилек, тайа. Саста кӧгӧзин, кыйгак ӧлӧҥ лӧ о.ӧ. Озодоҥ бери кедери тайгада, јайлуларда ӧлӧҥ-чӧп, тазыл-тамыр кӧп болгон, је улустыҥ кичеебес кылыгынаҥ кӧп эм ӧлӧҥдӧр торт јоголорго јеткен. Ол тоодо кызыл тазыл ({{Lang-ru|копеечник чайный}}), марал ({{Lang-ru|маральник}}), алтын-тазыл ({{Lang-ru|родиола розовая}}) ла оноҥ до ӧскӧ кӧп чечектер ле ӧлӧҥдӧр<ref name="Торбоков флора">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020</ref>. Кандык, быркырууш чечек, чийне, буланат, саргай, кӱн чечек, кӱнкаајы, тайа ла о.ӧ. Јакшы јылда јиилектердиҥ де тӱжӱми бар: тийиҥкат, кайыҥкат, бороҥот, кызылгат, тайабаш, уйкӧс. Кӧп эм ӧлӧҥдӧр лӧ тазылдар јоголорго јеткен учун «Алтай Республиканыҥ Кызыл Бичигине» кирген: алтын тазыл, кызыл тазыл, марал чечек ле о.ӧ.

=== Јери ле јолдоры ===
Јуртта 3 ором: Кирпичтӱ, Меесте, Тӧс.
[[Чуйдыҥ трагы|Чуйдыҥ трагынаҥ]] ала јуртка јетире регионал кӧӧлик јол (84К-64), узуны 2,04 км.
Јакалай јолдор.
{| class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" |'''Кичӱ Ийин јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
| Администрациялык тӧс јер [[Ийин]]|| 5,2 км
|-
|  Аймактыҥ тӧс јери [[Оҥдой]] || 72 км
|-
|  Республикан тӧс кала [[Улалу]] ||  270 км
|-
|  [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы || 360 км
|-
|  Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] || 4000 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 703,4 км-деҥ ||5,2 км
|}

== Тӱӱкизи ==
Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн.

== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы |Малая Иня (Республика Алтай)| Столбцов=10}}

== Ук-калыктары ==
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 298 кижи болгон, олордыҥ 98 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон
<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.


Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
* баштамы школ;
* јурттыҥ клубы;
* эмчилик;
* магазин.

== Экономиказы ==
Кажы ла биледе таҥынаҥ ээлемдӱ (лпх), јылкы, соок тумчукту, оок мал азыраары. Туризм.

== Кереестер ==

=== Тӱӱкилик ===
* 83 кызылгвардеецтиҥ мӧҥкӱзи (1931 ј.,ул. Тӧс ором, 1а)<ref name="Памятники">{{Cite web |title=Решение Исполнительного Комитета Совета народных депутатов Горно-Алтайской автономной области «Об отнесении недвижимых памятников истории и культуры к категории памятников местного значения» от 16.10.1989 г. № 348 |url=https://okn-mk.mkrf.ru/maps/show/id/891837/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109173456/https://okn-mk.mkrf.ru/maps/show/id/891837/ |archivedate=1610213696 |deadlink=yes |accessdate=1610032153 }}</ref><ref name="Памятники список">{{Cite web |title=Список-объектов-культурного-наследия.pdf |url=http://akin04.ru/wp-content/uploads/2014/03/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231111081646/https://akin04.ru/ |archivedate=1699690606 |deadlink=yes |accessdate=1605273298 }}</ref>.

=== Археологиялык ===
* Јебрен тӱрк руникалык бичиктер (730)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Бош-Туу, јебрен корум (790—795)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Бозоголу деп јер, мӧҥкӱсалгыш (1045)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Ак-Кайа (7734)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Ташта јурамалдар (879,729)<ref name="Ойношев свод"/>.
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод">''Ойношев В. П.'', ''Урбанова С. Е.'' Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013.</ref>.

=== Ар-бӱткендик ===
* Адыр-Кан, кереестер (728)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Алтыгы Кара-Суу, тоҥмок (894)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Јаламан-Бажы байлу туу (854)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Кара-Тыт, тоҥбок суу (893)<ref name="Ойношев свод"/>.
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод"/>.

== Јарлу улузы ==
* [[Ередеев, Александр Янганович|Ередеев А. Я.]] (1937—2008) — бичиичи, журналист.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
* [http://www.ongudai-ra.ru/ Окылу сайт «Оҥдой аймак»]
{{Тыш тайантылар}}
{{Оҥдой аймактыҥ јурттары}}

[[Категория:Оҥдой аймактыҥ јурттары]]
[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]
Кичӱ Ийин () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Оҥдой аймагында Ийинниҥ јурт јеезезине кирет.

 Этимологиязы 
Ийин .

Ийин — ийнине кийер кеп, ийнинде карчага отуры.

 Физико-географиялык темдектери 

 Географиязы 
Јурт Алтай Республиканыҥ тал ортозында, Јал-Мӧҥкӱниҥ, Теректиниҥ, Ӱч-Эҥмектиҥ сындарыныҥ эдегинде, Кадыннаҥ ыраак јок, Ийин сууныҥ јарадында турат. Ийин ичинде кырлар бийик те, кају да, јолдоры кату. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 295 метрге бийик.

 Климады 
Климады орто-континентал. Кейдиҥ ортојылдык температуразы −4,2 °С, изӱ кӱндердиҥ температуразыныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, эҥ ле соок температураныҥ алтыгы учы −54 °С, јердиҥ ортојылдык температуразы 0 °С, јыл ичинде калганчы соок кӱн ле баштапкы соок кӱн 02.06/30.08, јыл ичинде соок јок кӱндердиҥ тоозы 87, јут-чыктыҥ кеми бир јылга 345 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 1 м/с, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 13,1 (15 м/с тӱрген салкынду)Оҥдой. Климат.

 Аҥ-куштары 
Тайгалары, анчада Кадрин ле Сымылты, сӱрекей аҥдык: айу, булан, марал, элик, јеекен, бӧрӱ, тӱлкӱ, койон, јорокон, калазак, јоонмойын, киш, кӧрӱк, камду, агас. Куштардаҥ мында кӱртӱк, чай, бӧднӧ, сымда, ӱкӱ, мечиртке, мӱркӱт, карчага, кӱӱк, јелечи, кӱӱле, тарал барТорбоков Т. Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020.

Сууларда балыктаҥ чортон, чараган, бел, ускуч, јылмай, тоозы кезем астаган да болзо, је бар.

 Ӧзӱмдери 
Айландыра Кадрин, Јыралу, Јыланду, Серке-Тайан тайгаларды койу агаш бӱркейт. Кырлардыҥ меес јаны агаш јок, тас, куу таштар, кайалар. Јайгыда аркаларда, актарда, суулардыҥ коолында јӱзӱн-јӱӱр ӧлӧҥ, чечектер, јыра-тайалар јайылып ӧзӧтКучин А. П. Всемирный фонд дикой природы. Флора и фауна Алтая. — Горно-Алтайск: [б.и.], 2001. Јаан јакшы одорлордо јӱзӱн-јӱӱр ӧлӧҥ лӧ јердиҥ јиилеги. Арал-јыдуларда тийиҥкат, бороҥот, кызылгат ӧзӧт. Меестерде маҥыр, јонјолой, сӧҥӱскен, кӧрмӧсјиилек, тайа. Саста кӧгӧзин, кыйгак ӧлӧҥ лӧ о.ӧ. Озодоҥ бери кедери тайгада, јайлуларда ӧлӧҥ-чӧп, тазыл-тамыр кӧп болгон, је улустыҥ кичеебес кылыгынаҥ кӧп эм ӧлӧҥдӧр торт јоголорго јеткен. Ол тоодо кызыл тазыл (), марал (), алтын-тазыл () ла оноҥ до ӧскӧ кӧп чечектер ле ӧлӧҥдӧрТорбоков Т. Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020. Кандык, быркырууш чечек, чийне, буланат, саргай, кӱн чечек, кӱнкаајы, тайа ла о.ӧ. Јакшы јылда јиилектердиҥ де тӱжӱми бар: тийиҥкат, кайыҥкат, бороҥот, кызылгат, тайабаш, уйкӧс. Кӧп эм ӧлӧҥдӧр лӧ тазылдар јоголорго јеткен учун «Алтай Республиканыҥ Кызыл Бичигине» кирген: алтын тазыл, кызыл тазыл, марал чечек ле о.ӧ.

 Јери ле јолдоры 
Јуртта 3 ором: Кирпичтӱ, Меесте, Тӧс.
Чуйдыҥ трагынаҥ ала јуртка јетире регионал кӧӧлик јол (84К-64), узуны 2,04 км.
Јакалай јолдор.
Кичӱ Ийин јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире Администрациялык тӧс јер Ийин 5,2 км  Аймактыҥ тӧс јери Оҥдой  72 км  Республикан тӧс кала Улалу   270 км  Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы  360 км  Тергеениҥ тӧс калазы Москва  4000 км  Чуйдыҥ трагы (Р-256) 703,4 км-деҥ 5,2 км

 Тӱӱкизи 
Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн.

 Эл-јон 

 Ук-калыктары 
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 298 кижи болгон, олордыҥ 98 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон
 Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»..

Окылу тил: орус, алтай Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года).

 Инфраструктуразы 
 баштамы школ;
 јурттыҥ клубы;
 эмчилик;
 магазин.

 Экономиказы 
Кажы ла биледе таҥынаҥ ээлемдӱ (лпх), јылкы, соок тумчукту, оок мал азыраары. Туризм.

 Кереестер 

 Тӱӱкилик 
 83 кызылгвардеецтиҥ мӧҥкӱзи (1931 ј.,ул. Тӧс ором, 1а).

 Археологиялык 
 Јебрен тӱрк руникалык бичиктер (730);
 Бош-Туу, јебрен корум (790—795);
 Бозоголу деп јер, мӧҥкӱсалгыш (1045);
 Ак-Кайа (7734);
 Ташта јурамалдар (879,729).
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичиктеОйношев В. П., Урбанова С. Е. Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013..

 Ар-бӱткендик 
 Адыр-Кан, кереестер (728);
 Алтыгы Кара-Суу, тоҥмок (894);
 Јаламан-Бажы байлу туу (854);
 Кара-Тыт, тоҥбок суу (893).
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

 Јарлу улузы 
 Ередеев А. Я. (1937—2008) — бичиичи, журналист.

 Јуруктардыҥ кӧмзӧзи 

 Ајарулар 

 Тайантылар 
 Окылу сайт «Оҥдой аймак»

Категория:Оҥдой аймактыҥ јурттары
Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле