Ильинка
{{ЈЈЈ+Россия
 |статус                   = Јурт
|русское название         = Ильинка 
 |оригинальное название    = {{lang-ru| Ильинка }}
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 | изображение             = 
 | описание изображения    = 
| lat_deg = 51.443809  
| lon_deg =  85.104315
 | CoordAddon = type:city(5400)_region:RU
 | CoordScale =  
|страна                   = Россия
 |регион                   = Алтай Республика
 |район                    = Шабалин аймак
 |район в таблице          = Шабалин аймак{{!}}Шабалин 
 |вид поселения            = Јурт јеезе
 |поселение                = Ильинканыҥ јурт јеезези
 |поселение в таблице      = Ильинканыҥ јурт јеезези{{!}}Ильинканыҥ
 |внутреннее деление       = 
 |вид главы                = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  =
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 766<ref name="Высота н/у моря"/>
 |климат                   = орто-континентал
  |население              = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Ильинка (Республика Алтай) | тс }}
  |год переписи           = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Ильинка (Республика Алтай) | г }}
 |плотность                = 
 |агломерация              = 
 |национальный состав      = [[орустар]] 77 %, (2002)<ref name="Коряков"/>
 |конфессиональный состав  = 
 |часовой пояс             = 
 |телефонный код           = 38845
 |почтовый индекс          = 
 |почтовые индексы         = 
 |автомобильный код        = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |цифровой идентификатор 2   = 
 |категория в Commons      = 
 |сайт                     = 
}}
'''Ильинка''' ({{Lang-ru|Ильинка}}) јурт [[Россия|Россияда]] [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Шабалин аймак|Шабалин аймагында]]  [[Ильинканыҥ јурт јеезези|Ильинканыҥ јурт јеезезине]] кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

== Этимологиязы ==

== Физико-географиялык темдектери ==
=== Географиязы ===
[[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] тӱндӱк-кӱнбадыш јанында, [[Шиберти (суу)|Шиберти]] ле [[Беш (суу)|Бештиҥ]] суулары бириккенинде турат. Айландыра тайгалары: Бештиҥ, Чаргы-Бажы, Себи-Бажы. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 766 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/np/79508/ilinka.html Ильинка]</ref>.

=== Климады ===
Климады орто-континентал. Шабалин аймактыҥ климады тӱштӱк аймактарга кӧрӧ јымжак. Кыш соок ло карлу, серӱӱн јай болот.  Кышкы сооктыҥ ортоайлык температуразы -19 °С, чаган айдыҥ тыҥыда соогы -35 °С, -40 °С. Кар эмеш калыҥ тӱжер. Јайгы орто температура +15 °С, +16,5 °С болзо, јаан изӱ айдыҥ тыҥ изӱзи +35 °С кире бар. Јут-чыктыҥ кеми јеткил тӱжет 435–462 мм. Салкынныҥ ортојылдык тӱргени 4,5 м/с.

=== Аҥ-куштары ===
Ильинканыҥ тайга тажы аҥдык: койон, агас, јоонмойын, тийиҥ, сарас, кӧрӱк, суузар, камду. Азулу айдардаҥ айу, бӧрӱ, јеекен, шӱлӱзин јӱрет кырларда. Кезик аҥдар-куштардыҥ тоозы астап, јоголорго једип бараткан учун олорды «Кызыл Бичикке» кийдирген<ref name="Кр книга животные РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6252/read.php  ''Красная книга Республики Алтай: животные''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. – 3-е изд., перераб. и доп. – Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. –  368 с. –  ISBN 978-5-93809-086-6. – Текст: электронный</ref>. Куштардаҥ бӧднӧ, чай, кӱртӱк, агуна, турна, кара-тас, каргаа ла о.ӧ. Туйгакту јерликтер: элик, булан, марал. Тооргыны аҥдап, улус торт јоголторго јеткен учун бу аҥ «Алтай Республиканыҥ кызыл бичигине» кирген. Озодоҥ бери јӱзӱн-јӱӱр куштарыла байлык јер. Јелечи, јијигей, кӧктийек, ӱренчи, кызылтӧш, талеҥко, каргаа, саҥыскан – оок куштар ла барынтычылары: ылаачын, шоҥкор, тейлеген, кускун,мӱркӱт. Чек јоголорго јеткен куштар: ала ылаачын, боро ылаачын, шоҥкор, карчага, ӱкӱ, мечиртке<ref name="Торбоков звери">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. – Горно-Алтайск: АУ РА «Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020</ref>.

=== Ӧзӱмдери ===
Јурттыҥ тайга-тажында тыт, мӧш, чиби. Аралдарда эргиш, беле, аспак, тайа, липа, ыргай, каргана, сӧҥӱскен, јыраа, кайыҥ каа-јаада ӧзӧт. Ак јерлерде кулузын, балузын, кӧгӧзин, јонјолой, кандык, маҥыр, јыланкӧс, јыланјастык, кӧрмосјиилек ({{lang-ru|барбарис}}), отӧлӧҥ, јеҥес, кыйгак ӧлӧҥ, маргаа, јыду маргаа, кара чалкан ({{lang-ru|крапива}}), буланат, чийне, кӧктаман, саргай, торко чечек ({{lang-ru|ирис}}), алаҥуш, комургай ({{lang-ru|борщевик}}), кӱнкаајы, таҥдалай, кӱзӱҥи чечек, калаш чечек, мӧт чечек, алтын тазыл, кызыл тазыл, марал чечек, кылбыш ({{lang-ru|бадан}}), чай чечек ({{lang-ru|герань луговая}}), быркырууш чечек, кӱмели, кой маҥыр ({{lang-ru|лук порей}}), ийт маҥыр, калба, батун, кӧжнӧ-шарапшын. Јиилектер: кой јиилек, уйкӧс, бороҥот, тийиҥкат, казылган, јыдукара, тайабаш ({{lang-ru|жимолость}})<ref name="Торбоков звери"/>.

=== Јери ле јолдоры ===
Јуртта 5 ором: Олјондо, Јаҥы, Тӧс, Школдыҥ, Почтаныҥ кош оромы.

«[[Чаргы-Оозы]] – [[Ильинка]] – [[Тураты]]» деп регионал учурлу јол бар. Чуйдыҥ федерал учурлу кӧӧлик јолына (Р256) јетире ..км. 
{| class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" |'''Ильинка јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
| Администрациялык тӧс јер [[Ильинка]]|| 0 км
|-
|  Аймактыҥ тӧс јери [[Шабалин]] ||84 км
|-
|  Республикан тӧс кала [[Улалу]] || 130  км
|-
|  [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы || 220  км
|-
|  Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] || 4000 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 516,0 км-деҥ ([[Чаргы]]) ||49 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 612,0 км-деҥ ([[Нефтебаза]]) ||150 км
|}

== Тӱӱкизи ==
Јурт 1878 јылда тӧзӧлгӧн. Мынаҥ озо мында алтайлар јаткан болгон. Орус кӧчкиндер келип, јуртка Ильин день деген байрамнаҥ улам Ильинка деп ат берген, 
Совет јаҥ келерде, 1920 јылда Ильинский јурт Совет тӧзӧлгӧн, Ильинкада тӧс јери болгон. 1935 јылда сельсоветке Ильинка, Арбайты, Гремушка деп јурттар кирген. 1933 јылда баштапкы колесный трактор алынган.

1989 јылда белетелген: ӧлӧҥ – 31120 ц, аш – 11653 ц, силос – 75600 ц, монокорм – 52200 ц, ВТМ – 1200 ц, ссалам – 4500 ц. Онойдо ок 1989 јылда кӧп сӱт саалган  19,16 ц, мӱӱсти 1863 кг кескен.

1997 јылда совхоз «Оленевод» «Дипломом II степениле» Всероссийский конкурс-смотрда кайралдаткан.
Ильинкада 1873 јылда школ ачылган.  

Ильинка «Оленевод» совхозтыҥ тӧс јери болот. 

== Эл-јон ==
{{Эл-јонныҥ тоозы|Ильинка (Республика Алтай)|Столбцов=10}}

== Ук-калыктары ==
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 859 кижи болгон, олордыҥ 77 % [[орустар]] ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
* Ильинканыҥ јурт јеезезиниҥ администрациязы;
* культура байзыҥы;
* Ильинканыҥ орто ӱредӱлӱ школы;
* эмчилик;
* «Аленушка» деп балдардыҥ туразы;
* библиотека;
* почта.
</div>

== Экономиказы ==
Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ (ЛПХ), мал ла аҥ азыраары.

== Кереестер ==

=== Тӱӱкилик ===
* Граждан јууныҥ туружаачыларына кереес (1922 ј., Центральный ором, б/н)<ref name="Памятники">{{Cite web |title=Решение Исполнительного Комитета Совета народных депутатов Горно-Алтайской автономной области «Об отнесении недвижимых памятников истории и культуры к категории памятников местного значения» от 16.10.1989 г. № 348 |url=https://okn-mk.mkrf.ru/maps/show/id/891837/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109173456/https://okn-mk.mkrf.ru/maps/show/id/891837/ |archivedate=1610213696 |deadlink=yes |accessdate=1610036277 }}</ref><ref name="Памятники список">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://akin04.ru/wp-content/uploads/2014/03/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA-%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509164006/http://akin04.ru/wp-content/uploads/2014/03/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA-%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F.pdf |archivedate=1620578406 |deadlink=yes |accessdate=1605373169 }}</ref>;
* Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес(1976 ј., Тӧс ором, Темдек јок)<ref name="Памятники"/><ref name="Памятники список"/>.

=== Археологиялык ===

=== Ар-бӱткендик ===

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

==Јарлу улузы==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}
{{Шабалин аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Шабалин аймактыҥ јурттары]]
[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]
Ильинка () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Шабалин аймагында  Ильинканыҥ јурт јеезезине кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

 Этимологиязы 

 Физико-географиялык темдектери 
 Географиязы 
Алтай Республиканыҥ тӱндӱк-кӱнбадыш јанында, Шиберти ле Бештиҥ суулары бириккенинде турат. Айландыра тайгалары: Бештиҥ, Чаргы-Бажы, Себи-Бажы. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 766 метрге бийикИльинка.

 Климады 
Климады орто-континентал. Шабалин аймактыҥ климады тӱштӱк аймактарга кӧрӧ јымжак. Кыш соок ло карлу, серӱӱн јай болот.  Кышкы сооктыҥ ортоайлык температуразы -19 °С, чаган айдыҥ тыҥыда соогы -35 °С, -40 °С. Кар эмеш калыҥ тӱжер. Јайгы орто температура +15 °С, +16,5 °С болзо, јаан изӱ айдыҥ тыҥ изӱзи +35 °С кире бар. Јут-чыктыҥ кеми јеткил тӱжет 435–462 мм. Салкынныҥ ортојылдык тӱргени 4,5 м/с.

 Аҥ-куштары 
Ильинканыҥ тайга тажы аҥдык: койон, агас, јоонмойын, тийиҥ, сарас, кӧрӱк, суузар, камду. Азулу айдардаҥ айу, бӧрӱ, јеекен, шӱлӱзин јӱрет кырларда. Кезик аҥдар-куштардыҥ тоозы астап, јоголорго једип бараткан учун олорды «Кызыл Бичикке» кийдирген Красная книга Республики Алтай: животные / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. – 3-е изд., перераб. и доп. – Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. –  368 с. –  ISBN 978-5-93809-086-6. – Текст: электронный. Куштардаҥ бӧднӧ, чай, кӱртӱк, агуна, турна, кара-тас, каргаа ла о.ӧ. Туйгакту јерликтер: элик, булан, марал. Тооргыны аҥдап, улус торт јоголторго јеткен учун бу аҥ «Алтай Республиканыҥ кызыл бичигине» кирген. Озодоҥ бери јӱзӱн-јӱӱр куштарыла байлык јер. Јелечи, јијигей, кӧктийек, ӱренчи, кызылтӧш, талеҥко, каргаа, саҥыскан – оок куштар ла барынтычылары: ылаачын, шоҥкор, тейлеген, кускун,мӱркӱт. Чек јоголорго јеткен куштар: ала ылаачын, боро ылаачын, шоҥкор, карчага, ӱкӱ, мечирткеТорбоков Т. Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. – Горно-Алтайск: АУ РА «Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020.

 Ӧзӱмдери 
Јурттыҥ тайга-тажында тыт, мӧш, чиби. Аралдарда эргиш, беле, аспак, тайа, липа, ыргай, каргана, сӧҥӱскен, јыраа, кайыҥ каа-јаада ӧзӧт. Ак јерлерде кулузын, балузын, кӧгӧзин, јонјолой, кандык, маҥыр, јыланкӧс, јыланјастык, кӧрмосјиилек (), отӧлӧҥ, јеҥес, кыйгак ӧлӧҥ, маргаа, јыду маргаа, кара чалкан (), буланат, чийне, кӧктаман, саргай, торко чечек (), алаҥуш, комургай (), кӱнкаајы, таҥдалай, кӱзӱҥи чечек, калаш чечек, мӧт чечек, алтын тазыл, кызыл тазыл, марал чечек, кылбыш (), чай чечек (), быркырууш чечек, кӱмели, кой маҥыр (), ийт маҥыр, калба, батун, кӧжнӧ-шарапшын. Јиилектер: кой јиилек, уйкӧс, бороҥот, тийиҥкат, казылган, јыдукара, тайабаш ().

 Јери ле јолдоры 
Јуртта 5 ором: Олјондо, Јаҥы, Тӧс, Школдыҥ, Почтаныҥ кош оромы.

«Чаргы-Оозы – Ильинка – Тураты» деп регионал учурлу јол бар. Чуйдыҥ федерал учурлу кӧӧлик јолына (Р256) јетире ..км. 
Ильинка јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире Администрациялык тӧс јер Ильинка 0 км  Аймактыҥ тӧс јери Шабалин 84 км  Республикан тӧс кала Улалу  130  км  Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы  220  км  Тергеениҥ тӧс калазы Москва  4000 км  Чуйдыҥ трагы (Р-256) 516,0 км-деҥ (Чаргы) 49 км  Чуйдыҥ трагы (Р-256) 612,0 км-деҥ (Нефтебаза) 150 км

 Тӱӱкизи 
Јурт 1878 јылда тӧзӧлгӧн. Мынаҥ озо мында алтайлар јаткан болгон. Орус кӧчкиндер келип, јуртка Ильин день деген байрамнаҥ улам Ильинка деп ат берген, 
Совет јаҥ келерде, 1920 јылда Ильинский јурт Совет тӧзӧлгӧн, Ильинкада тӧс јери болгон. 1935 јылда сельсоветке Ильинка, Арбайты, Гремушка деп јурттар кирген. 1933 јылда баштапкы колесный трактор алынган.

1989 јылда белетелген: ӧлӧҥ – 31120 ц, аш – 11653 ц, силос – 75600 ц, монокорм – 52200 ц, ВТМ – 1200 ц, ссалам – 4500 ц. Онойдо ок 1989 јылда кӧп сӱт саалган  19,16 ц, мӱӱсти 1863 кг кескен.

1997 јылда совхоз «Оленевод» «Дипломом II степениле» Всероссийский конкурс-смотрда кайралдаткан.
Ильинкада 1873 јылда школ ачылган.  

Ильинка «Оленевод» совхозтыҥ тӧс јери болот. 

 Эл-јон 

 Ук-калыктары 
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 859 кижи болгон, олордыҥ 77 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»..

Окылу тил: орус, алтай Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года).

 Инфраструктуразы 
 Ильинканыҥ јурт јеезезиниҥ администрациязы;
 культура байзыҥы;
 Ильинканыҥ орто ӱредӱлӱ школы;
 эмчилик;
 «Аленушка» деп балдардыҥ туразы;
 библиотека;
 почта.

 Экономиказы 
Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ (ЛПХ), мал ла аҥ азыраары.

 Кереестер 

 Тӱӱкилик 
 Граждан јууныҥ туружаачыларына кереес (1922 ј., Центральный ором, б/н);
 Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес(1976 ј., Тӧс ором, Темдек јок).

 Археологиялык 

 Ар-бӱткендик 

 Јуруктардыҥ кӧмзӧзи 

Јарлу улузы

 Ајарулар 

 Тайантылар 

Категория:Шабалин аймактыҥ јурттары
Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле