Абдзэхабзэ
'''Абдзахэбзэ''' — [[Адыгэхэр|адыгэмэ]] ябзэIуакIэмэ ащыщ. Абдзэхэ лъэпкъым идиалектыр ары. Абдзэхабзэр [[Адыгабзэ|Адыгэбзэ]] [[КIахэ|КӀахэбзэ]]мэ ащыщ. КӀ, Чъ, ЧӀ, Ч макъэхэр адрэ адыгэ диалектхэм уелъытыгъэу нэхь макӀ. Ыджырэ зэмэным нэхьыбэу Тыркуем дэс Адыгэмэ ар рагущыӀэ. Адыгэ хэкум АбдзэхыбзэкӀэ къэгущыӀэрэр зыныбжъ хэкӀодагъэ Абдзэххэр ары. [[Хьакурынэхьабл|Хьакурынэхьаблэм]] абдзахэ бэ дэс. [[Тыркуе|Тыркуем]] мин 500 Абдзахэ ис. Адрэ Абдзахэхэр исых [[Иордание|Иорданием]], [[Сирие|Сирием]], [[Исраил]] и [[Рихьаные]]. 

== Хьарыфмэ ямакъэхэр ==

Хьэрыф 'ч' {{IPA|[t͡ʃ]}} ыкӏи 'чъ' {{IPA|[t͡ɕ]}} [[КӀахыбзэ|КӀахыбзэхэмкӏэ]] ([[Шапсыгъэбзэ]], [[Бжъэдыгъубзэ]] ыкӏи [[КӀэмыгуябзэ]]) хъугъэх Абдзахэбзэмкӏэ 'щ' {{IPA|[ʃ]}} ыкӏи 'ш' {{IPA|[ɕ]}}.<ref name""=>[https://web.archive.org/web/20150713055635/http://adygeya-republic.info/adyghe-language/detalno/foneticheskie-izmenenija-soglasnykh/spirantizacija-affrikat/ Спирантизация аффрикат]</ref>

{| class="wikitable"
|-
! rowspan=2| Инджылыбзэ
! colspan=2| Абдзахэбзэ
! colspan=2| [[КӀахыбзэ]]
! colspan=2| [[Къэбэрдеибзэ]]
|-
!Кириллица
!IPA
!Кириллица
!IPA
!Кириллица
!IPA
|-
! village
| щылэ
| ɕəla
| чылэ
| t͡ʃəɮa
| жылэ
| ʒəɮa
|-
! spear
| пщы
| pɕə
| пчы
| pt͡ʃə
| бжы
| bʒə
|-
! goat
| пщэны
| pɕanə
| пчэны
| pt͡ʃanə
| бжэн
| bʒan
|-
! to run
| шэн
| ɕan
| чъэн
| t͡ʂan
| жэн
| ʒan
|-
! cold
| шыӏэ
| ɕəʔa
| чъыӏэ
| t͡ʂəʔa
| щӏыӏэ
| ɕʼəʔa
|-
! night
| щэщы
| ɕaɕə
| чэщы
| t͡ʃaɕə
| жэщ
| ʒaɕ
|-
|-
! cow
| щэм
| ɕam
| чэм
| t͡ʃam
| жэм
| ʒam
|-
|-
! fast
| шыкӏай
| ɕət͡ʃaːj
| чъыкӏай
| t͡ʂət͡ʃaːj
| -
| -
|}

Хьэрыф 'кӏ' {{IPA|[t͡ʃʼ]}} ыкӏи 'чӏ' {{IPA|[t͡ʂʼ]}} [[КӀахыбзэ|КӀахыбзэхэмкӏэ]] ([[Шапсыгъэбзэ]], [[Бжъэдыгъубзэ]] ыкӏи [[КӀэмыгуябзэ]]) хъугъэх Абдзахэбзэмкӏэ 'ӏь' {{IPA|[ʔʲ]}} (ӏ + й зэхэтэу) я 'щӏ' {{IPA|[ɕʼ]}}.<ref name""=>[https://web.archive.org/web/20150713055635/http://adygeya-republic.info/adyghe-language/detalno/soglasnye-bukvy/smychnye-soglasnye/perednejazychnye-mjagkie-shipjashchie-affrikaty-dzh-ch-k1/ Переднеязычные мягкие шипящие аффрикаты дж, ч, к1]</ref>

{| class="wikitable"
|-
! rowspan=2| Инджылыбзэ
! colspan=2| Абдзахэбзэ
! colspan=2| [[КӀахыбзэ]]
! colspan=2| [[Къэбэрдеибзэ]]
|-
!Кириллица
!IPA
!Кириллица
!IPA
!Кириллица
!IPA
|-
! stands
| ӏьэт
| ʔʲat
| чӏэт
| t͡ʃʼat
| щӏэт
| ɕ’at
|-
! sits
| ӏьэс
| ʔʲas
| чӏэс
| t͡ʃʼas
| щӏэс
| ɕ’as
|-
! lies
| ӏьэлъ
| ʔʲaɬ
| чӏэлъ
| t͡ʃʼaɬ
| щӏэлъ
| ɕ’aɬ
|-
! boy/young man
| ӏьалэ
| ʔʲaːla
| кӏалэ
| t͡ʃʼaːɮa
| щӏалэ
| ɕʼaːɮa
|-
! to regret
| ӏьэгъожьын
| ʔʲaʁʷaʑən
| кӏэгъожьын
| t͡ʃʼaʁʷaʑən
| щӏегъуэжын
| ɕʼeʁʷaʒən
|-
! few
| маӏьэ
| maːʔʲa
| макӏэ
| maːt͡ʃa
| мащӏэ
| maːɕʼa
|-
! to ask
| ӏьэупкӏэн
| ʔʲawpt͡ʃʼan
| кӏэупкӏэн
| t͡ʃawpt͡ʃan
| щӏэупщӏэн
| ɕʼawpɕʼan
|-
! guest
| хьаӏьэ
| ħaːʔʲa
| хьакӏэ
| ħaːt͡ʃʼa
| хьащӏэ
| ħaːɕʼa
|-
! to fast
| нэӏьын
| naʔʲən
| нэкӏын
| nat͡ʃʼən
| -
| -
|-
! new
| щӏэ
| ɕʼa
| кӏэ
| t͡ʃʼa
| щӏэ
| ɕʼa
|-
! place
| щӏыпӏэ
| ɕʼapʼa
| чӏыпӏэ
| t͡ʂʼəpʼa
| щӏыпӏэ
| ɕʼapʼa
|}

==КъызэраIуэ зэхъокIыгъэхэр==
* Абдзах '''Iэй ↔ кӏ''' КӀахыбзэ: ''ӏэйлэ ↔ кӏалэ'', ''ӏэйс ↔ кӏэс'', ''Iэйхь ↔ кӏахь''
* Абдзах '''щ ↔ ч''' КӀахыбзэ: ''щыӏэ ↔ чъыӏэ'', ''щэм ↔ чэм'', ''мащэ ↔ мачӏэ''

[[Category:Адыгэбзэр]]
Абдзахэбзэ — адыгэмэ ябзэIуакIэмэ ащыщ. Абдзэхэ лъэпкъым идиалектыр ары. Абдзэхабзэр Адыгэбзэ КӀахэбзэмэ ащыщ. КӀ, Чъ, ЧӀ, Ч макъэхэр адрэ адыгэ диалектхэм уелъытыгъэу нэхь макӀ. Ыджырэ зэмэным нэхьыбэу Тыркуем дэс Адыгэмэ ар рагущыӀэ. Адыгэ хэкум АбдзэхыбзэкӀэ къэгущыӀэрэр зыныбжъ хэкӀодагъэ Абдзэххэр ары. Хьакурынэхьаблэм абдзахэ бэ дэс. Тыркуем мин 500 Абдзахэ ис. Адрэ Абдзахэхэр исых Иорданием, Сирием, Исраил и Рихьаные. 

 Хьарыфмэ ямакъэхэр 

Хьэрыф 'ч'  ыкӏи 'чъ'  КӀахыбзэхэмкӏэ (Шапсыгъэбзэ, Бжъэдыгъубзэ ыкӏи КӀэмыгуябзэ) хъугъэх Абдзахэбзэмкӏэ 'щ'  ыкӏи 'ш' .Спирантизация аффрикат

 Инджылыбзэ Абдзахэбзэ КӀахыбзэ КъэбэрдеибзэКириллицаIPAКириллицаIPAКириллицаIPA village щылэ ɕəla чылэ t͡ʃəɮa жылэ ʒəɮa spear пщы pɕə пчы pt͡ʃə бжы bʒə goat пщэны pɕanə пчэны pt͡ʃanə бжэн bʒan to run шэн ɕan чъэн t͡ʂan жэн ʒan cold шыӏэ ɕəʔa чъыӏэ t͡ʂəʔa щӏыӏэ ɕʼəʔa night щэщы ɕaɕə чэщы t͡ʃaɕə жэщ ʒaɕ cow щэм ɕam чэм t͡ʃam жэм ʒam fast шыкӏай ɕət͡ʃaːj чъыкӏай t͡ʂət͡ʃaːj - -

Хьэрыф 'кӏ'  ыкӏи 'чӏ'  КӀахыбзэхэмкӏэ (Шапсыгъэбзэ, Бжъэдыгъубзэ ыкӏи КӀэмыгуябзэ) хъугъэх Абдзахэбзэмкӏэ 'ӏь'  (ӏ + й зэхэтэу) я 'щӏ' .Переднеязычные мягкие шипящие аффрикаты дж, ч, к1

 Инджылыбзэ Абдзахэбзэ КӀахыбзэ КъэбэрдеибзэКириллицаIPAКириллицаIPAКириллицаIPA stands ӏьэт ʔʲat чӏэт t͡ʃʼat щӏэт ɕ’at sits ӏьэс ʔʲas чӏэс t͡ʃʼas щӏэс ɕ’as lies ӏьэлъ ʔʲaɬ чӏэлъ t͡ʃʼaɬ щӏэлъ ɕ’aɬ boy/young man ӏьалэ ʔʲaːla кӏалэ t͡ʃʼaːɮa щӏалэ ɕʼaːɮa to regret ӏьэгъожьын ʔʲaʁʷaʑən кӏэгъожьын t͡ʃʼaʁʷaʑən щӏегъуэжын ɕʼeʁʷaʒən few маӏьэ maːʔʲa макӏэ maːt͡ʃa мащӏэ maːɕʼa to ask ӏьэупкӏэн ʔʲawpt͡ʃʼan кӏэупкӏэн t͡ʃawpt͡ʃan щӏэупщӏэн ɕʼawpɕʼan guest хьаӏьэ ħaːʔʲa хьакӏэ ħaːt͡ʃʼa хьащӏэ ħaːɕʼa to fast нэӏьын naʔʲən нэкӏын nat͡ʃʼən - - new щӏэ ɕʼa кӏэ t͡ʃʼa щӏэ ɕʼa place щӏыпӏэ ɕʼapʼa чӏыпӏэ t͡ʂʼəpʼa щӏыпӏэ ɕʼapʼa

КъызэраIуэ зэхъокIыгъэхэр
 Абдзах Iэй ↔ кӏ КӀахыбзэ: ӏэйлэ ↔ кӏалэ, ӏэйс ↔ кӏэс, Iэйхь ↔ кӏахь
 Абдзах щ ↔ ч КӀахыбзэ: щыӏэ ↔ чъыӏэ, щэм ↔ чэм, мащэ ↔ мачӏэ

Category:Адыгэбзэр