Адиан-ԥҳа, Кьасариа Никәала-иԥҳа
{{Акарточка аполитик
|ахьӡ=Кьасариа Адиан
|даҽа ахьӡ=Кьасариа Чачба
|афото=Gerb Dadiani-Mingrelskii.svg
|амаҵура=[[Абжьыуатәи Агьежьыра|Абжьыуатәи Агьежьыра анапхгаҩы]]
|инаркны=[[1848]]
|рҟынӡа=[[1858]]
|аԥхьа иҟаз=[[Чачба, Алықьсандр (Алы-беи)|Алықьсандр]]
|аҭынха=[[Чачба, Гьаргәал (Абжьыуатәи)|Гьаргәал]]
|аира арыцхә=[[1803]]
|аира аҭыԥ=[[Жәыргьыҭ]], [[Гыртәыла аҳра]]
|аԥсра арыцхә=[[1862]]
|аԥсыжра аҭыԥ=[[Кәтол]], [[Абжьыуатәи Агьежьыра]], [[Аԥсуа аҳра (XV-XIX) |Аԥсуа аҳра]]
|ани аби=Екатерина (Ката) Амаршьан<br />Никәала Адиан
|ахаҵа=[[Чачба, Алықьсандр (Алы-беи)|Алықьсандр Чачба]]
}}
'''Кьасариа Чачба-Адиан''' ([[1803]], [[Жәыргьыҭ]] – [[1862]], [[Кәтол]]) — [[Абжьыуатәи Агьежьыра]] анапхгаҩы, [[Чачба, Алықьсандр (Алы-беи)|Алықьсандр (Алы-беи)]] иԥшәмаԥҳәыс, ԥхьаҟатәи [[Абжьыуатәи Агьежьыра]] анапхгаҩы [[Чачба, Григори (Абжьыуатәи)|Гьаргәал]] иан.

== Аҿара ==
Аҳкәажә Кьасариа Никәала-иԥҳа ́Адианԥҳа диит 1803 ш. Никәала Ду (''Диди Нико)'' иҭаацәараҿ<ref name=":0">{{Ашәҟәы|Ашықәс=2007|Ажәла=Ҷкәан|Ахьӡ=Иури|Астатиа ахьӡ=Аԥсуа аҳцәа рышьҭра|Аҭыԥ=Қарҭ|Аҭыжьырҭа=Универсал|Азхьарԥш=http://apsnyteka.org/file/Chikovani_Rod_abkhazskih_kniazey_Shervashidze.pdf}}</ref>. Жәиԥшь шықәса анылхыҵуаз, 1817 ш., ԥҳәысс дигоит [[Абжьыуатәи Агьежьыра]] анапхгаҩы - [[Чачба, Алықьсандр (Алы-беи)|Алықьсандр (Алы-беи) Чачба]] (1815 ш. Ақьырсианра зыдызкылаз)<ref>{{Ашәҟәы|Ашықәс=2017|Ажәла=Гәымба|Ахьӡ=Михаил|Астатиа ахьӡ=Сафар-беи|Аҭыԥ=Аҟәа|Аҭыжьырҭа=|Азхьарԥш=https://yandex.ru/clck/jsredir?from=yandex.ru%3Bsearch%2Fsite%2F%3Bweb%3B%3B%2Fsite%2Fweb%2Fitem%2Ftitle,pos,p1,source,web&text=сефербей%20чачба&etext=&uuid=&state=p0xMUgUEWJtcZBIIioDH35SC_MTyxd4MJFLGeIWZ-OPOeVwdfS0meQ,,&&cst=AiuY0DBWFJ4EhnbxqmjDhaqaPG8L_F3LkXZuk2AaHk-W__omMZw30pEhwqaQjAx89K-emxECO-8XpIugs6x-EXeWDwMbpp6yl5uzm2AUEaXY4KqSrjI29-6_yM7QuJAoPPoX4Q_MpVo0M7MouEcng6kW-wgfyOq4WbSEoZAefWuRiA1HyNnJTCgcZVHxpHiyh5SBuGlaoXLKyPr5iaHSjeRvpkvku6rvpkweRXL8pylp6-vvIg6ae5mWevNz2tk09nP8jjqTU7rOceal4fYoyAwyylSN584dsjgTkiw_ViV-TDiDpiUzc4jZJ9wc1h3Z06-eR8nBdTVqJThC2GErGFA_LeKWl09VSr5UBoJEaj_A_V_LVfk1apt6kAhtfKuQSfSM7UnbbNaGPBs5CZWWRMJYavXXIjMUJl7a-wcXbC9-TpmSUqUIwmJxlIRmgLKUVXVV4baUwes9K7KWa5T6YzX7PfXKS0-tRbL1aVevUS9H-kKFYVX12OdgJDJ5OiRPQNLeL0gARaBTICB4oEfL2kuLcXXuydky1DDSGsTnF4ywEd5z_7cANgIdYWQZXRJwdHAuL1AxvHegMCna18FaK2RxJRV-Axdo9fHy-koJqJUMCfGTuptbF2nypXFOpw_T-IbSmeu5igxAWNn5arJ6QM_p7CAXuN9HLsraDwdCQvIc78nHOtSFJOiTZjP7rWRzrfR7wFqAGf7PhEzhh1OIoMNlzXy9DK7spAhn_j5p5q6nO6plDHIGhR4zXX3X7lYrL3-H8rd5gfObXm5nGK0UDJid2VkR9g3QH0-Vf1HZA39NrRVfFcL7SGFXfCPCfKs5UmGof79UfByOjOgHbe4YeB_wnWo8mOQfxQxO0zdNNAK1RMCCALoUksRqB_uZUpQRf4yjHwYZDi-xAqjGqj2g67k_qUu7XXRX&data=UlNrNmk5WktYejR0eWJFYk1LdmtxcXpNR21rU0dLU3l1c0x3bUlXNkNLUDZqUkJCZXQyZlV0T25wVnNlTlFIbWhIVXR5Y2E3elJwLWN1SVpnaDVzdTRyYzVPeWFTWS1TMVh0THdQLUlZOHduVVNjTTUzaFBhU1FudVR4Z1RvcG13WW41cjlYVVphRSw,&sign=54d9ab6b07da347a9190178610a2d38a&keyno=0&b64e=2&ref=orjY4mGPRjk5boDnW0uvlrrd71vZw9kpmMT7VeGoKkwcf-ExRIiqmU5Dkm6eAEm2EQsynzQSHwrG-DDmEr3l4zqDe4E4hTt4KrDE402Ly7kqdfmhv_yRFA7ZLCvgaWFTGtAbaHKoSc8nnf6Se-Ac3kqZCWsdIlXWenN2ZBT2eWZa8ONei6EjP0u1l44lX1tYLI0VsSN9Iwo,&l10n=ru}}</ref>. Лхаҵа [[абжьыуаа]] рҟны анырра ду иман.  Аха аҵыхәтәантәи ашықәсқәа раан [[Абжьыуаа|абжьыуааи]] ҵабалааи [[Кәтол]] иақәлон, [[абжьыуаа]] рыҩнқәа рыблон. Зныкымкәан [[Чачба, Алықьсандр (Алы-беи)|Алықьсандр]] ихан рыблон. Иҟалап [[Чачба, Алықьсандр (Алы-беи)|Алықьсандр]] игәабзиара зырԥсыҽызгьы убри акәзар. Аха аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы иԥҳацәеи, иԥацәеи, бзиа иибоз Кьасариа ицын. 1848 шықәсазы [[Абжьыуатәи Агьежьыра|Абжьыуатәи Аԥсны]] анапхгаҩы, аҭауад [[Чачба, Алықьсандр (Алы-беи)|Алықьсандр Чачба]] иԥсҭазаара далҵит<ref name=":1">{{Ашәҟәы|Ашықәс=1847|Ажәла=Селезнев|Ахьӡ=Михаил|Астатиа ахьӡ=Кавказ аҭҵараазы|Аҭыԥ=Москва|Аҭыжьырҭа=Марсктә Акадеттә Корпус|Азхьарԥш=https://elib.rgo.ru/safe-view/123456789/218284/1/MDAyX1JfMjAxNi0xMS0wNy0xNycyMycyOS5wZGY=}}</ref>. Кьасариа лхаҵа анышә дамардеит [[Кәтол]],  аҭырқәцәа рстиль ала иҟаҵаз аҩнаҟны, иаартыз акаршәраҿы, аҵлақәа рацәаны иахьеиҭаҳаз<ref name=":1" />. Иԥсра ашьҭахь анапхгаҩы иԥхықәрақәа налыгӡон.

== Агьежьыра анапхгара аҭара ==
Лхала данаанха лыҽлырӷәӷәеит. Селезнев Кьасариа илызкны ииҩыз абри ауп: 

''«Кьасариа ақьырсианреи, лхьыԥшцәа рзинқәеи рҵасқәеи ирызкны ҳанлацәажәоз, ҳара лҭоурых ҳацныҟәеит, насгьы зегьы агәра ргар ҳалшоит лара даараӡа аҟәыӷара шлымоу, лгәы ҟәышны ишыҟоу»''<ref name=":1" />. 

Аҳкәажә Кьасариа даараӡа иџьашьахәыз аҭеиҭыԥш лыман, уи Селезневгьы иҳәоит: 

''«Уаанӡатәи арыцҳарақәеи 45 шықәса лхыҵреи, Кьасариа лыԥшӡара макьана инагӡаны ирҭынчӡом; лхы-лҿы зегьы ҟаԥшьуп, аурымтә апрофиль аманы…»''<ref name=":1" />.

Кьасариа бзиа илбон аԥсуа маҭәақәа рышәҵара. Уи азыҳәан [[абжьыуаа]] даара бзиа дырбон. Кьасариа асасдкылара лыман. Лыбзоурала аҳ Михаилеи аҳкәажә [[Адианԥҳа, Алықьсандра Гьаргь-иԥҳа|Алықьсандреи]] еибадыреит, анаҩс ачара руит лыдгьылқәа рҟны (ақ. Кәыдры)<ref>{{Ашәҟәы|Ашықәс=2022|Ажәла=Гәымба|Ахьӡ=Михаил|Астатиа ахьӡ=Аԥсуа аҳра 19-тәи ашәышықәса 20-тәи – 50-тәи шықәсқәа рзы|Аҭыԥ=Аҟәа|Аҭыжьырҭа=Акьыԥхь аҩны|Азхьарԥш=http://apsnyteka.org/file/Gumba_M_Abhazskoe_knyazhestvo_v_20_50_godah_XIX_veka_2022.pdf}}</ref>. 1846 ш. Михаил иԥа - [[Чачба, Гьаргь Михаил-иԥа|Гьаргь]], Кьасариеи лхаҵеи рахь дрышьҭит, ааӡаразы. Кьасариа анырра ду лыман, уи азы амзыз бзиагьы иҟан. Лыԥҳа аиҳабы Елизавета, лаб иԥсы анҭаз, Дал зтәыз [[Амаршьан, Баҭал-беи|Баҭал-беи]] диҳәахьан. Лара лыԥҳа Русудан, 1849 ашықәс азы, ԥҳәысс дигеит Шәантәыла аҵыхәтәантәи аҳ – [[Дадышь, Кәасҭа|Кәасҭа (Мырзаҟан) Дадышь]]<ref name=":0" />. Кьасариа лыԥҳа еиҵбы-Марҭа, ԥҳәысс дигеит Химкәрас Амаршьан иԥа, Маҳмед-гереи. 1848 ш. инаркны 1858 ш. рҟынӡа Кьасариа Чачба-Адиан, ари Аԥсны ахәҭаҿы анапхгара азылуан. Карла Серена ишылҩуаз ала, аинформаторцәа изларҳәо ала:

''«Лара ҟәыӷарыла анапхгара ҟалҵон, уи атәылаҿацә аҿы алахтыра ажәла лаҵара лҽазылшәон, еиҳаракгьы ақьырсианра ашьақәыргылара далахәын. Абарҭ аџьабаақәа рзы Аимператор Никәала I аџьар лиҭеит. Анаҩс, 1858 ш. амчра лыҷкәын Гьаргәал иахь ииасит, уи Аԥсны Урыстәылатәи аимпериа иалалаанӡа аҳра иуан»''. 

[[Абжьыуатәи Агьежьыра|Абжьыуатәи Агьежьыраҟны]] Кьасариа даара пату лықәырҵон. Абас ауп Карла Серена уи илызкны ишылҩуаз:

''«Алыбеи анышә дамардеит Кәтол, уаҟа иахьагьы инхо иԥа Гьаргәал аныха иргылеит, уи аартра ду иани иашьцәеи ргәалашәара иазкны имҩаԥысит...Ҳаҭыр ду зқәу аҳкәажә Кьасариа лгәалашәараҿы акырӡа аҵакы змаз ацеремониа аҽазыҟаҵарақәа раан саргьы срылахәын»''<ref name=":2">{{Ашәҟәы|Ашықәс=1999|Ажәла=Карла|Ахьӡ=Серена|Астатиа ахьӡ=Аԥсны акәша-мыкәша аныҟәара.|Аҭыԥ=Москва|Аҭыжьырҭа=Абаза|Азхьарԥш=https://disk.yandex.ru/d/oJQsjPT63MSEWe}}</ref>''.''

== Аԥсра ==
[[Афаил:Изображение WhatsApp 2024-08-05 в 19.41.04 3349ac88.jpg|мини|Кьасариа дахьамадоу ауахәама<ref name=":2" />]]
1862 ш. Кьасариа [[Чачба (аҵакырацәара)|Чачба]]-[[Адиан]] лыԥсҭазаара далҵоит. Дамадоуп [[Кәтол]].

== Ахәыҷқәа ==
Кьасариа илыхшеит 6-ҩык ахәыҷкәа:

* [[Чачба, Григори (Абжьыуатәи)|Гьаргәал Алықьсандр-иԥа]] (1819-02.02.1898) - [[Абжьыуатәи Агьежьыра|Абжь.Агьежь.]] анапхгаҩы (1858-1864).
* Елизавета (Есма-ҳаным) Алықьсандр-иԥха-(1821-1858).
* Русудан (Едылҳан) Алықьсандр-иԥҳа-(1828-01.19.1866).
* Марҭа (Кәакәала) Алықьсандр-иԥҳа-(1830-1858).
* Леуан (Мажара) Алықьсандр-иԥҳа-(1832-26.01.1870).
* Никәала (Гыд) Алықьсандр-иԥҳа-(1833-1884).

==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}

{{Авторитет змоу адыррақәа}}

[[Акатегориа:1803 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:1862 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Адианаа]]
Кьасариа Чачба-Адиан (1803, Жәыргьыҭ – 1862, Кәтол) — Абжьыуатәи Агьежьыра анапхгаҩы, Алықьсандр (Алы-беи) иԥшәмаԥҳәыс, ԥхьаҟатәи Абжьыуатәи Агьежьыра анапхгаҩы Гьаргәал иан.

 Аҿара 
Аҳкәажә Кьасариа Никәала-иԥҳа ́Адианԥҳа диит 1803 ш. Никәала Ду (Диди Нико) иҭаацәараҿ. Жәиԥшь шықәса анылхыҵуаз, 1817 ш., ԥҳәысс дигоит Абжьыуатәи Агьежьыра анапхгаҩы - Алықьсандр (Алы-беи) Чачба (1815 ш. Ақьырсианра зыдызкылаз). Лхаҵа абжьыуаа рҟны анырра ду иман.  Аха аҵыхәтәантәи ашықәсқәа раан абжьыуааи ҵабалааи Кәтол иақәлон, абжьыуаа рыҩнқәа рыблон. Зныкымкәан Алықьсандр ихан рыблон. Иҟалап Алықьсандр игәабзиара зырԥсыҽызгьы убри акәзар. Аха аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы иԥҳацәеи, иԥацәеи, бзиа иибоз Кьасариа ицын. 1848 шықәсазы Абжьыуатәи Аԥсны анапхгаҩы, аҭауад Алықьсандр Чачба иԥсҭазаара далҵит. Кьасариа лхаҵа анышә дамардеит Кәтол,  аҭырқәцәа рстиль ала иҟаҵаз аҩнаҟны, иаартыз акаршәраҿы, аҵлақәа рацәаны иахьеиҭаҳаз. Иԥсра ашьҭахь анапхгаҩы иԥхықәрақәа налыгӡон.

 Агьежьыра анапхгара аҭара 
Лхала данаанха лыҽлырӷәӷәеит. Селезнев Кьасариа илызкны ииҩыз абри ауп: 

«Кьасариа ақьырсианреи, лхьыԥшцәа рзинқәеи рҵасқәеи ирызкны ҳанлацәажәоз, ҳара лҭоурых ҳацныҟәеит, насгьы зегьы агәра ргар ҳалшоит лара даараӡа аҟәыӷара шлымоу, лгәы ҟәышны ишыҟоу». 

Аҳкәажә Кьасариа даараӡа иџьашьахәыз аҭеиҭыԥш лыман, уи Селезневгьы иҳәоит: 

«Уаанӡатәи арыцҳарақәеи 45 шықәса лхыҵреи, Кьасариа лыԥшӡара макьана инагӡаны ирҭынчӡом; лхы-лҿы зегьы ҟаԥшьуп, аурымтә апрофиль аманы…».

Кьасариа бзиа илбон аԥсуа маҭәақәа рышәҵара. Уи азыҳәан абжьыуаа даара бзиа дырбон. Кьасариа асасдкылара лыман. Лыбзоурала аҳ Михаилеи аҳкәажә Алықьсандреи еибадыреит, анаҩс ачара руит лыдгьылқәа рҟны (ақ. Кәыдры). 1846 ш. Михаил иԥа - Гьаргь, Кьасариеи лхаҵеи рахь дрышьҭит, ааӡаразы. Кьасариа анырра ду лыман, уи азы амзыз бзиагьы иҟан. Лыԥҳа аиҳабы Елизавета, лаб иԥсы анҭаз, Дал зтәыз Баҭал-беи диҳәахьан. Лара лыԥҳа Русудан, 1849 ашықәс азы, ԥҳәысс дигеит Шәантәыла аҵыхәтәантәи аҳ – Кәасҭа (Мырзаҟан) Дадышь. Кьасариа лыԥҳа еиҵбы-Марҭа, ԥҳәысс дигеит Химкәрас Амаршьан иԥа, Маҳмед-гереи. 1848 ш. инаркны 1858 ш. рҟынӡа Кьасариа Чачба-Адиан, ари Аԥсны ахәҭаҿы анапхгара азылуан. Карла Серена ишылҩуаз ала, аинформаторцәа изларҳәо ала:

«Лара ҟәыӷарыла анапхгара ҟалҵон, уи атәылаҿацә аҿы алахтыра ажәла лаҵара лҽазылшәон, еиҳаракгьы ақьырсианра ашьақәыргылара далахәын. Абарҭ аџьабаақәа рзы Аимператор Никәала I аџьар лиҭеит. Анаҩс, 1858 ш. амчра лыҷкәын Гьаргәал иахь ииасит, уи Аԥсны Урыстәылатәи аимпериа иалалаанӡа аҳра иуан». 

Абжьыуатәи Агьежьыраҟны Кьасариа даара пату лықәырҵон. Абас ауп Карла Серена уи илызкны ишылҩуаз:

«Алыбеи анышә дамардеит Кәтол, уаҟа иахьагьы инхо иԥа Гьаргәал аныха иргылеит, уи аартра ду иани иашьцәеи ргәалашәара иазкны имҩаԥысит...Ҳаҭыр ду зқәу аҳкәажә Кьасариа лгәалашәараҿы акырӡа аҵакы змаз ацеремониа аҽазыҟаҵарақәа раан саргьы срылахәын».

 Аԥсра 
мини|Кьасариа дахьамадоу ауахәама
1862 ш. Кьасариа Чачба-Адиан лыԥсҭазаара далҵоит. Дамадоуп Кәтол.

 Ахәыҷқәа 
Кьасариа илыхшеит 6-ҩык ахәыҷкәа:

 Гьаргәал Алықьсандр-иԥа (1819-02.02.1898) - Абжь.Агьежь. анапхгаҩы (1858-1864).
 Елизавета (Есма-ҳаным) Алықьсандр-иԥха-(1821-1858).
 Русудан (Едылҳан) Алықьсандр-иԥҳа-(1828-01.19.1866).
 Марҭа (Кәакәала) Алықьсандр-иԥҳа-(1830-1858).
 Леуан (Мажара) Алықьсандр-иԥҳа-(1832-26.01.1870).
 Никәала (Гыд) Алықьсандр-иԥҳа-(1833-1884).

Азгәаҭақәа

Акатегориа:1803 шықәсазы ииз
Акатегориа:1862 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Адианаа