Аҳ
'''Аҳ''' — [[Аԥсны]] анапхгаҩцәа ирхадыргылоз ажәытәӡатәи аԥсуа титулуп<ref name=":0">{{Ашәҟәы|Ашықәс=2015|Азхьарԥш=https://disk.yandex.ru/i/18IyvcrAwRuKh|Астатиа ахьӡ=Аԥсны аҭоурых. Жәытәнатә аахыс иахьа уажәраанӡа|Аҭыԥ=Аҟәа|Аҭыжьырҭа=|Адаҟьа=246|Ажәла1=Абӷажәба|Ахьӡ1=О. Хә.|Ажәла2=Лакоба|Ахьӡ2=С. З.}}</ref>. Атитул Аҳ ахархәара аман Абазгиаҿ. [[Леуан II]] аҳраура далагаанӡа атитул аҳ - [[Аԥсны]] анапхгаҩы ирҭон, аха [[Леуан II|Леуан]] "аҳ" аҭыԥан "[[аԥсҳа]]" ҳәа атитул идикылеит<ref name=":0" /><ref>{{Ашәҟәы|Ашықәс=2015|Азхьарԥш=http://apsnyteka.org/2891-chachkhalia_d_khronika_abkhazskikh_tsarei_2000.html|Астатиа ахьӡ=Аԥсуа аԥсҳацәа рыхроника|Аҭыԥ=Москва|Аҭыжьырҭа=|Ажәла=Чачхал|Ахьӡ=Денис|Адаҟьақәа=16-18}}</ref>. Ашьҭахь 1459 инаркны 1864 рҟынӡа [[Аԥсуа аҳра (XV-XIX)|Аԥсуа аҳраҿы]] ари атитул ахархәара аиуит<ref name=":0" />.

Зегь реиҳа ижәытәӡатәиу аԥсуа-абаза социалтә терминқәа иреиуоуп аҳ “''ицхаҵкы''”, “''аҭауад''”. [[Иналиԥа, Шьалуа Денис-иԥа|Шь. Д Инал-иԥа]] иҩуеит: 

<blockquote>Ааигәанӡа аԥсуа ҭацацәа аиҳабы аҳ ма дадаҳ, саҳ ҳәа ишьҭан, зегь реиҳа ҳаҭыр зқәу ҳәа аҵакы аҭаны, иԥҳәысгьы – нанаҳ<ref name=":1">{{Ашәҟәы|Ашықәс=2020|Азхьарԥш=http://apsnyteka.org/file/Kvarchiya_V_Sobranie_trudov_V_2020.pdf|Ажәла=Кәарҷиа|Ахьӡ=В. Е.|Астатиа ахьӡ=АУСУМҬАҚӘА РЕИЗГА|Аҭыԥ=Аҟәа|Аҭыжьырҭа=Academia|Адаҟьа=357}}</ref>. </blockquote>Ажәа аҳ аҟынтәи ишьақәгылоуп абарҭ аԥсуа терминқәа<ref name=":1" />:

* аҳкәажә ― аҳ ма аҭауад иԥҳәыс.
* аҳкәажәду ― «аҳәынҭқарԥҳәыс», аԥсҳа иԥҳәыс, ма аҳраду анапхгаҩы.
* аҳра ― аҳ ахадас дахьаау атәыла.
* аҳраду ― аԥсҳа хадас дахьаау атәыла
* аҳҭны ― аҳ иаҳҭнықалақь, итәарҭа
* аҳҭырԥар // аҳҭнырԥар ― аԥсҳа ма аҳ ихьчаҩцәа
* аҳиԥа ― аҳ ма аԥсҳа иԥа.
* аҳԥҳа ― аҳ ма аԥсҳа иԥҳа.

Иара ахаҭа титул аҳ ижәытәӡатәиу аԥсуа-абазатә атермин ауп<ref name=":1" />.  Атитул аҳ [[Аԥсуа аҳра (XV-XIX)|Аԥсуа аҳраҿы]] еиҭашьақәдыргылеит 1459 ашықәс азы, усҟан [[Аԥсуа аҳра (XV-XIX)|Аԥсны]] раԥхьатәи аҳс дыҟан [[Чачба, Рабиа Аргәынаи-иԥа|Рабиа Чачба]], аҵыхәтәантәи аԥсуа аерисҭау ([[аҳмада]]) - [[Чачба, Аргәынаи|Аргәынаиа Чачба]] иԥа<ref name=":2">{{Ашәҟәы|Ашықәс=2007|Азхьарԥш=http://apsnyteka.org/file/Chikovani_Rod_abkhazskih_kniazey_Shervashidze.pdf|Ажәла=Ҷкәан|Ахьӡ=Иури|Астатиа ахьӡ=Аԥсуа аҳцәа Чачаа рышьҭра|Аҭыԥ=Қарҭ|Аҭыжьырҭа=Ауниверсал|Адаҟьа=25}}</ref>. Аҵыхәтәантәи [[Аԥсуа аҳра (XV-XIX)|Аԥсуа аҳра]] аҳ иакәын ― аҭауад лаша аҳ Аҳмыҭ-беи (Михаил) Чачба<ref name=":2" /><ref name=":0" />.

==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}

{{Авторитет змоу адыррақәа}}

[[Акатегориа:Амонархиа]]
[[Акатегориа:Амонархцәа]]
[[Акатегориа:Авторитет змоу амаҵурауаа]]
[[Акатегориа:Атитулқәа]]
[[Акатегориа:Аполитика]]
[[Акатегориа:Аамсҭатә титулқәа]]
Аҳ — Аԥсны анапхгаҩцәа ирхадыргылоз ажәытәӡатәи аԥсуа титулуп. Атитул Аҳ ахархәара аман Абазгиаҿ. Леуан II аҳраура далагаанӡа атитул аҳ - Аԥсны анапхгаҩы ирҭон, аха Леуан "аҳ" аҭыԥан "аԥсҳа" ҳәа атитул идикылеит. Ашьҭахь 1459 инаркны 1864 рҟынӡа Аԥсуа аҳраҿы ари атитул ахархәара аиуит.

Зегь реиҳа ижәытәӡатәиу аԥсуа-абаза социалтә терминқәа иреиуоуп аҳ “ицхаҵкы”, “аҭауад”. Шь. Д Инал-иԥа иҩуеит: 

Ааигәанӡа аԥсуа ҭацацәа аиҳабы аҳ ма дадаҳ, саҳ ҳәа ишьҭан, зегь реиҳа ҳаҭыр зқәу ҳәа аҵакы аҭаны, иԥҳәысгьы – нанаҳ. Ажәа аҳ аҟынтәи ишьақәгылоуп абарҭ аԥсуа терминқәа:

 аҳкәажә ― аҳ ма аҭауад иԥҳәыс.
 аҳкәажәду ― «аҳәынҭқарԥҳәыс», аԥсҳа иԥҳәыс, ма аҳраду анапхгаҩы.
 аҳра ― аҳ ахадас дахьаау атәыла.
 аҳраду ― аԥсҳа хадас дахьаау атәыла
 аҳҭны ― аҳ иаҳҭнықалақь, итәарҭа
 аҳҭырԥар // аҳҭнырԥар ― аԥсҳа ма аҳ ихьчаҩцәа
 аҳиԥа ― аҳ ма аԥсҳа иԥа.
 аҳԥҳа ― аҳ ма аԥсҳа иԥҳа.

Иара ахаҭа титул аҳ ижәытәӡатәиу аԥсуа-абазатә атермин ауп.  Атитул аҳ Аԥсуа аҳраҿы еиҭашьақәдыргылеит 1459 ашықәс азы, усҟан Аԥсны раԥхьатәи аҳс дыҟан Рабиа Чачба, аҵыхәтәантәи аԥсуа аерисҭау (аҳмада) - Аргәынаиа Чачба иԥа. Аҵыхәтәантәи Аԥсуа аҳра аҳ иакәын ― аҭауад лаша аҳ Аҳмыҭ-беи (Михаил) Чачба.

Азгәаҭақәа

Акатегориа:Амонархиа
Акатегориа:Амонархцәа
Акатегориа:Авторитет змоу амаҵурауаа
Акатегориа:Атитулқәа
Акатегориа:Аполитика
Акатегориа:Аамсҭатә титулқәа