Адиан, Кац II
{{Акарточка аполитик|ахьӡ=Кац II Адиан|даҽа ахьӡ=კაცია II დადიანი|амаҵура=[[Гыртәыла аҳра |Гыртәыла аҳ]]|инаркны=[[1757]]|рҟынӡа=[[1788]]|аԥхьа иҟаз=Отиа|аҭынха=[[Адиан, Гьыргәал Кац-иԥа |Гьыргәал]]|аира арыцхә=?|аира аҭыԥ=[[Гыртәыла аҳра]]|аԥсра арыцхә=[[1788]]|аԥсра аҭыԥ=[[Гыртәыла аҳра]]|аԥсыжра аҭыԥ=[[Мартвилтәи аберҭыԥ |Марҭвил]]|ани аби=Отиа Адиан, Гәылкан Раҷатәи|ахәыҷқәа=аԥацәа:  [[Адиан, Гьыргәал Кац-иԥа |Гьыргәал]], Отиа, Бежа, Манча, Ҭариел, Бесарион, Гьаргь, Леуан, Иуана

аԥҳацәа: Елизавета, 
[[Адианԥҳа, Ҭамара Кац-иԥҳа |Ҭамар]], Мариам|аԥҳәыс=1) Дареџьан Шарвашиӡе (Чачба)
2) Елизавета Багратионԥҳа
3) Анна Ҵулукиӡе}}

'''Кац II Адиан''' – 1758 инаркны 1788 рҟынӡа [[Гыртәыла аҳра|Гыртәыла]] аҳс (мҭаварс) дыҟан.

== Аҿара. Аҳра аҭынха ==
Кац Адиан диит аҳ Отиа Адиани уи иԥшәмаԥҳәыси Гәылкани рҭаҳцәараҿ. Отиа Адиан иқәрахь инеихьаз, Кац агырцәеи леҷхәымцәеи злахәыз абаталион дахагыланы, [[Мырзаҟан]] анапхгаҩы Хәҭын Чачба дицны, [[Гыртәыла аҳра|Гыртәылеи]] [[Аԥсуа аҳра (XV-XIX)|Аԥсни]] рҳәаатә қәыларахь идәықәлеит. Ԥхынҷкәынымза 14 рзы Кац Окрыбтәи адәкаршәрақәа рҿы аҳтә аруаа дырԥылеит. Урҭ еицны Крессилитәи аибашьраҿы османцәа ирҿагылеит. Аҭырқәцәа хыԥхьаӡарала ишеиҳазгьы, ақырҭуа-аԥсуа еидгыла ампыҵахалаҩцәа рҿаԥхьа аиааира ду ргеит. Ари аибашьраан Салуман I хаҭала османтәи архада Гола-ԥашьа дишьуеит, Хәҭын Чачба игәыԥ афырхаҵара аадырԥшуеит, уи Хәтын дышҭахазгьы, иӡбатәны иҟалоит. 

== Аҳраура ==
Иаб иԥсра ашьҭахь 1757 ашықәс азы [[Гыртәыла аҳра|Гыртәыла]] аҳс дҟалеит. 1759 азы, мраҭашәаратәи Қырҭтәыла ауахәаматәи адунеитәи ахаҭарнакцәа рыбжьара аиқәшаҳаҭра анапаҵыҩра ҟазҵаз дыруаӡәкын, Салуман I ԥкра зқәиҵаз амаҵуҩцәа рыҭира еиҭалагаразы Османтәи адҵақәа рҿагылара азы ажәа ҟазҵаз<ref>{{Ашәҟәы|Ашықәс=1957|Ажәла1=Ленг|Ахьӡ=Девид Маршал|Астатиа ахьӡ=Ақырҭуа амонархиа аҵыхәтәантәи ашықәсқәа|Аҭыԥ=Ниу-Иорк|Аҭыжьырҭа=Колумбиатәи ауниверситет апресса|Азхьарԥш=https://archive.org/details/lastyearsofgeorg0000unse/page/n3/mode/2up}}</ref>.

=== Имереҭи иареи реиҿагылара ===
Каци Салумани реизыҟазаашьақәа ԥхасҭахеит, 1765 шықәсазы Адиан Османтәи амчра анапаҵҟа дшаалазгьы, насгьы Салуман иаӷацәа, Имереҭ изакәаным аҳ Темыри, Росҭом Раҷатәии, 1766 шықәсазы дышрыдгылаз азы. Кац аҳ иҭыԥ ицәыӡырц дшәон, 1769 шықәсазы Салуман инапы ианылаз Раҷа еиԥш. Кац имчра арӷәӷәара иҽазишәеит, Гыртәыла азы хазы уахәамак ҟаҵаны, имереҭтәи уахәама иахьыԥшымкәа, Росҭом Раҷатә иашьа Бесарион аԥсқәабазхадас дҟаиҵеит<ref name=":0">{{Ашәҟәы|Ашықәс=1980|Ажәла1=Бераӡе|Ахьӡ=Т.|Астатиа ахьӡ=Кац II Адиан. Ақырҭуа советтә енциклопедиа|Аҭыԥ=Қарҭ|Аҭыжьырҭа=Мецниереба|Азхьарԥш=https://archive.org/details/abashidze-enciklopedia-tomi-9|Адаҟьа=444}}</ref>.

=== Аҭырқәа еибашьра ===
1768-1774 шықәсқәа рзы аурыс-ҭырқә аибашьраан Кац раԥхьаӡа акәны аҭырқәцәа дрыдгылеит, Салуман иакәзар, аурысцәеи иареи аиҩызара рыбжьарҵеит. 1769 шықәсазы ԥхынҷкәынымзазы Салуман Каци Зураби рҿаԥхьа аиааира игеит, ашьҭахь Гыртәыла дақәлеит. Убасҟан Кац иӡбеит аурыс ир Имереҭ иахьыҟаз, Салуман ар рхы, аграф Тотлебени реизыҟазаашьа уадаҩқәа ихы иархәаны, аурыс аимперԥҳәыс Екатерина Ду дизиашаны дшыҟаз ала аҭоуба ҟаиҵеит. Тотлебен ихаҭыԥуаҩ аинрал Сухотин аиҿагылараҿы абжьаҟазара иҽазишәеит, аха Салуман иҭаххеит Гыртәыла аҟны имчра арӷәӷәара, иара убасгьы Леҷхәымтәи атәылаҿацә азы аимак иӡбатәуп ҳәа иҳәеит<ref>{{Ашәҟәы|Ашықәс=2000|Ажәла1=Гвоздев|Ахьӡ=Н. К.|Астатиа ахьӡ=Аимпериатә политикеи Қырҭтәыла аганахьала аԥеиԥшқәеи, 1760–1819.|Аҭыԥ=Ниу-Иорк|Аҭыжьырҭа=Полграв|Азхьарԥш=https://archive.org/details/imperialpolicies0000gvos|Адаҟьа=}}</ref>. Сухотин агыруа баӷәаза Ԥуҭ ахьизымгаз азы Адиан ахара идиҵеит. Ари ашьҭахь Кац аурысқәеи иареи реизыҟазаашьақәа аҵыхәа ԥҵәеит.<ref name=":0" />

=== Аҳраура аҵыхәтәа ===
1776 ашықәс азы Салуман Кац мчыла дидицалеит иара имчра дақәшаҳаҭхарц, насгьы Имереҭтәи ауахәама амчра дақәшаҳаҭхарц. Гыртәыла аҭынчратә еиқәшаҳаҭра ахәарҭа аанагеит, избан акәзар Имереҭ ицхыраарала 1780 шықәсазы Рухь иақәлаз аԥсуа-зыхәтә ржәылара аанкылараҿы акырӡа иаҵанакуан. Нас Кац Аԥсны иҽалаирхәит, аҳ Зураб дицхрааны аамҭа кьаҿк иалагӡаны Қьалышь-беи Аҟәантәи ихцара азы<ref name=":0" />.

1784 ашықәс азы Адиан Салуман диҭиит Баҭым аҩадахьы аҭырқәа атәылаҿацә ахь имҩаԥигоз ихлымӡаахыз аекспедициа аан. Уи ашықәс азы Салуман иԥсра ашьҭахьтәи амчразы аиҿагылараҿы, Кац Имереҭ аҳ ҿыц Дауҭ II, иуа акыр зҵазкуа аусқәа изыҟаиҵеит, уи азы акыр зҵазкуа аҳамҭақәа иоуит<ref name=":0" />.

1788 шықәсазы Кац II Адиан иԥсҭазаара далҵит, [[Мартвилтәи аберҭыԥ|Марҭвилитәи аберҭыԥ]] аҿы анышә дамадоуп. Уи ихаҭыԥан 18 шықәса зхыҵуаз иԥа Гьыргәал аҳс дҟалеит<ref name=":0" />. 

== Аҭаҳцәа ==
Кац II Адиан хынтә аҭаацәара далалеит. Раԥхьатәи иԥҳәыс аԥсуа аҳкәажә Дареџьан Чачба лакәын, урҭ еилыҵит. 1765 ашықәс азы Кац иԥҳәысс дааигоит аҳԥҳа Елизавета Багратионԥҳа, Кахьеҭтәи Ҭемыр II иԥҳа. Ихԥатәи, аҵыхәтәантәи иԥҳәыс аҳкәажә Анна Ҵулукиӡе лакәын, аимереҭтә аҭауад Пааҭа Цулукиӡе иԥҳа. Кац ԥыҭҩык ахшара иоуит<ref>{{Ашәҟәы|Ашықәс=1998|Ажәла1=Гребелски|Ахьӡ=П. Х.|Астатиа ахьӡ=Урыстәылатәи аимпериа аамсҭара рҭаацәарақәа. Қырҭтәыла Аҳра аҭауадацәа|Аҭыԥ=|Аҭыжьырҭа=|Азхьарԥш=https://archive.org/details/imperialpolicies0000gvos|Адаҟьа=|Атом=4-тәи}}</ref>:

* [[Адиан, Гьыргәал Кац-иԥа|Гьыргәал (Григол) Адиан]] (1770-1804), Мегрелиа анапхгара зуаз аҳәынҭқар (1804 инаркны)
* Адиан Отиа, аҭауад
* Адиан Бежьан, аҭауад
* Манча II Адиан, Гыртәыла аҳ (1792-1795) (иашьа амчра имхны). Нас иашьеиҳаби иареи еинышәеит. 1804 ашықәс азы Урыстәыла дизиашаны дшыҟоу аҭоуба ҟаиҵеит.
* Ҭариел Адиан, Гыртәыла аҳ (1802-1803) (иашьа амчра имхны). 
* Адиан Бесарион (?—1823/8), Чҟондид аҷҟәандархада
* Адиан Гьаргь, аҭауад
* Адиан Леуан, аҭауад
* Адиан Елизавета, аҳкәажә, ԥҳәысс диман аҭауад Росҭом Папун-иԥа Ҵереҭели
* Адиан Иуана, (1777-1823), аҭауад, Цагертәи аҷҟәандар, Чҟондидтәи аҷҟәандархада
* Адиан Мариам (1783 - 03/19/1841), аҳкәажә. Лара ԥҳәысс дигеит Имереҭ аҵыхәтәантәи аҳ (1789-1810) Салуман II (1773-1815)
* [[Адианԥҳа, Ҭамара Кац-иԥҳа|Адиан Ҭамара]] (1790-1818), аҳкәажә, ԥҳәысс дигеит Аԥсны аҳра зуаз аҳ [[Чачба, Сафар Алибеи|Гьаргь Чачба]]

== Азхьарԥшқәа ==
Кац II Адиан – 1758 инаркны 1788 рҟынӡа Гыртәыла аҳс (мҭаварс) дыҟан.

 Аҿара. Аҳра аҭынха 
Кац Адиан диит аҳ Отиа Адиани уи иԥшәмаԥҳәыси Гәылкани рҭаҳцәараҿ. Отиа Адиан иқәрахь инеихьаз, Кац агырцәеи леҷхәымцәеи злахәыз абаталион дахагыланы, Мырзаҟан анапхгаҩы Хәҭын Чачба дицны, Гыртәылеи Аԥсни рҳәаатә қәыларахь идәықәлеит. Ԥхынҷкәынымза 14 рзы Кац Окрыбтәи адәкаршәрақәа рҿы аҳтә аруаа дырԥылеит. Урҭ еицны Крессилитәи аибашьраҿы османцәа ирҿагылеит. Аҭырқәцәа хыԥхьаӡарала ишеиҳазгьы, ақырҭуа-аԥсуа еидгыла ампыҵахалаҩцәа рҿаԥхьа аиааира ду ргеит. Ари аибашьраан Салуман I хаҭала османтәи архада Гола-ԥашьа дишьуеит, Хәҭын Чачба игәыԥ афырхаҵара аадырԥшуеит, уи Хәтын дышҭахазгьы, иӡбатәны иҟалоит. 

 Аҳраура 
Иаб иԥсра ашьҭахь 1757 ашықәс азы Гыртәыла аҳс дҟалеит. 1759 азы, мраҭашәаратәи Қырҭтәыла ауахәаматәи адунеитәи ахаҭарнакцәа рыбжьара аиқәшаҳаҭра анапаҵыҩра ҟазҵаз дыруаӡәкын, Салуман I ԥкра зқәиҵаз амаҵуҩцәа рыҭира еиҭалагаразы Османтәи адҵақәа рҿагылара азы ажәа ҟазҵаз.

 Имереҭи иареи реиҿагылара 
Каци Салумани реизыҟазаашьақәа ԥхасҭахеит, 1765 шықәсазы Адиан Османтәи амчра анапаҵҟа дшаалазгьы, насгьы Салуман иаӷацәа, Имереҭ изакәаным аҳ Темыри, Росҭом Раҷатәии, 1766 шықәсазы дышрыдгылаз азы. Кац аҳ иҭыԥ ицәыӡырц дшәон, 1769 шықәсазы Салуман инапы ианылаз Раҷа еиԥш. Кац имчра арӷәӷәара иҽазишәеит, Гыртәыла азы хазы уахәамак ҟаҵаны, имереҭтәи уахәама иахьыԥшымкәа, Росҭом Раҷатә иашьа Бесарион аԥсқәабазхадас дҟаиҵеит.

 Аҭырқәа еибашьра 
1768-1774 шықәсқәа рзы аурыс-ҭырқә аибашьраан Кац раԥхьаӡа акәны аҭырқәцәа дрыдгылеит, Салуман иакәзар, аурысцәеи иареи аиҩызара рыбжьарҵеит. 1769 шықәсазы ԥхынҷкәынымзазы Салуман Каци Зураби рҿаԥхьа аиааира игеит, ашьҭахь Гыртәыла дақәлеит. Убасҟан Кац иӡбеит аурыс ир Имереҭ иахьыҟаз, Салуман ар рхы, аграф Тотлебени реизыҟазаашьа уадаҩқәа ихы иархәаны, аурыс аимперԥҳәыс Екатерина Ду дизиашаны дшыҟаз ала аҭоуба ҟаиҵеит. Тотлебен ихаҭыԥуаҩ аинрал Сухотин аиҿагылараҿы абжьаҟазара иҽазишәеит, аха Салуман иҭаххеит Гыртәыла аҟны имчра арӷәӷәара, иара убасгьы Леҷхәымтәи атәылаҿацә азы аимак иӡбатәуп ҳәа иҳәеит. Сухотин агыруа баӷәаза Ԥуҭ ахьизымгаз азы Адиан ахара идиҵеит. Ари ашьҭахь Кац аурысқәеи иареи реизыҟазаашьақәа аҵыхәа ԥҵәеит.

 Аҳраура аҵыхәтәа 
1776 ашықәс азы Салуман Кац мчыла дидицалеит иара имчра дақәшаҳаҭхарц, насгьы Имереҭтәи ауахәама амчра дақәшаҳаҭхарц. Гыртәыла аҭынчратә еиқәшаҳаҭра ахәарҭа аанагеит, избан акәзар Имереҭ ицхыраарала 1780 шықәсазы Рухь иақәлаз аԥсуа-зыхәтә ржәылара аанкылараҿы акырӡа иаҵанакуан. Нас Кац Аԥсны иҽалаирхәит, аҳ Зураб дицхрааны аамҭа кьаҿк иалагӡаны Қьалышь-беи Аҟәантәи ихцара азы.

1784 ашықәс азы Адиан Салуман диҭиит Баҭым аҩадахьы аҭырқәа атәылаҿацә ахь имҩаԥигоз ихлымӡаахыз аекспедициа аан. Уи ашықәс азы Салуман иԥсра ашьҭахьтәи амчразы аиҿагылараҿы, Кац Имереҭ аҳ ҿыц Дауҭ II, иуа акыр зҵазкуа аусқәа изыҟаиҵеит, уи азы акыр зҵазкуа аҳамҭақәа иоуит.

1788 шықәсазы Кац II Адиан иԥсҭазаара далҵит, Марҭвилитәи аберҭыԥ аҿы анышә дамадоуп. Уи ихаҭыԥан 18 шықәса зхыҵуаз иԥа Гьыргәал аҳс дҟалеит. 

 Аҭаҳцәа 
Кац II Адиан хынтә аҭаацәара далалеит. Раԥхьатәи иԥҳәыс аԥсуа аҳкәажә Дареџьан Чачба лакәын, урҭ еилыҵит. 1765 ашықәс азы Кац иԥҳәысс дааигоит аҳԥҳа Елизавета Багратионԥҳа, Кахьеҭтәи Ҭемыр II иԥҳа. Ихԥатәи, аҵыхәтәантәи иԥҳәыс аҳкәажә Анна Ҵулукиӡе лакәын, аимереҭтә аҭауад Пааҭа Цулукиӡе иԥҳа. Кац ԥыҭҩык ахшара иоуит:

 Гьыргәал (Григол) Адиан (1770-1804), Мегрелиа анапхгара зуаз аҳәынҭқар (1804 инаркны)
 Адиан Отиа, аҭауад
 Адиан Бежьан, аҭауад
 Манча II Адиан, Гыртәыла аҳ (1792-1795) (иашьа амчра имхны). Нас иашьеиҳаби иареи еинышәеит. 1804 ашықәс азы Урыстәыла дизиашаны дшыҟоу аҭоуба ҟаиҵеит.
 Ҭариел Адиан, Гыртәыла аҳ (1802-1803) (иашьа амчра имхны). 
 Адиан Бесарион (?—1823/8), Чҟондид аҷҟәандархада
 Адиан Гьаргь, аҭауад
 Адиан Леуан, аҭауад
 Адиан Елизавета, аҳкәажә, ԥҳәысс диман аҭауад Росҭом Папун-иԥа Ҵереҭели
 Адиан Иуана, (1777-1823), аҭауад, Цагертәи аҷҟәандар, Чҟондидтәи аҷҟәандархада
 Адиан Мариам (1783 - 03/19/1841), аҳкәажә. Лара ԥҳәысс дигеит Имереҭ аҵыхәтәантәи аҳ (1789-1810) Салуман II (1773-1815)
 Адиан Ҭамара (1790-1818), аҳкәажә, ԥҳәысс дигеит Аԥсны аҳра зуаз аҳ Гьаргь Чачба

 Азхьарԥшқәа