Кәасҭа III
{{Акарточка аполитик
|ахьӡ=Кәасҭа III
|амаҵура=Аԥсҳа
|инаркны=[[899]]
|рҟынӡа=[[929]]
|абираҟ=Flag of Abasgeti.svg
|аԥхьа иҟаз=[[Баграт I (Аԥсҳа)|Баграт I]]
|аҭынха=[[Гьаргь II]]
|аира арыцхә=?
|аира аҭыԥ=[[Аԥсуа Аҳраду]]
|аԥсра арыцхә=[[929]]
|аԥсра аҭыԥ=[[Аԥсуа Аҳраду]]
|ани аби=[[Баграт I (Аԥсҳа) |Баграт I]]
|ахәыҷқәа=ҩыџьа аԥҳацәа, Гьаргь II, Баграт
|аусура=
|ауацәа=
|даҽа ахьӡ=Константин III, Кәаҵиа III|аԥҳәыс=1) таиктәи аҳԥҳа, Адарнас иԥҳа.
2) аермантә аҳԥҳа, [[Сымбаҭ I]] иԥҳа.}}
'''Константин III''', иара убасгьы '''Кәаҵиа III''', '''Кәасҭа III'''<ref>Константин - уи бырзен формоуп. Кәсҭа уи Константин ԥсышәалоуп.</ref><ref name=":2">{{Ашәҟәы|Ашықәс=2022|Ажәла=Кәҵниа|Ахьӡ=Иура|Астатиа ахьӡ=Аԥсҳара|Аҭыԥ=Аҟәа|Адаҟьа=42|Азхьарԥш=https://docs.yandex.ru/docs/view?url=ya-disk-public%3A%2F%2FzC9jHlcfQ3xuKbKCE5YZcsKdLYhBhRhfW49qOnusHnCHO4p6Ltx43GJq%2Bo2pFGRhq%2FJ6bpmRyOJonT3VoXnDag%3D%3D&name=Kvitsiniya_Yu_Apskhara_2022.pdf&nosw=1}}</ref>— Аԥсҳа (899-929). 

== Абиографиа ==
Кәасҭа — [[Баграт I (Аԥсҳа)|Баграт I]] диԥоуп<ref name=":0">{{Ашәҟәы|Ашықәс=2000|Ажәла=Чачхал|Ахьӡ=Денис|Астатиа ахьӡ=Аԥсҳацәа рышықәснҵыра|Азхьарԥш=https://docs.yandex.ru/docs/view?url=ya-disk-public%3A%2F%2FUWee98b%2Fd1PEzOgsFByhUO9HwdtfrB5kfHQUCKn7fh4%3D&name=chachkhalia_d_khronika_abkhazskikh_tsarei_2000.pdf|Аҭыԥ=Москва}}</ref>. 904 шықәсазы Кәасҭа [[Қарҭли]] игеит, уи ашәамахьцәа рҳәынҭқар Сымбаҭ игәамԥхеит, Кәасҭа ихатә гәаԥхарала Қарҭли ахақәиҭтәра идигалеит. Кәасҭа игәыԥжәаны аҭак ҟаиҵеит: <blockquote>«Сара сыԥсадгьыл аҟынтә ҭыԥк шусымҭо»<ref name=":0" />.</blockquote>[[Сымбаҭ I|Сымбаҭи]] [[Ҭаик-Қларџьеҭ]] аҳ [[Адарнас|Адарнаси]] дидгыланы аԥсуаа дырҿагылеит. Кәасҭа III аибашьра иҽацәихьчеит, аиҿцәажәарақәа рахь дцеит, уи аамҭазы Адарнас напхгара ззиуаз таиктәи аамсҭацәа дырбаандыҩыртәит. Амала, ԥыҭрак ашьҭахь, ашәамахьцәа раҳ [[Сымбаҭ I|Сымбаҭ]] еиликааит Кәасҭа  III ихаҭыԥан иҷкәын, иӷьеҩу иԥсымчхароу — [[Гьаргь II|аҳиԥа Гьаргь]], аҳра дахадыргыларц ргәы ишҭаз<ref name=":0" />. Убасҟан [[Сымбаҭ I|Сымбаҭ]] Кәасҭа III ихы дақәиҭитәит, аинышәара ҟаиҵеит, еиҳараӡакгьы араԥтәи ақәылара ҿыц ааигәахон, аԥсуааи Шәамахьтәыла иаҿагылаз ауааи дареи еидгылар рылшон. Убри иахҟьаны [[Сымбаҭ I|Сымбаҭ]] Қарҭли аанижьит, инапы ианиҵаз абаа [[Уԥлисцихе|Уԥлис-Цыхьгьы]] ииҭеит, иԥҳагьы Кәасҭа III ԥҳәысс диҭеит<ref name=":1">{{Ашәҟәы|Ашықәс=2010|Ажәла=Кәакәасқьыр|Ахьӡ=Ирина|Астатиа ахьӡ=Аԥсны аҭоурых|Азхьарԥш=http://apsnyteka.org/1980-kuakuaskir_i_istoriya_abkhazii_5_9_klassy_2010.html|Аҭыԥ=Аҟәа}}</ref>.

Арахь Шәамахьтәылеи Аԥсынтәылеи раҳрақәа заа еиуацәан, избанзар [[Сымбаҭ I|Сымбаҭ]] иԥа Мушьег ԥҳәысс диман Кәасҭа иԥҳа. Уажәы урҭ реизыҟазаашьа еиҳагьы еизааигәахеит. Насгьы аԥҳәыс-шәамахь лҟынтә Кәасҭа диоуит аԥа, Баграт ҳәа зыхьӡыртәыз<ref name=":0" />.

Абарҭ ахҭысқәа рышьҭахь [[Сымбаҭ I|Сымбаҭ]] ихаҭагьы ҩынтә мызқәак рыҩнуҵҟа Аԥсныҟа иҽиҵәахыр акәхеит.

908 ашықәсазы ашәамахь нахарарцәа рыбжьара [[Сымбаҭ I|Сымбаҭ]] иҿагыланы ацәгьаршра аныҟарҵа, Кәасҭа ацхыраара ду ҟаиҵеит. Анаҩс, 909 шықәсазы Кәасҭа III [[Сымбаҭ I|Сымбаҭ]] дидгылеит араԥтәи аемир Исыф (Иусуф) диҿагыларазы<ref name=":0" />. 914 ашықәсазы [[Сымбаҭ I|Сымбаҭ]] уеизгьы араԥцәа дыршьит.

[[Сымбаҭ I|Сымбаҭ]] диҭынхеит иԥа Ашоҭ Аихатә. 920 шықәсазы Аԥснытәи аҳрахь дцан, 906 шықәсазы арабцәа рымпыҵахалара аламҭалазы иаб Кәасҭеи ирыбжьарҵаз аиҩызаратә аинышәара инақәыршәаны ацхыраара даҳәеит<ref name=":1" />.

== Аԥсҳа Кәасҭа III ишихцәажәоз ==
906 шықәсазы Кәасҭа III бџьар мчыла аиааира игеит, насгьы Аԥсуа аҳра иадиҵеит мрагыларахьтәи ақырҭуа атәылаҿацә Ереҭ.  Аԥсҳа Константин идҵала, аиааирагатә аекспедициа аҳаҭыр азы абраҟа, Ереҭдәы ақалақь аҿы, ауахәама еиҿыркааит<ref name=":0" />. Ауахәамаҿы иануп<ref name=":0" />:<blockquote>''Аб-Анцәа, Аԥеи, Аԥсы Цқьеи рыхьӡала, Нанҳәа Цқьеи Ацқьа Гьаргьи рыцхыраарала, Анцәа иқәшаҳаҭыз Аԥсҳа Кәасҭа ихаан, Ереҭҟа инеиз, дирбналеит ереҭаа рыԥсҳа, убрантәи ҭынч дхынҳәны, шьыжьы дныҳәеит Алаверди аҿы, Бреӡаҿ дыԥхьеит. Ҩаԥхьа дҩагыланы Веџьынтәи абааш иқәихит, Иуа''<ref>''Иване, ма Иуана Ҭбели''</ref> ''Ҭбели Қарҭли иаҳмадараан, аԥсқәабазхада ихаан. Иџьарла, Никозатәи аҷҟәындар Стеԥан игәҭакы инақәыршәаны, исзааигәаз рыцхараарала сара, Ҭеодоре Таԥлаисӡе ашьаҭа шьақәсыргылеит. Ашықәс 6510 (906 ш.)''<ref name=":0" /></blockquote>Кәасҭа иҟаиҵаз мраҭашәаратәи ақыруа дгьылқәа рымхра, насгьы Аԥсуа аҳраду ахәҭакра, Кәыра аӡиас аԥшаҳәаҿы иҟоу Самцевристәи аныхабааш аҟынтәи даҽа ҩыракгьы<ref name=":0" />:
[[Афаил:Samtsevrisichurch.jpg|мини|280x280пкс|Ауахәама [[Самцевриси]], Константин III иԥсҳараан иргылаз.<ref name=":0" />]]<blockquote>''Аԥсҳа Кәасҭа 20 ишықәса ихыҵразы, сара, Самцевристәи ауахәама апапхада, Домниноси, Гьаргьи Тулаисаӡеи абаагәарахьы аӡымҩахгага наргеит...''<ref name=":0" /></blockquote>Аԥсҳа Кәасҭа ихьӡ ануп 923-926 шықәсқәа рыбжьара иҟаҵаз Меџьудека аӡхықәчаԥа аҟны. Иара убасгьы ихьӡ ануп Шемокмедтәи аберҭыԥ аҿы џьашьахәыз алабашьа, аԥсқәабазхада изтәыз, уи аҩыраҿы иануп<ref name=":0" />:<blockquote>''Қьырса, Аԥсҳа Кәасҭа дҳаракы''<ref name=":2" />''.''</blockquote>Арҭ аепиграфтә баҟақәа иаҳдырбоит Аԥсҳа ӷәӷәала аҩныҵҟатәи Қарҭли инапаҿы ишыҟаз, мрагыларахьгьы Аԥсуа аҳраду аҳәаақәа акыр ишырҭбааз. Кәасҭа ақьырсианра аларҵәара далагеит, насгьы Анцәа дхазцо уаҩ иакәын. Убас, иара ихаан, Ҟәбина ауахәамақәа ԥыҭк дыргылеит. Кәасҭа Константинополтәи апатриарх Никәала (Николаи) Амистик ирҽхәара даԥсоуп, уи иҭабуп ҳәа ззырҳәоз ашәҟәы изиҩҩит, насгьы Аԥсҳа Уаԥстәыла аиашахаҵаратә қьырсианра ашьақәыргылараҿы имиссионертә ҟазшьақәа рзы азгәеиҭеит<ref name=":0" />:<blockquote>''Абасгиа анапхгаҩы хьӡи-ԥшеи змоу изы... Анцәа иҟынтә иҟашәҵаз агәацԥыҳәара шьақәзырӷәӷәоит, шәара шәеихьӡарақәа ртәы еиуеиԥшым адырра змоу ауаа рҟынтәи иаҳдырыз ауаԥс жәлар реиқәырхаразы, раарԥшразы, иагьаашәырԥшуеит; Анцәа ицхыраарала Аланиа анапхгаҩи иара ицны иԥшьоу аӡӡаахра здызкылаз ауааи рыларҵәара даараӡа шәгәы ишҭаз''<ref name=":0" />''.''</blockquote>

== Аҭаацәара ==
Кәасҭа ҩыџьа аҳәсацәа иман. Раԥхьатәи иԥҳәыс Адарнас иԥҳа лакәын<ref name=":0" />. Аҩбатәи иԥҳәыс [[Сымбаҭ I|Сымбаҭ]] иԥҳа лакәын<ref name=":0" />.                                            Раԥхьатәи аибагараҿ иит<ref name=":1" />:

* хьӡы змам иԥҳа, [[:ru:Ашот_Кискаси|Ашоҭ Кискаси]] иԥҳәыс
* хьӡы змам иԥҳа, Мушьег иԥҳәыс ([[Сымбаҭ I|Сымбаҭ]] иԥа)
* [[Гьаргь II|иԥа Гьаргь, ԥхьаҟатәи Гьаргь II.]]

Аҩбатәи аибагараҿ диит<ref name=":0" />:

* иԥа Баграт (908-930), аҳ иҭыԥ азы ақәԥаҩ.

== Алитература ==

* {{Ашәҟәы|Ашықәс=2022|Ажәла=Кәҵниа|Ахьӡ=Иура|Астатиа ахьӡ=Аԥсҳара|Аҭыԥ=Аҟәа|Адаҟьа=42|Азхьарԥш=https://docs.yandex.ru/docs/view?url=ya-disk-public%3A%2F%2FzC9jHlcfQ3xuKbKCE5YZcsKdLYhBhRhfW49qOnusHnCHO4p6Ltx43GJq%2Bo2pFGRhq%2FJ6bpmRyOJonT3VoXnDag%3D%3D&name=Kvitsiniya_Yu_Apskhara_2022.pdf&nosw=1}}

== Азгәаҭқәа ==
<references />               

[[Акатегориа:9-тәи ашәышықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:923 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсҳацәа]]
[[Акатегориа:Ачаа]]
Константин III, иара убасгьы Кәаҵиа III, Кәасҭа IIIКонстантин - уи бырзен формоуп. Кәсҭа уи Константин ԥсышәалоуп.— Аԥсҳа (899-929). 

 Абиографиа 
Кәасҭа — Баграт I диԥоуп. 904 шықәсазы Кәасҭа Қарҭли игеит, уи ашәамахьцәа рҳәынҭқар Сымбаҭ игәамԥхеит, Кәасҭа ихатә гәаԥхарала Қарҭли ахақәиҭтәра идигалеит. Кәасҭа игәыԥжәаны аҭак ҟаиҵеит: «Сара сыԥсадгьыл аҟынтә ҭыԥк шусымҭо».Сымбаҭи Ҭаик-Қларџьеҭ аҳ Адарнаси дидгыланы аԥсуаа дырҿагылеит. Кәасҭа III аибашьра иҽацәихьчеит, аиҿцәажәарақәа рахь дцеит, уи аамҭазы Адарнас напхгара ззиуаз таиктәи аамсҭацәа дырбаандыҩыртәит. Амала, ԥыҭрак ашьҭахь, ашәамахьцәа раҳ Сымбаҭ еиликааит Кәасҭа  III ихаҭыԥан иҷкәын, иӷьеҩу иԥсымчхароу — аҳиԥа Гьаргь, аҳра дахадыргыларц ргәы ишҭаз. Убасҟан Сымбаҭ Кәасҭа III ихы дақәиҭитәит, аинышәара ҟаиҵеит, еиҳараӡакгьы араԥтәи ақәылара ҿыц ааигәахон, аԥсуааи Шәамахьтәыла иаҿагылаз ауааи дареи еидгылар рылшон. Убри иахҟьаны Сымбаҭ Қарҭли аанижьит, инапы ианиҵаз абаа Уԥлис-Цыхьгьы ииҭеит, иԥҳагьы Кәасҭа III ԥҳәысс диҭеит.

Арахь Шәамахьтәылеи Аԥсынтәылеи раҳрақәа заа еиуацәан, избанзар Сымбаҭ иԥа Мушьег ԥҳәысс диман Кәасҭа иԥҳа. Уажәы урҭ реизыҟазаашьа еиҳагьы еизааигәахеит. Насгьы аԥҳәыс-шәамахь лҟынтә Кәасҭа диоуит аԥа, Баграт ҳәа зыхьӡыртәыз.

Абарҭ ахҭысқәа рышьҭахь Сымбаҭ ихаҭагьы ҩынтә мызқәак рыҩнуҵҟа Аԥсныҟа иҽиҵәахыр акәхеит.

908 ашықәсазы ашәамахь нахарарцәа рыбжьара Сымбаҭ иҿагыланы ацәгьаршра аныҟарҵа, Кәасҭа ацхыраара ду ҟаиҵеит. Анаҩс, 909 шықәсазы Кәасҭа III Сымбаҭ дидгылеит араԥтәи аемир Исыф (Иусуф) диҿагыларазы. 914 ашықәсазы Сымбаҭ уеизгьы араԥцәа дыршьит.

Сымбаҭ диҭынхеит иԥа Ашоҭ Аихатә. 920 шықәсазы Аԥснытәи аҳрахь дцан, 906 шықәсазы арабцәа рымпыҵахалара аламҭалазы иаб Кәасҭеи ирыбжьарҵаз аиҩызаратә аинышәара инақәыршәаны ацхыраара даҳәеит.

 Аԥсҳа Кәасҭа III ишихцәажәоз 
906 шықәсазы Кәасҭа III бџьар мчыла аиааира игеит, насгьы Аԥсуа аҳра иадиҵеит мрагыларахьтәи ақырҭуа атәылаҿацә Ереҭ.  Аԥсҳа Константин идҵала, аиааирагатә аекспедициа аҳаҭыр азы абраҟа, Ереҭдәы ақалақь аҿы, ауахәама еиҿыркааит. Ауахәамаҿы иануп:Аб-Анцәа, Аԥеи, Аԥсы Цқьеи рыхьӡала, Нанҳәа Цқьеи Ацқьа Гьаргьи рыцхыраарала, Анцәа иқәшаҳаҭыз Аԥсҳа Кәасҭа ихаан, Ереҭҟа инеиз, дирбналеит ереҭаа рыԥсҳа, убрантәи ҭынч дхынҳәны, шьыжьы дныҳәеит Алаверди аҿы, Бреӡаҿ дыԥхьеит. Ҩаԥхьа дҩагыланы Веџьынтәи абааш иқәихит, ИуаИване, ма Иуана Ҭбели Ҭбели Қарҭли иаҳмадараан, аԥсқәабазхада ихаан. Иџьарла, Никозатәи аҷҟәындар Стеԥан игәҭакы инақәыршәаны, исзааигәаз рыцхараарала сара, Ҭеодоре Таԥлаисӡе ашьаҭа шьақәсыргылеит. Ашықәс 6510 (906 ш.)Кәасҭа иҟаиҵаз мраҭашәаратәи ақыруа дгьылқәа рымхра, насгьы Аԥсуа аҳраду ахәҭакра, Кәыра аӡиас аԥшаҳәаҿы иҟоу Самцевристәи аныхабааш аҟынтәи даҽа ҩыракгьы:
мини|280x280пкс|Ауахәама Самцевриси, Константин III иԥсҳараан иргылаз.Аԥсҳа Кәасҭа 20 ишықәса ихыҵразы, сара, Самцевристәи ауахәама апапхада, Домниноси, Гьаргьи Тулаисаӡеи абаагәарахьы аӡымҩахгага наргеит...Аԥсҳа Кәасҭа ихьӡ ануп 923-926 шықәсқәа рыбжьара иҟаҵаз Меџьудека аӡхықәчаԥа аҟны. Иара убасгьы ихьӡ ануп Шемокмедтәи аберҭыԥ аҿы џьашьахәыз алабашьа, аԥсқәабазхада изтәыз, уи аҩыраҿы иануп:Қьырса, Аԥсҳа Кәасҭа дҳаракы.Арҭ аепиграфтә баҟақәа иаҳдырбоит Аԥсҳа ӷәӷәала аҩныҵҟатәи Қарҭли инапаҿы ишыҟаз, мрагыларахьгьы Аԥсуа аҳраду аҳәаақәа акыр ишырҭбааз. Кәасҭа ақьырсианра аларҵәара далагеит, насгьы Анцәа дхазцо уаҩ иакәын. Убас, иара ихаан, Ҟәбина ауахәамақәа ԥыҭк дыргылеит. Кәасҭа Константинополтәи апатриарх Никәала (Николаи) Амистик ирҽхәара даԥсоуп, уи иҭабуп ҳәа ззырҳәоз ашәҟәы изиҩҩит, насгьы Аԥсҳа Уаԥстәыла аиашахаҵаратә қьырсианра ашьақәыргылараҿы имиссионертә ҟазшьақәа рзы азгәеиҭеит:Абасгиа анапхгаҩы хьӡи-ԥшеи змоу изы... Анцәа иҟынтә иҟашәҵаз агәацԥыҳәара шьақәзырӷәӷәоит, шәара шәеихьӡарақәа ртәы еиуеиԥшым адырра змоу ауаа рҟынтәи иаҳдырыз ауаԥс жәлар реиқәырхаразы, раарԥшразы, иагьаашәырԥшуеит; Анцәа ицхыраарала Аланиа анапхгаҩи иара ицны иԥшьоу аӡӡаахра здызкылаз ауааи рыларҵәара даараӡа шәгәы ишҭаз.

 Аҭаацәара 
Кәасҭа ҩыџьа аҳәсацәа иман. Раԥхьатәи иԥҳәыс Адарнас иԥҳа лакәын. Аҩбатәи иԥҳәыс Сымбаҭ иԥҳа лакәын.                                            Раԥхьатәи аибагараҿ иит:

 хьӡы змам иԥҳа, Ашоҭ Кискаси иԥҳәыс
 хьӡы змам иԥҳа, Мушьег иԥҳәыс (Сымбаҭ иԥа)
 иԥа Гьаргь, ԥхьаҟатәи Гьаргь II.

Аҩбатәи аибагараҿ диит:

 иԥа Баграт (908-930), аҳ иҭыԥ азы ақәԥаҩ.

 Алитература 

 

 Азгәаҭқәа 
               

Акатегориа:9-тәи ашәышықәсазы ииз
Акатегориа:923 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Аԥсҳацәа
Акатегориа:Ачаа