Чачба, Алықьсандр (Алы-беи)
{{Акарточка аполитик
|ахьӡ=Алықьсандр Чачба
|даҽа ахьӡ=Алы-беи Чачба
|амаҵура=[[Абжьыуатәи Агьежьыра]] анапхгаҩы
|инаркны=?
|рҟынӡа=[[1848]]
|аԥхьа иҟаз=Беқьыр-беи Чачба
|аҭынха=[[Адиан-ԥҳа, Кьасариа Никәала-иԥҳа|Кьасариа Чачба]]
|аира арыцхә=?
|аира аҭыԥ=[[Тамшь]], [[Абжьыуатәи Агьежьыра]]
|аԥсра арыцхә=[[1848]]
|аԥсыжра аҭыԥ=[[Кәтол]], [[Абжьыуатәи Агьежьыра]]
|ани аби=Идырым Ачԥҳа<br />Беқьыр-беи Чачба
|аԥҳәыс=[[Адиан-ԥҳа, Кьасариа Никәала-иԥҳа |Кьасариа Адиан]]
}}
'''Алықьсандр Чачба''' ма '''Алы-беи Чачба''' — [[Абжьыуатәи Агьежьыра]] анапхгаҩы<ref name=":0">{{Ашәҟәы|Ашықәс=2007|Ажәла=Ҷкәан|Ахьӡ=Иури|Астатиа ахьӡ=Аԥсуа аҳцәа Чачаа рышьҭра|Аҭыԥ=Қарҭ|Аҭыжьырҭа=Универсал|Азхьарԥш=http://apsnyteka.org/file/Chikovani_Rod_abkhazskih_kniazey_Shervashidze.pdf}}</ref>.

== Ахәыҷра ==
Алықьсандр ма Алы-беи диит [[Абжьыуатәи Агьежьыра]] анапхгаҩы уи иԥшәмаԥҳәыси аҳкәажә Ачԥхаеи рҭаацәараҿы<ref name=":0" />.  Дшыхәыҷыз, Аԥсны азакәанқәа рыла, Тамшьҟа ддәықәырҵеит ааӡара, уаҟа Алы-беи драаӡеит аамсҭацәа Дауҭи Ҭемрыҟәи Цыцбаа (ари зеижәтәи ашәышықәса алагамҭазы акәын).    Амала, лгәыҳәԥыла акриҿалҵон Гадлиаа рыжәла иаҵанакуаз ԥҳәыск, уи азыҳәан мацара иаҭахыз аамҭала зыӡбахә ҳәоу ааӡаҩцәа рыҩнаҭаҿы дынхон. «Анаӡӡеи» официалла Цыцбаа иԥҳәысс дыԥхьаӡан, егьи ҵакыла анаӡӡеи лакәын, ҳәарада, ԥыҭрак хшыҩзышьҭреи аҳаҭыри шлымазгьы, аха, ҳәарада, акырӡа еиҵан актәи лаасҭа.<ref>{{Ашәҟәы|Ашықәс=2016|Ажәла=Инал-иԥа|Ахьӡ=Шалуа|Астатиа ахьӡ=Аԥсуаа реибагара-рҭаацәаратә, рсоциалтә еизыҟазаашьақәа ретнографиа.|Азхьарԥш=http://apsnyteka.org/1349-Inal-ipa_trudy_v_11_tomah.html|Аҭыԥ=Аҟәа|Аҭыжьырҭа=Акьыԥхь аҩны}}</ref> Иаб данԥсы ашьҭахь [[Абжьыуатәи Агьежьыра|Абжь.Агь.]] дахагылеит.

== Аполитика ==
Алы-беи раԥхьа [[Чачба, Қьалышь Аҳмаҭ-беи|Қьалышь-беи]], нас иҷкәын [[Чачба, Асланбеи Қьалышь Аҳмаҭбеи-иԥа|Аслан-беи]] раҳраура дадгылеит. 1812, 1813, 1821 шықәсазы [[Чачба, Асланбеи Қьалышь Аҳмаҭбеи-иԥа|Аслан]] гәык-ԥсык ала дидгылеит, аха уи ашьҭахьгьы аурысцәа рган ахь дцарц агәра диргеит. 20-тәи ашықәсқәа рышьҭахь, уи [[Урыстәылатәи аимпериа|Урыстәыла]] дадгылан<ref name=":1">{{Ашәҟәы|Ашықәс=2007|Ажәла=Гәыма|Ахьӡ=Михаил|Астатиа ахьӡ=Аԥсуа аҳра 19-тәи ашәышықәса 20-50-тәи ашықәсқәа рзы.|Аҭыԥ=Аҟәа|Аҭыжьырҭа=Акьыпхь аҩны|Азхьарԥш=http://apsnyteka.org/file/Chikovani_Rod_abkhazskih_kniazey_Shervashidze.pdf}}</ref>. Ахаҭа [[Абжьыуатәи Агьежьыра|Абжьыуатәи Аԥсны]] аҿгьы анырра ду иман, аха есы-шықәса имчра ԥсыҽхон<ref name=":0" />.  Иара иҳәарала идгьылқәа рҟны аиқәшаҳаҭрақәа рыбжьаҵон. Ҿырԥштәыс иаагозар, Леуан Адиан [[Аԥсуа аҳра (XV-XIX)|Аԥсныҟа]] ишьҭит игәрагацәа аҭауадцәа Манча Чқотуаи Ҭлабс Амаанеи Аԥсны иахьатәи аҭагылазаашьа зеиԥшроу, иара убас аԥсуааи Ҵабалтәи аҭауадцәеи [[Урыстәылатәи аимпериа|Урыстәылаҟа]] ирымоу азнеишьа, ргәы иҭоу аилкааразы. Ишьақәырӷәӷәан, Аԥснынтәи ихынҳәыз аҭауадацәа ирыладырҵәеит «аԥсуа аҭауадацәа аҳәынҭқарра иҟанаҵо агәыбылра ду рхы иадырхәарц рҭахуп», насгьы [[Гәыԥ]] ақыҭа «анажьра ашьақәырӷәӷәаразы» аара азы азин рҭахын, аҭауад Алы-беи Чачба иитәыз, уахь инеиуеит ҳәа ажәа ахьырҭаз, ҵабалтәи аҭауадацәа<ref name=":1" />. 

== Аҭаҳцәа ==
1817 шықәсазы ԥҳәысс дигоит Никәа Ду иԥҳа - аҳкәажә [[Адиан-ԥҳа, Кьасариа Никәала-иԥҳа|Кьасариа Адиан]]. Ари аибагараҿы ииуеит<ref name=":0" />:

* [[Чачба, Гьаргәал (Абжьыуатәи)|Гьыргәал]] (1819-02.02.1898) - [[Абжьыуатәи Агьежьыра|Абжь.Агь.]] анапхгаҩы (1858-1864).
* Елизавета (Есма-ҳаным) (1821-1858) - [[Амаршьан, Баҭал-беи|Баҭал-беи Амаршьан]] иԥҳәыс.
* Русудан (Адылҳан) (1828-01.09.1866) - [[Дадышь, Кәасҭа|Кәасҭ Дадышь]] иԥҳәыс.
* Марҭа (Кәакәала) (1830-1858) - Маҳмеҭ-гиреи Амаршьан иԥҳәыс.
* Леуан (Мажара) (1832-.26.01.1870) - аҭырқәафил.
* Никәала (Гыд) (1833-1884) - аҭауад.

== Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа ==
Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы дычмазыҩхеит, избанзар [[абжьыуаа]] есқьынагь [[Кәтол]] дырбгон, Алықьсандр ихан ирблон. Аиҭашьақәыргылаан Алықьсандр дычмазыҩхеит, уи ашьҭахь, 1848 ш. дыԥсуеит иԥацәеи иԥҳацәеи, насгьы бзиа иибоз [[Адиан-ԥҳа, Кьасариа Никәала-иԥҳа|Кьасариеи]] иааикәыршаны<ref name=":2">{{Ашәҟәы|Ашықәс=1999|Ажәла=Серена|Ахьӡ=Карла|Астатиа ахьӡ=Аԥсны акәша-мыкәша аныҟәара|Аҭыԥ=Москва|Аҭыжьырҭа=Абаза|Азхьарԥш=http://apsnyteka.org/3373-Serena_K_Puteshestvie_po_Abkhazii_1999.html}}</ref>. Агьежьыра даҭынхоит иԥҳәыс - аҳкәажә [[Адиан-ԥҳа, Кьасариа Никәала-иԥҳа|Кьасариа]]<ref name=":2" />.

==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
[[Акатегориа:18-тәи ашәышықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:1848 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Чачаа]]
Алықьсандр Чачба ма Алы-беи Чачба — Абжьыуатәи Агьежьыра анапхгаҩы.

 Ахәыҷра 
Алықьсандр ма Алы-беи диит Абжьыуатәи Агьежьыра анапхгаҩы уи иԥшәмаԥҳәыси аҳкәажә Ачԥхаеи рҭаацәараҿы.  Дшыхәыҷыз, Аԥсны азакәанқәа рыла, Тамшьҟа ддәықәырҵеит ааӡара, уаҟа Алы-беи драаӡеит аамсҭацәа Дауҭи Ҭемрыҟәи Цыцбаа (ари зеижәтәи ашәышықәса алагамҭазы акәын).    Амала, лгәыҳәԥыла акриҿалҵон Гадлиаа рыжәла иаҵанакуаз ԥҳәыск, уи азыҳәан мацара иаҭахыз аамҭала зыӡбахә ҳәоу ааӡаҩцәа рыҩнаҭаҿы дынхон. «Анаӡӡеи» официалла Цыцбаа иԥҳәысс дыԥхьаӡан, егьи ҵакыла анаӡӡеи лакәын, ҳәарада, ԥыҭрак хшыҩзышьҭреи аҳаҭыри шлымазгьы, аха, ҳәарада, акырӡа еиҵан актәи лаасҭа. Иаб данԥсы ашьҭахь Абжь.Агь. дахагылеит.

 Аполитика 
Алы-беи раԥхьа Қьалышь-беи, нас иҷкәын Аслан-беи раҳраура дадгылеит. 1812, 1813, 1821 шықәсазы Аслан гәык-ԥсык ала дидгылеит, аха уи ашьҭахьгьы аурысцәа рган ахь дцарц агәра диргеит. 20-тәи ашықәсқәа рышьҭахь, уи Урыстәыла дадгылан. Ахаҭа Абжьыуатәи Аԥсны аҿгьы анырра ду иман, аха есы-шықәса имчра ԥсыҽхон.  Иара иҳәарала идгьылқәа рҟны аиқәшаҳаҭрақәа рыбжьаҵон. Ҿырԥштәыс иаагозар, Леуан Адиан Аԥсныҟа ишьҭит игәрагацәа аҭауадцәа Манча Чқотуаи Ҭлабс Амаанеи Аԥсны иахьатәи аҭагылазаашьа зеиԥшроу, иара убас аԥсуааи Ҵабалтәи аҭауадцәеи Урыстәылаҟа ирымоу азнеишьа, ргәы иҭоу аилкааразы. Ишьақәырӷәӷәан, Аԥснынтәи ихынҳәыз аҭауадацәа ирыладырҵәеит «аԥсуа аҭауадацәа аҳәынҭқарра иҟанаҵо агәыбылра ду рхы иадырхәарц рҭахуп», насгьы Гәыԥ ақыҭа «анажьра ашьақәырӷәӷәаразы» аара азы азин рҭахын, аҭауад Алы-беи Чачба иитәыз, уахь инеиуеит ҳәа ажәа ахьырҭаз, ҵабалтәи аҭауадацәа. 

 Аҭаҳцәа 
1817 шықәсазы ԥҳәысс дигоит Никәа Ду иԥҳа - аҳкәажә Кьасариа Адиан. Ари аибагараҿы ииуеит:

 Гьыргәал (1819-02.02.1898) - Абжь.Агь. анапхгаҩы (1858-1864).
 Елизавета (Есма-ҳаным) (1821-1858) - Баҭал-беи Амаршьан иԥҳәыс.
 Русудан (Адылҳан) (1828-01.09.1866) - Кәасҭ Дадышь иԥҳәыс.
 Марҭа (Кәакәала) (1830-1858) - Маҳмеҭ-гиреи Амаршьан иԥҳәыс.
 Леуан (Мажара) (1832-.26.01.1870) - аҭырқәафил.
 Никәала (Гыд) (1833-1884) - аҭауад.

 Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа 
Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы дычмазыҩхеит, избанзар абжьыуаа есқьынагь Кәтол дырбгон, Алықьсандр ихан ирблон. Аиҭашьақәыргылаан Алықьсандр дычмазыҩхеит, уи ашьҭахь, 1848 ш. дыԥсуеит иԥацәеи иԥҳацәеи, насгьы бзиа иибоз Кьасариеи иааикәыршаны. Агьежьыра даҭынхоит иԥҳәыс - аҳкәажә Кьасариа.

Азгәаҭақәа

Акатегориа:18-тәи ашәышықәсазы ииз
Акатегориа:1848 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Чачаа