Аԥсҳа
'''Аԥсҳа''' – Аԥсуа аҳ ититул ауп<ref name=":0">{{Ашәҟәы|Ашықәс=1991|Ажәла=Лакоба|Аҭыжьырҭа=Алашара|Аҭыԥ=Аҟәа|Ахьӡ=Станислав|Азхьарԥш=http://apsnyteka.org/566-istoriya_abkhazii_uchebnoe_posobie_1991_razdel_2.html|Астатиа ахьӡ=Аԥсны аҭоурых}}</ref><ref name=":1">{{Ашәҟәы|Ашықәс=|Ажәла=Руслан|Аҭыжьырҭа=|Аҭыԥ=Аҟәа|Ахьӡ=Агәажәба|Азхьарԥш=http://apsnyteka.org/1100-gozhba_r_stati.html|Астатиа ахьӡ=Аԥсны абиблиографиа иазку аматериалқәа.}}</ref><ref name=":2">{{Ашәҟәы|Ашықәс=2021|Ажәла=Денис|Аҭыжьырҭа=Аква-Абаза|Аҭыԥ=Москва|Ахьӡ=Чачхал|Азхьарԥш=http://apsnyteka.org/file/Istoria_i_proishozhdenie_bagratidov_2021_abh.pdf|Астатиа ахьӡ=БАГРАТРАА рхылҵшьҭреи рыхҭыси}}</ref><ref name=":3">{{Ашәҟәы|Ашықәс=2019|Ажәла=Кәарҷиа|Аҭыжьырҭа=Academia|Аҭыԥ=Аҟәа|Ахьӡ=В. Е.|Азхьарԥш=http://apsnyteka.org/file/Kvarchiya_V_Sobranie_trudov_I_2019.pdf|Астатиа ахьӡ=АУСУМҬАҚӘА РЕИЗГА|Атом=I}}</ref>.

Атитул «аԥсҳа» ахьынтәааз инҭкааны еилкааӡам. Иҟоуп аԥсҳа «Аԥсны аҳ»<ref name=":0" /> ҳәа еиҭагоуп зҳәақәо, иҟоуп уи атитул «доуҳала иӷәӷәоу»<ref name=":1" />, «аԥсы ҳарак»<ref name=":1" /> ҳәа еиҭазгогьы. Д. Чачхал излеиҳәо ала, аԥсҳа аԥсуа монарх имацара иакәым, егьырҭ аҳрақәеи аҳәынҭқаррақәеи рнапхгаҩцәа ирыхьӡутәыр шалшо (иаҳҳәап, аурыс аԥсҳа Иуа VI, бырзентәи аԥсҳа Елакра I)<ref name=":2" /><ref name=":4">{{Ашәҟәы|Ашықәс=2019|Ажәла=Чачхал|Аҭыжьырҭа=Аква-Абаза|Аҭыԥ=Аҟәа|Ахьӡ=Денис|Азхьарԥш=http://apsnyteka.org/3718-Chachkhalia_D_Abkhazskoe_tsartstvo_Epokha_Bagrata_II_2019.html|Астатиа ахьӡ=Аԥсуа аҳраду. Баграт иаамҭа. 978-1014 шш.|Атом=}}</ref>.

Аԥсҳа аҳәса рҟазшьа змоу “аҳкәажәду”<ref name=":3" /> шыҟоугьы, ари атитул еиҳарак аҳ иҳәсақәа ракәын измаз, аха иҟан аҭагылазаашьақәа, аҳкәажәду ҳәа атитул анапхгара зуаз аҳәсаа ианрыҭаз.

Афбатәи ашәышықәсазы Аԥсны Санигиа, Абазгиа, Аԥсилиа, Мисимианиа раҳрақәа рыла ишьақәгылан. Аха усҟан атитул “аԥсҳа” ыҟамызт, уи аҭыԥан “Ач” ҳәа атитул ахархәара аман, аха дук мырҵыкәа ари атитул Ажәла Ачба (Ач иԥа) ахь ииасит<ref>{{Ашәҟәы|Ашықәс=2007|Ажәла=Ҷкәан|Ахьӡ=Иури|Астатиа ахьӡ=Аԥсуа аҳцәа Чачаа рышьҭра|Адаҟьа=9|Азхьарԥш=http://apsnyteka.org/file/Chikovani_Rod_abkhazskih_kniazey_Shervashidze.pdf|Аҭыԥ=Қарҭ|Аҭыжьырҭа=Ауниверсал}}</ref>.

787 ашықәс азы Аԥсны анапхгаҩыс дҟалеит раԥхьаӡа акәны “аԥсҳа” ҳәа атитул здызкылаз [[Леуан II|аԥсҳа Леуан II]] . Ари атитул Аԥсны официалла ахархәара аман 787 инаркны 1014 рҟынӡа, аԥсуа аԥсҳа [[Баграт II]] ақырҭуа аԥсҳа (меԥе) ититул анидикыла ашьҭахь, иара убасгьы Баграт III ҳәа ахьӡ идикылеит<ref name=":4" />.

Анаҩс Аԥсҳацәа рофициалтә титул “ахцәа раҳ аԥсҳа ду”<ref name=":3" /> ҳәа иҟалеит, аџьамтә «шаҳаншаҳ» ақырҭуа «меԥеҭ меԥе» иреиԥшны.

== Азгәаҭқәа ==

[[Акатегориа:Аԥсҳара]]
[[Акатегориа:Атитулқәа]]
Аԥсҳа – Аԥсуа аҳ ититул ауп.

Атитул «аԥсҳа» ахьынтәааз инҭкааны еилкааӡам. Иҟоуп аԥсҳа «Аԥсны аҳ» ҳәа еиҭагоуп зҳәақәо, иҟоуп уи атитул «доуҳала иӷәӷәоу», «аԥсы ҳарак» ҳәа еиҭазгогьы. Д. Чачхал излеиҳәо ала, аԥсҳа аԥсуа монарх имацара иакәым, егьырҭ аҳрақәеи аҳәынҭқаррақәеи рнапхгаҩцәа ирыхьӡутәыр шалшо (иаҳҳәап, аурыс аԥсҳа Иуа VI, бырзентәи аԥсҳа Елакра I).

Аԥсҳа аҳәса рҟазшьа змоу “аҳкәажәду” шыҟоугьы, ари атитул еиҳарак аҳ иҳәсақәа ракәын измаз, аха иҟан аҭагылазаашьақәа, аҳкәажәду ҳәа атитул анапхгара зуаз аҳәсаа ианрыҭаз.

Афбатәи ашәышықәсазы Аԥсны Санигиа, Абазгиа, Аԥсилиа, Мисимианиа раҳрақәа рыла ишьақәгылан. Аха усҟан атитул “аԥсҳа” ыҟамызт, уи аҭыԥан “Ач” ҳәа атитул ахархәара аман, аха дук мырҵыкәа ари атитул Ажәла Ачба (Ач иԥа) ахь ииасит.

787 ашықәс азы Аԥсны анапхгаҩыс дҟалеит раԥхьаӡа акәны “аԥсҳа” ҳәа атитул здызкылаз аԥсҳа Леуан II . Ари атитул Аԥсны официалла ахархәара аман 787 инаркны 1014 рҟынӡа, аԥсуа аԥсҳа Баграт II ақырҭуа аԥсҳа (меԥе) ититул анидикыла ашьҭахь, иара убасгьы Баграт III ҳәа ахьӡ идикылеит.

Анаҩс Аԥсҳацәа рофициалтә титул “ахцәа раҳ аԥсҳа ду” ҳәа иҟалеит, аџьамтә «шаҳаншаҳ» ақырҭуа «меԥеҭ меԥе» иреиԥшны.

 Азгәаҭқәа 

Акатегориа:Аԥсҳара
Акатегориа:Атитулқәа