Франклин, Бенџьамин
{{Акарточка аполитик
|ахьӡ=Бенџьамин Франклин
}}
'''Бенџьамин Франклин''' ({{lang-en|Benjamin Franklin}}; {{date|17|1|1706|6|1|1705}}, [[Бостон]] – {{date|17|4|1790}}, [[Филадельфиа]]) — [[Еиду Америкатәи Аштатқәа]] рҿы еицырдыруаз политик дуӡӡан, ҳәынҭқарратә усзуҩын. Иара убас, уи дҵарауаҩын, даԥҵаҩын. Бенџьамин Франклин Еиду Америкатәи Аштатқәа аԥызҵаз, ашьаҭыркыҩцәа дыруаӡәкын.

Бенџьамин Франклин ЕАА рреволиуциақәа рҿы илагала дуӡӡоуп. Франклин ЕАА рзы хадара змоу адокумент инапы аҵаиҩит – ЕАА - Рхьыԥшымразы Адекларациеи, [[ЕАА рконституциа|ЕАА рконституциеи]]. Арҭ адокументқәа рыдкыларала, ЕАА ихьыԥшым ҳәынҭқаррахеит. Ари ҟалеит XVIII-тәи ашәышықәсазы. Бенџьамин Франклин, ЕАА аԥызҵаз дыруаӡәкуп. Арҭ аҳәынҭқаррақәа - зегь реиҳа амчра змоу аҳәынҭқаррақәа иреиуоуп.

Бенџьамин Франклин, ақәҿиара бзиа аиураз узҿыԥшыша дреиуоуп. Иара «аҵарадырра бзиа змоу, аҵарауаҩ, аполитикцәа дыруаӡәкуп ҳәа аҭоурых аҿы дыршьоит».

==Бенџьамин Франклин иԥсҭазаара аԥҟарақәа==
Бенџьамин Франклин ақәҿиара ду иоуит аԥсҭазаараҿ ихымҩаԥгашьала. Уи атәы Бенџьамин Франклин ишәҟәаҿы иҩуан 13 абзиаусрҿиара, ауаҩы иҟазшьа шьақәзыргыло:
# Ауаҩԥсы иҽникылозароуп, мыцхәы имфароуп, мыцхәы имжәыроуп.
# Мыцхә амцәажәара – ари абзиара ауроуп. Ауаҩы изы, хәарҭара зло, мамзаргьы, уара иухәо уалацәажәала.
# Деиҿкаазароуп ауаҩы, амаҭәарқәа доусы рҭыԥ рымазароуп, аусқәа зегьы дара раамҭа рымазароуп.
# Ауаҩы агәаӷьра имазароуп. Иҟауҵарц иуӡбаз ҟаҵатәуп, иуӡбаз хымԥада инагӡатәуп.
# Ауаҩы аиҷаҳара илазароуп, аӡәы ихәо азы, ухы иахәо азы мацара ахарџь аҟаҵара. Баша акагьы анымхра.
# Аусура бзиа абара, еснагь ауаҩы ихәаша аҟаҵара. Аамҭа баша анымхра: зда ԥсыхәа ыҟам аусқәа рынагӡара.
# Амц амҳәара, ахәыцрақәа рыцқьара.
# Аиаша адгылара. Ауаа ацәгьара рзымура.
# Аҽынкылара. Дыхжәамзароуп.
# Ауаҩы ацқьара илазароуп. Игәгьы цқьазароуп, быбыцк иқәимыршәроуп, ицәамаҭәа, иҩны цқьашәқьаӡа иҟазароуп.
# Ауаҩы – дуаҩҭынчзароуп. Амаҷ азы игәы ԥиимжәозароуп, акагь злам хьаас имкыроуп.
# Ауаҩы дуҩыцқьазароуп, игәы-иԥсы цқьазароуп.
# Ауаҩы дыԥхашьаҩызароуп. Бенџьамин Франклин ихаҭа арҭ аԥҟарақәа дрықәныҟәон. Уи ибиографиатә ашәҟәы иануп иара иԥсҭазаара зегьы аиҿкаашьа атәы Есышьыжь Бенџьамин ихы дазҵаауан: «Иарбан ус бзиоу иахьа иҟасҵаша?» ҳәа.

Иара асааҭ хәба рзы дҿыхон, иҽеиҿкааны аусура далагон. Асааҭ 6 рзы Бенџьамин Франклин иусура далгон, анаҩс х-сааҭк интересс имаз аусқәа рыла аицәажәарақәа мҩаԥигон. Ахәылбыҽха, Бенџьамин Франклин ихы дазҵаауан: «Иҟасҵеи иахьа бзиарас?» Нас, асааҭ жәаба рзы дыцәарц дышьҭалон.

==Бенџьамин Франклин иабжьгарақәа==
Ақәҿиараз иҟаҵатәузеи? Бенџьамин Франклин жәиԥшь урок ҳаиҭоит:
# Ишәҳәо аҵкыс, ижәуа еиҳаз.
# Иахьа иҟашәҵаша, уаҵәахьы ииашәымган.
# Аус анагӡара еснагь шәазхиаз.
# Аҽыԥсахрақәа шәыдышәкыла.
# Адунеи шьақәгылоуп х-типк ауаа рыла: акагь ҟазымҵо ауаа, аусура иазхио ауаа, ак ҟазҵо ауаа.
# Акы ҟазҵо ауаа шәреиуаз.
# Баша шәымч нышәымхын.
# Агха аҟаҵара шәацәымшәан, урҭ рыда ԥсыхәа ыҟаӡам. Урҭ рырҽеира шәазхәыцла.
# Шәааҟәымҵӡакәа шәхы аус адыжәулала. Шәыграқәа шәыриааила.
# Аџьабаа жәбала, ақәҿиарақәа шәоууеит.
# Шәхы ҭышәҵаала.
# Шәхы шәымжьалан.
# Шәхьамҵын, шәықәԥала, ақәԥареи агәамчи рыла шәыгәҭакқәа зегьы нашәыгӡар шәылшоит.
# Шәҟәыӷаз.

==Азхьарԥшқәа==
* [https://archive.org/details/SilenceDogood_201306 "A Silence Dogood Sampler" – Selections from Franklin's Silence Dogood writings]
* [http://justus.anglican.org/resources/bcp/Franklin%20Abridged/index.html Abridgement of the Book of Common Prayer (1773), by Benjamin Franklin and Francis Dashwood], transcribed by Richard Mammana
* [https://web.archive.org/web/20090821230120/http://sln.fi.edu/franklin/family/lastwill.html Franklin's Last Will & Testament] Transcription.
* [https://www.loc.gov/exhibits/treasures/franklin-home.html Library of Congress web resource: ''Benjamin Franklin&nbsp;... In His Own Words'']
* [http://www.bartleby.com/people/FranklinB.html Online Works by Franklin]

{{Авторитет змоу адыррақәа}}

[[Акатегориа:1706 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 17 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1790 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 17 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рполитикцәа]]
[[Акатегориа:Америкатәи ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Амасонцәа]]
[[Акатегориа:Афилософцәа]]
[[Акатегориа:Америкатәи аҵарауаа]]
[[Акатегориа:Франклинаа]]
Бенџьамин Франклин (; , Бостон – , Филадельфиа) — Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы еицырдыруаз политик дуӡӡан, ҳәынҭқарратә усзуҩын. Иара убас, уи дҵарауаҩын, даԥҵаҩын. Бенџьамин Франклин Еиду Америкатәи Аштатқәа аԥызҵаз, ашьаҭыркыҩцәа дыруаӡәкын.

Бенџьамин Франклин ЕАА рреволиуциақәа рҿы илагала дуӡӡоуп. Франклин ЕАА рзы хадара змоу адокумент инапы аҵаиҩит – ЕАА - Рхьыԥшымразы Адекларациеи, ЕАА рконституциеи. Арҭ адокументқәа рыдкыларала, ЕАА ихьыԥшым ҳәынҭқаррахеит. Ари ҟалеит XVIII-тәи ашәышықәсазы. Бенџьамин Франклин, ЕАА аԥызҵаз дыруаӡәкуп. Арҭ аҳәынҭқаррақәа - зегь реиҳа амчра змоу аҳәынҭқаррақәа иреиуоуп.

Бенџьамин Франклин, ақәҿиара бзиа аиураз узҿыԥшыша дреиуоуп. Иара «аҵарадырра бзиа змоу, аҵарауаҩ, аполитикцәа дыруаӡәкуп ҳәа аҭоурых аҿы дыршьоит».

Бенџьамин Франклин иԥсҭазаара аԥҟарақәа
Бенџьамин Франклин ақәҿиара ду иоуит аԥсҭазаараҿ ихымҩаԥгашьала. Уи атәы Бенџьамин Франклин ишәҟәаҿы иҩуан 13 абзиаусрҿиара, ауаҩы иҟазшьа шьақәзыргыло:
 Ауаҩԥсы иҽникылозароуп, мыцхәы имфароуп, мыцхәы имжәыроуп.
 Мыцхә амцәажәара – ари абзиара ауроуп. Ауаҩы изы, хәарҭара зло, мамзаргьы, уара иухәо уалацәажәала.
 Деиҿкаазароуп ауаҩы, амаҭәарқәа доусы рҭыԥ рымазароуп, аусқәа зегьы дара раамҭа рымазароуп.
 Ауаҩы агәаӷьра имазароуп. Иҟауҵарц иуӡбаз ҟаҵатәуп, иуӡбаз хымԥада инагӡатәуп.
 Ауаҩы аиҷаҳара илазароуп, аӡәы ихәо азы, ухы иахәо азы мацара ахарџь аҟаҵара. Баша акагьы анымхра.
 Аусура бзиа абара, еснагь ауаҩы ихәаша аҟаҵара. Аамҭа баша анымхра: зда ԥсыхәа ыҟам аусқәа рынагӡара.
 Амц амҳәара, ахәыцрақәа рыцқьара.
 Аиаша адгылара. Ауаа ацәгьара рзымура.
 Аҽынкылара. Дыхжәамзароуп.
 Ауаҩы ацқьара илазароуп. Игәгьы цқьазароуп, быбыцк иқәимыршәроуп, ицәамаҭәа, иҩны цқьашәқьаӡа иҟазароуп.
 Ауаҩы – дуаҩҭынчзароуп. Амаҷ азы игәы ԥиимжәозароуп, акагь злам хьаас имкыроуп.
 Ауаҩы дуҩыцқьазароуп, игәы-иԥсы цқьазароуп.
 Ауаҩы дыԥхашьаҩызароуп. Бенџьамин Франклин ихаҭа арҭ аԥҟарақәа дрықәныҟәон. Уи ибиографиатә ашәҟәы иануп иара иԥсҭазаара зегьы аиҿкаашьа атәы Есышьыжь Бенџьамин ихы дазҵаауан: «Иарбан ус бзиоу иахьа иҟасҵаша?» ҳәа.

Иара асааҭ хәба рзы дҿыхон, иҽеиҿкааны аусура далагон. Асааҭ 6 рзы Бенџьамин Франклин иусура далгон, анаҩс х-сааҭк интересс имаз аусқәа рыла аицәажәарақәа мҩаԥигон. Ахәылбыҽха, Бенџьамин Франклин ихы дазҵаауан: «Иҟасҵеи иахьа бзиарас?» Нас, асааҭ жәаба рзы дыцәарц дышьҭалон.

Бенџьамин Франклин иабжьгарақәа
Ақәҿиараз иҟаҵатәузеи? Бенџьамин Франклин жәиԥшь урок ҳаиҭоит:
 Ишәҳәо аҵкыс, ижәуа еиҳаз.
 Иахьа иҟашәҵаша, уаҵәахьы ииашәымган.
 Аус анагӡара еснагь шәазхиаз.
 Аҽыԥсахрақәа шәыдышәкыла.
 Адунеи шьақәгылоуп х-типк ауаа рыла: акагь ҟазымҵо ауаа, аусура иазхио ауаа, ак ҟазҵо ауаа.
 Акы ҟазҵо ауаа шәреиуаз.
 Баша шәымч нышәымхын.
 Агха аҟаҵара шәацәымшәан, урҭ рыда ԥсыхәа ыҟаӡам. Урҭ рырҽеира шәазхәыцла.
 Шәааҟәымҵӡакәа шәхы аус адыжәулала. Шәыграқәа шәыриааила.
 Аџьабаа жәбала, ақәҿиарақәа шәоууеит.
 Шәхы ҭышәҵаала.
 Шәхы шәымжьалан.
 Шәхьамҵын, шәықәԥала, ақәԥареи агәамчи рыла шәыгәҭакқәа зегьы нашәыгӡар шәылшоит.
 Шәҟәыӷаз.

Азхьарԥшқәа
 "A Silence Dogood Sampler" – Selections from Franklin's Silence Dogood writings
 Abridgement of the Book of Common Prayer (1773), by Benjamin Franklin and Francis Dashwood, transcribed by Richard Mammana
 Franklin's Last Will & Testament Transcription.
 Library of Congress web resource: Benjamin Franklin ... In His Own Words
 Online Works by Franklin

Акатегориа:1706 шықәсазы ииз
Акатегориа:Ажьырныҳәамза 17 рзы ииз
Акатегориа:1790 шықәсазы иԥсыз
Акатегориа:Мшаԥымза 17 рзы иԥсыз
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рполитикцәа
Акатегориа:Америкатәи ашәҟәыҩҩцәа
Акатегориа:Амасонцәа
Акатегориа:Афилософцәа
Акатегориа:Америкатәи аҵарауаа
Акатегориа:Франклинаа