_PortalAdmin_Uploads_Content_FastAccess_a23377f899831.docx
TEİAŞ
Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi
İletim Sistemi
Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Fiyatları
Metodolojisi Bildirimi
14 Mart 2003
Bu Doküman Hakkında
Bu dokümanda, TEİAŞ’ın İletim Sistemi Sistem Kullanım (SK) ve Sistem İşletim Fiyatlarının belirlenmesinde izleyeceği metodoloji açıklanmaktadır.
İletim Sistemi Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Fiyatları Metodolojisi Bildirimi başlıklı bu doküman, İletim Lisansı yürürlüğe girdiği tarihten itibaren geçerli olacaktır.
Bu doküman, TEİAŞ’ın İletim Lisansının 20 sayılı Hükmü uyarınca yayımlanmış ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından onaylanmıştır.
TEİAŞ
İnönü Bulvarı, No:27
06490 Bahçelievler
Ankara
İçindekiler
1 Giriş 5
DAYANAK 5
Enterkonneksiyon Anlaşmaları 6
İLETİM ŞEBEKESİ İÇİN FİYATLANDIRMA KATEGORİLERİ 7
2 Esaslar 8
İletim Sistemi maliyetleri: 8
TEİAŞ’ın gelirlerinin denetimi 8
Yatırım Maliyetine Dayalı Fiyatlandırma ve Nakil Modeli 8
Sistem İşletim Fiyatları 9
İletim Sistemi Varlıklarının Kullanıcı Tarafından Finanse Edilmesi 9
3 İletim Sistemi Sistem Kullanım Fiyatlarının Belirlenmesi 10
Gerekli Maliyet Verilerinin Çıkartılması 10
YMDF Nakil Modelinin Çalıştırılması 11
Nihai TL/MW Tarifenin Belirlenmesi 13
4 Fiyatlandırma Uygulanması 17
5 Dağıtım Şirketlerinin ve Doğrudan Bağlı Tüketicilerin Ödeyecekleri SK Fiyatları 19
Genel Bakış 19
SK Fiyatlandırma Noktaları ve Ölçüm Esasları 19
Fiyatlandırma Esasları 19
Aylık Tüketim SK Fiyatları 20
İletim Sisteminin Kullanıldığı İlk Yıl 20
6 Üreticilerin Ödeyeceği Fiyatlar 21
Genel Bakış 21
SK Fiyatlandırma Noktaları 21
Üretim SK Fiyatlarında Esas Alınacak Faktör - Üreticiler 21
Üretim SK Fiyatlandırma Esas alınacak Faktör-Enterkonneksiyonlar 22
Otoprodüktör ve Otoprodüktör Grupları 22
Aylık Üretim SK Fiyatları 22
İletim Sisteminin İlk Kullanıldığı Yıl 22
7 Sistem İşletim Fiyatları 23
Genel Bakış 23
Sistem İşletim Fiyatlandırma Noktaları 23
Sistem İşletim Fiyatlarının Esası ve Elde Edilme Şekli 23
Aylık Sistem İşletim Fiyatları 24
8 İletim Sistemi Varlıklarının Kullanıcı Tarafından Karşılanması 25
Başlangıçta yapılan yatırımın karşılanması 25
Mülkiyet 25
Kullanıcılara borçlanılan miktarların geri ödenmesi 25
9 Veri Gereksinimleri 26
Ek A: YMDF Nakil Modelinin Gösterimi 28
Ek B: Aylık fiyatlandırma 30
Aylık fiyatların hesaplanması 30
Giriş
DAYANAK
1.1 Bu Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Fiyatları Metodolojisi Bildirimi;
Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği
İletim Sistemi Gelirinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ
İletim Sistemi İşletim Gelirinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ
Gelir ve Tarife Düzenlemesi Kapsamında Düzenlemeye Tabi Unsurlar ve Raporlamaya İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ
esas alınarak hazırlanmıştır.
FİYATLANDIRMA İLE İLGİLİ DİĞER YÖNETMELİKLER VE ANLAŞMALAR
Bağlantı ve Sistem Kullanım Tebliği
1.2 Bağlantı ve Sistem Kullanım Tebliği, iletim sistemi kullanıcılarının, iletim sistemine bağlı tarafların ve TEİAŞ’ın karşılıklı yükümlülüklerinin belirlendiği çok taraflı hukuki bir dokümandır. Ayrıca, Kullanıcıların TEİAŞ ile, kullanıcının iletim sistemiyle olan bağlantısını ve/veya iletim sistemini kullanımına ilişkin teknik ayrıntıları içeren bir Anlaşma üzerinde mutabakat sağlaması gerekmektedir.
1.3 Bağlantı ve Sistem Kullanım Tebliği ve her bir kullanıcının Bağlantı ve Sistem Kullanım Anlaşmaları iletim sisteminin kullanımı ve/veya sisteme bağlantı konusundaki şartları belirler. Bunlar özellikle kullanıcının aşağıdaki yükümlülüklerini hükme bağlar:
Tüm ilgili Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Fiyatları ile Bağlantı Bedelini ödemek,
Şebeke Yönetmeliği hükümlerine uymak,
Zorunlu Yan Hizmetler Anlaşması imzalamak,
Arz Güvenliği ve Kalite Yönetmeliği’ne uymak.
1.4 Bu kapsamda, kullanıcılarla iki tür Anlaşma yapılır; Bağlantı Anlaşması ve Sistem Kullanım Anlaşması. İletim sistemine doğrudan bağlanan kullanıcılar hem Bağlantı Anlaşması hem de Sistem Kullanım Anlaşması yapmak zorundadırlar. TEİAŞ’ın iletim sistemine doğrudan bağlı olmayan kullanıcılar ise sadece Sistem Kullanım Anlaşması yapmakla yükümlüdür. Sistem Kullanım Anlaşması ekleri, kullanıcının İletim Sistemi Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Fiyatlarının dayandığı bilgileri detaylandıracaktır. Bunlar arasında aşağıdaki noktalar mevcuttur:
Üretim ve Tüketim Sistem Kullanım Fiyatları ve Sistem İşletim Fiyatlarını belirleyen maksimum enerji alış ve maksimum enerji veriş kapasiteleri,
Kullanıcının SK Fiyatlarını ödemekle yükümlü olduğu SK Fiyatlandırma Noktaları’nın yeri konusunda detaylar,
Üretim ve Tüketim Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Fiyatları’nın dayanacağı ölçüm sisteminde kullanılan sayaçların ayrıntısı.
1.5 Bir kullanıcı Bağlantı ve Sistem Kullanım Tebliği ve ilgili Anlaşmalar kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getiremezse, bu kullanıcının iletim sistemini kullanma ve/veya sisteme bağlı olma hakkı sona erecektir. Bu durumda Kullanıcı, mevcut Fiyatlandırma Yılı’nın sonuna dek ortaya çıkacak tüm ücretlerden sorumlu olacaktır.
Enterkonneksiyon Anlaşmaları
1.6 TEİAŞ’ın işlettiği Enterkonneksiyonları kullanmak isteyen kişilerin TEİAŞ ile bir anlaşma imzalaması gerekmektedir. Bu anlaşma, Enterkonneksiyon kullanımı konusundaki şartları ve hükümleri belirleyen Enterkonneksiyon Anlaşması’dır. Enterkonneksiyon Anlaşması imzalayan bir sistem kullanıcısı TEİAŞ ile aynı zamanda Sistem Kullanım Anlaşması imzalar. Bu metodolojide, Kullanıcı’nın aşağıda belirtilen konulara ilişkin yükümlülükleri belirtilecektir:
İlgili tüm Sistem Kullanım Fiyatlarını ve Sistem İşletim Fiyatlarını ödemek
Şebeke Yönetmeliği hükümlerine uymak.
Arz Güvenliği ve Kalite Yönetmeliği’ne uymak.
1.7 Eğer bir kullanıcı Enterkonneksiyon Anlaşması’na ilişkin yükümlülüklerini yerine getiremezse, bu kullanıcının Enterkonneksiyon kullanım hakkı sona erecektir. Kullanıcı mevcut Fiyatlandırma Yılı’nın sonuna dek tahakkuk edebilecek tüm ücretleri ödemekle yükümlüdür.
İLETİM ŞEBEKESİ İÇİN FİYATLANDIRMA KATEGORİLERİ
1.8 Fiyatlandırmaya ilişkin amaçlar doğrultusunda TEİAŞ’ın iletim hizmetleri ile ilgili fiyatlar iki kategoriye ayrılmıştır:
Bağlantı varlıkları bedelleri - Bağlantı Bedelleri ve
İletim sistemi fiyatları. Bu da şu şekilde ayrılır:
iletim sistem varlıkları fiyatları-İletim Sistemi Sistem Kullanım Fiyatları ve
sistem işletim faaliyetleri fiyatları -Sistem İşletim Fiyatları
1.9 Bağlantı Varlıkları ile ilgili maliyetler, iletim sistemine bağlı olan taraflardan alınacak Bağlantı Bedelleri vasıtasıyla karşılanır. İletim sistemi ile ilgili maliyetler, iletim sisteminin tüm kullanıcılarından alınacak İletim Sistemi Sistem Kullanım Fiyatları ve Sistem İşletim Fiyatları vasıtasıyla karşılanır.
1.10 Bağlantı Bedelleri, SK Fiyatları ve Sistem İşletim Fiyatları İletim Lisansı hükümleri uyarınca TEİAŞ tarafından geliştirilen metodolojiler doğrultusunda hesaplanır.
1.11 Metodolojilerde, Bağlantı Varlıkları, Elektrik Piyasası Tarife Yönetmeliği’ndeki İletim ve Dağıtım Bağlantı Bedellerinin Belirlenmesi Hakkında Tebliğindeki Bağlantı Varlıkları tanımına dayanır.
1.12 İletim Sistemi Varlıkları ve Sistem İşletim ile ilgili izin verilen gelirler; EPDK tarafından “Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği” ve “Gelir ve Tarife Düzenlemesi Kapsamında Düzenlemeye Tabi Unsurlar ve Raporlamaya İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ” uyarınca ayrı ayrı belirlenmiştir.
1.13 Bu doküman, SK Fiyatlarının hesaplanması ve uygulanmasına ilişkin metodoloji ile Sistem İşletim Fiyatlarının hesaplanması ve uygulanması için metodolojiyi tanımlar.
Esaslar
İletim Sistemi maliyetleri:
TEİAŞ’ın maliyetleri, temel olarak, elektriğin iletim sistemi üzerinden güvenilir bir şekilde naklini teminen iletim sisteminde yapılan yatırımlarla ve iletim sisteminin işletim ve bakımı ile ilgili maliyetlerdir. TEİAŞ, İletim Lisansı uyarınca, iletim sisteminin belirli standartlara uygun olarak planlanmasından, geliştirilmesinden ve işletilmesinden sorumludur. Dolayısıyla, sermaye yatırımı ihtiyaçları bu standartlara uyma zorunluluğundan kaynaklanmaktadır.
Kullanıcılardan alınan SK Fiyatları, iletim sisteminin tesis ve bakım maliyetlerini yansıtmaktadır. Bağlantı sahaları arasında elektrik nakline imkan verecek kapasitenin oluşturulması ile, iletim sisteminin ve arz güvenliğinin sağlanması amacıyla, bu faaliyetler TEİAŞ’ın İletim Lisansı, Şebeke Yönetmeliği, Arz Güvenliği ve Kalite Yönetmeliği ve ilgili diğer dokümanlar çerçevesinde belirlenen standartlara uygun bir şekilde gerçekleştirilmektedir.
TEİAŞ’ın gelirlerinin denetimi
TEİAŞ’ın bu faaliyetlerinden elde edebileceği gelir, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından, yürürlükteki Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği ve ilgili tebliğler ile TEİAŞ’ın İletim Lisansı çerçevesinde belirlenen genel formüller vasıtasıyla denetlenmektedir. Bu formüller kullanılarak, EPDK’nın TEİAŞ’ın gelirlerini denetleyeceği her bir Uygulama Dönemi’nde elde edebileceği Gelir Tavanı belirlenir. Gelir Tavanı, Uygulama Döneminin başlamasından önce, TEİAŞ tarafından, ilgili dönem boyunca gerçekleşeceği tahmin edilen maliyetler ve yatırım planları ile ilgili olarak sunulan veriler esas alınarak EPDK tarafından belirlenir.
EPDK, sistem işletim faaliyetleri ile ilgili gelirleri, sistem kullanımı ile ilgili gelirlerden ayrı tutar..
Yatırım Maliyetine Dayalı Fiyatlandırma ve Nakil Modeli
SK Fiyatlarının hesaplanması için Yatırım Maliyetine Dayalı Fiyatlandırma (YMDF) yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntemin temelindeki mantık şöyledir: verilen hizmetler, bu hizmetlerin verilmesine ilişkin artan maliyetleri yansıtacak şekilde fiyatlandırıldığında, kullanıcılara etkin ekonomik sinyaller sağlanabilmektedir. SK Fiyatları, iletim sisteminin farklı yerlerindeki kullanıcılarının sistemi kullanım miktarlarını marjinal olarak artırmaları ya da azaltmalarının TEİAŞ’ın maliyetlerine olan etkilerini yansıtacak şekilde tasarlanmıştır.
İletim sisteminin farklı bölümlerinde gerekli olan iletim kapasitesi, sistemin ilgili bölümlerinde gerçekleşen maksimum sistem kullanım miktarına bağlıdır. Maksimum sistem kullanımı belirli tüketim ve üretim koşullarında gerçekleşecektir. Bu koşullar Türkiye’de yaz ve kış dönemi puant taleple ilişkilendirilebilir. Bu yöntem izlenerek bulunan iletim SK Fiyatlarında, iletim sistemindeki puant zamanında (zamanlarında) ortaya çıkan ihtiyaçlara göre belirlenen artan yatırım maliyeti esas alınmaktadır. Fiyatlar, kullanıcının iletim sistemine veya dağıtım seviyesinden bağlı üreticiler için, bağlanması düşünülen noktaya bağlantısının bulunduğu yere bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Bu farklılıklar, sistemde farklı noktalardaki artan yatırım maliyetleri arasındaki farkı yansıtacaktır.
Artan maliyetler hesaplanırken iletim şebekesinin eşdeğer bir modeli kullanılmaktadır. Bu, YMDF Nakil Modeli’dir. Bu modelde, gerçek koşullar esas alınarak şebeke yapısı modellenmektedir. Elde edilen bu model şebeke, şebekenin puant talep zamanlarında tam ihtiyacı karşılayacak kapasitede olması koşuluyla, iletim sistemindeki ‘şebeke düğüm noktası’ adı verilen her bir noktadaki ilave şebeke kapasitesine ilişkin artan maliyetlerin hesaplanmasında kullanılır.
Üretim SK Fiyatları, üreticinin maksimum enerji veriş kapasitesi dikkate alınarak belirlenir; Tüketim SK Fiyatları ise, sistem yaz ve kış puantı sırasında gerçekleşeceği tahmin edilen talep esas alınarak belirlenir. Dolayısıyla, fiyatlar MW başınadır.
YMDF Nakil Modelinden elde edilen fiyatlar, sisteme bağlı üretim ve tüketimin beklenen MW değerlerine uygulandığında elde edilecek ücretler EPDK tarafından gelir tavanını sağlayacak şekilde ayarlanır. SK Fiyatlarında yapılacak ayarlamalar, YMDF yöntemi vasıtasıyla sağlanan bölgesel sinyalleri korunacak şekilde düzenlenir.
TEİAŞ’ın SK Fiyatlarını belirlemesinde gözetilen hususlar şunlardır :
Benimsenen esasların netliğinin ve fiyatlandırma metodolojisinin şeffaflığının sağlanması,
Mevcut kullanıcılara ve sisteme yeni katılacak taraflara maliyetlere ilişkin doğru ve istikrarlı fiyat mesajlarının verilmesi,
Fiyatlandırmanın sağlanan hizmetler esas alınarak yapılması ve bu yapılırken ortalama maliyetlerin değil artan maliyetlerin esas alınması ve bu yolla, iletim sisteminin optimal kullanımının ve optimal yatırımların teşvik edilmesi,
İlgili maliyet parametreleri ve zaman dilimleri çerçevesinde pratik olan uygulamaların benimsenmesi.
Sistem İşletim Fiyatları
SK Fiyatlarının aksine Sistem İşletim Fiyatları bölgelere göre değişiklik göstermez, tüm sistem için tek bir fiyat vardır. Bu da, kullanıcının sistem işletim maliyetleri üzerindeki etkisinin özellikle kullanıcının bölgesine göre değişiklik göstermediği anlamına gelir.
İletim Sistemi Varlıklarının Kullanıcı Tarafından Finanse Edilmesi
Kullanıcının iletim sistemine bağlanabilmesi için ilave İletim Sistemi Varlıklarının tesisi gerekebilir. TEİAŞ’ın bu varlıkların tesisini finanse edecek yeterli finansmanın mevcut olmaması halinde, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin 38. Maddesi TEİAŞ adına kullanıcının İletim Sistemi Varlıklarının tesisini finanse etmesine olanak sağlar.
Bu tip varlıkların tesisi ile ilgili teknik koşullara ve Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği Madde 38’de belirtilen finansman ihtiyacına, kullanıcı ile TEİAŞ arasında, önerilen bağlantı için yapılacak Bağlantı ve Sistem Kullanım Anlaşmalarında karar verilecektir. İletim Sistemi sistem kullanım ve sistem işletim fiyatları metodolojisi bildirimi ve bağlantı bedelleri metodolojisi bildirimi bu tip varlıkların teknik özellikleri veya varlıkların nasıl finanse edilecekleri konusunda karar vermek veya yol göstermek üzere düzenlenmemiştir.
Kullanıcının Sistem Kullanım Varlığı için yaptığı yatırımın maliyeti, TEİAŞ’ın o yıl için yayımlamış olduğu Birim Fiyatlar baz alınarak hesaplanacak ve fiziki maliyetin hesaplanan bu maliyetin altında olması durumunda, fiziki maliyet baz alınarak güncellenecektir. Finansman maliyetlerini içermeyen bu varlık maliyetleri tamamen karşılanıncaya kadar Kullanıcı Sistem Kullanım Ücreti ödemeyecektir. Bu konu 8. bölümde ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.
İletim Sistemi Sistem Kullanım Fiyatlarının Belirlenmesi
Bölüm 2’de de belirtildiği üzere, SK Fiyatları iki ayrı bileşenden oluşmaktadır. Bunların ilki, kullanıcının bulunduğu yere bağlı olarak değişen bileşendir. Bu bileşen, YMDF Nakil Modeli kullanılarak, farklı noktalar arasında toptan elektrik naklini sağlamak üzere iletim sisteminde yapılması gereken sermaye yatırımlarının ve iletim sisteminin aynı amaç doğrultusunda bakımının gerçekleştirilmesinin maliyetlerini yansıtmak üzere belirlenir. İkinci bileşen, kullanıcının bulunduğu yere bağlı olmayan bileşendir. Bu bileşen gelir tavanına ulaşılabilmesi dolayısıyla sistem günenilirliğinin sağlanması ile ilgilidir. SK Fiyatları bu iki bileşenden oluşmaktadır. SK Fiyatlarının hesaplanma süreci aşağıda adım adım açıklanmıştır. Bu sürecin temel bileşenleri şunlardır:
Gerekli Maliyet Verilerinin Çıkartılması,
Nakil Modelinin Çalıştırılması ve
Nihai TL/MW Tarifenin Belirlenmesi.
Gerekli Maliyet Verilerinin Çıkartılması
Şebeke yatırımlarının yıllık maliyetlerinin hesaplanması
1 MW gücü 1km taşımanın yıllık maliyeti (TL/MWkm cinsinden), her bir hat tipi için, aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanır:
bu formülde;
c şebeke genişleme sabitidir. TL/MWkm cinsinden ifade edilir. 1 MW gücü 1km taşımak için gerekli iletim altyapısı sermaye yatırımının değerini ifade eder. Bu değerin büyüklüğü TEİAŞ tarafından üstlenilen ve planlanan yatırımların maliyetlerine bağlıdır. Şebeke genişleme sabitinin hesaplanması için şu adımlar gerçekleştirilir:
mevcut yatırım projeleri ile ilgili olan yatırım maliyetleri, Yatırım Programı baz alınarak her bir hat tipi için toplam yatırım maliyetinin çıkartılması amacıyla analiz edilir (154kV, 380kV havai hatlar ve yeraltı iletim kabloları). Her bir hat tipi için Bağlantı Varlığı olarak değerlendirilip bu şekilde fiyatlandırılanlar dışındaki yatırım maliyetlerinin toplamı alınır. Yatırım maliyetleri, mevcut yatırım projeleri ile ilgili olan trafo merkezi varlıklarının maliyetlerini içerir ve
Elde edilen bu toplam yatırım maliyetleri, her bir hat tipi için, ilgili yatırım projesine bağlı olarak tesis edilecek olan toplam MWkm değerlerine bölünür.
n iletim varlığının ortalama toplam faydalı ömrüdür. Yıl cinsinden ifade edilir. Bu değer, fiyatlandırma ile ilgili amaçlar doğrultusunda 20 yıl olarak tespit edilmiştir.
r TEİAŞ’ın sermaye maliyetidir ve %12 olarak hesaplanmıştır.
İşletme ve Bakım Maliyetinin Hesaplanması
İşletme ve bakımın yıllık maliyeti (M) aşağıda görüldüğü üzere, yıllık yatırım maliyetinin yüzdesi olarak belirlenir.
M = A × m
Bu formülde,
m İşletme ve Bakım Faktörüdür. Fiyatlandırma ile ilgili amaçlar doğrultusunda %2 olarak kabul edilir.
İletim maliyeti katsayısının hesaplanması
İletim maliyeti katsayısı, MWkm başına yıllık sermaye maliyetlerinden ve yıllık işletme bakım maliyetlerinden meydana gelmektedir; birimi TL/MWkm’dir. Şu şekilde hesaplanır:
YMDF Nakil Modelindeki farklı hat tipleri ile ilişkili farklı maliyetleri yansıtmak için, en düşük maliyetli hat (380kV havai hat, 154kV havai hat ya da yeraltı kablosu) tipine ilişkin iletim maliyeti katsayısı, baz iletim maliyeti katsayısı olarak alınır. Diğer hat tiplerine ilişkin iletim maliyetleri katsayıları, bu baz değerin katları olarak ifade edilir.
YMDF Nakil Modelinin Çalıştırılması
Modelin Girdileri
YMDF Nakil Modeli, iletim sistemi üzerindeki her bir şebeke düğüm noktasındaki tüketimin ya da üretimin artması sonucunda iletim sisteminde yapılması gerekecek yatırımların marjinal maliyetlerini hesaplar. Model bunu yaparken, iletim sistemindeki puant şartlara dair tahminleri yansıtan talep ve arz senaryolarını esas alır. Şebeke düğüm noktası bir Bağlantı Noktası, ya da iki ya da daha fazla iletim hattının birleştiği bir noktadır. Model, marjinal yatırım maliyetlerini hesaplamak üzere şebekenin MWkm cinsinden ifade edilen toplam maliyetlerini minimize eder (yukarıda adı geçen iletim maliyeti katsayısı çarpanlarının aşağıda 3.11’de belirtildiği şekilde uygulanmasından sonra) ve kapasitede 1MW ilave kapasite için bu rakamda meydana gelecek değişikliği hesaplar (şebeke üzerindeki her bir noktadaki üretim ve tüketim için). Sonuçta, MWkm cinsinden ortaya çıkan marjinal maliyet, baz olarak alınan iletim maliyeti katsayısı uygulanarak paraya çevrilir.
Modelde pratiklik açısından bir dizi varsayımdan yararlanılmaktadır. Modelin, sistemin puant koşullarına karşılık gelen bir dizi veriye ihtiyacı vardır:
Her bir şebeke düğüm noktasında iletim sistemine giren güç,
Her bir şebeke düğüm noktasındaki tüketim,
Şebeke düğüm noktaları arasındaki iletim güzergahları ve bu güzergahların hat tiplerine göre sınıflandırması,
Bu güzergahların uzunlukları ve
Farklı hat tiplerine ilişkin iletim maliyeti katsayılarının baz katsayıya oranları.
Nakil modelinde, “t” yılına ilişkin, her düğüm noktasındaki tüketim verileri için, TEİAŞ’ın, “t” yılının sistem puantında şebeke üzerindeki her bir düğüm noktası için tahmin ettiği tüketim esas alınır. Bu tahminler, iletim sistemi kullanıcıları tarafından Bölüm 9 uyarınca sağlanan verilere dayanır.
Modelde, “t” yılına ait her şebeke düğüm noktasındaki üretim verilerinde her bir düğüm noktasındaki santrala ait maksimum enerji veriş kapasitesi esas alınır. Bunda, 2003 yılı tahmini esas alınmaktadır. Ancak, düğüm noktasındaki üretim, Yaz ve Kış Sistem Puant Talepleri sırasındaki toplam üretim toplam tüketime eşit olacak şekilde ayarlanmalıdır.
İletim güzergahları ve bu güzergahlarla ilgili hat tipleri ve uzunlukları, şebeke konfigürasyonuna ilişkin mevcut veriler kullanılarak belirlenir.
Farklı hat tiplerine ait (380KV, 154 KV ya da yeraltı kablosu) İletim maliyeti katsayılarının birbirlerine oranı, farklı hat tiplerine ilişkin maliyetler arasındaki farklılıkları yansıtır. Nakil Modeli, hat tipinden bağımsız olarak toplam maliyeti MWkm cinsinden verir. Bu noktada, bazı güzergahlarda yapılacak yatırımın maliyetinin diğer güzergahlarda yapılacak yatırımın maliyetinden yüksek olacağı dikkate alınır. Yukarıda da değinildiği gibi, bu etki, yatırım maliyeti daha pahalı olan güzergahların, iletim maliyetleri katsayıları arasındaki oranlar uygulanarak “uzatılması” yoluyla modellenmektedir. Bu uygulama, söz konusu hatların, modelde kullanılmasını daha pahalı hale getirmekte ve bu şekilde de, bu güzergahlara yapılacak yatırımların ilave maliyetlerini yansıtmaktadır.
Modelin Çıktıları
YMDF Nakil Modeli, yukarıda adı geçen girdilerden faydalanarak ve bir nakil algoritması kullanarak, ve tüm güzergahlarda sınırsız kapasite olduğu varsayımından hareketle, düğüm noktası bazında belirlenen üretimle düğüm noktası bazında belirlenen tüketimin karşılanabileceği minimum şebeke büyüklüğünü MWkm cinsinden hesaplar.
Matematiksel olarak ifade edildiğinde, optimizasyon problemi şu şekilde açıklanabilir:
Minimize edilen: =
Tabi olduğu kısıtlar:
Kısıt 1:
Kısıt 2 :
Burada:
MWkm cinsinden minimum iletim miktarı;
i ve j düğüm noktaları arasındaki MW cinsinden akışı (i ve j arasında bir güzergah olmaması halinde sıfırdır);
iletim sistemindeki her bir i ve j düğüm noktası arasındaki km cinsinden sembolik mesafeyi;
i düğüm noktasındaki, yukarıdaki 3.9 sayılı paragraf doğrultusunda belirlenen üretimi;
i düğüm noktasında sistem puantında tahmin edilen ve yukarıdaki 3.8 sayılı paragraf doğrultusunda belirlenen tüketimi ifade etmektedir.
Kısıt 1, her bir düğüm noktasına giren ve o düğüm noktasından çıkan net akışların, sistemin o düğüm noktasına verilen ve o düğüm noktasından çekilen güç miktarına eşit olmasının gerekmesidir.
Kısıt 2, üretim ve tüketimin dengede olmasının gerekmesidir.
Optimal şebeke büyüklüğünün belirlenmesinin ardından, model, her bir düğüm noktasındaki üretimin 1 MW artış ve buna karşılık olarak referans noktasındaki 1MW tüketim artışı için marjinal yatırım maliyetlerini hesaplar. Marjinal yatırım maliyeti, şebekenin bütününde nakledilen toplam MWkm değerinde meydana gelen artış ya da düşüş olup optimizasyon modelindeki her bir kısıtla ilişkili Lagrange çarpanlarıdır ( and ), ve, üretim ve tüketim için sırasıyla ve ile ifade edilmektedir. 1MW artış varsayımından yola çıkılarak, marjinal maliyetler, basitliğin sağlanması açısından, yalnızca km cinsinden ifade edilmiştir. Böylelikle, her bir düğüm noktasındaki üretim ve tüketime ilişkin olmak üzere, km cinsinden marjinal maliyetler elde edilmiş olur. , ’ye eşit olup ve üretimdeki 1MW artışın toplam km üzerindeki etkisine bağlı olarak, marjinal km maliyeti pozitif ya da negatif olabilir.
Bu hesaplamanın basit bir gösterimi, Ek A’da, örnek olarak verilmiştir. (Ek A: YMDF Nakil Modelinin Gösterimi).
Yaz ve kış puantının etkisi
Türkiye’de talebin mevsimsel seyri şu şekildedir: ülkenin güney batısındaki bazı bölgelerde sistem puant talebi, ülkenin geri kalan kısımlarında olduğu gibi kış mevsiminde değil, yaz aylarında gerçekleşmektedir. Dolayısıyla yukarıda tanımlanan temel YMDF Nakil Modeli, yaz ve kış marjinal maliyetlerin ortaya çıkması için iki defa çalıştırılır. Kış maliyetleri kış aylarındaki (1 Ocak- 31 Mart ve 1 Ekim- 31 Aralık arası) sistem talepleri ve yaz maliyetleri yaz aylarındaki (1 Nisan- 30 Eylül arası) puant talepleri kullanılarak hesaplanır. Bu yaz ve kış maliyetleri kullanılarak SK Ücretleri elde edilir.
Nihai TL/MW Tarifenin Belirlenmesi
Nihai TL/MW tarifelerin hesaplanmasında, YMDF Nakil Modeli nakil algoritması ile hesaplanan marjinal yatırım maliyetleri esas alınır. Bu hesaplama süreci aşağıdaki aşamalardan oluşur:
üretim ve tüketim için bölgesel “ham” maliyetlerin ve bunun sonucunda ortaya çıkan ara gelirin hesaplanması.
iletim hizmetleri için toplam gelir tavanına dayanarak , üretim ve tüketim kullanılarak toplam elde edilmesi gereken gelirin hesaplanması
TEİAŞ’ın gelir tavanına göre gelir elde edebilmesini sağlamak üzere bölgesel maliyetlere eklenecek “ilave ücret”in hesaplanması.
Üretim için bölgesel artan maliyetlerin belirlenmesi
Yaz ve kış maliyetleri ağırlıklı ortalamaları, her bir bölge için, kurulu güç esas alınarak hesaplanır. Hesaplamada şu formüller kullanılır;
burada:
, kış puantında, z bölgesinde üretim için hesaplanan“ham” artan maliyeti, TL cinsinden;
, yaz puantında, z bölgesinde üretim için hesaplanan“ham” artan maliyeti, TL cinsinden;
, I düğüm noktasındaki Maksimum Güç Veriş Sınırını (MW cinsinden);
, iletim maliyeti katsayısını
ifade eder.
Tüketim için bölgesel artan maliyetlerin belirlenmesi
Bu maliyetler, bölgedeki düğüm noktası bazındaki maliyetlerin ağırlıklı ortalaması alınarak hesaplanır. Ağırlıklı ortalamanın hesaplanmasında, düğüm noktası bazında olmak üzere, yaz ve kış sistem puant talebi sırasında gerçekleşmesi beklenen talebe ilişkin tahminler esas alınır. Hesaplamada şu formül kullanılır:
burada:
, kış puantında, z bölgesindeki tüketim için hesaplanan “ham” artan maliyeti, TL cinsinden;
, yaz puantında, z bölgesindeki tüketim için hesaplanan“ham” artan maliyeti, TL cinsinden;
, Yaz Puantı sırasında, i düğüm noktasındaki talebi;
, Kış Puantı sırasında, i düğüm noktasındaki talebi
ifade eder.
Ara Gelirin Hesaplanması
Gelir tavanını elde etmek amacıyla “ham” maliyetler üzerinde gerekli ayarlamaları belirlemek için, “ham” maliyetlerin tüm üretime ve tüketime uygulanmasıyla elde edilen toplam miktar olan ara gelirler hesaplanır.
Üretim ve tüketim için bölgesel ara gelirlerin hesaplanmasında aşağıdaki formüller kullanılır;
; ve
burada:
, z bölgesinde üretimden elde edilen ara geliri, TL cinsinden
, yılın yaz puantı için hesaplanan maliyetin ağırlık olarak yüzdesini
, yaz puantında, z bölgesinde üretim için hesaplanan “ham” artan maliyeti, TL cinsinden
, kış puantında, z bölgesinde üretim için hesaplanan“ham” artan maliyeti, TL cinsinden
z bölgesinde tüketimden elde edilen ara geliri, TL cinsinden;
, yaz puantında, z bölgesinde tüketim için hesaplanan “ham” artan maliyeti, TL cinsinden
, kış puantında, z bölgesinde tüketim için hesaplanan “ham” artan maliyeti, TL cinsinden
, Yaz Puantı sırasında, i düğüm noktasındaki talebi
, Kış Puantı sırasında, i düğüm noktasındaki talebi
ifade eder.
Üretim ve tüketim için toplam ara gelirler, tüm bölgelerdeki bölgesel ara gelirlerin toplanmasıyla hesaplanır. Hesaplamada şu formül kullanılır;
; ve
burada:
üretimden elde edilen toplam ara geliri, TL cinsinden ve
tüketimden elde edilen toplam ara geliri, TL cinsinden.
ifade eder.
Üretim ve Tüketimden Karşılanacak olan toplam gelirin hesaplanması
SK Fiyatlarından karşılanacak olan toplam gelir tavanı, Tarife Yönetmeliğine ‘Gelir ve Tarife Düzenlemesi Kapsamında Düzenlemeye Tabi Unsurlar ve Raporlamaya İlişkin Esaslar’ ve TEİAŞ’ın İletim Lisansı hükümlerine göre belirlenir. Bu miktar, aşağıdaki formüle uygun olarak üretim ve tüketim arasında paylaştırılacaktır.
; ve
burada:
,üretimden karşılanacak olan toplam geliri;
, tüketimden karşılanacak olan toplam geliri;
, ilgili fiyatlandırma yılı için, SK Fiyatlarından karşılanacak olan toplam gelir tavanı (bağlantı bedelleri hariç), Türk Lirası cinsinden ifade eder ve
Her bir Fiyatlandırma Bölgesi için nihai Üretim ve Tüketim SK Ücretlerinin Hesaplanması
Gelir tavanı ve ara gelirler arasındaki farkın karşılanabilmesi amacıyla, her bir üretim ve tüketim için MW başına ilave ücretler aşağıdaki gibi hesaplanır:
; ve
burada:
; üretim ile ilgili ilave ücreti, TL cinsinden ; ve
, tüketim ile ilgili ilave ücreti, TL cinsinden
ifade eder.
Her bir bölge için SK Fiyatları; “ham” bölgesel maliyetin ve ilave ücretin toplanması ve yaz ve kış puantı için hesaplanan fiyatların kombine edilmesiyle belirlenir:
burada:
, z bölgesinde MW başına Üretim SK Fiyatı
, z bölgesinde MW başına Tüketim SK Fiyatı
Fiyatlandırma Uygulanması
Üretim ve tüketim ödemekle yükümlü olacağı SK Fiyatları, her bir SK Fiyatlandırma Noktasında geçerli olan SK Fiyatına Esas Miktar (MW) baz alınarak belirlenir.
SK Fiyatlandırma Noktası, SK Fiyatıyla ilişkili olan ve SK Fiyatına Esas Miktar için hangi bölgesel fiyatın uygulanacağını belirleyen coğrafi noktadır. SK Fiyatlandırma Noktaları, üretim ya da tüketimin iletim sistemine bağlı olduğu trafo merkezine göre belirlenir. Bu esasın uygulanmasına ilişkin ayrıntılar, 5. ve 6. Bölümlerde verilmiştir. TEİAŞ’ın iletim sistemindeki her bir Bağlantı Noktası için en az bir SK Fiyatlandırma Noktası olacaktır. SK Fiyatlandırma Noktaları, her bir bağlantı noktasındaki her kullanıcı başına bir tane olacak şekilde belirlenecektir. Dolayısıyla, belirli bir trafo merkezinde birden fazla dağıtım fideri bulunması ve bunların farklı kullanıcıların sorumluluğunda olması halinde, bu merkezde birden fazla SK Fiyatlandırma Noktası olacaktır. Dağıtım sistemine bağlı üretim birimleri için SK Fiyatlandırma Noktası, TEİAŞ’ın İletim sisteminde bir bağlantınoktası’nda olacaktır. Burası, üretim biriminin dağıtım sistemine bağlandığı nokta olmayacaktır.
SK Fiyatlarına Esas Miktar, Bölüm 3 doğrultusunda hesaplanan bölgesel SK Fiyatlarının uygulanacağı MW miktarıdır. Bu, üretim ve tüketim için farklı şekilde belirlenmektedir. SK Fiyatlarına Esas Miktarların belirlenmesine dair ayrıntılar, Bölüm 5 ve 6’da açıklanmaktadır.
Bir SK Fiyatlandırma Noktası için toplam sistem kullanım fiyatları şu şekilde hesaplanmaktadır:
burada:
, kullanıcı u’ya, t fiyatlandırma yılı süresince p SK Fiyatlandırma Noktasındaki tüketimi karşılığında uygulanacak SK Fiyatını (TL cinsinden);
ve kullanıcı u’nun, p SK Fiyatlandırma Noktasında, t fiyatlandırma yılı süresince geçerli olacak Tüketim Fiyatlarına Esas tahmini yaz ve kış mevsimi tüketim Miktarlarını (MW cinsinden) ifade eder.
, p SK Fiyatlandırma Noktasının yer aldığı z bölgesinde tüketime uygulanacak olan SK Fiyatlarını (TL cinsinden) ifade eder. Bu değerin nasıl elde edildiği Bölüm 3’te açıklanmaktadır.
, kullanıcı u’ya, t Fiyatlandırma Yılı süresince, p SK Fiyatlandırma Noktasındaki maksimum enerji veriş kapasitesi karşılığında uygulanacak olan SK Fiyatını (TL cinsinden);
, kullanıcı u’nun, t Fiyatlandırma Yılı süresince geçerli olacak, p SK Fiyatlandırma Noktasındaki SK Fiyatlarına Esas Miktarını (MW cinsinden) ifade eder. Bu değer maksimum enerji veriş kapasitesi olup, bunun da kurulu gücü ifade ettiği bölüm 6’da açıklanmıştır.
, p SK Fiyatlandırma Noktasının yer aldığı z bölgesinde üretime uygulanan SK Fiyatları (TL cinsinden) ifade eder. Bu değerin nasıl elde edildiği, Bölüm 3’te açıklanmıştır.
Bağlantı ve Sistem Kullanım Tebliğine göre, her bir kullanıcının Anlaşması’nda, söz konusu kullanıcının Üretim ya da Tüketim SK Fiyatını ödemekle yükümlü olduğu SK Fiyatlandırma Noktalarının bir listesi yer almalıdır.
Fiyatlandırma Yılı 1 Ocak-31 Aralık tarihleri arasıdır. Bir Uygulama Dönemi boyunca geçerli olacak Üretim ve Tüketim için SK Fiyatları, söz konusu Fiyatlandırma Yılı’ndan bir önceki yılın Ekim ayının 31. gününe kadar yayımlanacak olan Sistem Kullanım Fiyatları Bildirimi’nde yer alır. Bu doküman kapsamında ayrıca, kullanıcının her bir fiyatlandırma bölgesine düşen SK Fiyatlandırma Noktalarının hangileri olduğunu anlamasına imkan verecek, Üretim ve Tüketim SK fiyatlandırma bölgelerinin açıklandığı haritalar ve diğer bilgiler de yer alır.
Yeni bir SK Fiyatlandırma Noktası, coğrafi konumu itibariyle içinde kaldığı fiyatlandırma bölgesine dahil edilir. Ancak, yeni bir SK Fiyatlandırma Noktasının fiyatlandırma bölgeleri arasındaki sınıra yakın ve şebekedeki yeni bir düğüm noktası ile ilişkili olması halinde, TEİAŞ, Bölüm 3’te açıklanan YMDF Nakil Modeli yönteminden yararlanarak bir takım ilave etüdler yapmayı tercih edebilir. Bu, TEİAŞ’ın şebekedeki yeni düğüm noktasına ilişkin marjinal maliyeti hesaplamasına ve böylelikle yeni SK Fiyatlandırma Noktasının hangi fiyatlandırma bölgesine dahil edileceğine karar vermesine imkan verecektir. Yeni SK Fiyatlandırma Noktası, düğüm noktası bazındaki marjinal maliyetlerin söz konusu düğüm noktasının marjinal maliyetine en yakın olduğu bölgeye dahil edilecektir. Yıl içerisinde fiyatlandırma bölgelerinin sınırları değiştirilmeyecektir.
Fiyatlandırma bölgesi sınırlarının, yukarıda adı geçen sebep haricinde, her yıl yeniden belirlenmesi gerekmeyecektir. Fiyatlandırma bölgelerinin sınırlarının her bir Uygulama Dönemi öncesinde yeniden değerlendirilmesi beklenir.
Dağıtım Şirketlerinin ve Doğrudan Bağlı Tüketicilerin Ödeyecekleri SK Fiyatları
Genel Bakış
Tüketim SK Fiyatları, TEİAŞ’ın iletim sistemine bağlı aşağıdaki kategorilerdeki kullanıcılardan alınır:
a) Dağıtım şirketleri,
b) İletim sistemine doğrudan bağlı serbest tüketiciler
c) Uluslararası Enterkonneksiyonlar üzerinden TEİAŞ’ın iletim sisteminden enerji ihraç ettiği için hesaplanan SK Fiyatlarını ödemekle yükümlü kullanıcılardır. Bu tür kullanıcılar enterkonneksiyon üzerinden yapılacak beslemeler için Enerji Satış Anlaşmasına taraf olanlardır ve TEİAŞ ile ikili Enterkonneksiyon Anlaşması yapmaları gerekmektedir.
Dağıtım Şirketleri, SK Fiyatlarını, kendi dağıtım bölgelerindeki dağıtım sistemine bağlı olan (Otoprodüktör Grupları’na ortakları da dahil olmak üzere) serbest tüketicilere yansıtabilirler. Bu yansıtma işleminin gerçekleştirilmesine dair süreç ve yöntem, bu doküman kapsamında ele alınmamıştır.
Tüketim SK Fiyatlarına esas olacak miktar, iletim sisteminden kullanıcıların puant talep sırasında, SK Fiyatlandırma Noktalarında ölçülen güçleri esas alınarak tespit edilir.
Enerji ihraç eden Enterkonneksiyonlar ile ilişkili Tüketim SK Fiyatları, Enterkonneksiyon kullanıcılarının taraf olduğu Enerji Satış Anlaşması’na veya Anlaşmaları’na göre münferit sözleşmenin ayrıntılarına bağlı olarak sözleşmeye bağlı maksimum kapasite esas alınarak belirlenir. Bu fiyatlardan Enterkonneksiyon Anlaşması tarafları sorumludur.
SK Fiyatlandırma Noktaları ve Ölçüm Esasları
Hem Üretim SK, hem de Tüketim SK Fiyatları için SK Ücretlendirme Bölgesi’ni kullanıcının SK Fiyatlandırma Noktası’nın yeri belirleyecektir.
Doğrudan bağlı kullanıcılar için (dağıtım şirketleri, serbest tüketiciler, üreticiler ve otoprodüktör ve otoprodüktör grupları) SK Fiyatlandırma Noktası, Bağlantı Anlaşması’nda belirtildiği gibi Bağlantı Noktası ile aynı yerde olacaktır.
Kullanıcının ücretlendirme noktasında standartlara uygun mühürlenebilir kaydedici ölçüm cihazlarından her ayın sonunda TEİAŞ ve kullanıcı yetkililerinin nezaretinde bu cihazdaki değerler sayaç okuma protokolu ile tespit edilip, cihaz sıfırlanarak tekrar mühürlenir. Kullanıcılar için ölçüm dönemleri aylıktır.
Fiyatlandırma Esasları
Dağıtım Şirketleri’nin ve Doğrudan Bağlı Serbest Tüketiciler’in ödeyecekleri yıllık Tüketim SK Fiyatları, TEİAŞ’la yapacakları SK Anlaşmasında belirtilen maksimum enerji alış kapasitesi esas alınarak hesaplanır. Kullanıcıların Ölçüm Dönemleri sırasında çekilen enerjiye ilişkin ölçülen değerlerin en yükseğinin maksimum enerji alış kapasitesini aşması halinde, aşan kısımla ilgiliSK Fiyatı için ek fatura düzenlenir.Aşan kısım ile ilgili diğer yaptırımlar SK ve Bağlantı Anlaşmalarında yer alır.
Aşan kısım için düzenlenecek ek fatura, ilgili ayın esas faturasındaki ödemeye esas toplam tutarın (KDV hariç) maksimum enerji alış kapasitesi miktarına bölünerek bulunan değerin, aşılan güç miktarı ile çarpılmasıyla hesaplanır.
Her bir sahada kurulu bulunan ve SK Fiyatlarına ilişkin amaçlar doğrultusunda talep verilerinin kaydedilmesinde kullanılacak olan sayaçlar ve ölçüm ekipmanları, yürürlükteki mevzuata uygun olmalıdır.
.
Aylık Tüketim SK Fiyatları
Kullanıcılar, t Fiyatlandırma Yılı boyunca, o yıl için hesaplanan yıllık Tüketim SK Fiyatlarına ilişkin aylık ödemeler yapmalıdırlar. Aylık Tüketim SK Fiyatları, her bir tüketim bölgesi ile ilgili olarak, Dağıtım Şirketleri, İletim Sistemi’ne Doğrudan Bağlı Tüketiciler, otoprodüktör ve otoprodüktör grupları veya Enterkonneksiyonlar için SK Anlaşması için mevzuatta tanınan süreye kadar TEİAŞ’ça belirlenen tahmini maksimum talep esas alınarak hesaplanır. Bu değer ile gerçekleşen değer arasında artı yönde fark olması halinde ek fatura düzenlenir. İletim sisteminin uygun olması halinde SK Anlaşması kullanıcın da kabulüyle gerçekleşen değer üzerinden yapılır. SK Anlaşması yapıldıktan sonra anlaşmadaki maksimum enerji alış kapasitesi SK fiyatlandırmasına esas miktar olarak kullanılır.
SK Anlaşmasındaki maksimum enerji alış kapasitesinin aşılması halinde, işbu metodolojinin 5.8 maddesi uygulanır. SK Anlaşması yapılması için mevzuatta tanınan süreye kadar geçen dönemde gerçekleşen değerin tahmini maksimum talep değerinden az olması ve kullanıcının SK Anlaşmasını tahmini maksimum talep üzerinden daha az bir değer üzerinden yapması halinde tahmini maksimum talep değeri ile SK Anlaşmasında bahsi geçen değer arasındaki fark kullanıcının devam eden dönemlerdeki faturalarından mahsup edilir.
Yukarıda bahsedilen sözleşmesiz dönemde gerçekleşen değer SK Anlaşmasında belirtilen değerden yüksek ise gerçekleşen değer mahsuplaşmaya esas alınır.
Mevzuatta tanınan süre sonunda SK Anlaşmasının yapılmamış olması halinde tahmini maksimum talep üzerinden anlaşma yapılmış gibi işlemlere devam edilir.
Fiyatlandırma Metodolojisinde kullanılması amacıyla kullanıcı, her yılın yedinci ayı sonuna kadar bir sonraki yılda geçerli olacak maksimum alış kapasitesini TEİAŞ’a bildirmek zorundadır. TEİAŞ’ın iletim sistemi bu talebe uygun ise bu bildirim hesaplamalara esas kabul edilecektir. Kullanıcı tarafından bu bildirimin yapılmaması halinde mevcut SK Anlaşmasındaki maksimum alış kapasitesi takip eden yıl için geçerli olacaktır.
Fiyatlandırma Yılı boyunca her bir kullanıcı tarafından ödenecek olan Tüketim SK Fiyatları, açıklanan metodoloji izlenerek ve yukarıda adı geçen veriler esas alınarak hesaplanır. Sonuçta elde edilen toplam Tüketim SK Fiyatı, her bir kullanıcı için Ek B’de belirlenen metoda göre aylık taksitlere bölünür. Bunlar Aylık Tüketim SK Fiyatları’dır. Bu aylık ödemeler Kullanıcılara fatura edilir.
İletim Sisteminin Kullanıldığı İlk Yıl
Yeni bir Kullanıcının iletim sistemini kullandığı yıl olan Fiyatlandırma Yılı için Tüketim SK Fiyatları, yukarıdaki esaslara göre hesaplanacaktır. Sistem Kullanım Anlaşmasında belirlendiği üzere Fiyatlandırma Tarihi, kullanıcının iletim sistemini kullandığı ilk tarihi tanımlar.
Kullanıcının iletim sistemini kullandığı ilk yıl için Tüketim SK ücretleri, Aylık SK Tüketim Fiyatlarına aşağıdaki şekilde çevrilir:
Aylık Tüketim SK Fiyatları, Fiyatlandırma Tarihinin bulunduğu ayın ilk gününden başlar;
Toplam Tüketim SK Fiyatı, Ek B’de bulunan yönteme göre, Fiyatlandırma Tarihinden itibaren Fiyatlandırma Yılının sonuna kadar olan ay sayısına göre bulunur.
Aylık Tüketim SK Fiyatları, Ek B’de belirtildiği üzere enflasyona göre ayarlanır,
Üreticilerin Ödeyeceği Fiyatlar
Genel Bakış
Üretim SK Fiyatları, TEİAŞ iletim sisteminin aşağıdaki kategorilerdeki kullanıcılarından alınır:
a) İletim sistemine doğrudan bağlı üreticiler,
b) Dağıtım sistemine bağlı iletim sistemini kullanarak nakil yapan üreticiler,
c) İletim sistemine doğrudan bağlı otoprodüktörler ve otoprodüktör grupları,
d) Dağıtım sistemine bağlı iletim sistemini kullanarak nakil yapan otoprodüktörler ve otoprodüktör
grupları,
e) TEİAŞ’ın iletim sistemine enerji ithal eden doğrudan bağlı Enterkonneksiyon kullanıcıları,
f) Uluslararası Enterkonneksiyonlar üzerinden TEİAŞ’ın iletim sistemine enerji ithali yapılmasından dolayı hesaplanan SK Fiyatları’nın ödenmesinden sorumlu kullanıcı. Enterkonneksiyon üzerinden sağlanan enerji konusunda Enerji Satış Anlaşması’nın tarafları olan bu kullanıcıların, TEİAŞ ile ikili bir Enterkonneksiyon Anlaşması imzalamaları gerekecektir,
g) Uzun vadeli satış anlaşmaları ile akde bağlanan Yİ, YİD ve İHD(Ü) şirketleri SK Fiyatları’nın ödenmesinden sorumludur
Otoprodüktör ve otoprodüktör gruplarının üretim tarafları, ölçüm dönemlerinde sisteme verdikleri ölçülen maksimum güçler (MW) doğrultusunda Üretim SK Fiyatlarının ödenmesinden sorumlu olacaktır
Yukarıdaki kullanıcılardan a, b ve g’de yer alan kullanıcıların Ölçüm Dönemleri sırasında ölçülen üretimi tüketiminden az ise, Tüketim SK Fiyatlarını ödeme yükümlülüğü de doğar. Böyle bir durumda, üreticinin ödemekle yükümlü olacağı Tüketim SK Fiyatları, bu dönemler sırasında sistemden çektikleri maksimum enerji alış kapasitesi esas alınarak belirlenir.
SK Fiyatlandırma Noktaları
Hem Üretim SK, hem de Tüketim SK Fiyatları ile ilişkili SK Fiyatlandırma Bölgesi’ni, kullanıcının SK Fiyatlandırma Noktası’nın yeri belirler. Bir kullanıcının SK Fiyatlandırma Noktası’nın saptanması Bölüm 5’te ele alınmıştır.
Dağıtım sisteminden bağlı kullanıcılar (üreticiler, otoprodüktör ve otoprodüktör grupları) için SK Fiyatlandırma Noktası, ilgili dağıtım sisteminin TEİAŞ’ın iletim sistemi üzerindeki bir Bağlantı noktası olacaktır. Bağlantı noktası’nın saptanmasında ilgili dağıtım şebekesinin fiziksel özellikleri dikkate alınacaktır. Birçok durumda tahsis işlemi, dağıtım şebekesinin radyal yapısı sebebiyle kolay olacaktır. Ancak, dağıtım şebekeleri arasında, dağıtım sisteminden bağlı kullanıcıya birden fazla Bağlantı noktası hizmet edecek şekilde kaydadeğer enterkonneksiyonlar varsa, TEİAŞ, dağıtım seviyesinden bağlı kullanıcılar arasında en fazla güç akışının olduğu Bağlantı noktası’nı saptamak amacıyla yük akışı çalışmaları yapabilir. Bu Bağlantı noktası SK Fiyatlandırma Noktası olacaktır. Bu tahsis işleminin sadece Üretim SK Fiyatları için geçerli olduğu unutulmamalıdır.
Üretim SK Fiyatlarında Esas Alınacak Faktör - Üreticiler
Üreticilerin ödeceyecekleri Üretim SK Fiyatlarının belirlenmesinde, söz konusu (iletim sistemine ya da dağıtım sistemine) bağlantı için Maksimum Enerji Veriş Kapasitesi esas alınır. Bu, Yİ, YİD ve İHD(Ü) modelleri kapsamındaki santrallar dahil olmak üzere, yukarıdaki kritere uyan tüm üreticiler için geçerlidir.
Söz konusu Fiyatlandırma Yılına ilişkin maksimum enerji veriş kapasitesi üreticinin kurulu gücüdür. Sisteme maksimum enerji veriş kapasitesinin Fiyatlandırma Yılı içinde aşılması halinde, fiyatlandırmada aşılan kısım için , 5.8 maddesindeki gibi ek fatura düzenlenir..
Üretim SK Fiyatlandırma Esas alınacak Faktör-Enterkonneksiyonlar
Üzerinden ithalat yapılan Enterkonneksiyonlarla ilişkili Üretim SK Fiyatları, Enterkonneksiyon Anlaşması ya da Anlaşmaları ile akde bağlanan maksimum kapasite esas alınarak hesaplanır.
Otoprodüktör ve Otoprodüktör Grupları
Otoprodüktör ve otoprodüktör gruplarının üretim tarafları, ölçüm dönemlerinde sisteme verdikleri ölçülen maksimum güçler (MW) doğrultusunda Üretim SK Fiyatlarının ödenmesinden sorumlu olacaktır
Aylık Üretim SK Fiyatları
Kullanıcılar, t Fiyatlandırma Yılı için hesaplanan Üretim SK Fiyatlarına ilişkin aylık ödemeler yapmalıdırlar. Aylık Üretim SK Fiyatları, yılın başında bilinen maksimum enerji veriş kapasitesi esas alınarak belirlenir.
Fiyatlandırma Yılına ilişkin Üretim SK Fiyatları, her bir kullanıcı ile ilgili olarak, açıklanan metodoloji kullanılarak hesaplanır. Hesaplanan Üretim SK Fiyatları daha sonra, EK B’de anlatılan metoda uygun olarak aylık taksitlere (Aylık Üretim SK Ücretleri) bölünür. Bu aylık ücretler kullanıcılara faturalandırılır.
Ölçüm dönemlerinde ölçülen maksimum güçler aylık faturalara esas alınır ve Sistem Kullanım Anlaşması imzalanıncaya kadar takip eden aylarda ölçülen maksimum güçlerin en yükseği aylık faturalara esas teşkil eder. Sisteme maksimum enerji veriş kapasitesinin Fiyatlandırma Yılı içinde aşılması halinde, aşan kısım için, 5.8 maddesindeki uygulama yapılır.
İletim Sisteminin İlk Kullanıldığı Yıl
Kullanıcının sistemi ilk kullanmaya başladığı tarih tesisin geçici kabulünün yapıldığı tarihi takip eden ay olarak kabul edilir. Bu tarih faturalamaya esas tarih olacaktır.
Kullanıcının iletim sistemini ilk kullandığı yıla ait Üretim SK Fiyatları, aşağıdaki ilkeler gözetilerek Aylık Üretim SK Fiyatları’na dönüştürülecektir:
Aylık Üretim SK Fiyatları, Fiyatlandırma Tarihinin bulunduğu ayın ilk gününden başlar.
Toplam Üretim SK Fiyatları, EK B’de verilen metodolojiye uygun olarak, Fiyatlandırma Tarihinden itibaren Fiyatlandırma Yılının sonuna kadar olan ay sayısına göre bulunur.
Aylık Üretim SK Fiyatları, EK B’ye uygun olarak enflasyona göre ayarlanacaktır.
Sistem İşletim Fiyatları
Genel Bakış
Tüketim SK Fiyatları ve Üretim SK Fiyatları ödemekle yükümlü olan tüm kullanıcılar Sistem İşletim Fiyatları da ödeyeceklerdir.
Sistem işletim maliyetleri iki gruba ayrılmaktadır: TEİAŞ’ın doğrudan kontrolü altında olan maliyetler (kontrol edilebilir maliyetler) ve TEİAŞ’ın kontrolü altında olmayıp büyük oranda piyasa katılımcıları tarafından belirlenen maliyetler (kontrol edilemeyen maliyetler).
Kontrol edilebilen maliyetler, TEİAŞ içerisinde bulunup sistem işletim rolüyle ilişkili olan kaynakların maliyetleriyle ilgilidir. Bu maliyetler, aşağıdaki unsurları içermektedir, fakat bunlarla sınırlı değildir:
Hem kontrol odasındaki çalışanlara, hem de işletme planlama, yan hizmet sözleşmesi vb. gibi sistem işletimle ilişkili roller üstlenen çalışanlara ilişkin personel maliyetleri,
Sistem işletimle ilişkili varlıkların ve Bilgi Teknolojisi sistemlerinin bakım maliyetleri gibi personel dışı maliyetler,
Finans, insan kaynakları gibi merkezi maliyetlerin tahsisi,
Sistem işletimde kullanılan varlıkların getirisi
Yan Hizmetlerin Sabit bileşeni.
Kontrol edilemeyen maliyetler büyük oranda piyasa katılımcılarından yan hizmet alınmasıyla ilişkili olan maliyetlerdir Sözgelimi, oturan sistemin toparlanabilmesi, reaktif güç, frekans tepkisi ve yedek sağlamaya ilişkin maliyetler. Kontrol edilemeyen maliyetler, ayrıca, üreticilerden fazla elektriği satın almak (ya da üreticilere eksik elektriği satmak) yoluyla şebeke üzerindeki kısıtların giderilmesinden kaynaklanan maliyetleri içerir.
Kontrol edilemeyen maliyetler, tamamen kullanıcılara yansıtılacaktır.
Sistem İşletim Fiyatlandırma Noktaları
SK Fiyatları’nın aksine, Sistem İşletim Fiyatları bölgelere göre değişiklik göstermemektedir, çünkü bir kullanıcının doğrudan Sistem İşletim Fiyatlarına etkisi, söz konusu kullanıcının arz ya da talebinin yerine göre değişmemektedir. Sistem İşletim Fiyatları, tüm ülkede geçerli sabit bir ücret olarak alınır.
Sistem İşletim Fiyatlarının Esası ve Elde Edilme Şekli
Sistem İşletim Fiyatları, SK Fiyatları ile benzer bir esasa dayanarak alınmaktadır; her iki ücret de MW başına alınır. Mevcut bir kullanıcı için söz konusu kullanıcının Sistem Kullanım ve Bağlantı Anlaşmalarında tanımlandığı gibi, iletim sisteminin kullanımı ya da iletim sistemine bağlantı ile ilişkili Sisteme Maksimum Enerji Veriş Kapasitesi ve Sistemden Maksimum Enerji Alış Kapasitesi toplamı üzerinden alınır. Şüpheye mahal vermemek amacıyla, dağıtım seviyesinden bağlı kullanıcıların Sistem İşletim Fiyatlarını ödemekle yükümlü olduklarını belirtmek gerekir. Söz konusu Maksimum Enerji Veriş Kapasitesi ve Maksimum Enerji Alış Kapasitesi ,Anlaşmalarda belirtildiği gibi olacaktır. Yeni kullanıcılar Sistem İşletim Ücretleri’ni bir sonraki Fiyatlandırma Yılına kadar ödemeyeceklerdir.
Sistem İşletim Fiyatı aşağıdaki gibi hesaplanır:
Burada:
, herhangi bir kullanıcı için t fiyatlandırma yılında uygulanan (Milyon TL/MW şeklinde ifade edilen) birim Sistem İşletim Fiyatı’dır.
, ilgili Fiyatlandırma Yılı için İletim Sistem İşletim Gelir Tavanı’dır.
, ilgili Bağlantı ve Sistem Kullanım Anlaşmaları uyarınca t Fiyatlandırma Yılı’nda p SK Fiyatlandırma Noktası’nda u kullanıcısı için geçerli olacak olan, MW olarak ifade edilen Maksimum Enerji Alış Kapasitesidir. .
, ilgili Bağlantı ve Sistem Kullanım Anlaşmaları uyarınca t Fiyatlandırma Yılı’nda p SK Fiyatlandırma Noktası’nda u kullanıcısı için geçerli olacak olan, MW olarak ifade edilen Maksimum Enerji Veriş Kapasitesidir.
Aylık Sistem İşletim Fiyatları
Kullanıcılar, t Fiyatlandırma Yılı için Nihai Sistem İşletim Ücretleri’ni söz konusu yıl boyunca aylık taksitler şeklinde ödemelidirler. Bu aylık Sistem İşletim Ücretleri yıl boyunca gerçekleşen enflasyonun dikkate alınmasına olanak sağlar ve EK B’de açıklanan metoda göre hesaplanır.
İletim Sistemi Varlıklarının Kullanıcı Tarafından Karşılanması
Başlangıçta yapılan yatırımın karşılanması
İletim sistemi Varlıklarının Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği Madde 38’e göre kullanıcılar tarafından karşılanması, genellikle bir kullanıcının iletim sistemine bağlantısının mümkün olması için iletim şebekesini takviye etme ya da genişletme gerekliliği ile ilişkili olacaktır.
Kullanıcı, yatırım projesi için finansman sağlayabilir ya da TEİAŞ adına ilgili mevzuat kapsamındaki teknik standartları sağlayarak yatırımı yapabilir. Sağlanacak olan finansman, ya TEİAŞ ile mutabık kalınan bir plana göre proje maliyetlerini karşılamak amacıyla TEİAŞ’a ödenecektir ya da doğrudan tesis eden tarafa ödenecektir. Ödenen toplam miktar, İletim Sistemi Varlıklarının yatırım maliyeti Birim Fiyat Kitapçığı kullanılarak TEİAŞ’ın ilgili birimi tarafından hesaplanacaktır ve varlığın tesisi süresi içinde TEİAŞ tesisin kontrolörlüğünü yapacaktır.
Bir yatırım projesi için Kullanıcı, yatırım maliyetini birim fiyatlara göre belirleyecektir. Fiziki yatırım maliyetinin birim fiyatların altında gerçekleşmesi halinde, gerçekleşen fiziki yatırım maliyeti esas alınacaktır.
Herhangi bir projenin Bağlantı Varlıkları ile ilgili olan kısmı, bu yatırım maliyetinin dışında tutulur. Bağlantı Varlıkları ile ilgili kısmın yatırım maliyeti, Bağlantı Ücretleri Metodolojisi Bildiriminde açıklandığı gibi kullanıcıdan alınır.
Anlaşmazlık halinde her iki tarafın da EPDK’ya başvurma hakkı vardır.
Mülkiyet
Bedeli Kullanıcı tarafından karşılanan İletim Sistemi Varlıklarının mülkiyeti TEİAŞ’ta olacaktır.
Kullanıcılara borçlanılan miktarların geri ödenmesi
8.6 Kullanıcıya ödenecek olan yatırım maliyeti, ilgili varlığın devreye alındığı tarihte TL olarak sabitlenecek ve peşin alınmış sistem kullanım ücreti olarak değerlendirilecektir. Devreye alındığı tarihteki sistem kullanım ücretleri varlık maliyeti karşılanana kadar değiştirilmeyecektir. Borcun tamamı ödeninceye kadar sistem kullanım ücreti alınmayacaktır.
Veri Gereksinimleri
Bu bölüm, 2. Kısımda tanımlanan Tüketim SK ve Üretim SK Fiyatlarının hesaplanmasına temel oluşturacak TEİAŞ’ın ihtiyacı olan verileri tanımlar.
TEİAŞ kullanıcılardan, Gelecek fiyatlandırma Yılı için Aylık Tüketim SK ve Üretim SK Fiyatlarının ve Aylık Sistem İşletim Fiyatlarının hesaplanmasına temel oluşturacak aşağıdaki verileri isteyebilir.
İletim veya dağıtım sistemi üzerinden bağlanan tüm otoprodüktör ve otoprodüktör grupları bir sonraki yılla ilgili bilgileri TEİAŞ’ın belirlediği süre içerisinde vermekle yükümlüdür.
TEİAŞ bu verileri Gelecek fiyatlandırma Yılı için Aylık SK Fiyatlarının ve Aylık Sistem İşletim Fiyatlarının hesaplanmasına temel oluşturmak için kullanabilir. TEİAŞ’nin talebine gelen cevapta doğrudan ilgili veri yoksa Aylık SK Fiyatlarının ve Aylık Sistem İşletim Fiyatlarının hesaplanması amacıyla TEİAŞ mümkün olan en iyi bilgiyi kullanır.
TEİAŞ’ın maksimum enerji alış/veriş kapasitelerinin aşımlarında ek faturaları düzenleyebilmesi için aşağıdaki verilerin toplanması gerekir.
Dağıtım Şirketleri, dağıtım sistemine bağlı olup, dolaylı olarak iletim sistemini kullanan serbest tüketici, otoprodüktör, otoprodüktör grupları ve üreticilerin ölçülen maksimum enerji alış ve veriş kapasitelerini TEİAŞ’a bildirmekle yükümlüdür.
Şayet ölçülen veriler toplanamazsa Tüketim SK Fiyatlarının ve Üretim SK Fiyatlarının ve Sistem İşletim Fiyatlarının hesaplanabilmesi için TEİAŞ mevcut olan en iyi bilgiyi kullanabilir.
Ek A: YMDF Nakil Modelinin Gösterimi
Bu ekte, YMDF Nakil Modelinin, iletim sistemi yatırımlarının düğüm noktası bazındaki marjinal maliyetlerini hesaplarken neleri esas aldığı gösterilmektedir.
Aşağıda gösterilen, üç düğüm noktasından oluşan şebekeden hareketle:
Yapılan ilk işlem, toplam talep ve toplam üretimin birbirine denk hale getirilmesidir. Bu örnekte, bu işlem, her bir düğüm noktasındaki üretim miktarı aynı katsayı oranında düşürülmek suretiyle sistemdeki toplam üretim miktarının sistemdeki toplam talep miktarına eşit olması sağlanmıştır. (Uygulamada, TEİAŞ, sistem puantındaki toplam üretim ve toplam talebi eşitlemek üzere bir yük dağıtım modeli kullanabilir.)
Düğüm Noktası A Üretim = 1150/1495 * 650MW = 500MW
Düğüm Noktası B Üretim = 1150/1495 * 845MW = 650MW
Sonuçta ortaya aşağıda gösterilen dengedeki sistem çıkmaktadır:
Bu gösterimde, A düğüm noktası referans noktası olarak alınmıştır. (Hangi düğüm noktasının referans noktası olarak alındığı hesaplanan ücretleri etkilemez.)
Yeraltı iletim kablolarının İletim Maliyeti Katsayısının 10 olduğu (yeraltı iletim kablolarının havai hatlardan 10 kat pahalı olduğu) varsayılmıştır. YMDF Nakil Modeli şebekede ayarlamaları yapar ve baz durum enerji akışlarını (minimum MWkm maliyetini) aşağıdaki gibi hesaplar.
Toplam Maliyet = (600 x 3) + (1,000 x 10) = 11,800 MWkm
(Baz durum)
Daha sonra marjinal maliyetin hesaplanması için her bir düğüm noktasına 1MW üretim, referans alınan düğüm noktasına 1MW tüketim (talep) eklenir ve toplam MWkm maliyeti yeniden hesaplanır. Baz duruma ilişkin maliyetle hesaplanan bu yeni maliyet arasındaki fark marjinal km maliyetini ya da gölge maliyeti verir. Bu durum aşağıda gösterilmektedir:
C düğüm noktasındaki marjinal km maliyetinin hesaplanması:
Toplam Maliyet = (600 x 3) + (999 x 10) = 11,790 MWkm
Toplam maliyet 10 birim azalmıştır. (marjinal km maliyeti = -10).
YMDF Nakil Modeli, şebekedeki tüm düğüm noktaları için her bir düğüm noktasına ilişkin en düşük marjinal maliyeti eşzamanlı olarak hesaplar.
Ek B: Aylık fiyatlandırma
Bu Ek, yıllık fiyatların aylık fiyatlara dönüştürülme yöntemini belirler.
Aylık fiyatlandırma hesaplanması
Belli bir yıllık fiyat için, aylık fiyat (ücret) aşağıdaki formüle göre hesaplanır:
burada:
, u kullanıcısı için, t Fiyatlandırma Yılının i ayında uygulanacak olan aylık ücreti,
, u kullanıcısının, t Fiyatlandırma Yılında ödeyeceği yıllık ücreti
, TÜFE (EPE) endeksinin i ayı sonundaki değerini (i’nin 0 olduğu durum hariç),
, TÜFE (EPE) endeksinin t Fiyatlandırma Yılının Ocak ayının başındaki değeri,
Belli bir ayda, uygulanacak aylık fiyat (ücret) hesaplamaları, ay kapanışındaki TÜFE (EPE) endeksine dayanmaktadır. Dolayısıyla, aylık fiyatların (ücretler) sonradan fatura edilir (yani Ocak ayı için ücret Şubat ayında alınır).
Uygulamanın ilk yılı için, kullanıcıdan yalnızca kalan aylara ilişkin ücret alınır.
Kullanıcı | Gelecek Fiyatlandırma Yılı İçin Gerekli Veriler
Dağıtım Şirketi | Kış Mevsimi Ölçüm Dönemi ve Yaz Mevsimi Ölçüm Döneminde, her bir SK Fiyatlandırma Noktasına ait talep ve maksimum enerji alış kapasitesi
Doğrudan Bağlı Serbest Tüketiciler | Kış Mevsimi Ölçüm Dönemi ve Yaz Mevsimi Ölçüm Döneminde, her bir SK Fiyatlandırma Noktasına ait talep ve maksimum enerji alış kapasitesi.
Enterkonneksiyonu İthalat ve ihracat için kullananlar | Fiyatlandırma Yılında sözleşmeyle bağlanmış maksimum kapasite.
Üreticiler | Her bir SK Fiyatlandırma Noktasına ait maksimum enerji veriş kapasiteleri
Maksimum enerji veriş kapasitesine ilişkin değişiklikler.
Kullanıcı | Ek fatura düzenlenebilmesi için gerekli veriler
Dağıtım Şirketi | Ölçüm Döneminde her bir SK Fiyatlandırma Noktasında ölçülen talep.
Doğrudan Bağlı Serbest Tüketiciler | Ölçüm Döneminde her bir SK Fiyatlandırma Noktasında ölçülen talep.
Üreticiler | Her bir SK Fiyatlandırma Noktasındaki Gerçek maksimum enerji veriş kapasitesi
Otoprodüktör ve otoprodüktör grupları | Her bir SK Fiyatlandırma Noktasında ölçülen Maksimum Enerji Alış Kapasitesi ve Maksimum Enerji Veriş Kapasitesi.