KayipKatsayilariHesaplamaUsul.docx
1/6/2011 Tarihli Ve 27951 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanmıştır.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan:
Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği Uyarınca;
Kayıp Katsayıları Hesaplama Metodolojisine İlişkin Usul ve Esaslar:
Dayanak
Madde 1- (1) Bu usul ve esaslar; 14.04.2009 tarihli ve 27200 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğine (Yönetmelik) dayanılarak hazırlanmıştır.
Amaç
Madde 2- (1) Bu usul ve esasların amacı; Yönetmelik uyarınca uzlaştırmaya esas veriş çekiş birimi konfigürasyonu içerisinde yer alan ölçüm sistemlerine uygulanacak hat ve transformatör kaybının tespit edilmesinde izlenecek yöntemin belirlenmesi ile iletim kayıp katsayısının hesaplanmasında, 4628 sayılı Kanunda tanımlanan iletim tesislerine ait bileşenlerden hangilerinin kapsam içerisinde olduğunun belirlenmesidir.
İletim ve dağıtım sistemi itibari bağlantı noktaları ve kayıp uygulamaları
Madde 3- (1) Ölçüm noktası konumları itibariyle itibari sistem bağlantı noktaları, uzlaştırmaya esas veriş çekiş birimi konfigürasyonu içerisinde yer alan ölçüm sistemlerine hangi kayıp katsayılarının uygulanacağı, iletim ve dağıtım sistemi bazında kayıp katsayısı hesaplamalarında hangi hat ve transformatörlerin dikkate alınacağı bu usul ve esasların ekinde yer alan tablolar ile açıklanarak belirlenmiştir.
(2) Üreticilere yönelik teknik kayıp uygulamaları (Ek-1) uyarınca gerçekleştirilecektir.
(3) Tüketicilere yönelik teknik kayıp uygulamaları (Ek-2) uyarınca gerçekleştirilecektir. Bu çerçevede, dağıtım sistemine yüksek gerilim seviyesinden bağlı ve ölçüm noktaları tüketici tesislerindeki indirici trafonun çıkış tarafında yer alan tüketicilere, trafoları elektriklendirildiği sürece trafo boşta kaybı yansıtılacaktır.
(4) Özel durumlara yönelik teknik kayıp uygulamaları (Ek-3) uyarınca gerçekleştirilecektir.
Transformatör Kayıp Katsayılarının (TKK) hesaplanması
Madde 4- (1) Transformatör Kayıp Katsayıları (TKK) aşağıda yer alan tablolar ve formüller uyarınca hesaplanır.
Genleşmeli ve Hermetik Tip Transformatör Güçlerine Göre Boşta ve Yükte Kayıplar:
TEİAŞ İletim Sisteminde Kullanılan Transformatör Güçlerine Göre Boşta ve Yükte Kayıplar:
a) Uzlaştırmaya esas ölçüm değerinin okunduğu sayacın tek yönlü olması durumunda:
Kayıp; olmak üzere;
1) Çekiş yönünde transformatör kayıp katsayısı TKKç hesabında,
formülü uygulanır,
2) Veriş yönünde transformatör kayıp katsayısı TKKv hesabında,
formülü uygulanır ve
olduğu durumda olacağı (Et: uzlaştırmaya esas değer) ve negatif işaretli Et değeri aslında tüketim anlamına geldiği için hesaplanan tüketim değeri olarak uzlaştırma hesaplarına yansıtılır.
b) Çift yönlü veriş çekiş ölçüm noktalarının üretim ve tüketim değerlerinin her ikisinin de “ olduğu durumda, transformatör kayıptan dolayı yalnızca çekiş yaptığından sadece çekiş tarafında TKK hesaplanır.
c) Çift yönlü veriş çekiş ölçüm noktalarından aynı uzlaştırma dönemi içerisinde hem veriş hem de çekiş değeri okunduğu takdirde;
, ,
olmak üzere ve:
1) Çekiş Yönünde Kayıp; olmak üzere;
formülü uygulanır,
2) Veriş Yönünde Kayıp; olmak üzere;
formülü uygulanır.
ç) Uzlaştırmaya esas ölçüm değerinin “ olması durumunda kayıp katsayısı hesaplama formülünde bulunan “E” enerji miktarı değerinin sonucu tanımsızlığa götürmemesi için, limitsel yaklaşımlar ve programın hane hassasiyeti göz önünde bulundurularak E değeri “ yerine 1*10-3 olarak girilir.
d) Bu Usul ve Esasların 3 üncü maddesi üçüncü fıkrası uyarınca, dağıtım sistemine yüksek gerilim seviyesinden bağlı ve ölçüm noktaları tüketici tesislerindeki indirici trafonun çıkış tarafında yer alan tüketicilere, trafoları elektriklendirildiği sürece yansıtılacak olan trafo boşta kaybı için,
Kayıp; K = Pb* T olmak üzere;
Çekiş yönünde transformatör kayıp katsayısı TKKç hesabında,
formülü uygulanır.
e) Listede bulunan transformatörler için Pb ve Pcu değerlerinin gerçek değerlerden farklık gösterdiğinin düşünülmesi halinde veya listede bulunmayan transformatörler için transformatörlerin fabrika test değerleri baz alınarak, yukarıdaki formül uyarınca hesaplanacak kayıp katsayıları uygulanır.
TKK: Transformatör Kayıp Katsayısı
Pb: Boştaki transformatör kayıpları (kW)
Pcu: Yükteki transformatör kayıpları (kW)
E: Transformatörden aktarılan aylık enerji miktarı (kWh)
Ev: Transformatörden aktarılan aylık sisteme veriş yönlü enerji miktarı (kWh)
Eç: Transformatörden aktarılan aylık sistemden çekiş yönlü enerji miktarı (kWh)
Pn: Nominal transformatör gücü ( kVA)
T: Aylık saat miktarı ( h)
Cos φ: Güç faktörü (=0,95)
Kv: Veriş yönünde kayıp
Kç: Çekiş yönünde kayıp
Hat Kayıp Katsayılarının (HKK) hesaplanması
Madde 5- (1) Hat Kayıp Katsayıları (HKK) aşağıda yer alan formül uyarınca hesaplanır.
HKK: Hat Kayıp Katsayısı
ρ: Kullanılan iletkenin özdirenci (Ώ mm2/m)
L: Hat uzunluğu (m)
S: Hat kesiti (mm2)
E: Hattan geçen aylık enerji miktarı (kWh)
Un: Hat gerilimi (kV)
D: Hattın devre sayısı (tek devreli hat =1, çift devreli hat=2)
T: Aylık saat miktarı (h)
Cos φ: Güç faktörü (=0,95)
İletim sistemi kayıp katsayılarının belirlenmesi
Madde 6- (1) Yönetmelik çerçevesinde belirlenecek olan iletim sistemi kayıp katsayılarının hesaplanmasında, bu usul ve esasların ekinde yer alan itibari bağlantı noktaları ile tanımlanmış olan iletim sistemi konfigürasyonu esas alınır.
Usul ve esasların uygulamaya konulması ve tarafların görevleri
Madde 7- (1) TEİAŞ ve/veya dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiler, her bir ölçüm noktası için bu usul ve esasları dikkate alarak transformatör kaybı ve/veya hat kaybı uygulanıp uygulanmayacağını tespit eder ve Piyasa İşletmecisine bildirir. Transformatör ve/veya hat kaybı uygulanması gereken durumlarda transformatöre ve/veya hatta ait transformatör ve hat kayıp katsayısı formülüne ilişkin karakteristik bilgiler TEİAŞ ve/veya dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiler tarafından, tek hat şemasına işlenir ve ilk endeks tespit tutanağı ile birlikte Piyasa İşletmecisine 10 iş günü içerisinde teslim edilir. Söz konusu yeni konfigürasyonlar takip eden ilk faturalama dönemine ilişkin uzlaştırma hesaplamalarında kullanılır.
Geçici Madde 1 – (1) Bu usul ve esaslar yürürlüğe girene kadar “Kayıp Katsayıları Hesaplama Metodolojisi”nin uygulanmasına devam olunur.
Yürürlük
Madde 8- (1) Bu usul ve esaslar 01/08/2011 tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 9- (1) Bu usul ve esasları Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Başkanı yürütür.
Nominal Transformatör Gücü ( Pn) | İşletme Gerilimi | Boşta Kayıplar (Pb) | Yükte Kayıplar (Pcu)
Nominal Transformatör Gücü ( Pn) | İşletme Gerilimi | Boşta Kayıplar (Pb) | Yükte Kayıplar (Pcu)
kVA | kV | kW | kW
50 15 0,19 1,10
50 33 0,23 1,25
100 15 0,32 1,75
100 33 0,38 1,95
160 15 0,46 2,35
160 33 0,52 2,55
250 15 0,65 3,25
250 33 0,78 3,50
400 15 0,93 4,60
400 33 1,12 4,90
630 15 1,30 6,50
630 33 1,45 6,65
800 15 1,50 8,50
800 33 1,75 8,70
1.000 15 1,70 10,50
1.000 33 2,00 10,50
1.250 15 2,10 13,00
1.250 33 2,25 13,00
1.600 15 2,60 17,00
1.600 33 2,80 17,00
Nominal Transformatör Gücü ( Pn) | İşletme Gerilimi | Boşta Kayıplar (Pb) | Yükte Kayıplar (Pcu)
Nominal Transformatör Gücü ( Pn) | İşletme Gerilimi | Boşta Kayıplar (Pb) | Yükte Kayıplar (Pcu)
MVA | kV | kW | kW
31,25 154 23 185
31,25 154 23 185
62,5 154 30 250
62,5 154 30 250
100 154 60 310
100 154 60 310
125 154 80 330
125 154 80 330
150 (oto transformatör) 380/154 380 54 298
150 (oto transformatör) 380/154 380 54 298
250 (oto transformatör) 380/154 380 83 450
250 (oto transformatör) 380/154 380 83 450
345 MVA Grup Transformatörü 380 150 687
345 MVA Grup Transformatörü 380 150 687