title: Sanoat korxonalarida xom ashyo ta‟minoti
text: 3.3 Sanoat korxonalarida xom ashyo ta‟minoti
  Paxta xom-ashyosini tayyorlash tizimining vazifalari.
  Paxta tozalash
  hissadorlik jamiyatlari paxta xom-ashyosini qayta ishlash bilan bir qatorda, uni
  tayyorlash, g‗aramlash va saqlash ishlarini ham amalga oshiradi.
  Paxta xom-ashyosi zavod hududida va tashqarisida joylashgan tayyorlash
  maskanlarida to‗dalab qabul qilinadi. Seleksion va sanoat navi, turi hamda sinfiga
  tegishli sifati to‗g‗risida ilova qilingan hujjat bilan rasmiylashtirishgan paxta
  miqdori
  to‘da
  hisoblanadi.
  Agar bu to‗dada turli seleksion va sanoat navlari turlari hamda sinflariga
  tegishli paxta aralashtirilgan bo‗lsa, paxta shu to‗dada mavjud bo‗lgan eng past
  nav, tur va sinflari bo‗yicha qabul qilinadi.
  Paxta etishtiruvchi xo‗jaliklardan paxta xom-ashyosini harid qilish va uni
  saqlashni tashkil etish maqsadida paxta tozalash sanoati tizimida tayyorlov tizimi
  alohida tashkil etilgan.
  Paxta tayyorlash maskani paxta tozalash hissadorlik jamiyatining tarkibiy
  tuzilmalaridan biri hisobilanib, xo‗jalik hisobi bo‗yicha faoliyat yuritadi. U
  murakkab xo‗jalik hisobilanib, o‗zining tarkibiga paxta xom-ashyosini qabul qilish
  va saqlashga mo‗ljallangan yopiq omborlar va g‗aramlash maydonlarini, ortish-
  tushirish ishlarini bajaruvchi mexanizmlar, tortish xo‗jaligi, yong‗inga qarshi
  75
  inshootlar va asbob-uskunalarni oladi. Paxta tayyorlash maskanlarida bundan
  tashqari laboratoriya, ma‘muriy va turar-joy binolari hamda materiallarini saqlash
  omborlari mavjud.
  Asosiy qismi elektrlashtirilgan bo‗lib, ko‗pchiligida quritish-tozalash sexlari
  (QTS) qurilgan.
  Paxta tayyorlash maskanlari zavod
  qoshidagi
  va zavod
  tashqarisidagi
  kabi
  ikki turga bo‗linadi.
  Zavod qoshidagi paxta tayyorlash maskani xo‗jaliklardan zavod territoriyasi
  yoki unga tutash hududda paxta xom-ashyosini qabul qiladi.
  Zavod tashqarisidagi paxta tayyorlash maskani esa xo‗jaliklardan zavoddan
  bir qancha uzoqroq hududda paxta xom-ashyosini qabul qiladi.
  Paxta xom-ashyosi ikki-uch zonali tarkibda qabul qilinadi.
  Ikki yoki uch zonali tarkibda qabul tartibi har bir maskanda paxta tozalash
  zavodi hissadorlik jamiyati raisining buyrug‗i bilan amalga oshiriladi.
  Uch zonali qabulda tayyorlov maskani hududi uchta zonaga bo‗linadi:
  birinchi zonada
  – xo‗jalikdan keltirilgan paxtaning sifati aniqlanadi;
  ikkinchi
  zonada
  – paxta tortiladi;
  uchinchi zonada
  – paxta tushirilib, g‗aramlash
  maydonchalari va omborlarga joylanadi. Quritish – tozalash sexi ham uchinchi
  zonaga kiradi.
  Ikki zonali qabulda qabul qilinayotgan paxtaning sifatini aniqlash va tortish I
  zonada amalga oshiriladi.
  Paxtani harid qilish bo‗yicha belgilangan rejalarni bajarish, uni o‗z vaqtida
  qabul qilish, to‗g‗ri jamlash, markazlashgan usulda quritish va tozalash hamda
  yaxshi saqlashni ta‘minlash maqsadlarida paxta zavodlari va tayyorlov
  maskanlariga quyidagi
  vazifalar
  yuklanadi:
  Paxtani davlatga sotish uchun xo‗jaliklar bilan kontraktatsiya shartnomasi
  tuzish va bu shartnomaning bajarilishi nazorat qilish;
  Xo‗jaliklarda paxtani mashinada va qo‗lda sifatli terishni ta‘minlash va
  tashkil etish hamda uni to‗g‗ri saralash bo‗yicha instruktaj o‗tkazish;
  76
  Xo‗jaliklarni amaldagi davlat standartlari, paxta harid narxlari bo‗yicha
  preysko‗rantlar va boshqa me‘yoriy hujjatlar bilan ta‘minlash;
  Davlat standartlari, paxtaning harid narxlari bo‗yicha asosiy qoidalarni,
  xavfsizlik texnikasi va yong‗inga qarshi ko‗rash bo‗yicha ogoxlantiruvchi
  yozuvlarni davlat tilida yozib, ko‗rinadigan joylarga osib qo‗yish;
  Paxtani qabul qilish, to‗plash, tashish va saqlashda mexanizmlardan
  to‗laroq foydalanish;
  Transport vositalari, omborlar, maydonchalar, tarozi xo‗jaligi, brezentlar,
  laboratoriya jihozlari, asbob-uskunalar, o‗rov va boshqa xo‗jalik
  materiallaridan unumli va tejab foydalanish;
  Paxtani davlat standarti talablariga qat‘iy rioya etgan holda o‗z vaqtida
  uzluksiz qabul qilish;
  qabul qilingan paxtani seleksion va sanoat navlari bo‗yicha, terim turlari
  belgisi bo‗yicha, urug‗lik paxta avlodi va dala guruhi ko‗rsatilgan holda bir
  xil partiyalarga to‗plash;
  Quritish-tozalash sexlarining to‗xtovsiz va unumli ishlashini ta‘minlash;
  qat‘iy muhosib hisobi va hisobotini tashkil etish;
  qabul qilingan paxta uchun xo‗jaliklar bilan hisob-kitobni o‗z vaqtida va
  to‗g‗ri o‗tkazish;
  barcha tayyorlangan paxtani to‗g‗ri saqlash va tayyorlov maskanidan paxta
  zavodiga zarur miqdordagi va asortimentdagisini o‗z vaqtida jo‗natishni
  tashkil etish;
  saqlash, quritish, tozalash va tashish paytida paxtaning buzilishi va nobud
  bo‗lishiga yo‗l qo‗ymaydigan tadbirlarni amalga oshirish;
  Paxtani tayyorlov maskanida qabul qilish, saqlash, quritish, tozalash hamda
  uni zavodga jo‗natish bilan bog‗liq harajatlarni kamaytirish tadbirlarini
  ko‗rish;
  77
  Butun tayyorlov ishlari bosqichlarida maxsus yo‗riqnomalariga asoslanib,
  yong‗inga qarshi va xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya etish bo‗yicha
  tadbirlarni o‗tkazish;
  qabul qilingan va saqlanayotgan paxtani tayyorlov maskanidan zavodga
  jo‗natishda albatta tortish va uning sifatini to‗g‗ri aniqlash orqali hisob-
  kitobni olib borish.
  Shunday qilib, paxta tozalash maskani keng kamrovli vazifalarni amalga
  oshiradi.
  |