title: Uchinchidan - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti
text: 383
  moliyaviy-iqtisodiy inqirozning har qaysi davlatdagi miqyosi, ko’lami va
  oqibatlari qanday bo’lishi ko’p jihatdan bir qancha omillardan kelib chiqadi.
  Ya’ni, bu avvalo, ana shu davlatning moliya-valyuta tizimi nechog’liq
  mustahkam ekaniga, milliy kredit institutlarining qay darajada kapitallashuvi va
  likvidligi (to’lov imkoniga), ularning chet el va korporativ bank tuzilmalariga
  qanchalik qaram ekaniga, shuningdek, oltin-valyuta zaxirasining hajmi, xorijiy
  kreditlarni qaytarish qobiliyati va pirovard natijada – mamlakat iqtisodiyotining
  barqarorlik, diversifikatsiya va raqobatga bardoshlik darajasiga bog’liq»
  100
  .
  XX asrning oxirlarida boshlangan va hozirgacha davom etib kelayotgan
  bozorlarning globallashuvi, kapitallar xalqaro harakatining erkinlashtirilishi natijasida
  AQSH bozorlarida vujudga kelgan inqiroz dunyoning boshqa mamlakatlariga ham
  keng yoyildi. AQSH banklari va ipoteka agentliklarining qimmatli qog’ozlariga
  qo’yilma qilingan xorijiy investorlar moliyaviy holatiga jiddiy ta’sir ko’rsatdi. Bu o’z
  navbatida dunyo mamlakatlari iqtisodiyotiga ham o’z ta’sirini o’tkazdi. AQSH moliya
  bozorlaridagi inqiroz jahonning yirik fond bozorlaridagi kon’yunkturaga ta’sir qildi va
  bu o’z navbatida mazkur bozorlardagi fond indekslarida (S&P, Dow-Jones, Nasdaq,
  FTSE, CAC, DAX, Nikkei, Hang Seng, Shanhai composite, RTS, MMVB va b.) o’z
  aksini topdi. Global moliyaviy bozorning asosiy tarkibi va jahonning asosiy moliyaviy
  markazlari hisoblangan yirik fond bozorlarini o’z ichiga oluvchi mamlakatlar
  iqtisodiyotiga jiddiy ta’sir ko’rsatdi. Xususan, rivojlangan mamlakatlar YaIMning
  o’sish sur’atlari keyingi yillarda ahamiyatli darajada pasayib ketdi (19.3-diagramma).
  Jadval
  ma’lumotlaridan
  ko’rinib
  turibdiki,
  jahonning
  rivojlangan
  mamlakatlaridagi iqtisodiy o’sish sur’atlarida keskin o’zgarish sodir bo’lgan.
  Inqirozdan jiddiy aziyat chekayotgan Buyuk Britaniya va Germaniyada 2009 yilda
  yalpi ichki mahsulotni ishlab chiqarishida 2008 yilga nisbatan 0,1% va 0,2% ga
  pasayish kutilmoqda.
  Shu o’rinda aytish lozimki, hozirda rivojlanib borayotgan moliyaviy inqiroz
  inflyatsiya, qator banklar va moliyaviy muassasalarning tanazzulga yuz tutishi
  ta’sirida ishsizlik, ishlab chiqarish sur’atlarining pasayishi va boshqalar negizida
  iqtisodiy inqiroz shaklida kuchayib bormoqda. Bundan ko’rinadiki, hozirgi jahon
  moliyaviy inqirozining o’ziga xos xususiyati – bu uning iqtisodiyotning moliyaviy
  sektoridan boshlanib, real sektoriga o’tganligidir.