title: Abstract - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current...
text: Abstract.
  The formal structure of the professional pedagogical training system for
  future pedagogues in a higher educational institution consists of a complex of teachers'
  professional competence, educational tools, students, and teaching technologies.
  Organization of the educational process on the basis of scientific theoretical knowledge in
  the development of pedagogical competence of young personnel.
  Key words
  : professional pedagogical training, creativity, curiosity, dedication,
  professional competence, competence, pedagogue, teaching technologies, professional-
  pedagogical activity.
  Ma‘lumki, jahon talablariga mos keluvchi raqobatbardosh, malakali kadrlar
  tayyorlashga, kelajak avlodni yuksak ma`naviyatga , ijtimoiy hayotda ro‘y berayotgan
  o‘zgarishlarga to‘g‘ri munosabatda bo‘lishga, milliy qadriyatlarimiznning mohiyatini
  chuqur anglagan holatda barkamol shaxslarni tarbiyalash yo‘lida faoliyat olib boruvchi
  o‘qituvchi pedagogik mahoratini qo‘llagan holda ijodkorlik, izlanuvchanlik,fidoiylik
  namunalarini ko‘rsatishi lozim. Shuningdek, o‘qituvchida pedagogik kompetentlik va san’at
  bo‘lishi kerakki, u o‘quvchilarni o‘ziga jalb eta olishi,darsini qiziqarli qilib o‘tishi va
  o‘quvchiga bilim va tarbiya bera olishi kerak. Hozirgi kundagi asosiy vazifalarimizdan biri
  o‘quvchilarni shaxsiy, kasbiy va ijtimoiy hayotlarida uchraydigan vaziyatlarda egallab
  turgan turli tipdagi malakalarini samarali ravishda qo‘llashga o‘rgatish, mustaqil o‘rgatish
  hamda amalda qo‘llay bilish, mustaqil ravishda fanga oid zaruriy axborotlarni izlab topish,
  tahlil qilish natijasida zaruriy bilimlarni oshirishga oid materiallarni ajrata olish, ko‘zda
  tutilmagan noaniq,ya`ni muammoli vaziyatlar vujudga kelganda ish beradigan malakalarga
  alohida ahamiyat berish hamda egallagan bilimlarni kundalik turmushi jarayonida qo‘llay
  oladigan xususiyatlarni egallashni tarbiyalashdan iboratdir.
  Oliy ta’lim muassasasida yosh kadrlarda kasbiy pedagogik tayyorgarlik tizimining
  formal tuzilmasi o‘qituvchilar, ta’lim vositalari, talabalar hamda o‘qitish texnologiyalari
  majmuasidan iborat bo‘ladi. Oliy ta’lim muassasasida talabalarning kasbiy pedagogik
  365
  kompetentligini (kompetensiya ingliz tilidan” erishyapman, munosibman”) shakllantirish
  quyidagi jarayonlarni o‘z ichiga oladi: - bo‘lajak o‘qituvchining kasbiy kompetentligini
  shakllantirishning asosiy maqsadi davlat ta’lim standartlariga muvofiq mazkur, ya’ni
  gumanitar soha pedagogika ta’limi yo‘nalishlarida tahsil olayotgan talabalardan muayyan
  fan g‘oyalariga ko‘ra yetuk, malakali kadrlarni tayyorlashdir. Davlat ta’lim standartida
  bitiruvchi o‘zining kasbiy pedagogik faoliyatida pedagogik kompetensiya o‘qituvchilik,
  tarbiyachilik, o‘quv-metodik ishlab chiqarish, ilmiy-tadqiqot vazifalarida faoliyat olib
  borishi ko‘zda tutilgan. Malakali mutaxassisni tayyorlashda, ya’ni tayanch, kasbiy-
  pedagogik hamda kasbiy kompetensiyalarni shakllantirish va rivojlantirishda ta’lim
  mazmuni (DTS va o‘quv reja, dasturlar asosida), shakli, metodi, vositalari (darsliklar,
  elektron axborot ta’lim resurslari va boshqa didaktik materiallar, o‘quv va metodik
  qo‘llanmalar, laboratoriya jihozlari va hokazolar) va talim texnologiyalari (ta’lim metodlari,
  tashkiliy shakllari va boshqalar)dan foydalanib o‘quv-tarbiya jarayoni tashkil etiladi hamda
  kasbiy-pedagogik faoliyatni amalga oshirish va auditoriyada ideal sharoitda olingan
  nazariy bilimlar hamda amaliy ko‘nikmalarni real sharoitda tajribadan o‘tkazish maqsadida
  malakaviy amaliyot tashkil etiladi. Pеdagogik fanlarni o‘rganish jarayonida (faol, kontеkstli
  ta'limning turli shakllarida) va tadqiqot ishi natijalariga ko‘ra talabalarning rеflеksiv
  amaliyoti faktlar, matеrial, ta'lim jarayonida o‘zaro faoliyat jarayoniga nisbatan emotsional
  hissiy-qadriyat va baholash munosabatlarini aniqlash maqsadida tashkil etiladi. Kasbiy
  kompеtеntlikning tabiatini nazariy tahlil qilish, uning mazmunini modеllashtirish, oliy
  ta'lim muassasasi talabalarining kasbiy kompеtеntligini shakllantirishning rеflеksiv
  monitoringi kontsеptsiyasini ishlab chiqish ilgari surilgan nazariyalarga ko‘ra har
  tomonlama asoslashga o‘tish imkonini bеradi. Ekspеrimеntal nuqtai nazardan, gipotеtik
  jihatdan oliy ta'lim muassasasi talabalarining kasbiy kompеtеntligini shakllantirishning
  rеflеksiv monitoringi tеxnologiyasi uni loyihalash va amalga oshirishning asosida
  quyidagilar qo‘yilgan bo‘lsa, samarali tashkil etiladi:
  - talabalar va amalda ishlaydigan xodimlarning pеdagogik fanlarni o‘rganish jarayonida
  sifat etaloni asosida kasbiy kompеtеntlikni shakllantirishning o‘zini baholash va rеflеksiv
  tashxisining mazmunga mos tеgishli adеkvat shakllari; bu asosida maqsadlar shajarasi
  daraxtini qurish mantig‘ida pеdagogning kasbiy kompеtеntligini shakllantirishning
  didaktik asoslarini amalga oshirish orqali boshqaruvning darajalari, maqsad oriеntirlari
  (stratеgik, taktik, opеratsion), bosqichlari va va motivatsion dasturli-maqsadli boshqaruv
  dasturlarini boshqarish va amalga oshirishning o‘zaro aloqasi. Shu dasturlar asosida
  oldimizda quyidagi holatlarni hal qilish vazifasi turibdi:
  - ekspеrimеntal dastur ishlab chiqish;
  - oliy ta'lim muassasasi talabalarining kasbiy kompеtеntligini shakllantirishning
  rеflеksiv monitoringi ishlab chiqilgan tеxnologiyasi samaradorligini tеkshirish uchun
  maxsus tashkil etilgan еmpirik tadqiqot o‘tkazish;
  - olingan ekspеrimеntal ma'lumotlarning haqqoniyligini, erishilgan natijalarning
  ishonchliligini va qo‘llanilgan usullarning validligini asoslash.
  Pedagog barcha vaziyatlarda ham o‘z faoliyatini muvaffaqiyatli olib borishi uchun
  doimiy ravishda o‘z bilim va mahoratini oshirib, zamonaviy pedagogik va axborot
  texnologiyalari, ilg‘or xorijiy pedagogik tajribalar, metod va usullarni muntazam o‘rganib,
  bu asosida pedagogik kasbiy bilim va ko‘nikmalar hamda shaxsiy sifatlarga ega bo‘ladi va
  uning amaliy faoliyati davomida zarur kompetensiyalari rivojlanadi . Har qanday ilmiy
  tadqiqotni amalga oshirishning metodologiyasi tanlab olinadigan g‘oyalar, nazariya va
  yondashuvlar asosida o‘rganiladigan hodisa va jarayon mohiyati talqin qilinishida o‘z
  ifodasini topadi, obyekt to‘g‘risidagi tasavvurlar modellashtiriladi, uni samarali
  rivojlantirishning mexanizmlari, vosita va pedagogik shart-sharoitlari aniqlanadi. Kasbiy
  kompetentlik – mutaxassis tomonidan kasbiy faoliyatni amalga oshirish uchun zarur
  bo‘lgan bilim, ko‘nikma va malakalarning egallanishi va ularni amalda yuqori darajada
  366
  qo‘llay olinishidir. Kasbiy kompetentlik mutaxassis tomonidan aloxida bilim, malakalarning
  egallanishini emas, balki har bir mustaqil yo‘nalish bo‘yicha integrativ bilimlar va
  harakatlarning o‘zlashtirilishini nazarda tutadi. Shuningdek, kompetensiya mutaxassislik
  bilimlarini doimo boyitib borishni, yangi axborotlarni o‘rganishni, muhim ijtimoiy
  talablarni anglay olishni, yangi ma’lumotlarni izlab topish, ularni qayta ishlash va o‘z
  faoliyatida qo‘llay bilishni taqozo etadi. Pedagog shaxsida kasbiy kompetentlik quyidagi
  holatlarda yaqqol namoyon bo‘ladi:
  -
  murakkab jarayonlarda va noaniq vazifalarni bajarishda;
  -
  bir-biriga zid ma’lumotlardan foydalanishda;
  -
  kutilmagan vaziyatda xarakat rejasiga ega bo‘la olishda
  Kasbiy kompetensiyaga ega mutaxassis eng avvalo, o‘z bilimlarini izchil boyitib boradi
  hamda yangi axborotlarni o‘zlashtiradi, davr talablarini chuqur anglaydi va yangi bilimlarni
  izlab topadi hamda ularni qayta ishlaydi va o‘z amaliy faoliyatida samarali qo‘llay oladi.
  Bugungi kun zamonaviy ta’limning asosiy maqsadi jamiyat va davlat uchun har
  tomonlama rivojlangan, jamiyatga, mehnat faoliyatiga ijtimoiy moslashuvchan, o‘z ustida
  ishlay oladigan shaxsni tayyorlashdan iborat. Demak, har tomonlama rivojlangan shaxs
  tarbiyasida pedagoglarning kompetentlik darajasi muhim ahamiyatga ega. Ta’lim va
  tarbiya jarayonida yoshlar ajdodlar tomonidan to‘plangan bilim, odob, urf-odat, madaniyat
  va mehnat ko‘nikmalarini o‘zlashtirishi, hayotiy tajriba asosida jamiyatda o‘zining munosib
  o‘rnini egallashi, salohiyati va dunyoqarashining shakllanishida pedagog shaxsi, uning
  kasbiy mahorati muhim ahamiyat kasb etadi desak mubolag‘a bo‘lmaydi.
  |