title: intellektual mulki - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari
text: KALIT SOʻZLAR
  Mualliflik huquqi: qonunga muvofiq intellektual mulkni
  muqarrar himoyalash.
  Intellektual mulk: boshqa insonlarga tegishli boʻlgan gʻoya va
  ko‘nikma.
  Biror usulda yozilgan yoki yozib olingan kitob, musiqa, sanʼat
  asari va shu kabi boshqa narsalarni himoya qiluvchi qonun
  mavjud. Ushbu qonun
  mualliflik huquqi haqidagi qonun
  deb ataladi. Mualliflik huquqi ariza orqali murojaat qilish shart
  bo‘lmagan avtomatik qonun hisoblanadi. Agar biror narsa
  mualliflik huquqi bilan himoyalangan boʻlsa, bu mualliflik
  huquqi tegishli boʻlgan shaxsdan uni nusxalashga ruxsat
  olinishi kerakligini anglatadi va koʻpincha oʻsha kishi mualliflik
  huquqidan foydalanganlik uchun oʻziga pul toʻlashlarini so‘raydi.
  Dasturiy taʼminot, kitob yoki jurnal maqolasi singari
  kompyuterda yaratiladi va dastur kodi yoziladi. Shu bois u
  himoyalanishi lozim. Chunki foydalanuvchilar pul toʻlamasdan
  uni osonlik bilan nusxalab olishi mumkin.
  Dasturiy taʼminotga nisbatan mualliflik huquqi –
  dasturni ruxsatga ega boʻlmagan shaxs foydalanishidan
  himoyalash usulidir. Bu dastur, veb-sayt, oʻyin va maʼlumotlar
  bazasiga taalluqli huquqdir. Odatda, agar egasi dasturdan
  foydalanganlik uchun unga pul toʻlanishini xohlasa, dastur
  bilan birga foydalanish shartini, jumladan, narxini aniqlovchi
  litsenziyani ham yaratadi.
  Aksariyat dasturlar ularni kompyuterga oʻrnatish vaqtida
  takrorlanmas litsenziya kalitini kiritish talab qiladi. Yodda
  tutingki, dasturni xarid qilayotganingizda siz aslida dasturni
  emas, undan foydalanish uchun litsenziyani xarid qilasiz.
  Xarid paytida litsenziyani bitta, beshta yoki undan ortiq
  kompyuterlar uchun sotib olayotganingizni koʻrsatishingiz
  mumkin. Siz toʻlaydigan summa shunga qarab farqlanadi.
  Dasturlarni oʻgʻirlashga qarshi kurash federatsiyasi (FAST)
  – Buyuk Britaniyada dasturiy taʼminot sanoati tomonidan
  foydalanuvchi tomonidan mualliflik huquqi haqidagi
  qonun buzilishining oldini olish uchun tuzilgan tashkilot.
  Qoidabuzarlar javobgarlikka tortilishi va qoʻlga olingan
  taqdirda, ozodlikdan mahrum etilishi mumkin. FAST,
  shuningdek, maslahat va yoʻriqnomalar taqdim etadi.