title: tashqi iqtisodiy usullar - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti
text: 461
  bozor iqtisodiyoti sharoitida ishlab chiqarish va iste’molning xususiy tavsifi keltirib
  chiqaruvchi salbiy oqibatlarni bartaraf etish zarurligi; iste’molchilarning manfaatlarini
  himoyalash; bozorning tabiatidan kelib chiqadigan ayrim holatlarni qisman
  yengillashtirish, jumladan, aholining kam ta’minlangan qatlamining turmush darajasi
  haqida g’amxo’rlik qilish, bepul (yoki imtiyozli) bilim berish, tibbiy xizmat ko’rsatish
  va shu kabilarni o’z zimmasiga olishi; hozirgi sharoitda barqaror, izchil iqtisodiy
  o’sishni rag’batlantirish vazifasini ham o’z zimmasiga olishi orqali izohlanadi.
  2. Iqtisodiyotni davlat tomonidan tartibga solish deganda davlatning jamiyat
  a’zolari ehtiyojlarini qondirish darajasini oshirish uchun cheklangan ishlab chiqarish
  resurslaridan yanada samarali foydalanishni ta’minlovchi, umumiy iqtisodiy
  muvozanatga erishishga yo’naltirilgan, ijtimoiy takror ishlab chiqarish jarayonini
  tashkil etish bo’yicha faoliyati tushuniladi.
  3. Iqtisodiyotni davlat tomonidan tartibga solishning maqsadi uning vazifalari
  orqali ifodalanib, ular asosan bozor tizimining amal qilishini yengillashtirish va
  himoya qilish, iqtisodiyotni tartibga solishning umumiy tamoyillaridan kelib chiqadi.
  Ya’ni, bozor tizimining samarali amal qilishiga imkon tug’diruvchi huquqiy asos va
  ijtimoiy muhitni ta’minlash; raqobatni himoya qilish; daromad va boylikni qayta
  taqsimlash; resurslarni qayta taqsimlash; iqtisodiyotni barqarorlashtirish, iqtisodiy
  tebranishlar vujudga keltiradigan inflyatsiya va bandlilik darajasi ustidan nazorat
  qilish hamda iqtisodiy o’sishni rag’batlantirish.
  4. Davlat milliy iqtisodiyotni tartibga solishda bevosita va bilvosita ta’sir qilish
  usullari hamda tashqi iqtisodiy usullardan foydalanadi. Tartibga solishning bevosita
  ta’sir qilish usullari foydalanilganda yaxlit takror ishlab chiqarish jarayoni yoki uning
  alohida tomonlarini to’g’ridan-to’g’ri, ma’muriy tartibga solish ko’zda tutiladi. Bu
  usullar qatoriga quyidagilarni kiritish mumkin: iqtisodiyotning ayrim bo’g’inlarini
  bevosita boshqarish; narxlar va ish haqini «muzlatib» qo’yish siyosati; ish bilan
  bandlik xizmati (mehnat birjalari) faoliyatini tashkil qilish; iqtisodiy sohani tartibga
  solishni ko’zda tutuvchi qonunlarni ishlab chiqish va qabul qilish va h.k.
  5. Iqtisodiyotni bilvosita tartibga solishda iqtisodiy dastak va vositalarga ustunlik
  beriladi. U davlatning pul-kredit va budjet siyosatida o’z ifodasini topadi. Pul-kredit
  siyosatining
  asosiy vositalari quyidagilardan iborat bo’ladi: hisob stavkasini tartibga
  solish; moliya-kredit muassasalalarining Markaziy bankdagi zaxiralari minimal
  hajmini o’rnatish va o’zgartirish; davlat muassasalarining qimmatli qog’ozlar
  bozoridagi operatsiyalari (davlat obligatsiyalarini chiqarish, ularni sotish va to’lash).
  Davlat budjet siyosati uning daromadlar va harajatlar qismini o’zgartirishga qaratilib,
  bu usulning eng asosiy dastagi soliqlar hisoblanadi.