title: Tarmoq funksiyalar - S. K. Ganiyev
text: Nazorat savollari:
  1. Operatsion tizimni himoyalash qismtizimining asosiy funk
  siyalarini ahamiyati nimada?
  2. Operatsion
  tizimda identifikatsiya, autentifikatsiya, avtori-
  zatsiya va foydalanishlami cheklash funksiyalarini
  tushuntirib be-
  ring.
  3. Operatsion tizimda audit va xavfsizlik siyosatini boshqarish
  funksiyalarini yoritib bering.
  4. Operatsion tizimda kriptografik fimksiyalar va tarmoq funk-
  siyalarining ahamiyatini tavsiflab bering.
  9.3. Axborotni himoyalashda dasturiy ilovalarning qo‘llanilishi
  Niyati buzuqning kompyuterdan ruxsatsiz foydalanishi nafaqat
  ishlanadigan elektron hujjatlaming o‘qilishi va/yoki modifika-
  tsiyalanishi, balki niyati buzuq tomonidan
  boshqariluvchi dasturiy
  zakladkani kiritilishi imkoniyati bilan xavfli. Ushbu dasturiy zaklad
  ka quyidagi harakatlami amalga oshirishga imkon beradi:
  - keyinchalik kompyuterda saqlanadigan yoki tahrirlanadigan
  elektron hujjatlarni o‘qish va/yoki modifikatsiyalash;
  - elektron hujjatlarni himoyalashda ishlatiluvchi turli muhim
  axborotni tutib olish;
  - istilo qilingan kompyuterdan lokal tarmoqning boshqa kom-
  pyuterlarini istilo qilishda asos (plasdarm) sifatida foydalanish;
  - kompyuterda saqlanadigan axborotni yo‘q
  qilish yoki zarar
  keltiruvchi dasturiy ta’minotni ishga tushirish yo‘li bilan kompyu-
  temi ishdan chiqarish.
  Kompyuterni ruxsatsiz foydalanishdan himoyalash axborotni
  himoyalashning asosiy muammolaridan biri hisoblanadi. Shu sabab
  li, aksariyat operatsion tizimlarga va
  ommabop dasturiy paketlarga
  ruxsatsiz foydalanishdan himoyalashning turli qismtizimlari o‘ma-
  tilgan. Masalan, Windows oilasidagi operatsion tizimga kirishda
  foydalanuvchilami autentifikatsiyalashni bajarish. Ammo, ruxsatsiz
  foydalanishdan jiddiy himoyalanish uchun o‘matiladigan
  vositalar-
  ning yetishmasligi shubha tug‘dirmaydi. Shu sababli, himoyalash
  ning standart vositalariga qo‘shimcha tarzda foydalanishni chek-
  231
  lashning maxsus vositalaridan foydalanish zarur.
  Bunday maxsus
  vositalami shartli ravishda quyidagi guruhlarga ajratish mumkin:
  - axborotni kriptografik himoyalashning dasturiy vositalari;
  - tarmoqni himoyalashning dasturiy vositalari;
  - VPN tarmoqni qurishning dasturiy vositalari;
  - himoyalanganlikni tahlillovchi dasturiy vositalar;
  - antiviruslar.