title: Ikkinchi senariy - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev
text: 245
  - UA) va xabarlarni uzatish agentlari (message transfer agents - MTA)
  kerak.
  7.9- rasm. Ikkinchi senariy
  Afoydalanuvchio‘zxabarinio‘zpochtaserverigayuborishuchunfoy
  dalanuvchiagentidasturidanfoydalanishikerak.
  Pochta
  serveri
  yuborilishini kutayotgan xabarlarni saqlash uchun navbatdan
  foydalanadi. Shuningdek, B ham pochta qutisida saqlangan xabarlarni
  olish uchun foydalanuvchi agenti dasturiga muhtoj. Xabarni Internet
  orqali A dan B ga yuborish kerak. Bu yerda
  ikkita xabarni uzatish
  agenti kerak: bitta mijoz va bitta server. Ko‘pgina Internetdagi mijoz-
  server dasturlari singari, server doimo ishlashi kerak,
  chunki mijoz
  qachon ulanishni so‘rashini bilmaydi. Boshqa tomondan, mijoz
  yuborishi kerak bo‘lgan xabar mavjud bo‘lganda
  tizim tomonidan
  ishga tushishi mumkin.
  Elektron pochta jo‘natuvchisi va qabul qiluvchisi turli xil pochta
  serverlarida bo‘lganda, ikkita foydalanuvchi agenti (UA) va bir juft
  xabarlarni uzatish agentlari (MTA, mijoz va server) kerak bo‘ladi.
  Uchinchi senariy.
  7.10- rasmda uchinchi senariy ko‘rsatilgan.
  B, ikkinchi senariyda bo‘lgani kabi, to‘g‘ridan-to‘g‘ri pochta serveriga
  ulangan. Ammo, A o‘zining pochta serveridan ajratilgan. A pochta
  serveriga yoki point-to-point
  WAN orqali ulangan - masalan, dial-up
  modem, DSL yoki kabel-modem yoki bitta pochta serveridan
  foydalanish uchun tashkilotda LANga ulangan elektron pochta
  xizmatiga ulangan, bu orqali barcha foydalanuvchilar o‘z
  xabarlarini
  ushbu pochta serveriga yuborishlari kerak.
  Xabarni tayyorlash uchun A ga hali ham foydalanuvchi agenti
  kerak. Keyin u LAN yoki WAN orqali xabarni yuborishi kerak. B uni
  xabarlarni uzatish agentlari (mijoz va server) orqali amalga oshirish
  246
  mumkin. A har safar xabar yuborishi bilan
  u foydalanuvchi agentini
  chaqiradi, u esa o‘z navbatida MTA mijozini chaqiradi. MTA mijozi
  doimiy ravishda ishlaydigan tizimdagi MTA serveri bilan aloqani
  o‘rnatadi. Tizim qabul qilingan barcha xabarlarni navbatga qo‘yadi.
  Keyin MTA mijozidan xabarlarni B
  ga yuborish uchun foydalanadi;
  tizim xabarni oladi va uni B ning pochta qutisiga saqlaydi.
  O‘ziga qulay bo‘lganida, B o‘zining foydalanuvchi agentidan
  xabarni olish uchun foydalanadi va uni o‘qiydi. E’tibor bering, bizga
  ikkita juft MTA mijoz-server dasturlari kerak. Yuboruvchi pochta
  serveriga LAN yoki WAN orqali ulanganda
  bizga ikkita UA va ikki
  juft MTA (mijoz va server) kerak bo‘ladi.
  7.10- rasm. Uchinchi senariy