title: SLA ning xarakteri va tuzilishi
text: 254
  Normativ xujjatlarning umumlashgan tavsiyasi va amaliy tajribalar,
  SLA ning quyidagi tarkibini tavsiya etishi mumkin:
  - taqdim etiladigan xizmatlar tavsifi;
  - sifat ko‗rsatkichlari va ular uchun me‘yorlar;
  -
  nazorat usullari va vositalari;
  - foydalanuvchining shikoyatini qayta ishlash jarayoni;
  - jarima sanksiyasi;
  - xizmatlarni ta‘minlovchilarning javobgarligini chegaralanganligi;
  - hisobot;
  - o‗lchash jarayonini kiritish;
  - qo‗shimcha sharoitlar (sir saqlanishi, uni himoya qilishga
  javobgarlik va boshqalar).
  Xizmat ko‘rsatishning sifat ko‘rsatkichlarini tanlash va ular
  uchun normativlar. SLA da markaziy o‗rinni xizmat ko‗rsatishning sifat
  ko‗rsatkichlari va ular uchun xizmat ko‗rsatish sathining me‘yorlari deb
  ataluvchi me‘yorlar (Service Level Objectives, SLO) egallaydi.
  Bu yyerda, SLA doirasida ta‘minlanishi mumkin bo‗lgan, xizmat
  ko‗rsatish sathini aniqlovchi, ta‘minlovchi
  va xizmatlar istemolchisi
  orasida kelishilgan sifat ko‗rsatkichlarining chegara qiymatlari nazarda
  tutilgan.
  Xizmat ko‗rsatishning sifat ko‗rsatkichlari SLA bilan birgalikda ikki
  kategoriyaga bo‗linadi:
  - maxsus - xizmatga yoki texnologiyaga bog‗liq bo‗lgan;
  - umumiy - xizmatga yoki texnologiyaga bog‗liq bo‗lmagan.
  Sifat ko‗rsatkichlari, ITU-T tavsiyasiga mos keluvchi xizmatlar yoki
  tarmoq turi va boshqa xalqaro tashkilot xujjatlari uchun o‗rnatilgan bo‗lsa
  maxsus hisoblanadi. Masalan, raqamli kanallarni
  ijaraga berishda bu
  tavsiya ITU-T G.82x seriyasi, ATM uchun ITU-T I.356 tavsiyasi va ATM
  Foruma Aftm-0056.000 tavsilotlar ro‗yxati, Frame Relay uchun ITU-T
  X.144-X.146 tavsiyalari va Frame Relay Foruma FRF.13 tavsilotlar
  ro‗yxati, IP uchun ITU-T Y.1540 va Y.1541 tavsiyalari shular jumlasiga
  kiradi.
  Umumiy ko‗rsatkichlar sifatida odatda ishonchlilik (tayyorgarlik va
  ishga yaroqlilik) ko‗rsatkichlari qo‗llaniladi, shuningdek SLA da eng ko‗p
  tayyorgarlik ko‗rsatkichlari qo‗llaniladi. ITU-T E.800
  tavsiyasiga binoan
  ishonchlilik xizmat ko‗rsatish sifatiga ta‘sir ko‗rsatuvchi eng muhim
  omillardan biri hisoblanadi. Ishonchlilik konsepsiyasining markaziy
  o‗rnini tayyorgarlik (availability) egallaydi.
  255
  Bu, ―Texnikada ishonchlilik. Ishonchlilik bo‗yicha talablarga
  berilgan umumiy qoidalar va tarkib‖ DAST 27.003-90 (davlat standarti)
  holatiga mos keladi va uzluksiz bog‗langan qayta
  tiklanadigan obyektlar
  uchun asosiy ishonchlilik ko‗rsatkichi hisoblanadi. Qoida bo‗yicha aloqa
  vositalari xuddi shunday obyekt hisoblanadi. SLA da qo‗llaniladigan
  tayyorgarlik
  ko‗rsatkichlarining
  turlari
  3.2-jadvalda
  keltirilgan.
  Tayyorgarlik koeffitsienti asosan muxandislik ishlarida hisoblashlar,
  solishtirishlar va e‘lonlar uchun qulay.
  3.2-jadval
  Tayyorgarlik ko‗rsatkichlarining turlari
  Ko‗rsatkich
  Formulalarni qayta
  hisoblash
  Topshiriq
  namunasi
  Tayyorgarlik koeffitsienti
  (K
  t
  )
  K
  t
  = 1-K
  o
  = T-t
  nΣ
  /T
  0,999 yoki 99,9%
  Turib
  qolish koeffitsienti
  (K
  t.q.
  )
  K
  t.q.
  = 1-K
  t
  = t
  nΣ
  /T
  0,001 yoki 0,1%
  Berilgan vaqt oralig‗ida (T)
  turib qolish vaqtining
  o‗rtacha yig‗indisi (t
  n
  )
  t
  nΣ
  = K
  t.q.
  T = (1-
  K
  t
  )T
  8,76 soat bir yilda
  Biroq SLA da o‗xshash vazifalarni tekshirish bir qator muammolarni
  tug‗diradi. Agar shartlangan vaqt oralig‗ida turib qolishning yig‗indi vaqti
  me‘yordan oshib ketmasa, unda talab bajariladi,
  agar oshib ketsa talab
  buziladi.
  Shuningdek SLA da sutkaning 24 soatida, xaftaning 7 kunida va
  yilning 365 kunida qayta tiklanish vaqti kafolatlanadimi yoki bu faqat
  ishchi kuniga va soatiga taalluqliligi kelishiladi.
  Ayrim hollarda turib qolishning davomiyligini chegaralanganligi
  o‗rtacha tiklanish vaqtini qo‗llashni
  taklif etadi, lekin bu ko‗rsatkich
  murakkab kamchilikka ega. Odatda ko‗pgina o‗rtacha xarakteristikalar,
  turib
  qolishning
  davomiyligi
  juda
  ko‗p
  qisqa
  sonlarning
  kompensatsiyalangani bo‗lishi mumkin.