title: -jadval - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti
text: 24.3-jadval
  O’zbekistonda aholi pul daromadlari va xarajatlari balansi tarkibi
  Ko’rsatkich
  lar
  2004
  2005
  2006
  2007
  2008
  mlrd
  .
  so’m
  foiz mlrd
  .
  so’m
  foiz mlrd.
  so’m
  foiz mlrd.
  so’m
  foiz mlrd.
  so’m
  foiz
  Jami
  daromadlar
  7634,
  4
  100,
  0
  9728,
  6
  100,
  0
  12954
  ,9
  100,
  0
  16872
  ,7
  100,
  0
  22626
  ,3
  100,
  0
  shu
  jumladan:
  -mehnatga
  haq to’lash
  va
  korxonalard
  an olingan
  boshqa
  2057,
  0
  26,9 2860,
  2
  29,4 3857,
  1
  29,7 5417,
  5
  32,1 7534,
  6
  33,3
  466
  daromadlar
  -mol-mulk,
  tadbirkorlik,
  qishloq
  xo’jalik
  mahsulotlari
  ni sotishdan
  olingan
  daromadlar
  4593,
  7
  60,2 5448,
  0
  56,0 7135,
  8
  55,1 8786,
  9
  52,1 11290
  ,5
  49,9
  -ijtimoiy
  transfertlar
  983,7 12,9 1420,
  4
  14,6 1962,
  0
  15,2 2668,
  3
  15,8 3801,
  2
  16,8
  Jami
  xarajatlar
  va
  jamg’armal
  ar
  7561,
  1
  100,
  0
  9533,
  0
  100,
  0
  12680
  ,7
  100,
  0
  16572
  ,8
  100,
  0
  22240
  ,7
  100,
  0
  shu
  jumladan:
  -iste’mol
  sarflari
  5871,
  8
  77,7 6911,
  4
  72,5 9538,
  9
  73,6 12409
  ,8
  73,5 16613
  ,8
  74,7
  -majburiy
  to’lov
  va
  badallar
  598,7 7,9
  667,3 7,0
  895,8 6,9
  1123,
  1
  6,7
  1445,
  6
  6,5
  -
  jamg’armala
  r-ning
  o’sishi
  1090,
  6
  14,4 1954,
  3
  20,5 2246,
  0
  17,4 3039,
  9
  18,0 3803,
  2
  17,1
  Manba: O’zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo’mitasi ma’lumotlari.
  2008 yilda aholining iste’mol sarflari 2007 yilga nisbatan 36,1 foizga o’sib,
  16613,8 mlrd. so’mni tashkil etdi. Iste’mol sarflarining pul daromadlari umumiy
  hajmidagi ulushi 74,7 foizni tashkil qildi.
  Aholi pul daromadlari qo’shimcha o’sishining omillari tahlili shuni ko’rsatadiki,
  agar 2000 yilda bu o’sishning 20,8 foizi tadbirkorlik faoliyatidan olinadigan va boshqa
  daromadlar hisobiga ta’minlangan bo’lsa, 2007 yilga kelib bu manzara butunlay
  o’zgardi: pul daromadlari qo’shimcha o’sishining 13,4 foizi mehnatga haq to’lash, 9,9
  foizi tadbirkorlik faoliyatidan olinadigan va boshqa daromadlar, 4 foizi ijtimoiy
  transfertlar hisobiga ro’y berdi (24.1-diagramma).
  Aholining yollanib ishlovchi qismi oladigan daromadlarining asosiy ulushini
  ish
  haqi
  tashkil etadi. Daromadning bu turi istiqbolda ham pul daromadlari umumiy
  hajmining shakllanishida o’zining yetakchi rolini saqlab qoladi. Jumladan,
  O’zbekistonda 2001 yilda mehnatga layoqatli aholining o’rtacha ish haqi kun
  467
  kechirish uchun minimum darajada zarur bo’lgan mablag’ning 99 foizini tashkil etgan
  bo’lsa, 2007
  24.1-diagramma
  Aholi pul daromadlari qo’shimcha o’sishining omillari
  Manba: O’zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo’mitasi ma’lumotlari.
  Aholi pul daromadlari darajasiga davlat yordam dasturlari bo’yicha to’lovlar
  sezilarli ta’sir ko’rsatadi. Bu manbalar hisobiga pensiya ta’minoti amalga oshiriladi va
  turli xil nafaqalar to’lanadi.
  Aholining
  moliya-kredit tizimi
  orqali olinadigan pul daromadlari quyidagilardan
  iborat:
  - davlat sug’urtasi bo’yicha to’lovlar;
  - shaxsiy uy qurilishiga va matlubot jamiyati a’zolariga bank ssudalari;
  - jamg’arma bankidagi omonatlar bo’yicha foizlar;
  - aktsiya, obligatsiya qiymatining o’sishidan olinadigan daromad va zayom
  bo’yicha to’lovlar;
  - lotereya bo’yicha yutuqlar;
  - tovarlarni kreditga sotib olish natijasida paydo bo’ladigan vaqtincha bo’sh
  mablag’lar;
  - har xil turdagi kompensatsiya to’lovlar va h.k.
  O’zbekistonda aholi jon boshiga real pul daromadlari 2008 yilda 23 foizga o’sdi
  (24.2-diagramma).
  24.2-diagramma
  Manba: O’zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo’mitasi ma’lumotlari.
  Aholi daromadlari ularning turmush darajasiga bevosita ta’sir ko’rsatadi.
  Aholi turmush darajasi – aholining hayot kechirishi uchun zarur bo’lgan
  moddiy va ma’naviy ne’matlar bilan ta’minlanishi hamda ular ehtiyojining bu
  ne’matlar bilan qondirilishi darajasi.
  Aholi turmush darajasining BMT tomonidan tavsiya etilgan ko’rsatkichlari tizimi
  o’z ichiga quyidagi guruhlarni oladi:
  1) tug’ilish va o’lish darajasi hamda boshqa demografik ko’rsatkichlar;
  2) hayot kechirishning sanitar-gigiena jihatidan sharoitlari;
  3) oziq-ovqat tovarlarini iste’mol qilish;
  4) turar joy sharoitlari;
  5) ma’lumot va madaniyat;
  6) mehnat qilish va bandlik sharoitlari;
  7) aholining daromadlari va xarajatlari;
  8) hayot kechirish qiymati va iste’mol narxlari;
  9) transport vositalari;
  10) dam olishni tashkil etish;
  11) ijtimoiy ta’minot;
  12) inson erkinligi.
  Bu asosiy ko’rsatkichlardan tashqari yana ba’zi bir axborotga oid ko’rsatkichlar
  ham ajratib ko’rsatiladi: aholi jon boshiga to’g’ri keluvchi YAIM, aholi jon boshiga
  468
  to’g’ri keluvchi milliy daromad, aholi jon boshiga to’g’ri keluvchi iste’mol hajmi va
  boshqalar.
  Kishilar hayot faoliyati uchun zarur ne’matlar to’plami mehnat sharoiti, ta’lim,
  sog’liqni saqlash, oziq-ovqat va uy-joy sifati kabi xilma-xil ehtiyojlarni o’z ichiga
  oladi. Kishilar ehtiyojlarini qondirish darajasi jamiyat a’zolarining alohida olgan va
  oilaviy daromadlari darajasiga bog’liq. Turmush darajasini mamlakat darajasida
  (butun aholi uchun) va tabaqalashgan mikrodarajada (aholining alohida guruhi uchun)
  qarab chiqish mumkin. Birinchi yondashuv turli mamlakatlarda aholining turmush
  darajasini aholi jon boshiga to’g’ri keladigan yalpi ichki mahsulot ko’rsatkichi
  bo’yicha aniqlab, qiyosiy tahlil qilish imkonini beradi.
  Aholi guruhlari bo’yicha daromadlar taqsimlanishi dinamikasini taqqoslash
  |