title: “Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
text: |
  “Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatiniBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам 428
  “Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
  takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
  JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
  06.12.2022
  kompetensiya — mavjud bilim, koʻnikma va malakalarni kundalik faoliyatda qoʻllay olish
  qobiliyati. Kompetensiyaviy yondashuv va uning xorijiy tajribada qoʻllanilishi
  Kompetensiyalarning mazmuni va mohiyatini oʻrganishdan oldin, uning fan va turmushga kirib
  kelishning qisqacha tarixi bilan tanishaylik.
  Birinchi bosqich – 1960-1970-yillar. Tilni oʻrganishga doir dastlabki kompetensiyalar
  kiritila boshlandi. Bunda D.Xayms tomonidan “kommunikativ kompetensiya” tushunchasi
  kiritiladi.
  Ikkinchi bosqich – 1970–1990-yillar. Kompetensiya/kompetentlik kategoriyalaridan tilni,
  ayniqsa ikkinchi (ona tilidan tashqari) tilni oʻrganish nazariyasi va amaliyotida, boshqarishda,
  rahbarlikda, menejmentda professionallik va muloqotni oʻrganishda foydalanila boshlandi. Bu
  paytda “ijtimoiy kompetensiya/kompetentlik” tushunchasining mazmuni ishlab chiqildi.
  Uchinchi bosqich –1990- va keyingi yillarda kompetensiyaviy yondashuv kasbiy ta’limga,
  umumta’lim fanlariga va boshqa yoʻnalishlarda qoʻllanila boshlandi. Oʻzbekistonda dastlab
  Birinchi Prezidentimizning 2012-yilda imzolangan chet tillarni oʻqitishni takomillashtirish
  toʻgʻrisidagi farmonga muvofiq ilk bor kompetensiyaviy yondashuvga asoslangan DTS ishlab
  chiqilib, 2013-2014-oʻquv yilidan bosqichma-bosqich amaliyotga joriy etila boshlandi.
  Kompetensiya boʻlishi uchun uning strukturasi qanday boʻlishi kerak? Kompetensiyaning
  struktura komponentlari quyidagilar:
  - kompetensiyaning nomi;
  - kompetensiya tipi va uning umumiy ketma-ketligidagi oʻrni (tayanch, fanlararo, fanga oid);
  - kompetensiyalar kiritiladigan, real faoliyat koʻrsatadigan obyektlar doirasi;
  - kompetensiyaning ijtimoiy-amaliy bogʻliqligi va ahamiyati (u jamiyat uchun nima
  sababdan kerak?);
  - kompetensiyaning shaxsga nisbatan ahamiyati (nima sababdan oʻquvchi kompetent
  boʻlishi kerak?);
  - real obyektlar doirasiga oid bilimlari, koʻnikmalari va malakalari;
  - mazkur kompetensiya doirasida oʻquvchining faoliyat koʻrsatishi uchun kerak boʻladigan
  minimal tajribasi (oʻqitish bosqichlari boʻyicha);
  - indikatorlar – oʻquvchi kompetentligi (oʻqitish bosqichlari boʻyicha) darajasini aniqlash
  uchun oʻquv va nazorat-baholash topshiriqlari namunalari, misollari.
  Qanday kompetensiyalarni tayanch kompetensiyalar deb olish kerak: Kompetensiyalardan,
  ta’lim kompetensiyalarni farqlash lozim. Ta’lim kompetensiyasi oʻquvchining kelajakdagi
  toʻlaqonli hayotidagi faoliyatini modellashtiradi. Masalan, fuqaro ma’lum bir yoshga yetgunga
  qadar ayrim kompetensiyalarni haytiga tatbiq eta olmaydi. Lekin bu ularni oʻquvchida
  shakllantirish shartmas degani emas. Masalan, oʻquvchi maktabda fuqarolik kompetensiyasini
  oʻzlashtirsa-da, uni hayotda maktabni bitirganidan soʻng ishlatadi. Shunga koʻra bunday
  kompetensiyalar oʻqish davrida ta’lim kompetensiyasi sifatida namoyon boʻladi. Tayanch
  kompetensiyalarning dunyo boʻyicha yagona qabul qilingan roʻyxati yoʻq. Chunki har bir
  mamlakatning yoki hududning oʻz an’analari, mentaliteti va oʻziga xos talablari bor.
  Kompetensiya – jamiyatning oʻz fuqarolariga qoʻygan ijtimoiy buyurtmasiboʻlib, ularning
  roʻyxati muayyan mamlakatdagi yoki hududdagi ijtimoiy muhit bilan belgilanadi Bunday
  kelishuvga har doim ham erishib boʻlmaydi. Masalan, Shveysariya va Amerika Qoʻshma
  Shtatlarining iqtisodiy hamkorlik va rivojlanish tashkiloti hamda ta’lim statistikasi Milliy
  institutining “Tayanch kompetensiyalarni tanlash va aniqlash” nomli loyihasida ham tayanch
  kompetensiyalarni qat’iy ravishda aniqlab olishning imkoniyati boʻlmagan. Shunga koʻra,
  kompetensiyalarning Yevropa va Rossiya variantlarini koʻrib chiqaylik. Yevropa kengashi
  simpoziumida “Yevropa uchun tayanch kompetensiyalar” belgilab olingan. Unga koʻra oʻquvchi
  quyidagilarni oʻrganishi kerak:
  - tajribadan foydali xulosa yoki natija chiqarib olishi;
  - turli fanlarga va sohalarga oid bilimlarini oʻzaro bogʻlay olishi va ularni tizimlashtirishni;
  - oʻzining shaxsiy oʻrganish usullarini tashkil qilish(oʻrnatish)ni;
  |
  | |