title: Xulosalar - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti
text: 255
  davomida olingan pul summasi yoki pul shaklidagi ish haqi. Real ish haqi – bu
  nominal ish haqiga sotib olish mumkin bo’lgan tovarlar va xizmatlar miqdori. O’z-
  o’zidan aniqki, real ish haqi nominal ish haqiga va xarid qilinadigan tovarlar narxiga
  bog’liq. Shunday ekan, real ish haqi, boshqa sharoitlar bir xil bo’lganda, nominal ish
  haqiga to’g’ri mutanosibdir va iste’mol buyumlari va xizmatlar narxining darajasiga
  teskari mutanosibdir.
  5.
  Real ish haqi uch omil bilan aniqlanadi: birinchidan, nominal ish haqining
  miqdori bilan; ikkinchidan, amaldagi soliqlar yuki bilan; uchinchidan, iste’mol
  narxlari darajasi bilan.
  6.
  Ish haqini tashkil etishda uning ikkita asosiy shakli: vaqtbay va ishbay
  shakllari farqlanadi. Vaqtbay ish haqi xodimning malakasi, mehnatning sifati va
  ishlagan vaqtiga qarab to’lanadigan ish haqidir. Ishbay ish haqi ishchining ishlab
  chiqargan mahsulot miqdori yoki bajargan ishining hajmiga qarab beriladigan ish
  haqidir. Mahsulot birligi uchun miqdori, tarif stavkasidagi haqni ishlab chiqarish
  me’yoriga taqsimlash yo’li bilan aniqlanadi. Haq to’lash shakllarining aniq mehnat
  sharoitlarini hisobga oladigan turlari ish haqining tizimini tashkil qiladi.
  7.
  Ishchilarning ish haqini tabaqalashtirish eng avvalo davlat tarif tizimi
  yordamida amalga oshiriladi. Tarif tizimi yordamida tarmoqlar va mamlakat mintaqasi
  bo’yicha, ular ichida esa ishlab chiqarish turlari, turli toifadagi xodimlar malakasi va
  mehnat sharoitlariga qarab ishchi va xizmatchilarning ish haqi darajasi tartibga solib
  turiladi.
  8.
  Ko’pchilik mamlakatlarda mehnat munosabatlarining rivojlanishidagi
  ishsizlikni ijtimoiy kafolatlash, ishlovchilarning mehnat sharoitini yaxshilash va ish
  haqini oshirish imkoniyatlari bilan bog’liq muammolarni hal qilishda kasaba
  uyushmalari asosiy rol o’ynaydi.
  9.
  Kasaba uyushmalari o’zlarining iqtisodiy vazifalarini amalga oshirishlarida
  manfaatlari himoya qilinayotgan mehnatkashlar guruhining kasbiy ixtisosligi
  xususiyatlaridan kelib chiqqan holda yopiq (tor) yoki ochiq (keng) turda tashkil etilishi
  mumkin. Yopiq turdagi kasaba uyushmalari
  ish haqi darajasini oshirish uchun ishchi
  kuchi taklifini qisqartirishga harakat qilsalar, ochiq turdagi kasaba uyushmalari ish
  haqi darajasi bo’yicha shartnoma tuzishda korxona ma’muriyatiga bevosita ta’sir
  o’tkazishga harakat qiladilar.