title: Ruhiy faoliyatning faolligiga ko’ra
text: |
  Ruhiy faoliyatning faolligiga ko’ra
  |
  bet | 168/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
  Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'lim Ruhiy faoliyatning faolligiga ko’ra:
  harakat yoki motor harakat xotirasi;
  obrazli xotira;
  v) his-tuyg’u yoki hissiyot xotirasi;
  g) so’z-mantiq xotira.
  ixtiyorsiz;
  ixtiyoriy;
  v) mexanik.
  Ruhiy faoliyatning davomiyligiga ko’ra:
  qisqa muddatli xotira;
  uzoq muddatli xotira;
  v) operativ (tezkor) xotira.
  Ruhiy faoliyat qo’zqatuvchisining sifatiga ko’ra:
  musiqiy;
  eshitish xotirasi;
  Ruhiy faoliyatning inson yo’nalishiga qarab:
  fenomenal;
  kasbiy.
  Keltirilgan xotira turlarini umumiy tarzda quyidagicha ifodalash mumkin:
  Operativ
  Ixtiyorsiz
  172
  Harakat xotirasi - inson faoliyatining har bir turida ruhiy faollikning u yoki bu ko’rinishlarini ustunlik qilishida kuzatiladi. Masalan, harakat, hissiyot, idrok, aql-zakovat kabi ruhiy faoliyatning ko’rinishlari mavjuddir. Ana shu ruhiy faollik turlarining har biri tegishli harakatlarda va ularning mahsulotlarida o’z ifodasini topib harakatlarda,hissiy kechinmalarda, tuyg’ularda, obrazlarda, timsollarda, fikr va mulohazalarda aks etadi.
  Turli harakatlar va ularning bajarilishi tartibi, tezligi, sur'ati, izchilligi va boshqalarni esda qoldirish, mustahamlash, esga tushirishdan iborat xotira turi harakat xotirasi deb ataladi.
  Xotiraning bosh qa turlariga qaraganda, harakat xotirasi ba'zi odamlarda aniq ravshan ustunlik qilishi uchrab turadi. Psixologiya fanida klassik misolga aylanib qolgan ushbu holatni keltirib o’tish maqsadga muvofiqdir: bir musiqa ishqibozi musiqalarni xotirasida mutlaqo qayta tiklay olmas ekan, lekin u yaqindagina eshitgan operani faqat pantomimika tarzidagina qayta tiklash imkoniyatiga ega bo’lgan. Turmushda shunday odamlar uchraydiki, ular o’zlarida harakat xotirasining borligini umuman payqamaydilar. Mazkur xotira turining g’oyat ahamiyati shundan iboratki, u yurish, yozish, ifodali harakat malakalari bilan bir qatorda har xil amaliy mehnat malakalarini tarkib toptirishning asosini tashkil qiladi. Agar insonda harakat xotirasi bo’lmaganda edi, o’zini har gal "boshdan boshlab" o’rganar edi. Figurali uchish, langar bilan sakrash, gimnastika, chopish, xatti-harakatlar, badiiy gimnastika bilan shug’ullanish harakat xotirasini taqozo etadi. Jismoniy chaqqonlik, mehnat mahorati, "oltin qo’llar", ziyrak ko’zlar, egiluvchanlik va kuzatuvchanlikka ega bo’lish yuksak, barqaror harakat xotirasi mavjudligining alomati bo’lib hisoblanadi.
  |
  | |