title: Foydalanilgan adabiyotlar - Buxoro davlat universitetining pedagogika instituti pedagogik ta
text: Foydalanilgan adabiyotlar:
  1. O‘zbekiston Respublikasining «Ta'lim to‘g‘risida»gi qonuni. Barkamol avlod -
  O‘zbekiston taraqqiyotining poydevori.T., «Sharq», 1998y.
  686
  2. O‘zbekiston Respublikasining «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi». Barkamol
  avlodYzbekiston taraqqiyotining poydevori.T., 1998y.
  3. R.Ilashova.Amerika maktablarida.-“Boshlang‘ich ta’lim”jurnali.2019-yil.
  4.http//elib.buxdu.uz
  AMALIY SAN’AT ASARLARI VOSITASIDA O‘QUVCHILARNI
  ESTETIK JIHATDAN TARBIYALASH
  Shukurov Avaz Ro‘ziboyevich
  Buxoro davlat universiteti Pedagogika instituti
  “San’atshunoslik” kafedrasi dotsenti
  Jabborova Shahzoda Husenqizi
  Buxoro davlat universiteti Pedagogika instituti
  “Tasviriy san’at va amaliy bezak san’ati” I bosqich magistranti
  Umumiy ta’lim maktablarida tasviriy san’at darslari estetik tarbiyaning
  asosiy vositalaridan hisoblanib, o‘quvchilarni ma’naviy barkamol etib
  tarbiyalashda katta ahamiyatga egadir. Tasviriy san’at darslarida o‘quvchilar ilmiy
  bilim asoslarini egallaydilar, borliqni o‘zlashtiradilar, bu esa ularni g‘oyaviy, aqliy,
  axloqiy, estetik jihatdan tarbiyalashda samarali ta’sir ko‘rsatadi.
  Tasviriy san’at darslari tarkidida bo‘lgan Amaliy san’at turlari va ularni
  o‘rganish mavzulari, o‘quvchilarga o‘zbek milliy amaliy san’at turlarini
  tanishtirish, amaliy san’at asarlarini yaratish jarayonini o‘rgatish va shu bilan bir
  qatorda o‘quvchilarning badiiy-estetik ongini rivojlantirish maqsadida olib
  boriladi.
  Amaliy san’at turlari va ularni o‘rganish darslari o‘quvchilarda ma’naviy
  dunyoqarashni, g‘oyaviy e’tiqodni shakllantirishda alohida ahamiyat kasb etadi. U
  fikrlash qobiliyatini, ko‘rish xotirasini, ijodiy tasavvurni, badiiy didni, estetik
  hissiyotni o‘stiradi. O‘zbek milliy amaliy san’atining har bir turi (naqqoshlik,
  zardo‘zlik,kulolchilik, misgarlik, yog‘och o‘ymakorligi, kashtado‘zlik, loydan turli
  haykalchalar yasash va boshqalar) o‘quvchilar ijodiy qobiliyatining o‘sishiga,
  687
  dunyoqarashining shakllanishiga yordam beradi, ya’ni shaxsni har tomonlama
  kamol toptirishda o‘z hissasini qo‘shadi.
  Amaliy san’at uzoq rivojlanish yo‘lini bosib o‘tgan bo‘lib, elementar
  bezaklardan ibtidoiy odamlar turli xil asboblar, kulolchilik, kiyim-kechaklar
  zamonaviy interyerda, shaharda ko‘plab mahsulotlarning murakkab majmuasiga
  aylandi. Amaliy san’at asta –sekin atrof muhitning, ob’yektlarning keng doirasini
  o‘z orbitasiga qamrab oladi va bugungi kunda u deyarli universal bo‘lib qoldi.
  Amaliy san’atda yangi janrlar paydo bo‘la boshladi, shuningdek yangi yo‘nalishlar
  yaratildi. Ular materiallarni dekorativ qayta ishlash tehnologiyalarining
  rivojlanishi tufayli paydo bo‘ldi.
  Amaliy san’at taraqqiyotining o‘ziga xos xususiyati, uning hayot muhitini
  badiiy boyitishga xizmat qiladigan estetik vazifasidir. Atrofimizdagi olam,
  yashash muhitimiz aynan amaliy san’at turlari orqali go‘zallashdi, o‘zgacha
  ko‘rinish, o‘zgacha xarakter kasb eta boshladi. Eng asosiysi bizning badiiy estetik
  qarashlarimiz, estetik didimizni belgilab beruvchi, uni rivojlantiruvchi, inson
  shaxsiyatini ko‘rsatuvchi vosita sifatida namoyon bo‘la boshladi.
  Estetik tarbiya – bu o‘quvchilarning hayotdagi, tabiatdagi, san’atdagi,
  jamiyatdagi go‘zalliklarini to‘liq idrok etish qobilyatini tarbiyalashdir. Go‘zallik
  kishilarning aqliga, qalbiga, irodasiga ta’sir etib, ma’naviy dunyoqarashini
  boyitadi.
  Estetikaning sonlarning ijodiy faoliyatlaridagi roli benihoya kattadir.
  Hayotga estetik munosabatda bo‘lish ilhomning asosi hisoblanib, mehnatni
  quvonch va ma’naviy zavq manbaiga aylantirishga yordam beradi. Estetik tarbiya
  jarayonida kishilarning qarashlari, his-tuyg‘ulari, didi shakllanadi. Bu shakllanish
  esa g‘oyaviy-siyosiy tarbiya bilan, ijodiy tafakkurning rivojlanishi bilan
  chambarchas bog‘liqdir.
  Hozirgi vaqtda maktablarimizning asosiy vazifalaridan biri o‘quvchilarda borliqni
  faqat ijodiy o‘zlashtirishga bo‘lgan ehtiyoj va qobiliyatni shakllantirishnigina
  688
  emas, balki ularda go‘zallik qonunlari asosida borliqni qaytadan qurish hissini
  tarbiyalash hamdir. Jamiyatimizdagi har bir inson qaysi sohada ish olib
  borayotganligidan qat’iy nazar go‘zallik va nafislikni ko‘ra bilishi va tushuna
  bilishi kerak. O‘quvchilarning estetik jihatdan tarbiyalash maqsadida o‘qituvchi
  ularga tabiatdagi go‘zallikni, shakllarning turli-tumanligini ko‘rsatadi. Bolalarga
  quvonch, hayajon baxsh etgan tabiat go‘zalliklari, so‘z bilan tasvirlab bo‘lmas rang
  birikmalari uzoq vaqtlargacha ularning xayolida saqlanadi. Bu jarayonda amaliy
  san’at namunalarining alohida o‘rni bor. Yorqin ranglar, o‘zgacha go‘zallik va eng
  asosiysi milliy qadriyatlar uyg‘unligi, o‘quvchilarda faxrlanish, vatarparvarlik va
  milliy g‘ururni shakllantiradi. Amaliy san’at asarlari bir qancha talablarga javob
  beradi: ular estetik sifatga ega; badiiy ta’sir uchun mo‘ljallangan; kundalik hayot
  va interyerni bezash uchun xizmat qiladi. Bunday asarlar kiyim kechak, libos va
  bezak matolar, gilamlar, mebellar, badiiy oynalar, chinni, fayans, zargarlik
  buyumlari va boshqa badiiy mahsulotlar hisoblanadi.
  Amaliy san’atda janrlarning rivojlanishi ijtimoiy rivojlanish, jamiyat
  hayotiga sezilarli tasir ko‘rsatdi. Jamiyatning ko‘proq qatlamlarini tobora o‘ziga
  jalb qila boshladi. Ayniqsa dekorativ san’at ishlab chiqarish va ta’lim
  jarayonlariga mustahkam kirib bordi, devor gazetalari, e’lonlar taxtasi,
  taklifnomalar ,plakatlar, ko‘rgazmali o‘quv qurollari va boshqalar ko‘rinishidagi
  zaruriy elementga aylandi.
  Inson badiiy–estetik didi rivojlanishida dekorativ san’atning o‘rni beqiyosdir.
  Avvalo go‘zallikni xisqilish, uni idrok etish tushunchasi, inson shaxsiyatida aynan
  atrof muhit tasirida shakllanadi. Amaliy san’at bizni o‘rab turgan muhitni estetik
  zavq beruvchi, o‘zgacha ko‘rinishga keltirishga qodir. Amaliy san’at buyumlari
  insonlarning ma’naviy kamolotida, mehnat va estetik tarbiyasida, xalq
  xo‘jaligidagi mehnatga tayyorlashda alohida ahamiyatga ega. Amaliy san’at va
  amaliy san’at buyumlari madaniyatning ajralmas qismi bo‘lib, badiiy didning
  shakllanishiga faol ta’sir ko‘rsatadi.
  689
  Xulosa o‘rnida shuni aytish lozimki, Amaliy san’at va amaliy san’at
  buyumlari orqalio‘quvchilarda estetik idrok, taqdimot, estetik his-tuyg‘u
  rivojlanadi. Hissiy tajribalar to‘planadi, nutq boyitiladi. O‘quvchilar fikrlash
  jarayoni rivojlantiriladi, taqqoslash tahlil qilish, sintezlash, umumlashtirish
  jarayonlarida muhim ahamiyat kasb etadi. Jamiyat tomonidan oldimizga qo‘yilgan
  yetakchi maqsad – har bir yosh avlodning shaxsini har tomonlama kamol toptirish
  uchun mehnat, axloqiy va estetik tarbiyaning yaqin birligiga erishish ekan, bunday
  muhim vazifaning yechimi sifatida, amaliy san’at buyumlari va xalq amaliy bezak
  san’ati materiallari bo‘yicha talim jarayonida yangi o‘quv-ijodiy vazifalar tizimini
  amalga oshirishni keltirish mumkin, va bu o‘z maqsadimiz tomon yetaklaydigan
  samarali yo‘l bo‘lib xizmat qiladi.
  |