title: Moliyaviy barqarorlikni tahlil etish usullari
text: 334
  Amaldagi iqtisodiy fan o‘z tasarrufida moliyaviy ko‘rsatkichlarni
  tahlil etishning ko‘plab usullari va uslublarini jamlagan.
  Ular bozor munosabatlari sharoitida tahlil oldiga qo‘yilgan yangi
  talablar tufayli o‘zgarib boradi. Korxona moliyaviy barqarorligini tahlil
  etishning usullari chizmada keltirilgan.
  Korxona faoliyati murakkab tizim va tizilmalardan iborat bo‘lib,
  shu tufayli uning barqarorligini baholash
  kompleks tarzda yondoshgan
  holda moliyaviy barqarorlik ko‘rsatkichlari tizimidan foydalanish kerak.
  Ko‘rsatkichlar ikki guruhga bo‘linadi:
  mutlaq, nisbiy.
  Moliyaviy barqarorlikni mutlaq ko‘rsatkichlar ishtirokida aniqlash
  uchun ishlab chiqarish zaxiralarini uni tashkil etuvchi manbalari, ya’ni
  o‘z aylanma mablag‘lari, bankdan olingan
  uzoq muddatli va qisqa
  muddatli kredit va qarzlar summalari bilan taqqoslanadi. Nisbiy
  ko‘rsatkichlar foiz, koeffitsiyent, indekslar ko‘rinishida ifodalanadi.
  Iqtisodiyotni modernizatsiya qilish sharoitida moliyaviy barqarorlik
  va to‘lovga qobiliyatlilik korxonaning muhim iqtisodiy ko‘rsatkichi
  hisoblanadi. Moliyaviy barqarorlik balansdagi ma’lumotlar asosida
  o‘rganiladi. Undagi ko‘rsatkichlarni bir-biri bilan taqqoslab, mablag‘lar
  o‘rtasidagi nisbat va o‘zaro bog‘lanish aniqlanadi.
  Korxonaning
  moliyaviy barqarorligini belgilovchi eng muhim ko‘rsatkichlar
  quyidagilardan iboratdir:
  1. Jami mablag‘dagi korxonaning o‘ziga qarashli mablag‘ ulushini
  qanchaligini hisoblashdir yoki bu quyidagi tartibda topiladi:
  a)
  korxonaning o‘ziga qarashli mablag‘
  jami mablag‘ (balans jami)
  Bunda o‘ziga qarashli mablag‘ qanchalik ko‘p bo‘lsa, shunchalik
  moliyaviy barqarorlik yuqori bo‘ladi.
  2.
  Korxonadagi o‘ziga qarashli mablag‘ bilan qarzga olingan
  mablag‘lar o‘rtasidagi nisbat yoki bu quyidagi tartibda topiladi:
  b)
  qarzga olingan mablag‘
  o‘ziga qarashli mablag‘
  O‘ziga qarashli mablag‘ ulushi ortgan sari moliyaviy barqarorlik
  kuchayib boradi.
  3. Uzoq muddatli qarzlardan foydalanish koeffitsiyenti, ya’ni uzoq
  muddatli qarz mablag‘larini korxonaning o‘ziga
  qarashli va qarz
  335
  mablag‘lar summasining yig‘indisiga bo‘linadi yoki bu quyidagi tartibda
  aniqlanadi
  :
  d)
  uzoq muddatga olingan qarz mablag‘
  korxonaning o‘ziga+uzoq muddatga olingan
  qarashli mablag‘ qarz mablag‘
  4.
  Korxonaning o‘ziga qarashli mablag‘larning chaqqon
  harakatchanlik koeffitsiyenti quyidagicha topiladi:
  e)
  o‘ziga qarashli aylanma mablag‘
  o‘ziga qarashli jami mablag‘
  5.
  Eskirishning jamlanish koeffitsiyenti yoki bu quyidagicha
  topiladi:
  f)
  asosiy vositalarning eskirish
  summasi
  asosiy vositalar + nomaterial aktiv
  Bu ko‘rsatkich balans ma’lumotlari bo‘yicha topiladi:
  6.
  Korxona mulki tarkibidagi asosiy vositalarning aniq qiymati
  koeffitsiyenti, bu ko‘rsatkich balans ma’lumotlari asosida hisoblanadi
  va quyidagicha topiladi:
  j)
  asosiy vositalar (qoldiq bahoda)
  jami sof mulk
  7.
  Korxonadagi jami mulkning harakatchanligi (chaqqonlik)
  koeffitsiyenti, buni hisoblash quyidagicha bo‘ladi:
  k)
  aylanma mablag‘lar (zaxira va pul mablag‘lari)
  jami mulk (balans jami)
  Yuqorida keltirilgan ko‘rsatkichlarni
  tahlil qilish korxonaning
  moliyaviy barqarorligini aniqlash va uning ahvolini baholashga yordam
  beradi.