title: FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
text: 147
  “Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
  takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
  JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
  06.12.2022
  3.
  Mirqosimova M. O‘quvchilarda adabiy tahlil malakasini shakllantirish va
  takomillashtirish asoslari.
  Toshkent, 2006.
  4.
  O‘zbek adabiy tanqidchiligi tarixi. Nazarov B., Rasulov A. va b.q. Tosh-2012.
  5.
  To‘xliyev B. Adabiyot o‘qitish metodikasi. Toshkent, 2011.
  O‘QUVCHILARNI TANQIDIY FIKRLASHGA YO‘NALTIRISH USULLARI
  Toshboyeva Dilnavoz Abdurahmat qizi
  Abdulla Qodiriy nomidagi JDPU
  O‘zbek tilini o‘qitish metodikasi kafedrasi o‘qituvchisi
  Xaydarov Norpo‘lat
  O‘zbek tili va adabiyoti fakulteti 613-20-guruh talabasi
  Ma’lumki, O‘zbekiston Respublikasida “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun hamda “Kadrlar
  tayyorlash Milliy darsturi” ta’lim
  tizimini jamiyat rivoji, fan-texnika yutuqlari asosida tubdan
  qayta qurish ishlarini oz fursatda, sifatli amalga oshirishga qaratilgan. Bugungi jadal rivojlanish,
  axborot oqimining kundan-kunga ortishi yoshlarning axborot bilan ishlash ko‘nikmalarini yanada
  takomillashtirish vazifasini qo‘ymoqda. Ya’ni o‘quvchilar yangi axborotga duch kelganida uni
  chuqur mulohaza va tanqid ko‘zi bilan ko‘rib chiqib, axborot va fikrlarni
  mustaqil baholashni
  o‘rganishlari lozim. Bunda o‘quvchilarda mavjud erkin va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalari muhim
  ahamiyatga ega.
  Tanqidiy fikrlash-bu masalaga turli tomondan yondashib, aniq xulosaga kelishdan oldin
  barcha ehtimollarni ishlab ko‘rish demakdir.
  U insonni kengroq fikrlashga, odamlarni
  tushunadigan bo‘lishga undaydi. Tanqidiy fikrlovchilar hamma narsaga ishonchsizlik bilan
  qaraydilar. Tanqidiy fikrlash hatto aniq ko‘rinib turgan voqelikka nisbatan 100 foizlik ishonchga
  ham shubha bilan qarashdir. Darhaqiqat, kam hollarda bo‘lsa ham, shubha jarayon rivoji uchun
  xizmat qiladi.
  Albert Eynshteyn aytganidek, muvaffaqiyat qozonishda hammasi juda oddiy:
  barcha biror ishni bajarish imkonsiz deb turganida bir jasur odam keladi-da, ularning fikriga
  shubha bilan qarab, o‘sha ishni uddalaydi. Demak, ta’lim jarayonida o‘quvchiga erkin, tanqidiy
  fikrlash, mushohada yuritish imkoniyati yaratilishi kerak.
  O‘quvchi tanqidiy fikrlar ekan, u yoki bu g‘oyalar bilan tanishadi va bu g‘oyalarni dastlab
  ma’lum darajada ishonchsizlik bilan idrok qiladi hamda qarama-qarshi
  nuqtayi nazarlar bilan
  taqqoslaydi. Aynan shu jarayonda o‘quvchilarda mustaqil fikrlash ko‘nikmalari shakllanadi.
  Tanqidiy fikrlash yordamida o‘quvchilar diqqat bilan o‘qish, chuqur mulohazalar yuritish, og‘zaki
  va yozma nutqini aniq va o‘ylab ifoda etish ko‘nikmalariga ega bo‘ladilar. Shuningdek, tanqidiy
  fikrlash muloqot va guruh bilan ishlash malakalarini ham rivojlantiradi. O‘qituvchi darsga
  tayyorgarlik ko‘rar ekan, mavzu yuzasidan o‘quvchilar duch kelishi mumkin bo‘lgan muammolar
  doirasini aniqlashi, so‘ng o‘quvchilarni bu muammoni o‘zlari hal qilishlariga tayyorlashi zarur.
  An’anaviy ta’limda o‘qituvchi o‘quvchilarga savollarga qanday javob berishni o‘rgatadi. Ammo
  savollarni qanday berish kerakligi haqida tushuncha deyarli berilmaydi.
  Aslida savol berish,
  ayniqsa, yaxshi savol berish tanqidiy fikrlash uchun juda muhim. O‘quvchi biror masala haqida
  o‘ylaganda, o‘ziga nima uchun? nega? qanday? degan savollar berishi kerak. Mavjud savol yoki
  muammo yechimi yuzasidan xulosaga kelishdan avval shu muammoga oid barcha ma’lumotlarni,
  omillarni batafsil o‘rganishi hamda qiyoslashi, mantiqiy o‘ylashi lozim. Shu jarayonlardan o‘tgan
  tafakkurgina aqliy va mantiqiy jihatdan eng to‘g‘ri (mutlaqo to‘g‘ri bo‘lishi shart emas) xulosaga
  olib boradi. O‘quvchilarda tanqidiy fikrlashni shakllantirishda, ayniqsa, adabiyot fanining o‘rni
  beqiyos. Adabiyot darslarida nasriy va lirik asarlarni o‘rganishda, badiiy asar qahramonlarining
  xarakterini, ruhiyatini ochishda tanqidiy tafakkur badiiy ochqich vazifasini bajaradi. Tanqidiy
  fikrlashga olib boradigan aniq yo‘l yo‘q, ammo ma’lum usullar orqali o‘quvchida tanqidiy