title: Tahlil va natijalar - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni...
text: 385
  yetkazishni o’ylamaydi. Lekin ularning oqibatlaridan ko‘ra iqtisodiy samara olish
  asosiy vazifa sifatida qaraladi va undan tabiiy muhit zarar ko‘rishi mumkin.
  Qazib
  olish sanoatiga subsidiyalar berishning ekologik oqibatlari baliq ovlash yoki daraxt
  kesish kabi subsidiyalanadigan faoliyat bilan chambarchas bog'liq. Masalan
  chorvachilikga qilingan subsidiyalarning tabiatga yetkazadigan
  alternativ xarajatlari
  anchagina yuqori. Subsidiyalar haqida gap ketganda ularni tarmoqlarga bo‘lib tahlil
  qilish uni yanada anglashga yordam beradi.
  Nazariy manbalar tahlilidan ko‘rinadiki, natural subsidiya tushunchasi ham
  mavjud. Ma’lumki, "Natural" deganda odatda tabiy resuslar ya’ni pul ko’rnishda
  bo‘lmagan mablag’lar tushuniladi. Hukumatlar tomonidan
  taqdim etiladigan odatiy
  natura imtiyozlari subsidiyalangan uy-joylar, maxsus infratuzilma (masalan, bitta kon
  yoki zavodga xizmat ko'rsatadigan yo'l), ushbu infratuzilmani saqlash uchun zarur
  bo'lgan xizmatlar va eksportchilarga yordam berish uchun turli xizmatlardir. Agar
  ular hukumat tomonidan xarajatlar (yoki o'z ichiga olgan daromadlar) bilan bog‘liq
  bo‘lsa va ular oluvchiga ma'lum foyda keltirsa, ular
  subsidiya deb hisoblanishi
  mumkin. Biroq, davlat tomonidan umumiy infratuzilma bilan ta’minlash, masalan,
  avtomobil yo‘llari va portlar natural subsidiylarga kiritilmaydi. Natural subsidiyaning
  muhim variantlaridan biri bu davlatga tegishli yoki nazorat qilinadigan tabiiy
  resurslardan imtiyozli foydalanishdir. Misol uchun chorvachilikni rivojlantrish
  maqsadida chorva mollariga imytiyozli (bozor narxidan past yoki tekin)
  yaylovlar
  ajratish. Bu yerda chorvachilikda ham qaysidir darajada tashqi ta’siri mavjud yani
  tabiatga salbiy ta’siri bo‘lishi mumkin. Tabiiy resurslardan imtiyozli foydalanishdagi
  imtiyozlar subsidiya sohasidagi eng munozarali yo ‘nalishlardan biri hisoblanadi.
  Soliq tizmi rivojlangan mamalakatlarda soliq yukini kamaytirish orqali soliq
  imtiyozlarni xo‘jalik yurutuvchi subyektlarga berish tabiiy holdir.
  Soliq imtiyozlarni
  berganda ham davlat byudjetining ma’lum qismi ishlatilgandek ta’sir qiladi. Soliq
  imtiyozi tufayli imkonyat bahosi (Imkoniyat bahosi deb, bir narsa qilish imkoni bo’la
  turib, boshqa narsani tanlagani sababli qo‘yib yuborilgan fursat qiymatiga aytiladi)
  riski bo‘ladi.