title: Nazorat savollari - Raqamli mobil aloqa
text: Nazorat savollari:
  1. Simsiz aloqa tizimlarining qisqacha rivojlanish tarixini bayon
  eting.
  2. Raqamli va analog, tor polosali va keng polosali texnologi-
  yalar qanday farqlanadi?
  3. Aloqaning uzoqligi bo‘yicha simsiz aloqa tizimlarini sinflarga
  bo‘ling.
  4. Tarmoqlarning topologiyasi bo‘yicha simsiz aloqa tizimlarini
  sinflarga bo‘ling.
  5. Qo‘llanilishi bo‘yicha simsiz aloqa tizimlarini sinflarga
  bo‘ling.
  6. Wi-Fi tizimlariga umumiy tavsif bering.
  7. Wi-Fi tizimlarining qisqacha rivojlanish tarixini bayon eting.
  8. Wi-Fi tarmoqlarining asosiy elementlari va ishlash prinsipi
  qanday?
  9. Wi-Fi tizimlarining asosiy afzalliklari nimada?
  10. Wi-Fi tizimlarining asosiy kamchiliklari nimada?
  11. Wi-Fi tizimlarida xavfsizlik qanday ta’minlanadi?
  12. Dunyodagi Wi-Fi tijoriy tarmoqlariga misollar keltiring.
  13. Wi-Fi notijoriy tarmoqlari qanday prinsiplar asosida quriladi?
  372
  26-bob. WiMAX TEXNOLOGIYASI HAQIDA
  UMUMIY TUSHUNCHALAR
  26.1. WiMAX tizimining tavsifi
  Hozirgi kunda keng polosali simsiz aloqa tizimlari inson ha-
  yoti faoliyatining barcha sohalariga kirib bormoqda va butun
  dunyoda: rivojlangan davlatlarda ham, rivojlanayotgan davlat-
  larda ham insonlarning yashash sifatini oshirishga xizmat qilm-
  oqda. Ushbu tizimlar yordamida turli xil vazifalarni yechish
  mumkin: multimedia, interaktiv va personal kontentlarga tezkor
  va qulay ulanish, an’anaviy nutq aloqasini ta’minlash yoki ma-
  halliy va global jamoalar doirasida axborot almashinuvini amal-
  ga oshirish mumkin. IEEE 802.16 (qo‘proq, WiMAX sifatida
  ma’lum bo‘lgan) standartlar oilasi deb nomlangan keng polosali
  simsiz aloqa tizimlari IMS (yangi avlod IPga asoslangan mul-
  timediya nimtizimlari) asosida keng polosali tarmoqlar uchun
  yaratilgan xizmatlar hamda tezkor Internet kanallarini tashkil
  etish vositalari bilan birgalikda foydalanuvchilarga (xususan In-
  ternetdan) keng polosali simsiz ulanishning prinsipial yangi im-
  koniyatlarini taklif etadi.
  IEEE 802.16 standartini paydo bo‘lgunicha Internetga ulanish
  ancha turg‘un bo‘lgan, ya’ni foydalanuvchi ish joyidagi kompyuter-
  ga yoki juda bo‘lmaganda Wi-Fi ulanish nuqtasi doirasidagi nout-
  bukka bog‘liq bo‘lgan. WiMAX tizimlari keng polosali tarmoqlarga
  va Internetga ulanishni yanada mobil, yanada ommabop va yanada
  keng tarqalgan qilmoqda. Buni uchun turg‘un, ko‘chma va mobil
  abonentlarga xizmat ko‘rsatadigan keng polosali simsiz tarmoqlar
  yaratilmoqda. Shunday qilib, Internet va uning barcha ilovalariga,
  ya’ni axborotlar, xizmatlar va aloqaga har doim va hamma yerda
  ulanish muhiti shakllantirilmoqda. Bunda WiMAX tizimlariga katta
  mas’uliyat ajratilmoqda.
  WiMAX tizimining Wireless MAN simsiz tarmoqlar tizimiga kira-
  di. WiMAX atamasi inglizcha “Worldwide Interoperability for Mic-
  373
  rowave Access” nomini qisqartirishdan kelib chiqadi, bu so‘zma
  so‘z tarjima qilganda “Mikroto‘lqinli radioaloqa (O‘YUCH) asosi-
  dagi tarmoqlarga ulanish uchun butun dunyo o‘zaro ta’sirlashish”ni
  bildiradi.
  Mazkur texnologiya har xil turdagi uskunalar uchun (avtomat-
  lashtirilgan ishchi stansiyalari va portativ kompyuterlardan tor-
  tib mobil telefonlargacha) katta masofalarga yuqori tezlikli simsiz
  universal aloqani taqdim etish maqsadida ishlab chiqilgan. Wi-
  MAX atamasi IEEE 802.16 standartlar atamasini ommalashtirish
  maqsadida 2001-yil iyunida asos solingan sohaviy forum (WiMAX
  Forum) tomonidan taklif etilgan [38].
  IEEE 802.16 standartlarining ilk versiyalarida 10GGs dan
  66GGs gacha bo‘lgan yuqori chastotali diapazonlarda to‘g‘ri
  ko‘rinish hududida (ingl. Line of Sight, LOS) ishlaydigan tizimlar
  tavsiflangan. Keyinchalik 2GGs dan 11GGs gacha diapazonlarda
  to‘g‘ri ko‘rinish bo‘lmagan hududlarda ham (ingl. None Line of
  Sight, NLOS) ishlaydigan tizimlarni qo‘llab-quvvatlaydigan stan-
  dartlar qo‘shimchalarini ishlab chiqishga urg‘u berilgan.
  IEEE 802.16-2004 (shuningdek IEEE 802.16d yoki qisqaritirib
  “16d”) nomi bilan ma’lum bo‘lgan standartni yaratishda stan-
  dartning avvalgi versiyalaridagi barcha ishlanmalardan foydala-
  nilgan. Bu tadbirlar binolar ichida radioqamrovni yaxshilashga
  imkon berdi va, o‘z navbatida, stol ustida ishlatiladigan abonent
  uskunalarini yaratishga imkon berdi.
  2005-yilning dekabrida IEEE 802.16e (“mobil WiMAX” yoki
  “16e versiyasi”, ba’zi hollarda “IEEE 802.16-2005”) sifatida
  ma’lum bo‘lgan standart ustida ishlar yakunlandi va hozirgi kun-
  da u IEEE 802.16 standartlar oilasida eng dolzarb standart bo‘lib
  qoldi. Hozirda telekommunikatsiyalar bozorida yuqorida ko‘rsa-
  tilgan WiMAX standartlarining asosan ikkitasi, ya’ni faqat turg‘un
  terminallar bilan ishlaydigan IEEE 802.16d standarti va turg‘un,
  ko‘chma va mobil abonentlar bilan aloqa o‘rnata oladigan IEEE
  802.16e standarti namoyon etilgan. 2012-yilda WiMAXning yangi
  standarti – IEEE 802.16m tasdiqlanishi kutilmoqda.
  |