title: Buxoro davlat universitetining pedagogika instituti pedagogik ta - bet 252
text: 725
  bili
  m-
  mala
  kalar
  oladi
  lar
  va
  hatto ularni kelajak faoliyatlarida qo‘llash, ulardan foydalanish bo‘yicha ham
  amaliy tushunchalar va yo‘l-yo‘riqlar oladilar. Lekin
  buning uchun ham tasviriy
  san’at nazariyasini, amaliyotini va uni o‘qitish metodikasini juda yaxshi biladigan
  ijodkor va yuqori malakali tasviriy san’at o‘qituvchisi ish yuritishi lozim.
  Adabiyotlar ro‘yxati:
  1. Abdullayev N.U. “San’at tarixi”. 1-tom. Toshkent. O‘qituvchi, 1986 yil.
  2. V. Kuzin
  . Psixologiya (tasviriy san’atni o‘qitish psixologiyasi). M„ 1982.
  3. В. Oripov. Predmetlararo bog‘lanish. Т., 1985.
  4. S.S.Bulatov, P.P. Shabaratov, N.A. Mansurov. “Naqqoshlik”, “Fan va
  texnologiya” – 2010. (Metodik qo‘llanma).
  O‘QUVCHILARINING VOKAL-
  XOR MALAKALARINI TARKIB
  TOPTIRISH USULLARI
  Raximov R.N.
  BuxDUPI ”San’atshunoslik” kafedrasi o‘qituvchisi
  726
  Boshlang‘ich sinflardagi musiqa madaniyati darslari umumiy ta’lim
  maktablarida o‘quvchilarga badiiy ta’lim va axloqiy
  estetik tarbiya berish
  tizimining ajralmas qismi hisoblanadi.
  Dasturda o‘quvchilarga tizimli ravishda vokal-xor malakalarini singdirib
  borish masalasi ham qo‘yilgan. Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarning ovoz
  apparatini juda nozik, ovoz diapozonlari cheklangan bo‘ladi. Uzoq vaqt
  surunkasiga qo‘shiq kuylash bolalar ovoz apparatining shikastlanishiga olib kelishi
  mumkin. Ayrim o‘qituvchilar amaliyotda dars tuzilmasini buzib, musiqa savodi va
  musiqa tinglash faoliyatlari o‘rnida ham jamoaviy qo‘shiq kuylatish hollariga yo‘l
  qo‘yishadi bu esa o‘quvchilarning ovoz diapozonlariga putur yetkazishi mumkin.
  Kichik yoshdagi o‘quvchilar o‘zlariga xos juda mayin va yoqimli ovozga ega
  bo‘ladilar. Birinchi sinfdan boshlab mashg‘ulotlarda o‘quvchilarning vokal va xor
  malakalari takomillashtirilib boriladi. O‘tirib va turib kuylaganda gavdani to‘g‘ri
  tutish,
  nafasni rejaga sola bilish, kuylaganda unli va undoshlarni, melodik,
  garmonik intervallarni to‘g‘ri talaffuz qilish, dinamik tuslarga rioya qilgan holda
  mayin ovozli uyg‘un, yoqimli kuylash ustida muntazam ravishda isholib boriladi.
  Dasturda vokal xor malakalari (gavdani to‘g‘ri tutish,
  nafasni rejaga solish,
  tovush xosil qilish, diksiya, soz, ansambl va dinamika) ustida ishlash harbir sinf
  uchun alohida belgilangan. Bolalar ovozini parvarish qilish,
  vokal va xor
  malakalarini oshirishda, qushiq o‘rgatishda oldin maxsus vokal mashqlaridan
  foydalanish tavsiya etiladi. Bunda avval o‘quvchilarni ishchi diapozonining prima
  (o‘rta) tovushlaridan boshlab, pastga tomon yo‘naluvchi tetraxordlardan
  foydalaniladi. Nafas esa me’yorida shovqinsiz, yelkani ko‘tarmay o‘z vaqtida olish
  va mayinataka kuylashga aloxida e’tibor beriladi.
  Shuningdek, ularni ovoz
  diapozoni haddan tashqari past yoki yuqori pardalarda kuylatish yaramaydi.
  Qattiq gapirish, baqirish taom va ichimliklarni juda issiq yoki sovuq holda
  iste’mol qilish ovoz pardalarini xastalantirishi haqida ogohlantirib borish lozim.
  Ovoziga xastalik alomatlari aniqlangan o‘quvchilar
  muolaja davrida kuylashdan
  727
  ozod etiladi. Bular o‘z vaqtida muolaja uchun otolaringologlar yoki foniatr
  shifokorlarga yuborilishi lozim. O‘quvchilar ovozini asrash ustida muntazam ish
  olib borish ovoz apparatining sog‘lom rivojlanishini ta’minlashda muhim rol
  o‘ynaydi..
  Musiqa darslari jarayonida 1-sinfda vokal – xor malakalarini shakllantirishda
  Re 1 (Do diez 1) – Do 2 tovushlari oralig‘ida (diapozonida) bo‘lgan
  bir ovozlik
  qo‘shiqlarni ayttirish tavsiya etiladi.