title: Mahsulot sotishdan olingan foyda o‘zgarishiga quyidagi omillar
text: Mahsulot sotishdan olingan foyda o‘zgarishiga quyidagi omillar
  ta’sir etishi mumkin:
  v
  Korxonaning o‘ziga bog‘liq omillar yoki ichki omillar.
  v
  Korxonaning o‘ziga bog‘liq bo‘lmagan yoki tashqi omillar.
  Korxonaning o‘ziga bog‘liq bo‘lgan omillarga mahsulotlarning ish-
  lab chiqarish tannarxi, hajmi, assortiment va struktura omillari kiritiladi.
  Uning o‘ziga bog‘liq bo‘lmagan yoki tashqi omillarga davlat soliq
  siyosatining o‘zgarishi, baho omili va boshqa omillar kiradi.
  Umumiy jihatdan olganda faqat korxonaning o‘ziga tegishli va
  tegishli bo‘lmagan ta’sir omillarini tartiblash qiyin. Ularni faqat nisbiy
  jihatdan qarash mumkin.
  Mahsulot, ish va xizmatlarni sotilgan qatorga kiritishda bevosita
  mulkiy egalik va ularni tasarruf etish shartidan kelib chiqiladi. Mahsulot,
  ish va xizmatlarni sotishdan olingan yalpi foyda tahlilida bevosita
  mahsulot ishlab chiqarishning marjinallik shartiga ham baho berish
  377
  mumkin. Mahsulot ishlab chiqarishning marjinallik sharti mahsulot, ish
  va xizmatlarni sotishdan olingan tushum summasidan barcha o‘zgaruv-
  chan xarajatlarni chegirishni xarakterlaydi. Bunda yangidan yaratilgan
  qiymat faqat o‘zgaruvchan qiymatning o‘zidan iborat bo‘ladi, ya’ni kor-
  xona marjinallik shartida kritik hajm darajasida foyda summasiga ega
  bo‘lmaydi. U faqat ishlab chiqarish xarajatlarini, o‘zgaruvchan va o‘z-
  garmas xarajatlarni qoplash darajasidagi mahsulot hajmigagina ega bo‘-
  ladi. Mahsulot ishlab chiqarishning marjinallik sharti korxona ishlab chiqa-
  rish rejasi va faoliyat natijaviyligini oldindan belgilash imkonini beradi.
  Mamlakatimizda tub islohotlar davriga qadar korxonalar rejali
  iqtisodiyot sharoitida o‘zlarining ishlab chiqarish moliyaviy faoliyatini
  ma’muriy buyruqbozlik tamoyillariga tayanib yuritib keldi.
  Iqtisodiyotning bozor munosabatlariga o‘tishi korxonalarda ishlab
  chiqarish munosabatlarini iqtisodiyotning obyektiv qonuniyatlariga
  bo‘ysungan holda tashkil etishga majbur etadi. Katta salmoqqa ega
  bo‘lgan davlat korxonalarini xususiylashtirish va davlat tasarrufidan
  chiqarish jarayoni jadal boshlanib, korxonalar turli mulkchilik shakllari
  ko‘rinishida barpo etildi, o‘z navbatida bu davlatning mamlakat ishlab
  chiqarishidagi hajmi qisqarishiga, uning o‘rniga nodavlat sektori ishlab
  chiqarishi ulushi ortib borishiga olib keldi. Shunday qilib, xususiy
  sektorni kengaytirish, kichik biznes va fermer xo‘jaliklari hamda
  tadbirkorlikni rivojlantirish borasida tub qurilishga erishildi.
  Kengaytirilgan qayta ishlab chiqarish ishlab chiqarishning doimo
  kengayishini, uning texnikaviy darajasini muntazam ko‘tarib turishini
  talab etadi. Buning uchun ishlab chiqarishda hamma vaqt foydaga
  erishilishi, realizatsiya qilinishi va undan ishlab chiqarish ehtiyojlari
  uchun foydalanish lozim.
  Respublikamizda «Mahsulot (ish, xizmat)larni ishlab chiqarish va
  sotish xarajatlari tarkibi hamda moliyaviy natijalarni shakllantirish
  tartibi to‘g‘risida» gi Nizom qabul qilinmasdan oldin korxonalar foydasi
  quyidagi chizmadagi shakllarda hisobga olinar edi.
  Moliyaviy faoliyatdan olingan daromad va xarajatlar qatoriga kor-
  xonaning moliya bozoridagi faolligidan oladigan daromadlari va mulkiy
  munosatlardagi ishtirokidan olinadigan daromadlar, erkin almashtirila-
  digan valuta resurslarini boshqarishdan oladigan daromadlari,
  korxonaning moliyaviy faoliyatidan kelib chiqadigan turli xarajatlar
  kiritiladi. Ularning korxona hisob foydasidagi salmog‘i so‘nggi yillarda
  tobora oshib bormoqda.
  |