title: Список использованной литературы - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil...
text: 483
  Moliyaviy natijalar auditini tashkil etishda yana bir o‘ziga xos qiyinchiliklardan
  biri malakali auditorlarning yetishmasligi va malaka oshirishga e’tiborning
  kamligidir. Bu esa auditorlik firmalarining moliyaviy
  natijalar auditini sifatli
  o‘tkazish imkoniyatlarini cheklashi bilan bir qatorda audit texnologiyasi va
  vositalarining cheklanishiga ham olib keladi. Ushbu muammolar tadqiqidan
  ko‘rinadiki, bu muammolar tashkiliy xarakterdagi muammolar bo‘lib, ularning
  mavjudligi uslubiy muammolarni ham yuzaga chiqaradi. Shu nuqtai-nazardan ham
  ushbu muammolar yechmini ta’minlashda davlat hamda professional buxgalter-
  auditorlarlarga tegishli organlar hamkorligida izchil chora – tadbirlarni ishlab chiqish
  maqsadga muvofiq hisoblanadi. Tadqiqotlarimiz ko‘rsatadiki, moliyaviy natijalar
  auditini o‘tkazishda asosan moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobot ko‘rsatkichlari
  qiyosiy tahlil qilinadi. Ammo, xo‘jalik yurituvchi sub’yektlar
  moliyaviy natijalari
  auditining provard maqsadi nafaqat hisobot ko‘rsatkichlarini ishonchliligi, shaffofligi
  haqida auditor fikrini berish, balki, moliyaviy natijalarni yanada yaxshilash yo‘llari
  yuzasidan taklif va tavsiyalar ham ishlab chiqishdan iborat.
  Aynan, ushbu jarayonda moliyaviy natijalar auditida faqat miqdoriy tahlil
  usullari bilan cheklanib qolmasdan omilli tahlildan ham foydalanish ilmiy-uslubiy
  jihatdan samarali hisoblanadi. Chunki, moliyaviy natijalar auditida moliyaviy
  natijalarga ta’sir etuvchi omillarni ham tekshirish uslubiy jihatdan zarur. Tahlillardan
  ko‘rinadiki, moliyaviy natijalarni shakllantirishning asosiy elementi daromad va
  xarajatlar hisoblanadi. Shu sababdan moliyaviy natijalar auditida moliyaviy
  natijalarga bevosita ta’sir etuvchi omillar tarkibida xarajatlar
  tarkibini omilli tahlil
  qilishni tavsiya etamiz. Nazariy manbalar tahlilidan ko‘rinadiiki, xarajat - bu
  mahsulotlami ishlab chiqarish, tovarlami sotish va xizmatlar ko'rsatish bilan bog‘liq
  bo‘lgan sarflarning puldagi ifodalanishi bo‘lib, xarajatlarning turlari va moddalari
  xo‘jalik yurituvchi sub’yektning faoliyatidan kelib chiqadi.
  Korxonadagi moddiy, moliyaviy va mehnat resurslaridan qanchalik samarali
  foydalanilsa ishlab chiqarilayotgan mahsulotlaming tannarxi va qiymati shunchalik
  past bo‘ladi. Bu o‘z navbatida xo‘jalik yurituvchi sub’yektlarning moliyaviy
  barqarorligiga, moliyaviy natijasiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
  Shu sababli xarajatlar
  484
  moliyaviy natijalar auditida asosiy ta’sir etuvchi omil sifatida tahlil qilinishi kerak.
  Chunki, xarajatlar auditi natijasida moliyaviy natijani yanada yaxshilashning ichki
  imkoniyatlari, resurslardan oqilona foydalanish yo'llari aniqlanadi. Bunda auditor
  xarajatlarning iqtisodiy mazmuni, tarkibi va ulaming turlarini chuqur tekshira olish
  mahoratiga, malakasiga ega bo‘lishi kerak. Xarajatiar auditida mahsulot tannarxini
  aniqlash alohida o‘rin tutadi. Mahsulot tannarxini audit qilishda quyidagilarga e’tibor
  berish zarur:
  • mahsulot tannarxiga kiritilgan xom ashyo va materiallaming to'g'ri baholanishi
  va hisobga olinishi;
  • mahsulot tannarxi va qiymatinig korxona hisob siyosati va Soliq
  qonunchiligiga mos kelishi;
  • mahsulot tannarxining to‘g‘ri hisobga olinishi;
  • ishlab chiqarish jarayoni bilan bog‘liq operatsiyalaming
  buxgalteriya hisobi
  schyotlarida to‘g‘ri aks ettirilishi;
  • tayyor mahsulotlarning to‘liq kirim qilinishi va sotishga tayyorlash.
  Moliyaviy natijalarga ta’sir etuvchi omillar auditida sub’yektning mahsulot
  tannarxini biznes-rejaga, ishlab chiqarish dasturiga, xarajatiar smetasiga, rejali
  kalkulyatsiyasiga alohida e’tibor qaratish zarur.
  Omilli tahlil natija ko‘rsatkichini yaxshilashning ichki imkoniyatlarini izlab
  topish yo‘llarini aniqlab beradigan eng muhim iqtisodiy dastaklardan biridir.
  Binobarin, audit jarayonida moliyaviy natijalami omilli tahlil qilishdan ko‘zlangan
  asosiy maqsad foyda turlari va ulaming o‘zgarishiga ta’sir
  qiluvchi ijobiy va salbiy
  omillami hisoblash hamda foyda miqdorini oshirish bo‘yicha yig‘ma rezervlar
  summasini aniqlash va ulami ishlab chiqarishga safarbar qilishdan iborat. Tahlil
  etishda har bir omilning sof foyda o‘zgarishidagi mutlaq qiymatlari aniqlanadi.
  Ulaming o‘zgarishlariga baho berish orqali korxonada foydani o‘stirish yuzasidan
  ichki imkoniyatlaming mavjudligi o'rganiladi.
  Audit jarayonlari haqida so‘z yuritganda ta’kidlash lozimki, moliyaviy natijalar
  auditi bu kichik bir jarayon bo‘lmasdan, audit muolajalarining, jumladan moliyaviy
  hisobot auditining asosiy qismi hisoblanadi. Chunki moliyaviy natijalar auditi amalga
  485
  oshirilganda faqat oxirgi
  foyda shakilanishi emas balki, umuman, moliyaviy
  natijalarga ta’sir etuvchi barcha omilliar (daromadlar, xarajatlar, ishlab chiqarish
  jarayoni, aktivlar tarkibi va moddiy boyliklaming hisobdan chiqarilishi, pul
  mablag'lari xarakati, kapital tarkibi va tuzilmasi va boshqalar) qamrab olinsa
  maqsadga muvofiq bo'ladi. Moliyaviy natijalar auditining
  ilmiy-uslubiy asoslarini
  yanada takomillashtirish uchun auditning xalqaro standartlariga o‘tishning huquqiy-
  me’yoriy asoslari, malakali mutaxassislar tayyorlash va ularning malakasini oshirish,
  auditorlar mustaqilligi madaniyatini yaxshilash, moliyaviy natijalarga ta’sir etuvchi
  omillarni omilli tahlil usullaridan foydalanish sohasida tizimli ishlarni amalga
  oshirish tavsiya etiladi.