title: Bir tomonlama va ikki tomonlama autentifikatsiya
text: 84
  Yuqorida keltirilgan barcha autentifikatsiya ssenariylarida
  faqat bitta omil uchun
  xaqiqiylikni tekshirish amalga oshirildi. Masalan, pochtada kirishda faqat parolni bilsangiz
  siz autentifikatsiyadan o‗ta olasiz yoki kirishda barmoq izini to‗g‗ri kiritsangiz,
  eshik
  ochiladi. Ya‘ni, server faqat foydalanuvchidan parolni yoki barmoq izini to‗g‗ri bo‗lishini
  istayapti. Mazkur ko‗rinishdagi autentifikatsiya - bir faktorli autentifikatsiya deb ataladi.
  Bir faktorli autentifikatsiyada tekshirish faqat bitta faktor bo‗yicha (masalan, parol) amalga
  oshiriladi.
  Birok, bir faktorli autentifikatsiyalashni amalda joriy qilish natijasida yuqori
  xavfsizlikni ta‘minlash mumkin emas. Masalan, ovozga asoslangan autentifikatsiya
  tizimini olaylik. Agar hujumchi foydalanuvchini
  ovozini diktafonga yozib olib, uni
  autentifikatsiyadash o‗tish jarayonida taqdim etsa, osonlik bilan autentifikatsiya tizimini
  aldab o‗tishi mumkin. Sababi, faqat bitta faktor (ovoz) bo‗yicha
  tekshirish amalga
  oshirilmokda. Shunga o‗xshash xolatni parolga asoslangan yoki tokenga asoslangan
  autentifikatsiya jarayonida xam kuzatish mumkin.
  Mazkur muammoni bartaraf etish uchun, birinchi faktorga ko‗shimcha qilib, yana
  boshka
  faktorlardan
  foydalanish
  mumkin.
  Masalan,
  ovozga
  asoslangan
  autentifikatsiyalashda ko‗shimcha qilib paroldan foydalanish mumkin. Ya‘ni,
  foydalanuvchi dastlab tizimga o‗z ovozi orqali autentifikatsiyadan o‗tadi va udan so‗ng
  parol bo‗yicha autentifikatsiyadan o‗tkaziladi.
  Xar ikkala bosqichda ham
  autentifikatsiyadan muvaffaqiyatli o‗tilganda, foydalanuvchi tizimdan foydalanish
  imkoniyatiga ega bo‗ladi. Ko‗p faktorli autentifikatsiyalashdan foydalanishda xayotimizda
  xam ko‗plab misollar keltirish mumkin. Masalan, plastik kartadan to‗lovni amalga
  oshirishda. Plastik kartadan to‗lovni amalga oshirishdagi
  autentifikatsiya jarayoni
  o‗zida ―sizda mavjud biror narsa‖ va ―siz bilgan biror narsa‖ usullarini birlashtirgan. Ya‘ni,
  dastlab foydalanuvchida plastik kartani o‗zini bor bo‗lishini talab etadi va ikkinchidan uni
  PIN kodini bilishni talab etadi. Shu sababli, ushbu usulni ko‗p faktorli
  autentifikatsiyalash deb aytish mumkin.
  Ko‗p faktorli autentifikatsiya usuli faktorlardan bittasi qalbakilashtirilgan takdirda
  xam autentifikatsiya jarayonini buzilmasligiga olib keladi.