title: - o„ldiruvchi - Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti f. T. Hakimova, N. X. Xoliyeva fuqaro muhofazasi
text: |
  Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti f. T. Hakimova, N. X. Xoliyeva fuqaro muhofazasiBog'liq Fuqaro muhofazasi- o„ldiruvchi - Vi-iks, zarin, zoman, iprit, azotliiprit, sinil kislotasi, xlortsian,
  fozgen.
  - qaltiratuvchi - xloratsetofenon, adamsit, Si-es, Si-er.
  O‗ldiruvchi zaharli moddalar ta‘sir doirasining uzunligiga qarab turg‗un va
  noturg‗un turlarga bo‗linadi. Ba‘zi turg‗un zaharlovchi moddalarning ta‘sir vaqti bir
  necha kundan, haftalargacha cho‗zilishi mumkin. Mana shundaylar qatoriga Vi-iks,
  zoman, iprit kiradi.
  Turg‗un bo‗lmagan zaharli moddalar tezda parchalanib ketadi va ularning
  ta‘sir etish vaqti ham qisqa bo‗ladi. Masalan, sinil kislotasi, xlortsian, fozgen.
  Yana ximiyaviy qurollar organizmga ta‘sir etish vaqtiga qarab tez hamda sust
  ta‘sir etuvchi xillarga bo‗linadi. Tez ta‘sir etuvchi moddalarga - zarin, zomin, sinil
  kislotasi, xlortsian, Si-yer kirib, ularning ta‘siri bir necha daqiqa kuzatiladi. Sekin
  ta‘sir etuvchi zaharli moddalarga Vi-iks, iprit, fozgen, Bi-zet kirb, ularning ta‘siri bir
  necha vaqtdan keyin kuzatiladi.
  Asabni fallajlovchi zaharli moddalar. Bu guruhga fosfor-organik zaharli
  moddalar kiradi: zarin, zoman, Vi-iks. Ularning hammasi rangsiz, hidsiz suyuqliklar
  bo‗lib, bir-biridan uchuvchanligi, turg‗unligi va zaharliligi bilan farqlanadi. Bu
  xususiyatlar uning tuzilishi va fizik-kimyoviy xossalari turlicha bo‗lishligidadir.
  Lekin bu guruhga kiruvchi qurollarning hammasi bir umumiy ta‘siri xususiyatiga
  ega. Ya‘ni ular organizmga kirganda fermentlarni o‗ldirib, hamma asab impulslarini
  ingibirlaydi, ya‘ni sekinlatib to‗xtatiladi va natijada zaharlanish yuz berib, organizm
  falajlaydi.
  Zarin - uchuvchan, zaharli modda hisoblanib, zichligi 1,1 qaynash harorati
  1580°C, muzlash harorati esa -560°C u suvda va organik erituvchilarda yaxshi
  eriydi. Zarin kuchli zaharlovchi moddda bo‗lib, uning o‗rtacha o‗ldirish dozasi 0,10
  mg/l (1 daqiqa ichida). Ko‗z qorachig‗ini tez kichiraytirib yuboradi.
  Zarrindan zaharlanishning belgilari: nafas olishning og‗irlashuvi, ko‗krak
  qafasining og‗rishi.
  Vi-iks - yomon uchuvchan, suvda yomon, ammo organik erituvchilarda yaxshi
  eriydigan, zaharli modda hisoblanadi. Uning zichligi 1,1 qaynash harorati esa 3000
  0
  S, muzlash harorati 500°C. Vi-iks tarqalgan joylarda turg‗unligi: yozda
  - bir haftagacha, qishda esa bir oy va undan ko‗p. Uning kuchli ta‘siri
  aerozololda kuzatiladi.
  Vi-iks nafas yo‗llari, teri, kiyim-kechaklar orali am ta‘sir etib, odamlarni
  kuchli zaharlaydi. Vi-iksning o‗ldirish dozasi 1 daqiqa 0,01 mg, teri orali ta‘sir
  yetganda 7 mg/l ni tashkil etadi.
  Zoman - xossalari jihatidan zarin bilan Vi-iksni oralig‗ida o‗rinni egallab,
  suvda yomon eriydigan zaharli modda. Zaharliligi zarindan 5 marta kuchli, lekin Vi-
  iks kuchsiz hisoblanadi.
  |
  | |