title: Yellouston milliy parlada Amerika bizonlari
text: Yellouston milliy parlada Amerika bizonlari
  105
  Yosemit milliy parki tabiati
  AQSH o‘z tabiati va tabiiy resurslarini birinchilardan boiib
  muhofaza qilishni va ulardan o‘z aholisining rekreatsiyasini
  tashkil qilgan davlat hisoblanadi. Har yili AQSH milliy parkiari
  va tabiat qo‘riqxonalariga 300 mln. turist tashrif qilishadi.
  Dunyodagi birinchi milliy park Yellouston ham 1872-yilda
  AQSHda tashkil qilingan edi. Bu milliy parkka har yili 3 mln.
  turist tashrif qilishadi. Dunyoda bir vaqtlar qirilib, oxirgi soniari
  qolgan Amerika bizonlarining soni tiklanib, hozirda Yelloustonda
  4 ming bosh bizon yashaydi.
  Kosta-Rska. Bu davlat Lotin Amerikasida ko‘p yillardan beri
  ekoturizmda liderlik qilib kelmoqda. Bu davlatda ekoturizmning
  birinchi ishqibozlari o ‘tgan asrning 90-yillaridan paydo bo‘ia
  boshladi. Kosta-Rikaning ekoturizmdagi Jiderligining bosh
  sabablari shundan iboratki, qo'shni davlatlar o czlarining
  iqtisodiyotini tiklash uchun jungii o ‘rmonlarini kesib sota
  boshlaganda bu davlat o ‘z hududlaridagi jungii o ‘rmonlarini
  qattiq muhofazaga oldi. Bu o ‘rmoniarda Janubiy Amerikaning
  106
  ko'plab davlatlarida yo‘qolib ketgan hayvonlar va o‘simliklar
  saqlanib qoldi, bu joylarda ekoturizm infratuzilmaîarini
  tashkil qilib jahon miqyosida ekoturizm yo‘nalishini maqsadii
  ravishda, rejali rivojlantirib bordi. Milliy parklar va tabiat
  qo'riqxonalari sonini ko'paytirdi. Bu davlatda ekoturistlar otilib
  turgan vulkanlarni, bahaybat dengiz toshbaqasini, behisob
  sharsharalarni, takrorlanmas tabiiy landshafîlarni ko'rishlari
  mumkin.
  Braziiiya. Bu davlat birinchi navbatda dunyoning eng katta
  daryosi Amazonka va uning betakror tabiati, dunyoning biror joyida
  uchramaydigan flora va faunasi, milliy parklarining ko‘pligi bilan
  mashhur hisoblanadi. Hozirgi vaqtda dunyodagi 7 mo‘jizadan biri
  hisoblanadigan Iso payg‘ambarga qo‘yilgan haykalning poyiga gui
  qo‘yish va sig'inish uchun har yili millionlab turistlar kelishadi.
  Dunyodagi eng katta sharsharalar ro‘yxatida turgan Iguasu
  sharsharasiga har yili millionlab ekoturistlar tashrif qilishadi.
  Braziiiya turizm industriyasida eikoturizm yetakchi yo‘nalishni
  hosil qilgan.
  Ekvador. Tinch okeani qirg‘oqIarida joylashgan, iqtisodida
  ekoturizm asosiy sohani tashJkil qilgan va ekoturizmda lider
  davlatlardan hisoblanadi. Bu davlat dunyo ekoturistlariga baland
  tog'lardagi milliy parklarini taklif qiladi. Eng muhimi, milliy
  parklar va tabiat qo‘riqxonalarida ekoturistik so‘qmoqlar, dam
  oîish infratuzilmalari yaratilgan.
  Dunyoning mashhur olimi Charlz Darvin tajribalar o‘tkazgan
  Galapagos orolini reklama qilishi natijasida har yili bu orolning
  o£ziga millionlab turistlar kelishadi. Bu davlatda xalqaro dayving
  turizm i, ulkan suv toshbaqalarini ko‘rsatish mukammal holatiarda
  tashkil qilingan. Ekoturistlarga daryolardan oltin yuvib olish ham
  taklif qilinadi va ko‘plab ekoturistlar bu davlatda oylab qolib
  ketishadi.
  Peru. Hududîaridagi tropik o'rmonlari ekotizimlari va bu
  o‘rmonlardagi noyob biologik resurslari bilan mashhur. Peruning
  xalqaro turizm va xalqaro ekoturizmdagi eng mashhur resursi
  107
  bu qadimiy Machu-Pikchu shahridir. Hozirda bo qadimiy
  tosh shahar dunyoning 7 mo‘jizasi ro‘yxatiga kiritilgan. Naska
  cho‘5jda chizilgan qadimiy ujkan rasmlar hozirgacha insoniyatni
  hayratga solib kelmoqda.
  Nepal. Dunyodagi kichik bu davlatning dovrug‘i ' butun
  jahonda mashhur va bu davlatni dunyodagi log‘laming poytaxii
  joylashgan deb ta’riflashadi. Dunyodagi eng baland tog‘ Everest
  ham she davlatda. Qoyatoshlarga chiquvchilar, rafting va baliq
  ekosafari jahon miqyosida rivojlangan. Milliy parklariga maxsus
  so‘qmoqlar, vaqtinchaiik dam olish infratuzilmalari xalqaro
  ekoturizm talablari asosida tashkil qilingan. Shu bilan birga bu
  davlat tog‘-alpinizmidagi fqjiali halokatlar bo‘yicha ham oldingi
  o‘rinlarda turadi.
  Hindiston. Dunyo ekoturizmida Jiderlikka davo qilayotgan,
  betakror tabiiy ekotizixnlarga ega davlat. Milliy parklari dunyoga
  mashhur va uiarning deyarli barchasi haqida ekofilmlar yaratilgan.
  Bu ekofilmlami sotishdan ham yaxshi foyda oladi. Dunyo
  miqyosidagi ekoturistlar asosan Hindiston yolbarsi va Hindiston
  filini ko'rishga, okean qirg‘oqlarida dengiz toshbaqalarini ko‘rishga
  kelishadi. Xalqaro ekoturizmni shunday mukammal tashki! qilganki,
  ekoturistlar ko'pincha Hindistonning tosh ibodatxonalarining
  tomoshasi bilan o‘z muddatlarini uzaytirishganini ham bilmay
  qoladilar.
  Xitoy. Xitoy xalq respublikasi. 0 !rmon qo£riqxonalari va o‘nnon
  parklarining soni bo‘yicha dunyoda birinchi o‘rinni egallaydi.
  Xitoyda 1757 ta o‘rmon qo'riqxonaiari, 1658 ta o ‘rmon parklari
  bor. Shulardan 6 ta o‘rmon qo‘riqxonalari va o ‘rmon parklari
  YUNESKOning jahon xalqlarining milliy rnerosi ro‘yxatiga
  kiritilgan.
  XeySunszyan provinsiyasidagi «Qadimgi kraterli o ‘rmon»
  dunyo miqyosida qadimgi holatdagi o ‘rmon maqomini olgan.
  Sinxay provinsiyasining janubida 2000-yilda tashki! qilingan
  «Sanszyanyuyan>> milliy parki dunyoda mashhur. Aynan
  shu yerdan dunyodagi eng katta daryolar bo‘lgan Xuanxe,
  108
  Lankang va Chang daryolari boshlanadi. Milliy parkda 1000
  tur o ‘simliklar, 74 tur hayvonlar, 174 tur qushlar, 48 tur
  reptiliyalar muhofaza qilinadi.
  Finiandiya. Shimoliy iqlimli davlatlar orasida ekoturizmni
  rivojlantirishning barcha imkoniyatíari mavjud dégan xulosani
  oigan davlat. Minglab ko‘Uari, dunyodagi eng qaliri 0‘rmoniari,
  dengiz sohillari yil davomida xalqaro ekoturistlami chorlaydi.
  Shimoliy shafaqni ko£rish va tomosha qilish uchungina har yili
  yuz minglab xalqaro ekoturistlar kelishadi. Qorboboning vatani
  Finiandiya va qorbobo tug‘ilgan joy — Laplandiyaning o‘ziga yil
  davomida millionlab xalqaro turistlar tashrif buyurishadi. 30 ta
  milliy parki bor. Ekologlaming xulosalariga ko‘ra ulaming ko‘plari
  haü o‘rganilmagan.
  Isiandiya. Eng shimoldagi bu davlat vulkanlar va geyzerlar,
  fordlar va aysberglar, orollar va kichik, shinam uyli chiroyli
  qishloqlari bilan dunyoga mashhur. Qayd qilingan turizm
  resurslari, takrorlanmas shimoliy tabiiy landshaftlari, sanoqsiz
  ko‘llari va muzlikiar qoyalaridan tushuvchi takrorlanmas
  sharsharalarini ko‘rish uchun dunyoning barcha qit’alaridan
  ekoturistlar yil davomida tashrif qilishadi. Bu yerda dunyodagi
  eng katta Xaukadalur geyzerlar vodiysida 250 ta geyzerlar
  doimiy ravishda otilib turadi. Yuz minglab ekoturistlar shimoliy
  shafaqni va shimoliy dengizlarning hayvonlarini, balandligi 900
  metrli muzlik qalpog£ini ko‘rish uchungina kelishadi.
  AvstraMya. Ilmiy adabiyoílar tahlilidan ma’lum bo‘ladiki,
  Avstraliya ekoturizmni uning tamoyillariga asoslanib tashkil
  qiigan va jahonda ekoturizmni ilmiy-amaliy qoidalariga asosan
  rivojlantirayotgan lider davlat hisoblanadi. Bu davlat ekoturizmni
  o‘z davlatining hududlarida tashkil qilganda hududlarni ijtimoiy-
  iqíisodiy rivojlantirishning davlat dasturlarini ishlab chiqadi va
  hududning tabiiy resurslarini hisobga oigan holda ekoturizmni
  rivojlantirish imkoniyatlarini o£rganadi.
  Xalqaro ekoturizm bozorida eng ommaviylashgan 10 ta
  ekoturistik marshruí reytingi bo‘yicha Avstraliya so'nggi o ‘n
  109
  yillikda birinchi o'rinlarni egallab kelmoqda. Avstraliyada
  ekologik turizm bilan 9 ta milliy kompaniya shug‘ullanadi.
  Birgina “Austral san
  Eco Adventures”
  milliy ekoturizm
  kompaniyasining 75 ta turmahsuloti (ekoturistik marshruti)
  xalqaro ekoturizm bozorida sotiladi. Avstraliyada 55 ta milliy
  park bor. Shulardan lOtasi YUNESKOning jahon xalqlari
  milliy merosi ro‘yxatsga kiritilgan. Katta Rif va Avstraliya
  kenguralarini butun dunyo biladi.
  Yafflgi Zetadiya. Kichik davlatning tabiati, ayniqsa ulkan
  paporotniklar, kivi qushlari, ulkan kaltakesaklar dunyoda
  faqat shu davlatning hududlarida saqlanib qolgan. 14 ta milliy
  parkning Stasi YUNESKOning jahon xalqlari milliy me’rosi
  ro‘yxatiga kiritilgan. Dayving, qoyatoshlarga chiquvchilar,
  “robinzonlar”ning dunyo bo‘yicha eng ko‘p sonlilari bu davlatga
  tashrif buyurishadi.
  Rossiya, Dunyoda maydoni jihatidan ham, turli tabiiy
  rnintaqalaming joylashganligi, ekoturizmni rivojlantirishning
  barcha imkoniyatlari mavjud boigan qudratli davlat. Rossiyada
  100 ta davlat tabiat qo‘riqxonasi, 35 ta miüiy park, davlat
  ahamiyatidagi 68 ta tabiat buyurtmaxonalari, 2976 ta hududiy
  ahamiyatga ega bo‘lgan tabiat buyurtmaxonalari, 31 ta hududiy
  ahamiyatdagi milliy parklari bor. Bularning maydoni
  67,8
  min. ga ni tashkil qiladi. Shuningdek, Rossiyada 1024 ta tabiat
  yodgorliklari bor. Bu ekoturizm resurslari har qanday ekoturistning
  talab va ehtiyojlarini qondiradi.
  AMka. Qora qit’a nomini oigan Afrika har xil iabiiy-iqlimiy
  geografilc mintaqalar joylashgan, o‘zining betakror tabiati va
  yowoyi hayvonot dunyosida turlaming hamda bu turlaming
  sonlari ko‘pligi jihatidan ham qit’alar orasida tengi yo‘q
  hisoblariadi. Sayyoramizdagi eng ko£p 335 ta milliy park Afrikada
  joylashgan. Bu milliy parklarda 1100 tur sut emizuvchilar, 100 000
  tur hasharotlar, 2 600 tur qushlar, 3 000 tur baliqlar muhotazaga
  olingan, Afrikada yuzlab qo‘riqxonalar, Buyurtmaxonalar va tabiiy
  rezervatsiyalar ishlab turibdi.
  110
  Tayanch socz va iboralar: milliy park, rezervatsiya, robinzonlar,
  bizon, hayvonlar migratsiyasi, geyzerlar, qorboboning vatani, lava.
  Mavzimi o‘zlashtirisfi S)o4yicha savol va topshiriqlar:
  1. AQSHdagi milliy parklarni sanab bering.
  2. Afrika davlatlaridagi ekoturizmni gapirib bering.
  3. Qorboboning vatanidagi ekoturizmni tushuntirib bering.
  4. AQSH, Kanada va Avstraiiya davlatlarini nima uchun
  ekoturizmda lider davlatlar deyishadi?
  5. Islandiya davlatini nima uchun “Geyzerlar vatani” deyishadi?
  6. Kanada davlatida ekoturizm rivojianganmi?
  7. Afrika davlatlarida ekoturizm rivojianganmi?
  8. Mavzu matnidagi xalqaro tashkilotning ramzini ta’riflang.
  i n
  |