title: Bugungi bozor iqtisodiyotiga o‘tish sharoitida korxonalarning
text: 416
  • debitorlik va kreditorlik qarzlarining aylanuvchanligiga baho
  berish;
  • muddati o‘tgan debitorlik va kreditorlik qarzlarining mavjudligini
  va ularni tugatish yo‘llarini o‘rganish;
  • qarzlarni kamaytirish bo‘yicha mavjud imkoniyatlarni ko‘rsatib
  berish va hokazolardan iborat.
  Xo‘jalik yurituvchi subyektlarning debitorlik va kreditorlik
  qarzlarini o‘rganishda asosiy axborot manbalari bo‘lib quyidagilar
  hisoblanadi:
  ♦ korxonaning «Buxgalteriya balansi» (1-shakl) ma’lumotlari;
  ♦ «debitorlik va kreditorlik qarzlar haqida ma’lumotnoma»;
  ♦ buxgalteriya hisobining debitorlik va
  kreditorlik qarzlarini aks
  ettiruvchi tegishli schot ma’lumotlari.
  11.2. Buxgalteriya balansi bo‘yicha debitorlik va kreditorlik
  qarzlarining vujudga kelish sabablari
  Debitorlik va kreditorlik majburiyatlari bevosita korxona bilan qar-
  shi tomon o‘rtasidagi o‘zaro hisob-kitoblarda kelib chiqadigan majbu-
  riyatlardir. Bu majburiyatlar korxona bilan
  mol yetkazib beruvchilar
  yoki xaridorlar o‘rtasidagi munosabatlarda,
  korxona bilan bank tashki-
  lotlari o‘rtasidagi, korxona bilan soliq organlari o‘rtasidagi, korxona
  bilan ijtimoiy taminot bo‘limlari
  va turli jamoat tashkilotlari, shuning-
  dek, xodimlar, mulk egalari, aksionerlar va investorlar bilan bo‘ladigan
  munosabatlarda yuzaga keladi. Ularning yuzaga
  kelishining asosiy sa-
  babi hisob-kitoblarda vaqtning o‘zgaruvchanligidir, ya’ni bugun ortilgan
  mahsulot ham puli to‘langunga qadar debitorlik va kreditorlik maj-
  buriyatlar qatoriga kiritiladi. Bunda daromad
  va xarajatlarning yuzaga
  chiqishi bilan ular bo‘yicha hisob-kitoblarning amalga oshishi orasida
  farqlanish kelib chiqadi.