title: Kodlar kitobi - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov...
text: 51
  tashkil topgan. shifrlash uchun ushbu kodlar kitobidan zarur bo‗lgan so‗z
  aniqlanadi va unga mos bo‗lgan kod so‗z shifrmatn sifatida olinadi. Deshifrlashda
  esa ushbu jarayonning teskarisi amalga oshiriladi. YA‘ni, kodlar kitobidan
  shifrmatndagi kod so‗z topiladi va ochiq matn sifatida unga mos bo‗lgan so‗z
  tanlanadi. Birinchi jaxon urushi davrida Nemislar tomonidan foydalanilgan kodlar
  kitobi na‘munasi quyidagi jadvalda keltirilgan:
  1.7-jadval
  Очиқ матн
  Шифрматн
  Februar
  13605
  fest
  13732
  finanzielle
  13850
  folgender
  13918
  Frieden
  17142
  Friedenschluss
  17149
  Masalan, ―Februar‖ so‗zini shifrlash uchun butun so‗z 5-belgili kod so‗z
  13605 bilan almashtirilgan. Yuqorida keltirilgan kodlar kitobi,
  shifrlash uchun
  foydalanilgan bo‗lib, deshifrlash uchun kod so‗zlar ustuni bo‗yicha tartiblangan
  ko‗rinishdagi kod so‗zlar kitobidan foydalanilgan. Kod so‗zlar kitobi o‗rniga
  qo‗yish akslantirishiga asoslangan bo‗lib, bunda bir belgi emas balki butun so‗z,
  ba‘zida esa butun boshli ibora o‗rniga kod so‗z qo‗yilgan.
  Yuqoridagi jadvalda keltirilgan kod so‗zlar mashhur Zimmermann
  telegramini shifrlash uchun foydalanilgan. 1917 yilda birinchi jaxon urishi davrida,
  Germaniya tashqi ishlar vaziri Artur Zimmerman
  Germaniyaning Meksikadagi
  elchisiga shifrlangan ko‗rinishdagi telegram yuboradi. 1.6-rasmda keltirilgan
  shifrlangan xabar Britaniyaliklar tomonidan tutib olinadi. Bu vaqtda Britaniya va
  Fransiya Germaniya bilan urushayotgan va AQSH esa betaraf holatda edi.
  1.6-rasm. Zimmerman telegrami
  52
  Ruslar tomonidan Nemislar kodlar kitobini zarar etgan versiyasi tiklanadi va
  Britaniyaga yuboriladi. Murakkab tahlildan so‗ng,
  Britaniyaliklar Zimmerman
  telegrami yozilgan vaqtidagi kodlar kitobidagi bo‗shliqlarni to‗ldirishadi va uni
  deshifrlashadi. Telegramda aytilishicha, Germaniya
  hukumati cheklanmagan
  suvosti urushi boshlanishini rejalashtirmoqda va bu AQSH bilan urushga olib
  kelishi mumkin degan xulosaga kelinadi. Natijada, Zimmerman o‗z elchisiga
  Meksikani AQShga nisbatan urushda Germaniya ittifoqchisi bo‗lishga undashi
  kerakligini aytadi. Xususan,
  Meksika Texas, Yagni Meksika va Arizona
  shtatlaridagi hududlarini qaytarib olishga undagan. AQShda ushbu telegramma
  oshkor bo‗lgandan so‗ng, jamoatchilik Germaniyaga
  qarshi turdi va shundan
  so‗ng AQSH urushga kiradi.