title: ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
text: ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
  Rivojlangan
  mamlakatlarda
  faoliyat
  koʼrsatayotgan qishloq
  xoʼjaligi
  kooperativlarini tashkil etish shakllari va tuzilmalari turlicha boʼlmoqda. Yevropa
  Ittifoqi, Markaziy va Shimoliy Аmerika mamlakatlarining tajribalariga koʼra, fermer
  xoʼjaliklarining kooperativ korxonalari qishloq xoʼjaligini rivojlantirishda ijobiy
  natija beradigan hudud sifatida shakllanmoqda.
  АQShda kooperativlar faoliyati shtatlar qonunlari bilan tartibga solinadi. 1998
  yilda mamlakat parlamenti “Kooperativlar assotsiatsiyasi toʼgʼrisida”gi qonunni
  qabul qildi va bu qonun kooperativlarni aksiya chiqarish borasidagi huquqlari hamda
  vakolatlarini kengaytirdi. Bu qonunga muvofiq, har bir kooperativ oʼz ustavida turli
  ustunlikda, muddatli va muomala sohasidagi aktsiyalarni chiqarishini koʼrsatish
  huquqiga ega boʼldi.
  Kanada davlatida 1979 yilda “Canada Cooperative Associations Act” [2]
  (“Kanada kooperativ assotsiatsiyalari toʼgʼrisida akt”) federal qonuniga muvofiq
  kooperativlar, ularning ittifoqi va assotsiatsiyalari tashkil qilindi.
  Yevropa Ittifoqi davlatlarida kooperatsiya sohasi boʼyicha qonun (Societas
  Cooperativa Europaea) (SCE) (“Evropaning kooperativ uyushmalari”) kuchga
  kirganidan soʼng Germaniyada ham 2006 yildan kooperatsiya boʼyicha
  (Genossenschaftsgesetz) (GenG) yangi qonuni4 kuchga kirdi. XIX asrning ikkinchi
  yarmida Italiyaning qishloq xoʼjaligi vaziri – dehqon kooperatorlar oilasidan chiqqan
  Sanardelli mayda fermerlarni birlashtiradigan kooperativlarni saqlab qolish
  761
  maqsadida bir qancha shartlarni koʼzda tutuvchi maxsus qonun ishlab chiqdi va bu
  qonun hukumat tomonidan maʼqullandi.
  Qishloq xo‘jaligining rivojlanishi va taraqqiy ettirish uchun Oʼzbekiston
  Respublikasida qator huquqiy-meʼyoriy va qonunosti hujjatlari qabul qilingan.
  Mavjud huquqiy asoslarni 3 bosqichga bo`lib o`rganish maqsadga muvofiq bo’ladi.
  1-bosqich (1991-2000-yillar). Bu bosqichda “Kooperatsiya toʼgʼrisida”gi qonuni
  (14.06.1991 yildagi 295-XII-son); “Suv va suvdan foydalanish toʼgʼrisida”gi qonuni
  (06.05.1993 yildagi 837-XII-son); Oʼzbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi,
  birinchi va ikkinchi qism (01.03.1997 y.); Oʼzbekiston Respublikasining Yer kodeksi
  (01.07.1998 y.); “Qishloq xoʼjaligi kooperativi (shirkat xoʼjaligi) toʼgʼrisida”gi
  qonuni (30.04.1998 yildagi 600-I-son), “Dehqon xoʼjaligi toʼgʼrisida”gi qonuni”
  (1998-yil 30-apreldagi 604-I-son), “Tadbirkorlik faoliyati erkinliklari kafolati
  toʼgʼrisida”gi qonunlar” (2000 yil 25-maydagi 69-II-son) qabul qilindi. Bu davrda
  qishloq xo’jaligidagi islohotlarning asosiy yo‘nalishi sifatida xususiy mulkchilik va
  mulk egasi munosabatlarini mustahkamlashga e’tibor qaratildi. Qaror va farmonlar
  ijrosi qishloq xo‘jaligi korxonalarining huquqlari, hujaliklarning iqtisodiy
  mustaqilligi, dehqonlarda yer egaligi tuyg‘usi, ularning o‘z mehnati natijalaridan
  foydalanishga bo‘lgan huquqini ta’minlash, paxta, g‘alla va boshqa qishloq xo‘jaligi
  ekinlari seleksiyasi va urug‘chiligi muammosini hal etish, mahalliy tuproq-iqlim
  sharoitlariga mos navlarni to‘g‘ri tanlash va hosildorlik ko‘payishini ta’minlaydigan
  agrotexnika qoidalarga amal qilishlarini taqazo etdi.
  2-bosqich (2001-2016-yillar). Bu bosqichda “Qishloq xo‘jaligi korxonalarini
  fermer xo‘jaliklariga aylantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”( 2002 yil 5 yanvardagi
  8-son), “Qishloq xo‘jaligida islohotlarni chuqurlashtirishning eng muhim
  yo‘nalishlari to‘g‘risida” (2003 yil 24 martdagi PF-3226-son), “Fermer xoʼjaligi
  toʼgʼrisida”gi qonuni (2004 y, yangi tahrirda) va “Qishloq va suv xo‘jaligida iqtisodiy
  islohotlar chuqurlashtirilganligi munosabati bilan O‘zbekiston respublikasining ayrim
  qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida” (25.12.2009
  yildagi 240-son), Oʼzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi (25.12.2007 y.),
  762
  “2012-2016 yillarda qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishini yanada modernizatsiya
  qilish, texnik va texnologik jihatdan qayta jihozlash dasturi to‘g‘risida”(21.05.2012
  yildagi PQ-1758-son), “Qishloq va suv xo‘jaligi tarmoqlarini oliy ma’lumotli yuqori
  malakali kadrlar bilan ta’minlashni yanada takomillashtirish chora-tadbirlari
  to‘g‘risida”
  (03.11.2015
  yildagi
  311-son),
  “Yer
  uchastkasidan
  oqilona
  foydalanilmaganda, bu qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlar uchun hosildorlik
  darajasi uch yil mobaynida normativdan (kadastr bahosiga ko‘ra) past bo‘lishida
  ifodalanganda yer uchastkalariga bo‘lgan huquqlar bekor qilinadi” (01.07.2015
  yildagi 19-1404/20377-son), “Qishloq xo‘jaligining mashinasozlik korxonalarini
  boshqarishni yanada takomillashtirish va moliyaviy sog‘lomlashtirish chora-tadbirlari
  to‘g‘risida” (15.05.2014 yildagi PQ-2176-son) qabul qilindi. Qaror va farmonlarda
  qishloq xo‘jaligida shlab chiqarish munosabatlarini takomillashtirish, ishlab
  chiqarishini boshqarishning bozor tamoyillariga mos keladigan tashkiliy tuzilmasini
  tadbiq etish, ularning mustaqilligini kengaytirish hamda ularning ishonchli huquqiy
  muhofazasini ta’minlashni, tarmoqda talab yuqori bo‘lgan kadrlarni tayyorlash
  ko’zda tutilgan. Bundan tashqari jahon talablari va standartlariga javob beradigan
  zamonaviy yuqori unumli qishloq xo‘jaligi texnikasi bilan jihozlash, qishloq
  xo‘jaligi
  mashinasozligi
  korxonalarini
  modernizatsiya
  qilish,
  texnika
  va
  texnologiyasini yangilash uchun to‘g‘ridan to‘g‘ri investitsiyalarni keng jalb etish
  chora-tadbirlari ko’rildi.
  3-bosqichda (2017-yildan hozirgi vaqtgacha). «Oʼzbekiston Respublikasini
  yanada rivojlantirish boʼyicha Harakatlar strategiyasi toʼgʼrisida” (2017 yil 7
  fevraldagi PF-4947-son)[3], “Suv resurslarini boshqarish tizimini yanada
  takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”( 2019-yil 9-oktabrdagi PQ-4486-
  son)[4], “O‘zbekiston Respublikasi qishloq xo‘jaligini rivojlantirishning 2020-2030
  yillarga mo‘ljallangan strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”( 2019 yil 23 oktyabrdagi
  PF-5853-son)[5], “Meva-sabzavotchilik sohasida qishloq xoʼjaligi kooperatsiyasini
  rivojlantirish chora tadbirlari toʼgʼrisida” (2019 yilning 14 martdagi PQ-4239-
  son)[6], “Meva-sabzavotchilik va uzumchilik tarmogʼini yanada rivojlantirish, sohada
  763
  qoʼshilgan qiymat zanjirini yaratishga doir qoʼshimcha chora-tadbirlar toʼgʼrisida”
  (2019 yil 11 dekabrdagi PQ-4549-son) [7], “Meva-sabzavotchilik va uzumchilikda
  oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish, qishloq xoʼjaligi ishlab chiqarishida dehqon
  xoʼjaliklarining ulushini oshirish chora-tadbirlari toʼgʼrisida” (2021 yil 23 noyabrdagi
  PQ-20-son) [8], “2023-yilda qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarish, qayta
  ishlashni kengaytirish va qo‘llab-quvvatlashning qo‘shimcha chora-tadbirlari
  to‘g‘risida” (2023 yil 5 apreldagi PF-113-son)[9], “Qishloq xo‘jaligi korxonalari dala
  chetlaridagi yer maydonlarida mahsulot yetishtirish tizimini takomillashtirish chora-
  tadbirlari to‘g‘risida” (2023 yil 12 apreldagi PQ-121-son)[10] qabul qilingan boʼlib,
  qishloq xo’jaligida kooperatsiya munosabatlari ushbu hujjatlar asosida tartibga
  solinadi.
  |