title: Nazorat savollari - S. K. Ganiyev
text: • axborotni fizik himoyalash tizimini va uni sirqib chiqishidan
  himoyalash tizimini yagona doirada ishlashini muvofiqlashtirish;
  • axborotni himoyalash bo‘yicha operativ qaror qabul qilish;
  • himoya choralarining samaradorligini nazoratlash.
  Fizik himoyalash tizimini boshqarish bo‘yicha me’yoriy
  hujjatlar axborotni himoyalash bo‘yicha yo‘riqnomalarda o‘z aksini
  topgan. Ammo yo‘riqnomalarda barcha
  vaziyatlami hisobga olish
  mumkin emas. Fizik himoyalash tizimining vositalari vaqt tanqisligi
  sharoitida notipik vaziyatlar sodir bo‘lganida to‘g‘ri xulosa qabul
  qilinishini ta’minlashi lozim.
  Axborotni himoyalash uning samaradorligini nazoratlamasdan
  amalga oshirish mumkin bo‘lmaganligi sababli, boshqarish tizimi
  ning muhim vazifasi - himoyalash bo‘yicha choralami
  turli xil na-
  zoratlashni tashkil etish va amalga oshirishdir.
  Fizik himoyalash tizimining tarkibi turli-tuman: oddiy qulfli
  yog‘och eshikdan to qo‘riqlashning avtomatlashtirilgan tizimigacha.
  Fizik himoyalash tizimning umumlashtirilgan sxemasi 10.11-rasmda
  keltirilgan.
  Obyektlami injener himoyalash va texnik qo‘riqlash zaruriyati
  statistika orqali tasdiqlanadi, ya’ni suqilib kirishlaming 50% dan
  ko‘prog‘i xodimlar va mijozlar tomonidan
  erkin foydalaniladigan
  obyektlarga amalga oshirilsa, faqat 5
  %
  kuchli qo‘riqlash rejimli
  obyektlarga amalga oshiriladi.
  Niyati buzuqlaming
  suqilib kirishlari yashirincha, instrument
  yordamida yoki portlatish orqali injener konstruksiyalarini mexanik
  buzish bilan amalga oshirilishi mumkin. Ba’zi hollarda suqilib ki-
  rishlar qorovullami neytrallash bilan harbiy hujum ko‘rinishida
  amalga oshiriladi.
  Axborotni injener himoyalashni quyidagilar ta’minlaydi:
  • niyati buzuqning va tabiiy ofatning
  axborot manbalariga
  (yoki qimmatbaho narsalarga) qarab harakat qilishi mumkin bo‘lgan
  yo‘ldagi tabiiy va sun’iy to‘siqlar;
  • foydalanishni nazoratlovchi va boshqaruvchi tizimlarning
  to‘suvchi qurilmalari.
  251
  10.11-rasm. Axborot manbaini fizik himoyalash tizimining
  strukturasi.