title: Inflyatsiya, uning mohiyati va turlari
text: 429
  1) oltin qazib olish texnologiyasi takomillashib, yangi texnikalarni qo’llagan
  holda mehnat
  unumdorligining oshishi va, binobarin, oltin qiymatining pasayishi
  natijasida. Agar boshqa tovarlar qiymati o’zgarmagan holda oltin qiymati ikki barobar
  pasaygan, deb faraz qilsak, u holda tovarlar odatdagi hajmlarining muomalasi uchun
  ikki barobar ko’proq oltin pul kerak bo’ladi. Demak, bu holatda tovarlar narxi oshib,
  oltin pulning qadrsizlanishi ro’y beradi;
  2) ba’zi iqtisodchilar metall pullarning qadrsizlanishini qadimdan ma’lum
  bo’lgan metall pullarni soxtalashtirish jarayoni bilan ham bog’laydilar. Qadimgi
  Gretsiya, Rim imperiyasida eramizga qadar va keyinchalik
  boshqa davlatlarda ham
  oltin va kumush tangalar tarkibini nisbatan arzon metallar aralashtirish yoki ularning
  og’irligini o’zgartirish orqali soxtalashtirish holatlari uchrab turgan. Bu esa metall
  pullarning o’z qadrini yo’qotishini keltirib chiqargan.
  Boshqa holatlarda oltin yoki kumush pullar muomalada bo’lgan chog’da ularning
  qadrsizlanishi, ya’ni inflyatsiya jarayoni ro’y bermaydi. Iqtisodiyotdagi tovar va
  xizmatlar hajmidan ortiqcha bo’lgan pul massasi – oltin va kumush tangalar xazinaga
  aylanadi. Aksincha, iqtisodiyotda tovarlar ko’payib,
  muomala vositasini bajarish
  uchun pul yetishmagan taqdirda ularni osonlik bilan jamg’arma tarkibidan chiqarib,
  muomalaga kiritilgan. Bu esa boshqa sharoitlar o’zgarmagan holda oltin va kumush
  pullar inflyatsiyaga uchramasligini anglatadi.
  Real qiymatga ega bo’lmagan qog’oz pullarning muomalaga kirib kelishi esa
  inflyatsiyaning kelib chiqishi uchun asosiy manba hisoblanadi. Chunki qog’oz pullarni
  jamg’arma sifatida muomaladan chiqarish kam samarali va ishonchsiz vosita bo’lib,
  ular pullarning ortiqchaligi sharoitida ham muomalada qoladilar. Natijada muomalada
  ortiqcha qog’oz pullarning ko’payishi mavjud yalpi
  talabni yanada kuchaytirib,
  narxlarning o’sishini tezlashtiradi.
  Inflyatsiya bozor xo’jaligining har xil sohalarida takror ishlab chiqarish
  nomutanosibliklari tug’diradigan murakkab ijtimoiy-iqtisodiy hodisadir. Biroq, shuni
  ham nazarda tutish kerakki, alohida tovar bozorlaridagi talab va taklif nisbatining har
  qanday buzilishi ham inflyatsiyani keltirib chiqaravermaydi. Shuningdek,
  iqtisodiyotdagi davriy o’zgarishlar, masalan, talabning mavsum bilan bog’liq
  holda
  oshishi yoki tabiiy ofatlar natijasida tovarlarga talabning kuchayishi keltirib chiqargan
  narxlarning o’sishi inflyatsiyani anglatmaydi. Bu narxlar ma’lum muddat o’tgach,
  bozordagi talab va taklif nisbati muvozanatga kelgach, yana pasayishi mumkin.
  Yuqoridagilardan xulosa qilib inflyatsiyaga quyidagicha ta’rif berishimiz
  mumkin: