title: Korxonaning to‘lov qobiliyati tahlili
text: 9.8. Korxonaning to‘lov qobiliyati tahlili
  Korxonalar ko‘p turdagi iqtisodiy aloqalarni, jumladan, xomashyo
  va materiallar sotib olish, tayyor mahsulotlarni sotish bilan bog‘liq
  bo‘lgan hisob-kitoblarni bajarishadi. Shuningdek, davlat budjeti, moliya,
  338
  bank, sug‘urta va kreditorlar bilan munosabatda bo‘linadi. Ularga hisob
  berishni belgilangan muddatda amalga oshirish, moliyaviy tartib
  intizomiga rioya qilish katta ahamiyatga ega.
  To‘lov qobiliyati deyilganda, xo‘jalikning muddati kelgan to‘lov
  majburiyatlarni bajarish uchun zurur bo‘lgan mablag‘larni yetarli yoki
  kamchiligini aniqlash tushuniladi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida
  korxonalarning to‘lov qobiliyatiga ega bo‘lishi muhim va bu uning o‘z
  vaqtida zarur bo‘lgan qarzlarni qaytarish imkoniyatlarini belgilaydi.
  Korxona balansi ma’lumotlarga asoslanib, to‘lov qobiliyatining qay
  ahvoldaligi hisoblanadi. Buning uchun korxonaning to‘lash uchun zarur
  bo‘lgan mablag‘lari bilan qarz majburiyatlarini solishtirish mumkin.
  To‘lov mablag‘lariga pul mablag‘lari, jo‘natilgan tovar va mahsu-
  lotlar qiymati (hali pul kelib tushmagan), debitor sotishdagi tushum va
  boshqalar kiradi, shuningdek, qisqa muddatga olingan ssudalar ham
  vaqtincha to‘lov majburiyatlarni amalga oshirish uchun manba bo‘lishi
  mumkin. Qimmatli qog‘oz, aksiya, obligatsiya sotishdan olingan
  mablag‘ va qo‘shimcha korxonalarda qatnashishdan kelgan daromadlar
  ham to‘lov majburiyatlarini bajarishdagi manba bo‘lishi kerak. To‘lov
  majburiyatlariga mol yetkazib beruvchi va pudratchilarga, budjet va
  sug‘urtaga, mehanat haqi, turli xil kreditorlarga bo‘lgan va boshqa
  turdagi qarzlar kiradi. Korxonaning ma’lum bir kundagi to‘lov
  qobiliyatini aniqlash uchun shu muddatdagi to‘lov majburiyatlari bilan
  mablag‘lar solishtiriladi.
  Korxona balansi aktividagi moddalarni pulga aylanishi aktiv
  likvidligi, to‘lovga qodirlik (to‘lov qobiliyati) esa muddatida va to‘liq
  hajmda qarzlardan uzulishni ifodalaydi.
  To‘lovga qodirlikning zarur va muhim sharti likvidlikdir.
  «To‘lovga qodirlik» so‘zi keng ma’noni anglatadi, chunki u
  aktivdagi moddalarni tez pulga aylanishidan tashqari, savdo, kredit va
  boshqa pul muomalalari bilan bog‘liq majburiyatlarni muddatida va
  to‘liq hajmda bajara olish qobiliyatini ham ifodalaydi.
  |