title: FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR - Buxoro davlat universitetining pedagogika instituti pedagogik ta
text: FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
  1. A. Dadamuhammedov “Rubob – Prima darsligi” – Toshkent 2004. Y
  2. A. Gochbakarov “Rubob prima cholg‘u ijrochiligi” – Toshkent 2015. Y
  3. A. Aleksandrov “Shkola igri na trexstrunnoy domre” – Moskva 1983. Y
  4. A. Grigoryan “Nachalnaya shkola igri na skripke” – Moskva 1986. Y
  OILADA MILLIY TARBIYA JARAYONINING MAVJUD HOLATI
  N.B.Adizova BuxDUPI Dotsenti
  F.Ibrohimova BuxDUPI 1-bosqich magistr
  Annotatsiya. Maqolada o‘zbek xalqi o‘z ruhiy qiyofasi, milliy xususiyati,
  xarakteri, tuyg‘usi, mijozi, xulq-atvori, axloqi, didi, ta’bi bilan alohida ajralib
  turishi, bola axloqini, odobini takomillashtirish avvalo oilada amalga oshirilishi
  haqida fikr mulohazalar keltirilgan.
  Kalit so‘zlar: Milliy qadriyat, komil inson, ta’lim-tarbiya, faoliyat, milliy
  urf-odatlar, odob, axloq,
  Milliy qadriyat insonning o‘tmishiga, buguni va kelajagiga, fan va madaniyat
  taraqqiyotiga, milliy ijobiy ta’sir etadigan axloqi va odobi, ongli faoliyati,
  bilimlari, amaliy malakalari, iste’dod va qobiliyati, iymoni va e’tiqodi,
  dunyoqarashi, ma’naviy qarashlarini o‘z ichiga oladi.
  Hozir mamlakatimizda sog‘lom avlodni tarbiyalashga katta e’tibor
  berilmoqda. Hammamiz bu borada qilinayotgan ulkan ishlarning guvohi bo‘lib
  752
  turibmiz. Sog‘lom avlod-jismoniy barkamol, ma’naviy yetuk kishilardir. Faqat
  shunday kishilargina O‘zbekiston mustaqilligi yo‘lida halollik, fidoyilik
  namunalarini ko‘rsatishi, mamlakatimizning kuch-qudrati, keng imkoniyatlarini
  butun jahonga amalda namoyish etishlari mumkin.
  Tarbiya - inson ma’naviy kamolotining birinchi, asosiy poydevori bo‘lib
  hisoblanadi. Yaxshi oilada tarbiyalanib axloq va odobning muayyan normalarini
  bilgan, hayot faoliyatida ularga asoslanadigan yoshlargina ma’naviy kamolotning
  kengroq imkoniyatlariga ega bo‘ladilar. Yaxshi tarbiya zamiridagina bilim olishga
  ishtiyoq, oqilona amaliy faoliyat uchun zamin hozirlanadi. Tarbiyaviy zamini
  yaxshi bo‘lmagan yoshlarda mehnat qilib, amaliy malakalar hosil qilishga ishtiyoq
  bo‘lmaydi.
  Kishida odob bo‘lsa, ilm ham bo‘lishi mumkin. Odob aqlga bog‘liq holat.
  Aql ustiga odob qo‘shilsa, nur ustiga a’lo nur bo‘ladi. Odob va axloq insonni
  bezab turadi.
  Inson odobi bilan go‘zal, deydi xalqimiz. Bu so‘zning zamirida katta ma’no
  yotadi. Hozir ham ayrim yoshlar salom berish va alik olish, jamoatchilik o‘rtasida
  o‘zini tutish, boshqalarni hurmat qilish singari axloqiy qadriyatlarni yaxshi
  egallamagani sezilib turadi.
  Inson omilining jamiyat taraqqiyotidagi o‘rnini e’tiborga olib, umumta’lim
  maktablarining barcha sinflarida “Milliy axloq va odob asoslari” degan umumiy
  bir fanni o‘qitish lozim. Shuningdek, umumta’lim maktablarining barcha sinflarida
  o‘quvchilarga, ularning yosh xususiyatlari, axloqiy, aqliy kamoloti darajasini
  e’tiborga olib, oddiy axloq, odob qoidalaridan to murakkab nazariy muammolarga
  qadar o‘rgatib borish zarur. Yosh bola ota-onani, o‘qituvchini, yoru-do‘stlarini
  hurmat qilishga, salom berib, alik olishga o‘rganishi ham ma’naviy kamolotning
  dastlabki poydevoridir.
  Milliy, sharqona axloqiy fazilatlarning ko‘p qirralari Abu Nasr al-Farobiy,
  Ibn Sino, Mahmud Qoshg‘ariy, Yusuf xos Hojib, Alisher Navoiy asarlarida va
  753
  Amir Temur tuzuklarida atroflicha yoritib berilgan. Z. M. Bobur o‘zining
  “Boburnoma” asarida o‘zbeklar-ga, umuman, turkiy xalqlarga xos bo‘lgan axloqiy
  fazilatlar qatoriga quyidagilarni kiritadi: bular- iymon va e’tiqodlilik, andishalilik,
  oilaga muhabbat, bolajonlik, halollik, birovning haqiga xiyonat qilmaslik,
  farzandlarning ota-onaga mehribonligi, diniy qadriyatlarga rioya qilish, fahm-
  farosatlilik, savodxonlik, saxovatlilik, xushfe’llik, shirinso‘zlik, do‘stlarga
  oqibatlilik, xushbaxtlik, hayolilik, shinavandalik, oq ko‘ngillilik, mehnatsevarlik
  va boshqalar.
  Oilaviy marosimlar o‘zbek xalq an’analarining asosiy tarkibiy qismlaridan
  biri bo‘lib, ularning aksariyati bolalar hayotidagi muhim voqealarga
  bag‘ishlanganligi uchun ham yoshlarning kamol topishida muhim o‘rin tutadi.
  Ma’lumki, o‘zbek xalqi to‘yparast xalq. U to‘y qilaman, elning duosini olaman,
  boshqalarni ham quvonchimga sherik qilaman, degan maqsadda yashaydi. Shuning
  uchun to‘y o‘zbek millati hayotida muqaddas hodisa hisoblanadi. Biroq turg‘unlik
  yillarida o‘zbek oilaviy marosimlarining bir qismi taqiqlandi, taqiqlash mumkin
  bo‘lmaganlar (masalan, “Nikoh to‘yi”) yangi umumqoidalar, an’analar asosida
  o‘zgartirila boshlandi. Mustaqillik sharoitida bu xatolarni to‘g‘rilash maqsadida
  oilaviy marosimlarning asosiy turlari, chunonchi, “Ism qo‘yish”, “Charlar”, “Soch
  to‘yi”, “Tish to‘yi”, “Beshik to‘yi”, “Sunnat to‘yi”, “Muchal to‘yi”, “Kumush
  to‘yi”, “Otlin to‘yi” kabi an’analarni tiklash uchun yo‘l ochildi. 1998 yil –“Oila
  yili” deb e’lon qilinishi oilaviy an’analarga e’tibor berish va ularni rivojlantirish
  uchun qulay imkoniyatlarni yuzaga keltirdi. Ijobiy an’analar quvvatlanib, salbiylari
  jamoatchilik tanqidiga uchradi.Oilaviy qadriyatlarning yalpi tiklanishi milliy-
  ma’naviy tiklanish jarayonidagi muhim bosqich bo‘ldi.
  Xullas, asrlar osha shakllanib, avloddan-avlodga ma’naviy meros sifatida
  o‘tib, rivojlanib kelgan urf-odatlar, marosimlar va bayramlarni saqlamay turib,
  milliy tiklanish jarayonini amalga oshirish qiyin. Shu sababli, bu borada jiddiy
  ilmiy va amaliy ishlarni amalga oshirish mumkin. Har bir millat o‘ziga xosligi,
  754
  milliy madaniyati, milliy adabiyoti, milliy tili va shu millatning ruhiy tarzi
  majmuasida, ya’ni milliy ruhiyatda o‘z ifodasini topadi. Binobarin, xalq
  ma’naviyati va ruhiyatini yosh avlodga singdirishni oiladan boshlash kerak.
  Axloqiy tarbiyani izchil va tartibli amalga oshirishda oila muhim o‘rin tutadi.
  Insonning ma’naviy – axloqiy, ruhiy ziynati poydevori oilada qo‘yiladi.Oila milliy
  ruhi xalq milliy ruhiyatini belgilaydi. Shu ma’noda har bir oila o‘z a’zosida milliy
  psixologiyani shakllantiruvchi muqaddas ijtimoiy institutdir. “Bu institut necha
  ming yilliklar davomida jahon xalqlarining bir – birlariga o‘xshamaydigan turfa
  milliy – ma’naviy qiyofalarini tarbiyalab kelayotir”.
  |