title: “Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
text: |
  “Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatiniBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам 437
  “Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
  takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
  JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
  06.12.2022
  Shu o‘rinda ta’lim vositalari va ularning turlari haqida to‘xtalib o‘tsak. Ta’lim vositalari -
  o‘quv materialini ko‘rgazmali taqdim etish va shu bilan birga o‘qitish samaradorligini oshiruvchi
  yordamchi materiallar hisoblanadi. Tarix darslarida intellektual o‘yinlardan foydalanish
  samaradorligini oshirishda ta’lim vositalarini qo‘llash orqali o‘quvchilarni faollashtirish, qiziqarli
  va samarali o‘tkazish muhim ahamiyatga ega hisoblanadi. Chunki ta’lim vositalaridan foydalanish
  orqali tashkil etilgan darsda o‘quvchilarning o‘zlashtirish ko‘rsatkichi 20 foizgacha oshishi
  mumkinligi isbotlangan.134
  Tarix darslarida tashkil etiladigan aqliy metodlarni qo‘llashda ta’limning texnik,
  yordamchi va o‘quv – uslubiy turlaridan foydalanish o‘quvchilarga o‘quv materialini
  tushunishlariga va yahshi eslab qolishlariga yordam beradi. Ta’limning texnik vositalari
  diaproektr, doska blaknot, doska stend, flipchart, videofilmlar va yozuv taxtasi kiradi. Yordamchi
  ta’lim vositalariga model, mulyajlar, grafik, jadval, diagrammalar, namunalar, chizmalar,
  sxemalarni misol qilishimiz mumkin. O‘quv-uslubiy matiriallarga mashqlar, yo‘riqnoma, o‘quv
  topshiriqlari yozilgan tarqatmalar kabilarni aytib o‘tishimiz lozim. Ushbu vositalar ko‘magida
  tarix darsida intellektual metodlarni qo‘llash orqali o‘quvchilarga o‘quv materialini ko‘rgazmali
  namoyish etish va uni tizimli yetkazib berishga erishiladi.
  XXI asrda ta’lim vositalari bo‘yicha katta o‘zgarishlar yuz berdi. Hozirgi zamon axborot va
  kompyuter texnologiyalarining imkoniyatlari, global internet tarmog‘ining paydo bo‘lishi va
  insoniyatning ko‘p qirrali faoliyatiga kirib borishi munosabati bilan yanada keskin ortib ketdi.
  Global internet tarmog‘ining keskin rivojlanishi imkoniyatlaridan foydalanish ochiq ta’lim
  tizimini vujudga keltirmoqda. Zamonaviy tarix darslarida intellektual metodlardan foydalanishda
  davrga mos tarzda axborot – kommunikatsiya texnologiyalari vositalaridan foydalanish yuqori
  ta’lim natijalariga erishishga ko‘maklashadi.
  Tarix fanini o‘qitish va o‘rganishga yangicha yondashish, ko‘p yillik maktab tajribasiga
  hamda ilmiy-tadqiqot xulosalariga asoslangan holda darslarni zamonaviy pedagogik va axborot
  kommunikatsiya
  texnologiyalari
  asosida
  olib
  borish
  lozim.
  Tarix fanini axborot kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanib, o‘qitish bugungi kunning
  ustuvor vazifalaridan biridir. Asrimiz globallashuv va axborot asri deb yuritilmoqda.
  Darhaqiqat, har tomonlama rivojlanayotgan jamiyat taraqqiyotini bugun axborot
  texnologiyalarsiz, ayniqsa, kompyuterlarsiz tasavvur etish qiyin. Zamonaviy kompyuter vositalari
  va multimedia texnologiyalari ta’lim jarayonida didaktik material tayyorlash vazifasini
  yengillashtiradi. Kompyuter bilan didaktik materiallarni uyg‘unlikda qo‘llash, o‘rganilayotgan
  mavzuni o‘quvchilar tomonidan o‘zlashtirishga katta yordam beradi.135
  Axborot kommunikatsiya vositalari o‘qitish va o‘rganish sifatini ko‘tarishga
  o‘quvchilarning o‘quv materialini qiziqib o‘rganishga va puxta o‘zlashtirishiga xizmat qiladi.
  O‘qitishning axborot kommunikatsiya vositalari ekran qo‘llanmalar ya’ni animatsiyalar, internet
  ma’lumotlari, videofilmlar, kinofilmlar, radio teleeshittirish va boshqalar kiradi. Ammo axborot
  kommunikatsiya vositalari o‘qitish jarayonida o‘qituvchining o‘rnini bosa olmaydi. Shuning
  uchun o‘qituvchi moderatorlik vazifasini a’lo darajada bajarishi kerak bo‘ladi.
  Dars jarayonida ya’ni bitta mavzudagi dars bo‘yicha darslikda illyustratsiyalar, devoriy
  (tablitsa) jadvallar, doskaga sxematik suratlar ishlanishi mumkin, yana film va boshqalar ham
  bo‘lishi mumkin. Masalan: O‘rta asrlar Yevropa davri madaniyati haqidagi darsda darslikdagi
  (rangli) illyustratsiyalar, davriy jadvallar, videofilmdan ham foydalanish mumkin.
  Xitoy faylasufi Konfutsiy: “Eshitganimni yodimdan chiqaraman, ko‘rganimni eslab
  qolaman, mustaqil bajarsam, tushunib yetaman», deb bejiz aytmagan. Ta’limda axborot hamda
  pedagogik texnologiyalarni qo‘llaganda, o‘quvchilar eshitish, ko‘rish, ko‘rganlari asosida
  mustaqil fikrlash imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Bundan ko‘rinib turibdiki, o‘qitishning zamonaviy
  pedagogik texnologiyalari qatoriga kompyuter texnologiyasini kiritish zarurati kundan kunga
  oshib bormoqda.
  134
  A.R.Rahmatullayeva. Oliy ta’limda tarix fanlarini o‘qitish metodikasi. Toshkent. 2018. 46-bet.
  135
  Toshpulatov T, G‘afforov Ya. Tarix o‘qitish metodikasi.T., 2000. 47-48 betlar.
  |
  | |