title: Foydalanilgan adabiyotlar - Buxoro davlat universitetining pedagogika instituti pedagogik ta
text: Foydalanilgan adabiyotlar:
  1. Umumiy oʻrta ta’limning Milliy oʻquv dasturi.
  2. Boshlangʻich ta’lim Konsepsiyasi.
  3.
  Azizxodjaeva N.N. Oʻquv jarayonining samaradorligini oshirishda
  pedagogik texnologiyalar. T .: 2007.
  4.
  Abdullayeva B.S., Saidova M.J., Dilova N.G. Ta’limda multimedia
  texnologiyalaridan foydalanish. Darslik. – Toshkent, 2021.
  5.
  Abdullayeva B.S. Fanlararo aloqadorlikning metodologik-didaktik
  asoslari: Ped. fan. dok. diss... ― Toshkent: TDPU, 2006.
  6.
  Abdullayeva B.S., Saidova M.J., Dilova N.G. Matematika oʻqitish
  metodikasi. Darslik. 2021.
  7.
  Bikbayeva N.U., Sidelnikova R. Boshlangʻich sinflarda matematika
  oʻqitish metodikasi. - T: “Oʻqituvchi”, – 1986.
  490
  BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINING O‘QISH
  SAVODXONLIGINI OSHIRISHDA XORIJ TAJRIBALARIDAN
  FOYDALANISH
  Adizova Nodira Baxtiyorovna
  Buxoro davlat universitetining
  Pedagogika instituti dotsenti,
  Boymurodova Sadoqat
  Buxoro davlat universitetining
  Pedagogika instituti magistranti
  Dunyo davlatlari ta’lim tizimlari o‘zaro uyg‘un holda rivojlanishi uchun
  turli mamlakatlarning ta’lim tizimlarini baholashning umumiy dasturlari
  yaratilgan. Shunday dasturlardan biri bu PIRLS. PIRLS - (Progress in International
  Reading Literacy Study – xalqaro o‘qish savodxonligini o‘rganishdagi yuksalish) –
  bu turli mamlakatlarda boshlang‘ich sinfda tahsil oluvchi o‘quvchi yoshlarning
  matnni o‘qish va tushunish darajalari sifatini baholab beruvchi xalqaro baholash
  tizimidir.
  Ushbu sinov turi har 5 yilda bir marta o‘tkazishga mo‘ljallangan bo‘lib,
  uning oxirgi 2016-yilgi tadqiqotlari natijalariga ko‘ra Rossiya Federatsiyasi
  yetakchilik qilmoqda. Sodda tilda aytganda, PIRLS – o‘quvchilarning matnni
  o‘qish va tushunish darajasini baholash. PIRLS va boshqa ta’lim sifatini baholash
  xalqaro tadqiqotlarida ishtirok etish O‘zbekistonga nima beradi, degan savolga
  quyidagicha javob berish mumkin:
  1.Tadqiqotlarda olingan natijalar mamlakatdagi ta’lim sifati va uning
  xalqaro standartlarni hisobga olgan holda egallagan o‘rni to‘g‘risida xulosalar
  chiqarish imkonini beradi;
  2. Milliy ta’lim tizimini isloh qilish, ta’lim mazmunini, pedagog kadrlar
  tayyorlash va ularni malakasini oshirish dasturlarini takomillashtirish hamda
  mutaxassislar tomonidan darsliklarning yangi avlodini yaratishda qo‘llaniladi;
  491
  3. Xalqaro tadqiqotlar ta’lim sohasidagi milliy tadqiqotlarni sifatli
  o‘tkazishga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi;
  4. Xalqaro standartlar darajasida yuqori iqtisodiy samaraga asoslangan
  milliy baholash tizimini yaratish imkonini beradi.
  5. O‘zbekistonda turli tashkilotlarning yetakchi mutaxassislarini jalb qilgan
  holda xalqaro tadqiqotlarda ishtirok etish orqali mahalliy mutaxassislarimizda
  monitoring tadqiqotlarini o‘tkazish madaniyati rivojlanadi, ta’lim sifati xalqaro
  baholash standartlariga moslashadi;
  6. Milliy ta’lim sifatini baholashdagi nazorat materiallarini xalqaro
  tadqiqotlarda qo‘llaniladigan nazorat materiallari sifati darajasida ishlab chiqish
  imkonini beradi.
  PIRLS tadqiqotida o‘quvchilar dars vaqtida va maktabdan tashqari
  vaqtlarida ishlatadigan o‘qishning ikki turi baholanadi:
  1) o‘quvchining adabiy tajribasini baholash maqsadida o‘qish;
  2) ma'lumotni o‘zlashtirish va undan foydalanish maqsadida o‘qish.
  Tadqiqotning konseptual qoidalariga muvofiq, badiiy va informatsion
  (ilmiy ommabop) matnlarni o‘qiyotganda o‘qish qobiliyatining to‘rtta guruhi
  baholanadi:
  aniq ko‘rsatilgan ma’lumotlarni topish;
  xulosalarni shakllantirish;
  ma’lumotlarni talqin va sintez qilish;
  mazmuni, til xususiyatlari va matn tuzilishini tahlil qilish va baholash.
  Natijalarni baholash tartibi PIRLS da bajarilgan ishlarni sifatli va miqdoriy
  baholash uchun quyidagi tizim qo‘llaniladi:
  - javobni tanlash usulidagi to‘g‘ri javoblar 1 ball bilan baholanadi;
  - mavzu ketma-ketligini belgilash borasidagi to‘g‘ri javoblar 1 ball bilan
  baholanadi;
  492
  - erkin javob berish kerak bo‘lgan topshiriqlar vazifaning murakkabligiga
  qarab 1 balldan 3 ballgacha baholanadi.
  Natijalarni yakuniy qayta ishlash uchun zamonaviy sinov nazariyasi
  qo‘llaniladi. PIRLS 2011 PIRLS 2011 tadqiqotida 45 mamlakatdan 325000
  o‘quvchi qatnashdi. Rossiyadan, PIRLS-2011 tadqiqotida mamlakatning 42
  mintaqasidagi 202 ta ta’lim muassasalarining 4461 boshlang‘ich maktab
  bitiruvchilari qatnashdilar.
  An’anaga ko‘ra, tadqiqotlarda Angliya, Shimoliy Irlandiya, Belgiyaning
  fransuz tilida so‘zlashuvchi qismi va Gonkong mustaqil ishtirokchilar sifatida
  qatnashdi, chunki ularning ta’lim tizimi sezilarli farqlarga ega. Tadqiqotda ishtirok
  etuvchi har bir mamlakatning 150-200 maktabidan 4000 ga yaqin o‘quvchilar
  qatnashgan. 2011-yil ma’lumotlariga ko‘ra Gonkong, Rossiya, Finlyandiya va
  Singapurda o‘quvchilar o‘qishni yaxshi o‘zlashtiradilar.
  Ushbu davlatlarning to‘rtinchi sinf o‘quvchilari barcha ishtirok etgan
  boshqa
  davlatlar
  orasida
  eng
  yaxshi
  natijalarni
  ko‘rsatdilar.
  Ushbu
  mamlakatlarning o‘rtacha ballari orasidagi farq unchalik katta emas. Boshqa
  ishtirokchi davlatlarning natijalari yetakchi to‘rt mamlakatning natijalaridan ancha
  past.
  Rus o‘quvchilarining o‘rtacha balli 568. PIRLS tadqiqotlarining 4 martalik
  natijalari:
  PIRLS 2001: 1)Shvetsiya - 561 ball 2)Niderlandiya - 554 ball 3)Angliya -
  553 ball
  PIRLS 2006: 1)Rossiya - 565 2)Gonkong - 564 3)Kanada - 560
  PIRLS 2011: 1)Gonkong - 571 2)Rossiya - 568 3)Finlandiya - 568
  PIRLS 2016: 1)Rossiya - 581 2)Singapur - 576 3) Gonkong - 569
  2021-yilda o‘tkazilishi rejalashtirilgan PIRLS baholash tizimi o‘qishning
  asosini qamrab oluvchi keng qamrovli maqsadlarga asoslangan-adabiy tajriba,
  ma’lumot olish va undan foydalanish, Internetda ma’lumot qidirish. PIRLS o‘qish
  493
  ta’lim ini takomillashtirish uchun dalillarga asoslangan qarorlar qabul qilish
  imkoniyatini beradi. Davlatlar PIRLSdan quyidagi maqsadlarda foydalanadilar:
  Global miqyosida ta’lim tizimi darajasidagi yutuqlarning tendensiyalarini kuzatib
  borish; Yangi yoki qayta ko‘rib chiqilgan ta’lim siyosatining ta'sirini kuzatib
  borish; Ta’lim ning zaif nuqtalarini belgilash va o‘quv islohotini amalga oshirish;
  PIRLS ma'lumotlarini tadqiq va tahlil qilish orqali o‘qitish va o‘qishni
  takomillashtirish; Adolatlilikni kuzatish yoki qo‘shimcha sinflarda o‘quvchilarni
  baholash kabi tegishli ishlarni olib borish; O‘qishni va o‘qitishni o‘rganish.
  Ilg‘or xorij tajribalaridan Respublikamizning xalq ta’lim tizimida
  foydalanish boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini teran fikrlashga, keng dunyoqarash,
  o‘z fikrlarini mustaqil bayon eta olish ko‘nikma va malakalarini rivojlantirish va
  boshqa bir qancha qobiliyatlarini yuzaga chiqarishga yordam beradi.
  Hozirgi davrda yosh avlodga ta’lim berishda rivojlangan davlatlar
  tajribasidan keng foydalanish maqsadga muvofiq bo‘lib, bu holat uchun keng
  imkoniyatlar yaratilgan. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini o‘qish savodxonligini
  oshirishda innovatsion metodlardan foydalanish, keng dunyoqarashi va o‘z
  fikrlarini mustaqil bayon eta olish ko‘nikmalarini oshirgani kabi PIRLS dasturi
  ham maqbul imkoniyatlarni yaratadi deb hisoblayman.
  |