title: Buxoro davlat universitetining pedagogika instituti pedagogik ta - bet 235
text: Adabiyotlar:
  1. Аль Кхатиб Ахмад, автореферат Начльное обучение юных
  баскетболистов на основе скоростно-силовой подготовки., Волгоград, 2004,
  — 209 с.
  2. Бабушкин, В. З. Специальзация в спорт играх. Киев, 1991, — 164 с.
  670
  3. «Баскетбол». Поурочная учебная программа для детско-юношеских
  спортивных школ и специализированных детско-юношеских школ
  олимпийского резерва под редакцией Ю. Д. Железняка. Москва — 1984 г.
  4. «Баскетбол. Азбука спорта». Костикова Л. В. — Москва — 2001 г.
  Физкультура и спорт.
  BASKETBOLCHILARNI TAYYORLASHDA QO‘LLANILADIGAN
  SAMARALI USULLAR
  Sabirova Nasiba Rasulovna
  Buxoro davlat universiteti Pedagogika
  instituti Jismoniy madaniyat nazariyasi
  va uslubiyoti kafedrasi o‘qituvchisi
  Yurtimizda jismoniy tarbiya va sportni ommalashtirish, aholi, ayniqsa,
  yoshlar o‘rtasida sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish uchun zarur shart-sharoitlar
  va infratuzilmani yaratish, mamlakatning xalqaro sport maydonlarida munosib
  ishtirok etishini ta’minlash maqsadida professional sportchilarni tayyorlash,
  jismoniy tarbiya va sport genofondini shakllantirish borasida izchil chora-tadbirlar
  amalga oshirilmoqda. Zamonaviy basketbol ham o‘zining shiddatkorligi,
  jozibadorligi, serqirraligi, harakatlarning keskinligi, chiroyli kombinatsiyalar va
  inson ruhiyatiga intilish zavqini bag‘ishlaydigan sport turi sifatida yosh-u qarini
  o‘ziga birdek ohanrabo singari tortadi.
  Basketbol sport turini rivojlantirish jarayonida ishlab chiqilgan texnikalar,
  usullar va ularning xilma-xilligi, o‘ziga xos o‘yin muammolarini eng
  muvaffaqiyatli hal qilishga imkon beradigan va g‘alabaga yetaklaydigan vositadir.
  "Texnika" atamasi barcha sport turidagi kabi muammoni hal qilishga
  qaratilgan harakatlar tizimini anglatadi. O‘yin jarayonida texnikani mahoratli
  qo‘llash va ularni amalga oshirish usullarini shakllantirish o‘yinning asosiy
  vazifalardan biridir. Tarix basketbol rivojlanishining turli bosqichlarida texnikalar
  671
  soni, ularni amalga oshirish usullari, baholash mezonlari o‘zgargani va
  takomillashganidan guvohlik beradi. O‘yinnning vaqt o‘tishi bilan o‘zgarishi,
  uning texnikasi, taktikasini boyitish va o‘yinchilarning tayyorgarlik darajasining
  oshishiga ta'sir ko‘rsatdi.
  Sportchining har bir rivojlanish bosqichidagi texnikasi eng samarali,
  amaliyotda sinab ko‘rilgan vosita bo‘lib, o‘yinchiga qoidalar doirasida qiyin
  kurash vaziyatlarida muvaffaqiyatli harakat qilish imkonini beradi. Qiyin va
  muammoli vaziyatlarda, o‘yin pozitsiyalarida eng yaxshi natijalarga erishish uchun
  basketbolchi turli xil texnika va usullarni bilishi, vaziyatni analiz-sintez qilib
  vaziyatga eng mos texnikani yoki texnikalar kombinatsiyasini tanlay olishi va
  ularni tez va aniq bajarishi kerak.
  Eng yuqori texnik mukammallik mezonlari:
  a) o‘yinda berilgan vazifani hujum yoki himoyada ikki yoki uchta texnika
  bilan birgalikda berilgan o‘yin funksiyalarini to‘liq bajarish;
  b) ushbu usullarni amalga oshirishning aniqligi va samaradorligi;
  d) chalg‘ituvchi harakatlar ta'sirida texnikani bajarishda barqarorlik -
  sezilarli charchoq, psixologik stress, qiyin tashqi sharoitlar va boshqalar;
  e) raqibning qarama-qarshiligining o‘ziga xos variantlariga qarab,
  texnikaning bosqichlarini boshqarish qobiliyati;
  f) texnikaning ishonchliligi, bu ko‘p yillik musobaqalar ishtiroki davomida,
  yuqori aniqlik hamda o‘z ustida doimiy ravishda ishlash bilan belgilanadi.
  Mahoratli o‘yinchilarning texnikasi boshqa sportchilardan texnikasining
  yuqori darajadagi barqarorligi bilan ajralib turadi. Bugungi kunda sport
  amaliyotida texnik o‘yinning barcha imkoniyatlari qo‘llanilmaydi. Sportchi
  tanasining funksional va muvofiqlashtiruvchi imkoniyatlari hujum va himoyada
  texnikasiga o‘zgarishlar qilish uchun yaxshi istiqbol yaratadi.
  672
  Guruhlarning har birida ularni amalga oshirishning texnikasi va usullari
  mavjud. Texnikani bajarishning deyarli har bir usuli bir necha xil bo‘lib, ular
  harakatlar tuzilishining individual tafsilotlarini ochib beradi.
  Basketbolning oltita asosiy pozitsiyasi va harakatlari bu turish, boshlash,
  qadamlar, burilishlar, to‘xtashlar va sakrashlardir. Chunki tezkorlik juda muhim,
  bu asosiy pozitsiyalarning barchasi tez so‘zi bilan belgilanadi.
  O‘yinchilarni tez harakatlarga tayyorlash uchun yaxshi asosiy basketbol
  pozitsiyasi odatini rivojlantirishlari kerak. Tez harakatlanish rivojlantirish,
  mushaklar kuchi va chidamliligining yetarli darajada tarbiayalashga bog‘liq
  (oldinda qorin mushaklari, orqada pastki orqa mushaklar).
  Hujum va himoyada tezkor pozitsiyani o‘rgatish qiyin vazifadir. Sabr-toqatli
  bo‘lmagan yosh o‘yinchilar uchun uzoq vaqt bu pozitsiyani saqlab qolish uchun
  ularda kuch va muskullarning chidamliligi rivojlangan bo‘lishi lozim. Tezkor
  pozitsiyaning eng muhim qismi – bu egilgan tizza va bukilgan tirsak
  pozitsiyasiyasidir. Barcha bo‘g‘inlar egilib, tayyor bo‘lishi kerak. O‘yinchilar
  qanchalik past bo‘lsa, shunchalik balandroq sakray
  oladilar, ular qanchalik savatga intilsalar, mudofaada
  ham shuncha yaxshiroq o‘ynaydilar hamda to‘pni
  yaxshiroq himoya qiladilar. "Past o‘ynang va past
  bo‘l" barcha o‘yinchilar uchun juda muhim
  tushunchadir. O‘yinchilarga birinchi navbatda tezkor
  pozitsiyani – hamma narsaga tayyor bo‘lishni,
  tezkorlikni his qilishni o‘rgatish lozim. Ushbu asosiy
  pozitsiyani saqlab qolish
  juda qiyin ish. Tez turishga doimiy o‘rgatish sportchilarni buni avtomatik ravishda
  qabul qilishga o‘rgatadi.
  |