title: Paxta-to„qimachilik klasterlari ishtirok etuvchilari o„z faoliyatini
text: Paxta-to„qimachilik klasterlari ishtirok etuvchilari o„z faoliyatini
  tashkil etishida quyidagi vazifa va majburiyatlar
  yuklanadi:
  fermer xo‗jaliklariga paxta-to‗qimachilik ishlab chiqarishining tegishli
  tashkilotchilari tomonidan kontraktatsiya shartnomasida nazarda tutilgan
  miqdorlarda va shartlar asosida avans beriladi;
  50
  paxta-to‗qimachilik ishlab chiqarishi tashkilotchilari 2018 yil mobaynida
  paxta xom ashyosini etishtirish va ularga etkazib berishni moliyalashtirish uchun
  O‗zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi Qishloq xo‗jaligini davlat
  tomonidan qo‗llab-quvvatlash jamg‗armasi mablag‗lari hisobidan xizmat
  ko‗rsatuvchi tijorat banklari orqali kreditlar ajratadi va ta‘minot sifatida sug‗urta
  polisi taqdim etadi;
  paxta-to‗qimachilik
  ishlab
  chiqarishi
  tashkilotchilariga
  Jamg‗arma
  mablag‗lari hisobidan ajratiladigan kreditlar miqdorlari paxta xom ashyosini
  etishtirish va etkazib berishni moliyalashtirish uchun davlat buyurtmasi doirasida
  paxta xom ashyosi sotadigan fermer xo‗jaliklari uchun amaldagi shartlar inobatga
  olingan holda hisoblanadigan hisob-kitob ehtiyojining kamida 60 foizini tashkil
  qiladi;
  paxta-to‗qimachilik ishlab chiqarishi tashkilotchilariga kreditlar Jamg‗arma
  mablag‗lari hisobidan yiliga 3 foizdan ortiq bo‗lmagan foiz stavkasi bo‗yicha va
  davlat buyurtmasi doirasida paxta xom ashyosi sotadigan fermer xo‗jaliklarini
  moliyalashtirish uchun nazarda tutilgan shartlar asosida ajratiladi;
  fermer xo‗jaliklari bilan xarid qilinadigan paxta xom ashyosi qiymatining
  90 foizdan kam bo‗lmagan miqdori bo‗yicha yakuniy hisob-kitoblar paxta-
  to‗qimachilik ishlab chiqarishi tashkilotchilari tomonidan 2018 yilning sentyabr
  oyidan boshlab dekabr oyigacha, qolgan qismi esa 2019 yilning 1 apreligacha
  amalga oshiriladi.
  jamg‗arma paxta-to‗qimachilik tashkilotchilari uchun fermer xo‗jaliklari
  tomonidan paxta xom ashyosi etishtirilishini moliyalashtirish bo‗yicha amaldagi
  shartlarni qo‗llagan holda, agrotexnik tadbirlarga muvofiq kredit liniyalari
  belgilangan tartibda hamda muddatlarda ochilishini ta‘minlanishi vazifasi
  yuklatilgan.
  paxta-to‗qimachilik ishlab chiqarishi uchun paxta xom ashyosi etishtirish
  maqsadida ajratiladigan mablag‗lar fermer xo‗jaligining maxsus hisobraqamiga,
  shuningdek, paxta-to‗qimachilik ishlab chiqarishlari tashkilotchilari bilan tuzilgan
  shartnomalar asosida paxta-to‗qimachilik ishlab chiqarishlari tashkilotchilari,
  51
  moddiy-texnika resurslari etkazib beruvchilar va xizmatlar ko‗rsatuvchi
  tashkilotlarga o‗tkaziladi;
  fermer xo‗jaliklarining maxsus hisobraqamlariga tushadigan mablag‗lardan
  yangi paxta xom ashyosi hosili etishtirish uchun faqat zarur tovarlar (ishlar,
  xizmatlar) xarid qilish uchun foydalanish mumkin va hisobraqamlar egalarining
  yangi hosilni etishtirish bilan bog‗liq bo‗lmagan ilgari yuzaga kelgan
  majburiyatlarini qoplashga yo‗naltirilishi mumkin emas;
  paxta xom ashyosini etishtirish va etkazib berishga doir qo‗shimcha
  xarajatlar hamda fermer xo‗jaliklari uchun qishloq xo‗jaligi texnikasi xarid qilish
  xarajatlari paxta-to‗qimachilik ishlab chiqarishi tashkilotchilari tomonidan o‗z
  mablag‗lari yoki tijorat banklarining to‗qimachilik hamda tikuvchilik-trikotaj
  mahsulotlari etkazib berish bo‗yicha eksport kontraktlari kafolati ostida
  ajratiladigan kreditlari hisobidan moliyalashtirilishi mumkin;
  paxta-to‗qimachilik ishlab chiqarishini tashkil etadigan paxta-to‗qimachilik
  ishlab chiqarishi tashkilotchilari va fermer xo‗jaliklari oladigan hamda ular
  tomonidan beriladigan, o‗zlari ishlab chiqaradigan mahsulotlarni sotish bo‗yicha
  oborotlar bilan bog‗liq bo‗lmagan pul mablag‗lari va mulk, shuningdek, sof
  daromad taqsimoti soliq solinadigan ob‘ektlar hisoblanmaydi.
  paxta-to‗qimachilik ishlab chiqarishi tashkilotchilariga hududlar sharoitlari,
  ekinlarni ilmiy asoslangan tarzda almashlab ekish, suv va resurslarni tejaydigan
  texnologiyalarni joriy etish, shuningdek, paxtaning tozaligiga rioya etilishini
  hisobga olgan holda, g‗o‗zaning seleksiya navlarini mustaqil ravishda joylashtirish
  huquqi berilgan.
  «O‗zpaxtasanoat» AJ paxta-to‗qimachilik ishlab chiqarishi tashkilotchilari
  bilan paxta xom ashyosi etishtirish bo‗yicha kontraktatsiya shartnomasi tuzgan
  fermer xo‗jaliklariga belgilangan tartibda tasdiqlangan navlar hamda hajmlar
  bo‗yicha chigit etkazib berilishi vazifasi yuklatilgan.
  Bugungi kunda strategiyalarning bir nechta turlari mavjud, jumladan:
  samarani faoliyat ko‗lami hisobiga oshirish (tarmoq kuchlarini birlashtirish
  doirasida); jug‗rofiy diversifikatsiya; vertikal integratsiya sharoitida iqtisodiy
  52
  xavfsizlikni ta‘minlash va bozor tamoyillarini kuchaytirish; yangi texnologiyalar
  keng foydalanish va boshqalar.
  Integratsiya strategiyalarni amalga oshirish vositalaridan biri bu
  uyg‗unlashgan ko‗rsatkichlar tizimini (Balanced ScoreCard, BSC) hisoblanadi.
  Ushbu strategiya shaklini Garvard Universiteti xuzuridagi Biznes maktab
  professori Robert Kaplan va boshqaruv masalalari bo‗yicha amarikalik konsultant
  Devid Nortonlar 90-yillar boshida ishlab chiqishgan.
  Uyg‗unlashgan ko‗rsatkichlar tizimi – bu korxonalar faoliyatining barcha,
  ya‘ni ham moliyaviy, ham nomoliyaviy jihatlarini o‗zida aks ettirgan optimal
  tanlab olingan ko‗rsatkichlar bo‗yicha korxona samaradorligini aniqlash va
  baholashgan asoslangan boshqaruv tizimidir
  4
  .
  Robert Kaplan i Devid Norton tomonidan o‗tkazilgan tadqiqotlar natijasida
  shunday xulosaga kelishdi, jumladan muvaffaqiyatli faoliyat yuritayotgan
  korxonalar uyg‗unlashgan ko‗rsatkichlar tizimi shakllantirishda kamida to‗rtta
  omil:
  moliya;
  xaridorlar;
  ichki biznes jarayonlari;
  ta‘lim va rivojlantirishni inobatga olishlari lozim.
  Bizning fikrimizcha, yuqorida keltirilgan olimlar g‗oyasi O‗zbekistonda
  paxtachilik-to‗qimachilik klasterlarni shakllantirish uchun muhim ilmiy va
  iqtisodiy asos sifatida qabul qilishimiz mumkin.
  Shu nuqtai nazardan, milliy paxtachilik-to‗qimachilik klasterlari uchun
  uyg‗unlashgan ko‗rsatkichlar tizimini ishlab chiqish quyidagi bosqichlarda amalga
  oshirish maqsadga muvofiq va 3.1-rasmda keltirilgan:
  4
  Kaplan, Robert S., and David Norton. Using the Balanced Scorecard as a Strategic Management
  System.Harvard Business Review 70, no. 1 (January–February 1996): pp.75–85.
  53
  1. Klaster modelini amalga oshirishga davlat, hududlar, xo‗jalik yuritish
  sub‘ektlari tayyorligini baholash;
  |