title: Adabiyotlar ro‘yxati - Buxoro davlat universitetining pedagogika instituti pedagogik ta
text: Adabiyotlar ro‘yxati:
  1.Mirziyoyev Sh. M. Tanqidiy tahlil, qat’iy intizom va shaxsiy javobgarlik-har bir
  rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak. – T.: O‘zbekiston, 2017.
  2.Abdullayev N. U. “San’at tarixi”. Toshkent. O‘qituvchi, 1986.
  3.O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005).
  TASVIRIY SAN’AT DARSLARIDA O‘QUVCHILAR IJODIY
  FAOLLIGINI TAKOMILLASHTIRISH TEXNOLOGIYALARI
  SAMARADORLIGI
  Dilshod Qodirovich Mamatov
  Buxoro davlat universiteti
  Tasviriy san’at va muxandislik grafikasi dotsent (PhD)
  G‘aniyeva Dildora Kayyumzoda
  Buxoro davlat universitetining Pedagogika instituti
  I bosqich magistranti
  Borliqni kuzatar ekanmiz, bizni qurshab turgan olam turli-tuman ranglardan
  iborat ekanligini ko‘rib hayratga tushamiz. “Bu ranglarda qanchalik ma’no
  yotadi?”- deb o‘yga tolasan kishi. Ajdodlarimiz ham tabiatning shu sirli olamiga
  hayratga tushib, asrlar davomida uni o‘rganib kelishgan. Har bir rang bir olam
  ma’noni anglatadi. “Nima uchun tabiat aynan yashil rangda yaratilgan? Sababi
  nimada? Agar tabiat sariq yoki qizil rangda bo‘lsa qanday ma’noni anglatgan
  bo‘lar edi? Qaysi ranglar inson kayfiyatini ko‘taradi?
  Qay biri ijobiy yoki salbiy ta`sir ko‘rsatadi? Inson yoki hayvonlarning
  ranglari orqali ular salomatligini aniqlasa bo‘ladimi?”. Yirik olimlar tomonidan
  rang tufayli ramziy ma’noda “so‘zlashish” ranglar vositasida insonlarni
  722
  tarbiyalash, davolash, ranglar jilg‘asi orqali falsafiy fikr yuritish, rang orqali
  insonlarning ichki dunyosini anglash va boshqa masalalarni ijobiy hal etishdagi
  mavqeyi haqida tadqiqotlar olib borilmoqda. Asrlar davomida ajdodlarimiz, fan
  arboblari muayyan darajada ilmiy-tadqiqot ishlarini, tajribalarni ham o‘tkazib
  kelishmoqda. Shuning uchun ham san’at olami keng qamrovli, juda turli sohalar va
  tarixga boy hisoblanadi. Insonlarni ilhomlantirib, ish qilishiga undaydigan narsa
  san’at va uning turlari hisoblanadi.
  Tasviriy san’atni o‘qitishda g‘oyat murakkab jarayonlar sodir bo‘ladiki, bu
  davrda o‘qituvchi bir necha metod va uslublardan foydalanadi. Zamonaviy
  o‘qituvchi yoshlarni bilim, malaka va ko‘nikmalarini asosan dars davomida
  shakllantirib amalga oshirishimiz lozim. Dars jarayonida yangicha zamonaviy
  interfaol usullar va texnologiyalardan foydalangan holda ularning faolligini
  oshirish lozim. Tasviriy san’at darslarida o‘quvchilarda ijodiy qobiliyatlarni
  rivojlantirishda fanlararo aloqadorlik printsipidan foydalanish ham yaxshi samara
  beradi. Tasviriy san’at darslarini samarali va qiziqarli olib borish uchun o‘qituvchi
  avvalambor kreativ bo‘lishi, interfaol usullar va texnologiyalardan o‘z o‘rnida
  foydalanib bilishi kerak. Avvalo, o‘qituvchi o‘quvchilarni yangi darsga, yangi
  o‘quv materialiga olib kirishi, tayyorlashi uchun yangi pedagogik texnologiyaning
  motivatsiya deb ataladigan didaktik jarayonidan foydalanishi kerak.
  Yuqorida aytib o‘tilganidek tasviriy san’at darslarida o‘quvchilarda ijodiy
  faolligini rivojlantirishda fanlararo aloqadorlik usullaridan foydalanish ham yaxshi
  samara beradi. O‘rganilayotgan mavzu bo‘yicha bir nechta fanlar bilan, masalan;
  musiqa, texnologiya, tarix, adabiyot , informatika (masalan; musiqa asarlari
  eshitib rasm ishlash, tasviriy san’at va musiqa o‘rtasida aloqa o‘rnatish),
  adabiyot (she’riy satrlar o‘qish, topishmoq, ertak, illyustratsiyalar chizish), tarix
  (san’at asarlari yaratilishini o‘rganish, tarixiy voqealar, mavzuli voqeaband
  mavzularni
  o‘rganishda
  janglar
  tasviri
  va
  hokazo),
  texnologiya
  (o‘yinchoqlar, kelgusida naqsh ishlash uchun idishlar, qutichalar yasash),
  723
  informatika fanlari bilan bog‘liq grafik o‘yinlardan foydalanish maqsadga muvofiq.
  Tasviriy san’atni o‘qitish texnologiyasida asosiy o‘rinni uni o‘qitish didaktikasi va
  metodikasi egallaydi. Chunki metodika va didaktika maktab tasviriy san’atidan
  0’quvchilarga bilim-malaka berishning eng asosiy va oxirgi pedagogik usuli
  sanaladi.
  O‘quvchilarga bilim-malaka berishni eng osonlashtiradigan vosita-bu
  ko‘rgazmalar vositasida o‘qitishdir. Tasviriy san’atni o‘qitishda kо’rgazmalilik
  prinsipi boshqa barcha o‘quv fanlaridan ko‘ra ahamiyatli va samarali bo‘lib xizmat
  qiladi. Tasviriy san’atni o‘qitishda kо’rgazmalilik
  prinsipi boshqa barcha o‘quv
  fanlaridan ko‘ra ahamiyatli va samarali bo‘lib xizmat qiladi.
  Tasviriy san’at darslarining hamma turdagi dars mashg‘ulotlarining
  mavzulari birgina emas, bir necha ko‘rgazma bo‘ishini talab qiladi. Masalan,
  “Qush rasmini chizish” mavzusi bo‘yicha o‘tkaziladigan dars mashg‘uloti uchun,
  eng avval, biron-bir qushning tulumi bo‘lishi, uning 3-4 bosqichda ishlangan
  tayyor rasmini, so‘ngra o‘qituvchining o‘zi sinf doskasida qushning to‘la va
  bosqich asosida ishlangan tasvirini ko‘rsatishi talab qilinadi. (1.1-rasm) Yoki
  boshqa mavzularda (natyurmort, manzara va h.k) ham shu usulni ko‘rsatish
  mumkin. (1.2-rasm)
  O‘qituvchining o‘z qo‘li bilan tayyorlagan ko‘rgazma materiali va sinf
  doskasida dars materialini bayon etish davrida yaratiladigan, chizib ko‘rsatiladigan
  rasmlari, ko‘rgazma materialining eng faol va eng samaralisi bo‘lib hisoblanadi.
  Shu boisdan tasviriy san’at fani o‘qituvchisi sinf doskasida juda chiroyli
  ishlay olishi, uning chizgan rasm-tasvirlari, yozuvlari qoyil qoladigan darajada
  bo‘lishi bilan birga, o‘qituvchi har qanday mazmundagi kompozitsiyani juda
  osonlik bilan, juda chiroyli ishlashi va dars jarayonida sinf doskasida chizayotgan
  rasmi og‘zaki bayoni bilan bevosita bog‘lanib borishi lozim. Bunday holat
  o‘quvchilaming diqqatini o‘ziga tortib, uning barqarorligini ham ta’minlaydi.
  Shuningdek, o‘quvchilarning o‘qituvchiga bo‘lgan hurmat-e’tibori va hatto
  724
  rassomchilik kasbiga bo‘lgan mehr-muhabbati ham orta boradi.
  |