title: Daromadlar tengsizligi va uning darajasini aniqlash
text: 2. Daromadlar tengsizligi va uning darajasini aniqlash
  Dunyodagi barcha mamlakatlar aholi jon boshiga to’g’ri keladigan o’rtacha
  daromadlar darajasi bilan bir-biridan keskin farqlanadi. Bu turli mamlakatlar
  aholisining daromadlari darajasi o’rtasida tengsizlik mavjudligini bildiradi. Shu bilan
  birga alohida olingan mamlakatlar aholisining turli qatlam va guruhlari o’rtacha
  469
  daromadlari darajasida ham farq mavjud bo’ladi. Mamlakatning iqtisodiy rivojlanishi
  darajasi ham daromadlaridagi farqlarni bartaraf eta olmaydi.
  O’z-o’zidan aniqki, iqtisodiy o’sish daromadlarning ko’payishiga olib keladi.
  Bunda butun aholi daromadlari mutlaq miqdorda asta-sekin o’sib boradi.
  Daromadlarning mutlaq miqdori ko’payib borsa-da, har doim ham daromadlar
  tengsizligi darajasiga ta’sir ko’rsatmasligi mumkin.
  Daromadlar tengsizligi darajasini miqdoriy aniqlash uchun jahon amaliyotida
  Lorens egri chizig’idan
  foydalaniladi (1-chizma). Chizmaning yotiq chizig’ida aholi
  guruhlarining foizdagi ulushi, tik chizig’ida esa bu guruhlar tomonidan olinadigan
  daromadning foizdagi ulushi joylashtirilgan. Nazariy jihatdan daromadlarning
  mutlaq
  teng taqsimlanishi imkoniyati
  (burchakni teng ikkiga bo’luvchi) 0E chiziqda
  ifodalangan bo’lib, u oilalarning har qanday tegishli foizi daromadlarning mos
  keluvchi foizini olishini ko’rsatadi. Ya’ni aholining 20 foizi barcha daromadlarning 20
  foizini, aholining 40 foizi daromadlarning 40 foizini, aholining 60 foizi
  daromadlarning 60 foizini olishini bildiradi va h.k. Demak, 0E chizig’i
  daromadlarning taqsimlanishidagi mutlaq tenglikni ifodalaydi.
  Shuningdek, nazariy jihatdan
  mutlaq tengsizlikni
  ham ajratib ko’rsatish
  mumkin. Bunda aholining ma’lum guruhlari (20 foiz, 40 yoki 60 foiz va h.k.) hech
  qanday daromadga ega bo’lmay, faqat bir foizi barcha 100 foiz daromadga ega
  bo’ladi. Chizmadagi 0FE siniq chizig’i mutlaq tengsizlikni ifodalaydi.
  Real hayotda mutlaq tenglik va mutlaq tengsizlik holatlari mavjud bo’lmaydi. Balki
  aholining ma’lum guruhlari o’rtasida daromadlarning taqsimlanishi notekis ravishda boradi.
  Bunday taqsimlanishini Lorens egri chizig’i deb nomlanuvchi 0E egri chizig’i orqali kuzatish
  mumkin. Aholi guruhlari ulushi va daromad ulushini birlashtiruvchi egri chiziqdan ko’rinadiki,
  aholining dastlabki 20 foiziga daromadlarning juda oz (taxminan 3-4 foizgacha) qismi to’g’ri
  keladi. Keyingi guruhlarga to’g’ri keluvchi daromad ulushi ortib boradi. Daromadning eng
  katta qismi (deyarli 60 foiz) aholining so’nggi 20 foiziga to’g’ri keladi. Bu guruh chegarasi
  ichida ham daromadlar notekis taqsimlangan, ya’ni dastlabki 10 foiz taxminan 20 foiz
  daromadga ega bo’lsa, keyingi 10 foizga daromadning deyarli 40 foizi to’g’ri keladi va h.k.
  Mutlaq tenglikni ifodalovchi chiziq va Lorens egri chizig’i o’rtasidagi tafovut daromadlar
  tengsizligi darajasini aks ettiradi. Bu farq qanchalik katta bo’lsa, ya’ni Lorens egri chizig’i
  0E chizig’idan qanchalik uzoqda joylashsa, daromadlar tengsizligi darajasi ham
  shunchalik katta bo’ladi. Agar daromadlarning haqiqiy taqsimlanishi mutlaq teng bo’lsa,
  bunda Lorens egri chizig’i va bissektrisa o’qi bir-biriga mos kelib, farq yo’qoladi.
  |