title: Kimyoviy qurollar - Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti f. T. Hakimova, N. X. Xoliyeva fuqaro muhofazasi
text: 124
  sabablar bilan anqilanadi.
  Yadro portlatishning turlari. Qo‗yilgan maqsadga ko‗ra, yadro portlatish yer
  yuzida, yer osti va suv ostida va har xil balandlikdagi atmosferada amalga oshiriladi.
  Yer ustida portlatilganda qurolning zonasi yarim oy shaklida yer ustida ko‗rinadi.
  Yer ustida portlatish, asosan juda mustahkam inshootlarni buzish hamda atrof-
  muhitni, juda katta miqyosda radioaktiv zaralash maqsadida amalga oshiriladi. Suv
  tagida portlatish bilan juda mustahkam yer ostidagi nishonlarni, gidrotexnik va port
  inshootlarni buzish uchun qo‗llash mumkin. Bu xildagi portlatishning o‗ziga xos
  xususiyatlaridan biri shuki, bunda gravitatsiya to‗lqini hosil bo‗lib, u har qanday
  nishonga katta zarba beradi hamda zarar yetkazadi.
  Havoda portlatish ikki xil sharoitda amalga oshiriladi:
  - yerdan kichik balandlikda, ya‘ni yerdan 10 km.gacha bo‗lgan havoda
  portlatish. Bunda qurolning zonasi yerga tegmagan holda dumaloq ko‗rinishda
  bo‗ladi.
  - yerdan katta balandlikda (yuqori) portlatish.
  Havoda portlatish uncha mustahkam bo‗lmagan inshootlarni buzish, odamlar
  va texnikalarga keng miqiyosda shikast yetkazish maqsadida qo‗llaniladi.
  Yadro qurolining hamma turdagi portlatishlarida quyidagi ta‘sir etuvchi
  omillar hosil bo‗ladi. Bular to‗lqin zarbasi, yorug‗lik nurlanish, radiatsiya to‗lqini,
  radioaktiv zarrachalar va elektromagnit impulslar hisoblanadi. Bu omillar portlash
  energiyasining 50 foizi to‗lqin zarbasiga, 30-40 foizi yorug‗lik nurlanishiga, 5 foizi
  radiatsiya nurlariga, 15 foizi radioaktiv changlarning hosil bo‗lishiga sarflanadi.