title: Zararlanish o„chog„ida kechiktirib bo„lmaydigan ishlarni tashkil etish
text: 5.2. Zararlanish o„chog„ida kechiktirib bo„lmaydigan ishlarni tashkil etish va olib borish xususiyatlari (AES va kimyoviy obyektlarda) KTZM (kuchli ta‘sir etuvchi zaharli modda), radiatsiyali va boshqa zaharli
  moddalar bilan bog‗liq FVlar sodir bo‗lish ehtimoli mavjud tashkilot, muassasa va
  korxonalarda quyidagi tadbirlarni amalga oshirish zarur:
  radiatsiyali xavfsizlikni ta‘minlash dasturini ishlab chiqish va amalga
  oshirish;
  ionlashtiruvchi nurlanish manbalaridan foydalanilganda fuqarolar olgan
  nurlanishning individual dozalarini nazorat qilish va hisobga olish yagona davlat
  tizimini yaratish;
  KTZM va radiatsiyali ta‘sir tufayli fuqarolar sog‗ligiga zarar yetkazilishi
  xavfi yuqori bo‗lgani uchun to‗lanadigan tovon turlarini va miqdorini belgilab
  chiqish;
  ionlashtiruvchi nurlanish manbalaridan foydalanish bilan bog‗liq faoliyat
  turlarini belgilash;
  tibbiy profilaktika tadbirlarini yaxshi yo‗lga qo‗yish;
  radiatsiyali vaziyat va boshqa xavfli vaziyatlar xavfsizligini ta‘minlash
  chora-tadbirlaridan fuqarolarni xabardor qilish;
  fuqarolarga radiatsiyali xavfsizlik chora-tadbirlarini o‗rgatish;
  radiatsiyali ifloslanish zonalarida fuqarolarni yashashiga doir alohida
  rejimlar joriy qilish;
  radiatsiyali avariyalar natijasida nurlanishga duchor bo‗lgan fuqarolarga
  yordam ko‗rsatish;
  radiatsiyali avariya yuzaga kelish xavfi bo‗lganda tezkor chora-tadbirlarni
  tashkil etish va o‗tkazish.
  KTZM va radiatsiyali xavfsizlik holatini baholash, xavfsizlikni ta‘minlash
  tadbirlarini rejalashtirish va amalga oshirish, mazkur tadbirlar samaradorligini tahlil
  qilish chog‗ida mahalliy davlat hokimiyat organlari, radiatsiyali xavfsizlik sohasida
  tartibga solishni amalga oshiruvchi davlat organlari, shuningdek ionlashtiruvchi
  nurlanish manbalaridan foydalanuvchilar tomonidan olib borilishi zarur.
  Radiatsiyali xavfsizlik holatini baholash quyidagi asosiy ko‗rsatkichlarni o‗z
  ichiga oladi:
  atrof muhit radioaktiv ifloslanishining tavsifi;
  radiatsiyali xavfsizlik tadbirlarining hamda radiatsiyali xavfsizlik normalari
  va qoidalari hamda gigiena normativining bajarilishi tahlili;
  radiatsiyali avariyalar ehtimoli va ularning ko‗lami;
  radiatsiyali avariyalar va ularning oqibatlarini bartaraf etishga tayyorgarlik
  darajasi;
  nurlanish dozalarining belgilab qo‗yilgan asosiy chegaradan yuqori bo‗lgan
  nurlangan shaxslar soni.
  Oziq-ovqat xomashyosi, oziq-ovqat mahsulotlari, ichimlik suvi hamda ularni
  tayyorlash, saqlash, tashish jarayonida ularga yondosh bo‗ladigan materiallar va
  buyumlar radiatsiyali xavfsizlikni ta‘minlash talablariga javob berishi kerak.
  Kimyoviy va radiatsiyali xavfli inshootlar atrofida yashovchi aholi korxona
  faoliyati haqida, undagi kuchli ta‘sir etuvchi zaharli va radioaktiv moddalar haqida
  141
  aniq ma‘lumotga ega bo‗lishlari kerak. Iqtisodiyot obyektlari, ishlab chiqarish
  korxonalari, muassasalar va boshqa barcha obyektlarda FVlar sodir bo‗lganda
  odamlarni xavfli hududdan olib chiqish sxemasini oldindan ishlab chiqish va obyekt
  binolariga osib qo‗yish kerak.
  Ayrim zaharli moddalar tasnifi