title: davlatning iqtisodiy vazifalaridan
text: 452
  kiritilgan qo’shimcha va tuzatishlar, mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va
  xususiylashtirish bo’yicha tadbirlari bozor iqtisodiyoti uchun zarur huquqiy asosni
  ta’minlashga qaratilgan.
  Davlat tomonidan
  ijtimoiy muhitni ta’minlash
  o’z ichiga ichki tartibni saqlash,
  mahsulot sifati va og’irligini o’lchash standartlarini belgilash,
  tovar va xizmatlar
  ayirboshlashni yengillashtirish uchun milliy pul tizimini muomalaga kiritish kabilarni
  oladi.
  Raqobat bozor iqtisodiyotida asosiy tartibga soluvchi mexanizm bo’lib xizmat
  qiladi. Bu shunday kuchki, u xaridorlar yoki iste’molchilarning ehtiyojlariga ishlab
  chiqaruvchi va resurs yetkazib beruvchilarni bo’ysundiradi. Raqobat sharoitida
  ko’plab xaridorlar tomonidan bildirilgan talab va sotuvchilarning taklifi bozor
  narxlarini belgilaydi.
  Bu shuni bildiradiki, ishlab chiqaruvchilar va resurs yetkazib
  beruvchilar iste’molchilarning faqat bozor orqali hisobga olinadigan xohishlariga
  moslashishi mumkin. Bozor tizimining irodasiga bo’ysunuvchi, raqobatlashuvchi
  ishlab chiqaruvchilar foyda olishni va o’z mavqelarining mustahkamlashini kutadi,
  kim bozor qonunlarini buzsa, zarar ko’radi va oxir oqibatda sinadi. Raqobat sharoitida
  xaridor – bu xo’jayin, bozor ularning gumashtasi, korxona
  esa ularning xizmatkori
  hisoblanadi.
  Iqtisodiyotda sotuvchilar o’rtasidagi raqobat o’rnini monopoliyalar egallaganda,
  ularning bozorga ta’sir ko’rsatish yoki undagi narxlarni o’z manfaatlarini ko’zlab
  o’zgartirish imkoniyati paydo bo’ladi. Monopoliyalar o’zlarining takliflari umumiy
  hajmini tartibga solish layoqatidan foydalanib, mahsulot hajmini sun’iy cheklash
  orqali ularga ancha yuqori narx belgilash va shu orqali ancha barqaror foyda olishi
  mumkin.
  Bozor munosabatlari rivojlangan sharoitda monopoliyalar
  ustidan ikki usulda
  nazorat o’rnatiladi. Birinchi usulda, texnologiya va iqtisodiy sharoitlar raqobatli bozor
  mavjud bo’lish imkoniyatini yo’qqa chiqaradigan tabiiy monopoliyalar deb
  nomladigan tarmoqlarda davlat narxlarini tartibga soladi va ko’rsatiladigan
  xizmatlarga standartlarni o’rnatadi. Transport, aloqa, elektr energiyasi ishlab chiqarish
  va boshqa ijtimoiy foydalanishdagi korxonalar ma’lum darajada shunday tartibga
  solinadi. Ikkinchi usulda, samarali ishlab chiqarish juda ko’pchilik bozorlarda raqobat
  rivojining juda yuqori darajasida ta’minlanishi sababli davlat raqobatini kuchaytirish
  va himoya qilish maqsadida monopoliyalarga qarshi qonunlar qabul qiladi.
  Respublikamizda ham monopol faoliyatni cheklash, tovarlar bozorida raqobatni
  rivojlantirish, iste’molchilar va tadbirkorlar manfaatini
  himoya qilishga qaratilgan
  qator qonunlar qabul qilingan.
  Bozor tizimi kishilarning tabiiy qobiliyati, orttirgan bilimi va malakasi hamda
  mulkka egaligini hisobga olib, ularning yuqori daromad olishini ta’minlaydi. Shu bilan
  birga jamiyatning moddiy vositalarga ega bo’lmagan, bilim va malaka darajasi past,
  layoqati ham yuqori bo’lmagan a’zolari, qariyalar,
  nogironlar, ishsizlar yolg’iz va
  qaramog’ida bolalari bo’lgan ayollar juda kam daromad oladi yoki bozor tizimi
  doirasida ishsizlar kabi umuman daromadga ega bo’lmaydi. Qisqasi, bozor tizimi pul
  daromadlarini va milliy mahsulotni jamiyat a’zolari o’rtasida taqsimlashda birmuncha