title: Mol so‘yish - Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \
text: Tuzatilmaydigan yaroqsizlik
  yaroqsizlik to‘g‘risidagi dalolatnoma yoki
  yaroqsizlik
  to‘g‘risidagi qaydnoma bilan rasmiylashtirilib, unda yaroqsizlikning bir qancha faktlari qayd
  qilinadi.
  Dalolatnomada yaroqsizlik tavsifi, uning sababi, yaroqsizga chiqarilgan mahsulot miqdori,
  yaroqsizlik aybdori, yaroqsiz mahsulot tannarxi, aybdor shaxslardan undirilishi lozim bo‘lgan
  summa, yaroqsizlikdan yo‘qotishlar hamda yaroqsizga chiqarilgan mahsulotlar qabul qilinganligi
  to‘g‘risida omborchi yoki qabul qilgan sex belgisi ko‘rsatiladi.
  Dalolatnoma texnik nazorat bo‘limining xodimi, usta va sex boshlig‘i
  tomonidan tuziladi va
  buxgalteriyaga topshiriladi. U yerda yaroqsiz mahsulotning tannarxi hisoblab chiqariladi.
  Dalolatnoma xo‘jalik yurituvchi subekt rahbari tomonidan tasdiqlanib, unda yaroqsizlikdan
  ko‘rilgan zararni hisobdan chiqarish – aybdor shaxsdan undirish yoki ishlab chiqarishga olib
  borish to‘g‘risida qaror qabul qilinadi.
  Tuzatilmaydigan yaroqsizlikdan kelib chiqqan yo‘qotishlar uning tannarxidan yaroqsizga
  chiqarilgan buyumlarning ishlatish mumkin bo‘lgan bahosi bo‘yicha qiymati va
  aybdor
  shaxslardan undiriladigan summalarni chegirib tashlash yo‘li bilan aniqlanadi.
  Tuzatilmaydigan ichki yaroqsizlik tannarxi belgilangan xarajat moddalari bo‘yicha haqiqiy
  xarajatlardan tashkil topadi. Bunda «ishlab chiqarishni tayyorlash va o‘zlashtirish xarajatlari»,
  «yaroqsizlikdan kelib chiqadigan yo‘qotishlar», «boshqa ishlab chiqarish xarajatlari» moddalari
  hisobga olinmaydi. Buyumlar soni ko‘p bo‘lgan korxonalarda yaroqsizlik
  odatda reja yoki
  normativ tannarxdan kelib chiqqan holda baholanadi.
  Tuzatiladigan ichki yaroqsizlik tannarxi tuzatish uchun sarflangan xom-ashyo, Materiallar
  va yarim tayyor mahsulotlar hamda tuzatishda band bo‘lgan xodimlarning ish haqi, ijtimoiy
  sug‘urta ajratmalari va umumishlab chiqarish xarajatlarining tegishli ulushidan kelib chiqqan
  holda aniqlanadi.
  Tuzatiladigan ichki yaroqsizlikdan yo‘qotishlar uning tannarxidan aybdor shaxslardan
  undiriladigan summalarni chegirib tashlash yo‘li bilan aniqlanadi.
  Tashqi yaroqsizlik qiymati yaroqsizga chiqarilgan mahsulotning ishlab chiqarish tannarxi,
  xaridorlar tomonidan ushbu mahsulotni
  sotib olish xarajatlari, hamda yaroqsizga chiqarilgan
  mazhsulotlarni almashtirishdagi transport xarajatlari yoki iste'molchining yaroqsizga chiqarilgan
  mahsulotni tuzatish xarajatlaridan tashkil topadi.
  Ishlab chiqarishdagi yaroqsizlikdan yo‘qotishlar to‘g‘risidagi axborotlar 2610-«Ishlab
  chiqarishgdagi yaroqsiz mahsulotlar» schotida umumlashtiriladi. 2610-schotning debetida
  aniqlangan yaroqsizlikka doir xarajatlar hamda kafolatli ta'mirlash xarajatlari aks ettiriladi. Bu
  schotning kreditida esa yaroqsizlikdan ko‘rilgan yo‘qotishlarni kamaytiradigan summalar
  (yaroqsizga chiqarilgan mahsulotlarning ishlatish imkoni bo‘lgan bahodagi qiymati, aybdor
  shaxslardan undiriladigan summalar, ishlatilishi natijasida yaroqsizlik vujudga kelgan, mol
  yetkazib beruvchilar tomonidan yetkazilgan sifatsiz Materiallar yoki yarim tayyor mahsulotlar
  uchun undiriladigan summalar va h.k.) hamda yaroqsizlikdan ko‘rilgan yo‘qotishlar sifatida ishlab
  chiqarish xarajatlariga olib boriladigan summalar aks ettiriladi.
  2610-«Ishlab chiqarishdagi yaroqsiz mahsulotlar» schoti bo‘yicha analitik hisob
  korxonaning alohida bo‘linmalari,
  mahsulot turlari, xarajat moddalari va yaroqsizlik sabablari
  bo‘yicha yuritiladi.
  Aniqlangan yaroqsizlik va kafolatli ta'mirlash bo‘yicha xarajatlarga 2610-«Ishlab
  chiqarishdagi yaroqsiz mahsulotlar» schoti debetlanganda quyidagi schotlar kreditlanishi mumkin:
  1000-«Materiallarni hisobga oluvchi schotlar» (1010-1090) – yaroqsizlikni tuzatishga sarflangan
  Materiallar qiymatiga;
  2010-«Asosiy ishlab chiqarish», 2310-«Yordamchi ishlab chiqarish» schotlari – asosiy va
  yordamchi ishlab chiqarishda aniqlangan, tuzatilmaydigan yaroqsizlikdan yo‘qotishlar hisobdan
  chiqarilganda;
  2110-«O‘zida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlar» schoti – o‘zida ishlab chiqarilgan
  yarim tayyor mahsulotlarning yaroqsizligi aniqlangan va hisobdan chiqarilganda;
  2510-«Umum ishlab chiqarish xarajatlari» schoti – umum ishlab chiqarish xarajatlarining tegishli
  ulushi yaroqsiz mahsulot tannarxiga qo‘shilganda;
  2810-«Ombordagi tayyor mahsulotlar» schoti – yaroqsizga chiqarilgan mahsulotlar o‘rniga
  xaridorlarga jo‘natilgan mahsulotlarning haqiqiy tannarxi;
  6010-"Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga to‘lanadigan schotlar" – mol yetkazib
  beruvchilardan yaroqsizlikni tuzatishda va kafolatli ta'mirlash bo‘yicha
  olingan xizmatlar
  summasiga;
  6520-"Maqsadli davlat jamg‘armalariga to‘lovlar" schoti – yaroqsizga chiqarilgan mahsulotlar
  bilan bog‘liq xarajatlar bo‘yicha davlat maqsadli fondlariga qlingan ajratmalar summasiga;
  6710-«Mehnat haqi bo‘yicha xodimlar bilan hisoblashishlar» schoti – yaroqsizlikni tuzatishda
  ishtirok etgan xodimlarga mehnat haqi hisoblanganda;
  4220-4290, 6970-schotlar – yaroqsizga chiqarilgan mahsulotlarni qaytarish bilan bog‘liq xarajatlar
  hisobdor shaxslar zimmasidan hisobdan o‘chirilganda;
  6990-«Boshqa majburiyatlar» schoti – iste'molchilarning yaroqsizlikni tuzatishga doir xarajatlari
  bilan bog‘liq sarflar summasiga.
  2610-«Ishlab chiqarishdagi yaroqsiz mahsulotlar» schoti kreditlanganda quyidagi schotlar
  debetlanadi:
  1000-«Materiallarni hisobga oluvchi schotlar» (1010-1090) – yaroqsizlikni tuzatish chog‘ida
  qolgan Materiallar kirimi va tuzatilmadigan yaroqsizlik ishlatish mumkin bo‘lgan bashoda
  hisobdan chiqarilganda;
  2010-«Asosiy ishlab chiqarish» schoti, 2310-«Yordamchi ishlab chiqarish» schoti –
  yaroqsizlikdan ko‘rilgan yo‘qotishlar asosiy va yordamchi ishlab chiqarishlarning mahsulotlari,
  ish va xizmatlari tannarxiga qo‘shilganda;
  9430-«Boshqa operatsion xarajatlar» schoti – o‘tgan yillardagi yaroqsizlikdan ko‘rilgan
  yo‘qotishlar hisobdan chiqarilganda.