title: Nazorat va muhokama uchun savollar
text: Nazorat va muhokama uchun savollar
  1. Zamonaviy qirg‗in qurollarining tasnifi.
  2. Kimyoviy qurol ta‘rif bering.
  3. Biologik qurol nima?
  4. Shikastlovchi omillari nima?
  5. Yondiruvchi qurol-aslahalarning shikastlovchi tasiri.
  6. Yadroviy qurol-aslahalarniig shikastlovchi tasiri nimalardan iborat?
  7. Zamonaviy qirg‗in vositalaridan muhofazalanshi tadbirlari qanday olib
  boriladi?
  8. Dezaktivatsiya – nima?
  9. Degazatsiyaga ta‘rif va qanday o‗tkaziladi?
  10. Dizenfeksiya chora-tadbirlari nimalardan iborat?
  Adabiyotlar
  1. Ibadullayeva X.T, Hakimova F.T. Fuqaro muhofazasi atamalar lug‗ati.
  O‗quv qo‗llanma. – T.: TDIU, 2012. -70 b.
  2. Yormatov Yo.G‗., Yuldoshev O.R., Hamrayeva A.I. Hayot faoliyati
  xavfsizligi. – T., 2009. -346 b.
  3. Tinglovchilar uchun fuqaro muhofazasi masalalari bo‗yicha o‗quv
  qo‗llanma. – T.: FVV, FMI, 2008.-105 b.
  4. Hasanov O‗. Favqulodda vaziyatlarda tibbiy xizmat. Darslik. – T., 2006. -
  211 b.
  5. Fuqaro muhofazasiga oid me‘yoriy-huquqiy hujjatlar, 1-2-tom. – T.: FVV,
  FMI, 2007-270 b.
  6. Istomin A.A., Hakimova F.T. Fuqaro muhofazasi. O‗UM. – T.: TDIU, 2014.
  -334 b.
  7. Fuqaro muhofazasi asoslari (ma‘ruzalar to‗plami). – T.: TDIU, 2010. -190
  b.
  138
  5-bob. FAVQULODDA VAZIYATLARDA IQTISODIYOT
  OBYEKTLARIDA QUTQARISH VA KECHIKTIRIB BO„LMAYDIGAN
  ISHLARNI TASHKIL ETISH VA OLIB BORISH
  5.1. Qutqarish va kechiktirib bo„lmaydigan ishlarning maqsadi, mazmuni
  va bu ishlarga jalb etiluvchi kuch va vositalar
  Insoniyat XX asrga kelib, ona sayyorada tabiiy jarayonlar nihoyatda
  keskinlashishiga guvoh bo‗lmoqda. Bu holatni nafaqat ahyon-ahyonda sodir
  bo‗layotgan zilzilar, balki sel, ko‗chki va boshqa turdagi tabiiy ofatlarning ko‗payib
  borayotgani bilan izohlash mumkin. Tabiiy jarayonlarning keskinlashuvi natijasida
  ba‘zi odamlar kutilmagan xavf-xatarlarga duch kelmoqdalar. FVlarda ularning oldini
  olish va harakat qilish davlat tizimining yaratilish mohiyati respublikamiz
  hududlarida sodir bo‗lishi ehtimoli bo‗lgan tabiiy va texnogen xususiyatli FVlarning
  sodir bo‗lish ehtimoli yuqori ekanligidadir. Har qancha oldini olinishiga qaramay,
  FVlar sodir bo‗lib turar ekan, ularni bartaraf etish uchun ma‘lum kuch va vositalar
  zarur bo‗ladi. FVlar oqibatlarini bartaraf etishda, sodir bo‗lgan FVning turi,
  xususiyatiga muvofiq maxsus kuchlar jalb qilinadi. Bunday vaziyatlarda FVning
  vaqti, qamrab olgan hududi, aholi punkti va boshqa xususiyatlariga alohida e‘tibor
  berilib, zudlik bilan ishga kirishiladi.
  O‗zbekiston Respublikasi FVlar vazirligi oldiga tabiiy ofatlar va boshqa
  falokatlardan respublika aholisini va hududlarini muhofaza qilish borasida talay
  vazifalar qo‗yilgan. Vazirlik tizimidagi barcha kuch va vositalar ana shu
  vaziyatlarning oldini olish, sodir bo‗lganda qutqarish va kechiktirib bo‗lmaydigan
  tadbirlarni olib borish ishlariga yo‗naltirilgan.
  Tez harakat qilish respublika ko‗p tarmoqli (THQRKTM) O‗zbekiston
  Respublikasi FVlar vazirligining to‗g‗ridan-to‗g‗ri bo‗ysinuvchi tarkibiy tuzilmasi
  hisoblanadi.
  THQRKTM 1989-yilda tashkil etilgan bo‗lib, O‗zbekiston Respublikasi
  Vazirlar Mahkamasi qoshidagi FVlar komissiyasiga qarashli bo‗lgan. 1996-yil mart
  oyidan FVlar vazirligining ajralmas bo‗g‗ini hisoblanib kelmoqda.
  1996-yilda FVlar vazirligi tashkil etilgandan so‗ng, THQRKTM tarixida yangi
  bosqich, yangi sahifalar ochildi. O‗sha kezlarda o‗z tarkibigi atigi 40 nafar
  qutqaruvchini olgan markaz, hozirgi kunga kelib 100 dan ortiq malakali, ko‗p toifali
  qutqaruvchilarni, o‗nlab zamonaviy, yuqori texnika saviyasiga ega bo‗lgan maxsus
  avtotexnikalarni va zamonaviy o‗quv moddiy bazasini jipslashtirgan.
  THQRKTMning asosiy vazifalari respublikamizning hududlarida yuzaga
  kelgan avariyalar, talafot, tabiiy va texnogen tusdagi FVlar oqibatlarnini bartaraf
  etishda kechiktirib bo‗lmaydigan chora-tadbirlarni amalga oshirish, ularda avariya-
  qutqaruv, qidiruv-qutqaruv ishlarini samarali va tezkorlik bilan olib borish, kuch va
  vositalarni doimiy jangovor holatini ta‘minlash, FVlar yuzaga kelganda yoki bunday
  xavf mavjud bo‗lganda vazirlik, idora, maxsus xizmatlar, yong‗in xavfsizligi, tez
  tibbiy yordam xizmatlari bilan hamkorlikda xizmat qilishdan iborat. Bundan tashqari,
  markaz faoliyati respublika hududidagi terroristik-qo‗poruvchilik xurujlari natijasida
  o‗ta muhim va toifalangan, kimyoviy, yong‗in va portlash xavfi mavjud bo‗lgan
  obyektlarda hamda jamoat maskanlarida, tog‗li sharoit hududlarida FVlarni bartaraf
  139
  etish, jabrlanganlarga birinchi tibbiy yordam ko‗rsatishdan iborat.
  Vazirlikning kinologiya xizmati ham mavjud bo‗lib, unda tabiiy turdagi FVlar
  (asosan zilzila) oqibatida uyumlar ostida qolib ketganlarni qidirib topish ishlarini
  yanada jonlantirish maqsadida maxsus xizmat itlari tayyorlanmoqda.
  Bundan tashqari, ilg‗or xalqaro tajribani hayotga joriy eta borib,
  Qoraqalpog‗iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar mahalliy budjeti
  hisobidan ―Qutqaruv xizmati‖ tashkil etildi. Bunday xizmatlar Toshkent viloyatining
  Chirchiq va Angren shaharlarida ham faoliyat ko‗rsatib kelmoqda.
  FVlar vazirligi tizimidagi qutqaruvchilar chet mamlakatlarda sodir bo‗layotgan
  olamshumul tabiiy ofatlarda ham jabrlanganlarga o‗zlarining malakali yordamini
  ko‗rsatib kelmoqda. Masalan, 1999-yilning 17-avgustida Turkiyada Izmir va
  Adapazari viloyatlarida hamda 2001-yil Hindistonning Gujarat shtatida ro‗y bergan
  kuchli yer silkinishlarida, 2001-yilda Ukrainaning Kapatorti tumanlarida kuchli jala
  va yomg‗ir, keskin qor erishi natijasida yuz bergan toshqinda, shuningdek Tojikiston
  Respublikasining Qayroqqum bekatida temir yo‗l falokati tufayli sodir bo‗lgan kuchli
  avariyada jabrlanganlarni qutqarishda ishtirok etishib, o‗zlarining mahoratlarini
  namoyish qildilar.
  2004-yil 22-mart kunidan boshlab, FVlar vazirligi tizimidagi Toshkent shahri
  boshqarmasida qutqaruv xizmati tashkil topib, tabiiy ofatlarda, avariyalarda va turli
  xil ko‗rinishdagi FVlarda jabrlanganlarga malakali yordam ko‗rsatib kelmoqda.
  Qutqarish va boshka kechiktirib bo‗lmaydigan ishlar quyidagi maqsadlarda
  o‗tkaziladi:
  1. Odamlarni qutqarish va shikastlanganlarga tibbiy yordam ko‗rsatish.
  2. Yong‗inlar, falokatlarning kengayishiga yo‗l qo‗ymaslik va kommunal
  energetika hamda texnologiya tarmoqlaridagi buzilgan joylarni bartaraf etish.
  3. Iqtisodiyot obyektlarda bundan keyingi bo‗ladigan tiklash ishlarini o‗tkazish
  uchun sharoitlar yaratish.
  Qutqarish ishlarining mazmuni:
  - tuzilmalarning harakat yo‗nalishlari va ish uchastkalarini qidirish;
  - tadbirlarni amalga oshirish uchastkalarida va ularga o‗tish yo‗llarida
  yong‗inning kengayishini oldini olish va uni o‗chirish;
  - buyumlar, qulagan va yonayotgan binolarda, gaz va tutun bosgan xonalardan
  shikastlanganlarni qidirish va olib chiqish;
  - buzilgan, shikastlangan, ustini uyumlar bosib qolgan inshootlarni ochish va
  ulardagi odamlarni qutqarish;
  - shakastlanganlarga birinchi tibbiy yordam ko‗rsatish, ularni davolash
  muassasalariga olib borish;
  - odamlarni kuchli ta‘sir etuvchi zaharli modda (KTZM) bilan zararlangan
  xavfli joylardan, suv bosadigan zonalardan xavfsiz joylarga olib chiqish.
  FVlar oqibatlarini bekamiko‗st bartarf etish maqsadida hamda qutqarish
  tadbirlarini mexanizatsiyalash uchun maxsus texnika, obyektlarda mavjud bo‗lgan
  texnika, shuningdek, yong‗inga qarshi maxsus texnikalardan keng ko‗lamda
  foydalaniladi.
  |