title: Hududiy ishsizlik - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti
text: |
  O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti Pdf ko'rish
  |
  bet | 412/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
  Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASIHududiy ishsizlik
  muayyan hududdagi tarixiy, demografik, madaniy, milliy
  va ijtimoiy-ruhiy xususiyatdagi bir qator kompleks omillar ta’siri ostida ishchi
  kuchi talabi va taklifi o’rtasidagi nomutanosiblik natijasi hisoblanadi.
  Yashirin ishsizlik
  uchun ish kuni yoki ish haftasi davomida to’liq band
  bo’lmaslik xos.
  Iqtisodiyot rivojlanishi darajasining pasayishi korxonalardagi ishlab
  chiqarish hajmining qisqarishiga olib keladi. Biroq, korxona egalari o’z ishchilarini
  birdaniga ishdan bo’shata olmaydilar. Buning natijasida ishchilarning ma’lum qismi
  rasman ish bilan band bo’lsalarda, amalda to’liq holda ishlamaydilar. Buning
  natijasida mehnat unumdorligi pasayib, korxona moliyaviy natijalariga ta’sir
  ko’rsatadi. Yashirin ishsizlik mamlakatda vujudga kelishi mumkin bo’lgan ijtimoiy
  keskinlikka yo’l qo’ymaslikka intilish natijasida ham paydo bo’ladi.
  Turg’un ishsizlik
  mehnatga layoqatli aholining ish joyini yo’qotgan, ishsizlik
  bo’yicha nafaqa olish huquqidan mahrum bo’lgan va faol mehnat faoliyatiga
  hech qanday qiziqishi bo’lmagan qismini qamrab oladi.
  «To’la bandlik» tushunchasi iqtisodiyotda ishsizlikning mutlaq mavjud
  bo’lmasligini bildirmaydi. Iqtisodchilar friktsion va tarkibiy ishsizlikning bo’lishini
  tabiiy deb hisoblaydilar, shu sababli to’la bandlik ishchi kuchining 100% dan kam
  qismini tashkil qiluvchi miqdor sifatida aniqlanadi. Aniqroq aytganda, to’la bandlik
  sharoitida ishsizlik darajasi friktsion va tarkibiy ishsizlar soniga teng bo’ladi. siklik
  ishsizlik nolga teng bo’lganda to’la bandlik sharoitidagi ishsizlik darajasiga erishiladi.
  To’la bandlik sharoitidagi ishsizlik darajasi ishsizlikning tabiiy darajasi deb
  ataladi.
  Ishsizlikning tabiiy darajasi bilan bog’liq bo’lgan milliy ishlab chiqarishning
  real hajmi, iqtisodiyotning ishlab chiqarish salohiyatini ko’rsatadi.
  To’la bandlik yoki ishsizlikning tabiiy darajasi ishchi kuchi bozori muvozanatiga
  erishganda, ya’ni ish izlovchilar soni bo’sh ishchi o’rinlari soniga teng kelganda
  vujudga keladi. Ishsizlikning tabiiy darajasi qandaydir darajada iqtisodiy jihatdan
  maqbul hisoblanadi. Chunki «friktsion» ishsizlarga mos keluvchi ish o’rinlarini topish,
  «tarkibiy ishsizlarga» ham yangi kasbni o’zlashtirish yoki yangi yashash joyida ish
  topish uchun ma’lum vaqt kerak bo’ladi.
  «Ishsizlikning tabiiy darajasi» tushunchasi ma’lum bir aniqliklar kiritishni talab
  qiladi.
  Birinchidan,
  bu tushuncha iqtisodiyot har doim ishsizlikni tabiiy darajasida amal
  qilishi va shu orqali o’zining ishlab chiqarish imkoniyatini ro’yobga chiqarishini
  bildirmaydi. Chunki, ko’pincha ishsizlik darajasi tabiiy darajadan ortiq, ayrim
  hollarda, masalan, ish vaqtidan ortiqcha ishlash va o’rindoshlik ishlarida band bo’lish
  natijasida tabiiy darajadan past ham bo’lishi mumkin.
  Ikkinchidan,
  ishsizlikning tabiiy darajasi o’z-o’zicha doimiy miqdor hisoblanishi
  shart emas, u tarkibiy o’zgarishlar (qonunlar va jamiyat urf-odatlaridagi o’zgarishlar)
  oqibatida o’zgarib turishi mumkin. Masalan, AQSHda ishsizlikning tabiiy darajasi
  dastlab XX asr 60-yillarining o’rtalarida 4,5% deb belgilangan bo’lsa, 70-yillarning
  boshiga kelib 5,5%, 80-yillarning boshida esa 6% gacha o’sdi.
  |
  | |