title: ‘rgasiish obyekti - 0 ‘z b e k ist 0n respublikasi olïy ya g ‘rta m âxsus ta’lim yazirligi
text: 0 ‘rgasiish obyekti
  Dunyoda turizm sohasining ekologik turizm yo‘nalishi insoniyat
  oldidagi ekologik inqirozning oldini olish, insoniyatning barqaror
  rivojianishi va yashab qolishi uchun, sayyoramiz tabiati va uning
  resurslarini saqlab qolishdagi najot yollarini axtarish zaminida
  shakUandi va rivojlanlb bormoqda. Insoniyat oldida turgan
  sayyoraviy ekologik muammolarni insoniyatning o‘zi bartaraf
  etishi kerak va bartaraf etishga majbur. Shu nuqtayi nazardan
  ham, mamlakatimizda ekoturizmni rivojlantirish masalalarini
  o‘z vaqtida hal qilishimiz, tabiatimizdagi bioxilma-xillikni saqlab
  qolish, tabiiy resurslarimizni muhofaza qilish hamda xalqaro
  ekologik mqirozlarning oldini olishga qo‘shgan hissamiz bo‘ladi.
  Shu o‘rinda 0 ‘zbekiston Respubtikasining Birinchi Prezidenti
  LA. Karimovning ushbu so‘zlarini keltirishimiz o‘rinti boiadi:
  “Men turistik biznes deganda, turizmni shunchaki rivojlantirish
  emas, balki kengmq (ushunchani nazarda tutaman. Bundagap turizm
  faoliyati bilan bevosita bogliq bolgan xizmat ko ‘rsatish va servis
  tarmoqlarini rivojlantirish haqida bormoqda. Bu soha taraqqiyoti
  mamlakatimizga xorijiy turistlarni ko ‘plab jalb etish bilan birga, eng
  muhimi, katta valuta tushumlarini ta ’minlash bilan yurtimizning
  iqtisodiy va ijtimoiy rivojiga ulkan hissa qo ‘shishi muqarrar”2.
  Turizm sohasi o‘z rivojianishi ni boshlayotganligi uchun
  respublikamizda iqtisodiyotning bu muhirn tarmogining isiiqboli
  2
  1
  .A.
  Karimov. Obod va ozod vatan, erkin va farovon hayot pirovard
  maqsadimiz. — Toshkent, 0 ‘zbekiston, 2000. 232-b.
  5
  bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar asta-sekinlik bilan tabliî qilinmoqda,
  ekoturizmni O'zbekistonda tashkil qilishning mohiyati, an’analari
  va sfrategiyasi, 0 ‘zbekistonda milliy turizmni rivojlantirish modeli,
  milliy turizm biznesini tashkil qilish va boshqarish hamda turizmda
  xavfsizlik asoslari bo'yicha dastlabki muhim tahlillar natijaîari
  chop qilindi. Shuningdek, 0 ‘zbekistonda turizm sohasida oliy va
  o‘rta toifadagi mutaxassisîar tayyorlash uchun dastlabki darsliklar,
  o'quv-uslubiy qollanmalar, sohani rivojlantirishda o‘quv-uslubiy
  ahamiyatga ega bo‘lgan muhim ilmiy adabiyotlar tayyoriamnoqda.
  0 ‘zbekistonda turizmni rivojlantmshning dolzarb masalalari va
  muammoîari va ulaming yechimlariga bag£ishlangan, o‘quv va
  ilmiy adabiyotlarning nashr qilinganhgi ham, iqtisodiyotimizda
  turizmning muhim sohaga aylanib borayoiganligini bildiradi3.
  Mamlakatimizda turizmni shakllantirishda turizm sohalarining,
  turizm turlarining mohiyaiini anglab olishda turizm amaliyotida
  va nazariyasida etuk mutaxassisîar, olimlarning yo‘qîigi natijasida
  dastlabki vaqtlarda ko‘pïab noaniqliklarga y o i qo‘yildi. Tajribasizîik
  natijasida dastlabki tadqiqotchilar ekoturizmning kelib chiqijshi va
  uning maqsadi, vazifalarini to‘g£ri tushunaolmadilar.
  Ekoiogik turizm xalqaro miqyosda ommavîylashib borishi
  natijasida uning targ‘ibotiga va tashviqotiga bag‘ishlangan ilmiy-
  amaliy konferensiyalar tashkil qilish, o'tkazish kuchaytirilgandan
  keyinnoanîqfîkr-mulohazalar, quruqtavsiyalar, iJmiyto‘plamlarda
  ekoturizmning ta’rif va tavsiflarini belgilashdagi tavsiyalar iîmiy-
  amaliy jihatdan asoslanmagan holda ko£payib ketdi (shaharlar
  ekoturizmi, tarixiy obidalar ekoturizmi, arxeologik qoldiqlar
  ekoturizmi, hayvonot bogiari ekoturizmi, muzeyîar ekoturizmi
  va boshq.).
  Ekoturizmni rivojlantirishda muammolar bilan birga noaniq,
  axborotlarning, tavsiyalaming ham ko‘payib borayotganligi turizm
  3 И.Тухлиев, Т.Абдуллаева. Экологический туризм; сущность, тенденции страте
  гия развития. - Toshkent, 2006. 416-b., Tuxliyev L, Hayitboyev R. va boshqalar. Turizm
  asoslari. - Toshkent, 2014. 330-b. Tuxliyev LS.,Qudratov G ‘.H., Pardayev M.Q. Turizmni
  rejalashtirish. - Toshkent, 2010. 265-b. Mamatqulov X.M. Turizm infratuzilmasi. O'quv
  qo'llanma. - Toshkent, 2011. 336-b.
  a’limi yo‘nalishida foilim olayotgan yosh mutaxassislami ham,
  turisfik firmalar faoliyatini ham, ekoturizmdagi tadbirkorlarni
  ham, tadqiqotchilami ham cha!kashtirishi aniq. Shuning uchun
  ham biz, jahon ekoturizm rivojidagi ustuvor usullar, dasturlarini
  yaxshi
  o‘rganishimiz,
  ekoturizm
  rivojlangan 'davlatlaming
  tajribalari asosida o‘zimizning milliy ekoturizm dasturlarini ishlab
  chiqishga mas’ulmiz. Bu yo‘nalishda dastlab ekoturizmning
  kelib chiqishidagi ijtimoiy-iqtisodiy, tarixiy muhit sabablari va
  mohiyatini bilishimiz va tushunib olishimiz lozim.
  Ekologik turizin Vatanimizning tabiiy resurslaridan oqilona
  foydalanish sohasida, naiaqat xorijiy sayyohlami Vatanimizning
  tabiiy landshaftiari, hayvonot va nobotot dunyosiga boy harnda
  betakror tabiati bilan tanishtirish, balki xalqlar o‘rtasida do‘stlik
  rishtalarini bog‘iash, mamlakatlar va turii xalqlarning bir-birini
  kengroq bilishiai ta’minlaydi, shu bilan biiga 0 ‘zbekiston hududida
  qirilib ketish arafasida turgam noyob hayvoniar va o‘siinliklami
  saqlash, ko‘paytirish maqsadlarida qo‘riqxonalar tarkibida va
  atrofida jahon talablariga javob beraoladigan milliy tabiiy boglarni
  yaratish loyihalarini ishlab chiqish, ularni amalga oshirish orqali
  muhofaza qilinadigan hududlarda ekoturizm obyektlarining moddiy-
  texnika bazasini yaratish uchun «ekoturizmni rivojlantirish» davlat
  dasturlarini ishlab chiqish zarur boiadi.
  Ekologik iurizmning haqiqiy muxlislari o‘zming yangi
  tabiat go‘shalariga sayohati vaqtida «tabiat — jamiyat do'stligi,
  birdamligi» munosabatlarini ko‘rishni xohlaydi,
  kuzatishni
  xohlaydi. Umumiy fikriarni jamlab tahlil qilganimizda, ekoturizm
  tabiat qo'ynida bo‘lishlikdir. 0 ‘zbekistonda hozirgacha turizm
  sohasiga bag‘ishlangan ilmiy adabiyotlarni o‘rganish, tahlil
  qilishdan va turizm ning rivojlanish ma’lumotlari natijalaridan
  ma’lum boiadiki, turizm Respublikamizda umumiy yo‘nalishdagi
  dastlabki bosqichlaridan o‘tdi4.5.
  1
  Tuxliyev S.S., Q udratov G‘.X., Pardayev M.K. Turizmni rejalashtirish. Darslik. - X:
  Iqtisodiyot, 2010. 265-b.
  5 Tuxliyev I.S., Hayitboyev R., Safarov B.Sh., Tursunova G. Turizm asoslari. Darslik. -
  Tosh ¡cent, 2014. 330-b.
  7
  Endilikda,
  Respublikamizda
  turizmni
  rivojlaníirishning
  iqtisodiy geografik, íabiiy, mintaqaviy jihatlarini íadqiq qilish
  yuzaga chiqmoqda. Lekin bu yo‘nalishdagi ilmiy izlanishlar juda
  kam. O'zbekisíoniik turizm mutaxassislari turizrri geografsyasj
  va mintaqaviy turizmni rivojlantirishning jsíiqbolli yo‘nalish
  eitanijgini tadqiq qilishga kirishdilar. Bu yo£nalishdagi dasíSabki
  tadqiqotlardan ma’lum bo‘ldiki, miníaqa turizmini barqaror
  rivojlantirishda ushbu mintaqaning barcha turistik resurslari
  asosiy, hal qiluvchi o‘rinni egallaydi.
  Ekoturizm — «Tabiatni muhofáza qílish», «Biologjya»,
  «Geologiya», «Geografiya», «Botanika», «Tabiatdan foydalanish
  iqíisodi», «Iqtisodiy ekologiya», «Bioekologiya», «Geoekologiya»
  va bostaqa tabiiy fanlaming nazariyasi, asosiari, jamiyat va tabiat
  munosabatlarining hozirgi asrimizga keüb sayyoraviy chegaraíarda
  keskinlashib borayotganligi holatlaridan keiib chiqdi. Shu
  nuqtayi nazardan bu fanlaming har qanday fan ta ’Iimi va har
  qanday sohadagi o‘rni deyarii bir-biriga o‘xshash ta’rifni, tavsifni
  angíatadi. Bunday ta’rif va tavsiflarni G.A.Bekbulaíova juda yaxshi
  tushungan va olimaning xulosalari bo‘vicha «Ekoturizm» fanida
  ekologik fanlar nazariyasiga nisbatan ekoturizm amaliyoti ancha
  ustunroq darajalarni egallaydi6.
  Ekologik turizmning ©‘raini belgilaganda tabiatning inson—
  turist uchun bo‘igan ahamiyatlari ko‘rsatkichlarini keltirish lozim
  boiadi. Ekoturizmning ahamiyatini ekoturistning ehtiyojlarini
  qondirish jihatlariga qarab iqtisodiy, sog‘!omlashtirish, tarbiyaviy
  va estetik guruhlaiga bo‘lisMmiz mumkin. Bu gumhlaming tavsifi
  faqat turist uchun emas, umuminsoniyat hayotidagi tabiatning
  o‘mini ham angíatadi.
  Umumfikrlarni jainlab, tahlil qiSgaoimizda ekoturizm tabiat
  qo‘ynida boMishlikdir. Shundan kelib chiqib, ekoturizmning
  o‘rganish obyekti tabiat va tabiatning barcha resurslari hisoblanadi.
  Sayyoramiz biosferasi va uning barcha íabiiy geografik mintaqalari,
  ‘ Bekbulatova G.A. Turizm va rekreatsiya geografiyasi. M a'ruzalar rnatni. - Nukus,
  2008. 107-b.
  8
  dunyo okeani, togiar, daryolar, osnnonlar, o'simJikiar duhyosi,
  hayvonot olami, iqlim boyliklari va xususiyailari ekoturizmning
  o' rganish obyekti hisoblanadi. Shu biian birga xalqaro ekoturizm
  ilmiy-amaliy adabiyotlarida ekoturizmning asosiy obyektSari
  alohida muhoiaza qiJinadigan tabiiy hududlar, milliy
  parklar, biosfera qo‘riqxonalari, tabiat qo'riqxonalari, iabiat
  buyurtmaxonalari, iabiat rezervatlari deyilgan. Yana bir xulosa
  bo'yicha ekoturist o‘z qiziqishi bo'yicha tanlagan tabiiy obyekt
  iming uchun ekoturizmdagi asosiy obyekt hisoblanadi.
  HsKjuspy
  «4
  EKOLOGIK
  Umamiy
  ekologik faniar
  FANIAR
  ekoiogik faniar
  V
  TIZIM I
  / N
  Ainaliy
  /
  \
  Geoekoiogik
  j
  ekoiogik fanlar
  /
  \
  faniar
  Iqiisodiy
  Bioekologik
  ekoiogik faniar
  faniar
  I-chizma.
  |