title: Iqtisodiy mutanosiblik va uning turlari
text: 358
  Milliy iqtisodiyotdagi muvozanatlik uning turli tomonlari va sohalari o’rtasida
  mutanosiblik bo’lishini taqozo qiladi.
  Iqtisodiy mutanosiblik
  – iqtisodiyotning turli tomonlari va sohalari o’rtasida
  miqdor va sifat jihatdan ma’lum moslik bo’lishidir.
  Bunda tenglik bo’lishi
  shart
  emas. Ular mos keluvchi nisbatlarda (masalan, 2:3, 5:3, 3:1) bo’lishi mumkin.
  Makroiqtisodiy jarayon g’oyat murakkab va ko’p qirrali bo’lishi sababli
  mutanosiblik turlari ham ko’p va xilma-xil.
  Jumladan, professor A.G.Gryaznova va
  boshqalar iqtisodiyotda muvozanatga erishishni ta’minlovchi beshta asosiy
  mutanosiblikni ajratib ko’rsatadilar:
  1) resurslarning hajmi, tarkibiy tuzilishi va samaradorligini moddiy ne’matlar va
  xizmatlar ishlab chiqarish tarkibiy tuzilmasi bilan bog’lovchi
  omillar
  (ishlab
  chiqarish, mehnat, moliyaviy resurslar)
  mutanosibligi
  ;
  2) jamg’arish me’yorini, ya’ni ishlab chiqarishning ma’lum
  hajmiga erishish
  uchun uni kengaytirishga yo’naltiriluvchi mamlakat milliy daromadidagi ulushni
  belgilovchi
  jamg’arish mutanosibligi
  ;
  3) ishlab chiqarish faoliyatidan olingan daromadlarni ishlab chiqarish
  omillarining barcha egalari o’rtasida taqsimlanishi
  nisbatini belgilab beruvchi
  taqsimot mutanosibligi
  ;
  4) iste’molchi
  talabi va taklifning hajmi, tarkibiy tuzilishi va qiymati bo’yicha
  nisbatini belgilab beruvchi
  ayirboshlash (sotish) mutanosibligi
  ;
  5) tovar va pul massasi o’rtasidagi
  nisbatni aks ettiruvchi
  tovar-pul
  mutanosibligi
  86
  .
  Iqtisodiy mutanosibliklarni bu kabi turli ko’rinishdagi turkumlashlar boshqa
  manbalarda ham ko’plab uchraydi. Shunga ko’ra, ularning
  barchasini umumlashtirib
  mutanosiblikning quyidagi guruhlari tarkibiga kiritish mumkin.