title: omillar - Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc
text: 270
  8.5. Ishlab chiqarish xarajatlarining iqtisodiy elementi va
  kalkulatsion moddalari bo‘yicha tahlili
  Ishlab chiqarish xarajatlarini hisobga olish va tahlil etishning uslu-
  biy va me’yoriy shakli O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomo-
  nidan 1999-yil 5-fevralda tasdiqlangan 54-sonli «Mahsulot (bajarilgan
  ish, ko‘rsatilgan xizmat)lar
  ishlab chiqarish tannarxi, mahsulot (ish
  bajarish va xizmat ko‘rsatish) ishlab chiqarish va sotish xarajatlari
  tarkibi va moliyaviy natijalarning shakllanish tartibi to‘g‘risida»gi
  Nizom (o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritilgan holda) bilan belgilanadi.
  Sanoat korxonalari ishlab chiqarish xarajatlarini
  rivojlantirish
  maqsadida buxgalteriya hisobi va hisobotida uning yo‘nalishlari
  bo‘yicha guruhlarga ajratish maqsadga muvofiqdir:
  1. Xarajatlarning iqtisodiy elementlari bo‘yicha;
  2. Xarajatlarning kalkulatsion moddalari bo‘yicha.
  Xarajatlarni elementi bo‘yicha guruhlarga ajratishdan maqsad ularni
  strukturasi, dinamikasini nazorat qilishdan iborat.
  Ko‘rsatkichlarni taqqoslash orqali jonli mehnat bilan boshqa xarajat
  turlarini nisbati, ishlab chiqarish zaxiralarini normalashtirish va tahlil
  etish, oborot mablag‘larini tezligini aniqlash
  va milliy daromadni
  hisoblash imkoniyati tug‘iladi.
  Xarajatlarni elementlari bo‘yicha tahlil natijalariga muvofiq
  material sig‘imi, mehnat sig‘imi va fond sig‘imi darajalari bo‘yicha
  tannarxni pasaytirish imkoniyatlarini aniqlash mumkin.
  Tahlil etishda jami xarajatdagi har bir
  xarajat elementning tutgan
  salmog‘i aniqlanib, o‘tgan yildagisi hamda smetadagi ko‘rsatkichlar
  bilan taqqoslanadi va bu ko‘rsatkichlarni o‘zgarish sabablari aniqlanadi.
  Mahsulotlarning ishlab chiqarish bilan bog‘liq bo‘lgan xarajatlari
  tarkibini iqtisodiy elementlari va moddalari bo‘yicha quyidagi tarkibda
  berish mumkin.
  Ishlab chiqarish xarajatlarini iqtisodiy
  elementlari va kalkulatsion
  moddalari bo‘yicha o‘rganish quyidagicha farqlanadi, ya’ni bo‘limlar va
  korxona bo‘yicha jami xarajatlar faqat iqtisodiy elementlari bo‘yicha
  o‘rganiladi, mahsulotlar turi va turkumi bo‘yicha esa ishlab chiqarish
  xarajatlari kalkulatsiya moddalari asosida ko‘rib chiqiladi. Tahlil etishda
  ishlab chiqarish xarajatlarining jami o‘zgarishi va uning tarkibi bo‘yicha
  o‘zgarishlari mutlaq va nisbiy jihatdan o‘rganiladi.
  Nisbiy jihatdan
  o‘rganishda har bir turkum xarajat moddasi yoki elementining jami
  ishlab chiqarish xarajatlari tarkibidagi salmog‘iga baho beriladi.