title: КОМПЕТЕНТ
  -ЛИК - Mavzu: Texnologiya fani o‘qituvchisini axborot olishga oid kasbiy kompetentligini
text: КОМПЕТЕНТ
  -ЛИК
  kompetentlik tartibini belgilashda kasbiy pedagogik ta’limning asosiy maqsadlariga
  muvofiq ijtimoiy hamda shaxsiy tajribaning mohiyati, ijtimoiy jamiyatda kasbiy
  faoliyatni tashkil etish jarayonida hayotiy kasb etadi. Ushbu nuqtai nazardan tayanch
  kompetentlik: yaxlit – mazmunli, ijtimoiy – madaniy, o‘quv – bilish, axborot olish,
  kommunikativ, ijtimoiy faoliyatli, shaxsning o‘z–o‘zini takomillashtirish turlariga
  bo‘linadi.
  O‘qituvchining axborot olish kompetentligi tayanch kompetentliklar sirasiga
  kiradi va uning kasbiy faoliyatidagi zaruriy bo‘g‘in hisoblanadi. Ma’lumki, real
  ob’ektlar (televizor, televizor, magnitofon, telefon, faks, kompyuter, printer,
  modem) va axborot texnologiyalari (audio- va videoyozuv, elektron pochta, OAV,
  Internet) vositasida axborotni mustaqil izlash, tahlil qilish, tanlab olish, qayta
  ishlash, saqlash va uzatish kabi ko‘nikmalar shakllanadi. Bu kompetentlik bo‘lajak
  o‘qituvchining o‘quv predmetlari va ta’lim sohasida, shuningdek, atrof olamdagi
  axborotga nisbatan faoliyat ko‘nikmalarini ta’minlaydi. Shu bilan birgalikda,
  o‘qituvchining kasbiy kompetentliklari ko‘lami anchagina keng.
  Pedagogning axborot olish kompetentligi axboriy muhit bilan o‘zaro
  aloqadorlikdagi bilim, ko‘nikma, malaka va refleksiv ko‘rsatmalarning kompleksi
  mavjudligida aks etadi.
  Axborot olish kompetentligi − shaxsning kasbiy ahamiyatli integrativ sifati
  bo‘lib, uning axborot olamida mo‘ljalni to‘g‘ri olish va faoliyat yuritish uchun zarur
  bo‘lgan kompetensiyalar majmuini o‘zlashtirish darajasi bilan tavsiflanadi.
  1.3. Bo‘lajak
  mehnat ta’limi o‘qituvchilarini axborot olish
  kompetentligini rivojlantirish motivatsiyalari
  Ta’lim jarayonini takomillashtirishning muhim omili oliy ta’lim tizimida
  mehnat ta’limi o‘qituvchilari kasbiy kompetentligini yuqori darajada
  shakllantirilishi bilan uzviy bog‘liq. Ushbu jarayon mehnat ta’limi o‘qituvchisini
  tayyorlash mazmunini asoslash va kasbiy kompetentligini shakllantirish
  texnologiyasini yaratishda muayyan o‘zgarishlarni amalga oshirish zaruriyatini
  keltirib chiqaradi.
  Hozirgi paytda mehnat ta’limi yo‘nalishi o‘quv rejasida talabalarni axborot
  va kompyuter texnologiyalarining qo‘llanilish sohalari bilan tanishtiruvchi
  “Informatika
  va
  axborotlar
  texnologiyasi”,
  “Internet
  tizimi”,
  “Mexanizatsiyalashtirish va avtomatlashtirish asoslari”, “Elektrotexnika va
  radiotexnika”, kabi fanlar kiritilgan.
  Amaliyot shuni ko‘rsatmoqdaki, axborot va kompyuter texnologiyalarining
  keng taraqqiyotiga qaramay, ularda bo‘lajak mehnat ta’limi o‘qituvchilarini
  tayyorlash jarayonida foydalanish uchun zaruriy nazariy va amaliy, ilmiy – uslubiy
  asoslar yetarli darajada ishlab chiqilmagan. Oliy ta’lim muassasalari mehnat ta’limi
  yo‘nalishi o‘quv jarayonida kompyuter texnologiyalaridan foydalanishning
  quyidagi ikki yo‘nalishi mavjud
  6
  .
  Birinchi yo‘nalishda bilim, ko‘nikma va malakalarni o‘zlashtirish
  kompyuter imkoniyatlarini bilishga, turli masalalarni yechishda ulardan foydalanish
  malakalarini shakllantirishga olib keladi.
  Ikkinchi yo‘nalishda kompyuter texnologiyalari o‘quv – tarbiya jarayonini
  tashkil etish samaradorligini oshirishning muhim vositasi bo‘lib xizmat qiladi.
  Oliy ta’lim muassasalari mehnat ta’limi yo‘nalishi o‘quv jarayonida axborot
  texnologiyalaridan foydalanishning asosiy masalasi bu bo‘lajak mehnat ta’limi
  o‘qituvchilarining intelektual imkoniyatlarini kengaytirishdan iborat. Hozirgi
  vaqtda o‘qitish tushunchasining o‘zi o‘zgarib bormoqda, bilimlarni o‘zlashtirish esa
  axborotdan foydalana olishga, uni kompyuter yordamida egallashga o‘z o‘rnini
  bermoqda.
  O‘quv jarayonida axborot texnologiyalaridan foydalanish to‘laligicha
  qonuniyatga mos hodisadir. Faqat ta’limda ulardan foydalanishning samaradorligi
  o‘qituvchi – talaba o‘zaro aloqasi tizimida kelib chiqadigan murakkab o‘zaro
  aloqalarning o‘rnini bosishi, haqidagi aniq tasavvurlar bilan bog‘liq. Axborot
  texnologiyalari o‘qitishning maqsad va mazmunini o‘zgartiradi, uning yangi
  metodlari va tashkiliy masalalari paydo bo‘ladi.
  6
  .
  . Pedagogik ta’limda zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy etishning ilmiy-nazariy asoslari. Monografiya. –
  Toshkent: Fan, 2007.
  Kompyuterlarning o‘qitish mazmuniga ta’siri talabalarga ko‘plab
  imkoniyatlarni ochib beradi. Bu birinchi tomondan kompyuterlarning o‘quv
  materiallarini namoyish etish imkoniyatlarining yuqoriligi, sun’iy intellekt
  g‘oyalarini joriy etilishi bilan bog‘liqdir. Ikkinchi tomondan kompyuterlar o‘qitish
  mazmuniga har xil evristik vositalarni olib kiritadi. Kompyuterlarning muhim
  ahamiyatli tomonlaridan yana biri bu ularning integratsiyalashgan o‘quv fanlarini
  yaratishga real imkoniyat vujudga keltirishidir.
  Mehnat ta’limi o‘qituvchilarini tayyorlash jarayonini axborotlashtirish
  quyidagilarni o‘z ichiga oladi: mehnat ta’limida o‘quv-metodik ishlarni tashkil etish;
  mehnat ta’limi o‘qituvchisi va uning rolini o‘zgartirishga bo‘lgan talablarni ortishi;
  axborot resurslarining mumkin bo‘lgan hajmining to‘satdan ortishi; axborot xizmati
  ko‘rsatishning ahamiyati o‘sishi, ayniqsa, ta’limiy va ilmiy harakterdaligi; mehnat
  ta’limi o‘qituvchilarini tayyorlashda virtual stendlar va laboratoriyalardan
  foydalanishning ta’lim samaradorligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi; dasturiy
  ta’minotlarning yaratilishi asosida bo‘lajak o‘qituvchilarda mashg‘ulotlarni yaqqol
  tasavvur qilishlariga imkoniyat yaratilganligi va boshqalar.
  Shu bilan birga, mehnat ta’limi o‘qituvchilarini tayyorlashda ta’lim tizimini
  axborotlashtirish quyidagi o‘ta muhim masalalarni hal qilishni ta’minlaydi: mehnat
  ta’limi sifati va samaradorligini oshirish; ta’lim olish ko‘rgazmaliligini ta’minlash
  va uni osonlashtirish; milliy ta’limning jahon ta’lim tizimiga integratsiyalashuvini
  ta’minlash; mehnat ta’limi jarayonida o‘qitishni individuallashtirish va
  differensiyalash; teskari aloqani ta’minlash va o‘quv faoliyatini nazorat qilish;
  mehnat ta’limi jarayonida mashq qilish va mustaqil tayyorgarlikni tashkil etish;
  o‘quv vaqtini tejash; o‘quv axborotlarni kompyuter orqali vizuallashtirish;
  o‘rganilayotgan hodisa va jarayonlarni modellashtirish; kompyuterda laboratoriya
  mashg‘ulotlarini bajarish; ma’lumotlar bazasini yaratish va undan foydalanish;
  o‘qituvchida axborot madaniyatini shakllantirish va boshqalar.
  Bo‘lajak
  mehnat
  ta’limi o‘qituvchilarini tayyorlash jarayoniga
  kompyuterlarni qo‘llashning shakl va metodlarini belgilashda, ularning yangi texnik
  yechimni yaratishdagi axborotlarga bo‘lgan ehtiyojini qondirishi va undan amalga
  oshirishning samarali yo‘llarini ishlab chiqishda foydalanishni e’tiborga olish lozim.
  Bundan kelib chiqqan holda bo‘lajak mehnat ta’limi o‘qituvchilarining axborot
  texnologiyalaridan foydalanishligini takomillashtirishdagi vazifalari tahlili asosida,
  bu jarayonda kompyuterlarni qo‘llashning quyidagi asosiy yo‘nalishlarini belgilab
  oldik:
  Mehnat ta’limi o‘qituvchisini kasbiy-pedagogik tayyorlash sifatini tubdan
  oshirish uning mazmuni bilan bevosita bog‘liqdir. Oliy ta’lim muassasasida mehnat
  ta’limi o‘qituvchilarini tayyorlashda axborot olish kompetentligini ta’minlaydigan
  yangicha yondashuvlarni ilmiy asoslash dolzarb vazifa bo‘lib kelmoqda.
  Mehnat ta’limi o‘qituvchilarining axborot olish kompetentligi uning kasbiy
  kompetentligining ajralmas tarkibiy qismi bo‘lib, kelajakda axborotlashgan
  jamiyatda o‘z munosib o‘rnini topishi uchun zamin yaratadi
  7
  .
  Mehnat ta’limi o‘qituvchilarining axborot olish kompetentligi quyidagi
  tajribalarni o‘zlashtirishni o‘z ichiga oladi:
  axborot texnologiyalari sohasidagi bilish faoliyati tajribasi;
  o‘z predmeti sohasida axboriy faoliyatni amalga oshirish tajribasi;
  (axborot texnologiyalaridan foydalanib, metodik, loyihali, modelli masalalarni
  yechish tajribasi);
  kasbga yo‘naltirilgan axborot texnologiyalari sohasida ijodiy faoliyat
  tajribasi;
  pedagogik faoliyatda axborot texnologiyalaridan foydalanish bilan
  bog‘liq qadriyatli munosabatni shakllantirish tajribasi.
  Mehnat ta’limi o‘qituvchilarining axborot olish kompetentligini
  shakllantirish jarayonining asosiy elementlari quyidagilardan iborat:
  nashriy va grafik hujjatlarni namoyish etish uchun axborot
  texnologiyalarini qo‘llash ko‘nikmasi;
  7
  To‘rabekov F.S., Tulyakov A., Hamidov O. Mehnat ta’limi o‘qituvchilarini kasbiy kompetentligini
  shakllantirishda texnik vositalardan foydalanish // Mehnat va kasb ta’limi o‘qituvchilarini kasbiy kompetentligini
  ta’minlashning integrativ texnologiyalari: Respublika ilmiy – amaliy anjuman materiallari.– Toshkent: JDPI, 2010.
  darsda audio- va video materiallarni namoyish etish uchun axborot
  texnologiyalarini qo‘llash ko‘nikmasi;
  prezentatsiyalar yaratish ko‘nikmasi;
  jadvallar, texnologik xaritalar yordamida ma’lumotlarni tizimlashtirish
  va qayta ishlash ko‘nikmasi;
  kompyuter yordamida qiyosiy jadvallar yaratish va qonuniyatlarni
  aniqlash ko‘nikmasi;
  jarayonlarni va ob’ektlarni modellashtirish, chizma va eskizlar
  tayyorlash uchun uchun axborot texnologiyalarini qo‘llash ko‘nikmasi;
  kompyuterli testlashdan foydalanish ko‘nikmasi;
  pedagogik
  masalarni
  hal
  etishda,
  axborot
  yig‘ishda,
  telekonferensiyalarda ishtirok etishda, ilmiy, pedagogik va metodik ma’lumotlarga
  murojaat qilishda Internetdan foydalanish ko‘nikmasi.
  Mazkur ta’lim
  yo‘nalishlaridagi
  bakalavrlarning
  axborot
  olish
  kompetentligini rivojlantirishning pedagogik shart-sharoitlari quyidagicha:
  o‘quv-bilish faoliyatining tarkibiy qismi bo‘lgan axborot olish
  faoliyatini ta’limning barcha bosqichlarida dolzarblashtirish;
  talabani axborotni olish, saqlash, qayta ishlash, uzatish bilan bog‘liq
  bo‘lgan maxsus tashkil etilgan, rivojlantiruvchi o‘quv-bilish faoliyatiga jalb etish;
  o‘quv-bilish faoliyatining axborot olamidagi talabaning sub’ektiv
  o‘rnini ta’minlash.
  Axborot olish kompetentligiga ega bo‘lgan mehnat ta’limi o‘qituvchisi
  quyidagi imkoniyatlarga ega:
  a) o‘quv va ilmiy axborotlarga keng yo‘lning ochiqligi;
  b) o‘quv jarayonini kompyuterlashtirishni amalga oshirish;
  v) turli ko‘rinishdagi axborotlarni tizimlashtirish va umumlashtirish;
  g) yangi axborot yaratish va uni kasbiy faoliyatda qo‘llash;
  d) yangi o‘quv dasturlarini yaratish yoki yangilash;
  e) hamkasblar bilan tezkor muloqot.
  Mehnat ta’limi o‘qituvchilarida axborot olish kompetensiyalarini
  egallaganligining uch darajasi ajratiladi:
  |