title: Aktsiyadorlik jamiyatlarida mehnat haqi bo’yicha hisob-kitoblar auditining maqsadi, vazifalari va
text: |
  Aktsiyadorlik jamiyatlarida mehnat haqi bo’yicha hisob-kitoblar auditining maqsadi, vazifalari va
  |
  bet | 103/303 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 3,45 Mb. | | #118994 |
  Bog'liq Аудит УМК 2023-2024 (3)Aktsiyadorlik jamiyatlarida mehnat haqi bo’yicha hisob-kitoblar auditining maqsadi, vazifalari va manbalari.
  O’zbekiston istiqlolning dastlabki kunlaridan barcha jabhalarda ijtimoiy yo’naltirilgan bozor iqtisodiyotiga ega demokratik huquqiy davlatni barpo ejtishga qaratilgan keng ko’lamli kompleks islohotlarni amalga oshirish va rivojlantirish bo’yicha o’z yo’lini tanladi.. Shu sababli, mehnatga haq to’lash bo’yicha xodimlarni ijtimoiy qo’llab quvvatlash va himoya qilish bo’yicha o’tkazilayotgan auditorlik tekshiruvlarini o’tkazishdan maqsad mehnat munosabatlariga tegishli bo’lgan qonunchilikka rioya qilinishi, ish haqi va turli xil qo’shimcha to’lovlar va mukofotlar, shuningdek, ish haqidan soliqlar va ijtimoiy ehtiyojlar uchun to’lovlar to’g’ri hisoblanishi ustidan nazorat qilishdan iborat.
  Mehnat haqi bo’yicha hisob-kitoblar auditida hal etiladigan vazifalar
  Vazifalar majmui
  |
  Auditda hal etiladigan vazifalar
  |
  1.Mehnat qonunchiligiga doir huquqiy-me’yoriy hujjatlarga rioya qilinishi va ichki nazorat samaradorligining holatini baholash
  |
  Mehnat haqi to’lashni belgilovchi huquqiy-me’yoriy hujjatlarning mavjudligi va tahlili;
  Jamoa mehnat shartnomalari, xodimlarni mukofotlash va rag’batlantirish to’g’risida nizom mavjudligi;
  Kadrlar, ish vaqti va ishlab chiqarilgan mahsulot (ish, xizmat) hisobini hujjatlashtirishning tashkil etilishi;
  Haq to’lash va ish haqidan ushlanadigan summalar turlarining klassifikatori (turkumlagichi) mavjudligi;
  Ish haqi fondi ustidan nazorat tizimining mavjudligi va holati;
  Hisobot ko’rsatkichlarning sintetik va analitik htisob registrlari ma’lumotlariga mosligi.
  |
  2.Mehnat haqi bo’yicha hisob-kitoblarga doir
  |
  Dastlabki hisob hujjatlarining to’g’ri rasmiylashtirilishi;
  Haq turlari (ishbay, vaqtbay va h.k.) bo’yicha ish haqi hisoblashning to’g’riligi.
  |
  Hisob va hisobot ma’lumotlarining ishonchliligini tekshirish.
  |
  Har xil maqsadlar (mehnat ta’tili va h.k.) uchun o’rtacha ish haqini hisoblashni tekshirish;
  Ish haqidan ushlanadigan summalar to’g’riligi;
  Ish haqi xarajatlarini tannarx tarkibiga qo’shish;
  Ish haqi hisoblash va undan ushlanadigan summalarni hisob- registrlarida aks ettirish;
  Soliqqa tortishda imtiyozlarni qo’llash va jami daromadni hisoblashning to’g’riligi;
  |
  3.Byudjetdan tashqari fondlar, yagona ijtimoiy to’lov bo’yicha hisob-kitoblarning to’g’riligi
  |
  Yagona ijtimoiy to’lov fondiga ajratmalarni hisoblash bazasi va hisob-kitoblar to’g’riligi;
  Yagona ijtimoiy to’lov fondi bilan hisob-kitoblarni hisob va hisobotda aks ettirishning to’g’riligi;
  |
  Auditor tekshiruv chog’ida avvalo hisobot ko’rsatkichlarida jiddiy xatolar yo’qligiga etarli darajada ishonch hosil qilishi lozim. Bunda dalil-isbotlarni to’plash uchun har xil manbalardan shakllanadigan axborot bazasidan foydalaniladi. Shuningdek, auditni boshlashdan oldin ichki hisob- kitoblarni tekshirish uchun zarur bo’lgan me’yoriy hujjat paketi, sintetik va analitik hisob registrlari va boshlang’ich hujjatlarni komplektlaydi.
  Mehnat haqi bo’yicha hisob-kitob muomilalarini buxgalteriya hisobida aks ettirish va soliqqa tortish bo’yicha belgilangan qoidalarni tartibga soluvchi me’yoriy-hujjatlar to’plamimijoz korxona faoliyatining xususiyatlarini hisobga olgan holda shakllantirilishi lozim.
  Ta’kidlash joizki, mehnatga haq to’lash masalalari etarli darajada murakkab. Unda mehnatning tavsifi, mehnat harajatlarini va uning natijalarini o’lchash hamda baholash, rastsenkalar, mukofotlar va hokazolarni belgilash bilan bog’liq ko’plab nozik va o’ziga xos tafsilotlari mavjud. Shuning uchun auditordan ushbu masalalar bo’yicha me’yoriy baza va hisob yuritishning ahvolini aniqlash, shtatlar jadvali, korxona rahbariyatining xodimlarni oylik maosh tayinlab ishga qabul qilish to’g’risidagi buyruqlarni (tanlab tekshiriladi), tuzilgan pudrat shartnomalari va mehnat bitimlari, mehnatga haq to’lash, mukofotlash va moddiy yordam berish to’g’risidagi nizomlarni o’rganish talab etiladi. So’ngra ish vaqtini hisobga olish tabellari, ishbay ishlar uchun naryadlar va hisoblashuv-to’lov va to’lov vedomostlari, mehnatga haq to’lash hamda uni tartibga solish bilan bog’liq boshqa hujjatlarning rasmiylashtirilishi tekshiriladi. Auditor ushbu masalalar bilan tanishib chiqib, mehnatga haq to’lash bo’yicha hisob-kitoblarning asosiy bloklarini sinchiklab tekshirishi lozim. Xususan:
  Korxona xodimlarining shtat jadvalida belgilangan oylik maoshlariga rioya qilinishi; shtat jadvalining boshqaruv kengashi yoki aktsiyadorlar majlisida tasdiqlanganligi; o’rindoshlik asosida mehnatga haq to’lashning to’g’riligi; shtat intizomiga rioya qilinishi; mehnat bitimlari bo’yicha mehnatga haq to’lashning asosligi.
  Ishchilarga ishbay naryadlar bo’yicha haq to’lashning to’g’riligi, xususan, bajarilmagan ishlar uchun qo’shib yozish hollari yo’qligi, mehnatga haq to’lashning akkord tizimi qo’llanilganligi. Akkord naryadlarining tegishli butun ish uchun qilingan kalkulyatsiya bilan asoslanishi, akkord topshiriqlarining belgilangan muddatda bajarilganligi va yuqori sifatliligi aniqlanadi.
  Mukofotlash tartibi va asosliligi, mukofotlash sabablarini aniqlash va mehnat jamoasi tomonidan qabul qilinib, tasdiqlangan mukofotlash tizimini tahlil qilish bilan birgalikda aniqlanadi.
  |
  | |