title: Tarmoq kompyuterlarini tashkil etish va boshqarish
text: 7.3. Tarmoq kompyuterlarini tashkil etish va boshqarish
  mexanizmlari
  Peer-to-peer arxitekturasi
  Garchi bugungi kunda Internetda mavjud bo‘lgan ko‘pgina
  dasturlar mijoz-server arxitekturasidan foydalanishsada, "peer-to-
  peer" (P2P) deb nomlangan arxitekturani ishlatish g‘oyasi e’tiborni
  jalb qildi. Ushbu arxitekturada ikki tengdosh kompyuter (noutbuk, ish
  stoli yoki mainframe) o‘zaro almashish xizmatlari uchun bir-biri bilan
  aloqa o‘rnatishi mumkin. Ushbu arxitektura ba’zi sohalarda, masalan,
  mijoz audio-video fayli kabi katta faylni uzatmoqchi bo‘lsa, mijoz-
  server arxitekturasi server mashinasiga juda ko‘p yuklama berilganida.
  Ikkita tengdosh serverga bormasdan bir-birlariga ixtiyoriy fayl yoki
  ma’lumot almashishi kerak bo‘lsa, bu g‘oya qiziq hisoblanadi. Shu
  bilan birga, P2P arxitekturasi mijoz-server arxitekturasini e’tiborsiz
  qoldirmasligini ta’kidlashimiz kerak.
  Aslida,
  bu
  jarayonda
  ishtirok
  etishni
  istagan
  ba’zi
  foydalanuvchilar tomonidan server vazifasini bo‘lishishdir. Masalan,
  254
  bir nechta mijozlarga ulanishga ruxsat berishning o‘rniga va har biri
  katta faylni yuklab olishning o‘rniga, server har bir mijozga faylning
  bir qismini yuklab olishga va keyin uni bir-birlari bilan bo‘lishishga
  ruxsat berishi mumkin. Faylning bir qismini yuklab olish yoki yuklab
  olingan faylni almashish jarayonida kompyuter mijoz va boshqa
  serverning rolini o‘ynashi kerak. Boshqacha aytganda, kompyuter bir
  lahzada ma’lum bir dastur uchun mijoz, boshqa vaqtda esa server
  bo‘lishi mumkin. Ushbu dasturlar endi tijorat tomonidan boshqariladi
  va Internetning rasmiy qismi emas.
  DHCP
  TCP/IP protokoli to‘plamidan foydalanadigan har bir kompyuter
  o‘z IP manzilini bilishi kerak. Agar kompyuter sinfsiz manzilni
  ishlatsa yoki tarmoqostining a’zosi bo‘lsa, shuningdek, uning quyi
  tarmoq
  maskasini bilishi kerak.
  Bugungi kunda
  aksariyat
  kompyuterlar ikkita ma’lumotga muhtoj: boshqa tarmoqlar bilan
  bog‘lanish uchun standart protokol manzili va manzillar o‘rniga
  nomlardan foydalanish uchun serverining manzili. Boshqacha qilib
  aytganda, odatda to‘rtta ma’lumot kerak:
  Kompyuterning IP manzili;
  Kompyuterning tarmoqosti maskasi;
  Marshrutizatorning IP manzili;
  Nomlar serverining IP manzili.
  Ushbu to‘rtta ma’lumot konfiguratsiya faylida saqlanishi
  mumkin va yuklash jarayonida kompyuter tomonidan unga kirish
  mumkin. Ammo disksiz ish stansiyasi yoki birinchi marta ishga
  tushirilgan diskka ega kompyuter haqida nima deyish mumkin?
  Disksiz kompyuter bo‘lsa, operatsion tizim va tarmoq dasturlari
  faqat o‘qish uchun xotirada saqlanishi mumkin (ROM). Biroq,
  yuqoridagi ma’lumotlar ishlab chiqaruvchiga ma’lum emas va
  shuning uchun uni ROM-da saqlash mumkin emas. Ma’lumotlar
  mashinaning shaxsiy konfiguratsiyasiga bog‘liq va mashina ulangan
  tarmoqni belgilaydi. DHCP xost konfiguratsiyasining rasmiy protokoli
  bo‘lishidan oldin, ushbu taklif uchun ba’zi boshqa protokollar
  ishlatilgan. Biz ularni bu yerda qisqacha tasvirlaymiz.
  RARP
  255
  Internet davrining boshida, yuklangan kompyuter uchun IP
  manzilini ta’minlash uchun Reverse Address Resolution Protocol
  (RARP) protokoli ishlab chiqilgan. RARP aslida ARP ning versiyasi
  bo‘lib, ARP IP manzilni fizik manzilga xaritada joylashtiradi: RARP
  fizik manzilni IP manzilga xaritada joylashtiradi. Biroq, bugungi
  kunda RARP ikkita sababga ko‘ra eskirgan. Birinchidan, RARP
  ma’lumotlar bog‘lanish sathining uzatish xizmatidan foydalangan,
  ya’ni RARP serveri har bir tarmoqda bo‘lishi kerak. Ikkinchidan,
  RARP faqat kompyuterning IP manzilini taqdim qilishi mumkin,
  ammo bugungi kunda kompyuter yuqorida aytib o‘tilgan barcha to‘rtta
  ma’lumotga muhtoj.
  BOOTP
  Bootstrap Protocol (BOOTP) - bu DHCP ning dastlabki
  avlodidir. Bu RARP protokolining ikkita kamchiliklarini bartaraf etish
  uchun mo‘ljallangan mijoz-server protokoli. Birinchidan, u mijoz-
  server dasturi bo‘lganligi sababli BOOTP serveri Internetning istalgan
  joyida bo‘lishi mumkin. Ikkinchidan, yuqorida biz aytib o‘tgan barcha
  ma’lumotlarni, shu jumladan IP manzilni ham berishi mumkin.
  Yuqorida tavsiflangan to‘rtta ma’lumotni berish uchun, u RARP
  protokoli bo‘yicha barcha cheklovlarni olib tashlaydi. BOOTP - bu
  statik konfiguratsiya protokoli. Mijoz o‘z IP manzilini so‘raganda,
  BOOTP serveri mijozning fizik manzili va uning IP manzili bilan mos
  keladigan jadvalga murojaat qiladi. Bu fizik manzil va mijozning IP
  manzili o‘rtasidagi bog‘lanish allaqachon mavjudligini anglatadi.
  Ulanish oldindan belgilanadi.
  Dinamik konfiguratsiya protokoli kerak bo‘lgan ba’zi holatlar
  mavjud. Masalan, xost bir fizik tarmoqdan boshqasiga o‘tganda, uning
  fizik manzili o‘zgaradi. Boshqa bir misol sifatida, host vaqtincha IP
  manzilidan foydalanilishini xohlaydigan holatlar mavjud. BOOTP bu
  vaziyatlarni bajara olmaydi, chunki fizik va IP manzillar orasidagi
  bog‘lanish statik va ma’mur tomonidan o‘zgartirilmaguncha jadvalda
  o‘rnatiladi. DHCP ushbu kamchiliklarni bartaraf etish uchun ishlab
  chiqilgan.
  DHCP
  Dynamic Host Configuration Protocol (DHCP) - bu disksiz
  kompyuter yoki birinchi marta ishga tushirilgan kompyuter uchun
  to‘rtta ma’lumotni berish uchun yaratilgan mijoz-server protokoli.
  256
  DHCP BOOTP ning vorisi hisoblanadi. BOOTP eskirgan deb
  hisoblansa ham, konfiguratsiya uchun BOOTP dan foydalanadigan
  ba’zi tizimlar mavjud bo‘lishi mumkin. DHCP mijozi va serveri bitta
  tarmoqda yoki turli tarmoqlarda bo‘lishi mumkin. Keling, har bir
  holatni alohida muhokama qilaylik.
  |