title: Tadbirkorlik kapitali va uning harakati bosqichlari
text: |
  Tadbirkorlik kapitali va uning harakati bosqichlari Pdf ko'rish
  |
  bet | 218/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
  Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASI
  4. Tadbirkorlik kapitali va uning harakati bosqichlari
  Tadbirkor ixtiyorida bo’lib, foyda olish maqsadida ishlatiladigan va
  yollanma mehnat tomonidan harakatga keltiriladigan barcha moddiy vositalar,
  tovarlar va pul mablag’lari birgalikda tadbirkorlik kapitali deb ataladi.
  Tadbirkorlik kapitali ishlab chiqarish va muomala jarayonida doimo harakatda bo’ladi
  va bu harakat jarayonida bir qator bosqichlarni bosib o’tadi.
  Kapital ikki xil xususiyatga ega bo’lib, uning qiymati – ko’pchilikka ma’lum
  bo’lganidek, ushbu kapitalni ishlab chiqarishga sarflangan ijtimoiy zaruriy mehnat
  sarfidan iboratdir. Kapitalning nafliligi esa uning: a) ko’plab turdagi va miqdordagi
  nafliliklarni (tovar va xizmatlarni) yaratishda; b) ishchi kuchining ish bilan bandligini
  ta’minlashda; v) qisman qiymatning tashkil topishida, ya’ni shakllanishida; g) eng
  muhimi, qo’shimcha mahsulotni yaratishda va o’zlashtirishda to’liq ishtirok etishi
  orqali namoyon bo’ladi.
  Kapital qaysi sohada va qanday shaklda amal qilmasin hamda qanday tarkibiy
  qismlardan iborat bo’lishidan qat’iy nazar, u barcha ko’rinishlarda ikki tomonlama
  xususiyatga ega bo’ladi va shu xususiyatlarning birligi sifatida amal qiladi.
  Kapitalning bu xususiyatlari tovardagi ikki xil xususiyatdan va uni keltirib chiqaruvchi
  sabab – tovarda gavdalangan mehnatning ikki yoqlama tavsifidan kelib chiqadi.
  Chunki pul tovar ayirboshlash rivojlanishining mahsuli bo’lib, tarixiy va mantiqiy
  jihatdan kapitalning boshlang’ich bo’g’ini hisoblanadi.
  Tadbirkorlik kapitali va uning harakatidagi ikki tomonlama xususiyatni
  quyidagicha ifodalash mumkin (10.1-chizma).
  Chizmadan ko’rinadiki, tovardagi ikki tomonlama xususiyat o’z navbatida
  tadbirkorlik kapitaliga ham o’tadi. Chunki, u pul, ishlab chiqarish vositalari va ishchi
  kuchi ko’rinishidagi unumli kapital hamda tayyor tovarlardan iborat bo’ladi. Ayni
  paytda, kapital tovarlari o’sish xususiyatiga ega bo’lgan qiymatni ham namoyon etadi.
  Tadbirkorlik kapitalining harakat jarayoni ikki jihatdan, ya’ni – bir turdagi
  naflilikning sifat jihatdan boshqa turdagi naflilikka o’tishi va miqdor jihatdan
  ko’payishi hamda qiymatning o’sish jarayonidan iborat.
  |
  | |