title: TEH-KOMPUTER PLUS korxonasida xarajatlarning iqtisodiy elementlari bo’yicha tarkibi
text: |
  TEH-KOMPUTER PLUS korxonasida xarajatlarning iqtisodiy elementlari bo’yicha tarkibi
  |
  bet | 100/303 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 3,45 Mb. | | #118994 |
  Bog'liq Аудит УМК 2023-2024 (3)TEH-KOMPUTER PLUS korxonasida xarajatlarning iqtisodiy elementlari bo’yicha tarkibi va
  strukturasi tahlili
  Xarajatlar guruxlari
  |
  O’tgan yil
  |
  Hisobot yili
  |
  O’zgarishi
  |
  Summa, m.s.
  |
  Salmog’i (%)
  |
  Summa, m.s.
  |
  Salmog’i (%)
  |
  Summa, m.s.
  |
  Salmog’i (%)
  |
  1.Moddiy xarajatlar
  |
  436322
  |
  82
  |
  577385
  |
  83
  |
  +141063
  |
  +1
  |
  2.Mehnat haqi
  xarajatlari
  |
  47700
  |
  9
  |
  57240
  |
  8,2
  |
  +9540
  |
  -0,8
  |
  3.Ijtimoiy sug’urta ajratmalari
  |
  10110
  |
  1,9
  |
  12035
  |
  1,7
  |
  +1925
  |
  -0,2
  |
  4. Amortizatsiya
  ajratmalari
  |
  3725
  |
  0,7
  |
  3916
  |
  0,6
  |
  +191
  |
  -0,1
  |
  5. Boshqa ishlab
  chiqarish xarajatlari
  |
  34243
  |
  6,4
  |
  45068
  |
  6,5
  |
  +10825
  |
  +0,1
  |
  Jami ishlab chiqarish
  xarajatlari
  |
  532100
  |
  100
  |
  695644
  |
  100
  |
  +163544
  |
  |
  Shu bilan birga moddiy xarajatlarda ham keskin oshish kuzatilgan, bunga sabab qilib mahsulot ishlab chiqarish hajmi yoki material xarajatlarda narxlar oshishi kuzatilgan bo’lishi mumkin. Umumiy ta’sir jami xarajatlarning 163544 m.s. ga oshishiga olib kelgan.
  26-jadval
  TEH-KOMPUTER PLUS korxonasida bir so’mlik mahsulot uchun qilingan xarajatlar taxlili
  Ko’rsatkichlar
  |
  O’tgan yili
  |
  Hisobot yili
  |
  O’zgarishi
  |
  Biznes rejada
  |
  Haqiqatda
  |
  Biznes rejaga nisbatan
  |
  Haqiqatga nisbatan
  |
  1. Mahsultlarning ishlab chiqarish tannarxi, ming so’mda
  |
  532100
  |
  623453
  |
  695644
  |
  72191
  |
  163544
  |
  2.Mahsulotning
  solishtirma ulgurji bahosi, ming so’mda
  |
  653251
  |
  779315
  |
  800269
  |
  20981
  |
  147018
  |
  3. Bir so’mlik mahsulot uchun qilingan xarajatlar,
  tiyin hisobida
  |
  81,45
  |
  80,00
  |
  86,93
  |
  6,93
  |
  5,48
  |
  Yuqoridagi masaladan ko’rinib turibdiki, «ZIYONUR AUDIT» auditorlik tashkiloti auditori haqiqatda bir so’mlik mahsulotga to’g’ri keladigan xarajatlar oshganligini aniqladi va auditor buning sababini aniqlab o’z hisobotida aks ettirgan. Mahsulotni mo’ljallangandan yuqoriroq narxda sotish imkoniyati bo’lgan, lekin mahsulot tannarxidagi kata o’zgarish qimmatroq sotishdan ko’rilishi mumkin bo’lgan foydani yo’q qilib tannarxni oshirib yuborgan va buning natijasida 1 so’mlik mahsulotga to’g’ri keladigan xarajatlar biznes rejaga nisbatan +6,93 tiyinga, o’tgan yilga nisbatan esa +5,48 tiyinga oshgan. Bu esa albatta, korxona foydasini kamaytirib yuborgan.
  Analitik hisob registrlari ma’lumotlarini Bosh daftar bilan taqqoslash mijoz tomonidan vaqti-vaqti bilan o’tkaziladigan nazorat tadbiri bo’lib hisoblanadi. Qoidaga kura, auditorlar qilingan taqqoslashlarni, aniqlangan g’ayrioddiy xarajat summalarini tahlil qiladi, jami xarajatlar summalarini qayta jamlab chiqadi.
  Shu orqali mahsulot tannarxini ifodalovchi ko’rsatkichlardan eng muhimi hisoblangan, bir so’mlik mahsulot uchun qilingan xarajatni aniqlash va unda aniqlangan kamchiliklarni o’z hisobotidan aks ettiradi. Bu ko’rsatkich orqali qilingan xarajatlarning samaradorligini aniqlash mumkin. Mahsulot tannarxi auditi natijalarini umumlashtirishda bir so’mlik mahsulot uchun qilingan xarajatlar dinamikasi, biznes rejaga nisbatan o’zgarishi aniqlanadi.
  Auditning maqsad va vazifalaridan kelib chikib, umumlashtirilgan va baxolangan tekshiruv natijalarini kamida ikkita xujjat bilan rasmiylashtirish maksadga muvofikdir:
  Audit haqidagi shartnomada ko’zda tutilgan davr ichidagi korxonaning ishlab chiqarilagan mahsulotlar tannarxini auditorlik tekshiruvidan o’tkazish to’g’risida xisobot;
  Moliyaviy hisobotda to’g’ri aks etishi bo’yicha auditorlik hisobotiga tekshirish natijasi bo’yicha ma’lumot kiritish.
  Mahsulot tannarxining auditorlik hisoboti shu tekshiruvni o’tkazgan auditor(lar) tomonidan boshqa auditorlik tekshiruvlari kabi betma-bet imzolanishi lozim. Auditorlik hisoboti auditorlik tekshiruvining buyurtmachisiga, buyurtmachining barcha zarur rekvizitlari ko’rsatilgan holda jo’natiladi.
  Auditorlik hisobotining kirish qismida auditorlik tashkilotining rekvizitlari, shu jumladan auditorlik faoliyatini amalga oshirish uchun berilgan litsenziyaning raqami va sanasi, auditorlar va auditorlik tekshiruvida qatnashgan boshqa shaxslar haqida ma’lumotlar, hamda auditorlik tekshiruvini o’tkazish uchun asos va xo’jalik yurituvchi sub’ekt faoliyatining umumiy tavsifi ko’rsatiladi.
  Auditorlik hisobotining tahliliy qismi quyidagilarni o’z ichiga oladi:
  xo’jalik yurituvchi sub’ektda ichki nazoratning ahvolini tekshirish natijalari (batafsil bayoni);
  xarajatlarni bo’limlar o’rtasida to’g’ri taqsimlanishini amalga oshirish chog’ida qonunchilikka rioya qilinishini tekshirish natijalari;
  xom ashyo va tayyor mahsulotlarning saklanishini tekshirish natijalari.
  Xulosa
  Mahsulot tannarxining to’g’ri hisoblanganligi bo’yicha tuzilgan auditorlik xisobotining yakuniy qismida aniqlangan xato-kamchiliklar va qoidabuzarliklarni bartaraf qilish bo’yicha auditorlik tashkilotining tavsiyalari, hamda mahsulot tannarxini kamaytirish bo’yicha maslahatlar va takliflari aks ettiriladi.
  Auditorlik tekshiruvining natijalari asosida tuzilgan hisobotda korxona moliya-xo’jalik faoliyati va uning natijalarining umumiy ahvoli, shuningdek, tahlil ishlarining darajasi hamda korxonadagi hisob-tahlil xodimlarining tavsifi aks ettiriladi. Auditor keltirilgan kamchiliklar bo’yicha ularni bartaraf qilishga qaratilgan o’z takliflarini ham ko’rsatib o’tishi lozim. Lekin tekshirilayotgin korxona xodimlariga «yaxshilik» qilish maqsadida auditor shaxsan o’zi dastlabki hujjatlar, hisob registrlari va buxgalteriya hisobotlaridagi xatolarni to’g’rilashi mutlaqo mumkin emas.
  Auditor aniqlangan xato yoki kamchiliklar to’g’risida korxona rahbariyatiga bildiradi va ularni tuzatish bo’yicha aniq tavsiyalar beradi.
  Auditorlik tashkiloti tomonidan ishlab chiqiladigan auditorlik xulosasini tayyorlash ishlarida auditorlik faoliyatining milliy standartlari (AFMS) qoidalarining talablarini inobatga olish zarur. Shu bilan birga Auditning Xalqaro standatiga muvofiq audit o’tkazilganda auditorlik xulosasini tayyorlashda asosan № 700 - «Moliyaviy hisobotlar to’g’risida fikr hosil qilish va hisobot (xulosa) berish» nomli AXS dan foydalaniladi.
  Audit natijalari korxonadagi mahsulot ishlab chiqarish xarajatlarning to’g’ri taqsimlanishi natijalarini xolisona aks ettirishi lozim. Shu bilan birga auditorlik xulosasining kirish qismida tekshiruvdan o’tkazilgan asosiy hujjatlar ro’yxati va sanasi ko’rsatilgan holda aks ettirilishi lozim.
  Ijobiy auditorlik xulosasida buxgalterlik balansi va moliyaviy hisobot ko’rsatkichlarining ishonchliligi auditor tomonidan tasdiqlanadi. Qoidaga ko’ra ijobiy auditorlik xulosasi auditorlik tashkiloti xo’jalik yurituvchi sub’ektning moliyaviy hisoboti uning moliyaviy holati va sodir etilgan moliya-xujalik muomalalarining O’zbekiston Respublikasi qonunchiligi talablariga muvofiqligini ishonarli aks ettiradi degan fikrga kelingan vaqtda tuzilishi lozim.
  Auditorga barcha zarur ma’lumotlar o’z vaqtida taqdim etilmagan yoki buzib ko’rsatilgan holda taqdim etilganligini u bilmagan bo’lsa, bunga auditor javobgar hisoblanmaydi. Bu hollarda barcha javobgarlik zarur ma’lumotlarni auditorga taqdim etishi lozim bo’lgan, tekshirilayotgan korxona ma’muriyati va uning ma’sul xodimlariga yuklatiladi. Shu boisdan, korxona rahbari va moliya-hisob xizmati xodimlari oldindan, auditorlik xulosasini oxirgi tahrirda tuzgunga qadar tanishib chiqishlari, agarda ularda ayrim holatlarga nisbatan norozilik, mulohaza yoki qandaydir takliflari bo’lsa, ushbu bildirilgan fikrlar diqqat bilan eshitilib, korxona xodimlari ishtirokida muhokama qilinishi va asoslangan holda chiqarib tashlanishi yoki e’tiborga olinib, xulosaning oxirgi tahririda inobatga olinishi lozim. Shuningdek, agar tekshiruvda hech qanday kriminalga oid holat aniqlanmagan bo’lsada, xulosalarni ochiqdan-ochiq yoki niqoblangan ishoralar bilan shakllantirish mumkin emas. Auditorlik xulosasida hech qanday taxminlar, gumonlar, mish-mishlar va boshqa tasdiqlanmagan manbalardan olingan ma’lumotlarni keltirish mumkin emas. Shuningdek, xulosada judayam ehtiroslarga berilgan so’zlar, keltirilgan faktlar bo’yicha sharhlar, bo’lmasligi kerak.
  Auditorlik tekshiruvi yakunlanganidan so’ng barcha materiallar (ishchi va analitik jadvallar, hisob-kitoblar, auditorlik tekshiruvi va xulosalar hamda ekspertiza dalolatnomalarining birlamchi nushalari, hisob xodimlari, moddiy javobgar shaxslar va boshqalarning tushuntirish xatlari) har bir tekshirilgan korxona uchun maxsus ochilgan papkalarda saqlanishi lozim.
  |
  | |