title: Fizik xavfsizlikni amalga oshirilganini quyidagilar orqali
text: 38
  5-Mavzu: Sodda shifrlash algoritmlari. O„rinlarini almashtirish
  shifrlari. Sehrli kvadrat.
  Tayanch iboralar:
  Ochiq matn, shifr matn, kalit, kriptografiya, kriptoanaliz,
  kriptologiya, shifrlar, deshifrlash, jadval usuli, sezar shifrlash.
  Insoniyat axborotni himoya qilish muammosi bilan yozuv paydo bo‗lgandan
  beri shug‗ullanadi. Bu muammo harbiy va diplomatik ma‘lumotlarni yashirincha
  uzatish zaruratidan kelib chiqqan. Masalan, antik spartalilar harbiy ma‘lumotlarni
  shifrlashgan. Xitoyliklar tomonidan oddiy yozuvni iyerogriflar ko‗rinishida
  tasvirlashlari uni xorijiylardan yashirish imkonini bergan.
  «Kriptografiya» atamasi grek tilidan tarjima qilinganda «yashirish,
  yozuvni berkitib qo‗ymoq» ma‘nosini bildiradi. Atamaning ma‘nosi kriptografiya
  kerakli ma‘lumotni yashirin saqlash va himoyalash maqsadida ko‗llanishini
  anglatadi.
  Shifr yoki kriptotizim ma‘lumotni shifrlash uchun
  foydalaniladi.
  Haqiqiy
  shifrlanmagan ma‘lumot ochiq matn deb atalib, shifrlashning natijasi shifrmatn deb
  ataladi. Haqiqiy ma‘lumotni qayta tiklash uchun shifrmatnni deshifrlash zarur
  bo‗ladi. Kalit kriptotizimni
  shifrlash
  va
  deshifrlash
  uchun
  sozlashda
  foydalaniladi. Kriptotizimning ―qora quti‖ sifatidagi ko‗rinishi rasmda keltirilgan.