title: 0 ‘z b e k ist 0n respublikasi olïy ya g ‘rta m âxsus ta’lim yazirligi - bet 5
text: «Ekoturizmda tabiatga minimum ta ’sir qilib,
  tabiat biian birga bolish natijasida uning boyliklarini muhofaza
  qilish, asrab qolish tuyg‘ulari hosil bo‘ladi»n.
  A.
  V. Drozdov —
  «Eski va Yangi dunyoda deyarli bir vaqida
  mahalliy aholining an ’anaviy madaniyatini hurmat qilishga,
  sayohatchilarning m a ’rifiy madaniyatini oshiruvchi, tabiat oldida
  mas’ullik va himoya qilishga, ijiimoiy va ekologik talablarini
  qondirishga qaratilgan va sayyoraviy ekologik inqirozning oldini
  olishga asoslangan ekoturizm shakllandi»12.
  T.S.Sergeyeva —
  “Ekoturizm bu
  —
  mahalliy aholining an ’'anaviy
  turmush tarzini saqlagan, x o ‘jalik faoliyati kam ta ’sir qilgan
  betakror tabiiy hududlarni ко ‘rish; bu — mahalliy aholining yashash
  darajalarini va turistik jarayondagi barcha qatnashuvchilarning
  ekologik madaniyati darajalarini oshirish, ekologik tur va dasturlarda
  tabiat muhofazasi me ’yorlari va texnologiyalariga rioya qilishdir”13.
  XX asr oxirfariga kelib AQSH, Kanada, Yevropa davlatSari,
  Avstraliya ekoturizmni rivojlantirish davlat dasturlarini ishlab
  10 Биржаков М.Б. Введение в туризм. И здания 9-е переработанное и дополнен
  ное - Спб.: «Издательский дом Герда», 2007. С. 576.
  11 Дроздов A.B. Основы экологического туризма. - М.; Гардарики, 2005. С 271.
  'г
  Сергеева Т.С. Экологический туризм. Москва, Финансы статистика, 2004. С.
  360
  .
  13
  13
  chiqdilar. Bu dasîurlarda ekoîurizmnj rivojlantsrish shiorlari va
  talablari quyidagicha edi:
  Amerika Qo‘shma Shîatlari ekotarizira jamiyati —
  «Ekoturizm—
  mahalliy aholi manfaatlarini e ’tiborga oluvchi, tabiiy resurslarnï
  muhofaza qiluvchi, ekotizimlarning butunligini saqlovchi, mahalliy
  madaniyat va tabiiy muhitni anglash uchun tabiiy hududlarga
  maqsadli sayohat».
  Avstraliya ekoterizmi müïiy strategîyasi
  —«Ekoturizm — ekologik
  barqarorlik prinsiplariga va ekologik bilim, madaniyat dasturiariga
  amal qüishga asoslangan va mahalliy aholi manfaatlarini hisohga
  oigan holda tabiatga sayohat gilish turizmi».
  Gennaasyada ekoturizmn! rivojlaniirislsda raoliyaviy hamkorlik
  Federal vaziriigi —
  «Ekoturizmda tabiatga minimum ta ’sir qilish hissi
  madaniyati va tuyg‘usi pay do bo‘ladi,qo‘riqlanadigan hududlarga
  moliyaviy yordam imkoniyatlari va mahalliy aholida qo ‘shimcha
  daromad olish manbalari hosil bo'ladi».
  Atrof-mahM mehofazasi lbo‘yidia Kanada davlati maslahat
  Kengashi —
  «Ekoturizm ~ turizjnning turi bo‘lib, mahalliy xalq
  manfaatlarini hurrnat qilish asosida tabiatni bilish, anglash va
  ekotizimlami saqlashga yordam ko ‘rsatish yo ‘nalishidagi turistik
  faoliyat hisoblanadi».
  Ekoturizm jadal rivojlantirilayotgan davlatlarning ekoturizm
  dasturlari asosida xalqaro îabiat va turizm tashkilotlari hani
  ekoturizmning ta’riflarini qabul qiiishdi:
  Batassjalion ttirizm tashkiloti —
  «Ekoturizm — tabiat turizjnining
  barchasini o ‘z.ida mujassamlashtirib, tabiiy hududlarga m as’uliyat
  bilan sayohat qilish natijasida tabiatni muhofaza qilishni ta ’minlaydi
  va mahalliy xalqning turmush darajasini yaxshilaydi».
  Xakjaro ekoùirizm tashkiloti (TIES) -
  «Ekoturizm ~ tabiat
  mintaqalariga mahalliy aholining farovonligini quvvatlovchi va
  atrof-muhitni saqlovchi mas ’uliyatli sayohatdir».
  0 ‘zbekisionda ekotarizimni rivojlantirish «Konsepsiyasi»da
  —
  «Ekoturizm deganda nafaqat m a’rifiy-m a’naviy maqsadlarni
  k o ‘zlagan ekzctik tabiiy hududlarga, ularning hayvonot va o ‘simlik
  14
  dunyosiga sayohat balki, ijtimoiy-iqtisodiy masalalarning amalga
  oshiri/ishi yordamida ekologiya mucimmelarini ha! qilish bilan bir-
  biriga bogliq majmualar yig‘indisini tushunamiz»'4-
  Xaiqaro twrSzm jamiyati (XTJ) —
  «Ekoturizm
  —
  tabiiy hududlarga
  mas ’uliyat bilan sayohat qilish natijasida tabiatni muhofaza etishni
  ta ’minlaydi va mahalliy xalqning turmush darajasini yaxshilaydi».
  Tafeiafai rouhofeza qilish xaiqaro ittifoqi —
  «Ekologik turizm
  yoki ekoturizm ~ tabiat muhitiga nisbatan mas ’uliyat bilan sayohat
  qilish, tabiat hududlariga ziyon yetkazmagan holda, hamda
  tahiatning betakror, jalh etuvchi joylaridan zavq olish maqsadida
  tabiatni muhofaza qilgan holda iabiatga k o ‘maklashadi, atrof-
  muhitga «yumshoq» ta ’sir etadi. Mahalliy xalqning ijtimoiy-iqtisodiy
  sharoitini faollashtiradi va shu faoliyatdan ularning imtiyozlar
  olishini ta ’minlaydi»15.
  R.A.Ïsiomova —
  “Ekoturizm deganda, tabiiy, madaniy va ijtimoiy
  qadriyatlami ko ‘rish, tomosha qilish, ilmiy jihatdan о ‘rganish,
  ularning betakror jozibasi va о ‘ziga xos tomonlaridan zavq olish
  maqsadida tabiat hududlariga ziyon yetkazmasdan, atrof-muhitni
  muhofaza qilgan holda sayohat va sarguzasht qilish orqali tabiatga
  ko ‘maklashish, mahalliy aholining ijtimoiy-iqtisodiy sharoitini
  yaxshilashga qaratilgan turizmning turi tushuniladi».
  Yuqorida keltiriigan mulohaza va fikrlami jamlab bizningcha
  ekoturizmning ta ’rifi bo‘yicha quyidagi xuäosaga kelish mumkin:-
  «Ekoturizm-faqat tabiat bag‘rida dam oiish, o‘rganish, kuzatish,
  tomosha qilish va zavqlanish natijasida tabiatni, biologik xilma-
  xilîikni saqlash, muhofaza qilish tadbirlariga ixtiyoriy moddiy
  yordam berishga qaratilgan, mahalliy aholining milliy madaniyatini,
  me’rosiÿ an’analarâni, yashash tarzini hurmat qilishga asoslangan
  turistik faoliyatdan iboratdiï».
  Ekologik turizmning mohiyati va mazmuni haqida «Tabiatni
  muhofaza qilish xaiqaro ittifoqi», «Xaiqaro turizm jamiyati»,
  14 O'zbekistonda ekoturizm ni rivojlantirish KonsepsiyasL Ekologiya xabarnomasi, №
  6, Toshkent, 2007. 6-7-b.
  15 Xaiqaro tashkilotlarning ekoturizm boyicha ta’riflari (Hayitboyev R., Matyaqubov U.
  Ekologik turizm . Uslubiy qo'llanrna. - Samarkand, 2010. 60-b.) boyicha berildi.
  15
  «Yowoyi tabiat umumjahon jamg‘armasi» va boshqa ko‘plab
  xalqaro tashkilotlar Butunjahon Turizm Tashkilotining ekoturizm
  haqidagi ta’rifini qabul qildi. Dunyo hamjamiyatiga xizmai
  qiluvchi yuqoridagi xalqaro markaziarning o‘z oldiga qo‘ygan
  maqsadlari har xil bo‘lsada, ekoturizmning o‘rnini belgilashdagi
  xulosalari deyarli bir xil16. Chunki, ekoturizmni targ‘ib qilayotgan,
  BTT, XTJ tabiatni muhofaza qiluvchi - TMKHI ning ish tartibi,
  maqsadlari doimo bir-biriga qarshi turadi. Dastlabki ikki xalqaro
  jamiyat tabiatdan turistik maqsadlarda foydalanish iarafdori,
  keyingi xalqaro tashkilot esa tabiatni muhofaza qilish iarafdori.
  Ekoturizmning jahon miqyosida jadal rivojlanib borayot-
  ganligining yana bir sababi ham shundaki, tabiatni muhofaza
  qilishdagi xalqaro markazlar ham ekoturizmni rivojlantirishoi
  quwatlamoqda. Ushbu xulosalar ekoturizmning umumiy turizmga
  nisbatan
  farqlanishlariga
  asoslangan
  bo‘lib,
  ekoturizmning
  asl mohiyati va mazmunini tushunib olishga yordam beradi.
  Mamlakatimizda hozirga kelib ekoturizmning muammolarini
  o‘rganish va rivojlantirishdagi dastlabki ilmiy tadqiqotlar boshlandi17.
  Bu
  tadqiqotlar
  hozircha
  mintaqaviy
  chegaralarda
  bajarilayotganligidan ekoturizmning mintaqaviy muammolari va
  ularning yechimini ishlab chiqishga yo'naltirilmoqda. Shuning
  uchun ham birinchi navbatda oliy ta’lim tizimida ekoturizm
  mutaxassislarini tayyorlashni boshiashimiz lozim. Shuningdek,
  institut va universitetlarda hozirda turizm oliy talimining
  barcha yo‘nalishida ekoturizm fanini amaliyoti bilan o'qitish
  mamlakatimizda ekoturizmni rivojlantirishdagi dastlabki qadamlar
  boiadi.
  16
  Lindberg K., Hawkins D.E. ( eds ) Ecotourism: a Guide for Planners and Managers.
  N orth Bennington, Vermont. 1993. P. 256.
  *' Shamuratova N.T. 0 ‘zbekistonda ekologik turizm va uning tabiiy geografik jihatlari.
  g.f.n. ilmiy darajasini olish uchun taqdim etilgan dissertatsiya avtoreferati. Toshkent, 2011.
  22-b. Matyaqubov U. Ekologik vaziyatni inobatga olib turizm samaradorligini
  oshirish
  yo'nalishlari va istiqbollari, i.tn . ilmiy darajasini olish uchun taqdim etilgan dissertatsiya
  avtorefarati. - Samarqand, 2011. 22-b. Islomova R.A. Ekologik turizm ni rivojlantirish
  m uam molari. - Tashkent, Iqtisodiyot, 2014,131-b. Hayitboyev
  R.,
  Matyaqubov U. Ekologik
  turizm . - Samarqand, 2010, 60-b.
  16
  Tayanch so‘z va iboraSar: ekoturizm, biosfera qo‘riqxona!ari,
  bioSogik xilma-xillik, sírategik reja, taktik vazifalar, ekonomika.
  |