title: Asosiy tayanch tushunchalar - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti
text: 293
  Milliy hisoblar tizimi – milliy mahsulotni ishlab chiqarish, taqsimlash hamda
  ulardan foydalanishni tavsiflaydigan o’zaro bog’liq ko’rsatkichlar tizimi.
  Yalpi milliy mahsulot (YAMM) – milliy iqtisodiyotda bir yil davomida vujudga
  keltirilgan va bevosita iste’molchilarga borib tushadigan pirovard mahsulot va
  xizmatlarning bozor narxlaridagi summasi.
  Yalpi ichki mahsulot (YAIM) – yil davomida mamlakat hududida ishlab
  chiqarilgan pirovard mahsulot va xizmatlarning bozor narxlaridagi qiymati.
  Sof milliy mahsulot (SMM) – yil davomida jonli mehnatning unumli harakati
  bilan yaratilgan yangi mahsulotdir.
  Milliy daromad – yangidan vujudga keltirilgan mahsulotning puldagi ifodasi bo’lib,
  hozirgi hisoblar tizimida SMMdan egri soliqlarni chiqarib tashlash yo’li bilan aniqlanadi.
  Shaxsiy daromad – milliy daromaddan ijtimoiy sug’urta ajratmalari, korxona
  foydasidan olinadigan soliqlar va korxonaning taqsimlanmaydigan foydasini chiqarib
  tashlash hamda aholi qo’liga kelib tushadigan ijtimoiy to’lovlar summasini qo’shish
  yo’li bilan aniqlanadi.
  Nominal YAIM – joriy narxlarda hisoblangan YAIM.
  Real YAIM – narxlarning o’zgarishini hisobga olib, o’zgarmas yoki qiyosiy
  narxlarda hisoblangan YAIM.
  Qo’shilgan qiymat – ishlab chiqarilgan mahsulot qiymatidan sotib olingan va
  unumli iste’mol qilingan xom ashyo va materiallar qiymati chiqarib tashlangandan
  keyin qolgan qismining bozor qiymati.
  Oraliq mahsulot – ishlov berish, qayta ishlash va qayta sotish maqsadlarida sotib
  olingan mahsulotlar.
  Pirovard mahsulot – ishlab chiqarish jarayoni yakunlangan, shaxsiy va unumli
  iste’mol qilishga tayyor bo’lgan mahsulotlar.
  Xufyona iqtisodiyot – YAIMni ishlab chiqarish, taqsimlash va undan
  foydalanishning rasmiy iqtisodiyotdan yashirin qismi.