title: davlat iqtisodiy - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti
text: davlat iqtisodiy
  dasturlari
  hisoblanadi. Uning vazifasi tartibga solishning barcha usuli va
  vositalaridan kompleks foydalanishdan iborat.
  Iqtisodiy dasturlar o’rta muddatli, favquloddagi va maqsadli bo’lishi mumkin.
  O’rta muddatli umumiqtisodiy dasturlar odatda besh yilga tuziladi. Favquloddagi
  dasturlar tig’iz vaziyatlarda, masalan, inqiroz, ommaviy ishsizlik va kuchli inflyatsiya
  sharoitlarida ishlab chiqilib, qisqa muddatli xususiyatga ega bo’ladi. Maqsadli
  dasturlarning ob’ekti tarmoqlar, mintaqalar, ijtimoiy sohalar va ilmiy tadqiqotlarning
  har xil yo’nalishlari bo’lishi mumkin.
  Masalan, mamlakatimizda 2006-2008 yillarda mahalliy xomashyo negizida
  tayyor
  mahsulot,
  butlovchi
  buyumlar
  va
  materiallar
  ishlab
  chikarishni
  mahalliylashtirish dasturi qabul qilingan bo’lib, uning asosiy maqsadi iqtisodiyotning
  jadal va barqaror rivojlanishini ta’minlash, uning tashqi omillarga bog’liqligini
  kamaytirish, ishlab chiqarish jarayonlariga yangi, samarali texnologiyalarni tatbiq
  qilishni jadallashtirish, mahalliy xomashyo va ishlab chiqarish resurslaridan keng
  foydalanish, shuning asosida zamonaviy raqobatbardosh mahsulot ishlab chiqarishni
  ko’paytirish, valyuta mablag’laridan tejamli va oqilona foydalanish, shuningdek yangi
  ish joylarini yaratishdan iborat. Belgilangan qulay shart-sharoitlar va imtiyozlar
  natijasida Mahalliylashtirish dasturi doirasidagi ishlab chiqarish hajmi yildan-yilga
  459
  oshib bormoqda. 2004 yilda 201 ta mahalliylashtirish loyihasi doirasida 135 ta
  korxona ishtirok etgan bo’lsa, 2008 yilga kelib loyihalar soni 310 taga, ularda ishtirok
  etgan korxonalar soni esa 166 taga yetgan. Ishlab chiqarish hajmi 2006-2008 yillar
  mobaynida avtomobillar bilan hisoblanganda 1,9 marta, avtomobillarsiz 3,5 marta
  o’sgan
  121
  .
  «Mamlakatimiz bo’yicha investitsiya dasturlarini amalga oshirish natijasida
  qariyb 250 milliard so’mlik asosiy fondga ega bo’lgan jami 423 ta ob’ekt, jumladan,
  oziq-ovqat sanoatida 145 ta, qurilish materiallari sanoatida 118 ta, yengil va
  to’qimachilik sanoatida 65 ta, qishloq va o’rmon xo’jaligi sohasida 58 ta, kimyo va
  neft-kimyo sanoatida 13 ta, farmatsevtika tarmog’ida 8 ta ob’ekt ishga tushirildi»
  122
  .
  Shunga ko’ra, O’zbekistonda qabul qilingan Kadrlar tayyorlash va Maktab ta’limi
  rivojlantirish umummilliy dasturlari muhim o’rin tutadi.
  Kadrlar tayyorlash milliy dasturini hayotga joriy etishda davlat budjetidan
  qo’shimcha sarf-xarajatlar 1997-2001 yillar oralig’idagi o’tish davrida 65 mlrd. so’mni
  tashkil etdi. Ta’lim sohasiga sarflanayotgan xarajatlar bo’yicha O’zbekiston dunyoda
  o’z o’rniga ega. Xususan, Jahon bankining ma’lumotiga ko’ra, yalpi ichki
  mahsulotdan ta’lim sohasiga xarajatlar Rossiyada 3,4 foiz, AQSH, Frantsiya va Buyuk
  Britaniyada 5,3 foizni tashkil etadi. O’zbekistonda 1998 yilda ta’lim sohasiga
  yo’naltirilgan xarajatlar yalpi ichki mahsulotning 7,6 foizini, 1999 yilda 8,1, 2000
  yilda esa 10,3 foizini tashkil etdi. Agar 2003 yilda jami budjet xarajatlarining 26,2
  foizi ta’lim sohasiga to’g’ri kelgan bo’lsa, 2004 yilda bu ko’rsatkich 27 foizga yetdi.
  Mamlakat budjetining 8-12 foizi Kadrlar tayyorlash milliy dasturini amalga
  oshirishga ajratilishi dunyodagi hech bir mamlakat tajribasida ko’rilmagan. Yalpi ichki
  mahsulotining ta’lim sohasiga sarflanadigan ulushi 10 foizdan 12 foizgacha ko’tarildi.
  Boshqacha aytganda, Milliy dasturda ko’zda tutilgan maqsad va vazifalarni ro’yobga
  chiqarish ishlariga 1998 yilning o’zida budjetdan 103,1 mlrd. so’m sarflangan bo’lsa,
  1999 yilda 143 mlrd. so’m ajratilgan. Bu mablag’ning 30,5 mlrd. so’mi akademik va
  kasb-hunar kollejlarini barpo etishga sarflandi. 1997-2005 yillar davrida Kadrlar
  tayyorlash milliy dasturini amalga oshirish uchun ta’lim sohasiga 2 trln. 200 mlrd.
  so’mdan ko’proq mablag’ sarflandi. 2004-2009 yillarda kadrlar tayyorlash uchun
  sarflanadigan mablag’ 1 trln. 200 mlrd. qilib belgilangan. O’tgan yillar mobaynida
  zamonaviy, har tomonlama jihozlangan o’quv yurtlarini barpo etish uchun 5 mlrd.
  doll.dan ortiq budjet va budjetdan tashqari mablag’lar yo’naltirildi.
  O’tgan davr mobaynida Kadrlar tayyorlash va Maktab ta’limi rivojlantirish
  umummilliy dasturlari doirasida ahamiyatli ishlar amalga oshirildi. Jumladan:
  - maktablar, litsey va kollejlarning zamonaviy moddiy-texnik va o’quv bazasini
  shakllantirish va mustahkamlash, ta’lim-tarbiya jarayoniga yangi standartlar, ilg’or
  pedagogik va axborot texnologiyalarini joriy etildi;
  121
  O’zbеkiston Rеspublikasi Iqtisodiyot vazirligi ma’lumotlari.
  122
  Karimov I.A. Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O’zbеkiston sharoitida uni bartaraf etishning yo’llari va choralari. –
  T.: O’zbеkiston, 2009, 20-b.
  460
  - 1200 dan ziyod akademik litsey va kasb-hunar kolleji, 4600 dan ortiq
  umumta’lim maktabi yangitdan bunyod etildi, rekonstruktsiya qilindi va zamonaviy
  o’quv-laboratoriya jihozlari bilan ta’minlandi;
  - keyingi 10 yil davomida o’rta maxsus, kasb-hunar va oliy ta’lim tizimida 100
  dan ziyod yo’nalish, 265 ta mutaxassislik va 700 ta kasb bo’yicha professional ta’lim
  olgan va zamonaviy fikrlash salohiyatiga ega bo’lgan bir million nafardan ortiq yangi
  avlod mutaxassislari tayyorlandi.
  O’zbekistonda 2008 yil «Yoshlar yili» deb nomlandi va unga oid maxsus davlat
  dasturi qabul qilindi. Prezidentimiz o’z ma’ruzasida «Yoshlar yili» dasturining
  mazmun-mohiyati, ahamiyati hamda uni shakllantirishda e’tibor qaratilishi lozim
  bo’lgan asosiy jihatlarga to’xtalib o’tdi. Jumladan, mazkur dastur haqida gapirganda,
  yoshlar siyosati masalalarini tahlil etayotganda, biz yosh oilalarning ehtiyoj va
  talablariga alohida e’tibor qaratishimiz kerakligi ta’kidlandi. Avvalambor, yosh
  oilalarga munosib uy-joy va ijtimoiy-maishiy shart-sharoitlarni yaratib berish,
  ro’zg’orni butlash uchun mablag’ va kreditlar bilan ta’minlash, ma’naviy yetuk,
  jismonan sog’lom bolalarni tarbiyalab voyaga yetkazish yo’lida zarur imkoniyatlarni
  tug’dirib berishimiz kerakligi, bu masalalarning barchasi dasturda o’z ifodasini topishi
  lozimligi uqtirildi
  123
  .
  Iqtisodiyotni davlat tomonidan tartibga solish
  |