title: XORIJIY TAJRIBA - Jizzax davlat pedagogika universiteti
text: XORIJIY TAJRIBA
  Imomnazarova O‘g‘iloy Fozilovna
  JDPU Ta’lim muassasalarining boshqaruvi magistranti
  Primov Sherzod
  JDPU “Umumiy pedagogika” kafedrasi dots.v/b.p.f.f.d.(PhD)
  Oliy maktabda o‘quv jarayonining mohiyati davlat ta’lim standard fan bloklarida
  ko‘rsatilgan bilimlarni yuqori darajada o‘zlashtirib olish, zarur malaka, ko‘nikmalarni egallashdan
  iborat. Talaba bilimlarni o‘qib, tushunib, anglab esda saqlashi, gapirib (yozib) bera olishi, ulami
  tahlil qila olishi, boshqa o‘quv topshiriqlarini bajarishda va amaliyotda qo‘llay olish malakalarini
  ham egallashi zarur. O‘quv jarayonining muhim vazifalaridan biri yoshlardagi aqliy qobilyatni
  232
  “Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
  takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
  JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
  06.12.2022
  o‘stirish, tug‘ma iqtidor (iste’dod) kurtaklarini rivojlantirish, ulami barkamol shaxs,
  raqobatbardosh mutaxassis sifatida shakllantirishdan iborat.
  Demak, oliy o‘quv yurtida ta’lim olish davrida talaba o‘z bilimlarini muntazam oshira
  borishga tayyorlanishi, mustaqil o‘qib o‘rganish malaka va ko‘nikmalarini hosil qilishi lozim. Oliy
  maktabda o‘quv jarayoni — talaba bilan professoro‘qituvchining hamkorlik faoliyatidir. Talaba
  — o‘quv jarayonining subyekti, professor-o‘qituvchi ta’lim jarayonining boshqaruvchisi
  (menejeri) hisoblanadi.
  Ta'lim jarayonining tashkiliy shakllarini ta'lim jarayoni ishtirokchilari o‘rtasidagi o‘zaro
  munosabatlarning o‘rnatilgan tartibi va rejimining xarakteristikasi sifatida ko‘rish mumkin. Ta'lim
  jarayonini tashkil etishning turli shakllari va tizimlarini tanlash va shakllantirish turli omillar bilan
  belgilanadi:
  ta'limning maqsad va vazifalari;
  tinglovchilar soni;
  individual ta'lim jarayonlarining xususiyatlari;
  o‘quv ishining o‘rni va vaqti va boshqalar
  Ta'limning tashkiliy shakllari va tizimlarini tasniflash mazmuni, usullari, texnologiyalari,
  vositalari, faoliyati va ta'lim jarayoni ishtirokchilarining o‘zaro ta'siri usullariga bog‘liq.
  Ta'limning ma'ruza-seminar tizimi birinchi universitetlarning paydo bo‘lishi bilan paydo bo‘lgan
  va oliy o‘quv yurtlarida asosiy hisoblanadi. Ushbu tizimning asosiy tarkibiy qismlari
  quyidagilardir: ma'ruzalar, seminarlar, amaliy va laboratoriya mashg‘ulotlari.
  Uni qo‘llash uchun talabalar dastlab o‘quv va kognitiv faoliyatda, umumiy ilmiy
  ko‘nikmalarni shakllantirishda, bilimlarni mustaqil ravishda egallashda etarli tajribaga ega
  bo‘lishlari kerak. Oliy kasbiy taʼlim tizimida taʼlimning maʼruza-seminar tizimi amalda muqobil
  boʻlmaganligiga qaramay, bu universitetlarda oʻquv jarayonini tashkil etish shakllari
  rivojlanmayotganligini koʻrsatmaydi.
  «O‘qish faoliyati» tushunchasining paydo bo‘lganligiga ko‘p bo‘lgani yo‘q, ko‘pi bilan 20
  yil awal, bu o‘quvchilarning bilim saviyasi kriteriyalari tavsiyanomasini ishlab chiqilishi bilan
  bog‘liq boigan. O‘quv faoliyatining to‘laligicha ko‘rib chiqish zarurati bilan u nafaqat bilim,
  ko‘nikma, malaka va ular ortidagi usullar, o‘quvchilarning o‘quv materiali bilan harakat
  operatsiyalarini, balki, o‘quvchi tomonidan o‘quv materialining qabul qilinishi, uning o‘zi
  tomonidan nazorat qilinishi, o‘z-o‘ziga baho berishini ham o‘z ichiga oladi.
  O‘qish — bu mustaqil faoliyatni bajarish, buni o‘quv materialiga ijodiy yondashmasdan,
  o‘quv topshirig‘ini o‘zini tahlil qilish va o‘zini baholay bilmasdan bajarib bo‘lmaydi. O‘qishga
  o‘rganish - bu o‘quv faoliyatini bajarish talaba uchun zarur topshiriq bo‘lib hisoblangan.
  Shunday qilib, o‘quv faoliyati — sub’ekt faoliyatini o‘zgartiruvchi, hech narsani
  bilmagandan biluvchiga bilim, malaka va ko‘nikmalarni egallagan shaxsga aylantirishdir. Shuning
  uchun ham o‘quv faoliyati o‘z-o‘zini o‘zgartirish, o‘zini namoyon etish faoliyati deb aniqlanishi
  mumkin va buning predmeti sifatida o‘quvchilarning ijtimoiy tajriba orttirish orqali egallagan
  tajribalarini olish mumkin. Ijtimoiy tajribaning egallangan bo‘lagi va bu awalgi tajribani
  o‘zgartirish hisobiga o‘quv faoliyatining mahsulini tashkil etadi.
  Yana bir bor ta'kidlash joizki: o‘quv faoliyatining predmeti, mahsuli, maqsad va natijasi
  bo‘lib faqat bilim berish hamda egallashgina emas, balki o‘quvchining intellekti, shaxsiy sifatlari
  va olgan bilimining natijasi bo‘lgan bilim, malaka va ko‘nikmalari hisoblanadi. O‘quv
  faoliyatining asosiy vazifasi boiib o‘quvchining ilmiy nazariyalari asosida mustaqil fikr yuritishga
  o‘rgatish hisoblanadi.
  An’anaviy va eng keng tarqalgani o‘quv jarayonini tashkil etishning intizomiy tizimidir.
  Ta’lim intizomiy tizimining o‘ziga xos xususiyati o‘quv jarayonini bosqichma-bosqich, izchillik
  asosida tashkil etishdir. Oliy ta'lim muassasasida o‘quv jarayonini tashkil etishga qo‘yiladigan
  umumiy talablar qonun bilan belgilanadi. Biroq, yuqorida aytilganlar universitetlarda hech qanday
  erkinlik va mustaqillik umuman yo‘q degani emas. Universitetlar o‘rganilayotgan fanlar
  |