title: BYUDJET TASHKILOTLARIDA MOLIYAVIY AKTIVLAR NAZORATINI
text: 523
  byudjet tashkilotlari smetalarining kassa ijrosi g’aznachilik tomonidan amalga
  oshirilmoqda. Bu o’z navbatida byudjet mablag’larini maqsadli sarflash va ulardan
  oqilona foydalanish, ortiqcha mablag’larni band qilib qo’ymaslik, ishonchli va tezkor
  axborotlarni shakllantirishga xizmat qilmoqda.
  Byudjet tashkilotlarda byudjet va byudjetdan tashqari mablag’lar ijrosi bo’yicha
  choraklik va yillik moliyaviy hisobotlarni tuzish va taqdim qilish O’zbekiston
  Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan o’rnatiladi. Yillik pul mablag’lari
  harakati
  to’g’risidagi hisobotlar hisobot yilidan keyingi yilning 1 yanvar holatiga va choraklik
  hisobotlar esa hisobot yilining 1 aprel, 1 iyul va 1 oktyabr holatiga tuziladi.
  Byudjet tashkilotlari tomonidan topshiriladigan yillik va choraklik pul
  mablag’lari harakati to’g’risidagi hisobotlar tarkibiga quyidagilar kiradi:
  -
  Xarajatlar smetasining ijrosi haqida hisobot (2-shakl);
  -
  Byudjet tashkilotini rivojlantirish jamg’armasi bo’yicha pul mablag’lari
  harakati to’g’risida hisobot;
  -
  Tibbiyot muassasalarini moddiy rag’batlantirish va rivojlantirish jamg’armasi
  bo’yicha pul mablag’lari harakati to’g’risida hisobot;
  -
  Ta’lim muassasalarida o’qitishning to’lov-kontrakt shaklidan tushgan
  mablag’lar harakati to’g’risida hisobot;
  -
  Boshqa byudjetdan tashqari mablag’lar harakati bo’yicha hisobot.
  Byudjet tashkilotlari daromadlar va xarajatlar smetalari ijrosini amalga
  oshirishda moliyaviy aktivlar, ya’ni pul mablag’lari hisobi alohida tashkil etiladi.
  Moliyaviy aktivlarga hisobvaraqdagi pul mablag’lari, kassadagi pul mablag’lari, pul
  xujjatlari, yo’ldagi pul jo’natmalari va moliyaviy qo’yilmalar kiradi. Byudjet
  tashkilotlarida pul mablag’laridan maqsadli va byudjet
  intizomiga amalga qilgan
  holda foydalanishni nazorat qilish alohida axamiyat kasb etadi.
  Buxgalteriya hisobi iqtisodiy jarayonlarni kuzatib borish, ularni tizimlashtirish
  va baholash hamda boshqaruv qarorlarini qabul qilishda muxim axborot manbai
  hisoblanadi. Hozirgi kunda mamlakatimizda 25 mingdan ortiq byudjet tashkilotlari
  faoliyat yuritayotgan bo’lib, ushbu byudjet tashkilotlari o’z faoliyat sohalari bo’yicha
  (ta’lim muassasalari,
  tibbiyot muassasalari, madaniyat va sport muassasalari,
  524
  boshqaruv organlari, o’zini-o’zi boshqarish organlari, nazorat organlari va boshqalar)
  bir-biridan farq qiladi.
  Hozirgi
  kunda
  byudjet
  tashkilotlarida
  buxgalteriya
  hisobi
  “Byudjet
  tashkilotlarida buxgalteriya hisobi to’g’risidagi yo’riqnoma”ga asosan tashkil qilinadi
  va yuritiladi. Ushbu yo’riqnoma barcha byudjet tashkilotlarida buxgalteriya hisobini
  yuritishning me’yoriy asosi hisoblanib, unda keltirilgan talablar asosida buxgalteriya
  hisobi yuritiladi. Byudjet tashkilotlarida pul mablag’lari va hisob-kitoblar hisobi
  ushbu yo’riqnoma asosida yuritiladi.
  Byudjet tashkilotlarida pul mablag’lari va hisob-kitoblarni hisobga olishning
  tizimlari “Byudjet tashkilotlarida buxgalteriya hisobi to’g’risida”gi yo’riqnomada
  keltirilgan. Ushbu yo’riqnoma nafaqat pul mablag’lari va hisob-kitoblar,
  tashkilotlardagi barcha mablag’lar va mablag’ manbalari hisobi tizimi bo’yicha
  me’yorlarni o’zida jamlagan. Yuqorida ta’kidlab o’tganimizdek,
  turli faoliyatlarni
  amalga oshiruvchi o’n mingdan ortiq byudjet tashkilotlari mavjud bo’lib, ularning
  o’ziga xos xususiyatlarini inobatga olgan holda byudjet tashkilotlari uchun pul
  mablag’lari hisobi standartini ishlab chiqish zarur deb hisoblaymiz.
  Pul mablag’lardan oqilona foydalanish borasida amalga oshirilayotgan
  tadbirlarda byudjet tashkilotlarining pul mablag’lari tarkibi, pul mablag’lari kirimi,
  pul mablag’lari sarflanishi to’g’risida ishonchli va tezkor axborotlarga extiyoj
  tug’iladi. Ushbu extiyojni talab darajasida qondirish uchun “Byudjet tashkilotlarida
  buxgalteriya hisobi to’g’risida”gi yo’riqnoma asosida hisob
  ishlarini yuritish talab
  etiladi. Yuqoridagi byudjetdan tashqari mablag’lar bo’yicha muomalalarni hisobda
  aks ettirish “Byudjetdan tashqari mablag’larni hisobga olish” 3-son memorial
  orderda amalga oshirilishi belgilangan. Tashkilotlarning byudjetdan tashqari
  mablag’lari soni ko’p bo’lgani holda ularni bitta memorial orderda hisobga olish
  qiyinchilik keltirib chiqaradi.
  Byudjet
  tashkilotlarida
  pul
  mablag’lari
  va
  hisob-kitoblar
  hisobini
  takomillashtirishda pul mablag’lari bo’yicha nazoratni tashkil etishning o’rni muxim
  hisoblanadi. Negaki, pul mablag’lari tashkilotning joriy aktivlari
  hisoblanib ularning
  sarflanishi smetalar doirasida bo’lishi, xukumat tomonidan belgilangan qat’iy
  525
  normativlarga amalga qilish kerak. Bundan ko’rinib turibdiki, pul mablag’lari va
  hisob-kitoblarni hisobda aks ettirish bilan bog’liq doimiy nazorat ishlarini tashkil
  qilishni talab etadi.
  Byudjet tashkilotlarida pul mablag’lari va hisob-kitoblar bilan bog’liq iqtisodiy
  jarayonlarni kuzatib borish, ular to’g’risida tizimlashtirilgan axborotlarni
  shakllantirishni buxgalteriya hisobi ta’minlab bersa, ularni me’yoriy hujjatlar asosida
  sarflanganligini o’rganish, taxlil qilish hamda yo’l qo’yilgan
  xato va kamchiliklarni
  bartaraf qilishni nazorat va taftish amalga oshiradi. O’z navbatida byudjet
  tashkilotlarida buxgalteriya hisobi sohosida isloxotlarni amalga oshirish byudjet
  tashkilotlarida nazorat va taftish soxasini ham parallel isloh qilib borishni talab etadi.
  Byudjet tashkilotlari bir vaqtning o’zida smetalar ijrosi (xaqiqiy va kassa
  xarajatlar)ni amalga oshirishni byudjet tasnifi va buxgalteriya schyotlarida parallel
  hisobga olishlari kerak. Barcha tashkilotlardaham smetalar ijrosi o’z vaqtidalilik
  tamoyili asosida hisobga olinmaslik hisob ishlarida
  nomuvofiqliklarni keltirib
  chiqaradi.