title: Xulosalar - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti
text: 526
  2.
  Kapital eksport qilish ham o’ziga xos xususiyatlarga ega bo’ladi. Kapital
  eksporti kredit berish yoki chet el korxonalari aktsiyalariga maqsadli qo’yilmalar kabi
  shakllarda amalga oshirilib, kapital chiqarilgan vaqtda eksport qiluvchi mamlakatdan
  mablag’lar oqimini taqozo qiladi va shu orqali tasarrufida bo’lgan resurslar hajmini
  qisqartiradi. Boshqa tomondan, kapital eksporti chet davlatlarning mazkur mamlakatdan
  bo’lgan qarzlarini ko’paytiradi. U jahon bozoriga tovarlarning keyingi eksporti uchun
  qulay sharoit yaratadi va chet el valyutasida foiz yoki dividend shaklida barqaror
  daromad olish omili hisoblanadi.
  3.
  Mamlakatdagi aholi jon boshiga to’g’ri keluvchi eksport hajmi uning
  iqtisodiyotining «ochiqligi» darajasini ifodalaydi. Eksport salohiyati (eksport
  imkoniyatlari) – bu mazkur mamlakat tomonidan ishlab chiqarilgan mahsulotning o’z
  iqtisodiyoti manfaatlariga putur yetkazmagan holda jahon bozorida sotishi mumkin
  bo’lgan qismi.
  4.
  Xalqaro savdoda ishtirok etish har bir mamlakat uchun milliy ishlab
  chiqaruvchilarni tashqi raqobatdan himoya qilish vazifasini dolzarb qilib qo’yadi. Bu
  vazifa mamlakatlarning savdo siyosati orqali amalga oshadi. Jahon amaliyotida bu
  siyosatning protektsionizm (tashqi ta’sirdan himoyalash) va fritrederlik (savdoga to’liq
  erkinlik berish) kabi shakllari keng tarqalgan.
  5.
  Iqtisodiy bitimlar – qiymatning har qanday ayirboshlanishi, ya’ni tovarlar,
  ko’rsatilgan xizmatlar yoki aktivlarga mulkchilik huquqining bir davlat rezidentlaridan
  boshqa davlat rezidentlariga o’tishi bo’yicha kelishuvlar. Har qanday bitim ikki
  tomoniga ega bo’ladi va shu sababli to’lov balansida ikki tomonlama yozuv tartibiga
  rioya qilinadi. Har bir bitim to’lov balansining debet va kredit qismlarida o’z ifodasini
  topadi.
  6.
  Iqtisodiyot sub’ektlarining davlat va Markaziy bank siyosatiga ishonchsizligi
  to’lov balansi inqirozini chuqurlashtiruvchi omil hisoblanadi. Milliy valyuta
  qadrsizlanishining kutilishi chet el valyutalariga chayqovchilikka qaratilgan talabni
  rag’batlantiradi.
  7.
  Pulning jahon xo’jaligida amal qilishi va turli xalqaro iqtisodiy aloqalarga
  (tashqi savdo, ishchi kuchi va kapital migratsiyasi, daromadlar, qarzlar va subsidiyalar
  oqimi, fan-texnika yutuqlarini ayirboshlash, turizm va h.k.) xizmat qilishi bilan
  bog’liq iqtisodiy munosabatlar-xalqaro valyuta-kredit munosabatlari deb ataladi. U
  pulning xalqaro to’lov munosabatida amal qilish jarayonida vujudga keladi.
  8.
  Har qanday valyuta tizimining eng muhim tarkibiy qismlaridan biri valyuta
  kursi hisoblanadi. Valyuta kursi bir mamlakat valyutasining boshqa mamlakat
  valyutasidagi ifodalanishini ko’rsatadi.
  9.
  Nazariy jihatdan valyuta kurslarining tebranishini tushuntirish, xarid qilish
  layoqatining paritet (turli mamlakatlar pul birliklari qiymatining bir-biriga nisbati)
  nazariyasi yordamida beriladi. Bu nazariyaga ko’ra, kurslar nisbatlarini aniqlash
  uchun, ikki mamlakat iste’molchilik tovarlari «savati» narxlarini taqqoslash talab
  qilinadi.