title: “Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
text: |
  “Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatiniBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам 273
  “Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
  takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
  JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
  06.12.2022
  2) Vaziyat bilan bog‘liq (har doim insonni qiziqtirib kelgan shart sharoitlarni ro‘yobga
  chiqarish).
  3) Komformist.
  4) Kasbiy motivatsiyalar (o‘ziga yaqin ijtimoiy olamning ya’ni yaqinlarini, do‘st va
  tanishlarining maslahatlari bilan).
  Oliy ta’limda talabalarda kasbiy motivatsiyani shakllantirish bo‘yicha bir qator tadqiqotlar
  olib borilgan va borilmoqda (E.Ya. Kochelaeva, A.V. Kalashnikova, O.V. Odegova, A.S.
  Krivonogova, O.V. Polshikova va boshq.).
  Garchi ko‘plab tadqiqotchilar (M. I. Sergeev, N. M. Nazarova, L. F. Serbina, Z. N.
  Smirnova, N. A. Strogova, A. I. Jivina, A. A. Dmitriev, S. M. Sokolova, A. M. Gendin, L. I.
  Dmitrieva, O. N. Usanova va boshqalar) o‘z ishlarida maxsus pedagoglarning kasbiy
  motivatsiyasini shakllantirishga bilvosita to‘xtalgan bo‘lsa ham, bu mavzu ilmiy ishlarda kam aks
  ettirilgan.
  Hozirgi vaqtda yuqori malakali defektologik kadrlarga bo‘lgan ehtiyoj universitet darajasida
  kasbiy motivatsiyani shakllantirish zarurligini taqozo etmoqda, chunki, o‘qishni tugatgandan
  so‘ng, talabalarning bir qismigina o‘z mutaxassisligi bo‘yicha ishlamoqda, bitiruvchilar o‘z-o‘zini
  takomillashtirish va o‘z-o‘zini rivojlantirishda yetarli darajada motivatsiyaga ega emaslar.
  Aksariyat holatlarda jamiyatda rivojlanishida kamchiligi bo‘lgan shaxslarga nisbatan
  achinish, qo‘rquv ba’zi holatlarda jirkanish kabi salbiy tuyg‘ular zoxir bo‘ladi. Bu jamiyatning
  imkoniyatlari cheklangan shaxslar haqida yetarlicha bilimga ega emasliklarini ko‘rsatadi. Maxsus
  pedagogika fakultetiga qabul qilingan aksariyat talabalar kelajakda qanday bolalar bilan ta’lim –
  tarbiya ishlarini olib borishlari haqida to‘liq tushunchaga ega bo‘lmaganlar. Ularning ko‘pchiligi
  tibbiyot bilim yurtiga o‘qishga kira olmaganliklari uchun yoki aynan shu soxada imkoniyatlari
  cheklangan bolalar ta’limi bilan shug‘ullanganlik uchun to‘lanadigan qo‘shimcha maosh hisobiga,
  yoxud farzandi yoki yaqin qarindoshlari imkoniyatlari cheklangan shaxs bo‘lganligi sababli shu
  kulliyotni tanlaganliklarini bildirishadi. Bu esa ularda kasbga bo‘lgan noto‘g‘ri motivni
  shakllanganligidan dalolat beradi va kelajakda korreksion ta’lim jarayonini tashkil etishda salbiy
  ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli, zamonaviy ta’lim tizimi talabalarning kasbiy motivatsiyasini
  shakllantirish, tolerantlik, o‘zini o‘zi rivojlantirish, mas’uliyat kabi shaxsiy fazilatlarini
  shakllantirish va mustahkamlash tizimini takomillashtirishni talab qiladi. Talabalarning kasbiy
  motivatsiyasini shakllantirish uchun ularni turli xil faoliyat turlariga jalb qilish kerak: o‘quv-
  kasbiy yoki amaliy – kasbiy, auditoriyadan tashqari ma’naviy – marifiy ishlar. Bu talabalarning
  amaliy mashg‘ulotlarida o‘zini-o‘zi takomillashtirish uchun qo‘shimcha imkoniyat bo‘lib xizmat
  qilishi mumkin.
  Bir qator tadqiqotchilarning fikriga ko‘ra (P.Ya. Galperin, A.N. Leontiev, A.M.
  Matyushkina, N.V. Samoukina) bo‘lajak defektologlarda o‘z kasbi haqida yetarli tushunchani
  shakllantirish uchun nafaqat pedagogik tamoyillar va nazariyalarni, balki ularning kasbga bo‘lgan
  ijobiy-psixik qarashlari, shuningdek, shaxsiy – kasbiy fazilatlarini ham shakllantirish kerak[7].
  Motivatsiyani shakllantirish uchun tashqi va ichki motivlarning mavjudligini hisobga olish
  kerak. Ichki motivlar talabaning o‘zi o‘quv jarayonida rivojlanish istagi mavjudligini ko‘rsatadi.
  Tashqi motivlar tashqaridan ota-onalar, do‘stlar tomonidan ya’ni talabani o‘rab turgan muhit
  tomonidan shakllantiriladi va bular maslahatlar, ko‘rsatmalar, talablar, majburlashlar va boshqalar
  ko‘rinishida bo‘lishi mumkin. Shunchaki oliy ma’lumotli bo‘lish yoki hayotda
  muvaffaqiyatsizlikdan qo‘rqish ham tashqi motivlar doirasiga kiradi.
  Ta’lim jarayoni - bu nafaqat bitta shaxsga ta’sir qiladigan, balki ushbu shaxsning murakkab
  motivatsion tizimini tashkil etadigan ko‘plab motivlarni shakllantirishni o‘z ichiga olgan
  murakkab faoliyat turi hisoblanadi.
  Oliy ta’lim muassasalari talabalarining motivatsiyasini oshirishning ba’zi usullarini ko‘rib
  chiqamiz.
  O‘qituvchi tomonidan talabalarni rag‘batlantirish jarayoni. O‘qituvchilar talabalarga
  kelajakda ularni ham moddiy ham ma’naviy jixatdan yuksaltiradigan bilimlarga bo‘lgan ehtiyojni
  |
  | |