title: O’YNAB ALGORITMIK TAFAKKURNI SHAKLLANTIRAMIZ
text: O’YNAB ALGORITMIK TAFAKKURNI SHAKLLANTIRAMIZ
  M.N.Ikromova, A.I.Jo’rayev
  Namangan muhandislik-texnologiya instituti
  Annotatsiya: Ushbu maqolada XXI asr insoni uchun zarur bilim va ko’nikmalarni dasturlash
  kabi yondashuv asosida shakllantirish bo’yicha dunyoda olib borilayotgan ilmiy tadqiqot ishlari
  ilmiy adabiyotlar taxlili asosida keltirilgan. Shuningdek yoshlik davridan bolalarning algoritmik
  tafakkurini shakllantiruvchi zamonaviy vositalari keltirilgan.
  Kalit so’zlar: algoritmik tafakkur, kompyuterga ulanmagan vositalar (unplugged), raqamli va
  dasturlovchi o‘yinchoqlar yoki robototexnika to‘plamlari, vizual dasturlash muhitlari, dasturlashni
  o‘rgatuvchi kompyuter o‘yinlari.
  Namangan Institute of Engineering and Technology
  nammti.uz
  10.25.2023
  Pg.546
  Raqamli texnologiyalari tez rivojlanib borayotgan davrda turgan ekanmiz, zamonaviy inson
  uchun zarur ko’nikmalarni shakllantirish butun dunyo hamjamiyati oldida turgan dolzarb
  masaladir [1]. Rivojlangan davlatlar ushbu bilim va ko’nikmalarni o’zida jamlagan raqamli
  tafakkurni shakllantirish maqsadida ta’limning barcha bo‘g‘inlariga maktabgacha ta’lim tizimidan
  boshlab dasturlashni uning ta’lim dasturlariga kiritish tendensiyasi kuzatilmoqda. Bundan
  maqsad, kichik yoshdan boshlab dastrulashning dastlabki elementlaridan biri bo’lgan algoritmik
  tafakkurni shakllantirish va rivojlantirishdir.
  Hozirda ta’limda algoritmik tafakkurni shakllantirish uchun bir nechta ta’limiy vositalardan
  foydalanish mumkin, bular:
  kompyuterga ulanmagan vositalar;
  raqamli va dasturlovchi o‘yinchoqlar yoki robototexnika to‘plamlari (fizik qurilma);
  vizual dasturlash muhitlari (VPE);
  dasturlashni o‘rgatuvchi kompyuter o‘yinlari [2,13 b.].
  Kompyuterga ulanmagan vositalar. Bunday vositalarga kompyuterga bog‘liq bo‘lmagan
  holda, stol ustida, maydonchada o‘ynaladigan o‘yinlar, boshqotirmalar, topishmoqlar, pazllar,
  xaritalar, kartochkalar ko‘rinishida topshiriqlar va mantiqiy o‘yinlar kiradi. Bunday vosita turlari
  texnik jihatdan jixozlarni talab etmasligi bilan birga bolalarda o‘ziga bo‘lgan ishonchni uyg‘otishi,
  mashg‘ulotni bolalar uchun juda qiziqarli tarzda olib borilishi va toza havoda o‘tkazilish
  imkoniyatiga egaligi bilan ahamiyatli sanaladi. Hozirda kichik yoshdagi bolalarning algoritmik
  tafakkurini shakllantiruvchi stol ustida o‘ynaladigan o‘yinlar juda ko‘p, ulardan Code & Go Robot
  Mouse Board Game, Robot Turtles, Code & Go Robot Mouse Math kabilarni keltirish mumkin.
  Raqamli va dasturlovchi o‘yinchoqlar yoki robototexnika to‘plamlari (fizik qurilma). Oxirgi
  vaqtlarda raqamli fikrlash ko‘nikmasini rivojlantirish maqsadida ushbu vositalardan foydalanish
  ta’limning yangi yo‘nalishlaridan biri sifatida qaralmoqda va bog‘chadan tortib o‘rta maktab
  sinflarigacha joriy etilib, ta’lim muhitini boyitish va bilimlarni ortirishga ta’sir etuvchi vosita
  sifatida tan olinmoqda [3, 4, 5].
  Raqamli va dasturlovchi o‘yinchoqlar yoki robototexnika to‘plamlari maktabgacha ta’limdan
  boshlab STEM (science – fan, texnology – texnologiya, engeneering – muhandislik, math –
  matematika) ta’limi fan materiallarini, dasturlash elementlarini, muxandislik tushunchalarini
  o‘zlashtirish bo‘yicha ta’lim olish imkoniyatlarini yaratadi [6, 5 b.]. Shuningdek, M.Bers va uning
  hamfikrlari ularni bog‘cha guruhlarida qo‘llash bolalarning aqliy salohiyatini, mayda motorikasini
  va ijtimoiy jihatdan rivojlanishiga olib kelishini aytmoqdalar [7].
  Raqamli va dasturlovchi o‘yinchoqlar yoki robototexnika to‘plamlari ayrimlari butunlay
  kompyuterdan uzilgan va ayrimlari kompyuter yordamida boshqarilishi mumkin. Undan tashqari
  robototexnika vositalari pedagogik nuqtayi nazardan ikki turga bo‘linadi: robotni boshqarish va
  robotni yaratish [5, 36 b.]. Maktabgacha ta’limda robototexnika vositalarining birinchi turi –
  robotni boshqarishdan foydalaniladi. Bog‘cha guruhlarida bolalar robotni boshqarish jarayonida
  algoritmlar bilan ishlash, masalalarning yechimini topish, xatoliklarni aniqlash va bartaraf etish
  bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘ladilar. Ularning turli xillari turli ishlab chiqaruvchilar
  tomonidan ishlab chiqilmoqda, ulardan bog‘cha guruhlarida va oilada eng ko‘p
  qo‘llanilayotganlaridan: Kibo, Kubetto, Ozobot bit robotlari, Bee-bot, Matatalab, Code-a-Pillar
  Twist dasturlovchi o‘yinchoqlar hisoblanadi.
  Vizual dasturlash muhitlari (VPE) ba’zida vizual dasturlash tillari (VPL) deyiladi. Vizual
  dasturlash muhiti – bu ishlab chiqilayotgan algoritmni inson idrok qilish uchun qulay ko‘rinishda
  ya’ni obrazli va grafik tarzda namoyish qilish usulidir [2, 20 b.]. Ushbu maxsus dasturlash muhitlari
  |