title: -mavzu. 0 ‘ZBEKIST0NDA EKOLOGIK TURIZMNING
text: 9-mavzu. 0 ‘ZBEKIST0NDA EKOLOGIK TURIZMNING
  RESURSLARI. TABIAT MINTAQALARI. HAYVONOT
  OLAMI VA 0 ‘SIMLIKLAR DUNYOSI
  Reja:
  9.Î. 0 ‘zbekistonning tabiiy geografik mintaqalari — ekoturizm
  resurslari.
  9.2. 0 ‘zbekistonning hayvonot olami — ekoturizm resurslari.
  9.3. 0 ‘zbekistonning o‘simliklar dunyosi — ekoturizm resurslari.
  9.1. 0 ‘zbekistonning tabiiy geografik mintaqalari — ekoturizm
  resurslari
  0 ‘zbekistonda
  ekoturizmni
  rivojlantirishda
  ekologik
  resurslardan
  foydalanish
  imkoniyatlarini
  o‘iganishda
  biz
  birinchi navbatda mamlakatimizdagi milliy parklar, davîai tabiaî
  qo‘riqxonalari va alohida muhofazadagi hududlar (davlat tabiat
  buyurtmaxonalari — zakazniklar), xalqaro miqyosdagi «Qiziî
  kitob» va 0 ‘zbekiston «Qizil kitob»idagi noyob hayvonlar turlari,
  o ‘simliklar turlarini va betakror tabiiy iandshafflarni, hayvonot
  olami va o‘simliklar dunyosidagi endemik turlarni (endemik —
  faqat tub joy sharoitida yashaydi va o£sadi) ro‘yxatga olishimiz va
  ularning ta’rif, tavsiflarini tayyorlashimiz kerak.
  Shuningdek, hozirgi axborotlarimizdan ma’lumki, hozirgacha
  vatanimizga kelib ketayotgan xalqaro turistlar Orol dengizi
  qoldiqlariga, Quyiamudaryo sohillariga, tog‘Iarimizdagi qadimiy
  shakllar va rasmlarga, ming yillik daraxtlarga (chinorlar, archalar
  va boshq.) va rekreatsion buioqlar, sharsharalarga qiziqmoqdalar.
  Mamlakatimizda ekoturizmni rivojlantirishda qayd qilingan
  ekologik resurslarni alohida-alohida ro‘yxatga olgammizda xalqaro
  turistlarni qiziqtiruvchi quyidagi ekologik resurslar guruhlari
  tashkil topadi45:
  •
  0 ‘zbekiston Respublikasining davlat qo'riqxonalari va miiliy
  parklari ekoturizm resurslari;
  45 Hayitboyev R., Matyaqubov U. Ekologik turizm. Samarqand, 2010. 60-b.
  112
  • Xalqaro «Qizil kitob» va 0 £zbekiston «Qizil kitob»idagi
  noyob hayvonlar va o‘simliklar turlari;
  • 0 !zbekistondagi endemik hayvonlar va o‘simlik turlari;
  • OroS dengizi qoldiqlari Quyiamudaryo sohili, to‘qayzorlar,
  lüaming o‘simliklar va hayvonot olami;
  • Tog‘larimizdagi qadimiy shakllar, rasmlar;
  • Ming yillik daraxtlar va tabiat haykallari, tabiat yodgorlikiari;
  Rekreatsion tabiiy landshaftlar, shifobaxsh buloqiar,
  sharsharalar;
  • 0 ‘zbekistondagi tabiiy geografik mintaqalar (cho'llar, adirlar,
  tog‘ oldi, tog‘lar, baland tog£lar);
  • Suv havzalari (daryolar, ko'llar, suv omborlari);
  • To‘rt faslli iqlim mavsumlari;
  • Arxeologik topilmalar, geologik ko‘rinishlar;
  • Ovchilik maydonlarining mavjudligi;
  • Tabiiy geografik mintaqalarda joylashgan qishloqlarimiz
  tabiati;
  • 0 ‘zbekistonning alohida muhofaza qiJinadigan hududlari.
  Yuqorida keltirilgan ekologik resurslar xalqaro turizm
  ekspertlari ta’kidlaganlaridek, O'zbekiston turizm resurslarining
  turli-tumanligi, rang-barangligi va jozibadorligi bo'yicha dunyo
  mamlakatlaridagi kuchli 10 talik resurslari ro‘yxatiga kiradi.
  Bu ekoturistik resurslaming ta’rif va tasniflari ushbu o ‘quv
  qo‘llanmaning mavzularida berilmoqda. Hozirda ekoturizm
  resurslariga geomorfologik, gidrologik va organik resurslarni
  qo'shish ham tavsiya qilindi 46.
  Lekin,
  « 0 £zbekistonda
  ekoturizmni
  rivojlantirish
  Konsepsiyasi»da
  ta’kidianganidek,
  amalda
  O czbekiston
  ekoturizmini rivojlaotirishda yuqorida keltirilgan uikan ekologik
  resurslardan, ekologik salohiyatlardan va imkoniyatlardan
  to ‘la-to£kis foydalanish tizimlari, omillari mukammal ishlab
  chiqilmaganligi natijasida mamlakatimizda turistlarni qabul
  46
  Nizamov A., Amanbaeva Z., Safarova I. O'zbekistonning ekoturistik resurslari va
  yo'nalishlari. Toshkent: Fan va texnoiogiya, 2014. 104-b.
  qilish salohiyatiga nisbatan araaldagi ularaing kelib-ketishi uch
  baravar kamdir.
  Respublikamizda ekoturizmni rivojlantirishning asosi boigan
  ekologik resurslaming bsr qismi mazkur ishning kirish qismida
  keltirildi. Q‘zbekistonning butun hududlari dengiz sathidan
  belgilanganda bir-biridan tabiiy ekologik jihatdan farqJanovchi
  5 ta vertikal mintaqalarga bolinadi. Bu mintaqalaming iqiimi,
  o‘simliklar dunyosi va hayvonot olami ham turli-tuman.
  Shuningdek, chet ellik turistiarni qiziqtiruvchi 4 ta fasl ham
  ekoturizmning muhim resurslari hisoblanadi. Bu ekologik turizm
  resurslariga II ta yirik daryolarimiz va 55 ta suv omborlari
  havzalarini ham qo‘shish mumkin.
  1.
  Choiäar mintaqasi dengiz sathidan 400—500 metr balandlikdagi
  joylami o‘z ichiga oladi va 0 ‘zbekiston Respublikasi hududlarining
  70% ini ishg'ol qiladi, o‘simliklari — 498 tur. Shulardan 64 tun
  shifobaxsh o^simiiklar, 273 turi chorva moliari uchun ozuqaviy
  xususiyatlarga ega boigan o‘sim!ik turiari hisoblanadi. Bu
  mintaqalaming o‘simIiklari qiirg'oqchil iqlimga moslashgan va
  asosan sho‘rxok va qumli tuproqlarda yaxshi rivojlanadi. Quruq
  iqlimli bu chollaming ham ekologik tiplari xilma-xil boiib, gipsli
  chol, qumli c h o l va ko‘chib yuruvchi qumli — baixanli cho‘llar
  ko‘p!ab ekoturistlami o‘ziga jalb qilishi mumkin.
  Chunki har xil ekologik tipli c h o l hududlarida ushbu
  hududlarga moslashgan o ‘sim!iklar qoplami va hayvonot dunyosi
  tarkib topgan. Ayniqsa, floramizda endemik turlarning ko‘pligi
  xalqaro miqyosda turistik oqimlarning kuchayishiga qiziqishni hosü
  qiladi. Choilardagi hayvonot olamidagi turlar (jayron, sayg‘oq,
  Qizilqum echkiemari, kaltakesaklar, «Qizil kitob»dagi yo‘rg‘a
  tuvaloq, tasqara, c h o l burgutlari, miqqiy, qirgiy, qorabovur,
  c h o i kaptari va boshq.) nafaqaf xorijiy balki, ichki ekoturizmda
  ham qiziqarli ekoturistik obyekt hisoblanadi.
  0 ‘zbekistonning chollari quyidagiiar: Qizilqum, Ustyurt
  ch o li, 0 ‘rta c h o l, Q arnobchoi, Konimexchol, Muborak
  ch o i, Qarshi ch o li, M irzachoi, Markaziy Farg‘ona choilari,
  114
  Kattaqum va Sandiqli chocllari. Bulardan tashqari 1.9 min.
  gektarli o ‘simliksiz ko‘chma barxanli qum hududlari liam bor.
  Barxanii qumliklarda arab mamlakaüari ekoturistlarni tuyada
  sayr qilish turlariga taklif qiîishadi. Bunday ekoturlarning
  yevropaiiklar uchun juda qiziqarli boiishini arab turoperatorlari
  juda yaxshi bilishadi. Bizning choilarimizning qumliklarida ham
  shunday ekoturistik imkoniyatlar bor.
  |