title: mehnat narxi - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti
text: mehnat narxi sifatida, ayrimlari esa
  59
  mehnat bozoridagi talab va taklifning muvozanat narxi sifatida talqin etadilar.
  Bunda ular asosan bozorda mehnat sotiladi degan bizningcha noto’g’ri tushunchaga
  asoslanishadi. Mehnat ishchi kuchining funktsiya qilishi, uning ma’lum maqsadga
  qaratilgan faoliyat jarayoni bo’lib, uning na qiymati, na narxi yo’qligi, bu jarayonni
  bozorga olib chiqib sotib bo’lmasligi fanda ham, real hayotda ham, iqtisodiy
  amaliyotda ham hammaga ayon bo’lgan va allaqachon isbotlangan masaladir. Shuning
  uchun buni isbotlashga harakat qilmasak ham bo’ladi.
  Lekin bu g’oyaning negizida bir ijobiy tomon borki, uni albatta hisobga olish zarur.
  Bu ham bo’lsa ular mehnatni ishchining malakasi, intensivligi va natijasi bilan bog’lashga
  harakat qilganlar. Ish haqining mazmuni to’g’risidagi turli nazariyalarni, (turli
  mamlakatlardagi va o’z mamlakatimizdagi amaliyotni) umumlashtirib, quyidagi
  xulosalarni chiqarish mumkin.
  1.
  Ish haqi to’g’risidagi nazariyalarda unga bir tomonlama yondashish xususiyati
  mavjud bo’lib, uning murakkab va ko’p qirrali iqtisodiy jarayon ekanligi ma’lum
  darajada e’tibordan chetda qolgan. Lekin bu nazariyalarning har birida ish haqining u
  yoki bu tomoniga to’g’ri baho berilgan bo’lib, ularda foydalanish mumkin bo’lgan
  ijobiy mazmun mavjuddir.
  2.
  Ish haqining umumiy darajasi har doim har bir mamlakatda iqtisodiyotning
  erishgan darajasiga, ya’ni umumiy mehnat unumdorligi, milliy mahsulot hajmi, uning
  aholi jon boshiga to’g’ri keladigan miqdoriga bog’liq bo’ladi. Chunki shu
  mahsulotlarning bir qismi mehnatning miqdori va sifatiga qarab taqsimlanadi. Shuning
  uchun ham u turli mamlakatlarda turli miqdorlarda bo’ladi.
  3.
  Ish haqining miqdori ishchi kuchini takror ishlab chiqarishga, ishchining
  o’zini, oila a’zolarini boqishga yetadigan darajada bo’lishi lozim.
  4.
  Ish haqining miqdori va darajasi ishchi kuchining malakasi, uning mehnati
  unumdorligi bilan bog’liq bo’ladi.
  58
  Qaralsin: Makkonnеll K.R., Bryu S.L. Ekonomiks: Printsipi, problеmi i politika. T.2. – M.: Rеspublika, 1992, 156-b.;
  Ekonomichеskaya tеoriya: Uchеb. dlya stud. vissh. uchеb. zavеdеniy/ Pod rеd. V.D.Kamayeva. M.: Gumanitar. izd.
  tsеntr VLADOS, 2004, 175-b.
  59
  Qaralsin: Kurs ekonomichеskoy tеorii. Uchеb. posob. pod rеd. Chеpurina M.N., Kisеlеvoy ye.A. Kirov, izd-vo
  «ASA», 1995, 233-b.; Tojiboyeva D. Iqtisodiyot nazariyasi: Oliy o’quv yurtlari talabalari uchun o’quv qo’llanma. – T.:
  «O’qituvchi». 2002, 227-b.
  247
  5.
  Ish haqining darajasi har bir firma yoki korxonada ishlab chiqarishning
  erishgan darajasi bilan, ya’ni ishlab chiqarilgan va sotilgan mahsulot hajmi va bir
  ishchiga to’g’ri kelgan miqdori bilan bog’liq bo’ladi. Shuning uchun ham u mehnat
  miqdori, malakasi bir xil bo’lsa-da, turli korxonalarda turlicha miqdorda bo’lishi
  mumkin.
  Ushbu xulosalardan keyin ish haqining mazmuniga ta’rif berib aytish mumkinki,