title: ■ 
  qishüoq fermeriari ish tartibi
text: ■
  qishüoq fermeriari ish tartibi
  va
  hayot
  tarzl — qishloq xo‘ja!igi
  hayvonlarini saqlash, yem-xashak tayyorlash raahsulotlarini
  yetishtirish va sotish.
  Qishloq turizmini tashkil qilishda yuqoiida qayd qilingan turizm
  turlarining barcha resurslari majmuali, birikkan holda ishlaydi va
  bar qanday turistni ko‘proq muddaílarga ushlab qoladi. Shuning
  uchun ham Yevropa davlatlari qishloq turizmini rivojlantirishga
  o'tgan asrning 60-yillaridan jadal kirishdi. Hoziiga kelib, Yevropa
  davlaílarida qishloq turizmidagi turistlarning oqimi 60 mln.turisíni
  tashkil qihnoqda. Fransiya, Germaniya, Angliya, ítaliya davíatlarida
  qishloq turizmi xizmatlarini ishlab chiqaruvchi 10 minglab turistik
  firmalar va turistik tashkilotlar muvaffaqiyat bilan ishlashmoqda.
  Biz ham mamlakatimizda qishloq turizrnining mohiyati, maqsadi
  va vazifalarini tadqiq qilishga endigina kirishayapmiz.
  Jahonda qishloq turizmiga har bir davlatlar o‘zlaridagi
  imkoniyatlariga qarab har xil mazmunda qaramoqda. Masalaxi,
  Angliyada aholisi 7000 kishilik qishloqlarai qishloq turizmini
  rivojlaníirish rejasiga kiritishadi, Avstriyada bu sonli aholisi bo‘lgan
  qíshloqlami shahar turizmini rivojlantirish rejalariga qo‘shishadi.
  Shuningdek, qishloq turizmini, agroturizmni rossiyalik olimlar
  ekoturizmning tarmog‘i deb bilishadi. Yevropa davíatlarida
  aksincha agroturizm-dehqonehilik bilan bogiiq turizm, ekoturizm
  esa tabiat bag‘rida bolish va uni muhofaza qilishga ko‘maklashish
  deb belgilangan.
  Vatanimizda
  qishloq
  joylardagi
  resurslardan
  turistik
  maqsadlarda foydalaníshni majmuali tashkil qilish qulayligini
  hisobga olib yuqorida keltirilgan turizm turlarini jamlagan holda
  qishloq turizmi deb atasak, bu turizm ni rivojlantirish dasturlarini
  ishlab chiqish ancha oson kechadi. Shuning uchun ham qishloq
  turizmini tashkil qilishdagi muammolami o‘rganishdan oldin,
  dastawal qishloq turizrnining mohiyatini, maqsadi va vazifalarini
  belgilab olishimiz lozim bo‘ladi.
  Jahondagi ko‘plab davlatlarda «Qishloq joylardagi turizm»
  atamasi ham bor va ular qishloqlardagi turizm resurelarga
  88
  bog‘liq holda turistik infratuzilmalami yaratadilar. Bu holat
  ularda qishloq turizmining juda rivojlanganügmi va ayrim-ayrim
  yo‘na!ishlami hosil qilganligini ko‘rsatadi. Biz uchun eng muhimi,
  qishloq turizmini rivojlantirish mamlakatimizda ichki turizmni
  rivojlantirish asoslari ekanligini anglab olishimizdir. Ma’lumki,
  ichki turizm Butunjahon turizm tashkilotining tasnifi bo‘yicha bir
  mamlakat aholisining o‘z davlati hududlaridagi turistik faoliyati
  deb belgilangan.
  Qishloqlardagi turistik resurslar ichki turizmning asosiy
  obyektlari hisoblanadi. Shuning uchun ham AQSH, Kanada,
  Angliya, Fransiya, Germaniya, Ispaniya kabi davlatlar dastlab
  (o‘tgan asrning 70-yilIaridan) o‘z davlatlarida ichki turizmrti
  rivojlantirganlar, butun aholini yangi ijtimoiy-iqtisodiy sohaga
  — turizm jarayoniariga ko‘p yillar davomida tayyorlaganlar.
  Shu tariqa turizmdagi tadbirkorlik ayniqsa qishloq turizmidagi
  tadbirkorlik kuchayib ketgan. Lekin afsuski, biz hozirgacha
  ichki turizmni ham, xalqaro turizmni ham, tarixiy obidalari bor
  shaharlarga sayohat deb tushunmoqdamiz.
  Respublikamizda qishloq turizmini rivojlantirish zarurligining
  eng asosiy, dolzarb yana bir masalasini — shahar aholisining
  qishloqlarda dam olishini tashkil qiiish deb tushunmog‘imiz lozim.
  Qayd qilganimizdek, dunyoda qishloq turizmini rivojlantirish
  orqali ichki turizmni so'ngra xalqaro turizmni rivojlantirgan va
  jahon turizmida «lider» o‘rinlarni egallab kelayotgan AQSH,
  Kanada, Fransiya, Angliya, Germaniya, Itaiiya, Avstraiiya
  va Ispaniya davlatlari jahon turizmidagi hozirgi mavqelariga
  dastlab qishloq turizmini rivojlantirish orqali erishdilar. G ‘arbiy
  Yevropaning barcha davlatlari ham qishloq turizmini jadal
  rivojlantirishmoqda. Sharqiy Yevropa davlatlari ko:p yillar sobiq
  sovetlar ta’sirida bo‘lganligidan qishloq turizmini ishlab chiqish
  dasturlarini tuzaolmadilar.
  Respublikamizda qishloq turizmini rivojlantirishning mohiyati
  — qishloqlarimizga ichki va xalqaro turistlarni jalb qiiish asosida
  qishloqiarimizdagi obodonchilikni kuchaytirish, qishloqlarimiz
  89
  aholisini
  xalqaro
  hamdo‘stlik jarayonlariga
  qo'shish
  va
  qishloqlarimizni xalqaro rniqyosda dunyoga ko'rsatish hisoblanadi.
  Qishloq turizmini rivojlantirishning maqsadi — qishloq aholisining
  ish bilan bandligini qo‘shimcha imkoniyatlar asosida oshirish,
  qishloq ahoiisi mahsulotlarining ko‘proq sotiJishini ta’minlashdir.
  Qishloq turizmini rivojlantirishning asosiy vazifasi — qishloqlarda
  turizmni rivojlantirish tadbirkorligini tashkil qilish asosida qishloq
  turizmi xizmatlari va servisni, qishloq turizmi infratuzilmalarini
  yaratishdan iboratdir deb belgilasak io‘g‘ri bo‘ladi.
  Qishloq turizmini rivojlantirish mavzusida respublikamizda
  hali jiddiy ilmiy-tadqiqotlaming boshlanmaganligini hisobga olib,
  xalqaro texnologiyalar va dasturlami o‘rganishimiz zarar boladi
  Qishloq turizmini rivojlantirishda albatta Yevropa Ittifoqining
  «Qishloq
  turizmini
  rivojlantirishning
  strategik
  rejalari»ni
  o‘rganishimiz lozim. Bu strategik rejaga asosan qishloq turizmini
  rivojlantirish dasturiga quyidagilar kiritilgan. Biz uchun bu dastur
  ancha muhim bo‘lishi rnumkin:
  • qishloq turizmini rivojlantirishning huquqiy va me’yoriy
  asoslarini takomillashtirish;
  • salohiyatli turistlarga va rivojlanayotgan tarmoqlaming
  axborot byurolariga qishloq turizmi haqidagi barcha ma’lumotlami,
  axborotlarni bepul yetkazib berish;
  ■
  dasturda qatnashuvchi dehqon xo'jaliklarini manzili bo'yicha
  moiiyaviy quwatlash;
  • qishloq infratuzilmalarini takomillashtirish bo'yicha maqsadli
  mablagiar ajratish;
  • qishloq turizmi korxonalarini xususiylashtirishda davlatning
  foizli qatnashuvini ta’minlash;
  • qishloq joylarining holati monitoringini doimiy o'tkazib
  borish;
  • fermerlami dotatsiyalash va imtiyozli soliqlar belgilashda
  rag‘batlantirish siyosatini qo‘llash;
  - loyihalami amalga oshirish uchun investorlarni izlash;
  Umpmiy qilib olganda Yevropa daviatlarida qishloq turizmini
  90
  rivojlantirishdan 3 ta siyosiy holatni tashkil qilish va 3 ta manfaatni
  hosil qilish hal qilinmoqda:
  1. Qishloq joylarda yangi ish o ‘rinlarini tashkiJ qilish asosida
  qishloq iqtisodiyotini ko‘tarish, qishloqda ishlab chiqarish va
  savdo-sotiqni kuchaytirish.
  2. Shaharliklarning maqsadli dam olishini tashkil qilish orqali
  shaharlildaming mablag‘larini qishloqqa yo‘naltirish.
  3.
  Soliq
  tizimi
  orqali davlat
  xazinasiga
  qo‘shimcha
  rnablagiarni tushirish hisobidan qishloqlami obodonlashtirish,
  ko‘kalamzorlashtirish
  (turizm
  infratuzilmalari,
  transport
  kommunikatsiyalari, mehmonxonalar, ovqatlantirish korxonalari,
  sport ínshootlari va boshq.).
  Yevropa mamlakatlaridagi qishloq turizmidagi turistik talab
  va takliflarning oesish istiqbolîarini tahlil qilganimizdan ma’ium
  boladiki, bu davlatlardagi 30% shahar aholisi aynan qishloqlarda
  dam olish ham qishki mahsulotlarni g‘amlash orqali qishloq
  turizm mi kuchli rivojlantirishning maqsadli yo‘nalish ekanligidan
  dalolat beradi. Qishloq turizmini rivojlantirishda jahonning
  ko'plab davlatlari Yevropa modellaridan, dasturlaridan, strategik
  rejalaridan nusxa oîmoqdalar. Chunki, hozirda qishloq turizm i
  faqat Yevropa davlatlarida barqaror rivojlanmoqda.
  Mamiakatimizda qishloq turizmini rivojlantirishda xalqaro
  modellar, tan olingan texnologiyalar va strategik rejalami qo‘llash
  masalasini tahiil qilganimizda shunday xulosa kelib chiqadiki,
  ushbu modellar, texnologiyalar va strategik rejalarda biron-
  bir qoyil qiladigan yoki hayratga tushadigan tomonlari yo£q.Bu
  texnologiyalar va strategik rejalarda belgilangan jarayonkiT va
  voqeliklar, îashkiliyjihatlarni hech qiynalmasdan tashkil qilishimiz
  ham, bajarishimiz ham mumkin.
  Bu sohada eng muhimi ijtimoiy-iqtssodiy hayotimizda ijobiy
  o‘zgarishlar yaratadigan ushbu muhim sohani tashkil qilish va
  rivojlantirish rejalari, dasturlarini ishlab chiqish jarayonlarini
  boshlashimiz kerak. Yevropa davlatlarining qishloq turizmi o‘tgan
  asrimizning davomida hozirg*. taraqqiyotiga erishgan. Qishloq
  91
  turizmini tashkil qilishda 1970-yillarda dastlab Fransiyaning
  «Turizm va qishloq joylarni rivojlantirish agentligi», Avstriyada—
  Avstriya fermerlik turizmi assotsiatsiyasi», 1990-yilda Yevropa
  Ittifoqining «Qishloq joylarni majmuali rivojlantirish Umum
  Yevropa «Líder» dasturi» tashkiiotlari muvaffaqiyat bilan ishlab
  kelmoqda.
  Mamlakatimizda qishloq turizmini rivojlantirishda birinchi
  navbatda « 0 ‘zbekistonda turizmni rivojlantirish davlat qo'mitasi»
  milliy kompaniyasi tarkibida «Qishloq turizmini rivojlantirish»
  bolim ini tashkil qilishimiz zarur. Bu bolim qishloq turizmini
  rivojlantirish uchun quyidagi ishlarni amalga oshirishi maqsadii
  yo‘nalish boladi:
  • qisMoqlardagi turistik resurslaming ro‘yxatini olish, ulardan
  ichki va xalqaro turizmda foydalanish damjalari, tavsiflarini ishlab
  chiqish;
  qishloq turizmida atrof-muhitni muhofaza qilishda
  ékoturizmni rivojlantirish dasturlarini yaratish;
  • qishloqlarda yetishtirilayotgan va ishlab chiqarilayotgan
  mahalliy mahsulotlarning sifatini ko‘tarish va iste’molchini taklif
  qilish;
  • qisMoq turizmida marketingni tashkil qilish va talab-taklif-
  iste’molchi tizimidagi ishlarning strategik rejalarini ishlab chiqish
  va amalga oshirish;
  • qishloq turizmining infratuzilmalarini yaratish usuilarini
  ishlab chiqish va qishloq turizmi infratuzilmalarini yaratish.
  Mamlakatimizda qishloq turizmini rivojlantirishning strategik
  dasturini ishlab chiqish hozircha ancha murakkab hisoblanadi.
  Chunki. qayd qilgardmizdek, bu sohada keng ko‘lamli tadqiqotlar
  boshlanganicha yo£q. Lekin, 0 ‘zbekiston Respublikasining
  Prezidenti Shavkat Mirziyoyev va 0 ‘zbekiston Respublikasi
  Vazirlar Mahkamasining vatanimizda turizmni rivojlantirish
  to ‘g£risidagi farmonlari va qarorlari asosida qishloq turizmini
  rivojlantirishning strategik dasturini dastlab loyiha variantlarda
  ishlab chiqishni boshlashimiz lozim boladi.
  92
  Mamlakatimizda
  birinchi
  navbatda
  qishloq
  turizmini
  rivojlantirishda davlat dasturi ishlab chiqilishi talab qilinadi,
  ikkinchi talab esa strategik reja yaratishdir. Qishloq turizmini
  rivojlantirish rejasi, davlat dasturi, boshqarav tarkibi, moliyalash
  tizimi,
  qishloqlardagi
  imkoniyatlar,
  qishloqlardagi turistik
  resurslar, qishloq ahoîisining qishloqlarga turistlaming tashrifi
  haqidagi munosabatlari, qishloq ijtimoiy-iqtisodiy hayotiga
  ta’siri, qisliîoq tabiiy resurslariga ta’siri haqida davlat ommaviy
  nashrlarida respublikamizning olimlari, mutaxassislari, ijtimoiy-
  iqtisodiy sohalar mutaxassislari doimo ilmiy ommabop maqolalar
  bilan chiqishlari maqsadîi bo‘ladi. Ikkinchidan, mamlakatimizda
  qishloq turizmini rivojlantirish masalaîari, muammolari va ulaming
  yechimlari haqida yengil o'qiladigan va yengil tushuniladigan
  o‘quv-uslubiy qo‘llanmalar chop qilib, qishloqlar aholisiga bepul
  tarqatilishi kutiladigan natijalami beradi.
  0 ‘zbekistonda
  qishloq
  turizmini
  rivojlantirish
  naqadar
  foydaliligi va hozirgi erkin bozor ijtimoiy-iqtisodiy islohotlarining
  bajarilishida davlatimizning iqtisodiy siyosatiga mos kelishi
  quyidagi tahlillardan ham tushunib olish mumkin. Mamlakatimizda
  qishloq turizmini rivojlantirish asosida qishloqlarimizdagi mavjud
  ishsizlikni yechish, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini ishîab chiqishni
  ko‘paytirish va sifatini oshirish, qishloqlaming iqtisodini ko‘tarish,
  savdoni tashkil qilish, milliy ishlab chiqarishni tashkil qilish,
  xaiqaro hamdo‘stlikni kuchaytirish kabi muhim masalalarda katta
  yutuqlarga erishishimiz mumkin.
  Ikkinchidan, shaharlarimizda yashayotgan aholining dam
  olishini tashkil qilish, shaharliklarni qishloqlar bilan bog‘lash,
  ulaming qishloq xo‘jalik mahsulotlarini qishki mavsumga
  g/amlab olish sharoitlarini yaratish, ayniqsa shaharlik bolalarning
  qishloqlarda hordiq chiqarishini, tabiat bag'rida bo‘lib tabiatni
  angîashni, ekologik ong, ekologik madaniyatni shakllantirishimiz
  tabiatga mehr uyg‘otishimiz osonlashadi.
  Uchinchidan,
  qishloq
  turizmini
  rivojlantirishda
  soliq
  tushumlarining ko‘payishini ta’minîash va ushbu mablag‘lar
  93
  asosida qishloq joylami obodonlashtirish, ko‘kalamzorlashtirish
  imkoniyatSari paydo boladi.
  To‘rtinchidan,
  qishloq
  turizmini
  rivojlantirish
  asosida
  qishloq tabiatini muhofaza qilish, tarixiy obidalarai muhofaza
  qilish, ta’mirlash, muqaddas ziyoratgohlami obod qilish va
  ko‘kalamzorlashtirish, ulardan xalqimizning erkin foydaianishini
  ta’minJash masalalari ha! bo‘ladi.
  Beshinchidan, jahon xalqlari qishloqlarimizda saqlanib
  qolingan va mustaqilligimiz tufayli tobora sayqalfanib borayotgan
  milliy merosimiz, milliy san’atimiz va madaniyatimiz bilan
  yaqindan tanishadi. Eng muhimi, 0 ‘zbekisionning Birinchi
  Prezidenti I.A.Karimovning qishloq hayotini tubdan o‘zgartirishga
  qaratilgan farmon va qarorlari, «Qishloq taraqqiyoti va farovonligi
  yili», «Obod turmush yili» davlat dasturlaridagi rejalaming amalga
  oshishi kuchayadi.
  Mamlakatimizda turizmni rivojiantirfehda qishloq turiznuning
  o‘rra. O'zbekistonda qishloq turizmini rivojlantirish muammolarini
  o‘rganishdan oidin, dastawal qishloq turizmining mohiyatini
  xalqaro miqyosdagi maqsadiva vazifalarini yaxshilab o‘rganishimiz
  lozim boladi. Chunki, tabiat bilan bog‘liq rurizm iurlari ko‘p
  hollarda bir-biri bilan bog‘liq holda
  |