title: Nazorat savollari - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov...
text: Nazorat savollari:
  1. Kompyuter virusi nima?
  2. Fayl va disklarda kompyuter viruslari mavjudligini tekshirish.
  3. Elementlarni,
  uzel(tugun)
  va
  qurilmalarda
  kompyuter
  viruslari
  mavjudligini tekshirish.
  4. Virus nima va uning bajaradigan vazifasi?
  5. Viruslar kompyuterda qanday paydo bo‗ladi?
  6. Viruslarning qanday turlarini bilasiz?
  7. Kompyuterda viruslar mavjudligi qanday aniqlanadi?
  8. Antivirus dasturlarining qanday turlarini bilasiz?
  13-Mavzu: Axborot xavfsizligi siyosati.
  Tayanch iboralar:
  IT security, kiberxavsizlik, konfidensiallik, yaxlitlik,
  foydalanuvchanlik
  Axborotni muhofaza qilish davlat tizimi axborotni himoyalovchi texnikani
  qo‘llaydigan idoralar va ijro etuvchilar hamda himoya obyektlari majmuini
  ifodalaydi. Bu tizim axborotni muhofaza qilish sohasidagi huquqiy,tashkiliy-
  boshqaruv va me‘yoriy hujjatlarga muvofiq tashkil etiladi va faoliyat yuritadi. Shu
  106
  bilan birga mamlakat milliy xavfsizligini ta‘minlash tizimining tarkibiy qismi
  hisoblanadi va davlat xavfsizligini axborot sohasidagi ishki va tashqi tahdidlardan
  himoyalashga yo‘naltirilgan.
  Axborot xavfsizligi tushunchasi.
  Axborot xavfsizligi deganda tabiiy yoki su‘niy xarakterdagi tasodifiy yoki
  qasddan qilingan ta‘sirlangan axborot va uni qo‘llab-quvvatlab turuvchi
  infrastrukturaning
  himoya-langanligi
  tushuniladi.Bunday ta‘sirlar axborot
  sohasidagi
  munosabatlarga,
  jumladan,
  axbo-rot
  egalariga,
  axborotdan
  foydalanuvchilarga va axborotni muhofaza qilishni qo‘llab quvvat-lovchi
  infrasturturaga jiddiy zarar yetkazishi mumkin.
  Axborot xavfsizligi siyosati
  O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2013 yil 16 sentabridagi
  ―O‘zbekiston Respublikasi aloqa, axborotlashtirish va telekommunikatsiya
  texnologiyalari davlat qo‘mitasi huzuridagi ―Elektron hukumat‖ tizimini
  rivojlantirish markazi va Axborot xavfsiz-ligini ta‘nimlash markazlarini tashkil
  etish chora-tadbirlari to‘g‘risida‖ gi qarori bilan markazlar tashkil etildi va faoliyati
  yo‘lga qo‘yildi.
  Axborotni muhofaza qilish axborotni ixtiyoriy ko‘rinishda yo‘qotishda
  (o‘g‘irlash, buzish, qalbakilash- tirish) ko‘riladigan zararning oldini olishni
  ta‘minlashi lozim. Axborotni muhofaza qilish choralari axborot xavfsizligiga oid
  amaldagi qonun va me‘yoriy hujjatlar asosida va axborotdan foydalanuvchilarning
  manfaatlariga ko‘ra tashkil etilishi zarur. Yuqori darajada axborotni mufofaza
  qilishni kafolatlash uchun muntazam ravishda murakkab ilmiy – texnik vazifalarni
  hal etish va himoya vositalarini takomillashtirish talab etiladi.
  Bugungi kunda axborot xavsizligini ta‘minlaydigan uchta asosiy tamoil Ya‘ni
  ma‘lumot butunligi, axborotning konfidensialligi va foydalanish huquqlariga ega
  barch foydalanuvchilan axborordan foydalana olishlari; bilan bir qatorda ayrim
  faoliyat sohalari (huquqni muhofaza qilish organlari, mudofaa va maxsus
  tuzilmalar, bank va moliya institutlari,axborot tarmoqlari, davlat boshqaruv
  tizimlari) ularda ko‘riladigan masalalarning muhimligi va xarakteriga ko‘ra,
  ularning axborot tizimlari faoliyati ishonchliligiga nisbatan yuqori talablar va
  xavfsizlik bo‘yich ua maxsus choralar ko‘rilishini talab etadi.
  Axborotni muhofaza qilishning samaradorligi unug o‘z vaqtidaligi, faolligi,
  uzluksizligi va kompleksligi bilan belgilanadi. Himoya tadbirini kompleks tarzda
  o‘tkazish axborot tarqab ketishi mumkin bo‘lganxavfli kanallarni yo‘q qilishni
  ta‘minlaydi.Vaholanki, birgina ochiq qolgan axborotning tarqab ketish kanali
  butun himoya tizimining samaradorligini keskin kamaytirib yuboradi.
  Axborot hisoblash tizimlarida axborot xavfsizligini ta‘minlash nuqtai
  nazaridan o‘zaro bog‘liq bo‘lgan uchta tashkil etuvchi Ya‘ni axborot; texnik va
  107
  dasturiy vositalar; xizmat ko‘rsatuvchi personal va foydala-nuvchilarga e‘tibor
  qaratiladi.
  Axborotni muhofaza qilish tamoillarini uch guruhga bo‘lish mumkin:
  Huquqiy, tashkiliy hamda texnik razvedkadan himoyanishda va hisoblash texnikasi
  axborotga ishlov berishda axborotni muho-faza qilishdan foydalanish.
  Axborotni muhofaza qilish tizimlaridan foydalanish amaliyoti shuni
  ko‘rsatmoqdaki, faqatgina kompleks axborotni muhofaza qilish tizimlari samarali
  bo‘lishi mumkin.
  Axborotni muhofaza qilishda foydalanuvchi asosiy usullar bilan bir qatorda
  axborotlarni ma‘naviy – ma‘rifiy himoyalash usuli juda muhim rol o‘ynaydi.
  Aynan inson, u korxona yoki tashkilot hodimi, maxfiy ma‘lumotlardan voqif
  bo‘lib, o‘z xotirasida ko‘plab ma‘lumotlarni jamlaydi va ba‘zi hollarda axborot
  chiqib ketishi manbaiga aylanishi mumkin hamda uning aybi bilan o‘zgalar ushbu
  axborotga noqonuniy ega bo‘ladilar. Axborotlarni ma‘naviy-ma‘rifiy himoyalash
  usulida xodimni tarbiyalash, u bilan ma‘lum sifatlarni, qarashlarni shakllantirishga
  yo‘naltirilgan maxsus ishlarni olib borish (vatanvarvarlik, axborotni muhofaza
  qilish uning shahsan o‘zi uchun ham qanday ahamiyat aksb etishini
  tushintirish)hamda xodimni axborotni muhofaza qilish qoidalari va usullariga
  o‘rgatish, konfedensial axborot tashuvchilar bilan amliy ishlash ko‗nikmalarini
  shakllantirish lozim.
  Jinoyatchilikni oldini olishda huquqni muhofaza qiluvchi organlarning
  xodimlari turli ko‘rinish va mazmundagi axborotlarni yaratish, tahrir qilish,
  yig‘ish, tarmoqda ma‘lumotlarni uzatish, qabul qilish va ishonchli muhofaza qilish
  kabi vazifalarni bajarish uchun talab darajasidagi nazariy bilim va amaliy
  ko‘nikmalarga ega bo‘lishi lozim.
  Axborotni muhofaza qilishning davlat tizimi
  Axborotni muhofaza qilishning davlat tizimi axborotni muhofaza qilish
  sohasida tashkilotlar faoliyatini litsenziyalash nimtizimini axborotni muhofaza
  qilish vosinalarini sertifikatsiyasini va axboron xavfsizligi talablari bo‘yicha
  axborotlashtirish obyektlarini attestatsiyasini, kadrlarni tayyorlash,maxsus aloqa
  tizimlari,ilmiy tadqiqot va tajriba konstruktorlik ishlarini tashkillashtirish
  tizimlarini o‘z ichiga oluvchi murakkab tizimdir. Axborotni muhofaza qilishning
  davlat tizimi ish yuritishi quyidagi qonun,me‘yoriy hujjatlar asosida amalga
  oshiradi:
  -O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi;
  -‖Davlat sirlarini saqlash to‘g‘risida‖ gi qonun;
  -‖Axborotlashtirish to‘g‘risida‖gi qonun;
  -‖Maxsulotlar va xizmatlarni sertifikatsiyalashtirish to‘g‘risida‖gi qonun
  -‖Faoliyat ayrim turlarini litsenziyalash to‘g‘risida‖gi qonun
  108
  -‖Standartlashtirish to‘g‘risida‖gi qonun
  -‖Aloqa to‘g‘risida‖gi qonun
  -‖Telekommunikatsiyalar to‘g‘risida‖gi qonun
  -‖Axborot olish kafolatlari va erkinligi to‘g‘risida‖gi qonun
  -‖Axborot erkinligi prinsiplari va kafolatlari to‘g‘risida‖gi qonun
  -‖Elektron hujjat aylanishi to‘g‘risida‖gi qonun;
  -‖Elektron raqamli imzo to‘g‘risida‖gi qonun;
  -‖Elektron tijorat to‘g‘risida‖gi qonun
  -O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari va qarorlari;
  -O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari;
  -Axborotni muxofaza qilish sohasidagi vazirlik,muassasa,agentlik va
  xo‘jaliklarning boshqa huquqiy aktlari.
  Axborot tizimlari xavfsizligi.
  |