title: Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc - bet 326
text: 34-chizma. Asosiy vositalarning turkumlanishi.
  Yer amaldagi qonunchilikka binoan xo‘alik yurituvchi subyektga
  mulk tarzida berilgan yer maydonidir. O‘zbekiston Respublikasi «Yer
  kodeksi»ning 17-moddasiga binoan, «Yuridik shaxslar «Yer kodeksi» va
  boshqa qonun hujjatlariga muvofiq doimiy egalik qilish, doimiy
  foydalanish, muddatli (vaqtincha) foydalanish, ijaraga olish va mulk
  huquqi asosida yer uchastkalariga ega bo‘lishlari mumkin». Yerning
  qiymatiga uni xarid qilishda ko‘chmas mulk agentlariga to‘lanadigan
  komission to‘lovlar, advokatlar xizmati uchun haq, xarid qilishdagi soliq
  to‘lovlari, drenaj qiymati, yerni tozalash va boshqa xarajatlar qo‘shiladi.
  Yerni obodonlashtirish bo‘yicha kapital xarajatlar tarkibiga yerning
  445
  unumdorligini oshirish, avtomobil va boshqa transport turlariga to‘xtash
  joylarini barpo etish hamda shunga o‘xshash boshqa xarajatlar kiradi.
  Binolarga ishlab chiqarish korpuslari, sexlar, ustaxonalar, boshqar-
  ma binosi, omborxonalar, turar-joy binolari va boshqa ishlab chiqarish,
  ma’muriy-xo‘jalik va ijtimoiy-maishiy maqsadlardagi obyektlar, shu-
  nindek, ulardan to‘g‘ri foydalanish zarur bo‘lgan jami kommunikatsiya
  vositalari (isitish, yoritish, shamollatish, suv-gaz ta’minoti tizimi, ichki
  telefon va signalizatsiya vositalari, lift xo‘jaligi) kiradi.
  Inshootlarga mehnat jarayoni va uning natijalarini o‘zgartirmagan
  holda ishlab chiqarish jarayonlarining texnikaviy yoki umumiy
  vazifalarini bajarishga xizmat qiladigan obyektlar (neft va gaz quduqlari,
  shaxta yo‘llari, avtomobil yo‘llari, ko‘priklar, estakadalar, suv omborlari
  va boshqalar) kiradi.
  Uzatuvchi moslamalarga mashina-dvigateldan ish mashinalariga
  elektr, issiqlik, mexaniq energiyani uzatishga, shuningdek, suyuq va
  gazsimon moddalarni bir obyektdan boshqa obyektga yetkazib berishga
  xizmat qiladigan qurilmalar (elektr uzatish yo‘llari, quvur yo‘llari,
  issiqlik va gaz tarmog‘i hamda boshqalar) kiradi.
  Mashina va jihozlar asosiy vositalarning eng asosiy turi hisoblanadi
  va o‘z navbatida quyidagi guruhlardan tarkib topadi:
  ♦ kuch mashina va jihozlari elektr va issiqlik energiyasini ishlab
  chiqaradigan yoki uni mexaniq harakat energiyasiga aylantirib beradigan
  generator-mashinalar, divigatel mashinalar (qozonxonalar, bug‘
  dvigatellari, turbinalar, kuch transformatorlari va boshqalar)dir;
  ♦ ish mashinalari va jihozlari mehnat predmetlariga mexanik,
  termik, kimyoviy yoki boshqa yo‘sinda texnologik ishlov berishga, ular-
  ni ishlab chiqarish jarayonida qo‘zg‘atish, qazib olish, eritish, tayyor-
  lashga xizmat qiladigan qurilmalar (stanoklar, apparatlar, agregatlar)dir;
  ♦ o‘lchov va rostlash asboblari hamda qurilmalari va laboratoriya
  jihozlari
  foydalaniladigan
  texnika
  ishidagi
  turli
  parametr
  (ko‘rsatkich)larni o‘lchash, ishlab chiqarish jarayonlarini boshqarish,
  xomashyo, TMZlar va tayyor mahsulotlar sifatini tekshirish, namlik
  darajasi, shovqin ta’siri va boshqalarni o‘lchashda ishlatiladi. Ularga
  monometrlar, tarozilar, mikroskoplar, dispetcherlik nazorati va bosh-
  qalar kiradi;
  ♦ hisoblash texnikasi ma’lumotlarni elektron hisoblash mashina-
  larida qayta ishlaydigan vositalardir. Ularga kompyuterlar, printerlar va
  boshqa kompyuter vositalari kiradi.;
  446
  ♦ boshqa mashina va jihozlarga yuqorida sanab o‘tilmagan mashina
  va jihozlar (o‘t o‘chirish va boshqa maxsus mashinalar) kiradi.
  Transport vositalari kishilar hamda yuk va turli maqsadlardagi
  narsalarni tashishga mo‘ljallangan harakat vositalari (temir yo‘l, suv,
  avtomobil, kommunal transporti va muhim neft quvur yo‘llari)dir.
  Asbob va uskunalar qo‘l mehnati jarayonida ishlatiladigan yoki ish
  qismlarini kuchaytirish, oshirish uchun mashinaga biriktiriladigan
  vositalar (elektro-drellar, vibratorlar)dir.
  Ishlab chiqarish inventarlari ishlab chiqarish jarayonini yengillash-
  tirishda ishlatiladi. Ularning tarkibiga bak, konteyner, inventar, idishlar
  kiradi.
  Xo‘jalik inventari idora (ofis) ishlarini va xo‘jalikni yuritishda zarur
  bo‘lgan narsalardir.
  Ish hayvonlari va mahsuldor chorva har bir yetilgan mol (ot, ho‘kiz,
  sigir)lar bo‘lib, alohida inventar obyekti sifatida hisobda aks ettiriladi.
  Ko‘p yillik daraxtlar alohida xiyobon, park, bog‘dagi miqdori va
  yoshidan qat’iy nazar ekilgan daraxtlar guruhidir.
  Boshqa asosiy vositalarga kutubxona vositalari, ijaraga olingan
  asosiy vositalar, konservatsiyadagi asosiy vositalar va boshqalar kiradi.
  «Asosiy vositalar» nomli 5-son BHMSga binoan asosiy vositalar
  quyidagi baholarda baholanadi:
  Qoldiq
  qiymati
  Tugatish
  qiymati
  Qayta tiklash
  qiymati
  Asosiy vositalarning
  baholanishi
  Dastlabki
  qiymat
  Sotish
  qiymati
  35-chizma. Asosiy vositalarning baholanishi.
  |