title: akselerator samarasi - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti
text: 357
  18.4-chizma
  «Tejamkorlik paradoksi»ning chizmadagi ifodasi
  S,I F
  S
  1
  S
  E
  1
  E I
  E
  0
  0
  N
  1
  N
  Milliy daromad
  Chizmaning yotiq o’qida milliy daromad, tik o’qida esa jamg’arma va
  investitsiyalar hajmi joylashtirilgan bo’lib, F chizig’i iqtisodiyotdagi to’la bandlik
  sharoitida milliy daromad hajmini ifodalaydi.
  E’tibor berilsa, chizmadagi investitsiya sarflari chizig’i yotiq o’qqa parallel emas,
  balki o’sib boruvchi ko’rinishda namoyon bo’lmoqda. Bu esa, avtonom
  investitsiyalardan farqli o’laroq, hosilaviy investitsiyalarning milliy daromad hajmiga
  bog’liqligini ko’rsatadi.
  Chizmadan ko’rinadiki, iqtisodiyotdagi jamg’arma hajmi S dan S
  1
  ga qadar
  o’smoqda. Natijada jamg’armaning investitsiya bilan muvozanat nuqtasi ye dan ye
  1
  ga
  ko’chdi. Biroq, bu o’sish E nuqtadagi milliy daromad hajmi 0N ning ye
  1
  nuqtadagi
  0N
  1
  hajmiga qadar qisqarishiga olib keldi. Tegishli ravishda investitsiya hajmi ham EN
  darajadan E
  1
  N
  1
  darajaga qadar qisqardi. ye
  1
  E
  0
  E nuqtalarini tutashtirish natijasida hosil
  bo’luvchi uchburchak yuzasi jamg’arma hajmining o’sishi natijasida investitsiya
  imkoniyatlarining qisqarishini, EE
  0
  kesma esa investitsiyalarning qisqarishini
  ko’rsatadi. Aynan shu holat, ya’ni jamg’armalarning o’sishi natijasida
  investitsiyalarning qisqarishi «tejamkorlik paradoksi» mohiyatini namoyon etadi.
  Iqtisodiy muvozanatlik darajasini aniqlashda yalpi sarflar va ishlab chiqarish
  hajmini taqqoslash, jamg’arma va investitsiyalarni taqqoslash usullaridan tashqari
  balans usuli, xarajat va natijalarni taqqoslash usulidan ham foydalaniladi.
  Balans usulida tarmoqlararo balans, moddiy, moliyaviy va ishchi kuchi
  balanslaridan foydalanilib iqtisodiyotning turli tomonlari o’rtasidagi muvozanatlik
  darajasiga baho beriladi.
  «Xarajat va natija»larni taqqoslash usulida ishlab chiqarishga qilingan iqtisodiy
  resurs xarajatlari miqdori bilan olingan mahsulot hajmini taqqoslash orqali muvozanat
  darajasi tahlil qilinadi.