title: Kalit so’zi - Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz
text: Namangan Institute of Engineering and Technology
  nammti.uz
  10.25.2023
  Pg.381
  Bugungi kunda qo‘llanilayotgan boshqarish tizimlarida aniqlangan
  sozlash parametrlarida,
  texnologik jarayonlarni boshqarish tizimlarida yuqori sifatga ega bo‘lgan,
  gohida esa barqaror
  boshqarishni ta’minlash imkoniyati yo‘q. Bunda boshqarish tizimini
  ishlab chiqishda noravshan-
  mantiqiy yondoshuvdan foydalanish samarali natija beradi. Noravshan-mantiqiy
  boshqarish
  tizimlari zamonaviy boshqarish nazariyasining tezkor rivojlanayotgan sohalaridan biri bo‘lib, u
  zamonaviy avtomatik boshqarishning turli ob’yektlarida, jumladan issiqlik energetikasi ob’yektlarini
  boshqarishda yanada murakkab va mukammal muammolarini hal qilish imkonini beradi. Bunda,
  boshqarish tizimining noravshan-mantiqiy modellarini yaratish
  va uning parametrlarini
  adaptatsiyalash asosiy muammolardan biridir. IESlarda ishlatiladigan
  qozonning texnologik
  parametrlarini boshqarish jarayonining taklif etilayotgan noravshan-mantiqiy avtomatik boshqarish
  tizimining strukturaviy sxemasi 1-rasmda keltirilgan. Bu tizim quyidagi funksional bloklardan iborat
  bo‘ladi:
  1-rasm. Qozonning texnologik parametrlarini noravshan-mantiqiy avtomatik boshqarish
  tizimining strukturaviy sxemasi
  NO‘B.-noravshan-mantiqiy adaptiv tizimda neyron to‘rni o‘qitish bloki;
  NO‘B. ADAPT.- neyron to‘r adaptatsiyasi bloki (ushbu blokda neyron to‘rni o‘qitish na’munalari
  yaratiladi, tizimning amalga oshiradigan sozlash parametrlari hisoblanadi);
  SNT ADAPT.- rostlagichning sozlash parametrlarini ob’yekt
  modeli parametrlari bilan
  funksional bog‘liqligini amalga oshiradigan sun’iy neyron to‘r ko‘rinishidagi model.
  Boshqarish ob’yekti hisoblangan qozonning umumiy holda
  matematik modelini holat
  tenglamasi shaklida quyidagicha tasvirlanadi. Bunda qozonning
  noravshan holat tenglamasi
  quyidagicha ko‘rinishda ifodalanadi:
  u,
  B
  x
  A
  dt
  x
  d
  ,
  x
  C
  y
  ,
  (1)
  noravshan boshlang‘ich shartlar berilgan bo‘lsin:
  1
  1
  0
  D
  x
  ,
  n
  n
  D
  x
  D
  x
  0
  ,...,
  0
  2
  2
  ,
  (2)
  bu yerda
  ,
  – noravshan to‘plamlar;
  u
  –boshqarish tizimidagi kirish va chiqish signallari;
  n
  i
  x
  x
  x
  x
  x
  ,...,
  ,...,
  ,
  2
  1
  -sodir
  bo‘ladigan
  jarayonning
  holat
  vektori;
  ;
  ,...,
  2
  ,
  1
  n
  i
  l
  i
  y
  y
  y
  y
  y
  ,...,
  ,...,
  ,
  2
  1
  – boshqarish parametrlari vektori;
  ;
  ,...,
  2
  ,
  1
  l
  i
  s
  S
  –qozondagi holat
  bo‘yicha o‘zgaruvchi parametrlarning noravshan-mantiqiy holati va
  S–holat tenglamasi uchun vazn
  koeffisiyentini aniqlaydi.
  l
  n
  l
  n
  n
  n
  n
  n
  n
  C
  C
  C
  C
  C
  B
  B
  B
  A
  A
  A
  A
  A
  1
  1
  1
  1
  1
  1
  1
  1
  1
  ,
  ,
  y(t)
  k
  p
  ,T
  u
  ,T
  д
  ℇ
  (t)
  k
  0
  ,T
  0
  ,τ
  0
  λ(t)
  µ(t) x(t)
  u(t)