title: Raqamlar oʻrni almashib qolishi
text: |
  Raqamlar oʻrni almashib qolishi Pdf ko'rish
  |
  bet | 280/382 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 132,8 Mb. | | #103163 |
  Bog'liq IAT 9-sinf Talabalar-uchun-darslikRaqamlar oʻrni almashib qolishi
  Raqamlar oʻrnining almashib qolishi, odatda, sonni qayta
  yozishda yoki terishda undagi raqamlarning tartibi oʻzgarib
  qolishini anglatadi. Buni yana transpozitsiya xatosi ham
  deyiladi. Bunga misol qilib 1235677 oʻrniga 1325677 ni yozishni
  koʻrsatish mumkin. Bunday holda, ikkinchi va uchinchi
  oʻrinda turgan raqamlarning oʻrni almashib qolgan. Garchi
  bu kichik xatoday tuyulsa-da, u moliyaviy koʻrsatkich sifatida
  qoʻllanilgan boʻlsa, salbiy oqibatga olib kelishi mumkin.
  Bunday xatoni aniqlash uchun ikkita sonning istalgan qoʻshni
  ikkita raqamlari ayirmasi 9 ga boʻlinishini tekshirishingiz
  mumkin. Yuqoridagi misolda siz dastlabki ikkita raqamni
  bir-biridan ayirib, 9 ga boʻlinishini tekshiring va agar u ayirma
  toʻqqizga boʻlinsa, bu raqamlar oʻrni almashib qolganini
  bildiradi. Har bir qoʻshni raqamlarni ushbu usul yordamida xato
  topilgunga qadar tekshirish mumkin. Birinchi ikkita qoʻshni
  raqam 12 va 13 ga teng. Agar 13 dan 12 ni olib tashlasangiz, bu
  ayirma 9 ga boʻlinmaydi. Keyin esa, navbatdagi ikkita raqamni
  tekshirasiz: 23 va 32. 23 dan 32 ni ayirsak, ayirma -9 boʻlib, bu
  son 9 ga boʻlinadi, demak, transpozitsiya xatosi ana shu yerda
  boʻlgan ekan. Keyingi ikkita qoʻshni raqam 56 va 56 boʻladi
  va ketma-ketlikdagi boshqa barcha raqamlar toʻlaligicha bir
  xil ekanini ko‘rasiz. Bank kassalari odatda ushbu usuldan
  raqamlarni qayta yozishda qayerda xato bo‘lganini aniqlash
  uchun foydalanadilar.
  Uchinchi tomon korrekturasi
  Korrektura – bu siz bergan matnning imlosini uchinchi
  tomon tarafidan tekshirish usulidir. Siz hujjatni uning asl
  nusxasi bilan solishtirib oʻqib chiqishingiz yoki u hujjatning
  oʻzini tekshirib chiqishingiz mumkin. Korrektura zavq
  uchun oʻqishdan farq qiladi. Unda siz matndagi faktlar va
  maʼlumotlarning mazmuniga eʼtibor qaratmaysiz. Siz faqat
  har bir soʻzning imlosini tekshirasiz, grammatik xatolarni koʻrib
  chiqasiz. Matndagi baʼzi gaplarning tuzilishini oʻzgartirishingiz
  mumkinligi sababli, hujjatning asl nusxasiga kiritgan barcha
  oʻzgarishlar koʻrinib turishi uchun oʻzgarishni kuzatib borish
  vositasidan foydalanishingiz maqsadga muvofiqdir.
  Agar bir hujjatning ikki xil talqinini solishtirayotgan boʻlsangiz,
  ularni bitta oynada koʻrib chiqishingiz va har ikkala hujjatning
  toʻliq mos kelishini taʼminlash uchun har bir jumla qatorini
  soʻzma-soʻz koʻrib chiqishingiz kerak boʻladi.
  Xuddi shu algoritmni ikkita ISBN raqam – 978-1-131-
  650074-3 va 978-1-3166-2741-9 ni solishtirishda qo‘llang.
  Ikki yoki undan ortiq kitobdan 10 ta raqamli ISBNni
  topib, ularni solishtirishda tatbiq etilishi mumkin boʻlgan
  algoritmni oʻrganing. Unga boshqa algoritmni qoʻllang
  va kompyuter tizimidagi kiritish xatolarini kamaytirish
  vositasi sifatida nazorat raqamini tekshirish usulini
  qoʻllashning afzalliklari va kamchiliklari toʻgʻrisida
  fikrlaringizni jamlang va o‘rtoqlashing.
  |
  | |