title: Virus tarixi - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov...
text: 94
  bermaydi, shuning uchun foydalanuvchi kompyuterda
  birorta odatdan tashqari
  ishlar bo‗layotganini payqashi juda mushkuldir.
  Kompyuterda nisbatan kam dasturlar zararlangan bo‗lsa, virusning borligi
  deyarli sezilarsiz bo‗ladi. Lekin vaqt o‗tishi bilan kompyuterda qandaydir g‗alati
  hodisalar ro‗y bera boshlaydi, masalan:
  - ba‘zi dasturlar ishlashdan to‗xtaydilar yoki noto‗g‗ri ishlaydi;
  - ekranga begona xabar yoki belgilar chiqadi;
  - kompyuterning ishlash tezligi sekinlashadi;
  - ba‘zi bir fayllar buzilib qoladi va h.k.
  Bu vaqtga kelib, qoidaga ko‗ra, foydalanuvchi ishlayotganda yetarlicha ko‗p
  (yoki hatto ko‗pchilik) dasturlar viruslar bilan zararlangan, ba‘zi bir fayl yoki
  disklar esa ishdan chiqqan hisoblanadi.
  Bundan tashqari, foydalanuvchi
  kompyuteridagi zararlangan dasturlar disketalar yordamida yoki lokal tarmoq
  bo‗yicha foydalanuvchi hamkasblari va o‗rtoqlarining kompyuteriga o‗tib ketgan
  bo‗lishi mumkin .
  Viruslarning ba‘zi bir ko‗rinishlari o‗zlarini yanada xavfliroq kirib
  tushadilar. Ular boshlanishda katta miqdordagi dasturlarni yoki disklarni
  bildirmasdan zararlantiradilar, keyin esa jiddiy shikastlanishlarini
  keltirib
  chiqaradi, masalan, kompyuterdagi butun qattiq diskni formatlaydi. Dastur – virus
  sezilarsiz bo‗lishi uchun u katta bo‗lmasligi kerak. Shuning uchun, qoidaga ko‗ra,
  viruslar yetarlicha yuqori malakali dasturlovchilar tomonidan Assembler tilida
  yoziladi.
  Kompyuter viruslarini paydo bo‗lishi va tarqatilishi sabablari, bir tomondan,
  inson shahsiyatining ruhiyatida va uning yomon xislatlarida yashirinadi (havaslar,
  qasos olishlar, tan olinmagan ijodkorlarning mansabparastligi, o‗z qobiliyatlarini
  konstruktiv qo‗llash imkoniyati yo‗qligi), ikkinchi tomondan esa,
  himoya
  qilishning apparat vositalarini va shaxsiy kompyuterning operatsion tizimi
  tomonidan qarshi harakatlarning yo‗qligi bilan bog‗liqdir.
  Viruslarni kompyuterga kirib olishining asosiy yo‗llari olinadigan disklar
  (egiluvchan va lazerli) ham kompyuter tarmoqlari hisoblanadi. Qattiq diskni
  viruslar bilan zararlanishi kompyuterni virusni o‗zida saqlagan disketadan
  yuklaganda amalga oshishi mumkin. Bunday zararlanish tasodifiy bo‗lishi
  mumkin, masalan, disketani A diskovoddan chiqarib olmasdan va kompyuterni
  qayta yuklanganda, bunda disketa tizimli bo‗lmasligi ham mumkindir. Disketani
  zararlantirish juda oddiyroqdir.
  Unga virus hattoki, agar disketani zararlangan
  kompyuter diskovodiga qo‗yilganda va uning mundarijasini o‗qilganda, tushish
  mumkin.
  Zararlangan disk bu yuklanish sektorida dastur – virus joylashgan diskdir.
  Virusni o‗z ichiga olgan dastur ishga tushirilgandan keyin boshqa fayllarni
  95
  zararlantirish mumkin bo‗lib qoladi. Eng ko‗proq viruslar bilan diskning
  yuklanadigan sektori va .EXE, .COM, .SYS yoki BAT kengaytmasiga ega bo‗lgan
  fayllar zararlanadi. Kam matnli va grafikli fayllar kam zararlanadi.
  Zararlangan dastur, bu unga tadbiq qilingan dastur – virusni o‗z ichiga olgan
  dasturdir. Kompyuter virusi bilan zararlanishda o‗z vaqtida uni payqash juda
  muhimdir. Buning uchun viruslarni paydo bo‗lishining asosiy belgilari to‗g‗risida
  bilimlarga ega bo‗lish kerak. Ularga quyidagilar tegishli bo‗lishi mumkin:
  - oldin muvaffaqiyatli ishlagan dasturlarning ishlashdan to‗xtashi yoki noto‗g‗ri
  ishlashi;
  - kompyuterning sekin ishlashi;
  - operatsion tizimni yuklash imkoni yo‗qligi;
  - fayl va kataloglarni yo‗qolib qolishi yoki
  ularning mazmunini buzilishi;
  - fayllarni o‗zgartirilganlik sanasi va vaqtining o‗zgarishi;
  - diskda fayllar soni bexosdan juda oshib ketishi;
  - bo‗sh tezkor xotira o‗lchamining jiddiy kamayishi;
  - ekranga ko‗zda tutilmagan xabarlarni yoki tasvirlarni chiqarish;
  - ko‗zda tutilmagan tovushli xabarlarni berish;
  - kompyuter ishlashda tez-tez bo‗ladigan osilib qolishlar va buzilishlar.
  Ta‘kidlash kerakki, yuqorida sanab o‗tilgan hodisalar viruslarni kelib chiqishi
  bilan bo‗lishi majburiy emas, boshqa sabablarning oqibatlari ham bo‗lishi mumkin.
  Shuning uchun kompyuter holatini to‗g‗ri diagnostikalash har doim mushkuldir.
  Kompyuter virusi kompyuterda mavjud bo‗lgan disklardagi istalgan faylni
  yetarlicha o‗zgartirish va buzishi mumkin. Lekin fayllarning ba‘zi bir turlarini
  virus «zararlantirishi» mumkin.
  Bu shuni bildiradiki, virus bu fayllarga «tadbiq»
  qilinishi mumkin, Ya‘ni ularni shunday o‗zgartiradiki, ular virusni o‗z ichida
  saqlaydi va bu virus ba‘zi bir holatlarda o‗zining ishini boshlashi mumkin.
  Ta‘kidlash lozimki, dastur va hujjatlarning matnlari, ma‘lumotlar bazasining
  axborotli fayllari, jadvalli protsessor jadvallari va boshqa shunga o‗xshash fayllar
  virus bilan zararlanishi mumkin emas, bu fayllarni viruslar buzishi mumkin.