title: Viruslar bilan kurashish usullari va vositalari
text: 98
  • rezident
  qorovullardan foydalanish;
  • programmani vaksinatsiyalash;
  • viruslardan apparat-programm himoyalanish.
  Viruslarga qarshi programmlar yordamida viruslar ta‘siri oqibatlarini
  yo‗qotishning ikki usuli mavjud.
  Birinchi usulga binoan tizim ma‘lum viruslar ta‘siridan so‗ng tiklanadi.
  Virusni yo‗qotuvchi programmani yaratuvchi virusning stukturasini va uning
  yashash makonida joylashish xarakteristkalarini bilishi shart.
  Ikkinchi usul noma‘lum viruslar bilan zaxarlangan fayllarni va yuklama
  sektorini tiklashga imkon beradi. Fayllarni tiklash uchun tiklovchi programma
  fayllar xususidagi viruslar yo‗qligidagi axborotni oldindan saqlashi lozim.
  Zaxarlanmagan fayl xususidagi axborot va viruslar ishlashining umumiy prinsiplari
  xususidagi axborotlar fayllarni tiklashga imkon beradi.
  Hozirgi vaqtda viruslarni yo‗qotish uchun ko‗pgina usullar ishlab chiqilgan va
  bu usullar bilan ishlaydigan dasturlarni antiviruslar deb atashadi. Antiviruslarni,
  qo‗llanish usuliga ko‗ra, quyidagilarga ajratishimiz mumkin: detektorlar, faglar,
  vaksinalar,
  privivkalar, revizorlar, monitorlar.
  Detektorlar – virusning signaturasi (virusga taalluqli baytlar ketma-ketligi)
  bo‗yicha operativ xotira va fayllarni ko‗rish natijasida ma‘lum viruslarni topadi va
  xabar beradi. Yangi viruslarni aniqlay olmasligi detektorlarning kamchiligi
  hisoblanadi.
  Faglar – yoki doktorlar, detektorlarga xos bo‗lgan ishni bajargan holda
  zararlangan fayldan viruslarni chiqarib tashlaydi va faylni oldingi holatiga
  qaytaradi.
  Vaksinalar - yuqoridagilardan farqli bo‗lib, u himoyalanayotgan dasturga
  o‗rnatiladi. Natijada dastur zararlangan deb hisoblanib,
  virus tomonidan
  o‗zgartirilmaydi. Faqatgina ma‘lum viruslarga nisbatan vaksina qilinishi uning
  kamchiligi hisoblanadi. Shu bois, ushbu antivirus dasturlar keng tarqalmagan.
  Privivka - fayllarda xuddi virus zararlagandek iz qoldiradi. Buning natijasida
  viruslar privivka qilingan faylga yopishmaydi.
  Filtrlar – qo‗riqlovchi dasturlar ko‗rinishida bo‗lib, rezident holatda ishlab
  turadi va viruslarga xos jarayonlar bajarilganda, bu haqida foydalanuvchiga xabar
  beradi.
  Revizorlar – eng ishonchli himoyalovchi vosita bo‗lib, diskning birinchi
  holatini xotirasida saqlab, undagi keyingi o‗zgarishlarni doimiy ravishda nazorat
  qilib boradi.
  Detektor dasturlar kompyuter xotirasidan, fayllardan
  viruslarni qidiradi va
  aniqlangan viruslar hakida xabar beradi.
  Doktor dasturlari nafaqat virus bilan kasallangan fayllarni topadi, balki ularni
  99
  davolab, dastlabki holatiga qaytaradi. Bunday dasturlarga Aidstest, DoctorWeb
  dasturlarini misol qilib keltirish mumkin. Yangi viruslarning to‗xtovsiz paydo
  bo‗lib turishini hisobga olib, doktor dasturlarni ham yangi versiyalari bilan
  almashtirib turish lozim.
  Filtr dasturlar kompyuter ishlash jarayonida viruslarga xos bo‗lgan shubhali
  harakatlarni topish uchun ishlatiladi.
  Bu harakatlar quyidagicha bo‗lishi mumkin :
  - fayllar atributlarining o‗zgarishi;
  - disklarga doimiy manzillarda ma‘lumotlarni yozish;
  - diskning ishga yuklovchi sektorlariga ma‘lumotlarni yozib yuborish.
  Tekshiruvchi (revizor) dasturlari virusdan himoyalanishning eng ishonchli
  vositasi bo‗lib, kompyuter zararlanmagan
  holatidagi dasturlar, kataloglar va
  diskning tizim maydoni holatini xotirada saqlab, doimiy ravishda yoki
  foydalanuvchi ixtiyori bilan kompyuterning joriy va boshlang‗ich holatlarini bir-
  biri bilan solishtiradi. Bu dasturga ADINF dasturini misol qilib keltirish mumkin.
  Hozirgi kunda kompyuter viruslariga qarshi kurashga ixtisoslashgan
  kompaniyalar vujudga kelgan. Ular har kun, har soat mijozlarning kompyuteridagi
  mavjud viruslarni topib, ularni yo‗q qiladigan antivirus dasturlarini yaratadilar.
  Hozirgi kunda kompyuter viruslariga qarshi kurashuvchi antivirus dasturlaridan
  eng
  asosiylari KasperskyAnti-
  Virus (AVP) ScriptChecker, NortonAntivirus, DrWeb, Adinf, AVPlar
  hisoblanadi. KasperskyAnti-Virus dasturi bugungi kunda
  kompyuter viruslarining
  100000 dan ortiq turini aniqlaydi va davolaydi.
  Kompyuter viruslaridan himoya qilish usullari
  Kompyuter viruslaridan himoya qilishning uchta chegarasi mavjuddir:
  – viruslarning kirib kelishini bartaraf etish;
  – agar virus baribir kompyuterga kirgan bo‗lsa, virus hujumini bartaraf etish;
  – agar hujum baribir amalga oshgan bo‗lsa, buzuvchi oqibatlarni bartaraf
  etish.
  Himoya qilishni amalga oshirishning uchta usuli mavjuddir:
  – himoya qilishning dasturli usullari;
  – himoya qilishning apparatli usullari;
  – himoya qilishning tashkiliy usullari.
  Muhim ma‘lumotlarni himoya qilish masalasida ko‗pincha maishiy
  yondashish ishlatiladi: «kasallikni davolagandan ko‗ra
  uning oldini olgan
  yaxshiroq». Afsuski, aynan u eng buzuvchi oqibatlarni keltirib chiqaradi.
  Kompyuterga viruslarni kirib olish yo‗lida barrikadalarni yaratib olib, ularning
  mustahkamligiga ishonib va buzuvchi hujumdan keyingi harakatlarga tayyor
  bo‗lmasdan qolmaslik kerak. Shu bilan birga, virusli hujum, bu muhim
  100
  ma‘lumotlarni yo‗qotishni yagona bo‗lmagan hattoki keng tarqalmagan sababidir.
  Shunday dasturli uzilishlar mavjudki, ular operatsion
  tizimni ishdan chiqarishi
  mumkin hamda shunday apparatli uzilishlar borki, ular qattiq diskni ishlashga
  layoqatsiz qilib qo‗yish qobiliyatiga egadirlar. O‗g‗irlash, yong‗in yoki boshqa
  favqulodda holatlar natijasida muhim ma‘lumotlar bilan birgalikda kompyuterni
  yo‗qotish ehtimoli har doim ham mavjuddir. Shuning uchun xavfsizlik tizimini
  yaratishni birinchi navbatda «oxiridan» boshlash kerak – istalgan ta‘sirni, U virus
  hujumi, xonada o‗g‗irlik yoki qattiq diskni fizik ishdan chiqishidan qat‘iy nazar,
  buzuvchi oqibatlarini bartaraf etishdan boshlash kerak.
  Ma‘lumotlar bilan ishonchli va xavfsiz ishlashga faqat shundagina
  erishiladiki, agar istalgan kutilmagan hodisa, shu jumladan kompyuterni to‗liq
  fizik
  ishdan chiqarish ham, salbiy oqibatlarga olib kelmasligi kerak.