title: Kalit so‘zlar - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current...
text: Kalit so‘zlar:
  Zamonaviy ta’lim,
  malaka oshirish tizimi, uzluksiz kasbiy rivojlanish,
  maktab ta’limi, o‘qituvchining kasbiy tayyorgarligi.
  Abstract.
  At the same time, today in our country, having abandoned the system of
  periodic teacher training, information is provided on the introduction of a system of
  lifelong learning.
  Key words:
  Modern education, training system, continuous professional development,
  school education, teacher's professional training.
  Аннотация.
  В то же время сегодня в нашей стране, отказавшись от системы
  периодического обучения учителей, приведена информация о внедрении системы
  непрерывного обучения.
  Ключевые слова:
  Современное образование, система повышения квалификации,
  непрерывное
  профессиональное
  развитие,
  школьное
  образование,
  466
  профессиональная подготовка учителя.
  Bugungi kunda jahonda uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimida pedagoglarning malaka
  oshirishdan keyingi faoliyatini nazorat qilishning mexanizmlari ta’lim sifatini ta’minlovchi
  asosiy omil bo‘lib xizmat qilmoqda. Jamiyat va maktab bugungi kunda ta’limning yangi
  muammolarini sifatli hal eta oladigan zamonaviy o‘qituvchiga muhtoj. Barkamollik,
  mas’uliyat, kasbiy faoliyatni jahon standartlari darajasida amalga oshirish qobiliyati va
  “doimiy kasbiy o‘sishga, ijtimoiy va kasbiy faollikka” tayyor bo‘lish zamonaviy
  o‘qituvchining o‘ziga xos xususiyatlaridir. Shu munosabat bilan o‘qituvchining uzluksiz
  malaka oshirishdan keyingi ta’lim tizimining roli va ijtimoiy mavqeini aniqlash muammosi
  alohida dolzarblik kasb etmoqda.
  Bunda ta’lim sohasi rivojlanayotgan barcha mamlakatlarda pedagoglarning davriylikka
  asoslangan qayta tayyorlash va malaka oshirish tizimini doimiy ravishda faoliyat
  ko‘rsatadigan uzluksiz kasbiy rivojlanish tizimiga transformatsiya qilish jarayonlari alohida
  ahamiyat kasb etadi. Xususan, har bir o‘qituvchining kasbiy ehtiyojini o‘rganish va tahlil
  qilish bo‘yicha yuqori samarali mexanizmning kerakliligi va ushbu mexanizm orqali
  o‘qituvchilarning kasbiy malakasini oshirishini belgilashga zarurat paydo bo‘la boshladi.
  Ushbu mexanizm o‘qituvchining yangi bilimlarni olishdan oldingi bilimini diagnostika
  qilishdan iborat.
  O‘zbekiston Respublikasi maktabgacha va maktab ta'limi vazirligida “Uzluksiz kasbiy
  ta’lim” maxsus elektron platformasini joriy etilishi bir qator muammolarga yechim sifatida
  talqin etildi. Jumladan, pedagoglarning ehtiyojlarini o‘rganish, ehtiyojlariga mos variativ
  kontentlarni yaratish va malaka oshirish faoliyatini avtomatlashtirish hamda ta’lim
  oluvchilar uchun bir qator qulayliklarni yaratish maqsadida chora-tadbirlar ishlab chiqildi.
  O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 7-fevraldagi “O‘zbekiston
  Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida” gi PF-
  4947-sonli Farmoni, 2018-yil 5-sentabrdagi “Xalq ta’limi tizimiga boshqaruvning yangi
  tamoyillarini joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida” PQ-3931-son qarori, 2019-yil 29-
  apreldagi “O‘zbekiston Respublikasi xalq ta’limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish
  konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida” PF-5712-sonli Farmoni, 2020-yil 6-oktabrdagi
  “Axborot texnologiyalari sohasida ta’lim tizimini yanada takomillashtirish, ilmiy
  tadqiqotlarni rivojlantirish va ularni IT-industriya bilan integratsiya qilish chora-tadbirlari
  to‘g‘risida” PQ-4851-son qarori, 2020-yil 6-noyabrdagi “Ta’lim-tarbiya tizimini yanada
  takomillashtirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida” PQ-4884-son qarori, 2021-
  yil 25-yanvardagi “Xalq ta’limi sohasidagi ilmiy-tadqiqot faoliyatini qo‘llab-quvvatlash
  hamda uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini joriy qilish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-
  4963-son qaror va O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 17-
  yanvardagi “Xalq ta’limi xodimlarini uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini tashkil etish
  tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi 25-son qarorlari hamda mazkur faoliyatga
  tegishli boshqa normativ-huquqiy hujjatlarda belgilangan vazifalarni amalga oshirishda
  ushbu dissertatsiya muayyan darajada xizmat qiladi.
  Innovatsiyalar, moslashuvchanlik va doimiy o‘zgarishlarga tayyorgarlik mehnat
  bozorining kuchli raqobatdosh ustunliklari hisoblanadi. Bugungi kunda barcha soha
  rahbarlari o‘z tashkilotida, o‘z xodimlarini doimiy ravishda ta’lim olishi va yuqori
  natijalarga erishishi uchun axborot texnologiyalarisiz mumkin emasligini tushunishadi. Bu
  bir tomonlama jarayon emas: pedagoglar ham tizimli ravishda yangi bilim va ko‘nikmalarni
  egallashga tayyor bo‘lishi kerak bo‘ladi.
  Hayot davomida ta’lim olishning afzalliklari:
  o‘z kasbiy qobiliyatlarini rivojlantirish ish joyidagi shaxsiy samaradorlikni oshiradi;
  uzluksiz kasbiy rivojlanish ta’limda bo‘layotgan islohotlar va o‘zgarishlar haqida
  vaqtida xabardor bo‘lishi va kasbiy yuksalishiga yordam beradi;
  467
  o‘z kasbiy ehtiyojlari asosida bilimlarni o‘zlashtirish, pedagogik mahoratini oshirish
  va psixologik rivojlanishida muhim ahamiyatga ega;
  hayot davomida ta’lim olish xodimlarga o‘z kasbiy sohalaridagi tendensiyalardan
  xabardor bo‘lishga yordam beradi, bu esa raqobatbardosh mutaxassis bo‘lish uchun
  muhimdir.
  Jahon Iqtisodiy Forumi - 2020 hisobotida aytilishicha, to‘rt yildan keyin mehnat bozori
  tanqidiy fikrlash va tahlil qilish, stressga chidamlilik, moslashuvchanlik kabi
  kompetensiyalarga ega bo‘lgan xodimlarga talab yuqori bo‘ladi. Ko‘pgina tadqiqotchilar
  bunga qiziquvchanlikni ham qo‘shadilar.
  Zamonaviy dunyoda o‘quv dasturlarini kasbiy kompetensiyalarga kengroq e’tibor
  qaratgan holda tuzish talab etiladi. Bizda fan o‘qituvchilari bor, ammo tanqidiy fikrlashni
  rivojlantiruvchi, o‘zaro samarali munosabatlarni o‘rnatuvchi kreativ fikrlovchi o‘qituvchilar
  kam. O‘quv dasturlari avvalo bu ko‘nikmalarni an’anaviy fanlar doirasida o‘qitishni
  singdirishni, so‘ngra bosqichma-bosqich fan mazmunidan o‘quvchilarning malaka va
  shaxsiy xususiyatlarini rivojlantirishga o‘tishi kerak.
  Hozirda an’anaviy o‘qitish usullarining o‘rnini loyiha va muammoli ta’limga asoslangan
  yondashuvlar asta-sekin egallay boshladi. Bu “o‘rganishni o‘rgatish” tushunchasini ham o‘z
  ichiga oladi. Bu haqdagi fikrlar o‘tgan asrning 80-yillaridan beri davom etmoqda, ammo
  hozir bu shoshilinch ehtiyojga aylandi.
  Biz yoshlarga o‘z-o‘zini tarbiyalash, mustaqil o‘rganish ko‘nikmalarini o‘rgatishimiz
  kerak - buning uchun avvalo maktab o‘qituvchilari ham faol bo‘lishi hamda o‘z ustida
  muntazam ishalashi kerak bo‘ladi.
  “Uzluksiz kasbiy ta’lim” elektron platformasi orqali xalq ta’limi tizimida faoliyat olib
  borayotgan xodimlar malakasini oshirishda tashkil etilgan dastlabki kurslar dasturi
  tinglovchilarning ehtiyojlaridan kelib chiqqan holda tuzildi. Bu kurslar zamonaviy pedagog
  va XXI asrda faoliyat yuritishga qobiliyatli mutaxassisni rivojlantirish maqsadida doimiy
  takomillashib borishi ko‘zda tutilgan.
  2016 yilda Davosda bo‘lib o‘tgan Jahon iqtisodiy forumida (WEB) ma’ruzachilar
  zamonaviy mehnat bozorida talab qilinadigan asosiy ko‘nikmalarni aytib o‘tdilar, ular:
  -
  har bir mutaxassis uchun zarur bo‘lgan kasbiy ko‘nikmalar -hard skills
  -
  raqamlar orqali baholash qiyin bo‘lgan moslashuvchanlik ko‘nikmalari - soft
  skillsga ajratadilar.
  Xalqaro kasbiy kompetentlik modelida keltirilgan ko‘nikmalarni inobatga olgan holda,
  “Uzluksiz kasbiy ta’lim” elektron platformasi onlayn malaka oshirish kurslarida:
  -
  Pedagogning kommunikativ ko‘nikmalarini rivojlantirish;
  -
  AKT va media savodxonlik;
  -
  O‘zini-o‘zi rivojlantirish va uzluksiz kasbiy rivojlanish masalalari;
  -
  Pedagog mas’uliyati va moslashuvchanligi;
  -
  Inklyuziv ta’limni joriy etish masalalari modullarida soft skills rivojlantirilsa,
  -
  Fandagi yangiliklar, fanni o‘qitishning dolzarb masalalari;
  -
  O‘quvchilar kompetensiyalarini baholash usullari va vositalari modullarida esa
  kasbiy ko‘nikmalarini ya’ni hard skills rivojlantiriladi.
  Yaqin yillar ichida tadqiqotchilarimizning yangi avlodi bu soha samaradorligini yanada
  oshiradi. Oldindan kompetensiyalarni aniqlash va baholashning yangi usullarini ishlab
  chiqish, yangi vazifalarni izlash, konsepsiyani qo‘llashning yangi yo‘nalishlarini tatbiq etish
  bo‘yicha ilmiy izlanishlar olib borilmoqda.
  -
  “tas-ix”da joylashtirilgani va personal kompyuter bilan birga mobil telefon orqali
  (Android, iOS) kirish;
  -
  mustaqil onlayn ro‘yxatdan o‘tish va malaka oshirish;
  -
  har bir tinglovchining shaxsiy kabineti;
  468
  -
  malaka oshirishni boshlashdan oldin kasbiy kompetensiyalar bo‘yicha
  diagnostikadan o‘tish;
  -
  diagnostika natijalariga asosan individual kasbiy rivojlanish traektoriyasining
  shakllanishi;
  -
  individual traektoriyaga asosan platforma tomonidan ehtiyojga asoslangan
  kurslarning taklif etilishi;
  -
  har bir kursdagi alohida mavzu bo‘yicha videodars, taqdimot, adabiyotlar
  mavjudligi;
  -
  har bir mavzudan keyin o‘zlashtirish darajasini aniqlash imkoniyati (agarda
  tinglovchi ma’lum mavzuni o‘zlashtirishi past bo‘lsa keyingi mavzular ochilmaydi va qayta
  o‘zlashtirish imkoniyati beriladi);
  -
  rahbar va mutaxassislar kamida 30 soat (15 kredit), pedagoglar 36 soat (18
  kredit) malaka oshirishdan o‘tgandan keyin malaka oshirganlik to‘g‘risidagi elektron
  sertifikat;
  -
  har bir tinglovchining natijalaridan kelib chiqib shaxsiy portfoliosi shakllanishi;
  -
  muqobil malaka oshirish shakllaridan foydalanish uchun muayyan kredit to‘plash
  imkoniyati;
  -
  malaka oshirish davrida turli vebinarlarda cheklanmagan vaqtda cheklanmagan
  sondagi tinglovchilar ishtirok etishi (bunda tinglovchi onlayn vebinarda ishtirok etmasa
  vebinarning arxivini ko‘rishi mumkin);
  -
  vebinarlar o‘tkazish paytida turli onlayn so‘rovnomalar o‘tkazish imkoniyati;
  -
  yaratilgan kurslar sifatini baholash (5 balli tizimda);
  -
  tinglovchilar va tyutorlar o‘rtasida o‘zaro muloqot qilish va fayl almashish;
  -
  tinglovchilar tomonidan o‘zlarining mualliflik kurslarini joylashtirish va boshqa
  tinglovchilarga o‘rtoqlashish;
  -
  malaka oshirish tizimini yanada rivojlantirish va sifat darajasini oshirish
  maqsadida monitoring tizimi, ya’ni respublika, hudud, maktab direktori, fan metodisti
  o‘zlarining pedagoglarini bilim va ko‘nikmalarnini monitoring qilish va kerakli
  ko‘rsatmalar berish imkoniyati mavjudligi;
  -
  kurs kontentlarini yanada rivojlantirish maqsadida har bir kursda individual
  so‘rovnoma va baholash tizimining mavjudligi hamda qulayligi xalq ta’limi tizimida
  “Uzluksiz kasbiy ta’lim” elektron platformasida onlayn malaka oshirmoqchi bo‘lgan
  talabgorlar ko‘paymoqda va yaqin kelajakda bu sohada yanada ko‘proq yutuqlarga
  erishamiz.
  “Uzluksiz kasbiy ta’lim” elektron platformasi innovatsion ish, bu kichik bir qadam, ammo
  u rivojlanishda davom etadigan butunlay yangi ilmiy yo‘nalishni ochdi. Umid qilamizki, 3-5-
  yil ichida “Uzluksiz kasbiy ta’lim” elektron platformasida onlayn malaka oshirish orqali XXI
  asr ko‘nikmalarini o‘rgatishning yangi yondashuvlari hozirgilaridan samaraliroq tarzda
  xalq ta’limi tizimida ijobiy natijalarda aks etadi.
  O‘qituvchilar nega malaka oshirishlari kerak?
  Rotterdamlik Erazm bundan 500 yil oldin “o‘rganishdagi biinchi qadam o‘qituvchiga
  bo‘lgan munosabatdan boshlanadi”, “o‘quvchilar yaxshi ko‘rgan ustozlarida yaxshiroq
  o‘qishadi”, deb yozgan. Zamondoshimiz avstraliyalik professor, “Make Learning Visible”
  nomli mashhur kitob muallifi Jon Xetti 800 xil xalqaro tadqiqotlar tahlili asosida
  o‘quvchilarning muvaffaqiyatini na sinfdagi bolalar soni, na sinf xonalarining jihozlanishi,
  na dars davomiyligi aniqlaydi, uni aniqlovchi asosiy omil o‘qituvchidir degan xulosaga
  keladi.
  O‘qituvchining vazifasi bolada uning hayotiy energiyasi, bilimli bo‘lish, bilimlarini o‘ziga
  moslashtirish va qo‘llash istagini qo‘llab-quvvatlashdir.
  O‘quvchida o‘qish, o‘rganish istagi majburan shakllantirilmaydi, faqat o‘qituvchisining
  unga bo‘lgan ishonchini his qilganda uyg‘onadi. Yangi bilimlarni o‘zlashtirishga bo‘lgan
  469
  qiziqish faqat shaxsiy misol bilan ifodalanadi va o‘quvchilar o‘qituvchining o‘zi ularga
  o‘qitilayotgan fanni yaxshi ko‘rishini shubhasiz his qilishadi.
  Malaka oshirish kurslarida o‘qishning bir qancha sabablari bo‘lishi mumkin, ammo
  ularni shartli ravishda ikki guruhga bo‘lamiz:
  Ichki sabablar. O‘qituvchi o‘z malakasi darajasidan qoniqmagan va o‘zi o‘qitayotgan
  fanni o‘quvchilarga yetkazib berishda mahorat va ko‘nikmalar yetishmasligini his
  qilganida.
  Tashqi sabablar. Ko‘pincha maktabda o‘qituvchidan malaka oshirish sertifikati talab
  qilinadi, shunda u o‘z lavozimini saqlab qolishi yoki lavozimga ko‘tarilishi uchun malaka
  oshirish kursida o‘qishga keladi.
  Ammo shuni ta’kidlash kerakki, ko‘pincha o‘qituvchilar malaka oshirish kurslariga
  majburan kelishadi, ularga mustaqil ravishda boradiganlar afsuski ko‘p emas.
  Xodimlarning malakasini oshirishning alohida ahamiyatga ega bo‘lgan to‘rtta asosiy
  sababi mavjud:
  -
  Axborot asri - tez texnologik o‘zgarishlar.
  -
  Mehnatga bo‘lgan talablarning o‘zgarishi.
  -
  Ko‘nikmalarning yetishmasligi.
  -
  Doimiy tashkiliy o‘zgarishlar.
  Dunyo juda tez rivojlanmoqda, shuning uchun zamonaviy insonning eng muhim
  ko‘nikmalaridan biri bu hayot davomida ta’lim olish qobiliyatidir. Uning asoslari maktabda
  qo‘yiladi va o‘qituvchi bu nuqtai nazardan bolalar uchun eng muhim namunadir, chunki
  o‘qituvchi qanday o‘rganishni o‘rgatadi.
  Malaka oshirish o‘qituvchining zamonaviy gadjetlardan foydalanish, sinfdagi faoliyatni
  boshqarish, nizolarni oqilona va adolatli hal qilish mahorati kabi kompetensiyalarini
  rivojlantiradi. Bularning barchasini o‘qituvchilar uchun tashkil etiladigan malaka
  oshirishning an’anaviy, masofaviy, dual shuningdek eng zamonaviy va dolzarb bo‘lgan
  onlayn shakllarida o‘rganish imkoniyatiga ega.
  Xulosa o‘rnida shuni aytish mumkinki, pedagogning o‘z kasbiy kompetentligini
  rivojlantirib borishi, o‘z mutaxassisligi bo‘yicha malakasini doimiy oshirib, jahon tajribasi
  va ilm-fan yangiliklaridan muntazam ravishda xabardor bo‘lib borishida bugungi kunda
  jahon ta’lim sohasida keng muvaffaqiyat bilan faoliyat ko‘rsatib kelayotgan onlayn ta’lim
  olish tizimi yordamga keladi. Ana shu omillarni hisobga olgan holda, respublikamizning
  xalq ta’limi tizimida ham onlayn ta’limni tashkil etish maqsadga muvofiqdir. Bu ishda jahon
  tajribasi albatta qo‘l keladi.
  |