title: Aminokislotalar azotsiz qoldig‘ining almashinuvi
text: 310
  25-jadval
  Aminokislotalar azotsiz qoldig‘ining almashinuvi
  Glikogen Ketogen Glikogen va ketogen
  aminokislotalar:
  aminokislotalar:
  aminokislotalar:
  Alanin, arginin,
  leytsin Izoleytsin, lizin,
  asparagin, sistein, fenilalanin, tirozin
  glutamin, glitsin,
  gistidin, prolin,
  oksiprolin, metionin,
  serin, treonin,
  triptofan,
  valin
  Glikogen aminokislotalarning almashinuvi natijasida piruvat,
  oksaloatsetat,
  α
  -ketoglutarat hosil bo‘ladi, ulardan glikogen sintezlanadi.
  Ketogen aminokislotalarning almashinuvi natijasida atsetoatsetat, atsetil-
  KoA va atseton (keton tanachalari) hosil bo‘ladi.
  Aminokislota va glitserindan glyukoza sintezi
  Aminokislotalardan glyukoneogenezning mumkinligi qandli diabetni
  o‘rganishda ko‘rsatilgan. Eksperimental qandli diabetli hayvonlarda
  50% (Ba’zida 80% gacha) kiritilgan oqsilning glyukozaga aylanishi
  ko‘rsatilgan. Bu jarayonda glikogen aminokislotalar
  eng muhim orinni
  o‘ynaydi, ularning parchalanishidagi azotsiz qoldig‘idan pirouzum
  kislota hosil bo‘ladi, u esa glyukoza parchalanishi va sintezining oraliq
  metabolitidir. Mushaklarda oqsilni parchalanishida hosil bo‘lgan alanin,
  serin, treonin, sistein kabi aminokislotalardan glyukoz-alanin sikli
  yordamida qondagi glyukozaning
  miqdori organizmda glyukoza
  yetishmagan davrida, uning qondagi miqdorini boshqarishda
  ahamiyatga ega. Glitserin triatsilglitserinlar parchalanishi natijasida hosil
  bo‘ladi. Uglevod va lipid almashinuvi o‘rtasidagi bog‘lanish glitserin
  311
  orqali
  amalga oshiriladi, chunki glitserin oksidlanganda pirouzum
  kislotasi hosil bo‘ladi va undan glyukoza sintezlanadi.
  Bu jarayonlarni boshqarishda glyukokortikosteroidlar muhim
  ahamiyatga ega. Ularga kortizol, kortikosteron,
  kortizon va boshqalar
  kiradi. Ular glyukoneogenezning spetsifik fermentlarini
  piruvatkarboksilaza, FEP-karboksikinaza, fruktoza-1,6-difosfataza,
  glyukoza-6-fosfataza hosil bo‘lishini stimullaydilar. Periferik
  to‘qimalarda glyukozaning sarflanishini pasaytiradilar. Gidrokortizon
  glyukozaning hujayraga faol transportini ingibirlaydi.
  Soglom odamlar jigarida kortizolning uglevod metabolizmiga ta’siri
  natijasida glikogen, qonda glyukoza miqdori ortadi.
  Uzoq vaqt
  organizmga kortizolning kiritilishida oshqozon osti bezi
  β
  -hujayralari
  degeneratsiyaga uchrashi sababli qandli diabet vujudga keladi.