title: Ish haqini tashkil etish shakllari va tizimlari
text: |
  Ish haqini tashkil etish shakllari va tizimlari Pdf ko'rish
  |
  bet | 258/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
  Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASI3. Ish haqini tashkil etish shakllari va tizimlari
  Ishlab chiqarishning texnik asoslari, ishchilar mehnatining mazmuni, ularga bilim
  berish va kasb-korlikka o’rgatish borasidagi o’zgarishlar munosabati bilan ish haqi
  shakli va tizimlari ham o’zgarib boradi. Ish haqini tashkil etishda uning ikkita asosiy
  shakli – vaqtbay va ishbay shakllari farqlanadi.
  Vaqtbay ish haqi
  xodimning
  malakasi, mehnatining sifati va ishlagan vaqtiga qarab to’lanadigan ish haqidir.
  U odatda mehnatning natijalarini miqdoran aniq hisoblab bo’lmaydigan, balki ular
  muayyan vazifalar doirasini bajarish bilan belgilanadigan vaqtda (masalan, injener-
  texnik xodimlar va xizmatchilar, sozlovchilar, elektromontyorlar va shu kabilarga haq
  to’lashda) yoki mahsulot ishlab chiqarish texnologik jarayonining borishi bilan
  belgilanadigan va bevosita ishchiga bog’liq bo’lmagan paytlarda (masalan,
  konveyerlar va avtomat liniyalarida ishlash) qo’llaniladi.
  Ishbay ish haqi
  ishchining ishlab chiqargan mahsulot miqdori va sifati yoki
  bajargan ishining hajmiga qarab to’lanadigan ish haqidir.
  Mahsulot birligi uchun
  to’lanadigan ish haqi miqdori tarif stavkasidagi haqni ishlab chiqarish me’yoriga
  taqsimlash yo’li bilan aniqlanadi.
  Ish haqi tizimi o’z ichiga haq to’lash shakllarining aniq mehnat sharoitlarini
  hisobga oladigan turlari majmuini oladi. Jumladan:
  - to’g’ri ishbay haq to’lash tizimi;
  - ishbay-mukofotli haq to’lash tizimi;
  - ishbay-progressiv haq to’lash tizimi.
  To’g’ri ishbay haq to’lash tizimida
  ishlab chiqarish me’yori qay darajada
  bajarilishidan qat’iy nazar, ish haqi yagona mahsulot birligi uchun belgilangan tarif
  bo’yicha to’lanadi.
  Ishbay-mukofotli haq to’lash tizimi
  bir qancha ko’rsatkichlar, masalan, reja
  topshirig’idan ortiqcha hajmda ishlab chiqarilganligi, yuqori sifat darajasi
  ta’minlanganligi va boshqalar uchun mukofot berishni nazarda tutadi.
  62
  Karimov I.A. Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O’zbеkiston sharoitida uni bartaraf etishning yo’llari va choralari. –
  T.: O’zbеkiston, 2009, 16-b.
  |
  | |