title: Ma’ruza 12
  MAVZU 12 - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi
text: I. Kuchli asos va kuchsiz kislota hosilalaridan tashqil topgan tuzlardan in’yeksion eritmalar
  tayyorlash.
  Rp.:
  Sol. Coffeini natrii benzoatis 10 % — 100 ml
  Sterilisetur !
  D. S. teri ostiga 1 ml dan kuniga 2 marta.
  0,4 ml 0,1n NaOH,
  eritmasi solib,
  120°S-121°C sterillanadi.
  Gidroliz natijasida reaksiya muhitida ishqoriy sharoit yuzaga keladi. Bunga misol qilib
  natriy nitrit, natriy tiosulfat va kofein benzoat natriy eritmalari keltirilishi mumkin. Reaksiyani
  to’xtatishni, ya’ni gidrolizni to’xtatishni birdan-bir usuli reaksiya muvozonatini orqaga qaytarish,
  ya’ni ishqoriy sharoit hosil qilish maqsadida 0,1 n natriy ishqori yoki natriy gidrokarbonat eritmasi
  qo’llash mumkin.
  NaNO
  2
  1 litri uchun — 2 ml 0,1 n NaOH
  Kofein benzoat natriy 1 litri uchun— 4 ml 0,1 n NaOH
  Na
  2
  ·S
  2
  O
  3
  1 litr uchun —20 g NaHCO
  3
  Barbiturat kislotani natriyli tuzlari (geksenal, tiopental natriy) 0,05%-0,25% — NaOH yoki
  5-6% — Na
  2
  CO
  3
  solib turg’unlashtiriladi.
  II. Kuchsiz asos va kuchli kislota qoldiqlaridan tashqil topgan tuzlar.
  Gidrolizni to’xtatish yoki yo’qotish maqsadida
  eritma tarkibidagi H
  q
  ionlarining sonini
  oshirish kerak. Ya’ni kislota solinadi. Suvda yomon eriydigan kuchsiz asos eritmalarida eritma pH
  muhitini siljishi ham eritma tarkibida cho’kma hosil qilishi mumkin (strixnin, papaverin, nikotin,
  omnopon). pH muhitni sezilarli darajada siljishi esa eritmada ancha kuchli
  asoslarni ham ajratib
  chiqaradi
  26
  .
  Masalan: novokain asosi, agar shisha sifati past bo’lsa, sterillash vaqtida shishada moysimon
  qoldiq ko’rinishida ajraladi. Bunday tuzlar odatda 0,1 n. xlorid kislota bilan turg’unlashtiriladi va 1
  litrga 4 ml solinadi. pH 3,0-4,0 (natriy strixnin morfin gidroxloridga, dikain, dibazolga) sovkain
  eritmasiga — 6 ml 0,1 N. HCl solinadi.
  Novokain
  va
  dikain
  gidroxlorid
  eritmalarini
  tayyorlashda
  xlorid
  kislotadan
  turg’unlashtiruvchi sifatida foydalaniladi.
  Ammo shuni aytish kerakki, bu anestetiklarni og’riq
  qoldirish xususiyati faqat asos holida bo’lganda namoyon bo’ladi. Uni farmakologik xossasi
  yuzaga kelishi uchun muhit neytral yoki kuchsiz ishqoriy bo’lishi kerak. Shuni ham ta’kidlab
  o’tish kerakki, bunday sharoitda novokainni saqlab bo’lmaydi,
  chunki novokain ishqoriy
  gidrolizga uchraydi, bu esa uni parchalanishiga olib keladi. Novokainni bu xususiyatlarini hisobga
  olgan holda uni ishlatiladi. Agar kam hajm 1-2-5 ml hajmda ishlatilganda,
  uni HCl bilan
  turg’unlashtirib tayyorlanadi pH (4,2-4,5) 2. 0,65% difosfatni osh tuzi bilan olingan aralashmasi
  eritmasida pH=7,2 3.
  Rp:
  Sol. Novocaini 0,5 % — 200,0
  Sterilisetur!
  D. S.