title: monopol 
  renta - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti
text: |
  O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti Pdf ko'rish
  |
  bet | 276/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
  Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASImonopol
  renta
  ham mavjud bo’ladi. Boshqa yerda uchramaydigan tabiiy sharoit, ba’zan noyob
  qishloq xo’jalik mahsulotlari (uzumning alohida navlarini, sitrus ekinlari, choy va
  hokazolarning alohida turlarini) yetishtirish uchun imkoniyat yaratadi. Bunday
  tovarlar monopol narxlar bilan sotiladi. Bu narxlarning yuqori bo’lishi ko’pincha
  to’lovga qodir talab darajasi bilan belgilanadi. Natijada monopol narxlar shunday
  mahsulotlarning individual qiymatidan ancha yuqori bo’lishi mumkin. Bu esa yer
  egalariga monopol renta olish imkonini beradi.
  Faqat qishloq xo’jaligida emas, balki
  undirma sanoatda
  ham qo’shimcha
  daromad olinadi. Ma’lumki foydali qazilma konlari joylashuvi (va demak, ishlash
  uchun qulayligi) jihatidan ham, konning boyligi jihatidan ham bir-biridan farq qiladi.
  Xuddi qishloq xo’jaligidagi singari, o’rta va yaxshi konlardagi korxonalar qo’shimcha
  foyda oladilar, u ham differentsial rentaga aylanadi.
  Ijara haqi.
  Renta munosabatlarini qarab chiqishda rentaning ijara haqidan
  farqiga e’tiborni qaratish zarur. Agar ijaraga beriladigan yerga oldin bino, inshoot va
  shu kabilar qurish bilan bog’liq ravishda kapital qo’yilmalar sarflanmagan bo’lsa, ijara
  haqi va renta miqdoran bir-biriga to’g’ri keladi. Aks holda, ijara haqi yer rentasidan
  farq qiladi. Ijara haqi quyidagilardan iborat: yerdan foydalanganlik uchun to’lanadigan
  renta (R), yerga ilgari sarflangan kapital uchun foiz (r); yer uchastkasini ijaraga
  bergunga qadar unga qurilgan inshootlar amortizatsiyasi (A). Buni formulada
  quyidagicha yozish mumkin:
  A
  r
  R
  IÕ
  .
  Ma’lumki, bozor iqtisodiyoti sharoitida yer faqat ijara ob’ekti emas, balki oldi-
  sotdi ob’ekti hamdir. Yer ham qishloq xo’jalik mahsuloti yetishtirish va tabiiy qazilma
  boyliklar qazib olish uchun, har xil ishlab chiqarish va turar joy binolari, inshootlar,
  yo’llar, ayeroportlar va hokazolar qurish uchun sotib olinadi. Bunday hollarda yerning
  narxi nima bilan belgilanadi?
  Yer narxi.
  Ma’lumki, yer inson mehnati mahsuli bo’lmaganligi sababli almashuv
  qiymatga ega emas. Shunga ko’ra, nazariyotchilar yer va boshqa tabiat in’omlari
  |
  | |