title: TUSHUNCHA TAHLILI - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi
text: TUSHUNCHA TAHLILI AMALIY KO‘NIKMA Yig’ma - ta’siri bir-biriga o’xshash dorivor o’simliklar aralashmasi. Ba’zan
  Suvli ajratma olish 3 bosqichdan iborat: unga boshqa quruq dori
  moddalari, efir moylari va b. qo’shiladi. Ta’sir
  1-bosqich. O‘simlik xom ashyosi suv bilan namlanadi va
  etishiga qarab damlama
  va qaynatma holida ichiladi yoki tamaki kabi
  erituvchi uni ichiga kiradi. Kapillyar kuchlar ta‗si-rida
  chekiladi
  o‘simlik suvni o‘ziga shimadi. Suv xujayralararo bo‘shlikni
  to‘ldiradi, xujayra devorlari va devor yon-laridan xujayra
  Suyuq dori turlari - agregat holatiga ko‘ra suyuq holda bo‘lgan dori turlari
  ichiga kiradi. Bu xodisani endoosmos deymiz.
  Damlama va qaynatmalar – bu o‗simlik xom ashyosidan ajratib olingan
  2-bosqich. ―Birlamchi sharbatning‖ hosil bo‘lishi. Xujayra
  ichidagi moddalar bilan erituvchi to‘qnashib chin eritma,
  yoki ekstraktlarni suvdagi eritmasidan tashkil topgan suyuq dori turi
  YUMB, kolloid eritmalar, ya‗ni modda-larni konsentrlangan
  eritmasi hosil bo‘ladi.
  3-bosqich. Moddalarni o‘simlik xom ashyosidan suyuq
  muxitga o‘tishi massa almashinuvi deyiladi. Natijada
  birlamchi sharbatni yuqori konsentratsiyalari xujayra ichida
  osmotik bosim hosil qiladi, bu esa xujayradagi bor narsalar
  bilan osmotik bosimi kam bo‘lgan moddalarni o‘rab olgan
  suyuqlik o‘rtasida diffuzion almashinuvi bo‘ladi. Birinchi
  galda harakatchan molekulalar ajraladi, sekinrok YUMB
  diffundirlanadi.
  Uslubiy ta‘minot va mashg‗ulot jihozlanishi: DF X; XI; dori moddalari, o‘simlik hom
  ashyolari, tarozi, tarozi toshlari, o‘lchov kolbalari, har xil o‘lchamdagi shish idishlar, infundir
  apparati, ma‘ruza, darslik, prezentatsiyalar, ma‘lumotnomalar, adabiyotlar, tarqatma materiallar.
  Asosiy matn Damlama va Qaynatmalar deb, maxsus usul bilan dorivor o‘simliklardan yoki ularning
  konsentratlangan tayyorlangan suvli ajratmalarga aytiladi.
  Damlama va Qaynatmalar ichish va sirtga ishlatish uchun mo‘ljallangan. Ularning
  tarkibiga turli , har xil xususiyatga ega bo‘lgan dorivor moddalar ham kirishi mumkin .
  Suvli ajratmalarning dori shakli sifatida afzalliklari:
  o‘simlik xom ashyosi tarkibiga kiruvchi biologik faol va boshqa moddalarning kompleks
  ta‘siri natijasida maksimal terapevtik aktivligi:
  ko‘pgina kiyoviy moddalarga qaraganda noxush ta‘siridan xoli ekanligi:
  o‘simlik xom ashyosida saqlanadigan ba‘zi bir moddalar uchun ularni toza xolda ajratib
  olish metodikalari ishlab chiqilmaganligi va kiyoviy tuzilishi. Aniqlanmaganligi sababli, ularni
  sintez qilish yoki boshqa yo‘llari bilan olish mumkin emas:
  texnologik jarayonni soddalagi.
  saqlash jarayonida ularning turg‘un emasligi (mikroblarga sezgirligi, kimyoviy turg‘un
  emasligi sababli saqlash muddati qisqa):
  ajratmalarning sifatiga ko‘pgina omillar ta‘sir etishi tufayli, ularning nostandartligi:
  texnologik jarayon anchagina vaqt talab qiladi.
  Damlama va Qaynatmalar tayyorlash ha-idagi ko‘rsatmalar XI (147 bet) davlat
  farmakopeyasi «Damlama va qaynatma» ma-olasida berilgan.
  Ajratmalarga ta‘sir etuvchi moddalarning to‘liq va tez ajralib chiqishiga ta‘sir qiladigan
  omillar: