title: FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR - Buxoro davlat universitetining pedagogika instituti pedagogik ta
text: FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
  1. N. Abdullayev. San’at tarixi. 2 jildli, 1-jild, Т ., 1986.
  2. B.Z. Azimova. Natyurmort tuzish va tasvirlash. Т ., « O‘qituvchi», 1984.
  3. B. Boymetov. Qalamtasvir. «Musiqa» nashriyoti Toshkent, 2006.
  4. X.E. Sultanov, N.A. Mansurov. Chizmatasvir (Laboratoriya ishlari).
  Toshkent-2014.
  5. G‘.I. Muxamedov, U.N. Xodjamqulov. Pedagogik ta’lim innovatsion klasteri:
  ta’rif, tavsif, tasnif. Chirchiq «Universitet», 2019.
  6. X.E. Sultanov. Rangtasvir (Akvarelda natyurmort ishlash) o‘quv qo‘llanma.
  Toshkent-2019.
  7. X.X. Muratov, Qalamtasvir. Toshkent. Ijod-print, 2020.
  8. X.E. Sultanov, S.T. Sobirov. Tasviriy san’at o‘qitish metodikasi. Toshkent
  «Ishonchli hamkor» 2021
  UMUMIY O‘RTA TA’LIM MUASSASALARIDA TASVIRIY SAN'AT
  TARIXINI O‘QITISH METODIKASINI RIVOJLANTIRISHNING
  QISQACHA TARIXI
  Rizoyeva Muslima Raxmonovna,
  Buxoro davlat universitetining
  Pedagogika instituti magistranti
  Insonning ta`lim va tarbiyasi uchun tasviriy san'atning ahamiyati katta.
  Zamonaviy pedagogikaning shakllanishi va rivojlanishi davrida qadimgi davrlarda
  e'tiborsiz qoldirilmagan. Ammo XIX asrning o‘rtalariga qadar tasviriy san'atni
  o‘qitish umumiy maqsadlar uchun ishlatilmadi. Maktabda ushbu mavzuni
  656
  o‘rganishga birinchi urinishlar XIX asrning o‘rtalarida G‘arbiy Evropada paydo
  bo‘ladi.
  XIX asrning 80-yillariga kelib, o‘rta maktabda san'at tarixini o‘rgatish va
  ushbu mavzu bo‘yicha ma'lumotni boshqa mavzular dasturiga kiritish nemislarning
  sevimli mavzulariga aylangan. Ayniqsa, bu mavzu bo‘yicha ko‘plab maqolalar
  nemis ixtisoslashtirilgan jurnallarida va maktab dasturlarida, ya'ni har bir
  gimnaziya va Germaniya va Avstriyada haqiqiy maktab tomonidan chop etilgan
  hisobotlarda paydo bo‘ldi. Bundan tashqari, ushbu masalani muhokama qilish
  uchun bir nechta Kongress va uchrashuvlar o‘tkazildi.
  Ushbu masala bo‘yicha adabiyot juda keng emas, balki mavjud bo‘lgan
  narsalarni tahlil qilib, nemis o‘qituvchilarining ushbu mavzuga bo‘lgan
  munosabatini aniqlash mumkin. Ko‘pchilik san'at tarixini gimnaziya kursining
  majburiy mavzusi sifatida o‘qitishni tavsiya qiladi. Ushbu kurs ko‘pincha qadimiy
  san'at, Uyg‘onish san'ati va XIX asrning zamonaviy nemis san'ati kabi bo‘limlarni
  qamrab oladi. Shundan kelib chiqqan holda, san'at tarixining kursi yaxlit emas va
  san'atda klassik yo‘nalishni o‘rganishga qaratilgan.
  Tasviriy san'at tarixini o‘rganish uchun yana bir necha yondashuvlar
  mavjud. Ba'zilar, o‘qituvchilar uni universal tarix kursiga kiritadilar yoki VI
  sinfdan boshlab va birinchi (ya'ni, o‘rta maktabda) bilan yakunlangan badiiy
  arxeologiya kursi sifatida o‘rgatadilar.
  Ko‘pincha san'at tarixi kursi kurs bilan bog‘liq rasm chizish.
  Mashhur o‘qituvchi R. Meng san'at tarixini haftasiga 2 soat davomida oxirgi ikki
  sinfda (78) o‘qitishni talab qiladi.
  Biroq, tasviriy san'at tarixi bo‘yicha gimnaziya kurslarida deyarli har doim
  asosiy o‘rin yunon va Rim san'ati, nemis tarixini tasvirlaydigan yodgorliklar va
  XIX asrning nemis san'ati bilan tanishish uchun beriladi.
  657
  Bu erda fransuz J. Frank, litsey o‘qituvchisi. J. Frank, tarix o‘qituvchisi,
  "san'at" tarixini Lyakonal litseyida 16 yil davomida taqdim etilgan alohida mavzu
  sifatida o‘rgatadi:
  Ingliz maktablarida estetik tarbiyani ko‘tarish uchun juda ko‘p ishlar qilindi.
  Maktab dasturlari va maxsus broshyuralar va nashrlardan tashqari, ta'limning
  badiiy elementlari va maktab o‘quv dasturiga tarixni kiritish masalasi bir necha
  marta filologlar va rassomlarning maxsus yig‘ilishlari va kongresslarida
  muhokama qilindi. Uning oqibatlari eng samarali maktab va uyda badiiy ta'lim
  bag‘ishlangan Drezden, Kunsterziexhungstag deb atalmish sentyabr 1901 yil
  oxirida Kongress edi.
  1905da eng qiziqarli va muhim Kongress - Afina shahridagi arxeologik
  Kongress bo‘lib o‘tdi, unda gimnaziyada san'at tarixini o‘rgatish masalasi keng
  tarqalgan. Ushbu Kongressning ettinchi qismi maktab edi.
  Maktab bo‘limining asosiy savoliga quyidagilar kiradi: o‘rta ta'lim
  muassasalariga (gimnaziya va litseylarga) arxeologiya va san'at tarixini o‘rganish
  uchun qanday hajmda va qanday yo‘l bilan kirish mumkin? Ushbu mavzuni
  o‘qitish allaqachon joriy etilgan mamlakatlarda qanday usul va natijalarga erishish
  mumkin? Shunday qilib, ikkita masala muhokama qilindi: nazariy, mavzuning o‘zi
  va amaliy mashg‘ulot mavzusi bilan bog‘liq masalalar.
  Kongressdagi barcha o‘qituvchilar arxeologiya va san'at tarixini o‘rganish
  "aql va qalbni tarbiyalashga qaratilgan o‘rta ta'limda muayyan o‘rin egallashi
  kerak", deb bir ovozdan qabul qilindi.
  Ikkinchi savolga kelsak, ya'ni. o‘qitish usullari, u uzoq davom etgan
  munozaralarga sabab bo‘ldi va ularga bildirilgan fikrlar bo‘lindi, chunki turli
  mamlakatlarda bir xil maktab dasturlari barcha davlatlarda emas, balki turli xil
  amaliy sharoitlar va an'analar mavjud.
  658
  Venger o‘qituvchilari san'at tarixini maxsus mavzu sifatida o‘qitishni taklif
  qilishdi, uni yuqori sinflarda haftasiga 2 soat ajratishdi, shuningdek, ushbu
  mavzuni va Amerika kollejlarining o‘qituvchilari ham tushunishdi.
  O‘qituvchilarni tayyorlashni takomillashtirish uchun Gretsiya va Rimga
  ko‘proq ish safarlarini tashkil etishga qaror qilindi, o‘qituvchi va talabaga yordam
  beradigan munosib imtiyoz nashriga e'tibor berishga qaror qilindi. Bu
  kompilyatsiya bo‘lishi kerak to‘liq, oddiy, tasvirlangan va uning barcha shakllarida
  qadimiylik bilan bog‘liq bo‘lgan hamma narsani o‘z ichiga oladi. Ettinchi
  bo‘limning umumiy qoidalari quyidagicha:
  1. Arxitektura arxeologiyasini o‘qitish gimnaziya kursiga kiritilishi kerak.
  2. Evropa davlatlari ishi buning uchun etarli emas edi. Afina shahridagi
  Kongressda Rossiyadan faqat bitta o‘qituvchi bor edi. Shunga qaramay, Rossiyada
  san'at va madaniyatni o‘rganish uzoq vaqt davomida gimnaziyalarda qo‘llanilgan.
  O‘rta maktabda san'at tarixini o‘rgatish masalasi ham rus matbuoti bilan bog‘liq.
  Ushbu nashrlarning asosiy g‘oyasi quyidagilardir: yangi maktab umumiy ta'lim
  bo‘lishi kerak, chunki u badiiy ta'm va o‘quvchilarning estetik nuqtai nazarini
  rivojlantirish kabi muhim elementni e'tiborsiz qoldira olmaydi. Rossiya
  gimnaziyalar dasturlari, shuningdek, g‘arbiy Evropa kabi, u individual soat joriy
  etish uchun eng munosib ko‘rib chiqildi (2 haftasiga soat) o‘rta maktabda san'at
  tarixini o‘rgatish, Germaniya va Frantsiyada bo‘lgani kabi.
  Ammo, agar bu muammo, asosan, xodimlar bo‘lsa, unda kursning turli
  bo‘limlarini o‘qitish 1 kabi mavzularga kiritilgan. qadimgi tillar, 2. tarix, 3.
  psixologiya, 4. chizma darslari.
  Shunday qilib, o‘rta maktabda tasviriy san'at tarixini umumiy fan sifatida
  o‘rganish zarurati XIX asrda paydo bo‘lgan. O‘shandan beri u G‘arbiy Evropaning
  barcha mamlakatlarida, AQSh va Rossiyada katta e'tibor qaratmoqda.
  Ushbu mavzuni maktabga to‘liq joriy etish Germaniya va Fransiya
  gimnaziyalarida amalga oshirildi. Rossiyada, san'at tarixi, shuningdek, o‘rta ta'lim
  659
  muassasalari o‘quv rejalari mavjud, lekin ko‘p hollarda uning ta'lim darajasi
  muayyan muassasa va ko‘plab ob'ektiv sabablarga (xodimlar mavjudligi,
  ko‘rgazmali qo‘llanmalar, jadvallar va boshqalar) imkoniyatlari bog‘liq.
  |