title: Parolga asoslangan autentifikatsiyalash quyidagi xususiyatlarga ega
text: 81
  Smartkartalar yoki qurilma ko‗rinishidagi
  tokenlar aut
  entifikatsiyalash uchun qo‗llaniladi. Smartkarta - kredit karta o‗lchamidagi qurilma
  bo‗lib, kichik xajmdagi xotira va hisoblash imkoniyatiga ega. Smartkarta odatda
  o‗zida
  biror maxfiy kattalikni, kalit yoki parolni,
  sakdaydi va xattoki biror
  hisoblashni amalga oshiradi. 3.2-rasmda maxsus maqsadli smartkarta va uni
  o‗quvchi qurilma (smartkarta o‗quvchi kurilma) aks ettirilgan.
  3.2-rasm. Smartkarta va smartkarta o‗quvchi
  Biror narsa asosida autentifikatsiyalash usullarini turli ko‗rinishlarda amalga
  oshirish mumkin. Masalan, parollar generatorini misol qilib olaylik.
  Parollar
  generatori kichik qurilma bo‗lib, tizimda kirishda qo‗llaniladi. Faraz qilaylik
  Alisada parol generatori mavjud va undan foydalanib
  Bobdan autentifikatsiyadan
  o‗tmokchi. Buning uchun Bob biror tasodifiy son K ni (―savolni‖) Alisaga
  yuboradi. Alisa qabul qilingan K sonini va parol generatoridan
  foydalanish uchun
  talab qilingan PIN ni parol generatoriga kiritadi. Parol generatori esa Alisaga
  javobni taqdim etadi va u Bobga uzatiladi. Agar javob to‗g‗ri bo‗lsa,
  Alisa autentifikatsiyadan
  o‗tadi,
  aks
  xolda
  o‗ta
  olmaydi.
  Mazkur
  senariyning umumiy ko‗rinishi 3.3-rasmda keltirilgan.
  3.3-rasm. Tokenga asoslangan autentifikatsiya jarayoni
  Keltirilgan sxemaga ko‗ra, Bob va parol generatorida taqsimlangan kalit K bo‗lishi
  shart. Ushbu sxemada ―savol-javob‖ mexanizmi ishlatilgan. Ya‘ni,
  savol sifatida Bob
  82
  Alisaga R sonini uzatadi va unga mos bo‗lgan javob - h(R, K) ni qabul qiladi. Qabul
  qilgan ma‘lumotni tekshirish orqali Bob Alisani xaqiqiyligini tekshiradi.
  Smartakarta yoki ―sizda mavjud biror narsa‖ asosida
  autentifikatsiya usullari
  quyidagi xususiyatlarga ega:
  - smartkartaga asoslangan autentifikatsiyada biror narasani esda sakdashni
  talab etilmaydi;
  - amalga oshirish va qurilma narxi yuqori (xususan, token yo‗qolgan takdirda
  uni almashtirish qimmatga tushadi);
  -
  token yoki smartkartani yo‗qotib ko‗yish muammosi mavjud;
  -
  token xavfsiz olib yurilsa yuqori xavfsizlik darajasini ta‘min
  laydi.