title: Oʼzbekiston respublikаsi аxborot vа kommunikаtsion texnologiyalаrini rivojlаntirish vаzirligi
text: OʼZBEKISTON RESPUBLIKАSI АXBOROT VА KOMMUNIKАTSION
  TEXNOLOGIYALАRINI RIVOJLАNTIRISH VАZIRLIGI
  MUXАMMАD АL-XORАZIMIY NOMIDАGI
  TOSHKENT АXBOROT TEXNOLOGIYALАRI UNIVERSITETINING
  SAMARQAND FILIALI
  “KOMPYUTER INJINIRINGI FAKULTETI"
  “Kiberxavfsizlik asoslari” fanidan
  MUSTAQIL ISH
  Mavzu:
  Axborotni foydalanuvchanligini ta’minlashda antivirus, IDS,
  IPS, TE vositalarining o‘rni.
  Bajardi: K.i.s 22-01. guruh talabasi
  AVGANOV ELYOR
  Tekshirdi: UMURZAQOV O. SH.
  Samarqand. 2023
  Reja:
  1.
  Kirish
  2.
  Axborot xavfsizligini ta’minlashning apparat-dasturiy vositalari
  3.
  Antivirus dasturining imkoniyatlari
  4.
  IDS, IPS VA TE haqida malumotlar
  5.
  Xulosa
  6.
  Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
  1.Kirish
  Axborot xavfsizligi bu axborotni, shuningdek, uning eng muhim
  elementlarini, shu jumladan ushbu ma'lumotlarni ishlatish, saqlash va uzatish uchun
  mo'ljallangan tizimlar va uskunalarni saqlash va himoya qilish. Boshqacha qilib
  aytganda, bu axborot xavfsizligini himoya qilish uchun zarur bo'lgan texnologiyalar,
  standartlar va boshqaruv amaliyotlari to'plamidir.
  Biroq tarmoqqa noqonuniy kirish, axborotlardan foydalanish va o‘zgartirish,
  yo‘qotish kabi muammolardan himoya qilish dolzarb masala bo‘lib qoldi. Ish
  faoliyatini tarmoq bilan bog‘lagan korxona, tashkilotlar hamda davlat idoralari
  ma’lumot almashish uchun tarmoqqa bog‘lanishidan oldin tarmoq xavfsizligiga
  jiddiy e’tibor qaratishi kerak. Tarmoq xavfsizligi uzatilayotgan, saqlanayotgan va
  qayta ishlanayotgan axborotni ishonchli tizimli tarzda ta’minlash maqsadida turli
  vositalar va usullarni qo‘llash, choralarni ko‘rish va tadbirlarni amalga oshirish
  orqali amalga oshiriladi. Tarmoq xavsizligini ta’minlash maqsadida qo‘llanilgan
  vosita xavf-xatarni tezda aniqlashi va unga nisbatan qarshi chora ko‘rishi kerak.
  Tarmoq xavfsizligiga tahdidlarning ko‘p turlari bor, biroq ular bir necha toifalarga
  bo‘linadi:
  axborotni uzatish jarayonida hujum qilish orqali, eshitish va o‘zgartirish
  (Eavesdropping);
  xizmat ko‘rsatishdan voz kechish; (Denial-of-service) • portlarni tekshirish
  (Port scanning).
  Axborotni uzatish jarayonida, eshitish va o‘zgartirish hujumi bilan telefon
  aloqa liniyalari, internet orqali tezkor xabar almashish, videokonferensiya va faks
  jo‘natmalari orqali amalga oshiriladigan axborot almashinuvida foydalanuvchilarga
  sezdirmagan holatda axborotlarni tinglash, o‘zgartirish hamda to‘sib qo‘yish
  mumkin. Bir qancha tarmoqni tahlillovchi protokollar orqali bu hujumni amalga
  oshirish mumkin. Hujumni amalga oshiruvchi dasturiy ta’minotlar orqali CODEC
  (video yoki ovozli analog signalni raqamli signalga aylantirib berish va aksincha)
  standartidagi raqamli tovushni osonlik bilan yuqori sifatli, ammo katta hajmni
  egallaydigan ovozli fayllar (WAV)ga aylantirib beradi. Odatda bu hujumning
  amalga oshirilish jarayoni foydalanuvchiga umuman sezilmaydi. Tizim ortiqcha
  zo‘riqishlarsiz va shovqinsiz belgilangan amallarni bajaraveradi. Axborotning
  o‘g‘irlanishi haqida mutlaqo shubha tug‘ilmaydi. Faqatgina oldindan ushbu tahdid
  haqida ma’lumotga ega bo‘lgan va yuborilayotgan axborotning o‘z qiymatini saqlab
  qolishini xohlovchilar maxsus tarmoq xafvsizlik choralarini qo‘llash natijasida
  himoyalangan tarmoq orqali ma’lumot almashish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
  Tarmoq orqali ma’lumot almashish mobaynida yuborilayotgan axborotni eshitish va
  o‘zgartirishga qarshi bir necha samarali natija beruvchi texnologiyalar mavjud:
  •
  IPSec (Internet protocol security) protokoli;
  •
  VPN (Virtual Private Network) virtual xususiy tarmoq;
  •
  IDS (Intrusion Detection System) ruxsatsiz kirishlarni aniqlash tizimi.
  Ipsec (Internet protocol security) bu xavfsizlik protokollari hamda shifrlash
  algoritmlaridan foydalangan holda tarmoq orqali xavfsiz ma’lumot almashish
  imkonini beradi. Bu maxsus standart orqali tarmoqdagi kompyuterlarning o‘zaro
  aloqasida dastur va ma’lumotlar hamda qurilmaviy vositalar bir-biriga mos kelishini
  ta’minlaydi. Ipsec protokoli tarmoq orqali uzatilayotgan axborotning sirliligini,
  ya’ni faqatgina yubo-ruvchi va qabul qiluvchiga tushunarli bo‘lishini, axborotning
  sofligini hamda paketlarni autentifikatsiyalashni amalga oshiradi. Zamonaviy
  axborot texnologiyalarni qo‘llash har bir tashkilotning rivojlanishi uchun zaruriy
  vosita bo‘lib qoldi, Ipsec protokoli esa aynan quyidagilar uchun samarali himoyani
  ta’minlaydi:
  bosh ofis va filiallarni global tarmoq bilan bog‘laganda;
  uzoq masofadan turib, korxonani internet orqali boshqarishda;
  homiylar bilan bog‘langan tarmoqni himoyalashda;
  elektron tijoratning xavfsizlik darajasini yuksaltirishda.
  Siz faqat himoyaga tizimli va kompleks yondashuv axborot xavfsizligini
  ta'minlashi mumkinligini tushunishingiz kerak. Axborot xavfsizligi tizimi barcha
  joriy va ehtimoliy tahdid va zaifliklarni hisobga olishi kerak. Bu doimiy real vaqtda
  monitoringni talab qiladi. Nazorat 24/7 kuni amalga oshirilishi kerak va axborotning
  butun hayotiy tsiklini qamrab olishi kerak - u tashkilotga kirgan paytdan boshlab va
  uni yo'q qilish yoki ahamiyatini yo'qotishgacha.
  Tegishli xavfsizlik nazoratini tanlash va amalga oshirish tashkilotga xavfni
  maqbul darajaga kamaytirishga yordam beradi. Quyidagi nazorat turlari mavjud:
  Ma'muriy. Nazoratning ma'muriy turi tasdiqlangan tartiblar, standartlar va
  tamoyillardan iborat. U biznes yuritish va odamlarni boshqarish uchun asos yaratadi.
  Davlat organlari tomonidan yaratilgan qonunlar va normativ hujjatlar ham ma’muriy
  nazorat turlaridan biridir. Ma'muriy nazoratning boshqa misollariga korporativ
  xavfsizlik siyosati, parollar, ishga qabul qilish va intizomiy choralar kiradi.
  Mantiqiy. Mantiqiy boshqaruv vositalari (shuningdek, texnik boshqaruv deb
  ataladi) axborot tizimlari, dasturiy ta'minot, parollar, xavfsizlik devori, monitoring
  ma'lumotlariga kirishni himoya qilish va axborot tizimlariga kirishni boshqarishga
  asoslangan.
  Jismoniy. Bu ish joyidagi muhit va hisoblash vositalarini (isitish va havoni
  tozalash, tutun va yong'in signalizatsiyasi, yong'indan himoya qilish tizimlari,
  kameralar, to'siqlar, to'siqlar, qulflar, eshiklar va boshqalar) nazorati.
  Axborot xavfsizligi vositalari quyidagilarga bo'linadi:
  Tashkiliy. Bu tashkiliy-texnik (kompyuter vositalari bilan ta'minlash, kabel
  tizimini o'rnatish va boshqalar) va tashkiliy-huquqiy (qonunchilik bazasi, muayyan
  tashkilotning nizomi) vositalarining kombinatsiyasi.
  Dasturiy ta'minot. Ma'lumotni boshqarish, saqlash va himoya qilish va unga
  kirishga yordam beradigan dasturlar.
  Texnik (apparat). Bu ma'lumotlarni kirish va oqib chiqishdan himoya
  qiluvchi texnik turdagi qurilmalar.
  Aralash apparat va dasturiy ta'minot. Ular apparat va dasturiy ta'minot
  funktsiyalarini bajaradilar.
  ITning jadal rivojlanishi, tez-tez sodir bo'layotgan kiberhujumlar, kompyuter
  viruslari va boshqa paydo bo'layotgan tahdidlar tufayli bugungi kunda axborot
  xavfsizligi dasturlari eng keng tarqalgan va talabga ega.
  |