title: narx
  – real bozor iqtisodiyoti - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti
text: narx – real bozor iqtisodiyoti sharoitida tovar va xizmatlarning ijtimoiy qiymati va ijtimoiy nafliligining puldagi ifodasidir. Bu yerda shuni yana bir bor ta’kidlash joizki, narxda alohida olingan ishlab
  chiqaruvchilarning individual sarflari emas yoki alohida olingan individual shaxslarning
  psixologik jihatdan naflilikka bergan bahosi ham emas, balki jamiyat tomonidan tan
  olingan ijtimoiy sarflar va jamiyat uchun zarur bo’lgan miqdorda va sifatda yaratilgan
  va tan olingan ijtimoiy naflilik (iste’mol qiymat) o’z ifodasini topadi. Tovarlar va
  xizmatlar uchun qilingan ijtimoiy sarflarning asosli ravishda o’sishi yoki tovar va
  xizmatdagi sifat ko’rsatkichlarining o’sishi ushbu tovar narxining oshishiga olib keladi.
  Masalan, avtomobil dvigatelida ot kuchining oshishi, saloni, boshqaruv tizimi va
  tezligida bo’lgan o’zgarishlar uning narxi oshishiga sabab bo’ladi. Chunki shu
  o’zgarishlar bilan bir vaqtda unga sarflangan xarajatlar ham oshgan bo’ladi. Bunday
  ikki tomonlama o’zgarishlar natijasida narxlarning o’zgarishi hamma tovarlar va
  xizmatlarga xosdir. Narx tovar va xizmatlardagi ikki xususiyatning puldagi ifodasi
  sifatida, ularning o’zgarishi natijasida o’zgaradi.
  Shuning uchun real hayotda turli tovarlar va xizmatlardagi ikki xil xususiyat
  o’zgarishlari ularning hajmini hisoblashda ikki xil narxda hisobga olinadi (9.2-
  chizma).
  9.2-chizma Tovardagi ikki xil xususiyatni ifodalovchi narxlarning mahsulot hajmini hisoblashda qo’llanishi Ijtimoiy nafliligi
  O’zgarmas yoki qiyosiy
  narxlarda
  R
  еal mahsulot, yaratilgan
  tovar va xizmatlar summasi
  Yaratilgan tovar
  va xizmatlar
  Yaratilgan tovar va
  xizmatlar qiymatini
  hisoblash
  Tovar va xizmatlarning
  puldagi ifodasi
  Ijtimoiy
  qiymati
  Joriy, ya’ni o’zgaruvchi
  narxlarda
  Nominal mahsulot, ya’ni
  tovar va xizmatlarning joriy
  narxdagi qiymati
  185
  Narxning mazmunini to’laroq tushunishda, uning darajasiga ta’sir etuvchi
  omillarni bilish muhim ahamiyatga egadir. Bulardan asosiylari bo’lib qiymat yoki
  ishlab chiqarish sarflari; tovarning naflilik darajasi; mazkur tovarga talab va taklif
  nisbati; raqobat holati; davlatning iqtisodiy siyosati va h.k. hisoblanadi. Bu omillar
  ichida tovar qiymati va nafliligi uning narxini belgilovchi asos bo’lib xizmat qiladi
  (9.3-chizma).