title: Mehnat normasining - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent to‟qimachilik va yengil...
text: 149
  Bu erda, Tsm – ish vaqtining smena vaqti; Nxv –
  stakan yoki jixozlar birligiga,
  ishlab chiqarish maydonlariga va hokazolarga xizmat ko‗rsatish uchun
  sarflanadigan vaqt normasi.
  Miqdor (son) normasi
  – ishlab chiqarishga xizmat ko‗rsatishda ayrim
  funksiyalar bo‗yicha muayyan darajadagi ishni bajarish uchun zarur bo‗lgan
  ishlovchilarning har tomonlama asoslangan minimal miqdoridir.
  Boshqarish normasi
  – bu raxbarga berkitilib qo‗yiladigan
  yoki tarkibiy
  bo‗linmalarning muqobil soni.
  Mehnat sarfi normalari o‗zgarmasdan turmaydi. Fan-texnika tarakkiyoti
  natijasida tashkiliy-texnikaviy sharoitlar o‗zgargan sari, kadrlar malakasi oshgan
  sari u ham o‗zgarib boradi.
  Ish vaqtining turkumlanishi.
  Ishchining ish
  vaqti va asbob-uskunalardan
  foydalanish vaqti tarkibiy qismlarga bo‗lib o‗rganiladi. Bu haqda batafsil
  tushuntirish berilgan. Ish vaqtidan foydalanishda ular 2 guruhga bo‗linadi:
  - ish vaqti;
  -dam olish vaqti (7.4-rasm).
  Ish vaqti tayyorlash va yakunlash, asosiy,
  yordamchi, ish joyiga xizmat
  ko‗rsatish vaqti bo‗lakchalaridan tashkil topadi.
  Dam olish vaqtiga ishchiga bog‗liq bo‗lmagann va ishchiga bog‗liq bo‗lgan
  dam olish vaqtlari kiradi.
  Asosiy ish vaqti belgilangan asosiy ishni bajarish uchun texnologik
  jarayonlarga sarflangan vaqtni anglatadi. har bir mahsulot
  birligi asosiy ish vaqti
  qaytarilishi bilan ifodalanadi.
  Yordamchi ish vaqti – asosiy ishni amalga oshirish uchun yordamchi ish
  jarayonlarga sarf bo‗ladigan vaqtdir.
  Ishchiga bog‗liq bo‗lgan dam olish vaqti asosan ishchiga bog‗liq bo‗lib, u 2
  ga bo‗linadi:
  - belgilangan dam olish va shaxsiy ehtiyoj uchun zarur vaqt;
  - mehnat intizomini buzganligi sababli.