title: Soliq elementlari va funktsiyalari
text: 224
  Avvalo soliqlar tizimi va soliqqa tortish tizimining farqini bilib olish zarur.
  Soliqlar tizimi
  mohiyati jihatdan bir xil, o‘zaro bog‘liq bo‘lgan va markazlashgan pul fondiga hamda boshqa
  davlat fondlariga tushadigan soliq turlarining yig‘indisidir.
  Qonun chiqaruvchi idoralar tomonidan belgilangan va ijrochi idoralar tomonidan
  undiriladigan soliqlarning tashkil etish usullari, elementlari va tamoyillari yig‘indisiga soliqqa
  tortish tizimi deyiladi.
  O‘zbekistonning soliqqa tortish tizimi o‘z mazmuniga ko‘ra soliq elementlari, ularni tashkil
  qilish tamoyillari va usullarini o‘rgatadi. Soliq elementlariga soliq sub’ekti, ob’ekti, manbai, stavkasi,
  soliq birligi, imtiyozi, soliq og‘irligi (soliq yuki) kabi tushunchalar kiradi.
  1.
  Soliq sub’ekti –soliq munosabatlarida qatnashuvchi soliq to‘lovchilardir. Ular huquqiy va
  jismoniy shaxslarga bo‘linadi. Soliq munosabatlarida faqat soliq to‘lovchilargina emas, soliq
  undiruvchi ham qatnashadi. Soliqni davlat undiradi. Uning nomidan maxsus tashkilot qatnashadi,
  ya’ni bu ishni davlat soliq xizmati idoralari bajaradi. Soliqlarni to‘g‘ri hisoblash, to‘liq to‘lash
  javobgarligi soliq to‘lovchi sub’ektga yuklatilgan.
  2.
  Soliq ob’ekti- soliq solinadigan daromad, xarajat, oborot yoki mulkdir. Uning foyda, ish haqi,
  qo‘shilgan qiymat, yer, imorat, jami xarajat kabi turlari mavjud. Ob’ekt doimo sub’ekt bilan bog‘liq,
  sub’ektniki bo‘laadi. Sub’ektsiz ob’ekt bo‘lmaydi. Masalan, QQSda ob’ekt ortilgan mahsulot
  (bajarilgan i shva xizmat) oborotidir, daromadga solingan soliqda-foyda, mol-mulk solig‘ida mulk
  qiymati, yer solig‘ida yer maydoni va boshqalar.
  3.
  Soliq manbai-bu sub’ektning daromadidir. Ba’zi soliqlarda daromad va foyda ham soliq
  ob’ekti, ham soliq manbai bo‘ladi. Lekin boshqa soliqlarda ob’ektlar har xil, manba esa-daromad
  bo‘ladi. Soliqlarning shunday qonuni borki, ular hech qachon manbaa miqdoridan ortib ketmasligi
  lozim. Aks holda manbaa yo‘qoladi.
  4.