title: Yer rentasi – yer egaligini iqtisodiy jihatdan amalga oshirish (realizatsiya
text: 263
  sabablarining ochib berilishi hisoblanadi. Bunday holat vujudga kelishining
  sabablaridan biri samarali xo’jalik yuritish uchun yaroqli bo’lgan yerlarning
  cheklanganligi va qayta tiklab bo’lmasligida o’z ifodasini topadi. Ikkinchi sababi –
  yerga yoki boshqa tabiiy resurslarga mulkchilik ob’ekti yoki xo’jalik yuritish ob’ekti
  sifatidagi monopoliyaning mavjudligi hisoblanadi. Uchinchi sababi esa, ko’p
  mamlakatlarda qishloq xo’jaligidagi kapital uzviy (organik) tuzilishi, ya’ni doimiy va
  o’zgaruvchi kapital o’rtasidagi nisbatning pastligi hisoblanadi.
  Yer uchastkalarining unumdorligi va joylashgan joyidagi farqlar natijasida
  vujudga keladigan qo’shimcha daromad (qiymat)ning bir qismi renta shaklini
  oladi hamda u differentsial renta deb ataladi.
  Qishloq xo’jaligida eng muhim ishlab chiqarish vositasi – yerning miqdori va
  sifatini tabiatning o’zi cheklab qo’ygan, uni inson ko’paytirishga qodir emas.
  Shuning uchun qishloq xo’jalik ishlab chiqarishini faqat yaxshi va o’rtacha
  unumdor yer uchastkalarida tashkil etish bilan cheklanish mumkin emas. Qishloq
  xo’jaligi mahsulotlariga talab ko’p bo’lganligi uchun yomon, kam unumli yerlarda
  ham ishlab chiqarishni tashkil etish zarurdir. Agar ishlab chiqarilgan mahsulot to’lovga
  qodir talab bilan ta’minlangan bo’lsa, yerning mahsuldorligi yoki joylashuvi jihatidan
  yomon sharoit qishloq xo’jalik tovarlariga narx shakllanishini tartibga soluvchi
  ijtimoiy normal sharoit hisoblanadi. Natijada o’rtacha yoki yaxshi yerlarda xo’jalik
  yurituvchi ishlab chiqaruvchilar ustama qo’shimcha mahsulot va binobarin qo’shimcha
  foyda oladilar.
  Demak, differentsial renta hosil bo’lishining tabiiy sharti miqdori cheklangan
  yerning sifati (unumdorligi) dagi farqlardir, uning ijtimoiy-iqtisodiy sababi esa
  foydalaniladigan yerlarda iqtisodiy jihatdan alohidalashgan tarzda mustaqil xo’jalik
  yuritishdir.
  Differentsial renta o’zining kelib chiqish sharoitlarga qarab differentsial renta I va
  differentsial renta II ga bo’linadi.