title: sifatli razvedk - M tojiyev, I. Nigmatov
text: har bir uyning o ‘zida tashkil etiladi. Avariya yuz bergan obyektda, birinchi
  navbatda, KTZMning tarqalish o‘chog‘i yopiladi.
  Avariya o‘chog‘ini bekitishda ishtirok etuvchi tizimlar xavfsizlik
  qoidalariga qat'iy rioya qilishlari, ya’ni izolirlovchi gazniqoblardan, tana
  a’zolarini saqlovchi izolirlovchi himoya kiyimlaridan, shaxsiy dorixona
  (SHD-2) va shaxsiy kimyoviy paketlardan (SHKP-8) foydalanadilar.
  Avariya oqibatlarini bartaraf etishda ishtirok etmaydigan fuqarolaming
  zaharlangan hududga kirishiga yo‘l qo‘ymaslik maqsadida, obyekt
  maxsus xizmat guruhlari tomonidan qo‘riqlanadi. Avariya hududidan
  odamlarni olib chiqib ketishda eng qisqa yo‘l bo‘yicha, shamol
  yo‘nalishiga perpendikular tarzda, balandlikda joylashgan hamda yaxshi
  shamollanadigan hududga harakatlanish lozim.
  KTZMdan zaharlanganlarga juda qisqa muddatda tibbiy yordam
  ko‘rsatilishi lozim. Buning uchun ularga gazniqob kiydiriladi, agar tanasiga
  yoki kiyimiga KTZM tekkan bo‘lsa, ulardan tozalanadi. Tozaiash toza
  suv yordamida ko‘p marotaba yuvish orqali amalga oshiriladi. Birinchi
  tibbiy yordam ko‘rsatish KTZM xususiyatiga qarab amalga oshiriladi.
  Esda tutish kerakki, KTZM bilan zaharlangan odamga sun’iy nafas
  berish muolajasi bajarilmaydi, aks holda zaharlangan odamning ahvoli
  og‘irlashadi. Avariya o ‘chog‘i bartaraf etilgandan so‘ng, KTZM tarqalgan
  hududlar, obyektlar, qurilma va uskunalar qayta ishlov (sanitar tozaiash)
  dan o‘tkaziladi.
  Demak, tabiiy va texnogen xususiyati favqulodda vaziyatlar yuz
  bergan hududlarda, obyektlarda avariya-qutqaruv va boshqa kechiktirib
  bo‘lmas ishlami olib borish tartibi shulardan iborat. Ushbu tartib-qoidalami
  yaxshi o ‘rgangan va amaliyotda qo‘llay biladigan fuqaroiar respublikamiz
  hududlarida yuzaga keladigan favqulodda vaziyatlar oqibatlarini bartaraf
  etishda o ‘zlarining insoniy burchlarini bajara oladilar.