title: Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current problems of programming - bet 401
text: 488
  1-jadval
  Demak, unlilarning turli ottenkalarini berish uchun transkripsiyada 15 ta belgi olingan.
  Bu belgilar orqali o‘zbek dialekt va shevalarida uchraydigan unli fonemalarni ifodalash
  mumkin. Undoshlar uchun rus-kirill grafikasiga asoslangan o‘zbek alifbosidagi
  grafemalaridan boshqa barcha harflar ishlatiladi: “е”, “ё”, “ю” va “я” lar esa transkripsiyada
  quyidagicha ifodalanadi:
  е
  – йе, йэ, йϵ;
  ё
  – йɔ;
  ю
  – йу, йɣ;
  я
  – йə, йа.
  Ma’lumki, o‘zbek tilida 14 ta unli, 34 ta undosh, jami 48 ta tovush mavjud. Tovushlar
  talaffuziga oid interfaol dastur yaratish uchun bu tovushlarning barchasini kompyuterli
  modellashtirishga to‘g‘ri keladi. Lekin biz nazarda tutgan formal alifboni vujudga keltirish
  uchun bu nutq tovushlari va fonemalarning barcha variantlariga ehtiyoj yo‘q. Chunki o‘zbek
  tilining o‘z leksikasi va sharq tillaridan o‘zlashgan leksikasidagi ixtiyoriy so‘z fonemalarini
  uning turli allofonlari bilan almashtirib qo‘llagan taqdirda ham bu so‘zning fonetik sathida
  deyarli o‘zgarish sezilmaydi. Shu bois, xalqaro fonetik alifbo asosida o‘zbek tilidagi unli va
  undosh tovushlarning transkripsion modelini yaratishda fonetik va fonematik
  transkripsiya tamoyillaridan bir xil foydalangan holda kuchsiz fonemalarni istisno holatda
  qoldirib, kuchli fonemalar asos qilib olinishi maqsadga muvofiq sanaladi.
  Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
  1. Арипов М., Норов А. Ўзбек тили грамматикаси негизида формал грамматикани
  яратиш масаласи / «Тил ва адабиёт таълимида замонавий ахборот ва педагогик
  технологиялар» Республика илмий-амалий анжумани материаллари. – Т.: 2018. Б.
  175-176.
  2.
  Корочков
  А.В.
  Компьютерное
  моделирование
  графемно-фонемного
  преобразования в английском языке. Автореферат. – СПб.: 2005.
  3. Norov A. The initial practical matters of creation formal grammar of Uzbek language
  // East European Scientific Journal, #6 (46), 2019. P. 27-30.
  4. Норов А.М. Ўзбек лингвистикасининг компьютерга йўналтирилган моделлари.
  Дисс. (PhD) 05.01.04. – Қарши, 2020.
  5. Миртожиев М. Ўзбек тили фонетикаси. – Т.: Фан, 2013. – 424 б.
  489
  Ishmuradova G.I., Mirzayeva G.M. Do‘ppi tikish texnologiyasi mavzusini o‘qitishda AJII
  (Amaliyotda Jamoaviy Ijodiy Ishlar) texnologiyasidan foydalanish
  |