title: Uzoq muddatli davr – bu korxonaning ishlab chiqarish quvvatlarini va
text: 232
  Bu yerda shuni ta’kidlab o’tish lozimki, unumdorlikning pasayib borish qonuni,
  o’zgaruvchi resurslarning barcha birligi (masalan barcha ishchilar) sifat jihatidan bir
  xil degan farazga asoslanadi. Ya’ni, har bir qo’shimcha ravishda jalb qilingan ishchi
  bir xil aqliy layoqatga, bilimga, malakaga, harakat tezligi va shu kabilarga ega deb
  hisoblanadi.
  Demak, qo’shilgan mahsulot keyingi jalb qilingan ishchi kam malakaga ega
  bo’lgani uchun emas, balki kapital (fondlar)ning mavjud miqdoriga nisbatan ko’p
  miqdorda ishchilarni band qilish sababli kamayib boradi. Bu yerda ishlab chiqarish
  omillari o’rtasidagi nisbat, mutanosiblik buzilishi sodir bo’ladi.
  Bundan ko’rinib turibdiki, unumdorlikning pasayib borishi degan qonun tabiiy
  ravishda o’zidan o’zi emas, balki omillarning boshqasi o’zgarmagani holda
  ayrimlarini ko’r-ko’rona ko’paytirib, ular o’rtasidagi mutanosiblik buzilganda sodir
  bo’ladi.
  Qulay iqtisodiy muhit tufayli, ishlab chiqarish quvvatlarining to’xtovsiz kengayib
  borishi natijasida korxona o’rtacha umumiy (yalpi) xarajatlarida qanday o’zgarish ro’y
  beradi? Dastlab qandaydir vaqt oralig’ida ishlab chiqarish quvvatlarining kengayishi
  o’rtacha umumiy xarajatlarning pasayishi bilan birga boradi. Ammo oxir oqibatda
  ko’proq va yanada ko’proq quvvatlarni ishga tushirish o’rtacha umumiy xarajatlarning
  o’sishiga olib keladi. Bunday hollarni samaraning kamayib borish qonuni tushuntirib
  berolmaydi, chunki uning amal qilish shart-sharoiti ishlab chiqarishda foydalanadigan
  resurslardan bittasi miqdorining o’zgarmasligi hisoblanadi. Uzoq muddatli davrda
  barcha resurslar miqdori o’zgaradi. Bundan tashqari biz tahlilda barcha resurslar
  narxini doimiy deb faraz qilamiz. Shu sababli uzoq muddatli davrda o’rtacha
  xarajatlarning o’zgarishi tamoyilini ishlab chiqarish miqyosi o’sishining ijobiy va
  salbiy samarasi yordamida tushuntirish mumkin.