title: O„lchash natijasi (sm) - Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti f. T. Hakimova, N. X. Xoliyeva fuqaro muhofazasi
text: O„lchash natijasi (sm)
  Shlem-maskaning kerakli hajmi
  O‗zgacha
  63,5-65,6
  66-68
  68,5-70,5
  71 dan yuqori
  0
  1
  2
  3
  4
  114
  Pastda bog‗ich bo‗ladi. PTM-1ni tayyorlashda 7 ta o‗lchov ko‗zda tutiladi.
  Maskaning cheti peshana, chakka, yonoq va engakka zich yonishib turishi kerak.
  Nafas a‘zolarini himoyalash uchun biror-bir vosita topilmaganda dastro‗mol,
  sharf, sochiq va shunga o‗xshashlar bilan og‗iz va burunni berkitish kerak.
  Terini himoya qilish vositalari, qo„l osti vositalaridan teri himoya qilish
  vositalarini tayyorlash. Terini himoyalovchi shaxsiy vositalar himoyalash
  xususiyatiga qarab filtrlovchi va ajratuvchilarga bo‗linadi. Terini ajratuvchi himoya
  vositalari havo o‗tkazmaydigan materiallardan tayyorlanadi. Ular zich yopiladigan
  (germetik) va zich yopilmaydngan (nogermetik) bo‗lishi mumkin. Zich yopiladigan
  vositalar kishi tanasini berkitadi va zaharlovchi moddalarning bug‗i va tomchilaridan
  to‗liq himoya kiladi. Zich yopilmaydigan vositalar esa faqat tomchi holidagi
  zaharlovchi moddalardan himoya qiladi. Bundan tashqari, bu vositalar kishi terisini
  bevosita radioaktiv va bakterial vositalar ta‘siridan ham himoya qiladi.
  Terini himoya qiladigan filtrlovchi vositalar ip-gazlamadan tayyorlangan
  bo‗lib, unga maxsus kimyoviy modda shimdiriladi. Bunda matoning havo
  o‗tkazuvchanligi saqlanib qoladi, zaharlovchi moddalar iplar orasidan o‗tayotgan
  vaqtda yutiladi va neytrallanadi. Terini himoya qiladigan ajratuvchi individual
  vositalarga umumharbiy himoya to‗plami (OZK), plyonkali himoya kostyumi (KZP)
  va teri himoyalovchi maxsus vositaga L-1 engil himoya kostyumi kiradi. OZK, KZP
  va L-I kostyumi himoya ta‘siri qoidasiga ko‗ra teri qavatlari, formali kiyim-kechaklar
  va oyoq kiyimlarini zaharlovchi moddalar, radioaktiv moddalar va bakterial vositalar
  ta‘siridan ajratishga asoslangan bo‗ladi.
  Umumharbiy himoya to‗plami himoya plashi, himoya paypog‗iga hamda
  himoya qo‗lqoplaridan iborat bo‗ladi. OP-1M plashi rezina qo‗shib to‗kilgan bo‗lib,
  yengi va qalpoqchasi bo‗ladi. Ishlashga qulay bo‗lishn hamda qo‗lga zich yopishib
  turshi uchun yengining uchiga rezina tasma tikilgan bo‗ladi. Qalpoqchani katta kichik
  qilish uchun cho‗ziladigan tasma o‗rnatiladi. Plashlar quyidagi o‗lchovlarda bo‗ladi,
  bo‗yi 166 sm gacha bo‗lgan kishilar uchun-birinchi bo‗y, 166 sm dan 172 sm gacha-
  ikkinchi, 172 sm dan 178 sm gacha-uchinchi, 178 sm.dan 184 sm.gacha va undan
  yuqorisi to‗rtinchi bo‗y bo‗ladi.
  Himoya paypoqlari ham rezina qo‗shilgan matodan tayyorlanadi, asosi qalin
  rezinadan iborat. Ular orqali oyoq kiyim ustidan kiyiladi va oyoqqa maxsus tasma
  hamda taqiladi yordamida mahkamlanadi. Belga
  taqiladigan
  kamarga
  esa
  tasmalar
  yordamida
  birlashtiriladi. Himoya paypoqlari quyidagi o‗lchovlarda
  ishlab chiqiladi: 40-poyabzal uchun birinchi bo‗y, 41-42
  poyabzal uchun ikkinchi bo‗y, 43 va undan katta
  poyabzalga uchinchi bo‗yi to‗g‗ri keladi.
  Himoya qo‗lqoplari ikki xilda tayyorlangan bo‗lib,
  kishda kiyish uchun ikki panjali va yozda besh panjali
  bo‗ladi. Qishki qo‗lqoplar ichiga issiq saqlash uchun
  astar kiygiziladi va tugma qadaladi.
  L-1 yengil himoya kostyumi teri qavatlari va
  formali kiyimlarni sharlovchi moddalar, radiaktiv
  moddalar hamda bakterial vositalardan zararlanishdan
  115
  himoya qilishga mo‗ljallangan. U rezina matodan tayyorlangan bo‗lib, kapyushonli
  ko‗ylak, paypoqli shim, podshlemnik va ikki barmoqli himoya qo‗lqoplaridan iborat.
  Paypoqli shimning yuqori qismiga ikkita yelka tasmasi va paypoqni oyoqqa
  zich qilib bog‗lash uchun bog‗ichlar tikilgan. Kapyushonli ko‗ylakning orqa qismiga
  chok orqasidan o‗tadigan belband tikilgan bo‗lib, ko‗ylakning oldi tanasidagi
  tugmaga o‗tkaziladi. L-1 engil himoya kostyumi 3 o‗lchovda, bo‗yi 165 sm.gacha
  bo‗lgan har xil xizmatchilarga birinchi, 165 sm.dan 172 gacha bo‗lganlarga ikkinchi,
  172 sm.dan yuqori bo‗lganlarga uchinchi o‗lchovda tayyorlangan bo‗ladi.
  L-1 yengil himoya kostyumi zararlangan joylarda ishlash uchun,
  zararlanmagan joyda esa formali kiyim-kechaklar ustidan kiyiladi. Ish qobiliyatini
  yaxshiroq saqlash uchun 10°C dan yuqori haroratda himoya kiyimi ishchi kiyim
  ustidan, 0°C dan Q10°C gacha haroratda yozgi kiyim ustidan, 0°C dan past haroratda
  esa qishgi kiyim ustidan kiyiladi.
  Plonkali himoya kostyumi (KZP) – harbiy xizmatchilarning teri qavatlarini
  zaharlovchi moddalar, radioaktiv moddalar, bakterial takomillashtirish ustida doimiy
  ishlar olib borilmoqda. Shuning uchun, dushman tomonidan ommaviy zarar
  yetkazuvchi qurollar ishlatilishi ehtimoli mavjudligi sababli, harbiy qismlar shaxsiy
  tarkibini jangovarlik xususiyatlarini saqlash niyatida jang maydonida umumharbiy va
  tibbiyot rioya vositalarini o‗z vaqtida qo‗llash muhim ahamiyatga ega. Harbiy
  qismlardagi shaxsiy tarkib ommaviy zarar yetkazuvchi qurollarning shikastlovchi
  omillari va jarohatlangan, zararlangan kishilarga birinchi tibbiy yordam ko‗rsatish
  qoidalarini bilishi kerak.
  Tibbiy vositalarni o‗z vaqtida qo‗llash kishilarni ommaviy zarar yetkazuvchi
  qurollar ta‘siridan butunlay muohfaza qilishga imkon yaratadi.
  Tibbiy muhofaza vositalariga AI-2 shaxsiy dori qutilar, ximiyaga qarshi
  shaxsiy paketlar, shaxsiy bog‗lov paketlari.
  AI-2 shaxsiy dori qutisi atom, kimyoviy va bakterial hamda boshqa guruhdagi
  qurollarning shikastlovchi ta‘sirini kamaytirish yoki ular ta‘sirining oldini olish
  maqsadida o‗ziga va o‗zaro yordam ko‗rsatish uchun mo‗ljallangan.
  Dori quti plasmassadan tayyorlangan bo‗lib, dorilar uning ichidagi maxsus
  uyachalarga joylashtiriladi.
  Plastmassa quti qopqog‗i ichkarisiga dori
  vositalarining qo‗llanish sxemasi joylangan. Dori quti
  shunday konstruksiyaga egaki, undagi har bir dori
  vositasi osonlik bilan olinadi va tezlik bilan qo‗llanadi.
  Dori
  quti
  harbiy
  xizmatchilar
  kiteli
  yoki
  gimnastyorqasining tashqi cho‗ntagida olib yuriladi.
  Saqlanadigan dori vositalari boshqa (komandir)
  ko‗rsatmasi asosida qo‗llaniladi. AI-2 dori qutisiga
  quyidagi dorilar joylanadi:
  - fosfororganik moddalardan zararlangan paytda qo‗llaniladigan afin yoki
  budaksim dori qutining 1-uyasiga joylashtirilgan. Afin yoki budaksim preparatlari
  dala sharoitida tezlik bilan qo‗llash uchun steril holatda sprits-tyubikda chiqariladi,
  qopqog‗i qizil bo‗ladi. Ushbu xiddi-zahar zararlanishning birinchi alomatlari yuzaga
  chiqishi zahoti (ko‗z qorachig‗i qisqarishi, ko‗rish xiralashishi, ko‗z sohasida kuchli
  116
  og‗riq paydo bo‗lishi, ko‗p so‗lak oqishi, ko‗krakda og‗riq turishida, muskullar
  orasiga yuboriladi. Ziddi - zaharni zararlangan kishi o‗ziga yuborishi yoki bir-biriga
  yordam ko‗rsatishda muskullar orasiga yuborishi mumkin. Yodda tutish kerakki,
  preparat qancha tez yuborilsa, zararlanishning oqibatlari oldi shuncha tez olinadi.
  Zarur bo‗lganda preparat qaytadan muskullar orasiga yuborilishi mumkin. Shprits -
  tubikdan foydalanish usuli 2-bobda ko‗rsatilgan. Ishlatilgan sprits-tubik zararlangan
  kishining cho‗ntagiga solib qo‗yiladi.
  - dori qutining 2-uyasi bo‗sh qoldirilgan, keyingi vaqtlarda ushbu uyaga
  fosfororganik zaharlovchi moddalardan zararlanishning oldini dimetpramid va 0,002g
  sidnokarb mavjud. Bu preparat ham bitta tabletkadan qo‗llaniladi, zarur bo‗lgan
  holatlarda 4-5 soat oralatib sutkasiga 3-4 martadan ko‗p bo‗lmagan holda ichiladi.
  Ushbu preparatlar boshliq (komandir) buyrug‗i asosida qo‗llanadi.
  - dori qutining 3-uyasiga shprits-tyubik holatida chiqarilgan og‗riqni
  qoldiradigan vosita promedol yoki morfin preparata joylanadi.
  Shikastlangan kishiga kuchli og‗riqning oldini olish yoki shunday og‗riq
  boshlangan vaqtda uni to‗xtatish maqsadida qo‗llanadn. Shprits tubik oq qopqoq
  bilan berkitilgan.
  Radiatsiyadan himoyalanish vositasi dori qutining 4-uyasiga solib quyiladi.
  Ushbu himoya vositasi sistamin (RS-1)ning 0,2 g li 12 ta tabletkasi ikkita pushti rang
  penalga solingan. Ayrim holatlarda bu preparat o‗rinda dietilstilbestrol (DES) 25 mg
  dan tabletka holida chiqarilishi mumkin.
  Sistamin preparati zararlangan joylarda harakat qilish kerak bo‗lgan vaqtda
  yoki himoya vositalaridan (yashirinish joylari, jangovor texnika va boshqalar)
  foydalanilganda ularni himoya qilish xususiyati o‗tib kiruvchi nurlanishdan himoya
  qila olmasligiga shubha qilinganda shu joyga kirishdan oldin (20-30 da stikl oldin)
  6 ta tabletkasi birdaniga ichiladi. Sistamin preparati o‗z ta‘sirini organizmda 4-5 soat
  mobaynida saqlaydi. Kerak bo‗lganda preparat 6 soat o‗tgach yana qabul qilinishi
  mumkin. Kerak bo‗lganda ushbu preparat qayta 5-6 soat o‗tgandan so‗ng ichilishi
  mumkin.
  Dietilstilbestrol (DES) preparati pgu zararlanish joyiga kirishdan oldin (1-2
  sutka oldin) I tabletkadan (25mg) ichiladi, preparat o‗z ta‘sirini organizmda 10 kun
  mobaynida saqlashi mumkin. Agar shu vaqt ichida kistamin preparati qo‗shimcha
  qilib ichilsa, unda DES preparatining ta‘siri yanada kuchayadi:
  - dori qutining 5-uyasiga dushman tomonidan qo‗llanilgan bakterial usitalarga
  qarshi ikkita oq penalga solingan xlorterastiklinning 100000 TB li 10 ta tabletkasi
  joylanadi. Yarador bo‗lgan vaqtda, kuyish vaqtida yoki infeksiyaning oldini olish
  uchun preparat 5 tabletkadan ichiladi, kerak bo‗lsa preparatning kolgann 6-8 soat
  o‗tgandan so‗ng qabulq kilinadi.
  - dori qutining 6-uyasi zaxira holda qoldirilgan.
  Kuyishga qarshi vosita hisoblangan etaperazip dori qutining 7-uyasiga havo
  rang penalga solib quyilgan. Penalda etapyeraziping 0,006 g li tabletkasi 5 tadan
  joylangan. Nurlanishning dastlabki reaksiyasi paydo bo‗lgan paytida, shuningdek,
  bosh qattiq og‗rigan holatlarda, ko‗ngil ayniy boshlagan paytda bir tabletkadan
  ichiladi. Keyingi vaqtlarda bu preparat o‗rniga dimetkarb preparati qo‗llanilmoqda.
  117
  Ximiyaga qarshi shaxsiy paketlar (IPP-8, IPP-9, IMI 10). Terining ochiq
  joylariga tushgan zaharlonchi moddalarni degazatsiya qilish va tering ochiq joyiga
  tegib turadigav (bo‗yni, yuz, qo‗llar) formali kiyim-kechak yengi, yoqasi hamda
  protivogazning yuz qismini degazatsiya qilish uchun mo‗ljallangan. Bundan tashqari,
  ushbu paketlardan jangovor holatlarda zarur bo‗lib qolgan vaqtda shaxsiy qurol va
  harbiy texnikaning ayrim qismlari, kishilar tegadigan joylarni degazatsiya qilish
  uchun foydalaniladi.
  Ximiyaga qarshi IPP-8 shaxsiy paket kavsharlangan polietilen xaltadan iborat
  bo‗lib, uning ichiga degazatsiya qiluvchi suyuqlik solingan shisha flakon va to‗rtta
  paxta-dokali tampon solingan.
  Ximiyaga qarshi shaxsiy paketlar IPP-9 IPP-10, IPP-12 metall ballondan iborat
  bo‗lib, ichiga degazatsiya qiluvchi suyuqlik solingan.
  Zaharlovchi moddalar teriga tushgan vaqtda tezlik bilan shaxsiy
  paketlar chap qo‗lga olinadi; IPP-8 paketining shisha idishi qopqog‗i
  ochiladi;
  IPP-9,
  IPP-10
  metall
  ballonlarining
  yuqori
  qismi
  maxsus
  teshuvchi
  moslama
  yordamida
  teshiladi;
  teridagi
  suyuq-tomchi
  holidagi
  zararlovchi moddalar asta-sekinlik bilan quruq paxta-
  dokali tamponga shimdirib olinadi; paxta-dokali
  tomponning ikkinchisi olingan va degazatsiya qiluvchi
  suyuklikka
  ho‗llanib,
  zaharlovchi
  modda
  tushgan joylar va protivogazning yuz qismi sinchiklab
  artib chiqiladi (odamning yuz qismi artilayotgan vaqtda
  ko‗zga suyuqlik tushmasligiga harakat qilish kerak)
  ishlov o‗tkazib bo‗lingandan so‗ng shisha flakon
  qopqog‗i yoki metall ballonlar qopqog‗i mahkam qilib
  yopiladi va protivogaz sumkasiga solinadi.
  |