title: KORPORATIV BOSHQARUV TIZIMIDA ICHKI AUDITNI TASHKIL
text: 486
  Tadqiqotlarimiz ko‘rsatadiki, korporativ boshqaruv tizimidagi korxonalarda
  ichki auditni tashkil etishda umumiy xarakterdagi bir qator muammolar kuzatiladi:
  birinchidan, ichki audit xizmatlariga ishonch darajasi past bo‘lib, ichki
  auditorlik tekshiruviga hisobning yuritilishi va hisobotlarning tuzilish holatining
  haqqoniyligini ta’minlashning kafolati emas, balki
  ortiqcha va malol keladigan
  ma’muriy tartib-taomil sifatida qaralishi;
  ikkinchidan, tashqi audit tekshiruvida ichki audit xizmatining sifati va
  xulosalarini inobatga olish darajasining pastligi;
  uchinchidan, ichki auditorlarni maxsus tayyorlash va ularning malakasini
  oshirishning amaldagi tizimini xalqaro talablarga moslashtirish bo‘yicha nazariy-
  uslubiy asoslarning yetarli emasligi;
  to‘rtinchidan, ichki auditorlik faoliyatini tashkil etish tartiblarini umume’tirof
  etilgan xalqaro audit standartlariga to‘liq mos emasligi.
  Yuqorida qayd etilgan muammolar yechimini topishda korporativ boshqaruv
  tizimida ichki auditning nazariy va uslubiy asoslari bo‘yicha mavjud muammolarni
  aniqlashtirish va ularning yechimlarini ta’minlash alohida ahamiyatga eha.
  Chunki, ichki audit-bu faoliyat bo‘yicha mustaqil, xolis, tasdiqlash
  va maslahat
  berish, aksiyador qiymatini oshirish yo‘nalishi va korxona xo‘jalik faoliyatini
  takomillashtirish yo‘llarini axtarib topish, chora-tadbirlar dasturini ishlab chiqish
  imkoniyatini yaratadi. Natijada ichki audit korxonani qo‘yilgan maqsadga erishishi
  uchun, tashkiliy, iqtisodiy va moliyaviy faoliyatini auditorlik tekshiruvidan o‘tkazish
  va baholashga tizimli, uzviy ketma-ketlikda yondashuvni,
  risklarni boshqarish
  jarayonlari samarasini oshirish orqali ichki nazorat va korporativ boshqaruvga
  yordam beradi.
  Ichki auditning nazariy asoslarini takomillashtirishning yana bir muhim
  ahamiyati bu “manfaatdor tomonlar nazariyasi” bilan uyg'unlikni ta’minlash
  zarurligidir. Chunki, bu uyg‘unlikda nafaqat aksiyadorlar, balki, kengroq manfaatdor
  tomonlarning ehtiyojlari va manfaatlarini ham hisobga olish muhimligini tan olgan
  holda, korxonalar ichki auditda shaffoflik, hisobdorlik va mas'uliyat madaniyatini
  yaratishi mumkin bo‘ladi. Ushbu holat manfaatdor tomonlar o'rtasida
  ishonchni
  487
  yanada mustahkamlashga, korxona obro‘si va imidjini oshirishga hamda uzoq
  muddatli qiymat yaratishga yordam beradi.
  Uslubiy nuqtai-nazardan xulosalar shuni ko'rsatadiki, korporativ boshqaruv
  tizimidagi korxonalar ichki auditida yondashuvni to‘g‘ri belgilash zarur deb
  hisoblaymiz. Xususan, ichki audit jarayonida risklarni baholashda eng katta xavf
  sohalari bo'yicha resurslarni ustuvorlashtirish masalasiga,
  nazorat auditida
  korxonaning boshqaruv qarorlari samaradorligini baholash masalasiga, muvofiqlik
  tekshiruvida korxonaning qonuniy va axloqiy talablarga javob berishini ta'minlash
  masalalariga ahamiyat qaratish maqsadga muvofiqdir.
  Zamonaviy iqtisodiyotda korxonalar kiberhujumlar, iqlim o'zgarishi, geosiyosiy
  beqarorlik va boshqa omillarning yangi tahdidlariga duch kelish ehtimolining
  mavjudligi ichki auditorlardan ushbu xavflarni samarali aniqlash, baholash va
  boshqarish uchun o‘z yondashuvlarini ushbu yo‘nalishlarga moslashtirishlarini talab
  qiladi. Aynan ushbu jarayonda yangicha yondashuvlardan biri bu integratsiyalashgan
  hisobotdan foydalanish zaruratidir. Chunki, integratsiyalashgan
  hisobot korporativ
  boshqaruv tizimidagi korxonalar moliya-xo‘jalik faoliyati natijalari va unga ta'sir
  etuvchi omillarni yanada kengroq va yaxlit ko'rinishini ta'minlash imkonini beradi.
  Xususan, atrof-muhit, ijtimoiy va boshqaruv omillarining ham kengroq doirasini
  hisobga oluvchi integratsiyalashgan hisobot korxonalarga o'zlarining qiymat yaratish
  jarayonlari va ularning jamiyatga ta'sirini yaxshiroq tushunish va yetkazishga yordam
  beradi. Tahlillar ko‘rsatadiki, ichki auditni tashkil etishda yana bir rivojlanayotgan
  yo‘nalish ma'lumotlar tahlili va texnologiyaga asoslangan audit yondashuvlaridan
  foydalanish hisoblanadi. Chunki, raqamli iqtisodiyot sharoitida korporativ boshqaruv
  tizimidagi korxonalar moliya-xo‘jalik faoliyatida keng ko‘lamdagi ko‘rsatkichlar va
  ma’lumotlar bazasi aynan kompyuter texnologiyalarida amalga oshirilayotganligi
  sababli ichki auditorlar ham o'z ishlarining samaradorligini oshirish uchun ushbu
  vositalardan foydalanishlari maqsadga muvofiq hisoblanadi. Bunda ma’lumotlar
  tahlilidan
  foydalanishda, boshqaruv qarorlarining korxona moliya-xo‘jalik faoliyati
  samaradorligiga ta’sirini baholash uchun avtomatlashtirilgan test-sinovlarini ishlab
  488
  chiqish yoki kelgusidagi xavf-xatar, yoxud risklarni bashorat qilish uchun kompyuter
  dasturlari va algoritmlarni tuzish ko‘nikmasiga ega bo‘lishlari zarur.
  Shuningdek, korporativ boshqarish tizimidagi korxonalarda ichki auditni tashkil
  etishdagi muammolar yechimini ta’minlash keng qamrovli amaliy ko‘nikma va
  yuqori malakalarga ega bo‘lgan ichki auditorlarga bo‘lgan talabning qondirilishiga
  bog‘liq. Texnik audit ko'nikmalariga qo'shimcha ravishda, ichki auditorlar samarali
  muloqot, o‘zaro munosabatlarni o'rnatishda yetakchilik va strategik fikrlashni
  namoyish etishlari talab qilinadi. Bu doimiy kasbiy rivojlanish
  majburiyatini va
  o'zgaruvchan biznes muhiti va yuzaga chiqishi mumkin bo‘lgan xavflarga
  moslashishga tayyorlikni talab qiladi.
  Xulosa o‘rnida shuni ta’kidlash mumkinki, ichki auditning nazariy va uslubiy
  asoslari statik emas, balki vaqt o'tishi bilan rivojlanishda davom etishi zarur.