title: bir tarmoq ichidagi raqobatning - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti
text: 165
  Monopoliya sharoitida firma narx ustidan sezilarli nazoratni amalga oshiradi.
  Buning sababi oddiy bo’lib, u mahsulot (xizmat)ning yagona ishlab chiqaruvchisi
  hisoblanadi va demak, taklifning umumiy hajmi ustidan nazorat qiladi.
  Monopolistik raqobat
  o’z ichiga ham monopoliya, ham raqobat unsurlarini
  oladi. Bunda tarmoqdagi bir turdagi mahsulotning o’nlab ishlab chiqaruvchilari bir-
  birlari bilan qulay narx hamda ishlab chiqarish hajmiga erishish borasida
  raqobatlashadilar. Biroq, ayni paytda, har bir ishlab chiqaruvchi o’z mahsulotini
  tabaqalashtirish, ya’ni shu turdagi boshqa mahsulotlardan qaysi bir jihati (sifat
  darajasi, shakli, qadoqlanishi, sotish sharoitlari va h.k.) bo’yicha farqlantirish orqali
  uning monopol ishlab chiqaruvchisiga aylanadi.
  Oligopoliya
  – tarmoqda u qadar ko’p bo’lmagan korxonalarning mavjud bo’lishi
  va hukmronlik qilishidir. Bu oligopoliyaning eng muhim belgisidir. Qaysi tovarlar va
  xizmatlar bozorida nisbatan kam sonli ishlab chiqaruvchilar hukmronlik qilsa, shu
  tarmoq oligopolistik tarmoq hisoblanadi.
  Oligopolistik tarmoq bir xil yoki tabaqalashgan mahsulot ishlab chiqarishi
  mumkin. Ko’pchilik sanoat mahsulotlari – po’lat, mis, alyuminiy, qo’rg’oshin, temir
  va shu kabilar fizik ma’noda bir turdagi mahsulotlar hisoblanadi va oligopoliya
  sharoitida ishlab chiqariladi. Iste’mol tovarlari – avtomobillar, kir yuvish vositalari,
  sigaretlar, maishiy elektr buyumlari va shu kabilarni ishlab chiqaruvchi tarmoqlar
  tabaqalashagan oligopoliya hisoblanadi.
  Oligopoliya sharoitida korxonalar o’rtasidagi raqobat o’zaro bog’liq bo’ladi.
  Oligopolistik tarmoqda hech qaysi firma o’zining narx siyosatini mustaqil
  o’zgartirishga botina olmaydi.
  Biz qarab chiqqan raqobatning to’rtta shaklining har biri milliy iqtisodiyotda
  alohida-alohida, ya’ni sof holda uchramaydi. Iqtisodiyot sohalarini batafsil o’rganish,
  cheksiz ko’p har xil raqobatli vaziyatlar mavjudligi sharoitida, ikkita bir xil tarmoqni
  topish qiyinligini ko’rsatadi.
  Hozirda turli darajadagi monopolistik tuzilmalar rivojlanib borishi bilan ular
  o’rtasidagi raqobatning shakllari ham turli ko’rinishlarda namoyon bo’lib bormoqda.
  Jumladan,