title: Paxtani saqlashda uning hisob-kitobi
text: Paxtani saqlashda uning hisob-kitobi
  .
  G‗aramlardagi paxtaning
  namlanganligini o‗z vaqtida aniqlash uchun tayyorlov maskani laboratoriyasi
  saqlanayotgan paxtaning haroratini tekshirib turadi.
  Qo‗lda va mashinada terilgan I va II nav paxtaning bir kunlik namligi
  tegishlicha 9-10 %, III va IV nav paxtaning namligi 11-13 % dan oshmagan
  partiyalarda har besh kunda, namligi yuqori partiyalarda esa har uch kunda
  tekshiriladi.
  Paxtani saqlashda uning hisob-kitobini yuritish uchun boshlang‗ich
  hujjatlarning quyidagi shakllari qo‗llaniladi:
  7-XL shakl - Tayyorlov maskanida paxta harakatini hisobga olish daftari;
  8-XL shakl - Paxta uchun pasport;
  9-XL shakl - Paxtaning jamlash va jo‗natilayotgandagi iflosligi va namligi
  haqida ma‘lumotnoma;
  10-XL shakl - Paxtaning saqlanish holatini tekshirish dalolatnomasi;
  11-XL shakl - Paxta to‗dalarini qabul qilish, saqlash va jo‗natish tekshiruvi
  natijalarining dalolatnomasi;
  12-XL shakl - Paxta hosili to‗dalarini qabul qilish, saqlash va jo‗natish
  tekshiruvi natijalarining dalolatnomalarini ro‗yxatga olish daftari.
  Tayyorlov maskani va paxta zavodlaridagi paxta omborlarda, ayvon ostida
  va ochiq maydonlardagi g‗aramlarda saqlanadi. Paxta saqlanadigan hamma joylar
  tartib raqami bo‗yicha raqamlanadi.
  Tayyorlov maskanida paxta harakatining hisob-kitobi paxta harakatini
  hisobga olishning 7-XL shaklli daftarida saqlanadigan joyi va moddiy javobgar
  87
  shaxs bo‗yicha olib boriladi.
  Daftar tayyorlov maskani buxgalteriyasida va paxta uchun hisobdor
  bo‗lgan katta saralovchi tomonidan yuritiladi. Undagi 3-ustunda yig‗ma hisob-
  kitobning 4-XL shakli tartib raqami yoki jo‗natilgan paxta spetsifikatsiyasi 16-XL
  shaklning tartib raqami ko‗rsatiladi. Daftarga paxta harakati bo‗yicha qo‗yilgan
  qaydlar buxgalter va saralovchi birgalikda qo‗ygan imzo bilan tasdiqlanadi.
  Ombor bo‗shagandan so‗ng katta saralovchi va buxgalter daftar oxiriga imzo
  chekadi.
  Paxta harakati hisob-kitobi bo‗yicha kirim, chiqim va ko‗chiriladigan
  qoldiqlar haqidagi ma‘lumotlar, oy tugagach buxgal-teriyada tayyorlanadigan
  ma‘lumotlar bilan solishtiriladi. Tayyorlov maskanidagi paxta harakatini hisobga
  olishning 7-XL shaklli daftari raqamlanishi, ip o‗tkazib bog‗lanishi hamda paxta
  zavodi direktori va bosh hisobchi imzosi va muhr bilan tasdiqlanishi shart.
  Paxta saqlanadigan joyda yoki g‗aramga paxta bostirilganda tayyorlov
  maskani laboratoriyasi har bir to‗dadagi hom-ashyo uchun paxtaning 8-XL shaklli
  pasportini ikki nusxada yozadi. Paxta pasporti har bir to‗dadagi paxtaning sifat
  tavsifi ustidan nazorat yuritish uchun qo‗llaniladi.
  Pasportga paxta sifati, uning saqlanish holati bo‗yicha tekshirish natijalari
  haqidagi ma‘lumotlar kiritiladi. Pasport tayyorlov maskani laboratoriyasining
  mudiri tomonidan har bir to‗dadagi paxta uchun to‗ldiriladi. Pasportning birinchi
  nusxasi tayyorlov maskani laboratoriyasida qoladi, ikkinchi nusxasi esa tekshirish
  (aprobatsiya) uchun olingan paxta namunasi bilan birga zavodga yuboriladi.
  Kunlik qabul to‗dalari hamda jamlash bo‗yicha barcha to‗dalardagi namlik
  va ifloslik yuzasidan tekshirish o‗tkazib bo‗lingach, tayyorlov maskani
  buxgalteri qabulda aniqlangan o‗rtacha namlik va ifloslik ko‗rsatkichlarini,
  laboratoriya mudiri esa, jamlash bo‗yicha haqiqiy va konditsion massasini hisobiy
  massaga taqsimlash yo‗li bilan hisoblab chiqadi. SHundan keyin bu
  ko‗rsatkichlar jadval bo‗yicha joylashtiriladi, solishtiriladi va paxtaning 8-XL
  shakldagi pasportiga kiritiladi.
  88
  Pasportga barcha qaydlarni o‗z vaqtida va to‗g‗ri yozish mas‘uliyati
  laboratoriya mudiriga yuklanadi. ¢aram yoki saqlov joyiga qo‗yilgan maxsus
  qutiga pasport ko‗chirmasi quyidagi ko‗rsatkichlar bilan solinadi: to‗da nomeri,
  saqlov joy nomeri (ombor, bo‗linma), otsek (ayvon, maydon), sanoat va seleksiya
  navi, sinfi, avlodi, tipi, to‗dani jamlash boshlangan va tugatilgan sana, to‗daning
  konditsion massasi, saralovchining familiyasi.
  Tayyorlov maskanida jamlash va paxta zavodiga jo‗natishda paxta
  sifatining tavsifi (xarakteristika) uni jamlash va jo‗natishdagi namligi va iflosligi
  bo‗yicha 9-XL shaklli ma‘lumotnomada beriladi.
  Ma‘lumotnoma tayyorlov maskani yoki paxta zavodining laboratoriya mudiri
  (katta laborant) tomonidan ikki nusxada tayyorlanadi. Uning bir nusxasi
  tayyorlov maskani buxgalteriyasiga beriladi, ikkinchi nusxasi oxirgi tovar-
  transport nakladnoyi bilan paxta zavodiga jo‗natiladi. Tayyorlov maskani mudiri
  va saralovchisi paxta normal sharoitda saqlanishini ta‘minlashi shart va uning
  doimo yaxshi holatda bo‗lishi uchun to‗la javobgar sanaladi. Tarkibida paxta
  zavodi vakili va tayyorlov maskani xizmatchisi bo‗lgan maxsus komissiya
  tomonidan paxtaning saqlanish holati bo‗yicha oyida kamida ikki marta
  tekshirish o‗tkazilishi lozim.
  Tekshirish natijalari 10-XL shakldagi dalolatnoma bilan rasmiylashtirilishi
  kerak. Ikki nusxada tuziladigan bu dalolatnomaning birinchi nusxasi paxta
  zavodiga jo‗natiladi, ikkinchisi tayyorlov maskanida qoldiriladi.
  Zavod hududidan tashqaridagi tayyorlov maskanidan keltirilgan paxtaning
  har bir to‗dasi bo‗yicha paxta to‗dalarini qabul qilish, saqlash va jo‗natish
  natijalari haqidagi 11-XL shaklli dalolatnoma tuziladi.
  Dalolatnoma tayyorlov maskani mudiri, laboratoriya mudiri va katta
  buxgalterdan tashkil topgan komissiya tomonidan, shu to‗dadagi paxtani keltirish
  tugallanishiga qarab u uchun hisobdor bo‗lgan saralovchi ishtirokida tuziladi. Bu
  dalolatnomani tuzish uchun tayyorlov maskanidagi paxta harakatini hisobga
  olishning 7-XL shaklli daftari va paxtaning 8-XL shakldagi pasporti
  ma‘lumotlari asos bo‗lib xizmat qiladi.
  89
  Dalolatnoma uch nusxada tuziladi. Dalolatnomaning ikki nusxasi tashish
  tugallangan sanadan hisoblanganda besh kunlik muddatdan kechiktirilmay
  ko‗rib chiqish va u bo‗yicha qaror chiqarish uchun paxta zavodiga yuborilishi
  shart. Bir nusxasi tayyorlov maskanida qoldiriladi. Saqlov davrida shu to‗dadagi
  paxta boshqa to‗daga ko‗chirilgan yoki aksincha bo‗lgan hollarda bu, albatta,
  hujjatlar bilan tasdiqlanishi hamda tayyorlov maskanida paxta harakatini hisobga
  olish daftarida va pasportida qayd etilishi shart.
  11-XL shakldagi dalolatnomada paxta massasi, uning tayyorlov maskani
  ichida to‗dadan to‗daga ko‗chirilishini va shu to‗dadagi paxtaning zavodda qabul
  qilinishi natijalarini hisobga olgan holda ko‗rsatilishi lozim.
  Tayyorlov maskanidan olingan dalolatnomalarni zavod direktori u
  olinganidan hisoblaganda besh kunlik muddat ichida katta saralovchining
  tushuntirish xati, tayyorlov va texnika nazorati bo‗limlari (TNB) boshliqlarining
  xulosalarini, zavod bosh buxgalterining mulohazasini e‘tiborda tutgan holda
  ko‗rib chiqishi, har bir dalolatnoma bo‗yicha amaldagi tartibga muvofiq
  kamomadni hisobdan chiqarish va ortiqcha xom-ashyoni kirim qilish haqidagi
  fikrini yozma ravishda bildirish darkor.
  11-XL shakldagi dalolatnoma ko‗rsatkichlari paxta to‗dalarini qabul qilish,
  saqlash va jo‗natish tekshiruvi natijalari da-lolatnomalarini qayd etish bo‗yicha
  12-XL shakldagi daftarga yozuvlar paxta zavodi buxgalteri tomonidan yoziladi.
  Bu daftarni paxta zavodi buxgalteri 2 nusxada to‗ldiradi va paxtaning har bir
  moddiy-javobgar shaxs bo‗yicha saqlanish natijalari, paxta zavodi hissadorlik
  jamiyati boshqaruvi raisi saqlash natijalari yuzasidan qabul qilgan chora-tadbirlar
  tavsiflanadi. Daftarga 11-XL shakldagi dalolatnomaning birinchi nusxasi ilova
  qilinadi. Ushbu dalo-latnomaning ikkinchi nusxasi zavod direktorining qarori
  bilan tayyorlov maskaniga yuboriladi va u kamomadni chiqim, ortiqcha paxtani
  kirim qilish yoki aybdor shaxslarga da‘vo bildirish uchun asos hisoblanadi.
  |