title: Ключевые слова - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and...
text: 331
  hatto yakuniy xulosalarni ham o‘zlari keltirib chiqarishga o‘rgatadi [1. 67-b]. O‘qituvchi bu
  jarayonda shaxs rivojlanishi, shakllanishi, bilim olishi va tarbiyalanishiga sharoit yaratadi
  va shu bilan bir qatorda boshqaruvchilik, yo‘naltiruvchilik funksiyasini bajaradi.
  Bo‘lajak o‘qituvchilar o‘quvchilarning kreativ qobiliyatini rivojlantirish usullari va
  vositalariga ta'sir qiluvchi muhim omillardan biri o‘qituvchi-o‘quvchilar
  hamkorligi
  ekanligiga alohida e'tibor qaratildi. Ma'lumki, ta'lim jarayoni ikki yoqlama xarakterga ega
  bo‘lib, o‘qituvchi va o‘quvchilarning teng munosabatlaridan tashkil topadi. Bu jarayonga
  rahbarlik qiluvchi o‘qituvchi ta'lim jarayonining to‘g‘ri tashkil etilishi, ta'lim
  maqsadlarining to‘g‘ri amalga oshirilishi va ta'lim natijalari uchun javobgar shaxs
  hisoblanadi. Ammo bu, ta'lim jarayoni o‘qituvchining to‘liq hukmronligi ostida amalga
  oshadigan jarayon, degan noto‘g‘ri fikrning tug‘ilishiga asos bo‘la olmaydi [2. 38-b].
  Hozirgi davr talabi ham kimnidir bo‘ysundirish orqali emas, balki hamkorlik munosabati
  yordamida ijobiy natijaga erishishdir. Ta'lim jarayonida o‘quvchilar faoliyatining
  shakllanishi fan asoslarini o‘zlashtirishga oid mexanizmgina bo‘lib
  qolmasdan, balki
  shaxsning umumiy ijtimoiy-madaniy qobiliyatlarini tarkib toptirishga ham qaratilishini
  unutmaslik lozim. Bizningcha, o‘quv vaziyati ta'lim jarayonini tashkil qiluvchi o‘zgaruvchan
  tizim sanalib, u quyidagicha ikki qismdan iborat: - o‘qituvchi bilan o‘quvchilar hamkorligi; -
  o‘quvchilarning o‘zaro bir-birlari bilan hamkorligi.
  O‘qituvchi bilan o‘quvchilarning hamkorligi o‘qituvchining o‘quvchilarga ko‘rsatadigan
  yordamidan boshlanadi. U asta-sekin faollashib o‘quv harakatlariga aylanadi. Natijada,
  o‘qituvchi bilan o‘quvchilar munosabati hamkorlik pozitsiyasiga o‘sib o‘tadi. Materiallar
  tahlilining ko‘rsatishicha, mantiqiy topshiriqlar hamkorlikda bajarilgandagina bilimlarni
  o‘zlashtirish mahsuldor bo‘ladi. Ilmiy manbalarda ta'limning
  shunday tashkil etilishini
  hamkorlikdagi mahsuldor faoliyat vaziyati, deb atash qabul qilingan. Pedagogik adabiyotlar
  tahlili va ijodiy tajribalarimiz natijalariga ko‘ra hamkorlikdagi mahsuldor o‘quv faoliyati
  vaziyatini tashkil qilishning 2 asosiy tamoyilini ko‘rsatib o‘tish maqsadga muvofiqdir:
  l. Ta'limda mazmunning izchilligi tamoyili. Unga ko‘ra shaxs o‘z faoliyatini muayyan
  maqsad asosida tashkil qilishida mazkur faoliyatning uzluksiz shakllanishi ko‘zga
  tashlanadi.
  2. O‘qituvchi-o‘quvchilar hamkorligining mustaqil ijodiy faoliyat bilan bog‘liqligi
  tamoyili. O‘quv jarayonida o‘quvchilar bilan hamkorlik qilish katta ahamiyatga ega.
  O‘quvchilarning ta'limga qay darajada ixlos qo‘yishi o‘qituvchining mana shu hamkorlikni
  yarata bilish mahoratiga bog‘liq. O‘qituvchi bilan o‘quvchilarning o‘quv faoliyatidagi
  muhitning to‘g‘ri uyushtirilishi o‘quvchilarning fanga bo‘lgan qiziqishlarini oshiradi, ularni
  butun kuch va g‘ayratini sarflashga undaydi. Bu o‘zaro muloqotning shunday bir
  shaklidirki, bunda o‘quvchi o‘zini pedagogik ta'lim obyekti deb emas,
  balki mustaqil va
  erkin harakat qiluvchi shaxs deb biladi. O‘qituvchining o‘rganilayotgan fan bo‘yicha
  qaysidir bir ma'lumotga aniqlik kiritish paytida o‘quvchilarga yordam so‘rayotganday
  murojaat qilishi hamkorlik faoliyatini yanada chuqurlashtiradi. O‘quvchilarni o‘rganuvchi
  va tarbiyalanuvchiga aylantirish o‘qish-o‘qitish jarayonini muvaffaqiyatli olib
  borishninggina sharti bo‘lib qolmay, balki ularni har jihatdan barkamol insonlar qilib
  tarbiyalashning ham muhim shartidir. O‘quvchi o‘qitish va tarbiyalash jarayonining
  o‘zidayoq bilim va tarbiya oluvchi shaxsga aylanadi. Sh.A.Amonashvili ta'lim jarayonida
  o‘quvchi bilan hamkorlik 215 munosabatini o‘rnatish lozimligini ta'kidlab, shunday deydi:
  «O‘quvchining o‘quv-biluv faoliyati nafaqat qiziqarli o‘quv materiali va uni tushuntirishning
  turli
  metodlari vositasida, balki pedagogning ta'lim jarayonidagi muomala xarakteriga
  ko‘ra tartibga solinadi. Mehr, ishonch, hamkorlik, hurmat mavjud bo‘lgan muhitda o‘quvchi
  o‘quv topshiriqlarini oson o‘zlashtiradi. Yutuqlari, mustaqil fikri, ijodiy izlanishlari yuqori
  baholanayotganini ko‘rgan o‘quvchi yanada murakkab bo‘lgan o‘quv topshiriqlarini
  bajarishga intila boshlaydi» [3. 67-b].