title: Mahsulot birligi tannarxiga omillar ta’sirini zanjirli bog‘lanish
text: 283
  Shu jumladan:
  a) mahsulot ishlab chiqarish hajmining o‘zgarishi
  6
  ,
  139
  4
  ,
  4970
  5110
  +
  =
  -
  so‘m;
  b) doimiy xarajat summasining o‘zgarishi
  7
  ,
  23
  5110
  7
  ,
  5133
  +
  =
  -
  so‘m;
  d) o‘zgaruvchan xarajat summasining o‘zgarishi
  300
  7
  ,
  5133
  7
  ,
  5433
  +
  =
  -
  so‘m.
  Hisob-kitoblar to‘g‘riligini tekshirish:
  139,6 23,7 300
  463,3
  ‘ .
  5433,7 4970, 4
  463,3
  ‘ .
  so m
  so m
  +
  +
  +
  = +
  -
  = +
  Mahsulot tannarxini pasaytirishning
  (
  )
  R S
  ¯
  asosiy
  manbalari
  quyidagilardan iborat:
  1) korxonaning ishlab chiqarish quvvatlaridan to‘liq foydalanish
  tufayli mahsulot hajmini oshirish
  (
  )
  R VBP
  -
  ;
  2)
  mehnat unumdorligini oshirish, xomashyo,
  material, elektr
  energiya, yoqilg‘i, uskunalardan iqtisod
  rejimiga rioya qilgan holda
  foydalanish, unumsiz xarajatlarni bartaraf etish, brakka yo‘l qo‘ymaslik
  hisobiga ishlab chiqarish xarajatlarini
  (
  3)
  P
  ¯
  qisqartirish.
  Mahsulot birligi tannarxini pasaytirish rezervi formula orqali
  quyidagicha aniqlanadi.
  1
  1
  1
  1
  1
  3
  3 3
  3
  b
  P
  q
  R S
  S
  S
  VBP R VBP VBP
  - ¯ +
  ¯ =
  -
  =
  -
  + -
  Bunda:
  1
  ,
  b
  S S
  - mahsulot birligini ko‘zlangan va haqiqiy tannarxi;
  1
  3
  - mahsulot ishlab chiqarish uchun haqiqatda qilingan xarajat;
  q
  3
  - mahsulot hajmini oshirish bilan bog‘liq qo‘shimcha xarajatlar;
  1
  VBP R VBP
  -
  - haqiqatdagi ishlab chiqarilgan
  mahsulot va mahsulot
  ishlab chiqarishni oshirish rezervi.
  Mahsulot ishlab chiqarish hajmini oshirish rezervi –
  ishlab
  chiqarish dasturi bajarilishini tahlil etish orqali aniqlanadi. Mahsulot
  hajmini ortishi tufayli xarajatlarni o‘zgaruvchan qismi (ishchilarning ish
  haqi, material xarajatlari va boshqa xarajatlar) ortgan holda, xarajatlarni
  o‘zgarmas qismi turg‘un holatda saqlanadi va shu tufayli tannarxni pasa-
  yishiga erishiladi.
  284
  Xarajatlarni qisqartirish rezervi har bir xarajat moddalari
  bo‘yicha innovatsiyani (yangi texnika, ilg‘or texnologiyalarni qo‘llash,
  mehnatni tashkil etishni takomillashtirish), pullash orqali ish haqi,
  xomashyo, material, energiyalarni qisqartirilishiga erishiladi.