title: Zomin milliy parkidagi dam olish va sog ‘lomlashiirish
text: Zomin milliy parkidagi dam olish va sog ‘lomlashiirish
  sanatoriyasi, milliy parkdagi archazorlar
  Zom in milliy parki Jizzax viloyati, Zom in tumanidagi Zomin
  tog‘-o ‘rmon qo‘riqxonasi tegralarida betakaror tog‘-archazor
  o'rm onlarini saqlash, muhofaza qilish va rekreatsiyali maqsadlarda
  o ‘zlashtirish uchun 1976-yüning
  8
  -sentabrida ochildi. Milliy park
  qo‘riqxona tabiatida muhofazani kuchaytirish shu bilan birga
  aholining dam olish maskanlarini yaraîish maqsadida qo‘riqxona
  chegaralari hududlarining bir qismida Zom in miliiy bog‘i tashkil
  qilindi. Bu milliy bog‘ m a’muriy jihatdan lizzax viloyatining
  Zom in tumani hududida Pomir-Oloy tog‘ iîzmasiga kiruvchi
  Turkiston tog‘ tizmasining G ‘arbiy qismida, Molguzar togcining
  g'arbiy yon bag‘rida joylashgan bo'lib, uning maydoni 24110
  gektarni tashkil etadi. Shundan, o ‘rmonli yerlar —16783 ga, to‘liq
  o ‘rmon bilan qoplangan yerlar — 12130 ga.
  Milliy parkning dunyo miqyosida takrorlanmas bo£lgan
  boyligi shifobaxsh archa o ‘rmonlaridir. Archazorlar tabiiy-iqlimiy
  130
  o ‘sish sharoitlari va geografik vertikal poyaslar (qavat) bo'yicha
  quyidagicha joylashgan:
  1. Dengiz sathidan 1700—2300 m eir balandlikda — Zarafshon
  archasi.
  2. Dengiz sathidan 2300—2500 m etr balandlikda yarimsharsimon
  archa.
  3. Dengiz sathidan 2500—3300 m etr balandlikda Turkiston
  archasi.
  Milliy park qo ‘riqxona chegarasida va tegralarida bo‘lganligi
  uchun uning tabiati va tabiiy iqlim sharoitlarida alohida belgili
  o £zgarishlar, xususiyatlar uchramaydi.
  Faqat geomorfologik
  reiyef tuziiishida tog‘ massivlarining joylashishlarida, o ‘simliklar
  qopîamining qalinligi yoki siyrakligida va hayvonot olamining
  yashash areallarida biroz farqlanishiar uchraydi.
  Qo'riqxonada va Milliy tabiat bog£ida g£oyat noyob va xilina-
  xil
  hayvonot dunyosi yashaydi. Bu tabiatda qushlarning 134 ta
  tari, sut emizuvchilaming 37 ta tu n , sudralib yuruvchilaming 37
  ta turi ro£yxatga olingan. Q o‘riqxonadagi turkiston silovsini, oq
  ti rnoqli ayiq, sibir echkisi 0 £zbekiston Respubiikasining «Qizil
  kitob»iga kiritilgan. «Tabiatni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi» va
  YUNES KOning «Qizil kitob»iga, Turkiston silovsini, oq timoqli
  ayiq, soqolli burgut, burgut, qirg‘iy va qora laylak kiritilgan.
  Milliy parkda o'simlikSar olami ham nihoyaida boy va
  biologik xilma-xillikka ega hisoblanadi. Bu hududlarda 59 oilaga
  mansub,312 turkumga kiruvchi 660 tu r gullovchi yuksak o ‘simliklar
  o ‘sadi. Bu o ‘simliklarning 13 turi 0 ‘zbekiston Respubiikasining
  «Qizil kitob»iga kiritilgan. Shundan 48 turi endemiklar (faqat shu
  hududlarda o ‘sadi) hisoblanadi, 400 turi foydali o'simliklardir
  (dorivor, shifobaxsh o £simliklar — 119 tur, yem-xashak —
  88
  tur,
  manzarali — 57 tur, oshlovchi — 49 tur, ozuqabop — 42 tur,
  zaharli — 35 tur, bo£yoqbop —10 tur, efir moyli — 14 tur, yelim
  beruvchi — 3 tur, yog£li — 3 tur, ziravor — 5 tur).
  Singzor daryosining irmoqlaridan biri — Ko'ksoymng o £rta
  qismida ohaktoshiar orasidagi g£aroyib bir darani mahalliy aholi
  131
  «Chortangi» deb ataydi. Bu darada suv hayqirab oqib, sayroqi
  qushlar kabi har xil ovozlar chiqaradi. Shuning uchun ham
  bu
  «Sayrovchi dara» nom ini ham oigan. Bu dara ohakîosh yotqiziqlari
  orasidan
  2
  km masofaga cho‘zilgan. Bunday tor va chuqur daralar,
  Qashqasuv, G V ralashsoylarda ham mavjud.
  G V ralashsoyning o ‘ng yon bag‘ridagi katta archali qismida
  ming yillar davomida nurash natijasida palaxsa toshlar turli
  shakllaiga afsonaviy ajdarho, yo‘lbars va boshqa ko‘rinishlarga ega
  bo‘lganJigidan turistlarni hayratga soladi. Xuddi shunday tabiat
  haykaUari Qizil etaksoydag» «Qirqqiz»dir (mahalliy aholining
  atamasi). Baland holatdagi qizil konglomerat va qumning ekologik
  tarixiy davrda yemirilishi natijasida Misrdagi sfinkslami esiatuvchi
  qirqta o ‘ziga xos ko‘rinishiardagi tabiat haykallari hosil bolgan.
  Ushbu tabiat yaratgan m o‘jizalami turistlar tomosha qilish bilan
  bixga shifobaxsh archazorlar havosidan bahram and bo‘ladilar.
  Ugom-Giotqol milliy parid. Ugom-Chotqol davlat tabiat
  milliy parki 1990-yilda Toshkent viloyati hududlarida, G 'arbiy
  Tyan-Shan tog£ tizmalaridagi 574,6 ming ga maydonda tashkil
  qilindi. 0 ‘rm on bilan qoplangan yerlar — 56,4 ming ga, yaylov va
  pichanzorîar — 177,3 ming ga, sug‘oriiadigan yeriar — 1,61 ming
  ga, qoyali va o ‘simliksiz yalang‘och tog‘ yonbag‘irlari — 329,4
  ming ga. Milliy park bu yerda joylashgan va yashayotgan yerdan
  foydalanuvchilar ham da yer egalarining xo‘jalik faoliyatlarini
  tartiblashtirish, betakror tabiiy ekotizimlarni saqlash, muhofaza
  qilish va rekreatsiyali foydalanish maqsadlarida tashkil qilmgan.
  Milliy parkning hududlari quyidagi faoliyatlar zonasiga
  bolingan;
  • Agroparkli zona — 59,1 ming ga;
  • Faol rekreatsiyali zona — 30,7 ming ga;
  • Muvofiqlashtiriladigan rekreatsiyali zona — 13,6 ming ga;
  • Q o'riqxona zonasi — 35,8 ming ga;
  • Q o‘riqxona tartib sharoitlariga tenglashtirilgan zona — 109,1
  ming ga;
  • Tabiiy landshaftlar zonasi — 326,1 ming ga;
  332
  • Milliy park hududlarida o ‘rmon xo‘jaligming 322,6 ming ga
  va 620 ga madaniy o‘rmonlar maydoni ro ‘yxatga olingan.
  |