title: PEDAGOGIK MAHORAT 3 (79) 2021
text: |
  PEDAGOGIK MAHORAT 3 (79) 2021 Pdf ko'rish
  |
  bet | 186/344 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 3,37 Mb. | | #113345 |
  Bog'liq Pedagogik mahorat 3-son 2021 yilPEDAGOGIK MAHORAT 3 (79) 2021
  140
  Imlo lug’atidan va ikki tilli lug’atlardan, izohli va boshqa lug’atlardan foydalanish.
  Uyadosh soʻzlarga misollar keltira olish.
  Atamalar va soʻzlarni uslubiga xos soʻzlarni ajrata olish, ular orasidagi ma’noviy farqlarni aytib bera
  olish [3].
  DTS talablaridan koʻrinib turibdiki, 5-sinf oʻquvchisi “turli xil lug’atlardan”, ya’ni “imlo lug’atidan va
  ikki tilli lug’atlardan, izohli va boshqa lug’atlardan foydalanish” qobiliyatiga ega boʻlishi zarur. Buning
  uchun oʻrta umumta’lim maktablarining har bir ona tili mashg’ulotida oʻqituvchi oʻquvchida oʻquv
  lug’atlaridan oʻrinli va samarali foydalanish malaka hamda koʻnikmalarini shakllantirishi, rivojlantirib
  borishi, bu ona tili ta’limi maqsadining roʻyobini ta’minlashda poydevor vazifasini oʻtaydi.
  Xoʻsh, oʻquv lug’atlaridan 5-sinf ona tili mashg’ulotlarida qanday foydalanish mumkin?
  Odatda, oʻqituvchilarimiz ona tili mashg’ulotlarida, asosan, darslikdan foydalanadilar. Oʻquv dasturi
  asosida tuzilgan darslik ta’lim mazmunini aks ettiruvchi oʻquv materiali, uning oʻquvchi tomonidan
  oʻzlashtirish usullari, oʻquvchi uchun zarur hisoblangan tahlil, umumlashtirish uchun material, oʻquv
  materiallari mazmunini uyg’unlashtiruvchi qonuniyatlarni oʻz ichiga oladi. Darslik – ta’lim oluvchi uchun
  ma’lum miqdordagi bilimlarni, malaka, koʻnikma, odatlarni oʻziga singdirishga moʻljallangan manba.
  Ammo, faqat darslik bilan ishlash tom ma’nodagi ijodiy tafakkurni shakllantirish va rivojlantirishga
  toʻsqinlik qiladi [4].
  Muhokamalar va natijalar. Darslikda beriladigan oʻquv topshiriqlari oʻquvchining mustaqil izlanishi
  uchun yoʻllanmalar berganda, ularning axborot banklariga doimiy ehtiyojini qondirganda, ijodiy faoliyatga
  undagandagina ta’lim maqsadiga muvofiq kelishi mumkin. Shuning uchun darslik bilan dasr davomida
  oʻquvchi bajarishi nazarda tutilgan topshiriqlar tizimi va zaruriy oʻquv materialini aralashtirmaslik lozim.
  Biz darslik deganda, mavzu talqini, oʻquv materiali, oʻquvchi bajarishi lozim boʻlgan mashq, masala,
  topshiriqlar tizimi oʻz ichiga olgan majmuani tushunamiz. Haqiqiy ijodiy tafakkur sohibini shakllantirish va
  rivojlantirishga moʻljallangan darslik bugungi kunda mavjud boʻlgan darsliklardan farq qilishi lozim.
  Demak, ta’limning yangi maqsadiga erishish uchun yangi tipdagi darsliklar zarur. Ijodiy tafakkur sohibini
  shakllantirish uchun oʻquv materiali darslik materiallaridan ancha keng boʻlishi talab etiladi.
  Jumladan, ona tilidan darsliklar oʻquvchilarga xilma-xil lug’atlar (axborot banklaridan), qomuslar,
  ma’lumotnoma (spravochnik)lardan, maktabda oʻqitiladigan boshqa oʻquv predmetlari boʻyicha olgan
  bilimlari va ma’lumotlaridan, tajribali kishilar (oʻquvchilarning yaqinlari)dan qoʻshimcha material olishga,
  bu – darslikda berilmagan material ustida ijodiy ishlar tizimini loyihalashtirgan taqdirdagina koʻzlagan
  maqsadiga erisha oladi.
  Oʻqituvchi darslikda berilmagan materiallar hisobidan har bir darsda oʻtiladigan oʻquv materiallarini
  kengaytirgan holda oʻquv-biluv jarayonini loyihalashtirishi kerak. Ta’limning yangi maqsadiga erishish
  yangi tipdagi darsliklarni taqozo qiladi. Bunday darsliklar yordamida tadbirkor, axborot manbalarini chuqur
  biladigan, undan oʻziga kerakli ma’lumotlarni tez topa oladigan, bulardan oʻzi yashab turgan muayyan
  sharoit uchun eng qulay va serunumidan foydalana oladigan faol shaxsni yetishtirish imkonini beradi.
  Shuning uchun yangi darsliklar mashq, masala, qoida yoki aksiomalar majmuasidan emas, balki oʻquv
  topshiriqlari tizimidan iborat boʻlmog’i kerak [5]. Masalan, 5-sinf “Ona tili” dasturida “Ma’nodosh
  soʻzlar”ning oʻqitilishiga 3 soat vaqt ajratilgan. Darslikda “Eslab qoling” rukni ostida 3 ta qoida, 14 ta mashq
  (505-518-mashqlar) hamda 3 ta topshiriq berilgan [6]. Qoidalarda ma’nodosh soʻz deb nimaga aytiladi,
  ma’nodosh soʻzlar qatorida bosh soʻz (dominant) nima, uslubiy ma’nodoshlarda ijobiy hamda salbiy boʻyoq
  nimaligi toʻla yoritib berilgan. Berilgan mashqlar qoidadagi misol-namunalarni takrorlashdan iborat boʻlib
  qolgan.
  Bizningcha, darslikda mavzu quyidagi algoritmda berilishi muhim:
  |
  | |