title: xo’jalikni tashkil etishning butunlay yangi shakllarining
text: 483
  To’rtinchi yo’nalish
  –
  xalqaro
  iqtisodiy tashkilotlarning tartibga soluvchi roli
  rivojlanadi.
  Jahon xo’jaligi
  sub’ektlarining o’zaro aloqasi hamda o’zaro
  bog’liqligining kengayishi va kuchayishi global muammolarni hal etishda tobora
  ko’proq davlatlarning ishtirok etishini taqozo etadi. Bu muammolarning
  murakkablashuvi ularning o’z vaqtida va tezkorlik bilan hal etilishida hukumatlararo
  va nohukumat (ishlab chiqaruvchilar, kompaniyalar va firmalar, ilmiy jamiyatlar va
  boshqa tashkilotlarning birlashmalari) xalqaro iqtisodiy tashkilotlarining faoliyatini
  zaruriyatga aylantiradi.
  Shuningdek, jahon xo’jaligi globallashuvi jarayonlarining
  ziddiyatli tomonlari
  ham mavjud. Bu ziddiyatlarning asosiylari quyidagilardan iborat:
  1) turli mamlakatlardagi iqtisodiy rivojlanishning bir tekisda bormasligi.
  Iqtisodiy o’sishning jadallashuvida ilmiy-texnika inqilobi (ITI) hal qiluvchi rol
  o’ynaydi. XX asrning ikkinchi yarmiga kelib yangi texnika va texnologiyalarga
  «sakrab» o’tilishi o’ziga xos «tutash zanjir» hosil qildi. Global miqyosdagi
  axborotlashtirish natijasida turli mamlakatlarning texnologik jihatdan baravarlashuvi
  tendentsiyasi kuchaydi. Axborot, aloqa va transport vositalari rivojlanishidagi
  texnikaviy to’ntarish yer sharining barcha mintaqalarida ITI yutuqlarini tezlik bilan
  o’zlashtirish imkonini berdi. Natijada, bir mamlakatda yaratilgan yangi texnika va
  texnologiyalar, sun’iy to’siqlarni bartaraf etgan holda, jahon bo’yicha tezlik bilan
  tarqalmoqda.
  Biroq, XX asrning oxiriga kelib, jahon xo’jaligidagi iqtisodiy o’sish sur’atlarida
  jiddiy tafovutlar sezilmoqda. Birinchidan, rivojlanayotgan mamlakatlarda ishlab
  chiqarishning ko’payishi tezligi juda o’sib ketdi. Aholi jon boshiga YAIM o’sish
  tendentsiyasiga ega bo’lgan rivojlanayotgan mamlakatlar soni ko’paydi. Ikkinchidan,
  iqtisodiy rivojlanish sur’atlaridagi tafovutlar natijasida g’arb mamlakatlari iqtisodiy
  qudratining sekin-asta, biroq muntazam ravishdagi nisbatan pasayishi tendentsiyasi
  kuzatilmoqda.
  Ba’zi mamlakatlar o’zlarining iqtisodiy o’sish sur’atlarini sezilarli darajada
  oshirgan holda zamonaviy sanoatlashgan ishlab chiqarishning eng yuqori darajasiga
  erishishga harakat qilmoqdalar. Masalan, 1970-1980 yillarda yangi industrial
  mamlakatlarning «dastlabki avlodi» – Koreya Respublikasi, Tayvan, Singapur va
  Gonkong ancha tez sur’atlarda rivojlandi. 1990 yillarning oxiriga kelib yangi
  industrial mamlakatlarning «ikkinchi avlodi» – Indoneziya, Filippin, Malayziya,
  Tayland jadal sur’atda taraqiy etdi. Ular rivojlangan mamlakatlar bilan nafaqat
  an’anaviy ishlab chiqarish sohalari, balki murakkab texnika mahsulotlari, jumladan
  ishlab chiqarish vositalari bozori bo’yicha raqobatlasha boshladilar.
  Biroq, hali jahon xo’jaligi tarkibida ishlab chiqarishning sanoatlashuvi darajasiga
  yetmagan, taraqqiyotda ilgarilab ketgan mamlakatlarga yetib olish uchun zarur
  resurslarga ega bo’lmagan ko’plab mamlakatlar ham mavjud.