title: Qisman va to„la sanitariya ishlovi, uni o„tkazish tartibi
text: 143
  jangovor vazifa to‗xtatilmasdan, boshliqning buyrug‗i asosida yoki har bir harbiy
  xizmatchi mustaqil ravishda o‗ziga va bir-biriga o‗tkazadi. Bunda quyidagilar
  o‗tkaziladi:
  zaharlovchi moddalar bilan zararlanganda ochiq qolgan teri qavatlari,
  formali kiyim-kechak, protivagazning yuz qismi tezlik bilan degazatsiya qilinadi.
  Bundan tashqari, shaxsiy tarkib jangovor vazifani bajarish vaqtida qurol-yadro va
  harbiy texnikaning
  ayrim qismlariga tegadi, shuning uchun shu joylarda ham
  degazatsiya qilinadi;
  radioaktiv moddalardan zararlanganda kishining teri qavatlari, formali
  kiyim-kechak, qurol, aslaha-anjomlar, poyafzallar va shaxsiy himoya vositalari
  dezaktivatsiya qilinadi;
  bakterial vositalardan zararlanganda kishining teri qavatlari (yuzi, bo‗yini,
  qo‗llari) dizenfeksiya qilinadi.
  Qisman sanitariya ishlovini o„tkazish tartibi. Zaharlovchi modda qo‗llanilgan
  vaqtda shaxsiy tarkib protivogazda va shaxsiy vositalarida bo‗lgan vaqtlarida
  kishining teri qavatlari va formali kiyim- kechagi shu zaharlangan o‗choqdan
  chiqqandan so‗ng degazatsiya qilinadi.
  Radioaktiv moddalardan zararlanganda dezaktivatsiya zararlanish sodir bo‗lgan
  vaqtdan so‗ng birinchi soatlarda o‗tkaziladi. Degazatsiya zararlanish o‗chog‗ida va
  shu o‗choqdan chiqqandan so‗ng takroran o‗tkaziladi.
  Radioaktiv zararlanish o‗chog‗idan chiqqandan so‗ng qisman sanitariya ishlovi
  quyidagicha o‗tkaziladi: shaxsiy qurol suvga ho‗llangan
  tamponlar bilan ikki marta
  artib dezaktivatsiya qilinadi, agar IDP-1 paketi bo‗lsa, ushbu degazatsiyalovchi paket
  yordamida ishlov o‗tkaziladi; individual himoya vositalari yechib, qoqib tashlanadi
  yoki ho‗llangan latta bilan artib chiqiladi; formali kiyim - kechak yechiladi va silkitib
  qoqiladi yoki supurib tashlanadi, bunda protivogaz yechilmaydi; aslaha - anjomlar va
  poyafzallar yechiladi va ho‗llangan latta bilan artib chiqiladi yoki qo‗l ostidagi
  vositalar bilan supuriladi. Odamning ochiq joylari qo‗llari, bo‗yini toza suv bilan
  yuviladi, so‗ngra protivogaz yechiladi, yuz suv bilan obdon yuviladi, og‗iz va tomoq
  chayiladi.
  Bakterial vositalardan zararlangan shaxsiy qurol, so‗ngra protivogazni
  yechmasdan formali kiyim-kechak, aslaha-anjom, poyafzal va shaxsiy vositalari
  silkitib qoqiladi va kimyoga qarshi shaxsiy paketdagi eritma yordamida qo‗llar,
  bo‗yin kaska va protivogazning yuz qismi artib chiqiladi. To‗liq sanitariya ishlovi
  o‗tkazilmaguncha protivogaz yechilmaydi.
  Shaxsiy tarkib bir vaqtning o‗zida zaharlovchi, radiaktiv moddalar va bakterial
  vositalardan zararlangan vaqtda kimyoga qarshi vosita yordamida ularga qisman
  sanitariya ishlovi o‗tkaziladi. Birinchi navbatda zaharlovchi moddalar degazatsiya va
  bakterial vositalar dizenfeksiya qilinadi, so‗ngra radiaktiv moddalar dezaktivatsiya
  qilinadi.
  To„liq maxsus ishlov va uni o„tkazish tartibi. To‗liq maxsus ishlov o‗tkazish
  quyidagilarni o‗z ichiga oladi:
  shaxsiy tarkibga to‗lik sanitariya ishlovi o‗tkaziladi;
  qurol-yaroq, texnika, formali kiyim kechaklar, poyafzallar, aslaha-anjomlar
  va shaxsiy himoya vositalari to‗lik dezaktivatsiya,
  degazatsiya va dezinfeksiya
  144
  qilinadi. To‗liq maxsus ishlov qo‗shinlar oldiga qo‗yilgan jangovar vazifa
  bajarilgandan so‗ng hamda jangdan chiqqandan so‗ng qism boshlig‗i (komandiri)
  buyrug‗i asosida o‗tkaziladi. To‗liq maxsus ishlov o‗tkazish harbiy qismlarning
  doimiy turar joylarida (yoki qo‗shinlar to‗plangan joylarda), harakat qilinayotgan
  kerak. Issiq suvni tejash maqsadida har bir dush setkasi (jo‗mragi) tagida ikki kishi
  yuvinishi kerak. Bunday holda har bir shaxsiy tarkibning yuvinishi uchun 38-40°Cli
  30-35 litr suv 30 gr sovun sarf bo‗ladi. Har bir smenaning yuvinishi uchun 30 daqiqa
  ajratiladi (5 daqiqa yechinish uchun, 15 daqiqa dush tagida yuvinish uchun va 10
  daqiqa kiyinish uchun). Bunda bir soatda to‗rtta smenani sanitariya ishlovidan
  o‗tkazishga erishiladi.
  Yuvinib chiqqan kishilarga o‗tkazilgan sanitariya
  ishlovi sifatini tekshirib
  ko‗rish uchun dozimetrik nazorat o‗tkaziladi. Zarurat bo‗lsa, ular yana orqaga
  qaytariladi va qaytadan yuvinib chiqadi.
  Kiyinish bo‗limida shaxsiy tarkib degazatsiya, dizenfeksiya qilingan yoki
  bo‗lmasa almashtirish fondidan toza formali kiyim-kechakni va ichki kiyimlarni
  oladilar, bundan tashqari, guvohnomalari va qimmatbaho narsalarini ham oladilar.
  Kiyinib bo‗lganlaridan so‗ng, ular shaxsiy qurollarini olib to‗planish rayoniga
  boradilar.
  Shaxsiy tarkibga sanitariya ishlovi o‗tkazilayotgan vaqtda batalyon feldsherlari
  va rota saninstruktorlari zarur bo‗lgan holda tibbiy yordam ko‗rsatadilar.
  DDA-66 markali dezinfeksion dush qurilmasi shaxsiy tarkibni to‗liq sanitariya
  ishlovidan o‗tkazish (dush ostida yuvinish) va formali
  kiyim kechak va shaxsiy
  himoya vositalarini, aslaha-anjomlarini dizenfeksiya yoki dezinseksiya kilish uchun
  mo‗ljallangan bo‗lib, dizenfeksiya yoki dezinseksiya bug‗-havo yoki bug‗-formalin
  yordamida o‗tkazilady.
  DDA-66 markali dezinfeksion dush qurilmasi uskunalari GAZ-66 markali
  avtomobil shassisiga o‗rnatilgan. Bu qurilma quyidagilardan iborat: bir-biriga bog‗liq
  bo‗lmagan holda ishlaydigan ikkita bir xil dizenfeksiya qiluvchi bug‗ formalin
  kamerasidan; yuqori bosimda ishlaydigan RI-3 bug‗ qozoni; qozoni ortidagi suv
  isitgich ostida joylashgan akkumulator, 6 ta setka mo‗ljallangan
  asbob uskunasi
  hamda qo‗l nasosi, bug‗ oqim elevator, truboprovod va boshqa shu kabi yordamchi
  qismlar bilan jihozlangan.
  Dezinfeksiya qiluvchi buyumlar kamera ichiga maxsus kiyim osgichlariga osib
  qo‗yiladi. Dizenfeksiya qilishda birinchi tomondagi eshik ochilib, narsalar osiladi,
  dizenfeksiya qilinganidan so‗ng ikkinchi tomondagi eshik ochiladi va narsalar
  chiqarib olinib toza joyga taxlaniladi. Dezinfeksion kameraning yuqori yon qismida
  formalin eritmasi purkab kirgizish uchun maxsus forsunka o‗rnatilgan.
  Kameraning
  pastki qismiga esa panjarli qo‗yiladi va bu yerdagi maxsus teshik orqali ishlab
  bo‗lingan issiq bug‗ chiqariladi.
  DDA-66 qurilmaning ishlash usuli quyidagicha: kishilarni yuvintirish uchun
  kerak bo‗lgan suv maxsus idishdan qo‗l nasosi yordamida bug‗ qozoniga beriladi;
  qozonda hosil bo‗lgan bug‗ sovuq suv bilan aralashadi va rezina naychalar yordamida
  dush setkalariga yetkaziladi, bunda bug‗larning bir qismi kameralarga ham
  o‗tkazilishi mumkin.
  145
  Bir soat ichida DDA
  -66 (bir vaqtning o‗zida dizenfeksiya qilinganda) 40
  kishini yuvintirish va shuncha
  kiyimni dizenfeksiya qilish, qishda 28 kishini
  yuvintirish va shuncha kiyimni dizenfeksiya qilish imkoniga ega. Bir soatda 56 kishi
  yuvinishi mumkin.
  DDP-2 markali dezinfeksion dush qurilmasi dala sharoitida shaxsiy tarkibni
  to‗liq sanitariya ishlovidan o‗tkazish (dush ostida yuvintirish) va formali kiyim-
  kechaklar, poyafzallar, aslaha-anjomlar va shaxsiy himoya vositalarini dizenfeksiya
  qilish uchun mo‗ljallangan. Dezinfeksion dush qurilmasi uskunalari ZIL-130 markali
  avtomobil shassesiga o‗rnatilgan. Ishlash usuli DDA-66 asbobidan farq qilmaydi.
  Dezinfeksion kameraning hajmi 2,5 m ni tashkil qiladi. Yozda - 6000 l, qishda -
  5000
  l issiq suv ishlab chiqaradi. Bir soat vaqt ichida DDA
  -2 yozda
  144 kishini, qishda
  69
  kishini gigiyenik yuvintirish imkoniyatiga ega; gigiyenik yuvintirish va formali kiyim
  - kechaklarni dizenfeksiya qilish yozda
  96, qishda 72 yuvintirish va formali kiyim —
  kechaklarni dezinseksiya qilish, yozda 144, qishda
  80 kishini qabul qiladi.