title: -rasm. Ish vaqtining sarflanishini turkumlash
text: 7.4-rasm. Ish vaqtining sarflanishini turkumlash Ishchiga bog‗liq bo‗lgan dam olish vaqti asosan dastgoxlarning ish vaqtida
  nosozligi sababli va ishni yaxshi tashkil kilinmaganidan unumsiz sarflangan vaqt
  bilan belgilanadi.
  Ish vaqtini o„rganish usullari. Texnikaviy normalashda
  xronometraj usuli
  deb, texnologik jarayonlarning takrorlanayotgan asosiy va yordamchi ish
  elektrlariga sarflangan vaqtni tahlil qilishga aytiladi.
  Korxonada ma‘lum bir mahsulotni ishlab chiqarish uchun vaqt sarflarning
  aniqlash, jarayonlarning to‗zilishini loyihalash, ilg‗or ish usullarini joriy etish va
  alohida ishlariga berilgan ish normalarini bajara olmaslik sabablarini aniqlashda
  ishlab chiqarishning xronometraj usullari qo‗llaniladi (7.5-rasm).
  151
  7.5-rasm. Ish vaqtini kuzatishning xronometraj usuli Ishchining ish vaqti sarfini kuzatishda quyidagi tartibda ish olib boriladi:
  - xronometraj uslubiga tayyorgarlik;
  - o‗lchangan vaqt sarflarini yozib borish va ularni ishlab chiqish;
  - loyihalash uchun ishlatiladigan vaqt sarflarini tahlil etish va boshqalar.
  Xronometraj o‗tkazish uchun oldindan ko‗zatish ob‘ektlari tanlab olinadi,
  so‗ng jarayonlarni mayda bo‗lak operatsiyalarga bo‗lib, bir qancha o‗lchov
  nuqtalarini belgilab chiqib, so‗ng esa ko‗zatuv o‗tkazishi boshlanadi. Ko‗zatuv
  jarayonlari ilg‗or, yuqori malakali ishchilar orasida olib boriladi, chunki ular
  berilgan ish normalarini doimo mo‗ljaldan ortiq bajaradilar.
  Ish vaqtini fotografiya qilish deb, ishchi vaqti va asbob-uskunalarni to‗la
  ish smena davomida yoki uning qismida vaqt sarfini ko‗zatish va uni o‗rganish
  uslubiga aytiladi.
  Ish vaqtini fotografiya qilish usuli asosan ish vaqtining nobutgarchiligiga
  yo‗l qo‗ymasdan ularni aniqlash, ish vaqtidan to‗la foydalanish, ish vaqtini
  normalash uchun materiallar to‗plash, ish joylariga xizmat qilib tanaffus vaqtlarini
  152
  normalashni o‗z ichiga oladi. Ish vaqtini fotografiya qilish, xronometraj kabi
  tayyorgarlik, ko‗zatuv olib borilib, sarflangan vaqt yozib boriladi va unda ishlab
  chiqarishda va loyihalashda foydalaniladigan vaqt sarflari tahlil etiladi. Qilingan
  tahlil natijasida ish vaqtining balans loyihasi tuziladi (7.6-rasm).