title: FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
text: 314
  “Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
  takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
  JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
  06.12.2022
  ERKIN IQTISODIY ZONALARNING O‘ZBEKISTON IQTISODIYOTIDAGI
  AHAMIYATI
  Xusanov Qaxramon Akbarovich
  Jizzax davlat pedagogika universiteti magistranti
  Har qanday mamlakat iqtisodiyotining barqaror va izchil o‘sishi uning raqobatbardoshligi
  bilan bog‘liqdir. Bu vazifalarni amalga oshirishda xorijiy investitsiyalani jalb qilish va ular uchun
  qulay shart-sharoitlarni yaratish muhim yo‘nalishlardan hisoblanadi.
  XXI asrga kelib, xalqaro
  iqtisodiy integratsiya va xalqaro savdo munosabatlarining rivojlanishi
  natijasida alohida soliq,
  bojxona va imtiyozlar rejimiga ega bo‘lgan, mamlakatning hududiy jihatdan ajratilgan qismi erkin
  yoki maxsus iqtisodiy hududlarga bo‘lgan ehtiyoj ortib bormoqda. Bunday hududlar tashkil etilgan
  mamlakatda aholi bandligini oshirishda, turidan kelib chiqqan holda ishlab chiqarish yoki xizmat
  ko‘rsatish soha va tarmoqlarini rivojlantirishda, mamlakatning eksport
  salohiyatini oshirishda,
  hududga xorijiy investitsiyalarni jalb qilishda muhim ahamiyat kasb etadi.
  Erkin iqtisodiy zonalarning ilk ko‘rinishlari 1704-yilda Gibraltarda, 1819-yilda Singapurda,
  1848-yilga Gonkongda paydo bo‘ldi92. Zamonaviy ko‘rinishga ega ilk iqtisodiy zona 1942-yilda
  Puerto Rikoda tashkil etildi93. O‘tgan asrning 50-yillaridan boshlab G‘arbiy Yevropa , AQSH va
  Yaponiyada ko‘plab erkin iqtisodiy zonalar tashkil etildi.
  BMT savdo va rivojlanish konferensiyasining 2019-yil Global investitsiya hisobotiga ko‘ra
  hozirgi kunda jahonda 147 mamlakatga tegishli turli shakllardagi 5383 ta maxsus iqtisodiy zonalar
  faoliyat ko‘rsatmoqda. Ularning 1000 dan ortig‘i so‘ngi 5 yilda tashkil etilgan. Kelgusi yillarda
  yana 500 dan ortiq maxsus iqtisodiy zonalar tashkil etilishi kutilmoqda. Geografik jihatdan maxsus
  iqtisodiy zonalarning quyidagicha taqsimlangan94:
  Osiyo - 4046 ta
  Afrika- 237 ta
  Shimoliy Amerika- 262 ta
  Lotin Amerikasi va Karib mamlakatlari- 486 ta
  Yevropa- 105 ta
  Maxsus va erkin iqtisodiy zona tushunchasiga milliy qonunchiligimizda quyidagicha
  ta’riflar berilgan. 1996-yil 25-aprelda qabul qilingan “Erkin iqtisodiy zonalar to‘g‘risida” gi
  qonuniga ko‘ra erkin iqtisodiy zona- mintaqani jadal ijtimoiy-iqtisodiy
  rivojlantirish uchun
  mamlakat va chet el kapitalini, istiqbolli texnologiya va boshqaruv tajribasini jalb etish maqsadida
  tuziladigan, aniq belgilangan ma’muriy chegaralari va alohida huquqiy tartiboti bo‘lgan maxsus
  ajratilgan hududdir.
  Ammo bu qonun 2020- yil 12-fevralda kuchga kirgan “Maxsus iqtisodiy zonalar
  to‘g‘risida”gi qonun bilan o‘z kuchini yo‘qotdi. Yangi qonunga ko‘ra
  maxsus iqtisodiy zona-
  tegishli hududni jadal ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish uchun chet el investitsiyalari va mahalliy
  investitsiyalarni, yuqori texnologiyalar hamda boshqaruv tajribasini jalb etish maqsadida maxsus
  ajratilgan, belgilangan chegaralarga va maxsus huquqiy rejimga ega bo‘lgan hududdir95. Qonunga
  ko‘ra maxsus iqtisodiy zonalar quyidagi turda tashkil etilishi mumkin:
  erkin
  iqtisodiy zonalar;
  maxsus ilmiy-texnologik zonalar;
  turistik-rekreatsion zonalar;
  erkin
  savdo zonalari;
  maxsus sanoat zonalari.
  92
  https://world-economic.com/ru/articles_wej-114.html
  93
  ebook.law.uiowa.edu/ebook/faqs/what -are- special -economic -zones
  94
  https://unctad.org/system/files/official-document/WIR2019_CH4.pdf
  95
  “Maxsus iqtisodiy zonalar to’g’risida”gi qonun