title: Asos va suvda erimaydigan yoki qiyin eriydigan moddalar
text: Asos va suvda erimaydigan yoki qiyin eriydigan moddalar. Vismut preparatlari, rux
  oksidi shunday moddalarga misol bo’ladi. Bunday moddalar yupqa suspenziya ko’rinishida
  kiritiladi. Bunda dorivor modda yirik kukunga aylantirilgan bir qism asos yordamida yoki eritilgan
  asos yordamida yaxshilab eziladi, so’ngra asosni qolgan qismi aralashma tarkibiga qo’shib
  aralashtiriladi. Eritilgan asos bilan dori moddaning maydalanishi yaxshi natija beradi, chunki
  bunda dori modda yaxshi maydalanadi va bir tekis aralashadi.
  Jo’valash usuli.
  Jo’valash usuli bilan shamdori, sharcha va tayoqcha tayyorlanganda faqat kakao moyi va
  uning hosilalari qo’llanilishi mumkin. Kakao moyini qirg’ich tegirmon orqali o’tkazib
  maydalanadi. Maydalash uchun esa sovutilgan kakao moyi olish maqsadga muvofiqdir.
  2
  Allen L., Ansel H. Pharmaceutical Dosage Forms and Drug Dilevery Systems he 10th ed.
  Philadelphia-Baltimore-NY, 2014.(365 s)
  Shamchalarni jo’valash usulida tayyorlash uchun retseptdagi moddalarning yog’dagi va
  suvdagi eruvchanligi hisobga olinadi.
  Shamchalarni jo’valash usuli bilan tayyorlash uchun olinishi kerak bo’lgan dori moddalar va
  shamcha asosining kerakli miqdori hisoblanib, pasport tuziladi. Chinni havonchaga dori modda
  solib maydalanadi. Dori moddaning xususiyatlari va eruvchanligini hisobga olgan holda uni oz
  miqdor suvda yoki suyultirilgan asosda eritib olish mumkin. Suvda va moyli asosda erimaydigan
  dori moddalarni esa suspenziya tayyorlash qoidasiga ko’ra qo’shiladi. Agar shamcha tarkibiga
  zaharli va kuchli ta’sir etuvchi ro’yxatdagi dori moddalar kirgan bo’lsa, u holda X DFda
  keltirilgan jadvaldan foydalanib, bu moddalarni ichish uchun belgilangan yuqori doza qoidasiga
  amal qilish kerak bo’ladi. Havonchadagi maydalab yoki eritib olingan dori modda ustiga oz-ozdan
  shamcha asosi qo’shib aralashtiriladi. Shamcha asosi oldindan qirg’ich orqali maydalab
  chiqarilgan bo’lishi kerak, ana shunda aralashtirish jarayoni bir xil boradi. Agar shamcha asosi va
  dori moddani xuddi elaki dorilardagi singari havoncha dastasi bilan aylanma harakat yordamida
  aralashtirilsa moddalar aralashuvi yaxshi bo’lmaydi va shamcha asosi tez suyulib ketadi. Shuning
  uchun aralashtirish jarayonini yaxshilash maqsadida ularni dasta yordamida ezg’ilash kerak.
  Ezg’ilash davomida moddalar plastmassa kurakcha yordamida havoncha devorlaridan ko’chirib
  turiladi. Hosil bo’lgan shamcha massasi havoncha devoriga yopishib qolmaydigan qattiqroq xamir
  holatida bo’lish kerak. Agar tayyorlangan shamcha massasi muloyim (plastik) holatga kelmasa,
  ya’ni uvalanib ketsa , u holda qovushqoqlikni oshirish uchun ozgina suvsiz lanolin (har 30 g
  shamcha massasiga 1-1,5g hisobida) qo’shib aralashtiriladi. Shamcha massasi tayyor bo’lgach uni
  toza mumlangan yoki pergament qog’ozga o’rab, tez-tez harakat yordamida kaftlar orasida siqilib,
  zuvala hosil qilinadi. Shamcha zuvalasi tortilib pasportga yozib quyiladi. Shamcha dorini hab dori
  tayyorlash moslamasining oynasiga qo’yib, jo’va yordamida uni g’ulacha shakliga keltiriladi.
  G’ulachaning yo’g’onligi barcha yerida bir xil bo’lish kerak, aks holda shamchalar katta-kichikligi
  turlicha bo’lib qolinadi. G’ulachani keskich yordamida dorixatda ko’rsatilgan miqdorida teng
  bo’linadi. Har bir bo’lak yassi taxtacha (rolik) yordamida zoldir holiga keltiriladi. Dorixatda zoldir
  tayyorlash aytilgan bo’lsa shu holda qoldiriladi. Agar boshqa shakl yozilgan bo’lsa, jo’vani
  tekislikka nisbatan qiya ushlagan holda zoldirga konus, torpedo shakllari yoki jo’vani tekislikka
  gorizontal tutgan holda zoldirni o’ng va chap tomonlarga bir necha marta dumalatib tayoqcha
  shakli beriladi. Tayyor bo’lgan shamchalarni yupqa, mumlangan yoki parafinli qog’oz
  bo’lakchalariga o’raladi. Zoldir va tayoqchalar gofrillangan qog’ozda, karton qutilarda beriladi.
  Qutilarga «Sirtga ishlatish uchun», «Salqin joyda saqlansin» singari yozuvlari bo’lgan yorliq
  yopishtiriladi.
  Rp.: Extracti Belladonnae 0,015
  Novocaini 0,015
  Sol. Adrenalini qtt XX.
  Olei Cacao q,s.
  Ut. fiat. supp. N 10.
  D.S. to’g’ri ichakka 1 ta shamchadan
  Havonchaga 20 tomchi adrenalin gidroxlorid tomiziladi va unda 0,15 g novokain eritiladi,
  shundan keyin 0,3 ml belladonna ekstraktining spirt-suv-glitserinli aralashmasi qo’shiladi. Olingan
  suyuqlik 1-1,5 g suvsiz lanolin bilan aralashtiriladi, keyin kakao moyi qo’shilib, muloyim massa
  hosil bo’lguncha aralashtiriladi. Tayyor massa hab dori tayyorlash moslamasining oynasiga
  o’tkaziladi, taxtacha yordamida diametri bir xil bo’lgan silindr tayoqcha yasaladi va dorixatda
  ko’rsatilgan miqdordagi teng bo’lakka keskich yordamida bo’lib, har bir bo’lakka shakl beriladi.
  Shamdori shaklini konussimon, torpedo yoki sigara shaklida qilib ham jo’valash mumkin.
  Jo’valash usulida sharchalar tayyorlash.
  Rp.:Osarsoli 0,2
  Acidi Borici 0,25
  Olei Cacao q.s.
  Ut.f. globuli N 20.
  D.S.
  Osarsol («A» ro’yxatida) suvda kam eriydi. Bor kislotasining eruvchanligi ham yuqori emas
  (1:25). Shuning uchun moddalar kukun ko’rinishiga olib kelinadi. Ularni murakkab elaki dorilar
  tayyorlash qoidasi bo’yicha aralashtiriladi. Keyin kakao moyini oz-ozdan aralashtiriladi. So’ngra
  undan tayoqcha yasab, uni 20 ta bo’lakka mo’ljallab bo’linadi. Har bir bo’lagidan alohida shar
  yoki ovuli, pessariy yasaladi.
  Z.V.Gurvich sharchalar uchun taklif etgan keskich moslamaning eni 15 mm va uzunligi 15
  sm bo’lib, u yoysimon shaklda tuzilgan. Bu keskichning dorixona sharoitida shamdorilar
  tayyorlashda ishlatilishi ancha qulay va unumliroqdir. Moslama sharchalarni kesishda ishlatiladi.
  Keskichning yana bir yaxshi tomoni shundaki, u massaga bir yo’la shar shaklini ham beradi.
  |