title: Adabiyotlar ro‘yxati - Buxoro davlat universitetining pedagogika instituti pedagogik ta
text: Adabiyotlar ro‘yxati.
  1.Z.E. Qo‘ziyeva. Xalq amaliy bezak san’ati.(metodik tavsiya). Navoiy, 2012-yil
  717
  2.R. Hasanov. Tasviriy san‘atni o‘qitish metodikasidan amaliy mashg‘ulotlar. 2-
  qism. Toshkent 2006 yil
  3.R. Hаsаnоv. Аmаliy bezаk sаn’аti mаshg‘ulоtlаri metоdikаsi.Tоshkent. 2003
  yil.
  HAYKALTAROSHLIK SAN’ATI VA RIVOJLANISH TARIXI
  Badiyev M. M.
  BuxDUPI texnika fanlar nomzodi, dotsent
  Ostonova S.Q.
  BuxDUPI 1-bosqich magistri
  Mamlakatimiz o‘zining boy badiiy me’rosi bilan jahon san’ati va madaniyati
  rivojiga katta hissa qo‘shgan qadimiy sivilizatsiya o‘chog‘i sifatida milliy, badiiy
  an’analarining o‘ziga xosligini saqlab kelayotgan dunyoning yetakchi san’at
  mutaxassislari tomonidan e’tirof etilgan. O‘zbek tasviriy va amaliy san’ati,
  haykaltaroshlik yo‘nalishlarida ko‘plab yosh iste’dod egalari kirib kelayotganligi
  san’atning yanada rivojlanishiga asos bo‘lmoqda.
  O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti SH. M. Mirziyoyev 2016-yil
  yakunlarida “Eng avvalo yoshlar va aholi o‘rtasida mamlakatimizning boy tarixi,
  uning betakror madaniyati va milliy qadriyatlarini keng targ‘ib qilish, jahon ilm-
  fani va adabiyoti yutuqlarini yetkazish zarur muhit vas shart-sharoit yaratish
  ustuvor vazifalardan hisoblanadi” deb ta’kidlab o‘tdi.
  Haykaltaroshlikning shakllanish va rivojlanish bosqichlari
  Haykaltaroshlik san’ati har bir mamlakatda qadim zamonlardan beri
  rivojlanib kelgan san’at turidir. Bunga arxeologik qazilmalardan topilgan san’at
  asarlari yaqqol misol bo‘la oladi.
  718
  Haykaltaroshlik-tasviriy san’at turi bo‘lib, borliqni hajmli shakllarda,
  makonda uch o‘lchamda tasvirlashga asoslanadi. U ikki turga bo‘linadi: dumaloq-
  aylanib kuzatish imkonini beruvchi, relyefli-faqat bir tomondan ko‘rishga
  mo‘ljallangan bo‘rtma (qavariq) haykaltaroshlik. Haykaltaroshlikning ilk
  uchqunlari ibtidoiy jamiyat davrida paydo bola boshlagan. Bunda insonlar o‘z
  hissiyoti, kechinmalarini turli qattiq jismlar (toshlar,yog‘och,loy va hokazolar)ni
  yo‘nish, ishlov berish, shakllar yasash orqali tasvirlay boshlashgan.
  Quldorlik tuzumi davrida haykaltaroshlikda yangi bosqich boshlandi. Bobil
  va Ossuriya yodgorliklari, Misrdagi mahobatli haykallar, nafis bo‘rtma tasvirlar
  shu davrning nodir yodgorliklaridir. O‘zbekiston hududida yaratilgan Xorazm,
  So‘g‘d, Baqtriya yodgorliklari, Tuproqqal’a, Varaxsha, Dalvarzintepa, Quvaning
  mahobatli haykal va bo‘rtma tasvirlari, mayda haykalchalar shu davrning boy
  madaniyatidan dalolat beradi.
  719
  Antik davrga kelib Rimda ilk bor otliq qo‘mondon haykali ishlandi, bo‘rtma
  tasvirda ham kata yutuqlarga erishildi:muhim tarixiy voqealarga bag‘ishlab
  o‘rnatilgan usun va toqilar voqeaband bo‘rtma tasvirlar bilan bezatildi.
  XIII asr ikkinchi yarmi- XIV asr boshlarida Yevropa realistik
  haykaltaroshlik namunalari ko‘zga tashlana boshlandi, ko‘p planli relyeflar
  yaratildi,
  bronzadan
  haykal
  quyish
  san’ati
  mukammallashdi,
  koshinkorlik(mayolika),
  kandakorlik
  amaliyotda
  keng
  ishlatila
  boshlandi.Mikelanjelo ijodi uyg‘onish davri san’atining yuksak bir cho‘qqisi
  bo‘ldi.XVII-XIX asrlar yevropa haykaltaroshligida barokko, klassitsizm, realizm
  uslublari raqobatda bo‘ldi. XIX asr ikkinchi yarmidan turli naturalistik oqim va
  yo‘nalishlar shakllana boshladi. XIX asr o‘rtalariga kelib Yaqin va O‘rta Sharq
  mamlakatlarida ham haykaltaroshlikda jonlanish boshlandi. O‘rta Osiyo, jumladan
  O‘zbekistonda ham haykaltaroshlik asarlari yaratila boshlandi. Shu davrda
  ishlangan kiyik, sher va boshqa haykallar bir qancha joylarni bezatib turibdi.
  Mustaqillik yillarida mamlakatimizda yirik badiiy yodgorlik haykallar barpo
  etildi, ularda ajdodlarimizning yorqin qiyofalarini yaratishga erishildi. Bu davrda
  haykaltaroshlikda yaratilgan asarlarning ilk namunasi O‘zbekiston milliy bog‘ida
  720
  joylashgan Alisher Navoiy (haykaltaroshlar E. Aliyev, N. Banzeladze, V.
  Degtyarov, 1991) haykalidir.
  O‘zbekiston haykaltaroshligida o‘ziga xos ijodiy uslubga ega bo‘lgan
  T.Tojixo‘jayev (“Alisher Navoiy”, “Ulug‘bek”, “Mashrab”, “Furqat” kabi buyuk
  siymolar hamda “Kurash”, “Raqs”, “Chavandoz” kabi asarlar), D.
  Ro‘ziboyev(“Navro‘z malikasi”,2000), J. Quttimurodov (“Ayol”, “Amudaryo”,
  “Oqqush”, “Avesto” turkumi va boshqalar), J. Mirtojiyev (“Bobur-Vatan
  sog‘inchi”, “Sayyoh Bobur”,”Temur Malik”, “Behzod”) va boshqa haykaltaroshlar
  samarali ijod qilmoqdalar.
  Hozirgi kunda zamonaviy haykaltaroshlik turi sifatida interyer-eksteryerda,
  turli kartinalar ko‘rinishida relyefli haykaltaroshlik rivojlanmoqda. Bu yo‘nalishda
  bir qancha ustalarimiz samarali ijod qilib kelmoqdalar.
  |