title: Asosiy vositalar xizmat muddati oralig‘idagi yillar soni yig‘indisi bo‘yicha amortizatsiya
text: 4. Asosiy vositalar xizmat muddati oralig‘idagi yillar soni yig‘indisi bo‘yicha amortizatsiya
  hisoblash (kumulyativ) usuli.
  Ushbu usul asosiy vositaning foydali xizmat qiladigan muddati daomida yillir soni yig‘indisi asosida
  aniqlanib, ushbu yig‘indi hisob-kitob koeffitsientida mahraj bo‘lib xizmat qiladi. Bu koeffitsientning
  suratida foydali xizmat muddati teskari tartibda joylashtiriladi.
  Masalan avtomobilning xizmat muddati 5 yil. Xizmat yillari yig‘indisi (kumulyativ son) 15 ga teng.
  (1Q2Q3Q4Q5q15)
  So‘ngra har bir kasr amortizatsiya lanadigan qiymatga ko‘paytirilib, har yil uchun amortizatsiya
  summasi aniqlanadi.
  Dastlabki
  qiymati
  Yillik amortizatsiya summasi
  To‘plangan
  amortizatsiya
  Balans
  qiymati
  Sotib olingan sana 1000000
  -
  -
  1000000
  1 yil
  1000000
  300000
  )
  15
  5
  900000
  (
  =
  ×
  300000
  700000
  2 yil
  1000000
  240000
  )
  15
  4
  900000
  (
  =
  ×
  540000
  460000
  3 yil
  1000000
  180000
  )
  15
  3
  900000
  (
  =
  ×
  720000
  280000
  4 yil
  1000000
  120000
  )
  15
  2
  900000
  (
  =
  ×
  840000
  160000
  5 yil
  1000000
  60000
  )
  15
  1
  900000
  (
  =
  ×
  900000
  100000
  Buxgalteriya hisobi qo‘lda yuritilsa, barcha asosiy vositalar bo‘yicha (avtotransportdan
  tashqari) amortizatsiya ajratmalari summasi 6-shakldagi ishlov jadvalida hisoblab topiladi.
  Yanvar oyi bo‘yicha amortizatsiya ajratma hisobini tuzish uchun 1 yanvar holatiga bo‘lgan
  korxonadagi barcha asosiy vositalarni joylashgan joylari va belgilangan yagona amortizatsiya
  normalari bo‘yicha guruhlash zarur. Buning uchun inventar kartochkalari asosiy vositalarini
  joylashgan joylari bo‘yicha, uning ichida eskirish normalari bo‘yicha saralanadi.
  Keyinchalik fevral oyi bo‘yicha amortizatsiya ajratmasi hisoblashga mavjud inventar
  kartochkalariga va 6-shakl ishlov berish jadvalining “A” bo‘limiga yanvar oyidagi asosiy vositalar
  kirimi va chiqimi qiymatini yozib qo‘yadi.
  Shundan so‘ng yanvar oyida kirimga olingan va chiqib ketgan asosiy vositalar bo‘yicha oylik,
  yahni yillik normaning 1/12 miqdorida, amortizatsiya summasi ajratmasi hisoblanadi. Hisoblangan
  amortizatsiya summasi asosiy vositalarning turiga qarab “B” bo‘limining 24 yoki 27-qatoriga yozib
  qo‘yiladi. Shundan keyin yanvar oyi hisobidan amortizatsiya summasi 25 va 28 qatorlarga yoziladi.
  31-qatorda umumiy jami hisoblab yoziladi. Agar oldingi oyda asosiy vositalarning kirimi va
  chiqimi sodir bo‘lmasa, oldingi oy uchun hisoblangan amortizatsiya qancha bo‘lsa, joriy oy uchun
  ham shuncha bo‘ladi.
  6-shakl. Ishlov jadvali
  II. Foydalanishda turgan asosiy vositalar bo‘yicha
  Qator
  №
  Asosiy
  vositalarning
  turlari
  (amortizatsiya
  ajratma guruhlari
  Oylik
  amortizat
  siya
  ajratma
  normasi
  Foydalanish
  joyi
  (tsex,
  bo‘lim)
  1-tsex
  2-tsex
  Yordamchi ishlab
  chiqarish
  Zavod boshqarmasi
  Obhek
  tning
  qiymat
  i
  Amort
  izatsiy
  a
  ajratm
  a
  Obhektn
  ing
  qiymati
  Amortiz
  atsiya
  ajratma
  Obhektn
  ing
  qiymati
  Amortiz
  atsiya
  ajratma
  Obhektn
  ing
  qiymati
  Amortiz
  atsiya
  ajratma
  Obhektn
  ing
  qiymati
  Amortiz
  atsiya
  ajratma
  1
  2
  3
  4
  5
  6
  7
  8
  9
  10
  11
  12
  13
  A. Oldingi oyda kirimi va chiqimi bo‘yicha
  1
  Ofislar uchun mebel
  1,25
  35000 437
  3500
  437
  2
  Aloqa qurilmalari
  0,667
  20000 133
  20000
  133
  Jami kirim
  Q5500
  0
  Q570
  Q55000 Q570
  Chiqim
  0,558
  -3500
  -20
  B. Barcha obhektlapr bo‘yicha (kirim, chiqim va oldingi oy boshiga qodiq)
  24
  Ishlab chiqarish asbob-
  uskunalari
  va
  tsex
  transporti bo‘yicha
  3500
  -20
  Kirimi
  bo‘yicha
  Q,
  chiqimi bo‘yicha – (Q
  yoki -)
  Q570
  Q570
  Oldingi oyda hisoblandi
  (Q)
  1890
  1240
  600
  50
  Hisobot
  oilda
  aks
  ettirilishi
  2460
  1810
  600
  50
  27
  Avtotransportdan boshqa
  barcha obhektlar bo‘yicha
  Kirimi minus, chiqimi Q
  (- yoki Q)
  -20
  20
  Oldingi oyda hisoblandi
  (Q)
  5608
  3000
  774
  214
  1620
  Hisobot
  oyida
  aks
  ettirilishi
  5588
  3000
  774
  214
  1600
  Foydalanishdagi asosiy
  vositalar bo‘yicha jami
  8048
  4810
  1374
  264
  1600
  Shunday qilib, hisobot oyi uchun hisoblanadigan amortizatsiya oldingi oy bo‘yicha
  hisoblangan amortizatsiya plyus oldingi oyda kelib tushgan asosiy vositalar amortizatsiyasi, minus
  oldingi oyda chiqib ketgan asosiy vositalar amortizatsiyasi summasiga teng. Asosiy vositalar
  amortizatsiyasini hisoblash amortizatsiya ajratmalar summasini tegishli schyotlarga yozish uchun
  asos bo‘ladi.
  D-t 2010, 2310, 2510,9423 va boshqa schyotlar.
  K-t 0210-0299 – schyotlar.
  0211-0299 – schyotlari mulkchilik huquqi asosida korxonaga tegishli va u tomonidan uzoq
  muddatli ijaraga olingan asosiy vositalarning eskirishi to‘g‘risidagi axborotni umumlashtirish
  uchun tayinlangan. Bu schyotlar passiv bo‘lib, kredit qoldig‘i nafaqat korxonaning barcha asosiy
  vositalari bo‘yicha eskirish summasini, balki amortizatsiya ajratmalari orqali ular qiymatining
  qoplangan summasini ham aks ettiradi. Debet oborotlari, sababidan qathiy nazar. hisobdan
  chiqarilgan obhektlarning eskirish summasini ko‘rsatadi; kredit oboroti esa hisobot oyida
  hisoblangan amortizatsiya (eskirish) summasini ko‘rsatadi.
  Amortizatsiya hisoblash yo‘li bilan asosiy vositalarning dastlabki qiymati to‘liq
  qoplangandan so‘ng amortizatsiya hisoblash to‘xtatiladi.
  0211-0299 – schyotlarning dastlabki hujjatlar (dalolatnoma, amortizatsiya hisoblash –
  mahlumotlari va b.) ga asosan 13-ASK jurnal-orderda yuritiladi. Bu jurnal-orderda 0211-0299
  schyotlarning analitik mahlumotlari asosiy vositalrning guruhlari bo‘yicha saldo va oborotlari
  ko‘rsatilgan holda yuritiladi. Asosiy vositalar eskirishining hisobi har bir obhekt bo‘yicha alohida
  yuritilmaydi. Lekin zarur bo‘lgan hollarda obhektlar bo‘yicha eskirish miqdori dastlabki qiymati
  va inventar kartochkasida ko‘rsatilgan amortizatsiya normasi bo‘yicha hisoblash yo‘li bilan
  topiladi.
  D-t
  0211-0299 – schyotlari
  K-t
  Korrespondentlanuvchi schyotlar
  9210 – tugatilgan, korxona balansidan
  chiqarilgan asosiy vositalar obhektlari
  bo‘yicha eskirish summasiga
  Saldo: oy boshiga o‘z obhektlarining eskirish
  summasi
  Hisobot oyi bo‘yicha hisoblangan
  amortizatsiya (eskirish) normasi
  08, 20, 23,
  25, 9420
  Joriy ijaraga berilgan asosiy
  vositalarning eskirish summasi
  9439
  Uzoq
  muddatli
  ijaradan
  korxonaning mulkiga o‘tkazilgan
  (sotib olingandan so‘ng) asosiy
  vositalar bo‘yicha eskirish summasi
  0299
  0299-“Moliyalanadigan lizing shartnomasi bo‘yicha olingan asosiy
  D-t
  vositalar eskirishi” schyoti
  K-t
  Korrespondentlanuvchi schyotlar
  0220
  0290
  Obhektlarni ijarachi mulkiga o‘tkazib
  berishda uzoq muddatli ijara davrida
  hisoblangan amortizatsiya summasining
  hammasini hisobdan chiq-arilishi
  Saldo: Ijaraning boshidan joriy oygacha
  hisoblangan eskirish summasi
  Ko‘rsatilgan obhektlar bo‘yicha har
  oyda hisoblanadigan eskirish
  08, 20, 23,
  25, 26, 29
  0310
  Shuning
  o‘zi
  obhektlar
  ijaraga
  beruvchiga qaytarilganda
  |