title: Innovatsion jarayonni loyihalashning mohiyati va vazifalari
text: 66
  Innovatsion jarayon (IJ) davriy xarakterga ega. IJ ni ifodalovchi faoliyat inson
  mehnatini taqsimlanishi natijasida ajralib chiqqan, bir birlaridan farqlanuvchi
  alohidagi vazifaviy, tashkiliy birliklarga bo‗linadi. IJ ning iqtisodiy va texnologik
  ta‘siri faqat yangi mahsulotlar yoki texnologiyalarda qisman ro‗yobga chiqadi.
  7
  U ancha ko‗proq yangi texnikani vujudga kelishining shart – sharoiti sifatida
  iqtisodiy va ilmiy – texnik salohiyati ko‗payishida namoyon bo‗ladi, ya‘ni
  innovatsion tizim va uning tarkibiy elementlarining
  texnologik darajasi oshadi,
  shuning bilan innovatsiyalarga moyillik ham oshadi. Innovatsion jarayonni
  umumiy ko‗rinishda zanjirga ko‗rinishida yozish mumkin:
  FT – AT – I – L – Q – O‗- SICH – M – Sot, (3.1)
  bu erda FT va AT – fundamental va amaliy tadqiqotlar; I – ishlama; L –
  loyihalashtirish; Q – qurilish; O‗ – o‗zlashtirish; SICH – sanoat ishlab chiqarish; M
  – marketing; Sot. – sotish.
  Bu zanjirni tahlil qilish uchun uning har xil elementlari o‗rtasidagi
  teskari
  aloqa omillaridan abstraklashish (predmetlar va ular o‗rtasidagi munosabatlarning
  bir qator xususiyatlaridan ularning muhim alomatlarini ajratish maqsadida xayolan
  chalg‗imoq), FT – O‗ davrasi uzunligini (u 10 yildan ko‗proq davom etishi
  mumkin) va pallalardan har biri (FT – AT; L - Q)ning
  nisbiy mustaqilligini
  hisobga olish zarur. Ilmiy faoliyat tushunchasi bilan bog‗liq fundamental (nazariy)
  tadqiqot har qanday innovatsion jarayonning boshlang‗ich bosqichi bo‗ladi.
  Albatta, davraning har bir alohida elementi fundamental tadqiqot bilan bog‗liq
  ilmiy faoliyat bilan to‗ldirilgan. SHu narsa xarakterliki, FT dan SICH gacha yangi
  mu‘lumotlarning miqdori kamayib boradi. Bunda tadqiqot faoliyati borgan sari
  ko‗nikmalar, tajribalar va standartli usullar bilan almashib boradi.
  Agar FT ning yakuniy natijasi haqida gap ketsa, unda faqat savol nazariyasi
  sohasidagi yangi, ajoyib, isbotlangan ma‘lumotlar va axborotlarni olish va qayta
  7
  Управление инновациями. Пер. с англ. – М.: Альпина Бизнес Букс, 2008
  67
  ishlashga qaratilgan tadqiqot faoliyatini ajratish kerak.
  Nazariy tadqiqot bevosita
  aniq amaliy vazifalarni echish bilan bog‗lanmagan, ammo xuddi uning o‗zi
  innovatsion jarayonning poydevoridir. SHuning bilan birga nazariy tadqiqotlarning
  zarurligi amaliyotning ehtiyojlari va predmet haqidagi oldingi bilimlarning sintezi
  bilan asoslanishi mumkin.
  Fundamental tadqiqotlar, qoidaga ko‗ra, amaliy tadqiqotlarda ro‗yobga
  chiqadilar, ammo bu narsa darhol sodir bo‗lmaydi. Faqat ba‘zi bir tadqiqotlar AT –
  I – L va h.k. ro‗yobga chiqadilar. Fundamental tadqiqotlar mavzularining taxminan
  90 % salbiy natijaga ega bo‗lishi mumkin. Ijobiy natijaga ega qolgan 10 % dan
  hammasi ham amaliyotda qo‗llanilmaydi. Axir fundamental tadqiqotning maqsadi
  – jarayon (masala nazariyasi)ni anglash va rivojlantirishdir.
  Amaliy tadqiqotlar (AT) butunlay boshqa maqsadga qaratilganliklarga
  egalar. Bu ―bilimlarni moddiy holat‖ ga keltirish, ularni ishlab chiqarish jarayonida
  o‗zgartirish, yangi mahsulot, texnologik chizmalar va h.k. topshirishdir.
  Ishlamalar natijasida yangi mashinalar (uskunalar)ning
  konstruksiyasi
  yaratiladi va jarayon loyihalashtirish (L), ko‗rish, o‗zlashtirish (O‗) va sanoat
  ishlab chiqarishi (SICH) pallalariga o‗tadi. M va Sot pallalari to‗g‗ridan – to‗g‗ri
  innovatsion jarayon natijalarini tijoratli sotish bilan bog‗liqdir.