title: V III BOB. AMALIYOTDA 3D FORMATDA BUYUMLARNI
text: V III BOB. AMALIYOTDA 3D FORMATDA BUYUMLARNI LOYIHALASH VA UNING A YRIM IM KONIYATLARI Amaliyotda foydalaniladigan barcha predmet va detallar bir nechta
  tarkibiy qismlar-primitivlardan iborat bo‘ladi. Shu bois 3D formatda
  bajarilgan primitivlami ba’zi maqsadlarda amaliy qo‘llashni va bunda
  3D formatning ayrim imkoniyatlaiidan foydalanishni ко‘rib chiqamiz.
  34-§. 3D formatda detallarni konstruksiyalash algoritmi15 Buning uchun ikkita primitiv prizma va silindrdan iborat murak-
  kablik darajasi uchga teng bo‘lgan oddiy detal misolida detallarni 3D
  formatda konstruksiyalash jarayonini ко‘rib chiqamiz. Masalan, buning
  uchun berilgan o'lchamlarda uchta tarkibiy qismlaridan iborat prizma
  (asos o‘lchamlari 70x50 mm va balandligi 30 mm), silindr (asos ustida
  diametri 40 mm va balandligi 35) va har ikkisining markazidan bir hil
  diametr (30 mm) li silindrik teshikli, ya’ni murakkabfik darajasi uch
  bo‘lgan detalni konstruksiyalash vazifasi berilgan bo ‘ Ism.
  Buning uchun avval uchta primitivning prizma, silindr va markaziy
  teshikning silindr deb qarab modellari quriladi:
  1. “Моделирование” panelidagi “Ящик” buyrug‘i yuklanadi.
  Muloqatlar oynasida prizma asosining “Первый угол-birinchi
  burchagi” so‘raladi va unga javoban kursor bilan ekranning ixtiyoriy
  nuqtasi ko‘rsatiladi. Shunda “Другой угол-Boshqa-ikkinchi burchagi”
  so‘raladi. Ikkinchi burchagini kiritish uchun prizma asosi tomonlarining
  o‘lchamlari quyidagicha kiritiladi:
  -
  “Shift+2” tugmalari baravariga yuklanadi. Natijada koordinatalar
  boshi ko‘rsatilgan birinchi burchakka ko‘chib keladi. Buni muloqatlar
  oynasida paydo bo‘lgan @ belgisi tasdiqlaydi. Belgidan so‘ng quyidagi
  yozuv kiritiladi, @70,50 va Enter bilan tasdiqlanadi. Shu ondayoq
  prizmaning asosi berilgan o‘lchamlarda tasvirlanib, muloqatlar oynasida
  uning balandligi so‘raladi. Balandlik 30 kiritilgach prizmaning modeli
  ekranda tasvirlanib qoladi, 1- rasm. Bu rasmdan ekraiming muloqatlar
  oynasida prizmani qurish algoritmini ko‘rish mumkin.
  2. “Моделирование” panelidagi “Цилиндр” buyrug‘i yuklanadi.
  Shunda muloqatlar oynasida silindr asosining markazi so‘raladi.
  Markaz ko‘rsatiladi. Uning asos radiusi so‘raladi va unga javoban 20
  15 Rixsiboyev va b. «AutoCAD dasturida ba’zi grafik primitivlami kompyuterda loyihalash». 1- maqola
  (Ilmiy maqola). «Pedagogik la’lim» 2008/2. 73-82 better.
  191
  kiritilgach, asos tasvirlanib qoladi. Muloqatlar oynasida navbatdagi
  “BbicoTa-Balandlik” so‘rovi bo‘ladi. Balandlik 35 kiritilgach silindr
  modeli ekranda tasvirlanib qoladi, 2- rasm. Bu rasmdan ekranning
  muloqatlar oynasida silindmi qurish algoritmini ko‘rish mumkin.
  m r ESs v
  \ rt
  щ : ► ; Й;^(ИИ[Лист1 ХЛИСТ2/
  и
  a v *
  $ ** 9 & » tJ
  ^ ^ Первый у г о л или ГЦентт»!:
  Д ругом у гол или [Куб/Длика.] : 070 *50
  f l f r r r v n * HJTV [З Т п а д ж к ] < - 1 Я 4 . Л7.Ч7> • ЯП
  К о э т к а * :
  002.8286.-611.8384.0.0000
  ШАГ СЕТКА joFTO
  1- rasm.
  t ’*'
  Ш Г ' \ tt r .
  i
  |7й
  f № A
  Ф
  4 ft..
  ■
  ■» •> &> t j Ik ,
  -Л t j S> - i
  ■ £5*
  & Ш казш а:
  c y lin d e r
  Цсхггр OCQODAUM ил и [ 3 Т / 2 Т /К К Г / Э л яхпти чсо яж И } I
  v y r пг*нп-здтгсг и ww
  •< 7 П . ПГ)ПЛ> ! 2(1
  Высота кли С^Точки/конечная точка оси] оо.оооо>: «53
  Кох&яда:
  520.3100, -55а 500С, 0.0000
  шаг
  с с тка
  : |
  орто
  о тс
  -
  л о л п г
  (
  п ж в н з к а
  2— rasm.
  3.
  “Моделирование” panelidagi “Цилиндр” buyrug‘i yuklanadi
  va 2- banddagi amallar bajarilib, diametri 40 va balandligi prizma va
  silindr balandligi (30+35=65)ga teng yoki undan kattaroq, ya’ni 65
  mmdan katta, masalan 70 mm boigan silindr yasaladi, 3- rasm.
  Ж Г:
  ca af■
  N 4
  (Imcti
  l Т.^ст? /
  ;i0 .! ? e e 3 f i v »» м ы
  [ Ъ & & 1 L>b'U П9 I
  ot &
  u y l i i i d e t
  Ц е нтр o c io n u m n и л и [Э Т /З Т /К О Т /Э л л м п т э гш с ки й Э :
  Радиус основания или Г Диаметр] <15.0000>: 15
  Вшиита. илл [2Тич1чл/Киис?ч*иаи •l'uvuta иси} <70.0000>: 70
  команда:
  1347 2098, 7474420, 0.0000 '
  ' ШАГ СЕТКА |ОГТО ОТС ПОЛЯ* [лГИОШМ |
  3- rasm.
  Chizma primitivlarini yasab bo‘lgach ulami bitta
  detal qilib quyidagicha yig£iladi:
  1.
  Silindming asos markazini kursor bilan bog‘-
  lab prizmaning yuqori asosi o‘rtasiga keltirib qo‘yi-
  ladi,
  4- rasm. Buning uchun avval prizmaning yuqori
  asosining dioganali o‘tkaziladi. Chunki uning o‘rtasi
  prizmaning yuqori asosi o‘rtasi bo‘ladi va unga si-
  lindrning asos markazi keltirib qo‘yiladi.
  4- rasmdan
  detaining asosi prizma va yuqori qismi silindr alohida-
  192
  :) CD Ф
  Ф П ■
  4- rasm.
  alohida ekanligini, ya’ni bir butun emasligini ulami ajratilgan xolatda
  kuzatish mumkin.
  2. Bu tarkibiy qismlami bir butun detalga keltirish uchun
  -
  “Моделирование” panelidagi “Объединение” buyrag‘i yukla-
  nadi, 5- rasm.
  =
  -- ...-- _ — .....-....--------- -----
  L —
  Wxl
  .....■■п................. —
  m m Ф Ф &