title: Sovuq urishi, issiq elitganida, odam suvga cho„kkanida
text: 160
  shikastlangan spirt, atir bilan artilgach, toza, quruq qo‗l bilan teri qizarguncha ohista
  ishqalanadi, ustidan steril bog‗lam qo‗yiladi.
  Suvga cho„kish (g‗arq bo‗lish) nafas olish yo‗llarining suyuqlikka, suvga to‗lib
  qolishidir. Suvga cho‗kkan odamning nafas olish yo‗llari, ayniqsa bronxlari va
  o‗pkasiga suv kirib havo tanqisligi boshlanadi, natijada nafas olish, yurak faoliyati
  to‗xtaydi. Bunday holatda odamni iloji boricha suvdan tezroq chiqarib olish, keyin
  og‗zi bilan burnini balchiq va shilimshiqdan tozalash zarur. Shikastlangan odamni
  biror issiqroq mato, kiyim-bosh, adyol yoki choyshab bilan o‗rab, yordam berayotgan
  kishining tizzasiga qorni bilan boshini pastga egib yotqiziladi, ko‗krak qafasiga
  bosib, o‗pkasi bilan oshqozonidagi suv tashqariga chiqariladi. Shundan keyingina
  shikastlangan odamni chalqancha yotqizib, sun‘iy nafas oldirish va yuragini bilvosita
  uqalashga kirishiladi.
  Bunday xatti-harakatlar shikastlangan odamning nafas olishi tiklanib, asli
  holatiga keguncha davom etdiriladi. Mabodo amalga oshirilgan chora-tadbirlar nafsiz
  bo‗lib, o‗limning obyektiv belgilari (ko‗z qora-chig‗lari kengayib, yorug‗likni
  sezmasa, yurak urmay, to‗xtab qolsa, tanada murda dog‗lari) paydo bo‗lsa,
  organizmni qayta jonlantirish, tiriltiriy tadbirlari to‗xtatiladi.
  Nafas olish bilan yurak faoliyati tiklangan taqdirda esa shikastlangan odamning
  badanini isitish, unga issiq choy va qahva ichirish, zambilga yotqizib tezroq
  yaqinroqdagi tibbiy muassasaga olib borish joiz.
  Oftob urishi yoki issiq elitishi yuqori harorat ta‘siri natijasida ro‗y beradi.
  Natijada shikastlangan odamning butun a‘zoyi badan haddan tashqari qiziydi,
  boshi og‗riydi, quloqlar shang‗illaydi, darmoni quriydi, ko‗ngli ayniydi, qayt qiladi.
  Ba‘zan bemor alahlaydi, ko‗z qorachiqlari kengayadi, nafas olishi tezlashadi, tomir
  urishi 140-160 gacha yetadi, hushidan ketadi. Bunday holatda bemorni asta joyga
  olib, kiyimlarini yechish, boshini balandroq ko‗tarib o‗tqizish, orqasi bilan
  suyanchiqqa suyab, yotqizish, boshiga va yurak sohasiga sovuq narsa bosish,
  novshadil spirti hidlatish, ko‗proq suyuqlik ichish, qahva ichirish kerak. Zaruratga
  ko‗ra sun‘iy nafas oldirish va yurakni bilvosita uqalash usullari qo‗llaniladi.