title: boshqa sharoitlar o’zgarmay qolganda, muayyan
text: 425
  ko’rsatilgan xizmatlar hajmiga va ularning narxiga bog’liq bo’ladi.
  Albatta bunda narx haqida gap ketganda AQSH iqtisodchisi I.Fisher
  ko’rsatganidek hamma tovarlarning o’rtacha narxi olinmaydi. Chunki samolyot narxi
  bilan ruchka narxining o’rtachasini olib bo’lmaydi. Shuning
  uchun har bir turdagi
  tovarning bozor narxida sotilgan summalari yig’indisi olinadi.
  Ta’kidlash lozimki, pulning hamma tizimlari uchun pul muomalasi qonuni
  umumiy bo’lib, shu bilan birga oltin va qog’oz pul muomalasi qonunlarining o’ziga
  xos xususiyatlari va bir-biridan farqlari mavjud.
  Masalan,
  1) oltin pul muomalada bo’lganda:
  a) ortiqcha oltin
  pul xazinaga jalb qilinib, zaxirada to’planib boradi, zarur
  bo’lganda muomalaga yoki har xil bezaklar uchun foydalanishga
  chiqariladi;
  b) tovarlar hajmi ko’payib, muomala uchun qo’shimcha pul zarur bo’lganda
  xazinadagi oltin pullar muomalaga kiritiladi. Shu yo’l bilan muomala uchun zarur
  bo’lgan oltin pul miqdori o’z-o’zidan tartiblanadi.
  2) Muomala uchun zarur bo’lgan oltin pul miqdori tovarlar qiymatining
  miqdoriga to’g’ri mutanosiblikda, oltinning o’z qiymatiga nisbatan esa teskari
  mutanosiblikda o’zgaradi:
  a) oltin pul qiymati va tovarlar hajmi o’zgarmagan taqdirda tovarlar qiymati
  qancha past bo’lsa, muomala uchun zarur bo’lgan
  pul miqdori ham shuncha kam
  bo’ladi. Agar tovarlar qiymati o’zgarmasa, pulning miqdori tovarlar hajmining
  ortishiga qarab unga mutanosib ravishda ko’payadi;
  b) agar tovarlar hajmi va qiymati o’zgarmaydi,
  deb faraz qilsak, muomaladagi
  oltin pul miqdori oltinning o’z qiymatiga qarab o’zgaradi, ya’ni uning qiymati oshsa,
  pul miqdori kamayadi, qiymati pasaysa, pul miqdori ko’payadi.