title: -guruh uchun tarqatma material
text: 153
  Real (to’g’ri) o’z-o’ziga baho
  shaxsni o’rab turganlar — ota-ona, yaqin
  qarindoshlar, pedagog va murabbiylar, qo’ni-qo’shni va yaqinlarning o’rinli va
  asosli baholari, real samimiy munosabatlari mahsuli bo’lib, shaxs ushbu
  munosabatlarni ilk yoshligidanoq xolis qabo’l qilishga, o’z vaqtida kerak bo’lsa
  to’g’rilashga o’rgatilgan bo’ladi. Bunda shaxs uchun etalon, ibratli hisoblangan
  insonlar guruhi — referent guruhning roli katta bo’ladi. Chunki biz kundalik
  hayotda hammaning fikri va bahosiga quloq solavermaymiz, biz uchun shunday
  insonlar mavjudki, ularning hattoki, oddiygina tanbehlari, maslahatlari,
  hattoki, maqtab turib bergan tanbehlari ham katta ahamiyatga ega. Bunday
  referent guruh real mavjud bo’lishi (masalan, ota-ona, o’qituvchi, ustoz, yaqin
  do’stlar), yoki noreal, hayoliy (kitob qahramonlari, sevimli aktyorlar, ideal)
  bo’lishi mumkin. Shuning uchun yoshlar tarbiyasida yoki real jamoadagi
  odamlarga maqsadga muvofiq ta’sir yoki tazyiq ko’rsatish kerak bo’lsa,
  ularning etalon, referent guruhini aniqlash katta tarbiyaviy ahamiyatga ega
  bo’ladi.
  O’z-o’ziga bahoning past bo’lishi
  ko’pincha atrofdagilarning shaxsga
  nisbatan qo’yayotgan talablarining o’ta ortiqligi, ularni uddalay olmaslik, turli
  xil e’tirozlarning doimiy tarzda bildirilishi, ishda, o’qishda va muomala
  jarayonidagi muvaffaqiyatsizliklar oqibatida hosil bo’lishi mumkin. Bunday
  o’smir yoki katta odam ham, doimo tushkunlik holatiga tushib qolishi,
  atrofdagilardan chetroqda yurishga harakat qilishi, o’zining kuchi va
  qobiliyatlariga ishonchsizlik kayfiyatida bo’lishi bilan ajralib turadi va bora-bora
  shaxsda qator salbiy sifatlar va hatti-harakatlarning paydo bo’lishiga olib keladi.
  Hattoki, bunday holat suisidal harakatlar, ya’ni o’z joniga qasd qilish, real
  borligidan «qochishga» intilish psixologiyasini ham keltirib chiqarishi mumkin.