title: Reja: Innovatsiya tushunchasi va turlari
text: |
  Reja: Innovatsiya tushunchasi va turlari
  |
  bet | 1/4 | Sana | 18.11.2023 | Hajmi | 30,07 Kb. | | #100972 |
  Bog'liq Korxonaning innavatsion faoliyat va uni tashkil etish shakillari
  Korxonaning innavatsion faoliyat va uni tashkil etish shakillari
  Reja:
  Innovatsiya tushunchasi va turlari.
  Ilmiy-texnika taraqqiyotining mohiyati va uni rivojlantirishning asosiy yo'nalishlari.
  Innovatsiyalar samaradorligini baholash.
  Moddiy ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va mahsulotlarning raqobatbardoshligini ta’minlash yangi yuqori unumli texnika va progressiv texnologiyadan foydalanish, xo’jalik yuritishning zamonaviy tashkiliy shakllari va iqtisodiy usullaridan foydalanishga asoslangan. Ishlab chiqarishni takomillashtirish «fan-ishlab chiqarish» tsiklining turli bosqichlarida innovatsion faoliyat asosida amalga oshiriladi.
  Ilmiy-tadqiqot yoki tajriba-konstruktorlik ishlarini amalga oshirish natijasida innovatsion mahsulot (yangilik) olinadi va uni iqtisodiy amaliyotga joriy etish innovatsiya (innovatsiya) deb tan olinadi.
  Innovatsion mahsulot (yangiliklar) innovatsion loyiha va tadqiqot va yangi texnologiyani (shu jumladan, axborot texnologiyalarini) ishlab chiqish yoki eksperimental namuna yoki tajriba partiyasi ishlab chiqarilgan mahsulotlarning natijasidir.
  Innovatsiyalar - yangi yoki takomillashtirilgan raqobatbardosh texnologiyalar, mahsulotlar yoki xizmatlar, shuningdek ishlab chiqarish, ma'muriy, tijorat yoki boshqa xarakterdagi tashkiliy-texnik echimlar, ishlab chiqarish yoki ijtimoiy sohaning tuzilishi va sifatini sezilarli darajada yaxshilaydi. Yangi fan yutuqlarini, ya'ni innovatsiyalarni ishlab chiqarishda birinchi marta qo'llash jarayoni innovatsion faoliyatni boshlaydi.
  Korxonaning innovatsion faoliyati - bu raqobatdosh ustunlikka erishish va ishlab chiqarish rentabelligini oshirish maqsadida innovatsiyalarni yaratish, ulardan foydalanish va tarqatishning murakkab jarayoni. Bozor iqtisodiyoti sharoitida korxonaning innovatsion faoliyati korxonaga barqaror bozor mavqeini egallash va uning tijorat manfaatlari sohasi bo'lgan sohada raqobatchilardan ustunlikka erishish imkonini beradigan muhim omil hisoblanadi.
  Ilm-fan yutuqlarini moddiylashtirish bo'yicha tegishli qarorlarning qabul qilinishi va amalga oshirilishi innovatsion jarayonlarning mohiyati va mazmunini tavsiflaydi.Innovatsion jarayonlar - bu ilm-fan yutuqlaridan foydalanishga asoslangan murakkab ishlab chiqarish va iqtisodiy tizimlarda doimiy ravishda yuzaga keladigan progressiv, sifat jihatidan yangi o'zgarishlar majmuidir. Innovatsion jarayonlar fanning muayyan sohalarida boshlanib, ishlab chiqarishda tugaydi. Innovatsion jarayon “fan – innovatsiya – ishlab chiqarish” sxemasi bo‘yicha amalga oshiriladi.Innovatsion jarayon yangi g‘oyalarni izlashdan to ularni ishlab chiqarishda qo‘llash va aniq natijalar olishgacha bo‘lgan davrni qamrab oluvchi innovatsion tsikl bilan tavsiflanadi. Innovatsion jarayonda innovatsion hayot tsikli ham ajralib turadi. Bu innovatsiya ishlab chiqarishga kiritilganidan to undan foydalanishni tugatishgacha bo'lgan davr. Demak, innovatsion tsikl innovatsiyalarni (yangiliklarni) yaratish bosqichi bilan, hayotiy sikli esa ulardan amaliy foydalanish bosqichi bilan bog‘liq.O'zining tabiati va funktsional maqsadiga ko'ra quyidagi yangiliklar va yangiliklar ajralib turadi: texnik - yangi mahsulotlar, texnologiyalar, qurilish va yordamchi materiallar, asbob-uskunalar; tashkiliy - korxonalar va ularning institutsional va ixtiyoriy birlashmalari faoliyatining barcha turlarini tashkil etishning yangi usullari va shakllari; iqtisodiy - prognozlash va rejalashtirish, moliyalashtirish, narxlash, rag'batlantirish va mehnatga haq to'lash, ish faoliyatini baholash funktsiyalarini amalga oshirishga asoslangan fan, ishlab chiqarish va faoliyatning boshqa sohalarini iqtisodiy boshqarish usullari; ijtimoiy - inson omilini faollashtirishning turli shakllari, shu jumladan kadrlarni kasbiy tayyorlashning yangi shakllari, ularning ijodiy faoliyatini rag'batlantirish, qulay yashash va mehnat sharoitlarini yaratish; yuridik - korxona va tashkilotlar faoliyatining barcha turlarini belgilovchi va tartibga soluvchi yangi qonunlar va turli me'yoriy hujjatlar (hujjatlar).Ijtimoiy ishlab chiqarishning muayyan bo'g'inlari samaradorligiga ta'sir ko'lami va kuchi bo'yicha barcha innovatsiyalarni ikki guruhga birlashtirish mumkin - mahalliy (alohida) va global (keng miqyosli). Mahalliy innovatsiyalar, asosan, korxonalar faoliyatidagi progressiv o'zgarishlarga olib keladi va ularning faoliyati samaradorligiga tegishli ta'sir ko'rsatadi. Global innovatsiyalar ishlab chiqarishning texnik va tashkiliy darajasini sezilarli darajada oshiradigan, jamiyatning iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishini ta'minlaydigan printsipial jihatdan yangisining bir qismidir.
  Innovatsiyalarda innovatsiyalarning hayotiy siklini – innovatsiyaning g‘oyaning paydo bo‘lishidan uning tijorat maqsadlarida foydalanishgacha bo‘lgan vaqt davrini, aholi tomonidan ushbu yangilikka faol talab paydo bo‘lgan vaqtni hisobga olish muhim ahamiyatga ega. innovatsiya oddiy mahsulotlar, jarayonlar, mahsulotlar toifasiga o'tadi. Bunday holda, keyingi raqobatdosh ustunliklarni ta'minlash uchun korxona faol iste'mol talabiga ega bo'lmaganda samarasiz ishlab chiqarishni qisqartirishi va yangi innovatsiyalarni joriy qilishni boshlashi kerak. Yangi innovatsiyaning kiritilishi bilan avvalgisining hayot aylanishi tugaydi.
  Innovatsion faoliyatni tashkil etishning uchta usuli mavjud:Ichki tashkil etish asosidagi innovatsion faoliyat, innovatsion loyiha bo'yicha ularning o'zaro ta'sirini rejalashtirish va nazorat qilish asosida firmaning ixtisoslashgan bo'limlari tomonidan innovatsiya yaratilishi va o'zlashtirilishi;Innovatsiyalarni yaratish va rivojlantirish uchun uchinchi shaxslar o'rtasida buyurtma berilganda, shartnomalar bo'yicha tashqi tashkilot asosida innovatsion faoliyat;Venchur kapitali korxonalari faoliyati orqali tashqi tashkilot asosida innovatsion faoliyat. Innovatsion loyihani amalga oshirish uchun firma qo'shimcha uchinchi tomon mablag'larini (fondlarini) jalb qiladigan sho''ba korxonasini tashkil qiladi.Ko'pincha innovatsion faoliyatni tashkil etishning ikkinchi usuli qo'llaniladi - kompaniya yangiliklarni ishlab chiqish uchun buyurtma beradi va uni mustaqil ravishda o'zlashtiradi. Birinchi usuldan foydalanishning nisbiy kamligi iqtisodiyotning turli tarmoqlaridagi korxonalarning ilmiy salohiyatining yetarli emasligi bilan izohlanadi.Korxonaning innovatsion strategiyasining mohiyati shundan iboratki, korxonaning samarali rivojlanishi mahsulot assortimentini doimiy ravishda yangilab turish va korxona yo‘nalishlarini kengaytirish orqali raqobatchilardan ustunlikka ega bo‘lish va foydani oshirish bilan bog‘liqdir. Bozor iqtisodiyoti sharoitida innovatsiyalarni faol o'zlashtirgan korxonalarga ustunlik beriladi. Bu ularga o'z mahsulotlarini sotish bozorlarini kengaytirishga, bozorning yangi segmentlarini egallashga imkon beradi va agar printsipial jihatdan yangi innovatsiyalarni o'zlashtirsa, yangi mahsulotlar bozorida vaqtincha dominant mavqega ega bo'lib, daromadlar massasining o'sishini bevosita ta'minlaydi.Innovatsion tadbirkorlik faoliyati ishlab chiqarishning texnik va texnologik omillarini takomillashtirishning yangi imkoniyatlarini doimiy izlashga asoslangan biznesni tashkil etishning alohida jarayonidir. Bu tadbirkorlik tuzilmasining yangi loyihani amalga oshirish xavfini o'z zimmasiga olishga tayyorligi, shuningdek, moliyaviy, ijtimoiy va ma'naviy javobgarlik bilan bog'liq. Umuman olganda, innovatsion tadbirkorlik faoliyati innovatsiyalardan amaliy foydalanish orqali o'z xususiyatlariga ko'ra eng yaxshi tovarlar (mahsulotlar, xizmatlar) va texnologiyalarni yaratishga olib keladigan ijtimoiy iqtisodiy jarayon sifatida ta'riflanishi mumkin.
  Innovatsion tadbirkorlik faoliyatiga bo'lgan ehtiyoj quyidagilar bilan bog'liq: ishlab chiqarishning texnik va texnologik darajasini oshirish zarurati; xarajatlarning oshishi va korxonaning iqtisodiy ko'rsatkichlarining yomonlashishi; texnologiya va texnologiyaning eskirganligi; yangi texnologiyani joriy etish orqali ishlab chiqarish samaradorligini oshirish; iqtisodiy faoliyatning barcha sohalarida fan-texnika taraqqiyoti yutuqlaridan foydalanish asosida ishlab chiqarishni rivojlantirishning intensiv omillarini mustahkamlashning iqtisodiy maqsadga muvofiqligi; ixtirochi va innovatorlar ijodini rivojlantirish va ularning takliflaridan foydalanishning ahamiyati.
  Amalda innovatsion tadbirkorlik faoliyatining uchta asosiy turi mavjud: ishlab chiqarishni texnik va texnologik ta’minlash sohasidagi innovatsion faoliyat; ishlab chiqarish hajmini oshirish, mahsulot sifatini oshirish va tannarxini pasaytirish sohasidagi innovatsion faoliyat; korxonalar va qishloq hududlarini ijtimoiy rivojlantirish sohasidagi innovatsion faoliyat.
  Innovatsion tadbirkorlik faoliyatining birinchi turi ishlab chiqarish salohiyatini miqdoriy va sifat jihatidan yangilash jarayoni bilan bog'liq bo'lib, bu mehnat unumdorligini oshirish, energiya resurslari, xom ashyo va materiallarni tejash va shunga mos ravishda foyda massasini oshirishni ta'minlaydi.
  Innovatsion tadbirkorlik faoliyatining ikkinchi turi - mahsulot sifatini yaxshilash, ularning narxini pasaytirish, assortimentni kengaytirish jarayoni bo'lib, u aholi ehtiyojlarini to'liq qondirishga qaratilgan.
  Innovatsion tadbirkorlik faoliyatining uchinchi turi aholiga xizmat ko'rsatish sohasini kengaytirish va takomillashtirish bilan bog'liq bo'lib, korxona xodimlarining mehnat va dam olish sharoitlarini yaxshilashga yordam beradi.
  Ijtimoiy ishlab chiqarish samaradorligini oshirish uchun davlat iqtisodiyotni innovatsion asosda rivojlantirishga ko‘maklashadi, innovatsion mahsulotlarni ishlab chiqadigan, ishlab chiqaradigan va realizatsiya qiluvchi innovatsion korxonalar faoliyatini ta’minlaydi. Davlat innovatsion siyosatining asosiy maqsadi – mamlakat ilmiy-texnikaviy salohiyatini samarali takror ishlab chiqarish, rivojlantirish va ulardan foydalanish uchun ijtimoiy-iqtisodiy, tashkiliy-huquqiy shart-sharoitlarni yaratish, zamonaviy ekologik toza va resurslarni tejaydigan texnologiyalarni joriy etishni ta’minlash, ishlab chiqarish va sotishdan iborat. raqobatbardosh mahsulotlarning yangi turlari.
  Innovatsion faoliyatni davlat tomonidan tartibga solish: davlat, tarmoq va hududiy darajalarda innovatsion faoliyatning ustuvor yo‘nalishlarini belgilash va qo‘llab-quvvatlash; davlat, tarmoq va hududiy innovatsion dasturlarni shakllantirish va amalga oshirish; innovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlash va rag‘batlantirishning normativ-huquqiy bazasini va iqtisodiy mexanizmlarini yaratish; innovatsiyalar sub'ektlarining huquq va manfaatlarini himoya qilish; innovatsion loyihalarni amalga oshirishni moliyaviy qo‘llab-quvvatlash; innovatsion faoliyat sub'ektlariga imtiyozli soliq solishni belgilash; zamonaviy innovatsion infratuzilmaning ishlashi va rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash.
  Shunga muvofiq davlat innovatsion faoliyatni rivojlantirishda ilm-fan, ta’lim, ishlab chiqarish, moliya-kredit sohasining o‘zaro hamkorligini ta’minlaydi, ilm-fan va ishlab chiqarish sohasida innovatsiyalar va tadbirkorlikni rivojlantirishda bozor mexanizmlaridan samarali foydalanadi.
  Rossiyada innovatsion faoliyatni tashkil etish tarixiy jihatdan ob'ektiv va sub'ektiv sabablarga ko'ra bir qator o'ziga xos xususiyatlarga ega. Bu, o'z navbatida, innovatsion jarayonlarning tashkiliy shakllarining xususiyatlarini belgilaydi.
  Innovatsion faoliyatni tashkil etishning jahon tajribasi uni amalga oshirishning turli shakllarining juda keng doirasi haqida guvohlik beradi.
  Shaklda ko'rsatilgan. 4.4 Ikki omilga qarab innovatsion faoliyatning turli tashkiliy shakllarini ko'rsatadigan diagramma - loyiha tashabbuskorining investitsiyalarga bo'lgan ehtiyoji (aktivlarga bo'lgan ehtiyoj) va innovatsion loyihaning iqtisodiy samaradorligi ko'rsatkichi (investitsiya davrining daromadliligi yoki loyihaning to'lov muddati), bu xilma-xillikni baholashga imkon beradi ...
  |
  | |