title: Ishlab chiqarish quvvatining mohiyati
text: 5.2 Ishlab chiqarish quvvatining mohiyati
  Korxonaning
  ishlab chiqarish quvvati
  deganda, belgilangan ixtisoslashtirish,
  kooperatsiyalash va ish tartibiga muvofiq ularga biriktirilgan mashina va
  uskunalar, agregat va qurilmalar, ishlab chiqarish maydonlari texnologik
  yig‗indisining yilda (sutkada, smenada) eng ko‗p mahsulot ishlab chiqarish, xom-
  ashyo qazib olish va qayta ishlash qobiliyati tushuniladi.
  121
  Korxonaning ishlab chiqarish quvvati u ishlab chiqarayotgan jami mahsulot
  turlari bilan, kutiladigan davrda esa – ishlab chiqarishga mo‗ljallangan mahsulotlar
  bilan belgilanadi. Korxona tomonidan ishlab chiqariladigan har bir mahsulot turi
  bo‗yicha ishlab chiqarish quvvati natural o‗lchov birligida qabul qilinadi.
  Paxta tozalash zavodining ishlab chiqarish quvvati asosiy ishlab chiqarish
  uskunasi – jinlarda paxta tolasini ishlab chiqarish bo‗yicha hisoblanadi va uskuna
  ishi smenaliligining tasdiqlangan koeffitsientida tonnada eng ko‗p iloji bo‗lgan
  yillik tola ishlab chiqarish bilan belgilanadi.
  Ishlayotgan paxta zavodining ishlab chiqarish quvvatini hisoblashdagi asosiy
  ko‗rsatkichlarga quyidagilar kiradi:
  -
  o‗rnatilgan jinlarning rusumi va soni;
  -
  jinlarning me‘yoriy unumdorligi;
  -
  uskuna ish smenaligining me‘yoriy koeffitsienti;
  -
  uskunalarning ishlash vaqtining me‘yoriy fondi.
  Paxta tozalash zavodlarining ishlab chiqarish quvvatlarini hisoblash uchun
  asos bo‗ladigan me‘yor va me‘yornomalar ilg‗or texnika va texnologiyani, eng
  mukammal mehnatni tashkil qilishni, ishlab chiqarishni mexanizatsiyalash va
  avtomatlashtirish darajasini oshirishni, ishlab chiqarish ilg‗orlarining yutuqlarini
  hisobga olgan holda vaqti-vaqtida aniqlashtirilib borilmog‗i lozim.
  Quvvatni hisoblashda paxtaning har bir seleksion va sanoat navi bo‗yicha
  barcha paxta zavodlari uchun jinlarning yagona unumdorlik me‘yorlari 5.1-
  jadvalga muvofiq qabul qilinadi.
  5.1-jadval
  I. Arrali jinlarning paxtaning seleksion va sanoat navlariga
  qarab unumdorligi, kg tola mashina/soatda.
  Paxtan
  ing
  sanoat
  navi
  G‗o‗zaning seleksion navi
  108 – F, Buxoro – 6, S – 4727,
  qizil – Ravot, Samarqand – 3, 175
  – F, Toshkent – 1, An-o‗zbekiston
  133, qirg‗iziston – 3, An – 60,
  Toshkent – 6, Nmangan – 1,
  Namangan – 77, An-Boyovut – 2, S
  122
  – 3 va shularga o‗xshaganlar
  –
  6037
  va
  boshqa
  qiyin
  tozalanadigan navlar
  Arrali jinlar rusumlari
  ZXDDM 5DP–
  130,(DP –
  130) 4DP–
  130
  6DP –
  210
  ZXDDM 5DP
  –
  130,(DP –
  130)
  4DP – 130
  6DP –
  210
  I
  800
  1400
  2300
  700
  1225
  2010
  II
  720
  1300
  2250
  630
  1140
  1970
  III
  570
  1000
  1615
  500
  875
  1415
  IV
  550
  900
  1500
  480
  790
  1310
  V
  450
  860
  1340
  400
  750
  1170
  Urug‗lik paxta uchun arrali jinlarning unumdorligi hamma seleksion navlar
  bo‗yicha 20% past belgilanadi.
  II. G‗o‗lali jinlarning paxtaning seleksion va sanoat navlariga
  qarab unumdorligi, kg tola mashina/soatda.
  Paxtaning sanoat
  navi
  G‗o‗zaning seleksion navi
  9883 – I, Qarshi – 7, Qarshi –
  8, Qarshi – 9 va shularga
  o‗xshaganlar
  Termiz – 16, Termiz – 24,
  Termiz – 31 va boshqa qiyin
  tozalanadigan navlar
  ¢o‗lali jinlar rusumlari
  DV – 1M
  DV – 1M
  I
  100
  85
  II
  80
  70
  III
  70
  60
  IV
  65
  55
  V
  55
  50
  123
  Urug‗lik paxta uchun g‗o‗lali jinlarning hamma seleksion navlari bo‗yicha
  unumdorligi 35% past belgilanadi.
  Uskuna ish vaqtining me‘yoriy yillik fondi yildagi taqvim kunlari sonidan
  kelib chiqib, zavod ishining qabul qilingan uch smenali (ikki smenali) ish tartibida,
  dam olish va bayram kunlarini chegirib, uskunaning belgilangan ish smenasi
  davomiyligi – 8 soat (besh kunlik ish haftasi) bayram oldi kunlarida qisqartirilgan
  ish vaqtini hisobga olgan holda belgilanadi.
  Ish vaqtining ana shu yillik fondidan uskuna kapital ta‘miriga tasdiqlangan
  vaqt me‘yorlari (5.2-jadval) chiqarib tashlanadi.
  5.2-jadval
  Kapital ta‘mirlashga, shuningdek reja-ogohlantirish
  ta‘mirlashga, paxta to‗dalarini almashtirish, arrali silindrlarni almashtirish bilan
  hamda boshqa me‘yorlashtirilgan bekor turishlar bilan belgilangan texnologik
  to‗xtashlarni qo‗shgan holda
  vaqt sarflarining (UFK) me‘yorlari.
  1. Uskunalarni kapital ta‘mirlash uchun vaqt (besh kunlik ish haftasiga
  binoan)
  a) arrali jinlarda ishlaydigan zavodlar:
  bir qatorli
  ikki qatorli
  b) g‗o‗lali jinlarda ishlaydigan zavodlar:
  ikki va uch qatorli
  to‗rt qatorli
  19
  25
  25
  33
  2. Umumiy ish vaqtida reja-ogohlantirish ta‘mirlashni hisobga olgan holda
  uskunalardan foydalanish koeffitsienti (UFK)
  a) bir qatorli arrali jinlash zavodlari uchun
  b) ikki qatorli arrali jinlash zavodlari uchun
  v) g‗o‗lali jinlash zavodlari uchun
  0.92
  0.90
  0.85
  124
  Paxta zavodlari uchun uskunalarning ish smenaligining me‘yoriy
  koeffitsienti tegishli yuqori tashkilot tomonidan belgilanadi.
  Paxta tozalash korxonasi ishlab chiqarish quvvatini hisoblashga oid misolni
  qarab chiqamiz.
  Arrali jinlash paxta zavodi (bir qatorli), jin 5DP-130 – 3 dona, ish tartibi – 3
  smenali. hisobot yilida ikki seleksion navli – Buxoro-6 va S-6524 navli paxtani
  qayta ishlagan. Jami 16700 tonnali paxta tolasi ishlab chiqargan, shu jumladan
  Buxoro-6 – 8300 tonna, shundan 3800 t – I nav, 2900 t – II nav, 800 t – III nav,
  500 t – IV nav, 300 t – V nav (xom-ashyo navidan) va S-6524 – 8400 tonna,
  shundan I nav – texnik paxtadan – 2830 t, urug‗likdan 1100 t, 2800 t – II nav , 800
  t – III nav, 600 t – IV nav, 270 t – V nav.
  a) 6.1-jadvalga binoan 6.3-hisoblash jadvaliga ko‗ra 1 mashina soatda
  jinlarning o‗rtacha me‘yoriy unumdorligini aniqlaymiz.
  5.3-jadval
  Jinning o‗rtacha me‘yoriy unumdorligi hisobi, kg mashina/soatda.
  Paxtaning turi
  Paxtaning navi
  Paxta
  tolasining
  miqdori, t.
  Jinlarning me‘yoriy
  unumdorligi, kg
  mashina/soatda
  Ko‗paytirish
  (3 ust x 4 ust)
  1
  2
  3
  4
  5
  Buxoro – 6
  I
  I urug‗
  II
  III
  IV
  V
  3800
  -
  2900
  800
  500
  300
  1400
  1120
  1300
  1000
  900
  860
  5320000
  -
  3770000
  800000
  450000
  258000
  S – 6524
  I
  I urug‗
  II
  III
  IV
  V
  2830
  1100
  2800
  800
  600
  270
  1225
  980
  1140
  875
  790
  750
  3466750
  1078000
  3192000
  700000
  474000
  202500
  Jami
  16700
  1180
  19711250
  125
  (19711250 : 16700 =1180,3)
  b) Berilgan zavod uchun uskunalardan foydalanish koeffitsienti (UFK) 0.92
  ga teng.
  v) Ish vaqtining me‘yoriy fondi 5574 soat (252 ish kuni) bo‗lganda
  zavodning ishlab chiqarish quvvati quyidagiga teng:
  3 x 1180 x 0.92 x 5574 h 18153403 yoki 18153 tonna paxta tolasi.
  Xom-ashyo, material, energiya, ishchi kuchi etishmasligi yoki tashkiliy-
  texnik nosozliklar tufayli uskunaning bekor turib qolishlari ishlab chiqarish
  quvvatini hisoblashda hisobga olinmaydi.
  Ikki smenali yoki ikki smenadan kamroq ishlaydigan paxta zavodlari uchun
  ishlab chiqarish quvvatlarini ikki smenali ish tartibidan kelib chiqqan holda
  hisoblanadi.
  |