title: Fond qaytimi - Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc
text: Fond qaytimi (F
  q
  ) asosiy ishlab chiqarish fondlarining har so‘mi
  (100, 1000 so‘mi)ga to‘g‘ri keladigan mahsulot (Q) hajmini ifodalaydi.
  .
  q
  f
  Q
  F
  A
  =
  Masalan, ishlab chiqarish hajmi – 10,0 mln so‘m, asosiy ishlab
  chiqarish fondlarining o‘rtacha yillik qiymati – 5 mln so‘m
  10,0
  2 ‘ .
  5,0
  q
  F
  so m
  =
  =
  Demak, asosiy ishlab chiqarish fondlarining har so‘miga to‘g‘ri
  keladigan mahsulot hajmi 2 so‘mni tashkil etgan. Fond qaytimi barcha
  asosiy vositalar, shu jumladan, uning aktiv qismi bo‘yicha ham
  aniqlanadi. Ko‘rsatkichlarni bir necha yillar bo‘yicha dinamikasini tahlil
  etishda mahsulot hajmi (ish, xizmat) hamda asosiy ishlab chiqarish
  fondlarini taqqoslash holatiga keltirish kerak. Mahsulot hajmi (ish,
  xizmat) o‘zgarmas solishtirma bahoda, asosiy ishlab chiqarish fondlari
  esa qayta baholangan (qayta baholash koeffitsiyentini qo‘llash)
  qiymatda ifodalanishi lozim.
  Fond sig‘imi (F
  s
  ) fond qaytimining aksidir. F
  s
  – mahsulot
  qiymatining har so‘mi (100, 1000)ga to‘g‘ri keladigan asosiy ishlab
  chiqarish fondlarini ifodalaydi.
  .
  f
  s
  A
  F
  Q
  =
  464
  Asosiy ishlab chiqarish fondlaridan nisbiy iqtisod (ortiqcha sarf)
  quyidagicha aniqlanadi:
  1
  0
  (
  ) (
  )
  ,
  nisb
  f
  s
  s
  E
  A
  F
  F
  Q
  =
  -
  × ¢
  bunda: A
  f
  – asosiy ishlab chiqarish fondlari;
  1
  0
  ,
  s
  s
  F
  F
  – hisobot davri, bazis davrlarining fond sig‘imi;
  Q¢
  - hisobot davridagi mahsulot ishlab chiqarish hajmi.
  Asosiy vositalar va mahsulot hajmining o‘sish sur’atlari nisbati
  orqali fond sig‘imining chegarasi, ya’ni mahsulot hajmi o‘sishining har
  bir foiziga asosiy vositalarning o‘sish sur’ati aniqlanadi. Masalan,
  mahsulot hajmi (Q) ning bazis davriga nisbatan o‘sish sur’ati – 108 %.
  Asosiy ishlab chiqarish fondlari (A
  f
  ) ning o‘sish sur’ati 105 %. Mahsulot
  hajmi o‘sishining har bir foiziga asosiy ishlab chiqarish fondlarining
  o‘sishi 0,97 (105:108)ni tashkil etadi. Fond sig‘imining chegara
  ko‘rsatkichi «1» dan kichik bo‘lsa, asosiy vositalardan samarali
  foydalanilganlikni ifodalaydi. Fond qaytimining ortishi ishlab chiqilgan
  mahsulotning har so‘miga to‘g‘ri keladigan amortizatsiya ajratmalari
  summasi yoki amortizatsiya sig‘imining pasayishiga va mahsulot
  bahosidagi foyda hissasining ortishiga olib keladi.
  Asosiy vositalardan foydalanish va ularning samaradorligiga baho
  berish moliyaviy tahlilning zarur shartlaridan biri hisoblanadi.
  Bozor munosabatlari sharoitida korxonalarning asosiy vositalaring
  bilan yetarli darajada ta’minlanganligini o‘rganish bilan bir qatorda
  ularning samaradorlik ko‘rsatkichlarini o‘rganish asosiy o‘rinda turadi.
  Chunki, asosiy vositalar bilan yetarli darajada ta’minlangan bo‘lsa-yu,
  lekin ulardan samarali foydalanmasak, u holda korxonaning samarador-
  ligi pasayib ketadi.
  Asosiy vositalarning samaradorlik ko‘rsatkichlari korxona xo‘jalik
  faoliyatiga baho berishning muhim ko‘rsatkichlaridan biri sifatida
  olinadi.
  Ishlab chiqarish quvvatlaridan foydalanish va uning holatiga baho
  berishga iqtisodiy tahlilda a’lohida ahamiyat beriladi. Korxona ishlab
  chiqarish quvvati, deganda uning to‘la ish bilan bandlik holatiga
  aytiladi. Bu holat nafaqat mahsulot ishlab chiqarish darajasiga, balki
  uning xarajatlar tarkibiga, moliyaviy natijaviyligiga ham ta’sir etuvchi
  birlik sifatida qaraladi. Ishlab chiqarish quvvatlari va uning foydalanish
  darajalariga baho berish asosida korxonaning joriy davrdagi iqtisodiy
  potensiali hamda uni maqsadli boshqaruvi belgilanadi.
  |