title: Shaxsiy himoya vositalari, oddiy himoya vositalarini tayyorlash
text: 112
  himoyalovchi materiallar orqali o‗tkazishga asoslangan bo‗lib, unda havo RM, ZM,
  BV va KTZMdan tozalanadi. Ajratuvchi vositalarning himoyalash xususiyati odam
  organizmini tashqi muhitdan to‗liq ajratishga qaratilgan bo‗ladi. Foydalanilishiga
  ko‗ra hamma himoyalovchi vositalar quyidagilar: umumharbiy, maxsus,
  fuqarolar
  uchun mo‗ljallangan va sanoatda qo‗llaniladigan vositalarga bo‗linadi.
  Umumharbiy himoya vositalari bilan harbiy qismlarning harbiy xizmatchilari
  ta‘minlanadi.
  Maxsus himoya vositalari bilan tankli, aviatsion, kimiyoviy qismlar,
  turli xil
  qo‗shinlarning bo‗linmalari hamda tibbiy xizmat bo‗limlari yaradorlarga yordam
  ko‗rsatishda ishlatilash uchun ta‘minlanadilar.
  Fuqarolar uchun ishlab chiqilgan himoya vositalari FM qismlarining harbiy
  xizmatchilari va butun aholini ta‘minlash uchun mo‗ljallangan.
  Sanoatda maxsus korxonalar, qishloq-xo‗jaligi va boshqa sohalarda kimyoviy
  moddalar bilan bog‗liq joylarda himoya vositalari qo‗llaniladi.
  Nafas a‟zolarining himoyalovchi vositalari filtrlovchi va ayruvchi vositalardan
  iborat. Filtrlovchi vositalarga quydagilar kiradi: protivogazlar G11-5, GP-5M, GP-7,
  GP-7V, DP-6, DP-6M, PDF-7, PDF-D, PDF-Sh; respiratorlar R-2, R - 2D, RU-60M;
  kameralar – KZD -4, KZD-7. Ayiruvchi vositalarga IP- 4, IP - 6, IP-46, KIP-5,
  KIP-7, KIP-8 kiradi. Sanoatda tayyorlangan vositalardan tashqari nafas a‘zolarini
  himoyalash uchun oddiy vositalardan foydalanish mumkin.
  Ularga paxta-doka
  bog‗lami va changga qarshi matoli maska PTM-I kiradi. Protivogazlar nafas
  a‘zolarini, yuz va ko‗zni RM, ZM, BV va KTZMdan saqlashga mo‗ljalangan.
  GP-5 protivogaz yuz kismi, protivogaz qutichasi va sumkadan iborat.
  Sumkada maxsus sovun ―Q&\am‖ bor. Yuz qismi shlem maska oynasi bilan, I nafas
  olish, 2 ta nafas chiqarish klapanli qutichadan iborat.
  Protivogaz
  komplektiga
  oynaning
  ichki
  tomoniga
  qo‗yiladigan,
  (terlatmaydigan plonkali metall quticha kiradi. Protivogaz qutichasi metaldan
  ishlangan bo‗lib ichida ikkita tur shaklida qilindi bo‗ladi. Silindirning tashqi
  tomonida tutunga qarshi filtr o‗rnatilgan. Silindrlar
  orasida maxsus kimyoviy
  moddalar bilan ishlov berilgan aktivlashtirilgan ko‗mir qatlami mavjud va kichik
  silindr ichki yuzasida changga qarshi filtr o‗rnatilgan.
  Tutunga qarshi filtr havoni aerozollardan tozalash uchun xizmat qiladi,
  aktivlashtirilgan ko‗mir adsorbsiya va kimyoviy
  neytrallash usuli bilan ZM bulutlarini yutish
  uchun mo‗ljallangan.
  Tutunga qarshi filtr
  aktivlashtirilgan ko‗mir changining bir qismini
  tutib qolish uchun xizmat qiladi.
  Kerakli hajmni aniqlash uchun santimetr
  lentasi bilan bosh o‗lchanadi: aylanasiga engak
  orqali o‗tib, boshning yuqori qismidan yana
  engakka qaytiladi.
  Shu o„lchov natijasida shlem-
  maskaning hajmi aniqlanadi:
  113
  Protivogaz sumkada olib yuriladi, lekin sharoitga ko‗ra 3 holatda olib yurilishi
  mumkin ―safar‖, ―tayyorgarlik‖, ―jangovor‖.
  Ayiruvchi protivogazlar. Suv bosgan boshpana va binolarda, toza havo
  yetishmasligi aniqlangan joylarda qutqarish ishlari olib borilganda foydalaniladi. IP-
  46 (yoki IP-46M) ajratuvchi protivogazlar quyidagi asosiy qismlardan iborat:
  qat-qat buklanuvchi naychalari yuz qism;
  natriy peroksid to‗ldirilgan regenerativ patron;
  regenerativ patronnish, u neonga o‗rnatilgan briket va kislotali ampuladan
  iborat ishga soluvchi moslama;
  nafas olish uchun rezina xalta;
  duraluminiydan ishlangan korkas (g‗ilof);
  sumka.
  Natriy peroksidi kimyoviy bog‗langan kislorodni ajratib, ajralib chiqarayotgan
  havodagi karbonat angidrid va suv bug‗larnni yutadi. Regenerativ patronning harakat
  vaqti undagi kislorod zaxirasiga qarab belgalanadi: oshrish bajrilganda bir soatga,
  o‗rtacha -2 soatga, tinch holatda 4-5 soatga yetadi: suv ostida 30 minutdan ortiq
  qolishga ruxsat etilmaydi. Atmosferada bug‗uvchi gazlar (masalan, is gazi) bo‗lsa,
  gopkalipt patronidan foydalanish kerak. Unda is gazi karbonat angidridga aylanadi.
  Respiratorlar. Respiratorlar nafas a‘zolarini radioaktiv
  va tuproq changlari va
  bakterial aerozollardan himoya qiladi, hozirgi vaqtda respiratorlardan R-2 va 1PB-1
  ―lepestok‖ keng qo‗llanilmoqda.
  R-2 respiratori nafas olish, nafas chiqarish klapanlari, burun qisqichi va
  tasmalari bo‗lgan
  yarim maska yuzga keladi, engak va burun uning ichida qolishi
  kerak, tasmalar boshga tortiladi.
  1PB-1 resshfatori ―Lepestok‖-sintetik filtrlovchi materialdan tayyorlangan
  bo‗lib, bir marta foydalanish uchun mo‗ljalangan, kiyish uchun respirator paketdan
  olinib, rezina shnurishgacha uch taxminan kerak bo‗lgan uzunlikda cho‗zib
  bog‗lanadi, engakdan boshlab yuzga kiyiladi, aluminiy plastinka qisiladi va tasmalar
  ensaga bog‗lanadi.
  Nafas a‟zolarini himoya qilishini oddiy vositalari. Paxta doka bog‗lami.
  Buning uchun 100x60 sm li doka olinib, yertasiga eni va bo‗yi 20x30 sm va qalinligi
  1-2
  sm qilib paxta solinadi, so‗ng u doka bilan o‗raladi. Dokaning uchlarini 35 sm
  dan kesib bog‗ich olinadi, bog‗lam engak, og‗iz va burun berkiladigan qilib tug‗iladi.
  Borich uchlari boshning yuqori suyagi va ensa ustidan bog‗lanadi. Changga qarshi
  matoli maska PTM-1 oynali korpus va bog‗ichdan iborat. Maskaning korpusi
  matodan 4-5 qavat qilib tikiladi, kiradigan teshiklarga o‗lchovi 5,5x4,5 sm.li oyna
  qo‗yiladi, bogich 35x70 sm qilib polotnodan tikiladi. Maska boshga yopishib turishi
  uchun yuqoridagi chokka rezina qo‗yilib tikiladi, ko‗ndalangiga ham rezina qo‗yiladi.