title: -QOʻSHIMCHA MASHGʻULOT - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari
text: Zararli dasturlarga bir nechta misollar quyidagilardir:
  • josus-dasturlar (ortingizdan josuslik qiladi);
  • reklama-dasturlar (har doim reklama qalqib chiqadi);
  • rutkitlar (xakerga kompyuteringizga toʻliq kirish imkonini
  beradi).
  Internetda toʻlov kartalaridan foydalanganda
  firibgarlik xatarlari
  Kredit kartalari orqali firibgarlik – qalloblik yoʻli bilan kredit
  yoki debit kartasi kabi toʻlov kartalari yordamida amalga
  oshiriladigan oʻgʻrilik yoki firibgarlikni tasvirlash uchun
  ishlatiladigan keng miqyosli atamadir. Kredit kartalari orqali
  firibgarlikdan maqsad tovarlarni toʻlovsiz olish yoki hisobdan
  mablagʻlarni oʻgʻirlash boʻlishi mumkin
  Toʻlov kartalari orqali firibgarlikning turli koʻrinishlari mavjud:
  • Agar toʻlov kartasi yoʻqolsa, uni kimdir topib olishi va
  qalloblik yoʻli bilan foydalanishi mumkin.
  • Banklarning rasmiy saytlariga taqlid qilingan soxta
  internet-banking saytlari ishlab chiqilishi mumkin.
  • Soxta elektron xabarlar sizni kartangiz maʼlumotlarini
  taqdim qilishga majbur qilishga (fishing) moʻljallangan
  boʻlishi mumkin.
  • Baʼzida kartani qalbakilashtirish yoki klonlashtirish
  mumkin.
  Kartalaringiz maʼlumotlarini xavfsiz saqlash uchun oltin
  qoidalar:
  • Tranzaksiyani amalga oshirayotganda hech qachon kartani
  eʼtibor markazidan qochirmang.
  • Parollar, roʻyxatga olish maʼlumotlari yoki PIN-kodlarni
  yozib olmang.
  • Parollar, login maʼlumotlari yoki PIN-kodlaringizni hech
  qachon hech kimga aytmang.
  • Shaxsiy maʼlumotlar koʻrsatilgan har qanday hujjat yoki
  cheklarni yoʻq qiling yoki maydalab tashlang.