title: Kompyuter viruslari va ularning klassifikatsiyalari
text: 96
  • tarmoq viruslari;
  • fayl viruslari;
  • yuklama viruslar;
  • kombinatsiyalangan viruslar.
  Fayl viruslari bajariluvchi fayllarga turli usullar bilan kiriti ladi (eng ko‗p
  tarqalgan viruslar xili), yoki faylyo‗ldoshlarni (kompan‘on viruslar) yaratadi yoki
  faylli tizimlarni (linkviruslar) tashkil etish xususiyatidan foydalanadi.
  Yuklama viruslar o‗zini diskning yuklama sektoriga (boot sektoriga) yoki
  vinchesterning tizimli yuklovchisi (Master Boot Record) bo‗lgan
  sek torga
  yozadi. Yuklama viruslar tizim yuklanishida boshqarishni oluvchi dastur kodi
  vazifasini bajaradi.
  Makroviruslar axborotni ishlovchi zamonaviy tizimlarning makro dasturlarini
  va fayllarini, xususan MicroSoft Word, MicroSoft Excel va h. kabi ommaviy
  muharrirlarning fayl xujjatlarini va elektron jadvallarini zaharlaydi.
  Tarmoq viruslari o‗zini tarqatishda kompyuter tarmoqlari
  va elektron pochta
  protokollari va komandalaridan foydalanadi. Ba‘zida tarmoq viruslarini "qurt"
  xilidagi dasturlar deb yuritishadi. Tarmoq viruslari Internet qurtlarga
  (Internet bo‗yicha tarqaladi), IRCqurtlarga (chatlar, Internet Relay Chat) bo‗linadi.
  Yashash muhitining zaxarlanishi usuli bo‗yicha kompyuter viruslari
  quyidagilarga bo‗linadi:
  • rezident;
  • rezident bo‗lmagan;
  Rezident viruslar faollashganlaridan so‗ng to‗laligicha yoki qisman yashash
  muhitidan (tarmoq,
  yuklama sektori, fayl) hisoblash mashinasining asosiy
  xotirasiga ko‗chadi. Bu viruslar, odatda, faqat operatsion tizimga ruxsat etilgan
  imtiyozli rejimlardan foydalanib yashash muhitini zaxarlaydi va ma‘lum
  sharoitlarda zararkunandalik vazifasini bajaradi.
  Rezident bo‗lmagan viruslar faqat faollashgan vaqtlarida hisoblash
  mashinasining
  asosiy xotirasiga tushib, zaxarlash va zararkunandalik vazifalarini
  bajaradi. Keyin bu viruslar asosiy xotirani butunlay tark etib yashash muhitida
  qoladi. Agar virus yashash muhitini zaxarlamaydigan programmani asosiy xotiraga
  joylashtirsa bunday virus rezident bo‗lmagan virus deb hisoblanadi.
  Foydalanuvchining informatsion resurslari uchun xavf darajasi bo‗yicha
  kompyuter viruslarini quyidagilarga ajratish mumkin:
  • beziyon viruslar;
  • xavfli viruslar;
  •
  juda xavfli viruslar;
  Yashash makonini o‗zgartirmaydigan viruslar o‗z navbatida ikkita guruhga
  ajratilishi mumkin.
  97
  • viruslar-«yo‗ldoshlar» (companion). Viruslar-«yo‗ldoshlar» fayllarni
  o‗zgartirmaydi. Uning ta‘sir mexanizmi bajariluvchi fayllarning nushalarini
  yaratishdan iboratdir.
  • Viruslar-«qurtlar» tarmoq orqali ishchi stansiyaga tushadi,
  tarmoqning
  boshqa abonentlari bo‗yicha virusni jo‗natish adreslarini hisoblaydi va virusni
  uzatishni bajaradi.
  Algoritmlarning murakkabligi, mukammalik darajasi va yashirinish
  xususiyatlari bo‗yicha yashash makonini o‗zgartiradigan viruslar quyidagilarga
  bo‗linadi:
  •
  talaba viruslar;
  • «stels» viruslar (ko‗rinmaydigan viruslar);
  • polimorf viruslar.
  Talaba-viruslar malakasi past yaratuvchilar tomonidan yaratiladi. Bunday
  viruslar, odatda, rezident bo‗lmagan viruslar qatoriga kiradi, ularda ko‗pincha
  xatoliklar mavjud bo‗ladi, osongina taniladi va yo‗qotiladi.
  «Stels» viruslar malakali mo‗taxasislar tomonidan yaryatiladi. «Stels»-
  viruslar operatsion tizimning shikastlangan fayllarga murojaatlarini ushlab qolish
  yo‗li bilan o‗zini yashash makonidagiligini yashiradi va operatsion tizimni
  axborotning shikastlanmagan qismiga yo‗naltiradi.
  Virus rezident hisoblanadi,
  operatsion tizim programmalari ostida yashirinadi, xotirada joyini o‗zgartirishi
  mumkin. «Stels» - viruslar rezident antivirus vositalariga qarshi ta‘sir ko‗rsata
  olish qobiliyatiga ega.
  Polimorf viruslar ham malakali mo‗taxasislar tomonidan yaratiladi, va doimiy
  tanituvchi guruxlar-signaturalarga ega bo‗lmaydi. Oddiy viruslar yashash
  makonining zaxarlanganligini aniqlash uchun zaxarlangan obyektga maxsus
  tanituvchi ikkili ketma-ketlikni yoki simvollar ketma-ketligini (signaturani)
  joylashtiradi. Bu ketma-ketlik fayl yoki sektorning zaxarlanganligini aniqlaydi.