title: Joriy bozor narxlarida hisoblangan milliy mahsulot nominal milliy mahsulot
text: 286
  mahsulot deb yuritiladi.
  Har xil yillarda ishlab chiqarilgan YAIM qiymatini faqat
  narx o’zgarmagan taqdirda o’zaro taqqoslash mumkin bo’ladi. Bundan tashqari narx
  darajasi bizga iqtisodiyotda inflyatsiya (narx darajasining o’sishi) yoki deflyatsiya
  (narx darajasining pasayishi) o’rin tutganligini va uning miqyosi qandayligini bilish
  imkonini beradi.
  Narx darajasi indeks shaklida ifodalanadi.
  Narx indeksi joriy yildagi ma’lum
  guruh tovarlar va xizmatlar to’plami narxlari summasini xuddi shunday tovarlar
  va xizmatlar miqdorining bazis davrdagi narxlari summasiga taqqoslash orqali
  hisoblanadi.
  Taqqoslashning boshlang’ich davri «bazis yil» deyiladi. Agar bu
  aytilganlarni formula shakliga keltirsak, u quyidagi ko’rinishni oladi:
  Amaliyotda bir qator turli xil tovar va xizmatlar to’plami yoki iste’mol savatining
  narx indeksidan foydalaniladi. Farb mamlakatlari va xususan AQSHda by indekslar
  ichida eng keng qo’llaniladigani iste’mol narxlari indeksi hisoblanadi. Uning
  yordamida tirik shahar aholisi sotib oladigan, iste’mol tovar va xizmatlarining 300
  turini o’z ichiga oluvchi bozor savatining qayd qilingan narxlari hisoblanadi. Ammo
  narxning ymumiy darajasini hisoblash uchyn YaIM narx indeksidan foydalaniladi.
  YaIM narx indeksi ancha keng tushuncha bo’lib, u o’z ichiga nafaqat iste’mol
  tovarlari, balki investitsion tovarlar, davlat tomonidan sotib olinadigan hamda xalqaro
  bozorda sotilgan va sotib olingan tovarlar va xizmatlar narxlarini ham oladi. YaIM
  narx indeksi nominal YaIMni real YaIMga aylantirib hisoblash imkoniyatini beradi.
  Nominal YaIM shu mahsulot ishlab chiqarilgan davrda amal qilib turgan narxlarda
  ifodalangan ishlab chiqarish hajmini bildiradi.
  Joriy yildagi nominal YaIMni real YaIMga aylantirishning ancha oddiy va
  to’g’ridan-to’g’ri usuli nominal YaIMni narx indeksi (NI)ga bo’lishdir, ya’ni:
  NI
  YaIM
  al
  No
  YaIM
  al
  min
  Re
  .
  Iqtisodiyotda yillik ishlab chiqarish hajmining ko’rsatkichi YAIM bilan birga,
  uning tarkibiy qismlari sifatida hisoblanish mumkin bo’lgan bir qator o’zaro bog’liq
  ko’rsatkichlar mavjud bo’ladiki, ular milliy iqtisodiyotning turli tomonlarini tavsiflab
  beradi.
  YaMM va YaIM ishlab chiqarish yalpi hajmining ko’rsatkichi sifatida bitta
  muhim kamchilikka ega. Ular mazkur yilda ishlab chiqarish jarayonida foydalanilgan
  asosiy kapitalning o’rnini qoplash uchun zarur bo’lgan qiymatni ham o’z ichiga oladi.