title: Hujumni aniqlash va ogohlantirish
text: 146
  Identifikatsiya ma‟lumotlari
  - tizimda muayyan qatnashchini bir ma‘noli
  identifikatsiyalashga imkon beruvchi, unga tegishli noyob identifikatsiya
  ma‘lumotlari majmui.
  Ijtimoiy injeneriya
  – xizmatchi xodimlar va foydalanuvchilar bilan, turli
  nayrang, aldash va h. orqali chalg‘itish asosidagi muloqotdan olinadigan axborot
  yordamida axborot tizimining xavfsizlik tizimini chetlab o‘tish.
  Ikki faktorli autentifikatsiya
  – foydalanuvchilarni ikkita turli faktorlar
  asosida autentifikatsiyalash, odatda, foydalanuvchi biladigan narsa va egalik
  qiladigan narsa (masalan, parol va fizik identifikatori) asosida.
  Imzo verifikatsiyasi
  - ma‘lumotlardagi raqamli imzoni tekshirish uchun
  raqamli imzo algoritmi va ochiq kalitdan foydalanish.
  Insayder
  – guruxga tegishli yashirin axborotdan foydalanish xuquqiga ega
  guruh a‘zosi. Odatda, axborot sirqib chiqishi bilan bog‘liq insidentda muhim shaxs
  hisoblanadi. Shu nuqtai nazaridan, insayderlarning quyidagi xillari farqlanadi:
  beparvolar, manipulyatsiyalanuvchilar, ranjiganlar, noxolislar, qo‘shimcha pul
  ishlovchilar va h.
  Insident
  – ruxsatsiz foydalanish xuquqiga ega bo‘lishga yoki kompyuter
  tizimiga hujum o‘tkazishga urinishning qayd etilgan holi.
  Internet–firibgarlik
  – kredit-moliya sohasidagi ―yuqori-texnologiyali‘‘
  jinoyatchilik xili bo‘lib, uyushgan va, odatda, xalqaro xarakterga ega. Jinoiy
  strukturalar tomonidan noqonuniy daromadlar olish maqsadida foydalanishni
  blokirovka qilish hujumi yoki bot-tarmoqlarni yaratish kabi zamonaviy
  texnologiyalar ishlatiladi.