title: Ikkinchidan, avj olib borayotgan global moliyaviy inqiroz
text: 382
  bozorlarida turli spekulyativ amaliyotlarga berilib ketgan banklar faoliyati
  ustidan yetarli darajada nazorat yo’qligini ham tasdiqladi»
  98
  .
  AQSH Federal zaxira tizimi tomonidan olib borilgan noratsional pul-kredit
  siyosati hamda qayta moliyalashtirish stavkasini surunkali ravishda past darajada
  ushlab turilishi natijasida banklar tomonidan kredit berish ko’lami keskin o’sdi.
  Federal zaxira tizimining ekspansion pul-kredit siyosati tijorat banklariga taqdim
  etadigan kreditlari bo’yicha foiz stavkalarini 1,25% gacha pasaytirilishida namoyon
  bo’lgan edi.
  Federal zaxira tizimining ipoteka bozorlariga e’tiborsizligi, ipoteka kreditlari
  berish talablarining haddan ziyod erkinlashtirilishi natijasida bozorda ko’chmas
  mulklarga talab ortdi va uy-joy bozorida narxlarning qisqa muddat ichida keskin
  o’sishi kuzatildi.
  Tijorat banklari faoliyatini tartibga solish tizimining nomuvofiqligi natijasida
  banklar tomonidan kreditlash tizimi talablari o’ta yengillashib, bu holat kreditlardan
  foydalanishda to’lovga layoqatlik darajasining hisobga olinmasligiga imkon yaratdi.
  SHuningdek, mutaxassislar tomonidan amaldagi bank kapitalini xalqaro tartibga
  solish (Bazel II) tizimi moliyaviy inqirozni vujudga kelishi uchun zamin yaratganligi
  e’tirof etilmoqda. Ma’lumki, 90- yillarning boshida qabul qilingan bank kapitalini
  xalqaro tartibga solishning Bazel II tizimi tijorat banklari uchun talab qilinadigan
  kapital yoki kapitalning yetarliligi aktivlarning investitsion sifatlari va ularning risk
  darajasi bo’yicha guruhlashni ko’zda tutadi. Natijada Bazel II bank kapitallarini
  reyting agentliklari xulosalariga asoslangan holda yuqori riskli aktivlarni
  sekyuritizatsiyalab, qimmatli qog’ozlarga aylantirishni rag’batlantirgan.
  Iqtisodchi olim N.Jumaevning fikriga ko’ra, Moody’s, Standard & Poors va
  Fitch kabi reyting agentliklari riskli ipotekaga asoslangan qimmatli qog’ozlarga AAA
  reytingini berganligi bilan inqirozga o’z hissasini qo’shganlikda ayblanmoqdalar
  99
  .
  Mazkur reyting agentliklari tomonidan ipoteka bozorlaridagi qimmatli qog’ozlar
  bo’yicha berilgan xulosalariga asoslanib faoliyat yuritayotgan tijorat banklari va
  barcha ipoteka kreditlarining 70% ni taqdim etuvchi davlat ipoteka agentliklari
  (Freddie Mac (the Federal Home Loan Mortgage Corporation) va Fannie Mae (the
  Federal National Mortgage Association)) aktivlari sifat ko’rsatkichlarining pasayishi
  kuzatildi va pirovardida ular to’liq davlat nazoratiga o’tdi.
  Yuqoridagi holatlar moliya-bank tizimida jiddiy nuqsonlar mavjudligini, shunga
  ko’ra, ushbu tizimni tubdan isloh qilish orqali yangi, sog’lom moliyaviy tizimni
  shakllantirish zarurligini tasdiqlamoqda.
  Prezidentimiz o’z asarlarida global moliyaviy inqiroz holatini va uning yuz
  berishi mumkin bo’lgan oqibatlariga doir materiallarni o’rganish va umumlashtirish
  natijasida kelib chiqqan quyidagi uchinchi xulosani ta’kidlab o’tdilar: «