title: Nazorat savollari - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov...
text: 53
  2.4-jadval.
  Sezarning «keldim, ko‗rdim, yutdim» mazmundagi xabari VENI VIDI
  VICI, u taklif etgan usulda shifrlanganda YHQL YLGL YLFL ko‗rinishni
  oladi.
  Sezar usulining kamchiligi bu bir xil harflarning o‗z navbatida,
  bir xil
  harflarga almashishidir. Kriptotahlilda harflarning takrorlanish chastotasi
  yordamida bu usulda shifrlangan matn tezgina rasshifrovka qilinishi mumkin.
  Vijinerning shifrlash tizimi. XVI asrda fransuz diplomati Vijiner
  tomonidan yaratilgan shifrlash tizimi 1586 yilda chop etilgan. U mashhur ko‗p
  alfavitli tizim hisoblanadi. Vijiner tizimi Sezar shifrlash
  tizimiga qaraganda
  mukammalroq hisoblanib, unda kalit harfdan harfga almashtiriladi. Bunday
  ko‗p alfavitli almashtirish shifrini shifrlash jadvali orqali ifodalash mumkin.
  Quyidagi jadvallarda rus va lotin alfavitlari uchun
  mos keluvchi jadvallar
  ko‗rsatilgan. Bu jadvallardan matnni shifrlash va uni ochish uchun
  foydalaniladi. Jadvalning ikkita kirishi bo‗lib:
  –
  yuqori qatordagi harflardan kiruvchi ochiq yozuv uchun
  foydalaniladi.
  –
  chap ustunda esa kalit so‗zi joylashadi.
  Ochiq matnni shifrlashda bu matn bir satrga yoziladi.
  Uning ostidagi
  satrga kalit so‗z joylashtiriladi. Agar kalit so‗zning uzunligi qisqa bo‗lsa, bu
  so‗z ochiq matnning oxirgi harfigacha takrorlab yoziladi. Shifrlash jarayonida
  jadvalning yuqori qismida joylashgan ochiq matnning harfi topiladi va chap
  qismdan kalit so‗zning harfi tanlanadi. Satr va ustun kesishgan katakdagi harf
  berilgan harfni almashtiradi.