title: “Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
text: |
  “Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatiniBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам 441
  “Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
  takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
  JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
  06.12.2022
  ta’limi tizimi bilan tanishish uchun Finlyandiyaga muntazam ravishda kelib turadilar. Bundan
  tashqari, fin mutaxassislari ham Finlyandiyaning ta’lim siyosati bo‘yicha ma’ruzalar o‘qish uchun
  turli mamlakatlardan takliflar oladilar. Barcha xorijiy mutaxassislarning bitta umumiy savoli bor
  edi: fin bolalarining o‘qish va imlodagi bunday yuqori ko‘nikmalari nimaga asoslangandir?
  Bunchalik sodda tuyulgan savolga sodda javob berishning iloji yo‘qdir. O‘zlashtirishning yaxshi
  ko‘rsatkichlari bir qator omillarning faoliyati natijasidir: ta’lim tizimining tuzilishi (sinf 9 yil
  davomida birgalikda va bir xil tarkibda o‘qiydi), qaror qabul qilishning taqsimlangan vakolatlari
  va maktablarning 141 ta’lim-tarbiya berishdagi muxtorligi, ta’lim jarayoni o‘quvchiga
  yo‘naltirilgan, o‘qishdagi qiyinchiliklarga ega bo‘lgan o‘quvchilar uchun yaxshi ishlab chiqilgan
  maxsus ta’lim tizimi, o‘quvchilarga har tomonlama ko‘maklashish tizimi (ta’lim masalalari
  bo‘yicha maslahatlar berish, maktab psixologlari va ijtimoiy xodimlar, maktablardagi sog‘likni
  saqlash), malakali va o‘z ishiga sodiq o‘qituvchilar tarkibi, bepul ta’lim. O‘qishdagi yutuqlarni
  faqatgina maktabga aloqador hollar bilan izohlab bo‘lmaydi, chunki maktabni o‘rab turgan
  atrofmuhitni ham e’tiborga olish kerak. Shuning uchun ham, XVI asrning o‘rtalarida fin tilida chop
  etilgan ilk kitobning alifbe bo‘lganligi tasodif emasdir. Aholining umumiy savodxonligi nuqtai
  nazaridan kelib chiqqan holda, 1660 yillarda qabul qilingan va unga binoan o‘qishning elementar
  ko‘nikmalariga ega bo‘lmaganlarning uylanish va turmushga chiqishi mumkin emasligi
  to‘g‘risidagi farmoyish juda ham katta turtki bo‘lib xizmat qildi. 136
  Finlyandiyani ma’rifatli mamlakatga aylantirish rejalari paydo bo‘ldi. Buning uchun esa
  yangi ta’lim muassasalari, ona tilidagi adabiyot, yoshlar birlashmalari va ishchilar harakati kerak
  bo‘ldi. Ko‘pchilik adabiy asarlarning mazmunida oddiy xalqning hayoti yotar edi va bu narsa aholi
  o‘rtasidagi o‘qishga bo‘lgan ijobiy munosabatni shakllantirishga yordam berar edi.
  Finlarning kitob o‘qishni yaxshi ko‘rishlari to‘g‘risida so‘z borar ekan, bunda tovuq va
  tuxum dilemmasini ko‘rish mumkin: kitoblar borligida ularga talab ham paydo bo‘ladi, xalq kitob
  so‘ragan vaqtida esa, demokratik jamiyatda doimo taklif bo‘ladi. 137
  Dastlab “texnologiya” tushunchasiga aniqlik kiritaylik. Bu so‘z texnikaviy taraqqiyot bilan
  bog‘liq holda fanga 1872 yilda kirib keldi va yunoncha ikki so‘zdan – “texos” (techne) – san‘at,
  hunar va “logos” (logos) – fan so‘zlaridan tashkil topib “hunar fani” ma‘nosini anglatadi. Biroq
  bu ifoda zamonaviy texnologik jarayonni to‘liq tavsiflab berolmaydi. Texnologik jarayon har doim
  zaruriy vositalar va sharoitlardan foydalangan holda amallarni (operatsiyalarni) muayyan ketma-
  ketlikda bajarishni ko‘zda tutadi. Yanada aniqroq aytadigan bo‘lsak, texnologik jarayon – bu
  mehnat qurollari bilan mehnat ob‘ektlari (xom ashyo)ga bosqichma-bosqich ta‘sir etishh natijasida
  mahsulot yaratish borasidagi (ishchi-mashina)ning faoliyatidir. Ana shu ta'rifni tadqiqot
  mavzusiga ko‘chirish mumkin, ya‘ni: PT – bu o‘qituvchi (tarbiyachi)ning o‘qitish (tarbiya)
  vositalari yordamida o‘quvchi (talaba)larga muayyan sharoitda ta‘sir ko‘rsatish va aks ta‘sir
  mahsuli sifatida ularda oldindan belgilangan shaxs sifatlarining jadal shakllanishining
  kafolatlaydigan jarayondir.
  Yuqorida keltirilgan ta‘rifdan ko‘rinib turibdiki, PT tushunchasini izohlashda texnologiya
  jarayoni asos qilib olindi. Aslini olganda ham bu tushunchaga berilgan ta'riflar soni pedagogik
  adabiyotlarda nihoyatda ko‘pdir. Pedagogik adabiyotlarda “texnologiya” atamasining xilma-xil
  ko‘rinishhlarini uchratish mumkin: “o‘qitish texnologiyasi”, “O‘quv jarayoni texnologiyasi” va
  hokazo.
  PT o‘qitish jarayonining o‘zaro bog‘liq qismlarini tashkiliy jihatdan tartibga keltirish,
  bosqichlarini qurish, ularni joriy etishh shartlarini aniqlashtirish, mavjud imkoniyatlarni hisobga
  logan holda belgilangan maqsadga erishishni ta‘minlaydi. Yoxud PT o‘qituvchining kasbiy
  faoliyatini yangilovchi va ta‘limda yakuniy natijani kafolatlaydigan muolajalar yig‘indisidir.
  136
  Pyayvi Lipponen, Falsafa fanlari doktori, tarix va jamiyatshunoslik o‘qituvchisi, 2011-2015
  yillarda Parlament deputati.
  137
  Yukka Saryala, Professor, 1995-2002 yillarda Milliy ta’lim kengashining Bosh director.
  |
  | |