title: 1. Standartlashtirish maqsad va vazifalari. Asosiy tushuncha va atamalar. Standartlashtirishning asosiy tamoyillari
text: |
  1. Standartlashtirish maqsad va vazifalari. Asosiy tushuncha va atamalar. Standartlashtirishning asosiy tamoyillari
  |
  bet | 1/4 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 28,69 Kb. | | #102665 |
  Bog'liq Metrologiya standartlashtirish
  8 - amaliy mashg‘ulot
  Standartlashtirish maqsadi va asosiy tushunchalari
  Reja:
  1. Standartlashtirish maqsad va vazifalari.
  2. Asosiy tushuncha va atamalar.
  3. Standartlashtirishning asosiy tamoyillari.
  Standartlashtirish maqsad va vazifalari.
  (5-6-betlardan Role of Standarts.) Standartlashtirish asosiy maqsadi mahsulotlar va xizmatlar sifati, havfsizligi va raqobatbardoshliligini ta'minlashdir.
  Standartlashtirishning afzallik jihatlari.
  Uni shunday ta'riflash mumkin, standartlashtirish iqtisodiyotni maksimallikka erishishiga qaratilgan. Standartlar jamiyatning turli jabhalarida bir qancha afzalliklar olib kiradi. Standartlashtirishning ba’zi imtiyozlari quyidagicha:
  Ishlab chiqaruvchilar uchun standartlar:
  Ishlab chiqarishning mantiqiy jarayoni.
  Isrof qilinayotgan material yoki mehnatni kamaytirish yoki yo’q qilish.
  Xom ashyo va tayyor mahsulotlar anjomlarini kamaytirish.
  Ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish.
  Mijozlar uchun standartlar:
  Sotib olingan tovarlar va xizmatlar sifatini ta'minlash.
  Yaxshi sifat uchun pul berish.
  Yetkazib beruvchilar bilan har qanday nizolar bo'lsa, ularni hal qilish uchun qulay.
  Savdogarlar uchun standartlar :
  Tovarlar va xizmatlar uchun nizolarni qabul qilish yoki rad etish uchun asos bo'lib xizmat qiladi.
  Noto'g'ri xat-xabarlar kelishini yoki to'liq spetsifikatsiya materiallari yoki mahsulotlarini kechikishini kamaytirish.
  Texnologlar uchun standartlar:
  Tovarlar va xizmatlarni yanada takomillashtirish uchun ilmiy tadqiqotlar va rivojlantirishning yangi bosqichlarini shakllanishida xizmat qiladi.
  Standartlarning o’ziga xos xususiyatlari.
  Standart asosan uchta xususiyatga ega bo'ladi:
  Darajaviy : kompaniyada milliy va xalqaro darajalar singari
  Ilmiy : oziq-ovqat, tekstil va menejment injeniringi kabi
  Aspekt : qadoqlash va yorliqlashtirish, sinovdan o’tkazish va analizlash, o’ziga xos xususiyatlarini aniqlashtirishga o’xshagan.
  Standartlashtirishning asosiy maqsadlari quyidagilardan iborat:
  - mahsulotlar, ishlar va xizmatlarning (keyingi o’rinlarida mahsulotlar deb yuritiladi) aholining hayoti, salomatligi va mol-mulki, atrof-muhit uchun xavfsizligi, resurslarni tejash masalalarida istehmolchilarning va davlatning manfaatlarini himoya qilish;
  - mahsulotlarning o’zaro bir - birining o’rnini bosishini va bir-biriga monandligini tahminlash;
  - fan va texnika taraqqiyoti darajasiga, shuningdek, aholi va xalq xo’jaligining ehtiyojlariga muvofiq mahsulotlarning sifati hamda raqobatbardoshligini oshirish;
  - resurslarning barcha turlarini tejashga, ishlab chiqarishning texnikaviy-iqtisodiy ko’rsatkichlarini yaxshilashga ko’maklashish;
  - ijtimoiy-iqtisodiy, ilmiy-texnikaviy dasturlar va loyihalarni amalga oshirish;
  - tabiiy va texnogen falokatlar va boshqa favqulodda vaziyatlar yuzaga kelishi, xavf-xatarni hisobga olgan holda xalq xo’jaligi obhektlarining xavfsizligini tahminlash;
  - iste’molchilarni ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar nomenklaturasi va sifati to’g’risidagi to’liq va ishonarli axborot bilan tahminlash;
  - mudofaa qobiliyatini va safarbarlik tayyorgarligini tahminlash;
  - o’lchashlarning yagonaligini tahminlash;
  Standartlashtirishning asosiy vazifalari:
  - iste’molchi va davlatning manfaati yo’lida mahsulotning sifati va nomlariga nisbatan eng maqbul talablarni qoyish;
  - davlat, respublika fuqarolari va chet el ehtiyoji uchun tayyorlangan mahsulotga kerakli talablarni belgilovchi mehyoriy hujjatlar tizimini va uni ishlab chiqish qoidalarini yaratish, ishlab chiqish va qo’llash, shuningdek hujjatlardan nazorat qilish;
  - standart talablarining sanoati rivojlangan chet mamlakatlarning xalqaro, mintaqaviy va milliy standartlari talablari bilan uyg’unlashuvini tahminlash;
  - bir-biriga mosligining barcha (konstruktiv, elektrik, elektromagnitli, informatsion, dasturli va boshqalar) turlarini, shuningdek mahsulotning o’zaro almashinuvchanligini tahminlash;
  - parametrik va turlar o’lchovi katorlarini, tayanch konstruktsiyalarni, buyumlarning konstruktiv jihatdan bir xil qilingan modullashgan bloki tarkibiy qismlarini aniqlash va qo’llash asosida birxillashtirish;
  - mahsulot, uning tarkibiy kismlari, buyumlari, xom-ashyo va materiallar ko’rsatkichlari va tavsiflarining kelishib olinishi va bog’lanishi;
  - material va energiya sig’imini kamaytirish, kam chiqindi chiqaruvchi texnologiyalarni qo’llash;
  - mahsulotning ergonomik xossalariga talablarning belgilanishi;
  - metrologik mehyor, qoida, nizom va talablarning belgilanishi;
  - standartlashtirish boyicha xalqaro tajribadan foydalanishni keng avj oldirish, mamlakatning xalqaro va mintaqaviy standartlashtirishda ishtirok etishini kuchaytirish;
  - xorijiy mamlakatlarning talablari O’zbekiston Respublikasining xalq xo’jaligi ehtiyojlarini qondirolgan hollarda ularning xalqaro, mintaqaviy va milliy standartlarini mamlakat standartlari va texnikaviy shartlari tariqasida to’g’ridan-to’g’ri qo’llash tajribasini kengaytirish;
  - texnologik jarayonlarga talablarni belgilash;
  - mahsulotni standartlashtirish va uning natijalaridan foydalanish sohasida xalqaro hamkorlik qilish yuzasidan ishlarni tashkil qilish;
  - texnika-iqtisodiy axborotni tasniflash va kodlash tizimini yaratish va joriy qilish;
  - sinovlarni mehyoriy-texnika jihatidan tahminlash, mahsulot sifatini sertifikatlashtirish, baholash va nazorat qilish;
  |
  | |