title: Iqtisodiy o’sishning omillari - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti
text: 2. Iqtisodiy o’sishning omillari Iqtisodiy o’sishga ta’sir ko’rsatuvchi omillarni shartli ravishda ikki guruhga
  ajratish mumkin. Birinchi guruh omillar
  taklif omillari deb ham atalib,
  iqtisodiyotning o’sish layoqatini belgilab beradi:
  1) tabiiy resurslarning miqdori va sifati;
  2) ishchi kuchi resurslari miqdori va sifati;
  3) asosiy kapital (asosiy fondlar) ning hajmi;
  4) texnologiya va fan-texnika taraqqiyoti.
  Bu omillar har birining yalpi mahsulot hajmiga ta’sirini baholash orqali iqtisodiy
  o’sishni tavsiflash mumkin.
  Ma’lumki, yalpi ichki mahsulot ishchi kuchi, kapital va tabiiy resurslar
  sarflarining funktsiyasi hisoblanadi, ya’ni:
  )
  ,
  ,
  (
  N K L f Y
  ,
  bu yerda:
  Y – yalpi ichki mahsulot;
  L – ishchi kuchi sarflari;
  K – kapital sarflari;
  N – tabiiy resurslar sarflari.
  Bu funktsional bog’lanishdan kelib chiqqan holda iqtisodiy o’sishni belgilab
  beruvchi bir qator xususiy ko’rsatkichlarni keltirib chiqarish mumkin:
  1)
  mehnat unumdorligi (Y/L) – mahsulot ishlab chiqarish hajmining jonli
  mehnat sarflariga nisbati;
  2)
  mehnat sig’imi (L/Y) – jonli mehnat sarflarining mahsulot ishlab chiqarish
  hajmiga nisbati;
  3)
  kapital samaradorligi (Y/K) – mahsulot ishlab chiqarish hajmining unga
  sarflangan kapital xarajatlariga nisbati;
  336
  4)
  kapital sig’imi (K/Y) – kapital xarajatlarining mahsulot ishlab chiqarish
  hajmiga nisbati;
  5)
  tabiiy resurslar samaradorligi (Y/N) – mahsulot ishlab chiqarish
  hajmining qo’llanilgan tabiiy resurslar miqdoriga nisbati;
  6)