title: Boshqaruv apparatining tuzilishi - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent to‟qimachilik...
text: 24
  Boshqaruv tizimlariini shakillantirishning yana bir tamoyili –
  bu idora
  qilishning birligidir
  . Har bir idora bitta rahbarga ega bo‗lishi yoki har bir masala
  bo‗yicha bitta boshliq bo‗lishi lozim.
  Boshqaruv idoralarini o‗rtasidagi aloqalarning turiga qarab tizimlarni
  quyidagi uchta turga ajiratiladi: muntazam (lavozimli), vazifaviy va aralash
  (kombinatsiyalash).
  Eng
  sodda tizimlar
  muntazam tizimlardir
  . Ularda bitta darajadagi
  idoralarning har bir guruhi idora qilish ko‗lamlariga asosan yuqori darajada
  o‗zining rahbarlik idorasiga ega bo‗ladi.
  Ikkinchi darajadagi idoralar guruhi, uchinchi darajadagi rahbarlik bo‗g‗iniga
  ega va hokazo. Ushbu tizimda boshqaruvning barcha masalalari bitta kanal orqali
  hal etiladi. U juda ham puxtalik va aniqlikni vujudga keltiradi.
  Vazifaviy tizimlar
  negizi ixtisoslashtirish g‗oyasiga tayanadi. Bunda har bir
  bo‗g‗inga muayyan masalalar birkitib qo‗yiladi. Masalan, bir idora hisob-kitob,
  ikkinchisi texnologiya, uchinchisi marketing bilan shug‗illanadi.
  Huquqiy
  doiralarning cheklanganligi tufayli ixtisoslashtirilgan idora tamoyildan qabul
  qilinayotgan qarorlar sifatini yaxshilash imkoniyatiga ega. Lekin bitta
  bo‗ysunuvchi idorada bir qancha vazifaviy rahbarlarning mavjudligi o‗ziga xos
  murakkablikni keltirib chiqaradi.
  Muntazam va vazifaviy qiyinchiliklarga xos qiyinchiliklardan xolos
  bo‗lishda
  aralash (kombinatsiyalash)
  tizimlar – muntazam (shtabli) va cheklangan
  vazifali aralash tizimlarning ahamiyati kattadir.
  Dasturli – maqsadli tizim aralash tizimlarning alohida turi hisoblanadi.
  Boshqaruvning aniq tizimini shakllantirish ijodiy jarayondir. Biroq tizimning ilmiy
  jixatdan ishlab chiqilgan namunaviy shakllari qo‗llanilsa
  bu ishlarni yanada
  osonlashtirish imkonini beradi.
  SHu mazmunda boshqaruv idoraning barcha tizimli bo‗linmalari asosiy
  beshta guruhni birlashtiradi.
  Birinchisi
  – boshqaruv ob‘ektlarini idora qiladigan tizimli bo‗linmalardir.
  Bunda asosiy masala birinchidan idora qilinish ko‗lamini oshirib yubormaslik
  25
  bo‗lsa, ikkinchi tomondan uncha ko‗p bo‗lmagan ob‘ektlarni rahbarlik qilish uchun
  juda kichkina bo‗linmalar tashkil etolmaslikdan iboratdir.
  Ikkinchisi
  – asosiy vazifaviy tizimli (rejali, hisob va nazorat bo‗yicha)
  bo‗linmalar.
  Uchinchisi
  – marketing vazifalari (ta‘minot, sotish, fan-texnika taraqqiyoti,
  moliya).
  To‘rtinchisi
  – yordamchi va xizmat ko‗rsatuvchi bo‗linmalar (idora,
  devonxona, arxiv va boshqalar).
  Beshinchisi
  – idora rahbarligi, uning o‗rinbosarlari, assotsiatsiya, kengash va
  boshqalar.
  Tizimni takomillashtirish–boshqaruvni yuqori bosqichga ko‗tarishning
  muhim imkonidir.