title: Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
text: Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
  1.O‘zbikiston Respublikasi Prezidenti Farmoni, “2017-2021 yillarda O‘zbikiston
  Respublikasini yanada rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha
  Harakatlar strategiyasi”. Xalq so‘zi gazetasi. 2017 yil 8 fevral soni va internet
  resurs; www.lex.uz.
  2. Fitrat. O‘zbek klassik musiqasi va uning tarixi. -T.: FAN, 1993. -56 b.
  3. Ojiza: she’r va dostonlar. /nashrga tayyorlovchi fil. fanl. dokt., prof. S.
  Ro‘zimboyev. – T., 2003. – 122 b.
  4. Toshmatov O‘. Folklor qo‘shiqlari. –Toshkent, A.Qodiriy nomidagi xalq merosi
  nashriyoti, 2003.- 50-60 b.
  5. Qo‘chqorov G‘. Folklor qo‘shiqchiligi. –T., 2005.- 48-50 b.
  O‘QUVCHILARNING IJODIY QOBILIYATLARINI O‘STIRISH
  YO‘LLARI
  Nazarova Marjona
  BuxDUPI magistranti
  Kichik maktab yoshi bolaning psixologik rivojlanishining barcha hal
  qiluvchi davri, barcha aqliy funksiyalarning jadal rivojlanishi, faoliyatning
  murakkab turlarini shakllantirish, ijodiy qobiliyatlarning poydevorini yaratish,
  motivlar va ehtiyojlar tuzilishini shakllantirish, axloqiy me’yorlar, o‘zini o‘zi
  qadrlash, xulq-atvorni ixtiyoriy tartibga solish elementlari. Ijod bu - shaxsning fe’l-
  479
  atvori, qiziqishlari, qobiliyatlari bilan bog‘liq bo‘lgan murakkab aqliy jarayon.
  Xayol uning diqqat markazida. Ijodda shaxs tomonidan qabul qilingan yangi
  mahsulot obyektiv ravishda yangi (ijtimoiy ahamiyatga ega kashfiyot) va
  subyektiv ravishda yangi (o‘zi uchun kashfiyot) bo‘lishi mumkin. Ijodiy
  jarayonning rivojlanishi, o‘z navbatida, tasavvurni boyitadi, bolaning bilimlari,
  tajribasi va qiziqishlarini kengaytiradi. Ijodiy faoliyat bolalarning hissiyotlarini
  rivojlantiradi, xotira, fikrlash kabi yuqori aqliy funksiyalarni yanada maqbul va
  intensiv rivojlanishiga yordam beradi. Ikkinchisi, o‘z navbatida, bolaning o‘qish
  muvaffaqiyatini belgilaydi. Ijodiy faoliyat bolaning shaxsini rivojlantiradi, axloqiy
  va axloqiy me’yorlarni o‘zlashtirishga yordam beradi. Ijodkorlik asarini yaratishda
  bola ularda hayotiy qadriyatlarni, uning shaxsiy xususiyatlarini tushunishini aks
  ettiradi. Boshlang‘ich maktab o‘quvchilari san’atni yaxshi ko‘radilar. Ular
  jo‘shqinlik bilan qo‘shiq kuylashadi va raqsga tushishadi, haykaltaroshlik va rasm
  chizishadi, ertaklar yozadilar va xalq hunarmandchiligi bilan shug‘ullanadilar.
  Ijodkorlik bolaning hayotini yanada boy, to‘laroq, quvnoq qiladi. Bolalar shaxsiy
  komplekslaridan qat’i nazar, ijodkorlik bilan shug‘ullanishlari mumkin. Voyaga
  yetgan kishi, ko‘pincha o‘zining ijodiy qobiliyatlarini tanqidiy baholaydi, ularni
  namoyish etishdan tortinadi. Har bir bolaning o‘ziga xos xususiyati bor, uni
  yetarlicha erta tanib olish mumkin. Maktabda har bir predmet o‘qituvchisi dars
  jarayonida o‘quvchining o‘zlashtirish qobiliyatini e’tiborga olishi lozim. Bu esa
  o‘quvchining psixologik xususiyatlarini yaxshi bilishni talab etadi. Bu maqolada
  mavzu doirasida o‘qituvchi ish faoliyatida o‘quvchilarning qanday psixologik
  xususiyatlariga e’tibor berishi zarurligi ularning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish
  va o‘stirish ahamiyati haqida qisqacha to‘xtalib o‘tamiz.
  O‘quvchilarni o‘quv mashg‘ulotlariga munosabatlarida namoyon
  bo‘ladigan individual ruhiy xususiyatlari – diqqati, yaxshi yoki noxush
  kayfiyatlari, irodaviy faolligi, hamda qiziqishi va havaslari o‘rganish jarayonida
  amal qiladigan muhim omillardandir.
  480
  Diqqat – aqliy faoliyatda g‘oyat muhim rol o‘ynaydi. Diqqatning
  ahamiyatini ta’kidlab, K.D.Ushinskiy «Diqqat – ruhimizga o‘tib turadigan hamma
  narsaning eshigidir», – deb ta’lim beradi. Demak, bilimlarni puxta egallash,
  jumlada, ona tilini o‘zlashtirishning zarur shartlaridan biri o‘quvchilar diqqatining
  nutq jarayonlarni puxta bilib, o‘zlashtirib olishga yo‘naltirilishi, unda kuchli va
  barqaror to‘planishidir.
  Diqqatning o‘rganilayotgan materialdan chalg‘ib ketishi, parishonlik, zarur
  obyektga to‘planmasligi yoki to‘planishining qiyinligi ta’limning sifatiga,
  jumladan o‘zlashtirish tezligiga ham salbiy ta’sir qilishi mumkin.Ta’lim jarayonida
  o‘quvchilar kechiradigan xilma-xil ta’sirchanlik holatlar, yaxshi yoki noxush
  kayfiyatlar, his va tuyg‘ular katta rol o‘ynaydi. Bu hissiyotlar diqqatning kuchli va
  barqarorligiga ham ta’sir qiladi.
  Ma’lumki, biron maqsadga erishmoq uchun, ruhiy zo‘r berish, irodaviy
  faollik ko‘rsatish, kuch sarflash lozim bo‘ladi. Ta’lim jarayonida aqliy faoliyatning
  faolligi, asosan, iroda kuchi yordami bilan ta’min etiladi. Ta’lim jarayonida
  sarflanadigan kuch va harakatdan kuzatilgan maqsadning aniqligi, unga erishish
  vositalarining ravshanligi, o‘quvchilarda faollik tug‘diradi, o‘quv materialini to‘la
  va chuqur idrok qilish ham anglab olishga intilishni kuchaytiradi. Bilim va
  malakalar hosil qilishda diqqat, hissiyot va irodaning ijobiy yo‘li o‘quvchilardagi
  qiziqishga ham bog‘liqdir. Chunki, qiziqish kishining o‘z hayotida eng ahamiyatli,
  eng qimmatbaho, deb bilgan narsalarga yo‘nalganligidir. Qiziqish kishining
  qiziqqan narsasiga doimiy intilishida, uni o‘ziga yaqinlashtirishida, o‘rganib
  olishga intilishida namoyon bo‘ladi. O‘qituvchining pedagogik faoliyati bilan
  bog‘liq bo‘lgan omillar haqida ham to‘xtalib o‘tmoq kerak. O‘qituvchining fanni,
  uni o‘qitish uslubini qanchalik egallaganligi, darsni tashkil qilish va o‘tkazish
  mahorati, umuman, o‘qituvchining fan o‘qituvchisiga xos individual sifatlari
  o‘quvchilarda bilimlarning shakllanishida amal qiladigan omillar jumlasidandir.
  481
  Bilim va malakalar hosil qilishda, jumladan ona tilini o‘zlashtirishda ham,
  o‘qituvchining bilimdonligi, o‘qitish uslublari bilan qurollanganligi, pedagogik
  mahorati juda muhim ahamiyat kasb etadi. Biroq ta’limning har qanday sharoitida,
  har vaqt ham amal qilaveradigan universal uslublar yo‘q va bunday uslubning
  bo‘lishi ham mumkin emas. O‘qitish uslubi avvalo hosil qilinadigan bilim,
  jumladan, o‘rganiladigan materialning mazmuni va xarakteriga mos kelishi kerak.
  Sezgi, idrok bilishning birinchi bosqichi bo‘lib, aqliy faoliyatning yuksak shakli –
  abstrakt tafakkur sezgi, idrok obrazlariga asoslanadi. Demak, ta’limning
  samaradorligini oshirish uchun bolalarning sezgi-idrokdan hosil bo‘lgan
  tajribalaridan, tasavvurlaridan foydalanish, fan asoslarini egallashda, jumladan ona
  tiliga oid bilimlarni egallashda ham unga tayanish zarurdir. Chunki inson sezgi
  idrokining asosiy mohiyati ongning tashqi borliq bilan bevosita bog‘lanishini
  ta’min etishdir, insonning yuksak ehtiyojlarini, jumladan, dunyoni bilish
  ehtiyojlarini qondirishga xizmat qilishdir. Demak, har qanday bilish jarayoni va
  hodisalarning mohiyatini anglab olish faqat sezgi orqali, idrok va tasavvurlar orqali
  sodir bo‘ladi.
  Sezgi va idrok tasavvur obrazlarining shakllanishiga olib keladi,
  tasavvurlar esa, o‘z navbatida, inson aqliy faoliyatining yuksak bosqichi – abstrakt
  tafakkurning hissiy asosi bo‘lib xizmat qiladi. Biroq, sezgi idrok va tasavvurlar har
  qanday bilishning negizi, bilishga asos bo‘lgan manba bo‘lsa ham, u murakkab
  bilish jarayonining faqat birinchi bosqichi bo‘lib qoladi. Shuning uchun ham ta’lim
  jarayonida avval hissiy bazani yaratish ta’limning tobora murakkablashib,
  chuqurlashib boruvchi bosqichlarida unga tayanib ish ko‘rish, hissiy bilish bilan
  to‘g‘ri (ratsional) bilish faoliyatlarining to‘g‘ri nisbatda bo‘lishiga rioya qilish
  zarur bo‘ladi. Bu o‘quvchilarda bilimlarning shakllanishi uchun ham zaruriy
  shartdir. Har bir o‘qituvchi o‘quvchilar bilan ishlash jarayonida ularni ijodiy
  qobiliyatini to‘g‘ri baholay borishi kerak. O‘quvchilar bilan ishlash jarayonida
  ularni qiziqishini, birinchi o‘rinda, kuzatib, shu bo‘yicha muhim yo‘nalish bera
  482
  olishi zarur. Dars jarayonida har xil metodlar bilan bunday samarani yanada oshira
  olishimiz mumkin. O‘quvchilarni o‘zlashtirishi o‘qituvchining ularni qiziqtira
  olishidadir va bunday holatlarda o‘qituvchidagi yuqori darajada intiluvchanlik va
  talabchanlik zaruriy holat hisoblanadi.
  |