title: Kalit so‘zlar - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current...
text: Kalit so‘zlar:
  raqamli texnologiya, raqamli kompetensiya, kompetentlik, raqamli
  kompetentlik darajalari.
  Аннотация.
  В данной работе проведен сравнительный анализ термина
  «цифровая компетентность» с термином «информационно-коммуникативная
  компетентность», а также описаны уровни сформированности цифровой
  компетентности. Уровни представлены содержательно, а также предложены
  дидактические методы оценки сформированности каждого уровня цифровой
  компетентности.
  Цифровая
  компетентность
  приобретается
  личностно-
  субъективным образом, так как является результатом саморазвития студента,
  синтеза его деятельности и личного опыта. В результате предлагается
  проектирование личностной среды обучения студента как условие развития
  цифровой компетентности в высших учебных заведениях.
  Ключевые
  слова:
  цифровые
  технологии,
  цифровая
  компетентность,
  компетентность, уровни цифровой компетентности.
  Abstract.
  In this paper, a comparative analysis of the term “digital competence” with the
  term “information and communication competence” is carried out, and the levels of
  formation of digital competence are described. The levels are presented in a meaningful
  way, and didactic methods for assessing the formation of each level of digital competence
  are proposed. Digital competence is acquired in a personal-subjective way, as it is the
  result of the student’s self-development, the synthesis of his activities and personal
  experience. As a result, it is proposed to design a student’s personal learning environment
  as a condition for the development of digital competence in higher educational institutions.
  Key words:
  digital technologies, digital competence, competence, levels of digital
  competence.
  Globallashuv jarayonida zamonaviy va raqobatbardosh mutaxassis ma’lum darajadagi
  raqamli texnologiyalardan foydalanish kompetentsiyasiga ega bo‘lishi hozirgi zamonning
  muhim talablaridan biridir. Raqamli kompetensiya sohasidagi tadqiqotlar tahlili shuni
  ko‘rsatdiki, raqamli texnologiyalardan foydalanish konsepsiyasining mazmuni axborot
  texnologiyalaridan foydalanish konsepsiyasiga nisbatan yetarli darajada ochib berilmagan.
  Raqamli kompetensiyani shakllantirish mutaxassisning hozirgi mehnat bozoriga
  moslashishi, ochiq onlayn ta’lim platformalari va global Internet tarmog‘ining boshqa
  resurslaridan foydalanish uchun zarur bo‘lgan bilimlarni shakllantirish imkonini beradi.
  Ko‘p sonli shaxsiy muhit vositalari ularni tanlash, tartiblash va qo‘llashda tizimlashtirish
  masalasini ko‘taradi, bu esa raqamli ko‘nikmalar va tanqidiy fikrlashni talab qiladi, ya’ni
  raqamli kompetensiyani yaratishning barcha darajalarida bilim, malaka va ko‘nikmalarga
  ega bo‘lish imkonini beradi.
  Umumiy ta’limni modernizatsiya qilish o‘qituvchining kasbiy faoliyatiga qo‘yiladigan
  talablarni o‘zgartirishga olib keladi. Axborotlashtirish ta’lim muassasasini modernizatsiya
  qilishning muhim yo‘nalishi hisoblanadi. Ta’lim muassasasining o‘quv jarayoniga va boshqa
  ta’limiy jarayonlariga raqamli texnologiyalarni joriy etish pedagogik xodimlar, xususan,
  boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari orasida bu texnologiyalardan foydalanish bo‘yicha kasbiy
  kompetensiyalarning mavjudligini talab qiladi. Bu esa, o‘z navbatida boshlang‘ich sinf
  o‘qituvchisining raqamli texnologiyalar bo‘yicha kasbiy tayyorgarlik muammosining
  dolzarb ekanligini ko‘rsatadi.
  547
  Hozirgi vaqtda o‘qituvchilarni tayyorlashga yondashuv o‘zgarmoqda. Kasbiy pedagogik
  ta’limning o‘ziga xos xususiyati - kompetensiyaga asoslangan yo‘nalish, ya’ni bo‘lajak
  o‘qituvchilarning OTMda o‘qish jarayonida kasbiy muammolarni hal qilish tajribasini
  egallashga yo‘naltirilganligi bilan izohlanadi. Zamonaviy o‘qituvchilar tayyorlashdagi asosiy
  vazifalardan biri - bu kasbiy kompetentsiyaning tarkibiy qismi sifatida boshlang‘ich sinf
  o‘qituvchisining raqamli texnologiyalardan foydalanish kompetensiyasini shakllantirish va
  rivojlantirish vazifasidir. Shu bilan birga, “boshlang‘ich sinf o‘qituvchisining raqamli
  texnologiyalardan foydalanish bo‘yicha kompetensiyasi” tushunchasining semantik
  komponenti hali aniq belgilanmagan; boshlang‘ich sinf o‘qituvchisining kasbiy vazifalari
  majmui aniqlanmagan, ularni hal qilishda uning axborot texnologiyalari kompetentsiyasi
  namoyon bo‘lishi mumkin; boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining raqamli texnologiyalar
  bo‘yicha kompetentligini oshirish, o‘quv dasturlari mazmunini qurish tamoyillari kasbiy
  tayyorgarlik mazmuniga kiritilgan kasbiy tajribaning tarkibiy elementlarini hisobga olgan
  holda aniqlanmagan.
  Umuman olganda, ta’lim tizimini raqamlashtirish davlat tomonidan qo‘llab-
  quvvatlanadigan tabiiy va maqsadli jarayondir. Raqamli texnologiyalar o‘quv jarayonida
  anchadan beri qo‘llanilmoqda, ammo hozir shunday davr keldiki, raqamli
  texnologiyalardan foydalanmaslikning iloji yo‘q. Raqamli texnologiyalar ta’lim jarayonini
  o‘zgartirmoqda va bu o‘zgarishlarni inkor etib bo‘lmaydi. Bundan tashqari, raqamli
  texnologiyalar kundalik hayotimizga mustahkam kirib keldi. Shuning uchun odamlar
  raqamli texnologiyalar bilan o‘zaro aloqada bo‘lishlari kerak. Biroq, biz ba’zi muammolarni
  ham aniqladik. Asosiy ta’lim kompetensiyalari orasida raqamli kompetentsiya tushunchasi
  kiritilmagan, ammo axborot kompetentsiyasi mavjud. Bu tushunchalarning sinonimligi
  haqida gapirish noto‘g‘ri. Axborot kompetensiyasi mazmuniga e`’tibor qaratadigan bo‘lsak,
  unda raqamli texnologiyalardan foydalanish shart emas, faqat axborot bilan ishlashni
  nazarda tutadi. Raqamli kompetentsiyada asosiy e’tibor faoliyatda raqamli
  texnologiyalardan foydalanishga qaratiladi.
  Umumiy o‘rta ta’limning Davlat Ta’lim Standartida (Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 6-
  apreldagi 187-son qarori bilan tasdiqlangan) kompetensiya tushunchasiga umumiy sharh
  berilgan bo‘lib, mavjud bilim, ko‘nikma va malakalarni kundalik faoliyatda qo‘llay olish
  qobiliyati sifatida ta’riflangan [2]. Lekin normativ-huquqiy hujjatlarda raqamli
  kompetensiya tushunchasiga izoh berilmagan.
  "Raqamli kompetensiya" va "raqamli kompetentlik" atamalari hali ham tadqiq
  qilinmoqda va tadqiqotchilar bu atamalarga raqamli jamiyatda shaxsning mavjudligi bilan
  bog‘liq bo‘lgan turli ta’riflar berishmoqda. Bu jarayonga bagʻishlangan tadqiqotlar mustaqil
  davlatlar hamdo‘stligi davlatlari tadqiqotchilari G.U.Soldatova, E.Yu.Zotova, M.Lebeshev,
  V.Shlyapnikov, T.A.Nestvik, E.I.Trotsenko, G.A.Afanasyeva, A.A.Zyabkova va boshqalarning
  ishlarida ochib berilgan. Xorijda esa D. McClelland, R. Boyatzis, N.Chomsky kabi olimlar
  raqamli kompetentsiya va raqamli kompetentlik sohasida tadqiqotlar bilan
  shug‘ullanishgan.
  Raqamli kompetentsiyani o‘zlashtirish insonning raqamli texnologiyalar bilan
  muvaffaqiyatli hamkorlik qilish uchun asosdir. Umuman olganda, raqamli
  kompetensiyalarni faoliyatda raqamli texnologiyalardan foydalanish uchun zarur bo‘lgan
  bilim va ko‘nikmalar to‘plami sifatida ta’riflash mumkin. Raqamli kompetentsiya
  xodimlarning o‘z vazifalarini bajarishi uchun zarur qobiliyatdir. Shartli ravishda uni to‘rt
  darajaga bo‘lish mumkin: asosiy, universal, umumiy texnik va maxsus (sanoat).
  Tadqiqotchilarning raqamli kompetentsiyaga qiziqishi oshgani sayin, raqamli
  kompetentsiya modellari paydo bo‘la boshladi. Masalan, fuqarolar uchun raqamli
  kompetentsiyaning Evropa modeli [2] (DigComp 2.1) va G.U.Soldatovaning raqamli
  kompetesiyaning psixologik modeli [3] shular jumlasidandir.
  548
  Avvalo, “kompetensiya” va “kompetentlik” tushunchalari o‘rtasidagi farqni aniqlab
  olaylik. “Kompetensiya” so‘zi lotincha “competo” so‘zidan olingan bo‘lib, erishmoq, mos
  kelmoq, yaqinlashmoq, intilmoq degan ma’nolarni anglatadi. “Kompetentlik” so‘zi esa,
  lotincha “competens” so‘zidan olingan bo‘lib, mos, mos keluvchi degan ma’noni anglatadi.
  Tilshunoslik nuqtai nazaridan, bu tushunchalarning asosiy farqi ular tuzilgan so‘zlarning
  nutq qismlarining mos kelishidir. Shunga ko‘ra, fe’ldan shakllangan “kompetensiya”
  tushunchasi harakat yoki mahoratni aks ettiradi. Shu bilan birga, ayni fe’lning hozirgi
  zamon fe’lidan hosil bo‘lgan “kompetentlik” tushunchasi, shuning uchun u o‘z-o‘zidan fe’l
  va sifat xususiyatlarini o‘zida mujassam etgan holda, xususiyatni aks ettiradi. Lotincha
  “competentia” so‘zi “competo” fe’lidan olingan bo‘lib, qismlarning izchilligi, mutanosiblik,
  simmetriyani bildiradi. Og‘zaki otlar ob’ektivlashgan harakatni ifodalaydi. Bu har ikki
  tushuncha ham bir xil “competo” fe’lidan kelib chiqqan, ammo “kompetensiya” – ot,
  “kompetentlik” - esa uning hozirgi zamon sifatdoshidir. Boshqacha qilib aytganda,
  “kompetensiya” - harakat yoki malaka, “kompetentlik” - esa sifat xususiyatidir.
  Umumiy ma’noda
  |