title: Shikastlanganlarda shoshilinch tez tibbiy yordam
text: 5.4. Shikastlanganlarda shoshilinch tez tibbiy yordam.
  Jabirlanishlar tasnifi: qon ketish
  Favqulodda holatlarda shikastlangan fuqarolarga ko‗rsatiladigan birinchi tibbiy
  yordamning asosiy vazifasi tezkor choralar ko‗rish bilan ularning hayotini saqlab
  qolish, azob-uqubatlarini imkoniyat darajasida kamaytirish, ro‗y berishi mumkin
  bo‗lgan turli asoratlarning oldini olish yoki kasallikning kechishini engallashtirishdan
  iborat.
  Birinchi tibbiy yordam shikastlanish hodisasi sodir bo‗lgan joyda shi-
  kastlanganlariing o‗z-o‗zlari va bir-birlariga o‗zaro yordamlari hamda sanitar
  drujinachilar tomonidan ko‗rsatilishi mumkin. Birinchi tibbiy yordam turkumiga
  quyidagi chora-tadbirlar kiradi:
  qon ketishini vaqtincha to‗xtatish;
  badanning jarohatlangan yohud kuygan joyiga toza steril bog‗lam qo‗yish;
  suniy nafas oldirish va yurakni bilvosita massaj qilish;
  turli zahri qotillarga qarshi emdori, antidot (ziddi-zahar)lar yuborish,
  antibiotiklar berish, og‗riq qoldiradigan tinchlantiradigan dorilar yuborish ayniqsa,
  shok vaqtida;
  147
  yonib turgan kiyimni o‗chirish, shikastlangan odamni transport vositasida bir
  joydan ikkinchi joyga ko‗chirish uchun shikastlangan joyini qimirlamaydigan qilib
  bog‗lash (transport immobilizatsiyasi), odamni issiq va sovuq harorat ta‘siridan
  asrash, uning muzlab qolgan badanini isitish;
  turli zaharlovchi moddalar bilan shikastlanganlarga gazniqob kiydirish,
  ularni xavfsiz joylarga olib chiqish, shuningdek, qisman sanitariya ishlovlarini zudlik
  bilan o‗tkazish va h.k.
  Birinchi tibbiy yordamni mumkin qadar tez va qisqa fursatlarda ko‗rsatish
  kasallik va shikastlanishlarning keyinchalik qanday o‗tishi, oqibati nima bilan
  tugashi, ba‘zan shikastlanganlarning hayotini asrab qolish uchun nihoyatda muhim
  ahamiyatga egadir. Ko‗p miqdorda qon ketayotgan, elektr tokidan shikastlangan
  suvga cho‗kkan paytda yurak faoliyati to‗xtab, nafasi chiqmay qolgan va yana boshqa
  bundan og‗ir hollarda albatta, birinchi tibbiy yordam ko‗rsatilishi zarur. Basharti,
  ko‗plab odamlar bir yo‗la birinchi tibbiy yordam ko‗rsatishga muhtoj bo‗lishsa,
  bunday yordamning muddatlari hamda navbati belgilanadi. Ayniqsa, bolalarga va shu
  fursatda kechiktirib bo‗lmas tez tibbiy yordam ko‗rsatilmasa, hayotdan ko‗z yumish
  ehtimoli ehtimoli bo‗lgan shikastlanganlarga birinchi navbatda tibbiy yordam
  ko‗rsatiladi.
  Ayni paytda bir yo‗la har xil turdagi shikastlanishlarga duchor bo‗lgan
  fuqarolarga birinchi tibbiy yordam ko‗rsatish uchun ayrim usullar tartibini ham
  belgilab olish lozim. Bunda avval shikastlangan odamning hayotini saqlab qolishga
  imkon beradigan eng zarur amallarga asosiy e‘tibor beriladi. Chunonchi, son suyagi
  ochiq sinib, arteriyadan qon oqib turgan vaqtda birinchi navbatda hayot uchun xatarli
  bo‗lgan qon ketishini to‗xtatish, keyin jarohatga toza, steril bog‗lam qo‗yish va
  shuidan so‗ng oyoqni qimirlamaydigan qilib bog‗lash immobilizatsiya qilishga
  kirishiladi. Singan suyakning o‗z joyidan siljimasligi uchun maxsus shina taxtakach
  yoki o‗sha sharoitda ko‗zga tashlanib, qo‗lga tayangan yana boshqa barcha
  imkoniyatlar, tabiiy, qayotiy yordamchi vositalardan foydalanish lozim.
  Birinchi tibbiy yordamning barcha usul amallarini imkoni boricha nihoyatda
  ehtiyotkorlik bilan tez bajarish zarur. Shoshmashosharlik va qo‗pol xatti-harakatlar
  bilan amalga oshirilgan yordam shikastlangan odamga salbiy ta‘sir ko‗rsatishi, uning
  ahvolini og‗irlashgirishi mumkin. Birinchi tibbiy yordamni bir emas, bir necha kishi
  ko‗rsatadigan bo‗lsa, ular bu vazifani o‗zaro kelishib, hamjihatlik bilan amalga
  oshirishgani ma‘qul. Buning uchun biri rahbarlik mas‘uliyatini zimmasiga olishi
  lozim.
  Birinchi tibbiy yordam ko‗rsatish jarayonida asosan, mazkur sharoitda ko‗z
  oldimizda va qo‗l ostimizda bo‗lgan mavjud vositalardan keng va unumli
  foydalaniladi. Bunday vositalar turkumiga: bog‗lovchi materiallar - bintlar, tibbiy
  bog‗lov paket - xaltachalari, katta va ularning kichik hajmdagi toza, steril bog‗lamli
  salfetkalar, paxta va boshqa ashyolar kiradi. Qon ketishini to‗xtatish uchun
  cho‗ziluvchan tasmasimon va naysimon jgutlar, immobilizatsiya qilish uchun esa,
  maxsus taxtachalar, fashrli, shotisimon, to‗rsimon va boshqa turdagi shinalar
  ishlatiladi. Birinchi tibbiy yordam ko‗rsatishda ba‘zi dori-darmonlardan ham
  foydalaniladi. Chunonchi, naysimon ampula va shisha idishlarga solingan spirtdagi
  5% li yod eritmasi, spirtdagi 1-2%li brilliant yashili eritmasi, validol tabletkalari,
  148
  valeriana tomchi dorisi, shisha naychalardagi novshadil spirti, shuningdek,
  tugmachasimon shakldagi yohud kukun holidagi natriy gidrokarbonat (ichimlik
  sodasi), vazelin va boshqalar shular jumlasidandir. Bundan tashqari, ommaviy
  zararlanish o‗choqlarida radio faol zaharlovchi moddalar hamda bakterial vositalar
  ta‘siridan saqlanish, ulardan muhofaza qilish maqsadida shaxsiy dorilar majmui
  jamlangan shaxsiy individual dori quti (AI-2) imkoniyatlaridan ham foydalanish
  zarur.
  Birinchi tibbiy yordam ko‗rsatish uchun Favqulodda hodisa sodir bo‗lgan
  joyda ko‗zga tashlangan va qo‗l ostida bo‗lgan vositalar turkumiga bog‗lam qo‗yish
  uchun toza choyshab, ko‗ylak, gazlama (iloji bo‗lsa oq tusdagi); qon to‗xtatish uchun
  esa, tasma, bog‗ich, jgut o‗rniga shim kamari yoki belbog‗, gazlama parchasi; suyak
  singanda: shinalar o‗rnida qattiq qog‗oz yohud fashr bo‗laklari, taxta, tayoq va
  boshqalar kiradi.
  |