title: -moddasi — «Turistlami sug‘urta qilish»
text: 20-moddasi — «Turistlami sug‘urta qilish».
  Turistlami sug£urta
  qilish majburiydir va и turistik faoliyat subyektlari tomonidan
  sug£urta faoliyati olib borish huquqiga ega bo'lgan tegishli sug£urta
  tashkilotlari bilan tuziíadigan bitimlar asosida amalga oshiriladi.
  Butunjahon turizm tashkiloti (VTO) talablari bo£yicha har bir
  davlatda turistlarning ushbu daviatga kelib-ketishi bo'yicha davlat
  nizomi bo£lishi lozim. Bizning respubükamizda ham xuddi shunday
  nizom hukumatimizning maxsus vazirliklari tomonidan ishlab
  232
  chiqilgan
  va
  tasdiqlangan. «Sayyohlaming 0 ‘zbekiston Respublikasiga
  kelishi va ketishi tartibi to‘g‘raida»gi Nizomga muvofiq quyidagi
  moddalar sayyohlaming hayoti xavfsizligini ta’minlashga qaxaiiJgan:
  • xavf-xatar manbalari bolgan hududlarga chet ellik sayyohlami
  olib chiqishlaridan oldin, 0 ‘zbekiston Respublikasi Favqulodda
  vaziyatlar vazirligining tegisbli boshqarmalaridan baxtsiz hodisalar
  yoki xavf-xatariar kelib chiqishi mumkin bo‘lishi yoki bo‘Imasiigi
  yuzasidan tegishli ma’lumotlar olish;
  • ruxsat etilgan xavfsiz yc/nalisMar bo‘yicha ()‘zbekiston
  Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligining tegishli hududiy
  boshqarmasi bilan kelishilgan holda belgilangan xavfsiz yo'nalish
  bo'yicha sayyohat qflishni ta’minlash;
  • belgilangan yo‘nalishning xususiyati va sayyohlaming xatti-
  harakatiga bog'liq holda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan xavf-xatar
  manbalari haqida ulaming oczini xabardor qilish va xavfsizligini
  ta’minlash;
  • qabul qiluvchi turistik tashkilot chet el sayyohlari bilan
  xavfsizlik choralariga rioya etisblari, 0 ‘zbekiston Respublikasida
  bo‘lish tartibi, ekologik xavfsizlik talablari, miffiy urf-odatlaiga
  hamda sanitariya-gigiyena qoidalariga amal qilishlari to'g'risida
  tegishli tushuntirish ishlarini o‘tkazadi.
  Turizmda xavfsizlik masalalari dolzarbligiga qaramasdan
  hozirgacha
  turizm
  mutaxassislarining
  e’tiboridan
  chetda
  hisoblanadi.
  Respublikamizdagi
  turizm
  mutaxassislari
  va
  bakalavrlari tayyorlaydigan kollej, institut va universitetlarda
  turizmda hayot xavfsizligini ta’minlash kursini o£qitish vaqti
  keldi. Chunki, mamlakatimizga xalqaro turistik oqim yildan-
  yilga ortib bormoqda. Turizmda hayot xavfsizligi bo‘yicha
  hozirda yagona manbani, taniqli olim, professor N.Tuxliyev
  va
  T.AbduIlayevalarning
  mukammal
  asarini
  keltirishimiz
  mumkin77. Turistik rnarshrutlarning barchasida turistiaming
  77
  Тухлиев H., Абдуллаева Т. Основы безопасности в туризме. Госу
  дарственное научное издательство, Узбекистан миллий энциклопедияси.
  Ташкент, 2008. С. 503.
  233
  hayoti xavfsizîigini ta’minlash chora-tadbirlari ishlab chiqilishi va
  marshmtni o4kazadigan turistik tashkilot rahbarining imzosi va
  gerbli muhii bilan rasmiylashtirilishi lozim.
  Tayanefe
  so('z
  ya iboralar: hayot xavfsizligi, huquqiy me’yorlar,
  xavfsizïikni ta’minlash, konvensiya, deklaratsiya, turistik muhit.
  Mavzuni o‘zkshtirisfe bo‘yicha savol va topsfaiiiqlar:
  1. «Turizm to ‘g‘risida»gi qonunida turistlaming hayoti
  xavfsizîigini ta ’minlashning chora-tadbirlari qanday belgilangan?
  2. «T'urizm to ‘g‘risida»gi qonunida turistlaming hayoti
  xavfsizîigini ta’minlashda sug‘urta qilish qanday belgilangan?
  3. Turizmda xavf-xatar masalalarini qanday tushunasiz?
  4. Turizmda xavf-xatarlarni bartaraf qilishdagi xalqaro
  me’yorlarni q[anday tushunasiz?
  5. Gaaga deklaratsiyasida qanday talablar qabul qilindi?
  i uim
  CM©
  O Í 6 ТМГО1С
  GLOSSARIY
  Atrof-muhit — insonning yashash makoni bo£lgan va yashashi
  uchun barcha tabiiy boyüklar yaratilgan tabiiy muhit. Tabiiy
  resurslar yaratilgan makon. fnson oiiasi bilan yashaydigan uyining,
  sayyoraviy hamjihatSigi.
  Antropogen ta ’sir — antropos — odam va genesis — kelib
  chiqish. Insonning tabiatga ta’siri.
  Antropogen landshaft — inson faoliyatí natijasida hosil boigan
  yer yuzasi va uning obyektlari.
  Atmosfera — aímos grekeha — faavo (bug‘) va sphaira — shar.
  Yerning havo qobig‘i.
  Areal — maydon (hudud), ma’lum bii íuríarning yashash
  faoliyati kechadigan joylar.
  Aiohlda qo“ríqlanadigan hududlar — tabiat qo£riqxonalaii, tabiat
  buyurtmaxonalari, milliy parklai, tabiat yodgorliklaxi.
  Barxan — chollardagi ko‘chma qum tepaliklari.
  Biosfera — yeming hayot qobíg‘i.
  Biologik xüma-xillik — biologik resurslar — flora va fauna.
  Endogen — yeming ichki qismidagi tabiiy geologik jarayonlar.
  Ekzoge® — yeming ustki qismidagi tabiiy geologik jarayonlar.
  Geofem — biosfera komponentiarining o'zaro bir-biriga
  bog‘lanib, uyg‘unlashib majmuali tabiiy landshaftlami hosil qilishi.
  Geosffera — yeming ustki qismidagi tabiiy jarayonlar.
  Geografik qobiq — geografik qobiqqa yer po£sti (litosfera)ning
  yuza qismi, butun gidrosfera va biosfera hamda atmosferaning
  quyi — troposfera qismi kiradi va ular bir-biri bilan qo£shiiib bir-
  biriga ta’sir etlb turadi.
  Gidrosfera — grekeha hidros — suv va sphaira — shar.
  Degradatsiya — inqiroz, yemirilish, buzilish.
  Delta — daiyolaming dengiz yoki quraqlikka quyilish joyida
  oqiziq jinslarining cho£kib, to'planib qolishidan hosil bolgan tekislik.
  Ijtimoiy ekologiya — jamiyat (kishilar) va ulami o‘raía turavehi
  tabiiy muhit bilan o£zaro aloqadorlikni o£rganuvchi ta’limot yoki
  fan sohasi.
  235
  Landshaft — geoiogik zamin, relyefi, tuproq, o‘simiik, hayvonot
  dunyosi, yer osti rejimining bir xilligi bilan ajralib turadigan, tabiiy
  chegaralangan hudud.
  litosfera — grekcha litos — tosh va sphiara — shar. Yer
  mantiyasining qattiq holatdagi yuqori qisrni va yer po‘sti birgaîikda
  litosferani hosil qiladi.
  Rekreatslya — recreatio — lotiiicha — tiklanish.
  Rekreatsiyaîi joylar — aholming yalpi dam olishini va turizmni
  tashkil etishning tabiiy geografik jihatdan qulay tabiiy joylar.
  Rekreatsion ehtiyoj — insonning hayotiy faoliyati jarayonida
  yo'qotügan rahiy va jismoniy mehnat qobiliyatini va sog‘ligini
  tiklashga bolgan ehtiyoj hisoblanadi.
  Relef — yer yuzasining shakllari.
  Tabiiy resursîar — inson hayoti uchun zarur boigan, inson
  tomonidan bunyod etilmagan resurslarga tabiiy resursîar deyiladi —
  yer, havo, suv, o‘rmon, hayvonot, minerai qazilmalar. Tabiatning
  inson xo£jaligida foydalanilgan barcha elementiari.
  Tabiatni nrahofaza qilisfe — tabiatni har bix inson o‘zi va kelajak
  avlodlar uchun saqlab qolish chora-tadbirlari yig‘indisi. Tabiatni
  muhofaza qilish, davlat, xalqaro jamiyat tomonidan ilmiy
  amalga oshiriladigan hamda tabiatdan oqilona foydalanishga,
  tabiat resurslarini kishilik jamiyati farovonligi uchun tiMash va
  ko‘paytirishga, atrof-muhitni musaffo, go'zal saqlashga qaratilgan
  tadbirlar majmuasidir.
  Tabiiy majmua — yer yuzining, tabiat komponentlarining
  o‘zaro murakkab ta’siri natijasida tarkib topgan hamda tabiatning
  xususiyat iariga ko Va boshqa joylaridan farq qiladigan qismlariga
  aytiladi.
  Tabiiy yodgoriiWar — ekologik, ilmiy estetik, madaniy
  qimmatga ega bo lg an noyob va o‘ziga xos tabiiy keîib chiqqan
  obyektlar (tabiatning inson tomonidan tegilmagan étalon
  uchastkalari, noyob relikt (shu yerga xos) va yo‘q bo‘lib
  ketayotgan o‘simîik va hayvonot dunyosi, noyob relyef shakllari,
  geoiogik ochilmalar, vulqonlar, sharsharalar, muzliklar, g‘orlar,
  236
  uzoq umr ko‘rgan daraxtlar, qiziq ko‘rimshdagj toshlar,
  obyektlar, daraxtlar kabi.
  Freon — xlor va brom atomlarini saqlagan faol kimyoviy zaharli
  modda.
  Choilanish — tabiiy resurslarning yaroqsiz holga kelishi.
  |