title: BO‘LAJAK O‘QITUVCHILARDA ALGORITMIK KOMPETENSIYALARNI
text: BO‘LAJAK O‘QITUVCHILARDA ALGORITMIK KOMPETENSIYALARNI
  RIVOJLANTIRISH TEXNOLOGIYASI
  P.T. Abduqodirova
  Andijon davlat pedagogika instituti Informatika va aniq fanlar kafedrasi
  katta o‘qituvchisi
  Keyingi vaqtlarda Klaster so‘zi hayotimizning ko‘p sohalarida ishlatilmoqda. Aftidan bu
  so‘zga “O‘zbek tilining izohli lug‘ati” da ham duch kelmaysiz. Shunga qaramasdan qishloq
  xo‘jaligi, iqtisodiyot qolib pedagogikada ham uchrayotgan Klaster so‘zi ingliz tilidagi «cluster»
  so‘zining guruh, to‘p, to‘plam, bog‘, shoda degan ma’nolarini bildiradi. Bu atama kompyuter
  muhandisligida, ta’lim sohasida, astronomiya, musiqa, iqtisodiyot sohalarida vazifasiga ko‘ra
  jihatidan qo‘llaniladi.
  Sifatli ta’lim berish, kadrlar ilmiy salohiyatini oshirish, o‘quv adabiyotlarini yaratish, ta’lim
  – tarbiyaning umumiy yo‘nalishlarda klaster tizimi faoliyat olib boradi.
  Klasterni tashkil etishning asosiy maqsadlaridan biri, bo‘lajak o‘qituvchilarning
  maktablardagi malakaviy amaliyotini professional tashkil qilish, OTM bilan maktab o‘rtasidagi
  aloqadorlikni o‘rnatish, kommunikatsiyani yaxshilash, bitiruvchilarga manzilli ish o‘rinlarini
  taklif etish va ish bilan ta’minlashdir.
  Kreativlik insonning doimgidek fikrlashidan farqli o‘laroq, biror ish-harakat, faoliyat yoki
  jarayonning rivojlanishiga olib keladigan innovatsion g‘oyalarni yaratish, bundan tashqari, yuzaga
  kelgan muammolarni ijobiy hal qilishga yetarlicha tayyorgarligini ifodalovchi qobiliyatidir.
  96
  https://president.uz/oz/lists/view/4308
  316
  “Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
  takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
  JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
  06.12.2022
  Shaxsning kreativ salohiyati ijodiy faoliyatning dastlabki sharti va natijasi sanalib, uning
  umumiy xususiyati sifatida namayon bo‘ladi. Bu sifat esa shaxsning o‘z-o‘zini namoyon qila olish
  layoqatiga egaligini va tayyorligini ifodalaydi. Shuningdek, kreativ potensial negizini har bir
  ta’lim oluvchining shaxsiy qobiliyatlari, tabiiy va ijtimoiy quvvatining bir butun holda yuzaga
  chiqishi tashkil qiladi.
  Kreativ salohiyat umuman olgan ijodkorlik bilan chambarchas bog‘liq holda bilish
  jarayoniga yo‘naltirilgan, an’anaviy tafakkur yuritishdan farqli ravishda fikrlashning tezkorligi va
  egiluvchanligida, yangi g‘oyalarni yaratish, qobiliyati, shuningdek, shaxs xarakteriga xos jihatlar
  – bir qolipda fikrlamaslikda, o‘ziga xoslik, tashabbuskorlik, noaniqlikka toqat qilishda, zakovatli
  bo‘lishda aks etadi.
  Odatda, talabaning kreativlik layoqatiga ega bo‘lishi muayyan muammolarni hal qilishga
  intilishi, kichik ilmiy-tadqiqot ishlarini amalga oshirishi va bu jarayonda qiziqish doirasi bir xil
  bo‘lgan tengdoshlar bilan o‘zaro ijodiy hamkorlikka erishishi muhim ahamiyatga ega. Bu kabi
  qobiliyatlar algoritmlash va dasturlashda muhim ahamiyat kasb etadi.
  Dasturlashni o‘qitish uchun o‘qituvchi avvalo “Informatika” fanini, uning usullarini chuqur
  egallagan bo‘lishi, rivojlanish tarixini bilishi, kreativ va mantiqiy fikrlay olishi lozim.
  Kompyuterni biron bir amalni bajarishga majburlash uchun, siz (yoki boshqalar) unga nima
  hoxlayotganingizni aniq, batafsil aytishingiz kerak.
  Dasturlash, xattoki keng miqiyosda, kattaroq ilmiy fanning qismi xisoblanadi. Biz uni
  dasturiy
  ta’minot
  bilan
  bog‘liq
  axborot
  texnologiyalari,
  kompyuter
  texnikasi,
  kompyuterlashtirilgan fanlar yoki boshqa ilmiy fanning bir qismi sifatida ko‘rishimiz mumkin.
  Dasturlash informatikada, texnikada, fizikada, biologiyada, meditsinada, tarixda, adabiyotda va
  boshqa akademik sohalarda qo‘llanadigan qo‘shimcha texnologiyadir.
  Dasturlash - amalda qo‘llash, tajriba asosida tahrirlash, tekshirish imkoniyatini yaratuvchi
  amaliy va fundamental masalalar yechilishini ifodalovchi asosiy uskunadir. Dasturlash - g‘oyalar
  va nazariya voqelik bilan to‘qnashuvchi fandir; unda kompyuterlashtirilgan fanlar nazariy
  bo‘lmasdan eksperimental fanga aylanadi va olamga ta’sir etishni boshlaydi. Bunda qayd etish
  lozimki, dasturlash - amaliy va nazariy uslublarni amalga oshiruvchi vositalardir.
  Biz yuqoridagilarni inobatga olgan holda, bo‘lajak o‘qituvchilarda algoritmik
  kompetensiyalarni rivojlantirish uchun quyidagi Cluster + Creative + Learning Programming
  texnologiyasini ishlab chiqdik.
  Texnologiyani tarkibini Case + Diversity + Algoritm metodi bilan boyitdik. Mazkur metod
  barcha ma’lumotlarni bosqichma-bosqich, soddadan murakkabga tomon adaptiv taqdim etishda
  istalgan fan metodikasida foydalanish uchun qulay bo‘lgan hamda ta’limiy-informatsion
  kontekstdagi barcha faoliyat sohalarida o‘zaro integratsiya hamda ilm va reallik o‘rtasidagi
  bog‘liqlikni ifodalovchi, axborot bilan ishlash jarayonini tizimlashtirishga xizmat qiladi.
  Case + Diversity + Algoritm ishlash metodikasi shundan iboratki, aralash onlayn, offlayn
  ta’lim shakllarida, hamkorlikdagi va shaxsga yo‘nalgan case study ta’lim metodlari, ta’lim
  vositalaridan raqamli texnologiyalar, smart texnologiyalar, AKT lar va bosma materiallardan
  iborat. Jismoniy vertual kenglikda olib boriladi, baholash mezonlari motivatsion-shaxsiy, kognitiv,
  faoliyatga doir, korreksion baholovchi.
  Case + Diversity + Algoritm metodining Manchester usuli bo‘yicha statik yechim olish,
  Garvard usuli bo‘yicha diversifikatsion yechimga ega bo‘lamiz.
  Bu metodning amalga oshirish texnologiyasi ma’lumot bilan tanishish, topshiriqlarni
  aniqlash, yechish usulini aniqlash, javoblarni birlashtirish, natijani taqdim etish va baholashda
  ishtirok etish.
  Bu texnologiyani qo‘llashimizdan maqsad, bizga ma’lumki, masalaning algoritmini tuzishda
  talabadan ijodiy fikrlash, masalaga ijodiy yondoshish talab yetiladi. Tuzilgan algoritm asosida
  dasturlash tillarida berilgan masalaning dasturini tuzish oson. Demak, talaba birdaniga masalaning
  algoritmi va dasturini tuza olish imkoniga ega bo‘ladi. Shu o‘rinda biz masalani yechishda Klaster
  metodini qo‘llashni taklif qilamiz sababi, masala berilganda talabadan masaladagi asosiy
  |