title: 9-sinf Informatika va axborot texnologi
text: • Tizim cheklovlari: mijoz va tahlilchi oʻrtasida
  oʻtkaziladigan birinchi muhokama vaqtida tizimga ayrim
  cheklovlar qoʻyiladi. Masalan, bundan avvalgi boʻlimda
  koʻrib chiqilgan imtihon kengashida mijoz natijalarni
  markazlarga tarqatishda elektron usulni ham kiritishni
  istagan boʻlishi mumkin. Ammo tahlilchi texnik-iqtisodiy
  baholashni amalga oshirganidan keyin bunday amal
  yakuniy narxga taʼsir qiladi yoki loyiha oʻz vaqtida tayyor
  boʻlmaydi, degan qarorga kelingan. Bu tizim uchun cheklov
  hisoblanadi. Bu masala muhokamaning dastlabki qismida
  koʻrib chiqilganiga qaramay, bu haqda hujjatning soʻngida
  xabar berilishi mumkin. Shuningdek, ayrim dastlabki
  talablarni amalga oshirishda muammolar yuzaga kelishi
  mumkin. Chunki tizimni yakunlash uchun ajratilgan
  muddatda ularni tadbiq etib boʻlmas edi.
  • Tizim blok-sxemalari: bular toʻliq maʼlumot tizimini
  aks ettiradi va ayrim hollarda
  tizim arxitekturasi deb
  nomlanadi.
  • Dasturlarni kodlash: dasturga, ehtimol, tizim-blok
  sxemalari koʻrinishidagi original dizaynlar kabi har qanday
  amalga oshirilgan dasturlashning tafsilotlarini kiritish kerak
  boʻladi. Bu kodga toʻliq izoh berilishi shart.
  • Izohlar: har bir kod satri nimani bajarishini tushuntiradi va
  kodning ichida joylanadi.
  • Qoʻllanilgan oʻzgaruvchan qiymatlar roʻyxati: bu
  oʻzgaruvchan qiymat nomi, qoʻllanish sababi va maʼlumot
  turini oʻz ichiga oladi. Roʻyxat ikki maqsadga xizmat qiladi:
  agar qandaydir texnik xizmat koʻrsatilishi zarur boʻlsa,
  texnik xodimga yordam berish va oʻzgaruvchan qiymatlar
  qaytarilmasligini taʼminlash.
  • Fayl tuzilmasi: tizim tomonidan fayllarda qoʻllanilgan
  barcha katakchalarning maʼlumot turlarini belgilaydi.
  U, shuningdek, fayllar orasidagi bogʻliqlikni ham aks
  ettiradi. Agar tizim maʼlumot bazalaridan foydalansa, u
  holda bazalarni boshqarish tizimi bu yerga qoʻshilishi
  mumkin boʻlgan fayllar orasidagi aloqalarni aks ettiruvchi
  koʻrinishga ega boʻladi. Bu maʼlumot fayl tuzilmasi
  kelajakda oʻzgartirilishi kerak boʻlgan hollarda zarur boʻladi.