title: Sof monetar nazariya - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti
text: Sof monetar nazariya. Bu nazariya tarafdorlarining fikricha bozor iqtisodiyotida
  markaziy o’rinni pul va kredit egallaydi. Iqtisodiyotning siklli o’zgarishi eng avvalo
  pul massasi oqimini o’zgartirishga bog’liq.
  Iqtisodiy faollikning o’sishi, iqtisodiyotning ravnaq topishi, uning turg’unlik
  bilan almashinib turishiga yagona sabab pul oqimining o’zgarishidir. Tovarlarga
  talabning ortishi natijasida savdo, chakana narx o’sib, ishlab chiqarishning
  kengayishiga olib keladi.
  Pul oqimi (iste’mol xarajatlari summasi) pul miqdorining o’zgarishi natijasida
  o’zgaradi. Pul miqdorining kamayishi iqtisodiy faoliyat faolligini pasaytiradi.
  Pul va kredit tizimi beqaror tavsifga ega ekanligi sababli pul oqimini
  barqarorlashtirish murakkab hisoblanadi. Hozirgi paytda kredit pullari to’lov va
  muomala vositasi sifatida asosiy rolni o’ynaydi. Aynan bank tizimi kredit pullarni
  yaratadi, shunga ko’ra, pul oqimining o’zgarishida banklarning hisob stavkalari katta
  ahamiyat kasb etadi. Bu nazariyaning ayrim namoyandalari pulni harakatga
  keltiruvchi kuch sifatida qarab, muvozanatning buzilishiga asosiy sabab deb
  ko’rsatadilar.
  Ikkinchi guruhi esa pul tizimi mutanosiblikni buzmaydi, faqat mutanosiblikni
  buzilishiga olib keluvchi boshqa omillar uchun sharoit yaratadi, degan fikrni ilgari
  suradilar. Muvofiq ravishda monetar va nomonetar yo’nalish vujudga keldi. Monetar
  nazariyaning e’tiborli tomonlari sifatida quyidagilarni keltirish mumkin:
  1) yuksalish fazasi davrida kreditni kengaytirish tufayli kelib chiqqan ishlab
  chiqarish tuzilmasi nomutanosibliklarini tahlil qilinadi;
  371
  2) mazkur nomutanosibliklarning salbiy oqibati sifatida kelib chiquvchi inqirozlar
  tahlil qilinadi.
  Shunday qilib, bu nazariya jamg’arishning davriy ravishda oshib ketishi va
  mutanosiblik buzilishining asosiy sababi sifatida pulni ko’rsatadilar.