title: -AMALY MASHG’ULOT. (SI) XALQARO BIRLIKLAR TIZIMINI
text: |
  -AMALY MASHG’ULOT. (SI) XALQARO BIRLIKLAR TIZIMINI Pdf ko'rish
  |
  bet | 124/189 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 3,05 Mb. | | #246757 |
  Bog'liq Eshonqulova2-AMALY MASHG’ULOT. (SI) XALQARO BIRLIKLAR TIZIMINI
  O’RGANISH
  Ishdan maqsad:
  (SI) Xalqaro birliklar tizimini o’rganish
  to’g’risida ko’nikma va
  malakalarni shakillantirish
  Nazariy ma’lumotlar
  Muayyan obektni tavsiflovchi kattalik shu obekt uchun xos bo‘lgan miqdor
  tavsifiga ega ekan, bu kabi obektlar o‘zaro birgalikda ko‘rilayotganda faqat mana
  shu
  miqdor
  tavsiflariga
  ko‘ra tafovutlanadi. Buning uchun
  esa
  solishtirilayotganda obektlararo biror bir asos bo‘lishi lozim. Bu asosga
  solishtirish birligi deyiladi. Aynan mana shunday tavsiflash asoslariga
  kattalikning birligi deb nom berilgan.
  Ko‘rilayotgan fizikaviy obektning ihtiyoriy bir xossasining miqdor tavsifi
  bo‘lib uning o‘lchami xizmat qiladi. Lekin “uzunlik o‘lchami”, “massa
  o‘lchami”, “sifat ko‘rsatkichining o‘lchami” degandan ko‘ra “uzunligi”,
  “massasi”, “sifat ko‘rsatkichi” kabi iboralarni ishlatish ham leksik jihatdan,ham
  texnikaviy jihatdan o‘rinli bo‘ladi.O‘lcham bilan qiymat tushunchalarini bir-
  biriga adashtirish kerak emas. Masalan, 100 g, 10
  5
  mg, 10
  -4
  t - bir o‘lchamni 3 xil
  ko‘rinishda ifodalanishi bo‘lib, odatda “massa o‘lchamining qiymati” demasdan,
  “massasi (...) kg” deb gapiramiz. Demak kattalikning qiymati deganda uning
  o‘lchamini muayyan sonli birliklarda ifodalanishini tushunishimiz lozim.
  Kattalikning o‘lchami
  -
  Ayrim olingan moddiy obekt, tizim, hodisa yoki
  jarayonga tegishli bo‘lgan kattalikning miqdori bo‘lib hisoblanadi.
  Kattalikning qiymati
  -
  qabul qilingan birliklarning ma’lum bir soni bilan
  kattalikning miqdor tavsifini aniqlash.
  Qiymatning sonlar bilan ifodalangan tarkibiy qismini kattalikning sonli
  qiymati deyiladi. Sonli qiymat kattalikning o‘lchami noldan qancha birlikka
  farqlanadi, yoki o‘lchash birligi sifatida olingan o‘lchamdan qancha birlik katta
  (kichik) ekanligini bildiradi yoki boshqacha aytganda Q kattaligining qiymati uni
  o‘lchash birligining o‘lchami [Q] va sonli qiymati q bilan ifodalanadi degan
  ma’noni anglashimiz lozim:
  Q = q[Q].
  Endi yana kattalikning birligiga qaytamiz. Ikki xil metall quvur berilgan
  bo‘lib, birining diametri 1 m, ikkinchisiniki 0,5 m. Ularning ikkovini diametr
  bo‘yicha solishtirish uchun, muayyan bir asos sifatida olingan birlik qiymati
  bilan solishtirishimiz lozim bo‘ladi
  |
  | |