title: Каримова Д. А. Мусиқа ўқитишнинг инновацион технологиялари. (Ўқув 
  қўлланма) . – Т. 2011 й. 2-бет
text: 731
  xabar beruvchi milliy tasviriy san'atimiz namunalaridan biri bo‘lgan miniatyura
  san’ati o‘ziga xos o‘rinni egallaydi.
  “Miniatyura” deganda mumtoz qo‘lyozma kitob tarkibidagi asar voqealariga
  bag‘ishlab yoki alohida varaqda chizilgan mo‘jaz nafis surat tushuniladi.
  Miniatyura tarixan yangi so‘z bo‘lib, u XIX asrdan boshlab qo‘llanib kelinmoqda.
  San'atshunoslar, jurnalistlar kichik o‘lchamda chizilgan suratlarni miniatura deb
  atashlari natijasida qo‘lyozmalarga chizilgan sahifa, muraqqaa va lokli muqova
  yuzasidagi rasmlarni miniatyura deb atalishiga ko‘nikib qoldik.
  Aslida bunday
  hajman kichik va nozik ishlangan suratlarga “nafis san'at”, “mo‘jaz san'at” yoki
  “go‘zal san'at” iboralaridan birini qo‘llasak to‘g‘ri bo‘lar edi. Miniatyura so‘zi
  qo‘lyozma kitoblarga ishlangan mumtoz mo‘jaz suratlarga nom bulib qolishi bilan
  birga, bugungi kunda o‘lchamidan qat'iy nazar o‘rta asr liboslarida tasvirlangan
  inson ishtirok etgan suratlarga nisbatan ham qo‘llanilmoqda. Qadimgi Misr, Arab,
  Fors hududlarida shakllanib, temuriylar davrida Xuroson, Movarounnahrda yuqori
  darajaga ko‘tarilgan qo‘lyozma kitob va murakkab, bezakli suratlari XX asr
  boshlarida “miniatyura san'ati” deb nomlangan bo‘lsa, bugungi kunda jahon
  matbuotida “islom tasvir san'ati” yoki “musulmon tasvir san'ati” iborasi bilan
  atalmoqda.
  Sharqda miniatyuraning shakllanishida eng qadimgi markaz Misr davlati
  bo‘lgan. Qadimgi Misr fir'avnlarining maqbara devorlari rangli bo‘yoqlarda
  yassi
  usulda chizilgan suratlar bilan bezatilgan. Ilk o‘rta asrlarda miniatyura
  rangtasvirini nasroniylikka e'tiqod qiluvchi ko‘p misrliklar davom etdilar. IV-VI
  asrlarda kitob miniatyurasi kitobot san'atining yetakchi turiga aylandi. VII asrda
  arablar ishg‘ol etgan Suriya arab miniatyurasining asosiy markazlaridan biri
  sifatida ko‘rindi. Dastlabki arab miniatyura rassomlari suriyon nasroniylari edi.
  Ular orqali Bobil illyustratsiya an'analari arab rangtasviriga bevosita o‘girildi.
  IX-XIII asrlar davomida Yaqin va O‘rta Sharq mamlakatlari, Eron,
  Ozarbayjon va O‘rta Osiyo xalqlari bir-birlari bilan uzviy aloqada bo‘lib kelgan.
  732
  Bog‘dod, Sheroz, Tabriz, Samarqand kabi shaharlar madaniyat va taraqqiyotning
  markazi bo‘lib, o‘zlarining ko‘zga ko‘ringan
  olimlari, shoirlari hamda fan va
  madaniyat
  o‘choqlari
  bilan
  butun
  dunyoga
  tanilgan
  edi.
  Bu
  shaharlarda matematika va astronomiya, falsafa va tibbiyot, geografiya va
  badiiy adabiyot, me'morchilik va hunarmandchilik o‘zining yuqori rivojlanish
  bosqichiga erishgan. Uning o‘rnini esa qo‘lyozma kitoblarga ishlangan
  bezaklar - miniatyura san'ati egalladi. Miniatyuraning
  yuzaga kelishi va
  rivojlanishi, arab tilida badiiy adabiyotning ravnaqi, kitobning qadimda Sharqda
  ilmu ma'rifat manbai sifatida yuksak qadrlanganidan dalolat beradi. Miniatyura
  sahifalarni ziynatlash, muqova bezagi bilan bir qatorda qo‘lyozmaning eng asosiy
  murakkab dekorativ belgilaridan birini tashkil qiladi, Miniatyuraning asosiy
  ahamiyati matn mazmunini tushuntirish va umuman olganda,
  dunyoviy xarakterga
  ega bo‘lgan asarlarni bezashdan iborat bo‘lgan.
  Oʻrta asrlarda Sharqda miniatyuraning oʻziga xos maktablari shakllangan.
  Arab miniatyurasida bir qator maktablar ajralib turadi: Misr, Suriya, Iroq;
  Afgʻoniston, Oʻrta Osiyo, Ozarbayjon, Eron, Buxoro, Hindiston qoʻlyozma
  kitoblarining barcha bezaklari oʻzaro uygʻunlikda bogʻlangan. Miniatyura
  qoʻlyozma kitoblarning moʻʼjaz rasmlari va alohida ishlangan rasmlar sifatida XII-
  XIX asrlarda Sharqda keng tarqalgan. Avval ilmiy qoʻlyozmalar, keyinchalik
  badiiy asarlarga rasmlar ishlangan. Badiiy adabiyot, asosan, epik sheʼriyat —
  masnaviy, dostonlar , qoʻlyozmalarini ziynatlash uchun yaratilgan miniatyuralar
  alohida turkumni tashkil qiladi. Buyuk musavvir sifatida Sharqda Moniydan soʻng
  Junaid Bagʻdodiy,
  Xoja Abdulhay, Mahmud Siyohqalam, Gʻiyosiddin Naqqosh,
  Mirak Naqqosh, Kamoliddin Behzod, Qosim Ali, Mahmud Muzahhib, Abdulla
  Musavvir, Basavan, Rizoyi Abbosiy va boshqalarning nomlari mashhur.
  Shayboniylar va Temuriylar davrida alohida varaqlarga miniatyura ishlash va
  ulardan muraqqa tuzish anʼanaga aylangan. VIII
  asr boshlarida Buxoroda
  miniatyura maktabi shakklangan. VIII-X asrda ishlangan Buxoro miniatyura
  733
  maktabiga oid miniatyura asarlari hozirda dunyo muzeylarida saqlanib
  kelinmoqda. Jumladan Fransyaning Louvre muzeyi da hamda Amerikaning
  metropolitan, Rossiyaning Ermitaj muzeyida. XV asr oxirida Samarqandda
  Samarqand miniatyura maktabi shakllangan, keyinchalik u Hirot miniatyura
  maktabining shakllanishiga taʼsir koʻrsatgan. Amir Temur qurgan bogʻlardagi
  koʻshklar ham devoriy rasmlar bilan bezatilgan. Temuriylar
  saroylarida alohida
  kutubxonalar tashkil etilib, u yerda mohir xattot va kitobat axli, jumladan,
  musavvirlar ham faoliyat koʻrsatgan. Husayn Boyqaro va Alisher Navoiy davrida
  ham kitobat sanʼati va miniatyura taraqqiyotiga katta eʼtibor berilgan. Temuriylar,
  Shayboniylar, Boburiylar davri miniatyura asarlari jahonning eng nufuzli muzey,
  kutubxona va shaxsiy toʻplamlarida saqlanadi.