title: Qabul qilingan paxta sifati va vaznini aniqlash
text: Bog'liq SANOAT KORXONALARIDA ISHLAB CHIQARISHNI Укув кулланма
  Qabul qilingan paxta sifati va vaznini aniqlash. Paxta xom-ashyosinig
  sifatini aniqlash uchun namuna olish O‗zRST 643-95 «Paxta.Namuna tanlash
  usullari» davlat standarti asosida amalga oshiriladi.
  Namuna tayyorlov maskanida paxtani tortish oldidan olinadi. Namunani
  paxtani tushirish paytida ham olish mumkin.
  Namlikni aniqlash O‗zRST 644-95 «Paxta.Namlikni aniqlash usullari»
  standarti bo‗yicha, ifloslikni aniqlash O‗zRST 593-92 «Paxta Iflosliklarni aniqlash
  usullari» standarti bo‗yicha amalga oshiriladi.
  Olingan namunaning namligi va iflosligini aniqlash, namuna solinadigan
  tunuka bankalarni saqlash uchun bostirma ostida quyosh nurlari tushmaydigan,
  chang va yog‗in-sochindan himoyalangan alohida joy ajratish zarur.
  Sifat ko‗rsatkichlarini aniqlash uchun olib kelingan paxta partiyasining turli
  joylaridan namuna olinib, tekshiriladi.
  Tashib keltirilagan paxta partiyalaridan namuna I zona klassifiqatori
  tomonidan topshiruvchi ishtirokida har 2 tonna paxta hisobidan qo‗l bilan olinadi.
  Namuna kamida uch joydan, turli qatlamlardan taxminan 100-150 gramdan
  olinadi.
  Paxtaning navi, namlik va ifloslik darajasi amaldagi usullar, sozlangan jihoz
  va uskunalar yordamida aniqlanadi.
  Saralovchitomonidan namuna olishning to‗g‗riligi, laborantlarning ishlari,
  laboratoriyadagi jihoz va uskunalarning sozligini muntazam ravishda nazorat qilib
  turish paxta zavodi texnika nazorati bo‗limining boshlig‗i hamda laboratoriya
  mudiri (katta laborant) zimmasiga yuklatiladi.
  Nazorat tekshirishlarda hamma paytlarda quyidagicha foiz ko‗rsatkichlariga
  yo‗l qo‗yish mumkin: iflosligi bo‗yicha bir marta tekshirishda 10 foiz (nisbiy),
  namligi bo‗yicha uch marta takroriy tekshirishda – 5 foiz (nisbiy).
  Agar dastlabki va qayta tekshirishlar orasidagi ko‗rsatkichlarining farqi
  yuqoridagidan ortmasa, dastlabki tahlil natijalari to‗Qri deb hisoblanadi.
  85
  Saralovchi kunlik o‗rtacha namunalar solingan har bir katta bankaga tahlil
  natijalari yozilgan №2 – XL shaklidagi ma‘lumotnomani yopishtiradi. Bu
  ma‘lumotnomaga namuna olgan saralovchi va xo‗jalik vakili imzo chekadi.
  Laborant paxtaning navi, namligi va iflosligi uchun tahlil o‗tkazgandan
  so‗ng natijalarni №2– XL shaklidagi ma‘lumotnomaga va laboratoriya jurnaliga
  qayd etib, imzo chekadi.
  Ma‘lumotnomaning old tomoniga saralovchi va paxta topshiruvchi, orqa
  tomoniga namuna olgan saralovchi, laboratoriya mudiri (katta laborant) imzo
  chekadilar.
  Ma‘lumotnoma to‗lg‗azilganidan so‗ng buxgalteriyaga topshiriladi.
  Kunlik o‗rtacha olingan namunalar paxtani qabul qilish tugagach xo‗jalik
  kun bo‗yi topshirgan paxtaning umumiy hisobiga qo‗shiladi.
  Tayyorlov maskani laboratoriyasi tomonidan partiyalar (xo‗jaliklar, bo‗lim,
  brigadalar) bo‗yicha paxtaning namligi va iflosligini aniqlash uchun o‗tkazilgan
  tahlil natijalari uning konditsion vazniga haq to‗lash uchun yakuniy xulosa deb
  hisoblanadi.
  Xo‗jaliklar bilan pul hisob-kitoblari hamda rejani bajarish hisoblari
  paxtaning har kuni aniqlab berilgan konditsion vazni asosida amalga oshiriladi.
  Paxtaning kilogrammlar hisobidagi konditsion vazni quyidagi formula bilan
  hisoblanadi:
  ;
  100
  100
  Wф Wр Мр Мк
  (3.6)
  ;
  100
  100
  Зр Зф Мф Мр
  (3.7)
  Bunda, Mr – paxtaning iflos aralashmalari hisobiy me‘yorga
  keltirilgan vazni, kg;
  Mf – qabul qilib olingan paxtaning fizik vazni, kg;
  Wr – namlikning 9,0% - ga teng bo‗lgan vazniy
  86
  nisbatining hisobiy me‘yori;
  Wf – haqiqiy namlikning vazniy nisbati; %;
  Zr – iflos aralashmaning 2,0 % ga teng bo‗lgan hisob vazn
  ulushi, me‘yori;
  Zf – paxtaning iflos aralashmalarining % haqiqiy vazn
  ulushi, %.
  Konditsion vaznni hisoblash dastlabki o‗nlik belgisigacha aniqlik bilan
  amalga oshiriladi va butun songa yaxlitlanadi.