title: Kalit so‘zlar - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current...
text: |
  Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current problems of programming Pdf ko'rish
  |
  bet | 341/551 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 15,84 Mb. | | #234763 |
  Bog'liq Asosiy oxirgi 17.05.2023 18.20Kalit so‘zlar:
  raqamli texnologiya, grafik dasturlar, quyosh kollektori, vakuumli diod,
  to‘yinish toki
  Аннотация:
  В данной статье в ходе лабораторных занятий использовались
  цифровые технологии. Результаты, полученные в эксперименте, были
  представлены в виде графиков и проанализированы с помощью графических
  программ.
  Ключевые слова:
  цифровые технологии, графическое программное обеспечение,
  солнечный коллектор, вакуумный диод, ток насыщения
  Abstract:
  In this article, digital technologies were used in the course of laboratory
  training. The results obtained in the experiment were graphed and analyzed using graphic
  programs.
  Key words:
  digital technology, graphics software, solar collector, vacuum diode,
  saturation current
  Raqamli texnologiyalar jamiyatning barcha jabhalariga kirib borishi, axborot oqimining
  keskin ravishda ortishi, axborot almashinuvi, boshqaruv va texnologik jarayonlarni
  avtomatlashtirish ko‘lamining kengayib borishi, umuman aytganda, jamiyatni
  axborotlashtirish jarayoning jadallashib borishi har bir pedagogdan ta’limda
  qo‘llaniladigan raqamli texnologiyalarning imkoniyatlarini, usul va vositalarini
  mashg‘ulotlarida integrasiya qilishni talab etadi. Ta’limda qo‘llaniluvchi raqamli
  texnologiyalar pedagogik dasturiy vositalar hisoblanib, kompyuter texnologiyalari
  yordamida o‘quv jarayonini qisman yoki to‘liq avtomatlashtirish uchun mo‘ljallangan
  didaktik vositalar tarkibiga kiradi. Ular ta’lim jarayoni samaradorligini oshirishning
  istiqbolli shakllaridan biri bo‘lib, zamonaviy texnologiyalarga oid o‘qitish vositasi sifatida
  ishlatiladi. Ta’limda axborot texnologiyalari tarkibiga: o‘quv fani bo‘yicha aniq didaktik
  maqsadlarga erishishga yo‘naltirilgan dasturiy mahsulot, texnik va metodik ta’minot,
  qo‘shimcha yordamchi vositalar kiradi[1].
  Fizika o‘qitishda komyuterlarning qulayligini yana bir yo‘nalishi, laboratoriya sharoitida
  amalga oshirish mumkin bo‘lmagan jarayonlarni va tajribalarni modellashtirishdan
  iboratdir. Modellashtirilgan dasturlardan foydalanishning maqsadi, o‘qitishning boshqa
  usullari qo‘llanganda tasavvur qilish, ko‘z oldiga keltirish qiyin bo‘lgan materiallarni
  tushunarli bo‘lishini ta’minlashdan iborat[2].
  Fizikadan laboratoriya mashg‘ulotlarini o‘qitishda raqamli texnologiyalarni tadbiq etish
  muhim ahamiyatga ega. Fizikadan laboratoriya mashg‘ulotlarini o‘qitishda olingan
  natijalarni tahlil qilishda dasturiy vositalarning o‘rni muhimdir. Talabalar tomonidan
  tajribada olingan natijalarni tahlil qilishda OriginPro8.5 dasturidan foydalanish mumkin.
  Ushbu dasturdan pedagog va talabalar foydalanish juda qulay. Talabalar tomonidan
  olingan natijalar Exell dasturiga kiritiladi va shu faylni dasturga kiritilsa tajriba grafigini
  chizish mumkin. Quyosh kollektorining effektivligini issiqlik izolyasiyasining funksiyasi
  412
  sifatida aniqlash laboratoriyasini bajarishda olingan natijalarni taqqoslash va tahlil qilishda
  ushbu dasturdan foydalanish mumkin. Quyosh kollektori quyosh radiasiyasini yutadi va
  o‘zi hamda to‘ldirilgan suvni qizdiradi. Quyosh kollektorining effektivligi η suv yutgan
  issiqlik energiyasining Δ
  Q
  kollektorga tushayotgan radiasion energiyaga ΔΕ nisbati bilan
  o‘lchanadi:
  𝜂=Δ𝑄/ΔΕ (1)
  Tajribalarda quyosh kollektori issiqlik izolyasiyasi bilan hamda usiz qo‘llaniladi. Bunda
  bakda suvning temperaturaviy xarakteristikalari o‘lchanadi. Talabalar tomonidan 30 minut
  davomidagi har bir minut intervalidagi o‘rtacha haroratlar olinadi. Olingan natijalarni Excel
  dasturiga kiritiladi yoki qo‘lda kiritsa ham bo‘ladi.
  Excel dasturini OriginPro dasturiga yuklanadi va grafigni chizish paneli tanlanadi.
  Shunda ekranda grafik hosil bo‘ladi. Quyida tajribada olingan natijalarning grafiklari
  keltirilgan.
  1-rasm. Bak temperaturasi vaqt funksiyasi sifatida
  Grafikdan ko‘rinadiki,
  issiqlik izolyasiyasiz holda bakdagi temperatura tezroq ortadi.
  Issiqlik izolyasiyasi bilan holda radiasion energiyaning bir qismi akslanadi, ya’ni quyosh
  kollektoriga tushayotgan radiasion energiya amalda kam bo‘ladi.
  2 va 3 rasmlardagi grafiklardan ko‘rinadiki, o‘lchash vaqti ortishi bilan temperatura
  chiziqli ortadi. Oqim tezligi ortishi bilan temperatura tezroq ko‘tariladi, chunki bu holda
  suv ko‘proq nur energiyasini oladi. Shunday qilib, bu holda nur energiyasidan suv olgan
  issiqlik energiyasining ulushi ko‘proq. Oqimning past tezliklarida quyosh kollektorining
  bevosita chiqishidagi temperatura yuqori bo‘ladi.
  2-rasm. Temperaturaning vaqtga bog‘liqlik grafigi
  413
  3-rasm. Temperaturaning vaqtga bog‘liqlik grafigi.(qora-sekin, qizil-o‘rtacha va yashil-
  katta oqim tezliklaridagi alohida-alohida olingan grafiklar)
  Vakuumli diod-ichida vakuum hosil qilingan, germetik yopiq ikki elektrodni o‘z ichiga
  olgan shisha lampadan iborat, o‘zidan elektronlar chiqaradigan termoelektrik katod va
  anoddan iborat qurilma. Agar lampaning katodi va anodi orasiga yetarlicha kuchlanish
  qo‘yilsa shu ikki qutb o‘rtasida elektr toki vujudga keladi. Katod elektr toki yordamida
  qiziydigan simdan iborat bo‘lib u elektr kuchlanishi ta’sirida elektronlarni ajratib chiqaradi.
  Qizigan katod o‘zidan elektronlarni chiqaradi(termoelektron emissiya). Agar anod
  potensiali katod potensialiga nisbatan musbat bo‘lsa, elektronlar anodga tomon tezlanish
  oladi va anod toki hosil bo‘ladi. Anod tokining qiymati, boshqa narsalardan tashqari, anod
  va katod o‘rtasidagi kuchlanishga (anod kuchlanishi) bog‘liq bo‘ladi. Grafikdan ko‘rinadiki,
  anod tokining anod kuchlanishiga bog‘lanishi Om qonuniga bo‘ysunmaydi. Tok kuchi
  petensialalar ayirmasining o‘sishi bilan dastlab sekin, keyin tezroq so‘ngra yana sekin orta
  borib, kuchlanishning biron qiymatidan boshlab o‘zgarmay qoladi. Shu vaqtda tok kuchi
  to‘yinish to‘ki deb ataladi. Tokning to‘yinishiga sabab katod elektrodi o‘zidan elektronlarni
  chiqarmay qoladi(4-rasm).
  4-rasm. Kuchlanishining uch har xil qiymati U
  1
  , U
  2
  va U
  3
  lar uchun anod toki I
  A
  ning anod
  kuchlanishi U
  A
  dan bog‘liqligi.
  Hajmiy zaryadlarning chegaralash sohasi va to‘yinish sohasi aniq ajralib turibdi.
  Qizdirish kuchlanishining kattaroq bo‘lishi to‘yinish tokining kattaroq bo‘lishiga olib keladi.
  Bu esa to‘yinish tokining katoddan ajralib chiqayotgan elektronlar soniga tog‘ri
  proportsional bo‘lish faktini tasdiqlaydi.
  414
  5-rasm. Hajmiy zaryadlarning chegaralash sohasi
  Grafikdan hajmiy zaryadlarning chegaralash sohasi:
  anod kuchlanishi U
  A
  ning
  funksiyasi sifatida ko‘rishimiz mumkin.. Anod tokining katod kuchlanishiga bog‘liqligini
  Lengmyur-Chayld tenglamasi yordamida ifodalanadi:
  U
  A
  yoki I
  A
  (2)
  Lengmyur-Chayld tenglamasiga asosan natija to‘g‘ri chiziqdan iborat bo‘ladi. Anod
  potensiali barcha hollarda katod potensialidan katta bo‘lishi zarur, aks holda dioddan tok
  o‘tmay qoladi. Diodning bu xossasi elektr tokining faqat bir tomonga o‘tish imkonini beradi
  va shu sababli o‘zgaruvchan tokni o‘zgarmas tokka tog‘rilashda ishlatiladi.
  Xulosa qilib aytganda laboratoriya mashg‘ulotlarini o‘tkazish jarayonida olingan
  natijalarni grafikli dasturlardan foydalanish talabalarning fizikaviy jarayonlarni
  tushunishga, tahlil qilishga, taqqoslashga hamda fizik hodisalarning mohiyatini yanada
  chuqurroq anglashga imkon beradi. Qolaversa, talabalarning fizik dunyoqarashlarini
  kengayishiga xizmat qiladi.
  |
  |
  Bosh sahifa
  Aloqalar
  Bosh sahifa
  Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current problems of programming
  |