title: KVANT O'RADAGI MINIZONALARARO ELEKTRON O'TISH ENERGIYASINI BAHOLASH
text: |
  KVANT O'RADAGI MINIZONALARARO ELEKTRON O'TISH ENERGIYASINI BAHOLASH Pdf ko'rish
  |
  bet | 276/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
  Bog'liq ТўпламKVANT O'RADAGI MINIZONALARARO ELEKTRON O'TISH ENERGIYASINI BAHOLASH
  A.I.Xalmatov
  1
  , A.A.Xalmatova
  2
  , D.M.Muqimjonov
  1
  1
  Namangan muhandislik-texnologiya instituti
  2
  Namangan viloyati Norin tuman 7-sonli umumiy o’rta ta’lim maktabi
  Anotatsiya. Klassik fizika qonunlarini juda kichik massali zarralarga tatbiq qilishda olingan
  xulosalar klassik tasavvurlarni tubdan o
  ʻ
  zgartirishni talab qildi. Klassik fizikada qizdirilgan jism
  nurlanishi energiyasining qiymatlari uzluksiz bo
  ʻ
  ladi, deb faraz qilinadi. 1900-yilda M. Plank
  moddada elektromagnit nurlanishni muvozanatda bo
  ʻ
  lish shartini tadqiq qildi. U nurlanish
  energiyasi chiqayotganda yoki yutilayotganda faqat uzlukli (kvantlangan) qiymatlargagina ega
  bo
  ʻ
  lishi mumkinligi to
  ʻ
  g
  ʻ
  risidagi gipotezani ilgari surdi. 1905-yilda A. Eynshteyn yorug
  ʻ
  lik tushayotgan
  metallardan tashqariga elektron chiqish hodisasi (fotoeffekt) ni tekshirib, energiya faqat yutilib yoki
  chiqibgina qolmay, u nurlanish kvanti — foton ko
  ʻ
  rinishida ham mavjud bo
  ʻ
  ladi, degan xulosaga
  keldi. Foton energiyasi
  �
  =
  ℎ
  �
  ga teng, bunda
  ℎ
  — Plank doimiysi,
  �
  — elektromagnit nurlanish
  chastotasi.
  1913-yilda N. Bor yorug
  ʻ
  likning kvantlar nazariyasini atomlarning tuzilishi masalasiga tatbiq
  qilib, atomdagi elektron shu atom yadrosining atrofida klassik mexanika qonunlariga bo
  ʻ
  ysunadigan
  aniq orbitalar bo
  ʻ
  yicha harakat qilishini ko
  ʻ
  rsatdi. Bunda orbitalarning har birida elektron aniq
  energiyali holatda, ya
  ʼ
  ni barqaror holatda bo
  ʻ
  lib, hech qanday nurlanish ro
  ʻ
  y bermaydi (Bor
  postulatlari). Atomning nur yutishi yoki nur chiqarishi faqat elektronning bir orbitadan boshqa
  orbitaga o
  ʻ
  tishi bilan bog
  ʻ
  liq.
  Bor nazariyasi eng sodda atom — vodorod atomining nurlanish xususiyatlarini tushuntirib
  bera oldi. Ammo murakkab atomlarga, molekulalarga bu nazariyani qo
  ʻ
  llashning iloji bo
  ʻ
  lmadi.
  1924-yilda L. de Broyl modda yorug
  ʻ
  lik kabi ham zarra, ham to
  ʻ
  lqin xususiyatlariga ega bo
  ʻ
  ladi,
  degan gipotezani ilgari surdi. L. de Broyl aytgan moddiy zarraning to
  ʻ
  lqin xususiyatlari qar
  tomonlama tasdiqlandi. Shunday qilib, korpuskulyar-to
  ʻ
  lqin dualizmi g
  ʻ
  oyasi tasdiqlandi: bu g
  ʻ
  oyaga
  binoan, to
  ʻ
  lqin xususiyatga ega ob
  ʼ
  yektda zarra xususiyati ham uyg
  ʻ
  onadi, zarra esa ma
  ʼ
  lum
  sharoitlarda o
  ʻ
  zini to
  ʻ
  lqinlardek tutadi.
  1926-yilda E. Shryodinger zarralar harakatining to
  ʻ
  lqin nazariyasi ustida ishlab, moddiy
  zarralarning zarra va to
  ʻ
  lqin xususiyatlarini ifodalovchi tenglamani taklif qildi. Bu tenglama eng
  |
  | |