title: rivojlanayotgan hamma sohalar o‘ta muhim hisoblanib bir-birini o‘zaro
text: rivojlanayotgan hamma sohalar o‘ta muhim hisoblanib bir-birini o‘zaro
  to‘ldirib boradi. Hech qaysi soha mustaqil ravishda rivojlana olmaydi va har bir
  542
  ko‘nikma sodda bo‘ladimi yoki murakkabmi, boshqa ko‘nikmada o‘z ifodasini
  topadi.
  Rivojlanish doiralarining o‘zaro bog‘likligidan tashqari, integratsiya
  yondoshuvi ham bola rivojlanishiga taalluqi hamma sektorlarni o‘zaro bir-biriga
  bog‘lab yuboradi, ular: ta’lim, e’tibor va himoyadir.
  Bolalarda mayda qo‘l motorikasini rivojlantirish
  Bolalarning mayda qo‘l motorikasini rivojlantirish ular tafakkurining kuchli
  rivojlanishiga zamin tayyorlashi ko‘p psixolog va pedagoglar tomonidan ta’kidlab
  o‘tilgan. Masalan, M.I.Koltsova, Ye.I.Isenina, A.V.Antakova-Fomina va boshqalar
  mayda qo‘l motorikasining rivojlanganligi bolalar nutqini shakllanishida ijobiy
  ta’sir ko‘rsatadi deb ta’kidlasalar. P.Losev mayda qo‘l motorikasi va barmoqlar
  harakatini mutanosibligi bolalarni maktabgacha yoshda to‘g‘ri rivojlanishining eng
  muhim masalalardan biridir, deb hisoblaydi.
  N.S.Jukova, Ye.M.Mastyukova, T.B.Filecheva, S.I.Bot va boshqalarning
  maxsus adabiyotlarida bo‘lsa, mayda qo‘l motorikasini rivojlantirish yo‘llari orqali
  nutqida nuqsoni bo‘lgan bolalarning nutqini to‘g‘ri shakllantirishga yo‘naltirilgan
  usullar berilgan.
  Shuningdek, M.Montessorining didaktik materiallari ham, aynan sensorika
  va motorikani rivojlantirishga qaratilgan hamda eng, avvalo, bolaga uning o‘z
  yoshiga mos motorika va sensorika orqali ruhiy shakllanishiga yordam beradi.
  Didaktik maqsadlarga qaratilgan motorika umumiy, hissiy, nutqiy va ijtimoiy
  rivojlanishga ta’sir etadi.
  Bola rivojlanishiga yagona yondфshuv
  Bola to‘laqonli shaxs sifatida
  543
  Butun dunyoda, bolaning rivojlanishiga dominant yondoshuv yagonadir.
  Bola yaxlitlik sifatida qaraladi, tanasi, aqli, hissiyoti va ijodkorligini inobatga
  olgan holda. Shu bilan birga shaxsiy tarixi va ijtimoiy kelib chiqishi ham
  93
  .
  Bu rivojlanish nazariyasi dunyoning barcha davlatlarida turli ilmiy ishlarda
  ko‘rib chiqilgan.
  Ilmiy tadqiqotlar bolaning rivojlanishi va ovqatlanishidagi sifat, e’tibor
  berish, va albatta, o‘qitish orasida bog‘liqlik borligini ko‘rsatdi. Aniq qilib
  aytadigan bo‘lsak, 0-6/7 yosh bolalar orasidagi rivojlanishda, muhim narsalar bu:
  Jismoniy, aqliy, ijtimoiy, hissiy va ruhiy baholash yoshi kattaroq bolalardan
  kattalarning rivojlanish fazasi turlicha bo‘ladi va o‘zining ritmi, bosqichlari va
  ko‘rsatmalari bilan farq qiladi.
  Zamonaviy jamiyatlarda, bolaning jismoniy, aqliy, bilishi(idrok etishi) va ijtimoiy
  hissiy ko‘nikmalari progressiv transformatsiyalar bilan bog‘liq. Transformatsiyaga
  qobiliyatlarning rivojlanishi, qanchalik rivojlanganligi, muloqot, o‘ynash va
  o‘rganish kiradi. Bu davr bola ota-onasi, aka-ukasi, tengdoshlari bilan muloqotga
  eng muhtoj davr hisoblanadi;
  Bolaning rivojlanishi juda hissiyotli bo‘ladi, shuning uchun ovqatlantirishda ota-
  onaning mehri kam bo‘lsa, yoki e’tiborsizlikka yo‘l qo‘yilsa, bolaning
  rivojlanishiga zarar yetadi
  Xoh ichkarida bo‘lsin, xoh tashqarida bo‘lsin, bolaning harakatlanishini cheklab
  qo‘yadigan muhit bo‘lmasligi kerak hamda xavfsiz bo‘lishi kerak.
  Minglab tamoyillar haqida gapirishimiz mumkin, lekin aynan bittasi to‘g‘ri degan
  tushuncha yo‘q, chunki bola yashagan davr, sharoit, oila, ijtimoiy, iqtisodiy,
  siyosiy va bir qancha yana xos faktorlar mavjud.
  93
  Moss, P., Petrie, P. (2002), From Children’s Services to Children’s Spaces: public provision, children and childhood.
  London: Routledge Falmer.
  544
  Ilk davrlardagi aralashuv bolaning aqliy va jismoniy faoliyatidagi
  kamchiliklarini bartaraf etadi.
  Xulosa shundan iboratki, biz, ilm fan, bolaning dastlabki olti yoshi uning
  keyingi rivojlanishi uchun juda muhim davr ekanligiga qo‘shilamiz.
  Bola rivojlanishiga yagona yondoshuv deganda nimani tushunamiz?
  Bola haqidagi umumiy tushunchada insoniyatning barcha sohalardagi
  yutug‘i va rivojlanishi o‘zaro bog‘liq.
  Atrof muhit bilan muloqotga kirib, bola ham shu muhitga aralashganini
  tushuna boshlaydi. Har bir bolaning atrof muhitni “ishg‘ol qilishi” uning murakkab
  bosqichlarni bosib o‘tayotganligini bildiradi. Bunga harakatlar, hissiyotlar va
  jarayonlar kiradi.
  |