title: O„tuvchi radiatsiya - Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti f. T. Hakimova, N. X. Xoliyeva fuqaro muhofazasi
text: |
  Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti f. T. Hakimova, N. X. Xoliyeva fuqaro muhofazasiBog'liq Fuqaro muhofazasiO„tuvchi radiatsiya. O‗tuvchi radiatsiya - gamma nurlari va netronlar
  oqimidan tashkil topgan. Radiatsiya nurini manbai yadro aslahasi portlaganda
  ketadigan yadroviy reaksiya hamda yadrolarni radioaktiv parchalanishidan hosil
  bo‗ladi. Radiatsiya omilining ta‘sir vaqti 15-25 s. ni tashkil etadi. Bu omilni asosiy
  shikastlantiruvchi ta‘siri - nurlanish dozasi (D) hisoblanadi.
  Nurlanish dozasi bir birlik nurlanayotgan muhitni yutgan ionlovchi nurlari
  energiyasi miqdoriga teng rentgen va greylarda o‗lchanadi.
  Radiatsiya omilining ta‘siri ionlashtirish xususiyatiga ega bo‗lganligidan
  nurlanish kasalligini keltirib chiqaradi.
  Nurlanish kasalligiga uchragan odamlarda infeksiyaga qarshilik ko‗rsatish
  (immunitet) keskin kamayib, to‗qimalarni kislorodga tuyinmaganligi hamda qonni
  ivimasligi xususiyatlari paydo bo‗ladi.
  Radiatsiya nurlaridan ishonchli saqlovchi vosita himoya inshootlari
  hisoblanadi. Himoya inshootlari gamma nurlarini turli darajada susaytiradi, chunki
  ular turli xil materiallardan qurilgan bo‗ladi. Eng ishochli himoya inshooti
  qo‗rg‗oshindan, temir, temir-betonn va hokazo materiallardan qurilgan boshpanadir.
  Radioaktiv ifloslanish. Yadro aslahaning bu ta‘sir omili boshqa shikastlovchi
  omillar ichida alohida o‗rin tutib, uning ta‘sir doirasi nafaqat aslaha portlaydigan
  rayon, balki o‗nlab, yuzlab uzoliqdagi joylarni o‗z ichiga oladi. Bu omil uzoq vatq
  davomida katta hududni zararlab, insonlar va hayvonot dunyosiga qattiq shikast
  yetkazadi.
  Radioaktiv
  zararlanishning
  manbai
  yadroviy
  portlovchi
  moddaning
  parchalangan qismlari, parchalanmagan yadroviy zaryadlar, aktivlangan tosh,
  tuproqlardan tashkil topgan bulut hisoblanadi. Bu atmosferaga ko‗tarilib eng yuqori
  balandlikka yetgandan keyin turg‗unlashadi va meterologik sharoitlarga qarab, har
  xil uzoqlikka tarqalib, yerga tushadi va o‗sha yerdagi hamma narsalarni zararlaydi.
  Porlash bulutida 35 ta kimyoviy elementning 80 ga yaqin izotopi hosil bo‗lib,
  yerga tushadi va ular ham o‗z navbatida parchalanib boradi.
  |
  | |