title: Axborotga bo’lgan ehtiyoj turlarini aniqlash
text: 428
  va ularning axborot ehtiyojlarini tasniflashda yordam beradigan boshqa tegishli
  ma’lumotlarini to’plash jarayoni orqali amalga oshiriladi.
  Foydalanuvchi axborotlarini tahlil qilish.
  Foydalanuvchilarning axborotga bo’lgan
  ehtiyojlari asosida ular bir qator axborotlar massiviga ega bo’ladi. Natijada,
  foydalanuvchilar o’rtasida bir axborotga nisbatan ehtiyoji bir xil bo’lgan foydalanuvchilar
  sinfi paydo bo’ladi. Bir xil axborotdan foydalanishiga qarab foydalanuvchilarga tez va aniq
  xizmat ko’rsatiladi.
  Foydalanuvchilarning profilini yaratish.
  Foydalanuvchilarning turli toifalarini va
  ularga mos axborot ehtiyojlarini ifodalovchi to’plam guruhlari yaratiladi. Bu guruh elektron
  kutubxona foydalanuvchilarining ehtiyojlarini yaxshiroq tushunishga va shunga mos
  ravishda o’z xizmatlari va resurslarini moslashtirishga yordam beradi.
  Shuningdek, elektron kutubxona tizimlarida foydalanuvchilarning axborot ehtriyojlarini
  baholash uchun turli xil matematik modellar mavjud [5, 6, 7]:
  1-jadval.
  Axborot
  ehtiyojlarini
  baholash
  modellar
  Axborot ehtiyojlarini baholash modellarining umumiy tavsifi
  Ehtimollik
  modellari
  Bu modellar fan va ta’limga oid axborot manbalarini foydalanuvchilarning axborot
  ehtiyojlariga mosligini baholash uchun ehtimollar nazariyasidan foydalanadi. Bu
  modelning eng mashhur namunasi Bayes modeli bo’lib, u foydalanuvchi so’rovlari sharti
  va manba mazmuni asosida tegishli bo’lish ehtimolini hisoblab chiqadi.
  Vektor fazo
  modellari
  Bu modellar manblar va so’rovlarni yuqori o’lchamli fazoda vektor sifatida ifodalaydi.
  Ular orasidagi o’xshashlikni kosinus o’xshashligi yoki Evklid masofasi kabi usullardan
  foydalanib hisoblaydi. Mashhur vektor fazo modellaridan biri bu axborot manbalaridagi
  atamalarni foydalanuvchi axborot ehtiyojlarning chastotasi bilan taqqoslab hisoblashdir.
  Yashirin
  semantik tahlil
  modeli
  Foydalanuvchining axborot ehtiyojlari va so’rovlardagi yashirin semantik modellarni
  aniqlash uchun matritsani factorizatsiya qilish usulidan foydalanadi. Tegishlilik ballarini
  hisoblash uchun ushbu modellardan foydalaniladi.
  Elektron kutubxona tizimlarida katta ko’lamli axborot maydonlaridan kerakli
  axborotlarni qidirish, ularni qayta ishlash va turli qulay shakllarda foydalanuvchiga tez
  yetkazib berish davr talabi bo‘lib qolmoqda. Ushbu maqolada bugungi kunda dolzarb
  bo‘lgan muammolardan biri bo‘lgan elektron kutubxonalarda foydalanuvchilarning axborot
  ehtiyojlari haqida fikrlar keltirildi. Lekin foydalanuvchilarning axborot ehtiyojlarini
  o’rganish, elektron kutubxona tizimlariga qo‘llash hozircha yetarlicha o‘rganilmagan va
  tadqiq qilinmagan. Foydalanuvchilarning axborot ehtiyojlarini elektron kutubxonalarga
  samarali qo‘llash orqali foydalanuvchilarni aynan xususiyatiga mos manbalarni taqdim
  etish muammosini bartaraf etish mumkin. Natijada foydalanuvchilar aynan o‘zlariga zarur
  bo‘lgan axborot manbalariga ega bo‘lishiga imkoniyat yaratiladi. Bu esa
  foydalanuvchilarning axborot ehtiyojlari asosida kitob mutolaasining ortishiga, o‘qishga
  bo‘lgan qiziqishning yuksalishiga hamda foydalanuvchilar vaqtining tejalishiga va eng
  asosiysi aholining axborotga bo‘lgan ehtiyojini qondirish darajasini oshirishga imkon
  beradi.