title: tovar
  ishlab chiqarish va sotishning qulayroq
text: 164
  Tarmoq ichidagi raqobat tovarlarning ijtimoiy qiymatini, boshqacha aytganda,
  bozor qiymatini aniqlaydi va belgilaydi. Bu qiymat, odatda, o’rtacha sharoitda ishlab
  chiqarilgan va muayyan tarmoq tovarlarining ahamiyatli qismini tashkil etadigan
  tovarlarning qiymatiga mos keladi.
  Tarmoq ichidagi raqobat natijasida texnika darajasi va mehnat unumdorligi
  yuqori bo’lgan korxonalar qo’shimcha foyda oladilar va aksincha, texnika jihatdan
  nochor korxonalar esa ishlab chiqarilgan tovar qiymatining bir qismini yo’qotadilar va
  zarar ko’radilar.
  Tarmoqlararo raqobat
  turli tarmoqlar korxonalari o’rtasida eng yuqori
  foyda normasi olish uchun olib boriladigan kurashdan iborat.
  Bunday raqobat
  kapitallarning foyda normasi kam bo’lgan tarmoqlardan foyda normasi yuqori
  tarmoqlarga oqib o’tishiga sabab bo’ladi. Yangi kapitallar ko’proq foyda keltiruvchi
  sohalarga intilib, ishlab chiqarishning kengayishiga, taklif ko’payishiga olib keladi.
  Shu asosda, narxlar pasaya boshlaydi. Shuningdek, foyda normasi ham pasayadi. Kam
  foyda keltiruvchi tarmoqlardan kapitalning chiqib ketishi teskari natijaga olib keladi:
  bu yerda ishlab chiqarish hajmi o’zgaradi, tovarlarga bo’lgan talab ular taklif
  qilishidan oshib ketadi, buning oqibatida narxlar ko’tariladi, shu bilan birga foyda
  normasi oshadi. Natijada tarmoqlararo raqobat ob’ektiv ravishda qandaydir dinamik
  muvozanatni keltirib chiqaradi. Bu muvozanat kapital qaerga sarflanganligidan qat’iy
  nazar, teng kapital uchun teng foyda olinishiga intilishni ta’minlaydi. Demak,
  tarmoqlararo raqobat kapital qaysi tarmoqqa kiritilmasin, xuddi shu tarmoq foyda
  normalarini o’rtacha foyda normasiga «baravarlashtiradi».
  Iqtisodiy adabiyotlarda