title: Key words - 3 (79) 2021 pedagogik mahorat
text: 3 (79) 2021
  PEDAGOGIK MAHORAT
  171
  tinglab tushunish mashqlari, matnlar, xalq og’zaki ijodi namunalaridan - maqol, ertak, topishmoqlar ustida
  ishlash orqali erishiladi. Buning uchun darsda oʻquvchi yoshiga mos maxsus mashq va topshiriqlar berilishi
  lozim. Jumladan, ingliz tili va ona tili darslarida qoʻllaniladigan ertak, masal, she’r va topishmoqlar, shu
  jumladan, kichik matnlar oʻquvchilarni dars jarayonida zeriktirishdan saqlaydi, ularning mustaqil aqliy
  faoliyat koʻrsatishlarini ta’minlaydi. Topshiriqlarni bajartirishdan oldin, oʻquvchilar ongiga oʻrganiladigan
  mavzu yuzasidan tushuncha berib uning nutq oʻstirishdagi rollari haqida tushuntirilishi lozim. Bularga qisqa
  hajmli matn, maqol, topishmoqlarni misol qilib olishimiz mumkin. Vazifani oʻquvchi yaxshi anglab yetishi
  uchun, avvalo, berilgan matnni toʻg’ri oʻqish, nimaga ishora qilinayotganligini fahmlash kerak. Mashq va
  topshiriqlar oddiydan murakkabga qarab bosqichma-bosqich berilishi lozim.
  Oʻqituvchi darsga tayyorlanayotganda darsning maqsadiga muvofiq keladigan matnlarni tanlashi
  lozimligini unutmasligi kerak. Darsga tayyorlanishda oʻqituvchi matnning hajmini, unga sarflanadigan
  vaqtni ham aniq belgilab olishi lozim. Ustma-ust matnlar bilan oʻquvchilarni band qilib qoʻyish ta’lim
  samaradorligiga salbiy ta’sir koʻrsatadi. Matn ustida ishlashda ortiqcha vaqt sarflash ham oʻquvchilar
  faoliyatini faollashtirishga putur yetkazadi. Matnlarning sharti oʻquvchilarning yosh xususiyati va oʻquv
  imkoniyatlariga toʻla muvofiq kelishi lozim. Beriladigan topshiriqlar oʻquvchilarning og’zaki va yozma nutq
  faoliyatini rivojlantirish tushuncha va tasavvurlarini boyitishga xizmat qiladigan materiallardan iborat
  boʻlishi kerak. Darsda koʻzlangan maqsadga erishish uchun oʻqituvchidan diqqat bilan ishlashni, darslarni
  qiziqarli va samarali yoʻsinda tashkil qilib, vaqtdan unumli foydalanishni talab qiladi. Oʻquvchilar xotirasida
  matn mazmuni uzoq saqlanib qolishi uchun ularni interfaol usullar yordamida oʻqitish juda katta yordam
  beradi. Ushbu maqolada oʻz tajribamdan kelib chiqqan holda ingliz tili darslarida oʻquvchilar nutqini
  rivojlantirishning samarali usul va vosiyalaridan bir nechtasi haqida soʻz yuritmoqchiman. Masalan,
  oʻqituvchi oʻquvchilarga tushunarli boʻlgan va ularning yoshiga mos boʻlgan bir mavzu tanlaydi va shu
  mavzu asosida oʻquvchilarga tarqatma vositalar yordamida matn tarqatiladi. Biz quyida 6-sinf ingliz tili
  darsligining (Unit 11) 11-boʻlimida berilgan “Save energy” matnini birgalikda koʻrib chiqamiz:
  When we make tea and coffee we use energy: gas, electricity and coal. Global warming comes from
  energy we use. So each time we make a cup of tea we make a problem for our world. People drink 229
  million cups of tea and coffee every day. We should save the energy we use to make tea and coffee. If we
  want three cups of tea, we should put three cups of water in the kettle. But often we put in five or six cups of
  water. We use 90 seconds more for a kettle with three cups than for a kettle with one cup. So each time we
  use a kettle we should save energy and water. We should think: how many cups do I want? [5] Oʻquvchilar
  matn mazmuni bilan tanishganlaridan soʻng ularga matn mazmuni haqida oʻz fikrlarini bildirish aytiladi.
  Oʻquvchilarning nutqini oʻstirishda yana bir integrativ yondashuvlardan biri bu oʻqib tushunish boʻlib, bunda
  oʻquvchiga quyidagicha topshiriq beriladi: “Add the words” (soʻzlarni qoʻsh) metodida oʻqituvchi gapning
  bosh qismini aytadi, oʻquvchi matndan esida qolgan soʻzlarni qoʻsib gapni davom ettiradi:
  T: Each time we make a cup of coffee…
  S: …we make a problem for our world.
  Xuddi shu tarzda davom etish orqali oʻquvchida bir paytning oʻzida fikrlash qobiliyati kengayadi,
  xotira, nutq, tinglab tushunish (listening), gapirish(speaking) koʻnikma va malakalari shakllantiriladi.
  Yuqoridagi vazifani bajarganlaridan soʻng oʻqituvchi qaysi guruh vazifani tez va xatosiz
  bajarganligini aniqlaydi va g’olib guruh rag’batlantiriladi.