title: R = 
  ч
  Ни
  Тст
  / - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent to‟qimachilik va yengil...
text: R =
  ч
  Ни
  Тст
  /
  ; (7.11)
  166
  Bu erda, Tst-tarif stavkasi, so‗m/soat;
  Ni/ch –mahsulot vaqt birligida ishlab chiqarish
  me‘yori, dona/soat.
  Mehnatga haq to‗lashning bevosita (to‗g‗ridan-to‗g‗ri)
  jamoaga ishbay haq
  to‘lash
  tizimida ishchilarning ish haqlari jamoa amalda ishlab chiqargan mahsulot
  yoki bajarilgan ish hajmiga uzviy bog‗liq. Jamoa mehnatiga haq to‗lashni tashkil
  etish quyidagilar bilan yakka tartibli ish haqi to‗lash tizimidan farq qiladi:
  1.
  Ish butun brigada uchun vaqt me‘yori va ishlab chiqarish me‘yori
  belgilangan naryad bo‗yicha bajarilishi;
  2.
  Brigada har bir a‘zosining ish haqi brigadadagi har bir ishchi ishining
  natijasiga bog‗liqligi;
  3.
  Haq to‗lash brigada rassenkasi bilan amalga oshirilishi.
  Mehnatga haq to‗lashning
  ishbay-mukofoti
  tizimida ishchi mehnatga
  belgilangan sifat ko‗rsatkichlarini bajargani yoki oshirib bajargani uchun mukofot
  oladi. Masalan, sanoatda ishlab chiqarishning mas‘uliyatli bo‗g‗inlarida ishlovchi
  ishbay ishchilarga ishlab chiqarish rejasini bajargani va rejaning oshirib bajarilgan
  har bir foizi uchun mukofot belgilanishi mumkin. Bu holda ishbay-mukofot ish
  haqi quyidagi formula bilan hisoblanadi:
  Z
  ishbay n.
  = Qi x (1 +
  100
  П
  ) ; (7.12)
  bu erda, P – mukofot foizi %.
  Bilvosita-ishbay
  haq to‗lash tizimi birinchi o‗rinda asosiy ishchilarga xizmat
  ko‗rsatuvchi yordamchi ishchilarga nisbatan qo‗llaniladi va bilvosita ishbay
  rassenkalar (Rks) aniqlanadi:
  Rks =
  .
  .
  /
  ёр
  ч
  Ни
  Тст
  ; (7.13)
  167
  Bu erda, Tst. – yordamchi ishchining tarif stavkasi, so‗m/soat;
  Ni/ch yor.-yordamchi ishchilar xizmat ko‗rsatuvchi asosiy
  ishchilarning mahsulot ishlab chiqarish
  me‘yorlari, dona/soat.
  Ish haqi to‗lashning bu tizimida ishchining ish haqi quyidagi formula bilan
  hisoblanadi:
  Zks = Rks x Qosn (7.14)
  bu erda, Qosn-mazkur yordamchi ishchilar tomonidan xizmat ko‗rsatilgan asosiy
  ishchilarning ishlab chiqargan mahsulotlari (ishlari) hajmi, natural birliklarda .
  Ishbay-progressiv
  ish haqi to‗lash tizimida belgilangan me‘yor bajarilgan
  ishga oddiy rassenkalar bo‗yicha me‘yordan ortiq bajarilgan qismiga orttirilgan
  rassenkalar bo‗yicha haq to‗lanadi.
  Paxta tozalash sanoatida ushbu ish haqi to‗lash tizimi odatdan tashqari
  hollardagina qo‗llaniladi. Rassenkani oshirish ishlab chiqarish me‘yorini bajarish
  darajasiga bog‗liq va uning uchun maxsus shkala ishlab chiqilgan. Masalan, ishlab
  chiqarish me‘yori 20% gacha oshirib bajarilganda ishbay ratsenka 1,5% marta
  ko‗payadi; 50% dan oshirib bajarilganda esa rassenka 2,5 marta ko‗payadi.
  Akkord
  ish haqi to‗lash tizimi muayyan hajmdagi ishni bajarishni va bu ish
  uchun ajratilgan umumiy ish haqi fondini nazarda tutadi. Bunda mehnatga haq
  to‗lash, bajarilish muddatidan qat‘i nazar, belgilangan ish hajmi to‗liq bajarib
  bo‗lganidan keyin amalga oshiriladi.
  Mehnatga haq to‗lashning
  vaqtbay
  shaklida ishchiga to‗lanadigan ish haqi
  amalda ishlangan vaqti va malaka razryadining tarif stavkasi yoki belgilangan
  oylik okladi bilan beriladi.
  Bajariladigan ish tavsifi va aniq tashkiliy-texnikaviy sharoitlarga bog‗liq
  holda vaqtbay ish haqi to‗lashning quyidagi tizimlaridan foydalaniladi:
  1.
  Vaqtbay ishchilarga soatlik tarif stavkasi bo‗yicha va ishbay ishchilarga
  soatlik tarif stavkasi bo‗yicha yoki oylik maosh bo‗yicha haq
  to‗lanadigan oddiy vaqtbay tizimida:
  168
  2.
  Vaqtbay-mukofot tizimida.
  Birinchidan, muayyan vaqt ichida ishchiga to‗lanadigan ish haqi
  quyidagicha aniqlanadi:
  Zvaqt = Tst x Q soat, (7.15)
  bu erda, Tst – razryadga mos keluvchi soatlik (kunlik) tarif
  stavkasi, so‗m;
  Q soat, - haqiqatda ishlangan vaqt, soat (kun).
  Mukofotli-vaqtbay
  ish haqi to‗lash tizimida ishga haq to‗lash formulasi
  quyidagicha:
  Z vaqt. M. = Tst x Q soat x (1 +
  )
  100
  П
  К
  Р
  ; (7.16)
  bu erda, R - belgilangan ko‗rsatkichlarni bajarganlik uchun tarif
  stavkasiga nisbatan mukofot miqdori, %;
  K– belgilangan ko‗rsatkichlarni mukofotlash shartlarini
  har bir ortiqcha bajarilgan foizi uchun mukofot
  miqdori, %;
  P-belgilangan ko‗rsatkichlarni va mukofotlash
  sharoitlarini ortig‗i bilan bajarganlik foizi.
  Shtat maosh (oklad)
  tizimi bo‗yicha muxandis-texnik xodimlar va
  xizmatchilar mehnatiga haq to‗langanda asosiy muvofiqlashtiruvchi hujjat bo‗lib
  shtat jadvali hisoblanadi. Unda korxona, asosiy va yordamchi sexlar, ombor va
  transport xo‗jaligi va boshqa bo‗linmalarning barcha mansablari hamda ularga
  tegishli maoshlari ko‗rsatiladi.
  Muxandis-texnik xodimlar va xizmatchilarning mansab maoshlari tarmoqda
  tasdiqlangan mansab maoshlarining yagona sxemasi bo‗yicha belgilanadi.
  169
  Paxta tozalash korxonasida mehnatga haq to‗lash uchun mansab
  maoshlarning bir qator sxemalarida mavjud. Masalan, raxbarlar va muxandis-
  texnik xodimlar; chiziqli boshqaruv xodimlari; xizmatchilar va kichik xizmat
  ko‗rsatuvchi personal va boshqa xodimlar shular jumlasidandir.
  Ustalar mehnatiga haq to‗lash bo‗linmada tayyorlanadigan mahsulot
  murakkabligiga bog‗liq holda tabaqalashtiriladi. Bo‗linmalar uch guruhga
  ajratilgan va shunga mos holda maoshlarning uch xil darajasi belgilangan: I. O‗ta
  murakkab mahsulot ishlab chiqaradigan bo‗linmalar; II . Murakkab mahsulot
  ishlab chiqaradigan bo‗linmalar; III. Boshqa buyumlar ishlab chiqaradigan
  bo‗linmalar.
  Ma‘muriyat buyrug‗i bo‗yicha belgilangan ish kunida (smenasidan) ortiqcha
  ishlangan vaqt uchun ishchi qo‗shimcha pul bilan taqdirlanadi. Bu rag‗batlantirish
  miqdori dastlabki ikki soat uchun tarif stavkasiningt 50% iga, keyingi soatlar
  uchun 100% iga teng bo‗ladi.
  Dam olish kunlarida bajariladigan ishlar pul bilan qoplanish mumkin emas.
  Buning uchun ishchi yaqin ikki xafta ichida dam olishi shart. Bayram kunlarida
  bajariladigan ishlar vaqtbay ishchilar va xizmatchilarga tarif stavkasi bo‗yicha ikki
  baravar, ishbay ishchilarga esa ishbay rassenkasi bo‗yicha ikki barobar miqdorida
  to‗lanishi shart. Kasaba uyushmasi bekor turib qolishlarga haq to‗lash uchun uning
  sabablarini aniqlaydi va va u uch xil bo‗ladi: ishchi aybi bilan, ma‘muriyat aybi
  bilan va yangi ishlab chiqarishni o‗zlashtirish vaqtida ishchining aybi bilan bekor
  turib qolinganda haq to‗lanmaydi. Ma‘muriyat aybi bilan bekor turib qolinganda
  ishchiga uning vaqtbay tarif stavkasining 50% miqdorida haq to‗lanadi. YAngi
  ishlab chiqarishni o‗zlashtirish vaqtidagi ishchilarga bog‗liq bo‗lmagan bekor turib
  qolishlar vaqtbay tarif stavkasining 100% miqdorida haq to‗lanadi.
  Malakali ishchilardan kam malakali ishlarda foydalanilganda ularga
  razryadlar orasidagi farq qo‗shimcha to‗lanadi.
  Zararli ish sharoitlarda ishlaydiganlar uchun hma qo‗shimcha haq to‗lanadi.
  Masalan, paxta tozalash korxonalarida paxtani pnevmoquvurga uzatish, siklon va
  urug‗lik chigitini dorilash bo‗linmalarida ishlovchi ishchilarga tarif stavkasiga
  170
  qo‗shimcha 24%:, paxtani quritish tozalash sexi va tozalash sexi ishchilariga 16%,
  qolgan kasblarda 8% gacha qo‗shimcha haq to‗lanadi.
  Ishchining aybi bilan sifatsiz bo‗lgan, lekin tuzatiladigan mahsulotlar uchun
  pasaytirilgan rassenka bilan haq to‗lanadi. To‗lov miqdori vaqtbaychilar tarif
  stavkasining 50% dan oshmagan holda rahbariyat tomonidan belgilanadi. Ishchiga
  bog‗liq bo‗lmagan butunlay sifatsiz mahsulot uchun vaqtbaychilar tarif
  stavkasining 2/3 miqdorigacha haq to‗lanadi.
  |