title: BA`ZI BIR MUNOSABATLAR HAQIDAGI SIMVOLLAR
text: 2.2. BA`ZI BIR MUNOSABATLAR HAQIDAGI SIMVOLLAR.
  ( [ { } ] ) (qavslar).
  Aylana qavslar Tartalda (1556) (ildiz osti ifoda uchun) va keyinchalik Jirarda paydo bo`lgan. Bombelli esa qavsning boshlanishi sifatida “L” harfini, qavsning oxirini esa buning teskarisi “┐”ko`rinishida belgilagan. Bu yozuv kvadrat qavslar yaratilishiga olib keldi. Lekin ko`pgina matematiklar o`sha vaqtda qavslarning o`rniga ifodani baland siyohda yozishni ma`qul ko`rishgan. Qavslarning umumiy ishlatilishi Leybnits va Eyler tomonidan kiritilgan.
  Qavslarni ifodalovchi belgilar 15-asrda paydo bo`ldi. Shyuke 1484-yilgi ishida qavslarga olinadigan ifoda gorizantal chiziq bilan takidlanadi. Qavslar o`rniga yuqoridan chiziq bilan belgilash Dekart, Nyuton, Lopital ishlarida ko`p uchraydi. Aylana qavslar yana Jirar 1629-yildagi ishlarida uchraydi. Viet 1593-yilgi asarida figurali qavslar paydo bo`ldi. 18-asrning birinchi yarmiga kelib qavslar keng qo`llanila boshlandi. Shreder (1873) qavslarning arifmetikadagi o`rniga oid asar ham yozdi.
  ∏ (ko`paytma belgisi).
  Dastlab “ﬦ” belgi ishlatilib, to`g`ri to`rtburchakning yuzi uning ikki o`lchov ko`paytmasi sifatida topilishi belgisi sifatida olingan. Keyinroq ko`paytmani “M” (Multiplication so`zi bosh harfidan) shaklda belgilangan, bunday belgilashni Shtifel (1545), Stevin(1585) ishlatganlar.
  Ko`paytma belgisini 1812-yilda Gauss fanga kiritgan.
  │x│(sonning moduli).
  Kompleks soning moduli va ifodaning absolyut kattaligini 1841-yilda Veyershtras aniqlagan 1903-yilda Lorens bu simvolni vektor uzunligini o`lchash uchun ishlatgan.
  ≠ (teng emas).
  “Teng emas” belgisini birinchi marta Eyler ishlatgan.
  ≈ (taqribiy tenglik).
  “Taqribiy tenglik ” belgisini 1882-yilda Adam Vilgelm Gyunter nemis matematigi va fizigi fanga kiritgan.
  |