title: Material xarajatlariga «sarf me’yori» va «material bahosi»
text: 278
  bog‘lanish usuli orqali aniqlash mumkin.
  Buning uchun materiallar
  xarajati 3 xil ko‘rinishga ega bo‘lishi lozim.
  1. Rejadagi materiallar xarajati (rejadagi sarf me’yori
  rejadagi
  bahoda).
  2. Haqiqiy materiallar xarajati ( haqiqiy sarf me’yori haqiqiy
  bahoda).
  3. Shartli material xarajati (haqiqiy sarf me’yori
  rejadagi material
  bahosi bo‘yicha).
  Har 3 ko‘rsatkichni bir-biri bilan taqqoslash orqali materiallar xara-
  jatiga sarf me’yorini hamda material bahosining o‘zgarishini ta’siri hi-
  soblab topiladi. Materiallarning o‘rindosh qiymatlari bilan almash-
  tirilishi va hokazo omillar ta’siri ham, albatta, ushbu ikki omil ta’sirida
  hisob-kitob qilinadi. Omillar ta’sirini aniqlashda
  iqtisodiy tahlilning
  bog‘lanish va aloqadorlik uchun mos bo‘lgan usullari qo‘llaniladi.
  Material xarajatlar mahsulot hajmining o‘zgarishiga ta’sir qiluvchi
  o‘zgaruvchan xarajatlar hisoblanadi. Shu sababli ularning o‘zgarishini
  o‘rganishda, albatta, o‘zaro aloqadorlik darajasiga ham ahamiyat berish
  talab etiladi. Bunda har bir so‘mlik mahsulot hajmiga to‘g‘ri keladigan
  yoki ishlab chiqarish xarajatlarining material sig‘imi ko‘rsatkichlariga
  muhim e’tibor berilishi lozim.
  Material xarajatlar o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillarning bir necha
  jihatini
  keltirish mumkin, lekin hisob-kitob qilinadigan ikki omilni
  farqlash lozim. Bular, material xarajatlar sarf me’yori
  hamda material
  xarajatlar bahosining o‘zgarishidir. Barcha omillar ta’sirini shu ikki omil
  vositasida hisoblash mumkin. Bu yerda me’yor o‘zgarishiga miqdoriy
  birlik, baho ta’sirini esa sifat birligi deb qaralishi ham mumkin.
  76-jadval