title: 0 ‘z b e k ist 0n respublikasi olïy ya g ‘rta m âxsus ta’lim yazirligi - bet 34
text: yoki
  qo'shilib ketadi yoki
  bitta ekologik turizmni tashkil qiladi va ekoturizm deb ataladi.
  A.Yu.Aleksandrova dunyodagi ko‘p davlatlar qishloq turizmini
  ekologik turizmning bir tarmog‘iga qo‘shishni yozadi va quyidagi
  ma’lumotlami keltiradi44:
  1. Yumshoq (Sanfter tourimus — nemischa; Soft Tourism —
  inglizcha).
  2. Tog', Tabiat, shuningdek, yowoyi tabiat (Mountain, Nature
  or Wildemestourism).
  3. Yashil, Sarguzasht, Qishloq turizmi (Green, Adventure,
  Agro Tourism).
  4. Ekologik turizm yoki Ekoturizm (Ekologikal Tourism or
  Ekotourism).
  44 Александрова АЛО. География туризма, Москва, КноРус, 2010. С. 5S0.
  94
  Keltirilgan
  m a’lumotlar
  bo‘yicha
  qishloq
  turizmi
  ekoturizmning bir tarmog‘iga io ‘g‘ri kelmoqda. Shuningdek,
  qishloq turizmini ko‘p davlatlarda agroturizm deb harn atashadi.
  Fransiyada,
  Buyuk
  Britaniyada,
  Germaniyada,
  Italiyada
  qishloq turizmi, Avstriya, Ruminiya, Avstraliyada ekoturizm,
  AQSH, Kanada va Afrika davlatlarida ekoturizm va hokazo.
  Shuning uchun ham qishloq turizmining mohiyatini ko£plab
  davlatlarda har xil tushunishadi. Shu bilan birga e’tibor berish
  keraltki, dunyo davlatlarida turizmdagi atamalar hozirgacha
  bir sistematikaga tushirilgan emas. Agar diqqat qilsak turizm
  turlarining nomlarini ham turlicha tushunishimiz mumkin.
  Lekin bu turli tushunishlarga aniqlik kiritish talab qilinmoqda.
  Masalan, qishloq bilan b ogliq turizm qishloq turizmi deb
  ataiadi va “Qishloq joylardagi turizm ” esa butunlay boshqa
  m a’no bildiradi.
  Shuningdek, agroturizm qishloq joylardagi dehqonchilikni
  bildiradi. Agar bu qishloq turizm ining o ‘rniga “Qishloq
  joylardagi turizm ” desak ko‘p jihatlar m a’lum bo‘ladi. Chunki
  qishloq turizm ining ichida agroturizm ham bor. Xalqaro
  adabiyotlarda ham shunday chalkashliklar bor b o lsad a, bu
  hozircha “Agroturizm ni” ham “Qishloq joylardagi turizm ni”
  ham birga qo£shib “Qishloq turizm i” deb atasak to ‘g£ri
  bo‘!adi.
  Qishloq turizmi rivojlana borgani sari albatta uning sohalari
  yoki yo‘nalishlari (agroturizm) alohida tarmoqlarga ajralib
  ketadi. Chunki, qishloq turizmi turizmdagi ko'plab turiarni
  o‘zida qamrab oigan. Masillan, ekoturizmning asosiy resurslari
  qishloqlarda joyiashgan, Sekin biz unga sayohatni ekoturizm
  deb ataymiz, dehqonchilikka qiziqishni esa agroturizm deymiz.
  Qishloq
  turizmining
  mohiyatiga
  baho
  bermaganligimiz,
  rnazmuniga tushunmaganligimizning bosh sababi qishloq turizmi
  tadqiqotlarini boshlamaganimiz hisoblanadi. Xuddi shuningdek,
  qishloq turizmining ichki turizm asosi ekanJigini ham hozirgacha
  anglab yetganimiz yo‘q.
  95
  Ma’lumki, ichki turizm Butunjahon turizm tashkilotining tasnifi
  bo‘yicha — bir mamlakat aholisining o‘z davlati hududlaridagi
  turistik faoliyat deb belgilangan. Qishloq turizmi esa ichki
  îurizmning asosiy obyektlaridan hisoblanadi. Shuning uchun harn
  turizm rivojlangan davlatlar dastlab o ‘z davlatiarida ichid turizmni
  rivojlantirganlar, aholini turizm jarayonlariga tayyorlaganlar. Shu
  tariqa turmushdagi, ayniqsa qishloq turmushidagi tadbirkorlik
  kuchayib ketgan. Endi qishloq turizmini rivojlantirish ichki
  turizmning rivojlanishiga qayta asos, tayanch bolishini ortiqcha
  isbotlab o‘tirishga izoh yo‘q. Lekin, tashkil qilinmaganligidan
  ichki turizmni tarixiy obidalari bor shahariarga sayohat deb
  tushunmoqdamiz.
  Respublikamizda
  qishloq
  turizmini
  rivojlantirishni
  mamlakatimizdagi shahar aholisining qishloqlarda dam oiishi deb
  tushunmog‘imiz kerak. Ana shu tushuncha bilangina 0 ‘zbekiston
  qishloq turizmini rivqjlantirishimiz mumkin. Bunday xulosaga
  kelishga asos albatta turizm va qishloq turizmi juda kuchli
  rivojlangan Yevropadagi qishloq turizmining geografiyasini
  o ‘rganib chiqishimiz bo‘ldi. Hatto Yevropada ham qishloq
  turizmining rivojlanishiga sobiq ittifoqriing katta salbiy ta’siri bor:
  Shimoliy Yevropa qishloq turizmi, Markaziy Yevropa qishloq
  turizmi, Janubiy Yevropa qishloq turizmi va Sharqiy Yevropa
  qishloq turizmi.
  Markaziy Yevropa qishloq turizmining beshigi hisobianadi.
  Fransiya,
  Buyuk
  Britaniya,
  Germaniya
  — bu uchala
  mamlakat Yevropada birinchilardan b o iib qishloq turizmini
  rivojlantirishga kirishgan davlatlar hisoblanadi.
  Fransiya
  davlatining qishloq turizmi mamlakat sharqida va janubida
  kuchli rivojlangan, g‘arbida kuchsizroq rivojlangan. Bu holatning
  asosiy sababi
  fransiyalik tadbirkorlaming
  qishloqlarning
  tabiiy iqlim xususiyatlarini hisobga olganügidandir. Sharqda
  qishloq turizmi rivojlanganligining asosiy sababi bu joylarda
  tog‘ tizimlarining ko‘pligi hisoblanadi (Fransiya Alpi, Vogeza
  tog‘lari, Yura tog‘lari) va Shveysariya, Italiya, Germaniya,
  96
  Belgiya va Lyuksemburg davlatlari bilan chegaradoshligidir. Bu
  davlatlardan Fransiyada qishloq turizmi turistik oqim ancha
  kuchli hisoblanadi.
  Fransiyaning janubi esa plyaj-cho‘milish zonalari bilan
  mashhurdir va vinochilik rayonlari ham aynan janubiy rayonlarida.
  Sharqda iqlim xususiyatlarining noqulayiigi uchun qishloq turizmi
  kuchsiz rivojlangan. Lekin, davlat ushbu rayonlar uchun ham
  qishloq turizmini rivojlantirish strategiyasini ishlab bergan. Bu
  strategik reja bo‘yicha sharqdagi qishloq turizmi davlat mablag‘lari
  tomonidan kuchli ravishda qo‘llab-quvvatlanadi.
  Gerrnaniyada ham qishloq turizmi bir tekis emas. Bu
  mamlakatda qishloq turizmi boy rayonlarda kuchli rivojlangan.
  Chunki Germaniya davSati ham, mamlakatdagi boy rayonlar ham
  qishloq turizmini rivojlantirish uchun katta mablag‘lar ajratadi.
  Sobiq Germaniya demokratik respublikasi hududlarida ham
  qishloq turizmi g‘arbdagi hamshaharlari tajribalari hisobiga asta-
  sekinlik bilan rivojlanib bormoqda.
  Buyuk Britaniyada qishloq turizmi asosan janubda yaxshi
  rivojlangan. Buning asosiy sabablari katta shaharlar va poytaxtning
  janubda joylashganligi bilan izohlanadi. Ikkinchi sabab janubdagi
  qishloqiarda qadimgi madaniyat qoldiqlarining yo‘qligidir.
  Britaniya davlati ham qaysi rayonlaridagi qishloqiarda turistik
  oqimni tashkil qilish imkoniyatlari ko‘p bo‘lsa, o‘sha rayonlarga
  yengil foizli kreditlami ko‘p ajratadi.
  Shimoliy Yevropa davlatlaridagi qishloq turizmi qattiq tabiiy
  iqlim sharoitlariga moslashgan. Daniya davlatining qishloq
  turizmi Yevropa davlatlari uchun étalon hisoblanadi. Shimoliy
  Yevropa davlatlaridagi qishloq turizmi qish mavsumlarida
  shaharlikiarning qishloqlarga keiib changé sporti bilan dam
  olishiga asoslangan.
  Yevropa
  davlatlari
  qishloq
  turizmini
  rivojlantirishda
  qishloqning ijtimoiy-iqtisodiy holatini ko‘tarishning davlat
  dasturlarini tuzishgan. Bu dasturlar qishloqlarni majmuali
  rivojlantirish rejalariga asoslangan bo‘lib, qishloq turizmini
  97
  rivojiantirish zamirida qishloqlar aholisini ish bilan ta’minlash,
  qishloqlarda ishlab chiqarishni kuchaytirish, shahar aholisini
  qishloqlarga dam olish maqsadlarida yo‘naltirish masalalari hal
  qilinmoqda.
  Biz qishloq turizmini rivojiantirish uchun dastlab davlat
  ahamiyatiga molik bo‘lgan “qishloq turizmini rivojlantirishning
  strategik rivojiantirish dasturi”ni ishlab chiqishimiz kerak.
  Chunki, hozirgacha qishloq turizmini rivojiantirish haqida
  katta-kichik
  hajmdagi
  tadqiqotlarni
  ham
  boshlaganimiz
  yo‘q. Masalan, Fransiya davlatida 1971-yildan “Turizm
  va qishloq joylari” assotsiatsiyasi, Angliyada 2000-yildan
  “Turizm va qishloqlarni rivojiantirish” agentligi, Avstriyada
  1991-yildan
  “Avstriya
  fermerlik
  turizmi
  assotsiatsiyasi”
  muvaffaqiyat bilan ishlab kelmoqda. Bu tashkilotlarning ish
  uslubini o ‘rganganimizda ular birinchi navbatda “turizmning
  qishloqlarga yurishi” dasturini amalga oshirganlar va bu dasturni
  bosqichmá-bosqich amalga oshirib kelmoqdalar.
  Yuqoridagi ma’lumotlarni tahiil qilganimizda mamlakatimizda
  qishloq turizmini rivojlantirishda birinchi navbatda “0 ‘zbekistonda
  turizmni rivojiantirish davlat qo‘mitasi” tarkibida “Qishloq
  turizmini rivojiantirish” boclimini tashkii qihshimiz lozim bo‘ladi.
  Bundan keyin « 0 ‘zbekistonda turizmni rivojiantirish davlat
  qo‘mitasi»ning viloyatlardagi bo‘limlari ham, viloyat hokimlildari
  va tuman hokimliklari o‘z tarkiblarida qishloq turizmini
  rivojiantirish bo‘yicha turistik shtatlar ochish qishloq turizmini
  rivojlantirishda maqsadli yo'nalish boladi. Bu boiim lar va turistik
  shtatlar qishloq turizmini rivojiantirish uchun quyidagi ishlarni
  amalga oshirishi zarur:
  1 Turizmda talab va takliflar muvozanatini takomillashtirish.
  2. Hududlar darajasida qishloq turizmini rivojlantirishning
  chiqimsiz, kamomadsiz holatiga erishish.
  3. Qisliloq turistik mahsulotining sifatini ko‘tarish.
  4. Qishloq landshaftlarni muhofaza qilish.
  5. Turistik firmalarga xodimlar tayyorlash sifatini yaxshilash.
  98
  6. Qishloq turizmi hamma uchun imkoniyatli bo'Iishi
  sharoitlarini yaxshilash.
  7. Qishloq atrof-muhitini yaxshilash.
  8. Qishloq turizmidan kelgan daromadni qishloq aholisi
  o‘rtasida teng taqsimlash.
  9- Наг bir fermer xo‘jaligimng qishloq turizmi bilan shug‘ullanish
  sharoitlarini yaratish.
  10. Qishloq turizmini g'aroyib milliy mahsulot o‘rnida ko‘rish.
  11. Qishloq turizmida marketingni tashkil qilish va talab-taklif-
  iste’molchi tizimida ishtirokning strategik rejalarini ishlab chiqish
  va amalga oshirish.
  7.2. Qishtoti
  |