title: FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
text: FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
  1.
  Николаева А.Д. СТРАТЕГИЧЕСКИЙ ПОДХОД К УПРАВЛЕНИЮ
  ОБРАЗОВАНИЕМ // Фундаментальные исследования. – 2014. – № 8-7. – С. 1667-1671;
  URL: https://fundamental-research.ru/ru/article/view?id=35274 (дата обращения: 29.11.2022)
  2.
  Барахсанова Е.А., д.п.н., профессор, зав. кафедрой информатики и
  вычислительной техники педагогического института Северо-Восточного федерального
  университета им. М.К. Аммосова, г. Якутск.
  405
  “Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
  takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
  JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
  06.12.2022
  YEVROPA (G‘ARB) MUSIQASINING O‘ZBEK MUSIQASI RIVOJIDA TUTGAN
  O‘RNI
  M.F. Inomova
  JDPU musiqa ta’limi va san’at mutaxassisligi II bosqich magistranti
  Insonning barcha mavhum his tuygʻulari uning ruhiyati asosida kelib chiqadi. Ruhiyatning
  ozuqasi esa bevosita musiqa hisoblanadi. Demak, musiqa insoniyat bilan necha ming yillardan
  buyon hamrohlikda kelmoqda. Insoniyatning dunyoqarashi tafakkuri boyigani sari uning musiqasi
  ham oʻzgarib bordi. Har bir zamonda insoniyat musiqani oʻziga moslashtirib keldi. Shuning uchun
  musiqani har kim oʻzicha har xil tushunadi. Kimdir uchun musiqa bu oddiy tovushlar yigʻindisi,
  kimdirlar uchun esa fizik xodisa namunasi, kimdir uchun hayotini ajralmas bir qismi boʻlib xizmat
  qiladi.
  Odamzod avlodlari shakllanib, hozirgi qiyofaga kelgunicha insoniyat turli taraqqiyot
  bosqichlarini boshdan kechirgan. Dastlabki paytlarda kundalik turmushi faqat terib-termichlab
  ovqat topib yeyish va qorin to‘ydirishdan iborat bo‘lgan. Yashash uchun kurash natijasida, yetarli
  ozuqa to‘plash uchun sodda ov qurollaridan murakkab qurollar yasashga erishdi. Bu jarayon
  odamlarning ongi va tafakkuriga katta ta’sir ko‘rsata boshladi [1, B. 3].
  Zamonaviy (kramonon) odam aqliy mehnat bilan ham shug‘ullangan. Inson aqliy
  salohiyatini, ma’naviyatini shakllanib borganligini ko‘rsatuvchi yodgorliklardani biri bu ibtidoiy
  tasviriy san’at namunalari hisoblanadi. Ibtidoiy san’at ibtidoiy jamoa kishisiga dunyoni
  o‘zgartirishda
  orttirgan
  tajribalarini
  avloddan
  avlodga
  uzatuvchi
  kuch,
  dunyo to‘g‘risidagi tushuncha va bilimlarini aks ettiruvchi vosita bo‘lib xizmat qilgan. Bu san’at
  ichida musiqa alohida ahamiyat kasb etgan. Olimlarning aniqlashicha, musiqa asboblarining
  dastlabki topilmalari paleolitning dastlabki bosqichiga (50–40 ming yil avval) toʻgʻri keladi. Ular
  zamonaviy jismoniy turdagi (Homo sapiens sapiens) odamga tegishli deb ishoniladi.
  San’atning yuzaga kelishi insoniyat taraqqiyotida buyuk bosqich bo‘ldi. Ibtidoiy jamoa
  ichida ijtimoiy aloqalarni yuzaga kelishiga, ma’naviy olamni, ularning go‘zallik haqidagi
  tushunchalarini shakllanishiga xizmat qilgan. San’at o‘z rivojida animizm (tabiat hodisalariga
  insoniy fazilatlarni berish) va totemizm (hayvonlarga sig‘inish, urug‘ jamoasining kelib chiqishini
  biror hayvonga taqalishi) kabi afsona va qarashlarga tayangan6 [2, B. 29].
  Ibtidoiy
  san’atning
  keyingi
  davrlari
  ishlab
  chiqaruvchi
  kuchlarining
  o‘sishi, mehnat taqsimotining rivoji, ibtidoiy jamoa tuzumini sinfiy jamiyatga o‘tishi bilan bog‘liq
  hisoblanadi. Musiqa ijodiyotining ilk ko‘rinishlari ham ibtidoiy jamoa davrida, asosan, ovchilik
  va terimchilik bilan kun kechirgan odamlarning mehnat va marosimlari jarayonida yuzaga keladi.
  Ommaviy o‘yinlarning urg‘u-zarbalari, jodu-afsun ohang iboralari, hayvonlar ovoziga taklid
  sadolari, signal (darak beruvchi) qichqiriq-baqiriqlardan asta-sekin aynan musiqa xususiyatlariga
  ega bo‘lgan ifodaviy vositalar qaror topadi.
  San’atning musiqa bilan bog‘liq bu shakli asosan, odam tanasi (qo‘l-oyoq) harakatlarini aks
  ettiruvchi ritmik tuzilmalar, usullar, shuningdek, odam ovozi, nutq intonatsiyasi ta’sirchanligiga
  asoslangan ohang iboralari tarzida rivoj topadi. Muayyan tartib hamda aniq balandlikka ega
  bo‘lmagan tovush nisbatlari asosida tovushqator, parda tuzilmalari, o‘lchov va vaznning ilk
  shakllari yuzaga keladi. Mazkur jarayonda oddiy (xususan, mavsum marosim) qo‘shiqlar,
  muayyan mavzuli cholg‘u kuylar qaror topadi. Ayni paytda oldindan qo‘llanib kelinayotgan tosh,
  suyak, yog‘och, chig‘anoq, shox kabi tabiat narsalari ilk musiqa cholg‘ulari, «musiqa qurollari»
  sifatida qo‘llanila boshlaydi. Bulardan hozirgacha saqlanib qolgan turli shiqildoq, zuvilcha kabi
  idiofonlar, puflama (qushtak, burg‘u, sibizg‘a), urma (qayroq, dovul va h. k.) cholg‘ularni
  ko‘rsatish mumkin[3, B. 76].
  Musiqa san’atining azaliy an’analari Sharq xalqlari madaniyatida shakllanib rivoj topganligi
  hamda butun bashariyatga ijodiy ta’sir etganligi, fanda o‘z ijobatini topgan. Hayot taraqqiyoti
  jarayonlarida, G‘arb madaniyatining o‘ziga xos kamol topganligini esa, hozirgi zamon musiqa
  |