title: gan jahon moliyaviy inqirozi mamlakatimizga ta’sir ko‘rsatmaydi
text: 481
  borayotganida, taraqqiy topgan yetakchi davlatlar ko‘magida iqtisodiyot
  tarmoqlarini rivojlantirish, modernizatsiya qilish, texnik va texnologik
  qayta jihozlash bo‘yicha dasturlarning amalga oshirilayotganida,
  O‘zbekistonning xalqaro savdo tizimiga integratsiyalashuvida, mahsulot
  va tovarlar importi va eksportining o‘sib borishida va boshqa misollarda
  yaqqol ko‘rishimiz mumkin.
  Respublikamiz o‘zining mustaqilligiga erishganidan so‘ng
  Prezidentimiz boshchiligida respublikaning o‘ziga xos bo‘lgan siyosiy,
  ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish modeli ishlab chiqildi. Ushbu rivojlanish
  modeli asosida respublikamizda yangi iqtisodiy tizim – bozor iqtiso-
  diyotiga o‘tilmoqda. Turli-tuman mulk shakllarining paydo bo‘lishi,
  davlat mulkining xususiylashtirilishi, hissadorlik jamiyatlari, hamkorlik-
  dagi qo‘shma
  korxonalar, kichik korxonalarning vujudga kelishi o‘tish
  jarayoniga xos xususiyatlardandir. Bunday sharoitda tovar ishlab
  chiqaruvchilar o‘rtasida haqiqiy raqobat hukm surishiga, korxonalar
  mustaqil ravishda chet el korxonalari bilan aloqa o‘rnatishga, mahsulot
  sotishning yangi zamonaviy usullarini rivojlantirishga, tijorat banklari,
  xususiy banklar,
  birjalar, kimoshdi savdolari faoliyatini rivojlantirishga
  imkoniyatlar paydo bo‘la boshladi.
  Hozirda mulkiy birlik va munosabatlarning shunday tizimini
  shakllantirish lozimki, bu harakat avvalo faoliyat yakunida yuqori unum
  va natijaviylikni, butlik va manfaat uyg‘unligini, eng muhimi bozor
  to‘kin-sochinligi va jamiyatimiz farovonligini ta’minlasin. Bozor
  iqtisodiyotiga o‘tish jarayonida ushbu jihatga bosh masala sifatida
  qarash lozim.
  Prezidentimiz I. Karimov bu haqda fikr yuritib, o‘zining asarlarida
  quyidagi fikrlarni ilgari surgan: «Pirovard
  maqsadimiz ijtimoiy
  yo‘naltirilgan barqaror bozor iqtisodiyotiga, ochiq tashqi siyosatga ega
  bo‘lgan kuchli demokratik huquqiy davlatni va fuqarolik jamiyatini
  barpo etishdan iboratdir».
  Bozor munosabatlari sohasida har qanday xo‘jalik yurituvchi sub-
  yektning o‘z tasarrufidagi barcha resurslar – moliyaviy, moddiy, mehnat
  va pul resurslari harakati hamda ulardan foydalanish samaradorligini
  to‘g‘ri boshqarishni ta’minlashi zarur bo‘ladi. Ko‘pgina korxona va
  tashkilotlar iqtisodiy mustaqillik hamda ichki va tashqi bozorda bitimlar
  tuzish huquqini qo‘lga kiritganlaridan so‘ng xo‘jalik yuritishning yangi
  sharoitlariga bosqichma-bosqich tayyor bo‘lib bordi.
  Bozor iqtisodiyoti sohasida boshqaruv subyektlariga faqat axborot-
  482
  ga ega bo‘lishning o‘zi kifoya qilmaydi. Bu axborot bilan ishlash, to‘g‘ri
  xulosalar chiqarish va ulardan ishlab chiqarish samaradorligini oshirish
  maqsadida foydalanish zarur bo‘ladi.
  Korxonalarning xo‘jalik faoliyatini boshqarishda
  foydalaniladigan
  manbalar qatoriga pul mablag‘larining harakati to‘g‘risidagi axborotlar
  ham kiradi. Xo‘jalik faoliyatini samarali boshqarishda pul mablag‘lari
  oqimi to‘g‘risidagi axborotlar muhim rol o‘ynaydi. Pul oqimlari
  to‘g‘risidagi ma’lumotlar barcha darajadagi biznesmenlar tomonidan
  xalqaro amaliyotda keng qo‘llanilmoqda, u korxonalar ma’muriyatiga
  ham, tashqi foydalanuvchilarga ham zarurdir. Korxona menejerlari
  mazkur ma’lumotlardan foydalanib korxona likvidliligini o‘rganishda,
  dividendlarni belgilashda, ish haqi ta’minoti va budjet bilan o‘z vaqtida
  hisob-kitob qilinishi imkoniyatidan foydalanishlari mumkin.
  Iqtisodchi olimlar T.P.Karlin va A.R.Makminlarning fikriga ko‘ra,
  «
  Pul mablag‘lari hisob-kitobi – moliyaviy tahlilning eng muhim
  qurolidir. Yillik moliyaviy bashorat shaklida ko‘rsatilishicha bunday
  bashorat kompaniya uchun oyma-oy kutilayotgan pul mablag‘lari
  kirimini va oyma-oy asosida majburiyatlar qoplanishining to‘lovini
  amalga oshirilishini ko‘rsatib beradi. Pul mablag‘lari
  hisob-kitobi
  kreditorlarga firmaning kreditga bo‘lgan tig‘iz talabini baholash uchun
  va operatsion sikl davomida qisqa muddatli ssudalarni qoplash uchun
  yetarli darajadagi pul mablag‘larini ishlab topishga qodirligini aniqlash
  imkoniyatini beradi. Bundan tashqari pul mablag‘lari hisob-kitobi
  kreditorlarga kompaniyaning uzoq muddatli yoki qisqa muddatli
  kreditlarga ehtiyoji mavjudligini aniqlashga yordam beradi. Korxona-
  ning pul mablag‘lari
  harakati hisob-kitobi, ayniqsa, qarzdorlarning
  mavsumiy tijorat sikli davomidagi moliyaviy ehtiyojlarini aniqlash
  uchun qulaydir».
  Bozor uchun ishlab chiqarish bor joyda pul mablag‘lari o‘ta mu-
  him iqtisodiy vosita bo‘ladi. Pul mablag‘lari ishlab chiqarishning takror-
  lanishiga xizmat qiladi, iqtisodiy o‘sishga ko‘maklashadi. Pul shaklidagi
  mablag‘lar bozor orqali resursga aylanadi, resurslar ishtirokida tovarlar
  yaratiladi, tovarlar sotilib yana pul olinadi. Shunday harakatning
  qaytarilib turishi iqtisodiy jarayon yuz berganini bildiradi. Har bir
  xo‘jalik yurituvchi subyekt o‘zining iqtisodiy jarayonini muntazam
  ravishda davom ettirishi uchun ma’lum miqdorda pul mablag‘lari
  bo‘lishini taqozo etadi.
  483
  Yuqoridagi iqtisodchi olimlarning fikr-mulohazalariga qo‘shilgan
  hamda ularning barchasining fikrlarini
  umumlashtirgan holda pul
  mablag‘lari atamasiga quyidagicha umumiy ta’rif berishni tavsiya
  etamiz: «
  Pul mablag‘lari – majburiyatlarni zudlik bilan to‘lash uchun
  ishlatilishi mumkin bo‘lgan turdagi mablag‘larni o‘z ichiga oladi. Pul
  mablag‘lariga moliyaviy muassasalardagi joriy hisobvaraqlardagi
  qoldiqlar, naqd kupyuralar, tangalar, valutalar,
  kichik kassaning naqd
  pullari va moliyaviy muassasalar tomonidan muddatli depozitlar va
  muomaladan chiqarish uchun qabul qilingan, korxona kassasidagi
  konkret o‘tkazib beriladigan pul hujjatlaridir.
  1
  Bu o‘tkaziladigan pul
  hujjatlariga oddiy cheklar, kassa orderlari, mijozlar cheklari, pul
  o‘tkazmalari va boshqa hisob-kitob vositalari kiradi». Balansning «Pul
  mablag‘lari» moddasidagi qoldiq pul hisobvaraqlariga kiradigan barcha
  turdagi mablag‘larni aks ettiradi.