title: G.Xaberlerning muqobil xarajatlar modeli
text: G.Xaberlerning muqobil xarajatlar modeli yetakchi o’rin tutadi. U har bir
  mamlakat uchun barcha resurs va eng yaxshi texnologiyalardan foydalangan holda
  ikki turdagi tovarni qanday nisbatda ishlab chiqara olishi mumkinligini ko’rsatuvchi
  ishlab chiqarish imkoniyatlari egri chizig’idan foydalanishni taklif etadi. Bu
  qarashlarga ko’ra, har bir mamlakat boshqa mamlakatlarga taqqoslaganda yuqori
  texnologiyaga ega bo’lgan tarmoqlardagi mahsulotlarni eksport qiladi. Keyinchalik
  ilg’or texnologiya muqarrar ravishda dunyo bo’ylab tarqalib, texnologiyadagi farqlar
  yo’qoladi, eksport pasayib, jahon savdosi tarkibiy tuzilishida keyingi o’zgarishlarni
  keltirib chiqaradi.
  R.Vernonning tovarning hayotiy sikli nazariyasida mamlakatning jahon
  savdosidagi muvaffaqiyati ichki bozorga bog’liqligi ta’kidlanadi. Vernon nazariyasiga
  ko’ra mahsulotlarning ba’zi bir turlari to’rt bosqichdan iborat sikldan o’tadi (joriy
  etish, o’sish, yetuklik, pasayish), ularni ishlab chiqarish esa xalqaro miqyosda siklning
  bosqichidan kelib chiqqan holda siljiydi. R.Vernon AQSHning yangi va istiqbolli
  tovarlarning ahamiyatli miqdorini ishlab chiqarishda yetakchilik qilishi sabablarini
  ochib berishga harakat qildi. U milliy bozorda xorijiy bozorga nisbatan ertaroq paydo
  bo’lgan tovarlarga talab AQSHning texnologik ustunligiga olib kelishini ta’kidladi.
  Amerika firmalari ishlab chiqarishning rivojlanishi bosqichida bu yangiliklarni eksport
  qiladi, ularga bo’lgan talabning o’sishi bilan esa xorijiy mamlakatlarda ishlab
  chiqarishni tashkil etadi. Yangi texnologiyaning tarqalishi bilan xorijiy korxonalar ham
  yangi tovarlarni ishlab chiqarishni o’zlashtirib, ularni AQSHga olib kela boshlaydilar.
  «Tovar sikli» tushunchasi milliy va tashqi bozorlarning o’zaro bog’liqligini izohlovchi
  nazariyaning asosiga aylandi. Xalqaro mehnat taqsimoti va jahon savdosi tarkibiy
  tuzilishining
  samaradorligi
  mustaqillik, o’zaro
  bog’liqlik
  va
  bog’liqlik
  kontseptsiyalarini tushuntirishga yordam beradi.
  Yuqori iqtisodiy mustaqillik ba’zi bir tovar, xizmat va texnologiyalarni mavjud
  bo’lmasligini bildiradi, shunga ko’ra hozirda hech bir mamlakat to’liq mustaqillikka
  intilmaydi. Biroq, ko’plab mamlakatlar xalqaro mehnat taqsimoti tizimiga kirish
  hamda tashqi savdo tarkibini shakllantirishda talab va taklif ustidan xorijiy
  nazoratning o’rnatilishi xavfini past darajada bo’lishiga harakat qiladilar.
  Xorijdagi o’zgarishlardan himoyalanganlikning o’sishini o’zaro ehtiyoj asosidagi
  savdo aloqalarini rivojlantirish orqali ta’minlash mumkin. Mamlakatlar (masalan,
  Frantsiya va Germaniya)ning savdo sheriklari sifatidagi o’zaro bog’liqligi holatida
  ulardan birining tovarlarni yetkazib berish yoki bozor hajmini qisqartirishi ehtimoldan
  uzoq, chunki boshqa tomon ham bunga darhol javob qaytaradi. O’ta yuqori darajadagi
  bog’liqlik mamlakatning boshqa mamlakatlarda ro’y beruvchi o’zgarishlarga
  bog’liqligini keltirib chiqaradi.
  Xalqaro mehnat taqsimotining chuqurlashuvi barcha nazariyalarning hayotiy
  layoqatliligini va ularni doimiy ravishda modifikatsiyalab, yangi qirralarni qo’shib
  510
  turish zarurligini tasdiqlaydi. Xalqaro aloqalarning jahon amaliyotida esa bu
  nazariyalardan keng foydalanilmoqda.