Aholining elektoral madaniyatini yuksaltirish bo‘yicha Milliy harakatlar dasturi to‘g‘risida

Aholining elektoral madaniyatini yuksaltirish, bu boradagi asosiy yo‘nalishlar va amaliy vazifalarni belgilash, “Bir saylovchi — bir ovoz” tamoyili asosida fuqarolarning saylov jarayonlaridagi faolligini oshirish, saylovlar va referendumlarning ahamiyatiga doir tushuntirish ishlarini zamon talablariga muvofiq takomillashtirish, saylovlarni va referendumlarni o‘tkazuvchi komissiyalar a’zolarining malakasini oshirish, ularga uslubiy, tashkiliy va texnik yordam ko‘rsatish ishlarini yangi bosqichga olib chiqish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Kengashi va O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Kengashi qaror qiladilar:
 1. Quyidagilar:
 Aholining elektoral madaniyatini yuksaltirish bo‘yicha Milliy harakatlar dasturi 1-ilovaga muvofiq;
 Aholining elektoral madaniyatini yuksaltirish bo‘yicha Milliy harakatlar dasturi ijrosi yuzasidan “Yo‘l xaritasi” 2-ilovaga muvofiq;
 Aholining elektoral madaniyatini yuksaltirish bo‘yicha Milliy harakatlar dasturi ijrosi yuzasidan “Yo‘l xaritasi” bajarilishini monitoring qiluvchi ishchi guruh tarkibi 3-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi Aholining elektoral madaniyatini yuksaltirish bo‘yicha Milliy harakatlar dasturi ijrosi yuzasidan “Yo‘l xaritasi” bajarilishini ta’minlash choralarini ko‘rsin. 
 3. Mazkur Qo‘shma qarorning ijrosini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Spikerining birinchi o‘rinbosari A. Saidov va O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati Raisining birinchi o‘rinbosari S. Safoyev zimmasiga yuklatilsin.
 4. Ushbu Qo‘shma qaror qabul qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.
 Aholining elektoral madaniyatini yuksaltirish bo‘yicha milliy harakatlar dasturi (bundan buyon matnda Milliy harakatlar dasturi deb yuritiladi) aholining elektoral madaniyatini yuksaltirish borasidagi asosiy maqsad va vazifalar, yo‘nalishlar, fuqarolarning saylov jarayonlaridagi faolligini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar majmuini o‘z ichiga oladi.
 O‘zbekistonda fuqarolarning ijtimoiy-siyosiy faolligini va elektoral madaniyatini oshirish, saylovlarga oid xalqaro standartlarni hisobga olgan holda ularni tashkil etish va o‘tkazish tizimini yanada takomillashtirish maqsadida O‘zbekiston Respublikasining Saylov kodeksi hamda bir qator qonunchilik hujjatlari qabul qilindi.
 2017 — 2021-yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasi doirasida siyosiy huquqlar, xususan, fuqarolarning konstitutsiyaviy saylov huquqlari amalga oshirilishini ta’minlash sohasida aniq maqsadga yo‘naltirilgan chora-tadbirlar amalga oshirildi.
 Mamlakatimizda saylov huquqini ta’minlash masalasi fuqarolarimiz uchun jamiyat va davlat ishlarini boshqarishda faol ishtirok etishning bosh mezoniga aylanib bormoqda.
 Saylov bo‘yicha xalqaro standartlar va tavsiyalar milliy qonunchilikka va huquqni qo‘llash amaliyotiga tizimli hamda bosqichma-bosqich implementatsiya qilinmoqda. 
 Shu bilan birga, aholining barcha qatlamlariga saylovga oid axborotni tezkor va aniq yo‘naltirilgan holda yetkazmasdan, bu borada ularning xabardorligi va elektoral madaniyatini yuksaltirmasdan turib, demokratik islohotlarni sifat jihatdan yangi bosqichga olib chiqib bo‘lmaydi. 
 Bundan tashqari, fuqarolarning davlat va jamiyat boshqaruvida ishtirok etishga bo‘lgan intilishlari ortib borayotganligi o‘z navbatida saylov qonunchiligidan xabardorlik darajasini oshirishni, saylov huquqini to‘laqonli amalga oshirish borasidagi ko‘nikmalarini mustahkamlashni, saylov jarayonining barcha ishtirokchilarida saylov huquqini hurmat qilish, saylov qonunchiligiga qat’iy rioya etish ko‘nikmasini shakllantirishni, saylov bilan bog‘liq axborotni tezkor yetkazishni taqozo etmoqda.
 So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasi tomonidan saylov jarayonlari to‘g‘risida jamoatchilikni xabardor qilish, saylovlar bo‘yicha xalqaro standartlar va milliy qonunchilik normalariga doir huquqiy axborotni tarqatish, saylovlarni va referendumlarni o‘tkazuvchi komissiyalarni (bundan buyon matnda saylov komissiyalari deb yuritiladi) shakllantirish, saylov komissiyalari a’zolarini tayyorlash va ularning malakasini oshirish, siyosiy partiyalar va fuqarolik jamiyati institutlari bilan hamkorlik o‘rnatish bo‘yicha tajriba to‘plandi. 
 Fuqarolarning saylov jarayonlarida faol ishtirok etishini, yoshlarning o‘zlari uchun munosib bo‘lgan tanlovni amalga oshirishda saylovlar va referendumlarda ishtirok etishga bo‘lgan intilishini yanada kuchaytirish borasida izchil ishlar olib borilmoqda.
 Aholining elektoral madaniyatini yuksaltirish borasida qo‘yilgan vazifalarni amalga oshirish uchun fuqarolarning, shu jumladan yoshlar, xotin-qizlar va jismoniy imkoniyati cheklangan shaxslarning saylov qonunchiligi va saylov jarayonlaridan xabardorlik darajasini oshirish ishlarini innovatsion yondashuvlar asosida yo‘lga qo‘yish zarurdir. 
 Saylov jarayoni barcha ishtirokchilarining saylovlar borasidagi bilim va ko‘nikmalarini oshirishda aniq yo‘naltirilgan yondashuvdan foydalanishga hamda ushbu jarayonni zamonaviy ilmiy-uslubiy vositalar bilan ta’minlashga ehtiyoj tobora ortib bormoqda.
 Elektoral madaniyatni yuksaltirish ushbu yo‘nalishda shakllangan amaldagi tajribani tizimlashtirishni, shuningdek saylov jarayoni ishtirokchilarining huquqiy madaniyatini yuksaltirishga qaratilgan faoliyatga yangi uslublarni joriy etishni, yoshlarning saylov jarayonlariga fuqaroviy daxldorligini kuchaytirishni talab etmoqda.
 Milliy harakatlar dasturining maqsadi aholining elektoral madaniyatini yuksaltirish, davlat va jamiyat boshqaruvida hamda davlat hokimiyati vakillik organlarini shakllantirishda har bir saylovchining shaxsan ishtiroki muhimligini tushuntirish, “Bir saylovchi — bir ovoz” tamoyilini ro‘yobga chiqarish, fuqarolarning o‘z xohish-irodasini namoyon etgan holda saylov huquqlaridan foydalanishini ta’minlash choralarini ko‘rishdan iboratdir.
 Milliy harakatlar dasturining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
 saylovchilarning, saylov komissiyalari a’zolarining va saylov jarayoni boshqa ishtirokchilarining bilim va ko‘nikmalarini oshirish tizimini yaratish hamda takomillashtirib borish;
 fuqarolarning, shu jumladan yoshlarning, xotin-qizlarning, jismoniy imkoniyati cheklangan shaxslarning elektoral madaniyatini yuksaltirish;
 fuqarolarning saylov to‘g‘risidagi huquqiy bilimlarini, huquqiy ongini va huquqiy madaniyatini yuksaltirishda fuqarolik jamiyati institutlari bilan hamkorlik qilish;
 saylovchilarning, xususan, yoshlar, xotin-qizlar, jismoniy imkoniyati cheklangan shaxslarning saylov jarayonlarida hamda ovoz berishda bevosita ishtirok etishining ahamiyatini tushuntirish;
 saylovlarga tayyorgarlik ko‘rish va uni o‘tkazish jarayonlari xolisona yoritilishini ta’minlash;
 zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari asosida elektron axborot-huquqiy ta’lim resurslarini shakllantirish va rivojlantirish;
 saylovchilar o‘z xohish-irodasini erkin ifoda etishi uchun saylov huquqi kafolatlarini to‘liq ta’minlash.
 Aholining elektoral madaniyatini hamda saylov jarayoni ishtirokchilarining bilim va ko‘nikmalarini oshirish bo‘yicha ishlar quyidagilar asosida ta’minlanadi:
 aholining elektoral madaniyatini yuksaltirishni ilmiy-uslubiy va institutsional jihatdan ta’minlashning zamonaviy uslublarini ishlab chiqish;
 saylov bilan bog‘liq axborotni ommaviy axborot vositalarida yoritishda zamonaviy yondashuv va vositalardan foydalanish;
 saylov komissiyalari a’zolarini o‘qitish bo‘yicha zamonaviy uslublar va vositalarni ishlab chiqish hamda ularni amaliyotda faol qo‘llash;
 saylov komissiyalari a’zolariga uslubiy, tashkiliy va texnik yordam ko‘rsatish;
 ijtimoiy sheriklik asosida saylov jarayoni barcha ishtirokchilarining elektoral madaniyati hamda saylovda ishtirok etish ko‘nikmalarini oshirish;
 barcha vazifalarni amalga oshirishda sanitariya-epidemiologik xavfsizlikni va osoyishtalikni ta’minlashga doir talablarga qat’iy rioya etish.
 Milliy harakatlar dasturining asosiy yo‘nalishlari quyidagilardan iborat:
 saylovlar bilan bog‘liq huquqiy va boshqa turdagi axborotni fuqarolarga tezkor va qulay tarzda yetkazishning hamda saylov jarayoni ishtirokchilarining bilim va ko‘nikmalarini oshirishning yagona tizimini yaratish;
 fuqarolarning, shu jumladan yoshlar, xotin-qizlar va jismoniy imkoniyati cheklangan shaxslarning saylov qonunchiligi va saylov jarayonlaridan xabardorligini, elektoral madaniyatini oshirish;
 saylov jarayonida axborot-tushuntirish faoliyatini yanada faollashtirish;
 saylov jarayonining qonunchilik talablari asosida hamda xolis yoritilishini ta’minlash;
 barcha darajadagi saylov komissiyalari a’zolarining malakasini oshirish va saylov komissiyasi a’zoligiga nomzodlar zaxirasini shakllantirish;
 aholining elektoral madaniyatini yuksaltirish bo‘yicha ijtimoiy sheriklikni rivojlantirish.
 Milliy harakatlar dasturini amalga oshirishda quyidagi tadbirlar ijtimoiy sheriklik asosida amalga oshiriladi:
 fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari va siyosiy partiyalar kuzatuvchilarining saylov qonunchiligi bo‘yicha o‘quvini tashkil etish;
 saylovga tayyorgarlik ko‘rish va uni o‘tkazish jarayonlarini yoritish, saylov tashviqotida ommaviy axborot vositalarining ishtiroki masalalari bo‘yicha o‘quv-seminarlar o‘tkazish;
 saylov tartib-taomillarining qonuniyligi va oshkoraligini ta’minlash bo‘yicha siyosiy partiyalar va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari bilan hamkorlik mexanizmlarini ishlab chiqish;
 aholining elektoral madaniyatini yuksaltirish bo‘yicha davlat ijtimoiy buyurtmasini berish;
 fuqarolarning saylov madaniyatini yuksaltirishga qaratilgan loyihalar bo‘yicha davlat granti tanlovini o‘tkazish.
 Milliy harakatlar dasturini amalga oshirishdan kutilayotgan natijalar quyidagilardan iborat:
 aholining elektoral madaniyati yuksaladi;
 saylov jarayonlarida qonun ustuvorligi ta’minlanishiga erishiladi;
 saylovchilarning saylov qonunchiligidan va saylovlar jarayonlaridan xabardorligi oshadi;
 saylov jarayonining ishtirokchilari saylov komissiyalari faoliyati, saylovlarga tayyorgarlik ko‘rish va uni o‘tkazishning barcha bosqichlari haqidagi axborot bilan ta’minlanadi;
 siyosiy partiyalar va nomzodlarning siyosiy platformalari hamda saylovoldi dasturlari bilan tezkor va qulay tarzda tanishish imkoniyati yaratiladi;
 saylovchilarda ovoz berishda faol fuqarolik pozitsiyasini namoyon etgan holda ishtirok etishga bo‘lgan munosabat shakllanadi;
 saylov komissiyalari a’zolarining bilim va ko‘nikmalari mustahkamlanishi natijasida ular tomonidan o‘z vazifalari va funksiyalarini mas’uliyat bilan amalga oshirilishiga erishiladi;
 milliy saylov qonunchiligining xalqaro demokratik tamoyillarga mosligi, adolatliligi va fuqarolarning o‘z xohish-irodasini erkin ifoda etishi yuzasidan ijobiy munosabat shakllanadi.