Eron bilan kelishuv “omadsizlikka yuz tutadi”: AQSh Tehronga nisbatan siyosatini o‘zgartirmoqda

AQSh davlat kotibi Reks Tillerson chorshanba kuni Eron siyosati va bu davlat bilan yadro dasturi bo‘yicha kelishuvni keskin tanqid qilib chiqdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Qo‘shma keng ko‘lamli harakatlar rejasi o‘z maqsadiga erishsa, omadsizlikka yuz tutadi, hamda Eron kelajakda Shimoliy Koreya yo‘lidan borishi mumkin.
Bunday bayonot AQSh prezidenti Donald Trampning Amerika qator mahkamalariga Erondan sanksiyalarni qisman olish Vashington manfaatlariga mos kelganini aniqlash bo‘yicha topshiriq berganidan so‘ng qilindi.
Shu bilan birga, AQSh davlat departamenti bir kun avval Eron 18 aprel kungi holatga ko‘ra, kelishuvlarga doir o‘z majburiyatlarini bajarayotgani haqida bayonot bergandi.
Trampning o‘zi esa Eron bilan kelishuv “yomon” ekani va uni qayta ko‘rib chiqish lozimligini ko‘p bora aytib o‘tgan.
Kelishuv omadsizlikka yuz tutmoqda
Tillerson o‘z bayonotida Eronni ko‘plab masalalar bo‘yicha keskin tanqid qildi. U Tehronni terrorizmni moliyalashtirish, kiberhujumlar, Fors ko‘rfazida kemalar harakatlanishiga to‘sqinlik qilish, inson huquqlarining buzilishida aybladi.
"Eron – terrorizmga homiylik qilish bo‘yicha jahon yetakchisi va ko‘plab mojarolarga mas'uldir. Shuningdek, u AQShning Suriya, Yaman, Iroq va Livandagi manfaatlariga qarshi qo‘poruvchilik harakatlarini qilgan va Isroilga hujumlar qilishda davom etmoqda", - degan u.
Bundan tashqari, Tillerson Eron bilan xalqaro “oltitalik” vositachilarning kelishuviga qarshi chiqdi. Uning fikricha, bu kelishuv Eronning noyadroviy maqomini ushlab turish bo‘yicha o‘z maqsadiga erishsa, muvaffaqiyatsizlikka yuz tutadi.
"Qo‘shma keng ko‘lamli harakatlar rejasi Eronning noyadroviy maqomiga erishsa, omadsizlikka yuz tutadi. Bu faqatgina uning yadro davlati bo‘lish bo‘yicha maqsadini ortga suradi, xolos. Bu kelishuv uning kelajakda Shimoliy Koreya yo‘lidan borishiga imkon berishi mumkin", - deya aytib o‘tgan davlat kotibi matbuot anjumanida.
Uning qayd etishicha, “isbotlar aniq-ravshan” hamda “Eronning fitna harakatlari AQSh, mintaqa va dunyoga tahdid solmoqda".
Tillersonning xabar berishicha, AQShning Eronga nisbatan “strategik sabri” omadsiz usuldir.
Qaror qabul qilish uchun 90 kun
Oq uy rasmiy vakili Shon Spayserning jurnalistlarga aytishicha, AQSh prezidenti Donald Tramp Eronga nisbatan keyingi harakatlar bo‘yicha qarorni AQShning milliy xavfsizlik bo‘yicha Kengashi boshchiligidagi mahkamalari kelishuvni diqqatlik bilan ko‘rib chiqishganidan so‘ng qabul qiladi. Tegishli tavsiyalar 90 kun ichida ishlab chiqiladi.
Spayserning ta'kidlashicha, AQSh “o‘z harakatlari qanday ehtimoliy effekt olib kelishi mumkinligini yaxshi tushunib turibdi”.
Kelishuv o‘zgartirilmaydi
Tehron, o‘z navbatida, kelishuv o‘zgarishi mumkinligini keskin rad  etmoqda. Eron TIV rahbari o‘rinbosari Kozim Sajapurning chorshanba kuni ma'lum qilishicha, “Eron o‘z majburiyatlarini bajarmoqda”.
"Men kelishuvni tekshirish borasida bunday izohlarni avval ham eshitganman. Biroq shunga e'tibor qaratish kerakki, bu xalqaro kelishuv edi, hamda o‘ylashimcha, bu bosqichda hech nimani o‘zgartirib bo‘lmaydi", - deya ma'lum qildi vazir o‘rinbosari “Valday” Eron-Rossiya yopiq muhokamasi yakuni bo‘yicha jurnalistlarga.
2015 yilning 14 iyul kuni Eron va “oltitalik” Eron atomi bo‘yicha ko‘p yillik muammoni hal qilishga oid tarixiy kelishuvga erishishdi. Qo‘shma keng ko‘lamli harakatlar rejasi qabul qilindi, uning bajarilishi esa Erondan avval BMT Xavfsizlik Kengashi, AQSh va Yevropa ittifoqi tomonidan kiritilgan iqtisodiy hamda moliyaviy sanksiyalarni olib tashlaydi. Reja 2016 yilning 16 yanvar kunidan kuchga kirdi.
Shu bilan birga, AQSh Eronga nisbatan sanksiyalarni raketa dasturi, inson huquqlari va Tehronni terrorizmni moliyalashtirishda gumon qilib, bekor qilgani yo‘q.