O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to‘g‘risida

O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari ushbu Qonundan va boshqa qonun hujjatlaridan iborat.
 Ushbu Qonun tabiiy sharoitda o‘sadigan o‘simlik dunyosini, shuningdek, takror etishtirish va genetik fondini saqlash uchun ekib o‘stiriladigan yovvoyi o‘simliklarni muhofaza qilish va ulardan foydalanish sohasidagi munosabatlarni tartibga soladi.
 O‘rmonlarni muhofaza qilish va ulardan foydalanish sohasidagi munosabatlar o‘rmonlar to‘g‘risidagi qonun hujjatlari bilan ham tartibga solinadi.
 Qoraqalpog‘iston Respublikasida o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi munosabatlar Qoraqalpog‘iston Respublikasi qonun hujjatlari bilan ham tartibga solinadi.
 Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to‘g‘risidagi qonun hujjatlaridagidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.
 O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
 floraning tur bo‘yicha tarkibini va genetik fondini tabiiy sharoitlarda saqlab qolish;
 tabiiy o‘simlik jamoalarining va yovvoyi o‘simliklar o‘sadigan muhitning bir butunligini saqlab qolish;
 o‘simlik dunyosidan oqilona foydalanishni va uni takror etishtirishni ta’minlash;
 yuridik va jismoniy shaxslarning o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi faoliyatini huquqiy tartibga solish.
 O‘simlik dunyosi davlat mulki umummilliy boylik bo‘lib, undan oqilona foydalanish zarur va u davlat muhofazasidadir.
 O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi davlat boshqaruvi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, mahalliy davlat hokimiyati organlari, shuningdek, maxsus vakolat berilgan davlat organlari tomonidan amalga oshiriladi.
 O‘zbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi va O‘zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi huzuridagi o‘rmon xo‘jaligi bosh boshqarmasi o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasida maxsus vakolat berilgan davlat boshqaruv organlaridir.
 O‘simlik dunyosi obyektlari quyidagilardan iborat:
 yovvoyi organizmlar daraxtlar, butalar va o‘tsimon urug‘laydigan o‘simliklar, qirqquloqsimonlar, yo‘sinsimonlar, suvo‘tlar, lishayniklar va zamburug‘lar o‘zining barcha xilma-xil turlari bilan;
 yovvoyi organizmlardan tashkil topadigan tabiiy o‘simlik jamoalari yoki ularning har qanday majmui;
 kamyob va yo‘qolib ketish xavfi ostida turgan o‘simlik turlari;
 yovvoyi o‘simliklarning mevalari, urug‘lari va boshqa qismlari yoki ular hayoti faoliyatining mahsullari.
 O‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanish umumiy va maxsus bo‘lishi mumkin.
 O‘simlik dunyosi obyektlaridan umumiy foydalanish jismoniy shaxslar tomonidan hayotiy zarur ehtiyojlarni qondirish uchun qonun hujjatlarida belgilangan miqdorlarda va tartibda bepul amalga oshiriladi.
 O‘simlik dunyosi obyektlari maxsus foydalanishga ishlab chiqarish faoliyatini va boshqa faoliyatni amalga oshirish uchun haq evaziga yuridik va jismoniy shaxslarga ruxsatnomalar asosida berib qo‘yiladi. O‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanish uchun obyektni, turni, hajmni va muayyan hudud doirasida foydalanish muddatini belgilaydigan ruxsatnoma O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, vakolatli davlat organlari tomonidan beriladi. O‘simlik dunyosi obyektlaridan maxsus foydalanish tartibi va shartlari qonun hujjatlarida belgilanadi.
 O‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanish turlari quyidagilardan iborat:
 chorvachilik ehtiyojlari uchun yovvoyi ozuqa mahsulotini tayyorlash;
 chorva mollarni o‘tlatish;
 o‘simlik dunyosi obyektlaridan ovchilik xo‘jaligi ehtiyojlari uchun foydalanish;
 yovvoyi o‘simliklar texnik xomashyosini tayyorlash;
 yovvoyi o‘simliklar dorivor xomashyosini tayyorlash (yig‘ish);
 yovvoyi o‘simliklarni oziq-ovqat maqsadlari uchun tayyorlash (yig‘ish);
 daraxt va butalarni kesish;
 o‘simlik dunyosi obyektlaridan ilmiy-tadqiqot maqsadlarida foydalanish;
 o‘simlik dunyosi obyektlaridan madaniy-ma’rifiy, tarbiyaviy, sog‘lomlashtirish, rekreatsion va estetik maqsadlarda foydalanish;
 o‘simlik dunyosi obyektlaridan tabiatni muhofaza qilish maqsadlarida foydalanish.
 Qonun hujjatlarida o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanishning boshqa turlari ham nazarda tutilishi mumkin.
 O‘simlik dunyosi obyektlari doimiy yoki vaqtincha (uzoq muddatli va qisqa muddatli foydalanishga berib qo‘yilishi mumkin.
 O‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanish normativlari quyidagilardan iborat:
 dorivor va oziqbop o‘simliklarning yovvoyi turlarini hamda o‘simliklar texnik xomashyosini tayyorlash uchun O‘zbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi bilan kelishib tasdiqlagan kvotalar;
 tabiiy pichanzorlar va yaylovlarda pichan o‘rish hamda chorva mollarni o‘tlatishning mahalliy davlat hokimiyati organlari tegishli qishloq va suv xo‘jaligi, shuningdek, o‘rmon xo‘jaligi davlat organlari taqdimnomasi bo‘yicha tasdiqlagan normalari va muddatlari;
 qonun hujjatlari bilan belgilangan boshqa normativlar.
 O‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanuvchilar quyidagi huquqlarga ega:
 o‘simlik dunyosi obyektlaridan ularni berib qo‘yish shartlariga muvofiq foydalanish;
 o‘simlik dunyosi obyektlarining belgilangan tartibda olingan mahsulotini tasarruf etish;
 o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanish borasidagi buzilgan huquqlarning tiklanishi va o‘zlariga yetkazilgan zararning qoplanishi.
 O‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanuvchilar:
 o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanishning belgilangan qoidalariga rioya etishlari;
 foydalanishga berib qo‘yilgan o‘simlik dunyosi obyektlaridan oqilona foydalanishlari;
 o‘simlik dunyosi obyektlarini muhofaza qilish va ularni takror etishtirish chora-tadbirlarini amalga oshirishlari;
 o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanish joylarida yong‘in xavfsizligiga rioya etishlari va yong‘inga qarshi tadbirlarni amalga oshirishlari, yong‘in chiqqan hollarda esa uni o‘chirish choralarini ko‘rishlari;
 o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanganlik uchun haqni o‘z vaqtida to‘lashlari shart.
 O‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanuvchilar qonun hujjatlarida belgilangan boshqa huquq va majburiyatlarga ega bo‘lishlari mumkin.
 O‘simlik dunyosi obyektlarini saqlab qolish va ularni takror etishtirish hamda ular o‘sadigan muhitni saqlash va qayta tiklash maqsadida o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanish qonun hujjatlarida belgilangan tartibda cheklab qo‘yilishi, to‘xtatib turilishi yoki man etilishi mumkin.
 Davlat qo‘riqxonalarida, davlat tabiat yodgorliklarida, tabiat bog‘larining va davlat biosfera rezervatlarining qo‘riqxonaga aylantirilgan zonalarida o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanishga yo‘l qo‘yilmaydi, ilmiy maqsadlarda foydalanish bundan mustasno. O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan kamyob va yo‘qolib ketish xavfi ostida turgan o‘simlik turlarini tayyorlash (yig‘ish) man etiladi.
 O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan o‘simlik turlaridan foydalanish, ular bilan (ularning qismlari yoki faoliyat mahsullari bilan) savdo qilish, ularni chet elga olib chiqishga alohida hollarda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, O‘zbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qo‘mitasining taqdimnomasi va O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining xulosasi bo‘yicha beradigan ruxsatnomalar asosida yo‘l qo‘yiladi.
 Yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan chorvachilik ehtiyojlari uchun yovvoyi ozuqa mahsulotini tayyorlash va chorva mollarni o‘tlatish ana shu maqsadlar uchun ularga maxsus berib qo‘yilgan tabiiy em-xashak etishtiriladigan maydonlarda quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
 o‘rmon fondi hududida — o‘rmon biletlari bo‘yicha;
 qishloq xo‘jaligi korxonalari, muassasalari va tashkilotlari egaligidagi yerlar hududida ularning ruxsatnomalari bo‘yicha;
 zaxiradagi yerlarda mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarorlari asosida.
 Yuridik va jismoniy shaxslarning o‘simlik dunyosi obyektlaridan ovchilik xo‘jaligi ehtiyojlari uchun foydalanishi ularga o‘simlik dunyosi obyektlarini olib qo‘ymagan holda berilgan ovchilik yerlarida qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
 Tabiiy o‘simliklar jamoalarida yovvoyi o‘simliklar dorivor va texnik xomashyosini, oziq-ovqat maqsadlari uchun yovvoyi o‘simliklarni yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan tayyorlashga (yig‘ishga) qonun hujjatlarida belgilangan tartibda yo‘l qo‘yiladi.
 O‘rmon fondi yerlarida daraxt va butalarni kesish qonun hujjatlarida belgilangan tartibda beriladigan ruxsatnomalar bo‘yicha amalga oshiriladi.
 O‘rmon fondiga kirmaydigan daraxt va butalarni kesishga faqat sanitariya maqsadlarida hamda binolar, inshootlar va kommunikatsiyalar qurilishi bilan bog‘liq holdagina mahalliy davlat hokimiyati organlarining O‘zbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi bilan kelishilgan qaroriga binoan yo‘l qo‘yiladi.
 Yovvoyi o‘simliklarni, ularning qismlarini va mahsullarini o‘sish muhitidan ajratib olmasdan va ajratib olgan holda o‘simlik dunyosi obyektlaridan ilmiy-tadqiqot maqsadlarida foydalanishga qonun hujjatlarida belgilangan tartibda yo‘l qo‘yiladi.
 Tabiiy o‘simliklar jamoalarida ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borish uchun tegishli yuridik shaxslarga qonun hujjatlarida belgilangan tartibda maxsus uchastkalar ajratilishi mumkin bo‘lib, bu uchastkalarda o‘simlik dunyosi obyektlaridan boshqa yuridik va jismoniy shaxslarning foydalanishi ilmiy-tadqiqot ishlarini o‘tkazish maqsadlariga nomuvofiq bo‘lsa, bunday foydalanish cheklanadi yoki man etiladi.
 O‘simlik dunyosi obyektlaridan madaniy-ma’rifiy, tarbiyaviy, sog‘lomlashtirish, rekreatsion va estetik maqsadlarda foydalanish qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
 Shifobaxsh xususiyatlarga ega bo‘lgan va aholining dam olishi uchun qulay shart-sharoit yaratadigan o‘simlik dunyosi obyektlaridan sog‘lomlashtirish va rekreatsion maqsadlarda foydalaniladi.
 O‘simlik dunyosi obyektlaridan tabiatni muhofaza qilish maqsadlarida foydalanish qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
 O‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanish huquqi quyidagi hollarda bekor qilinadi:
 o‘simlik dunyosi obyektidan foydalanish huquqidan voz kechilganda;
 belgilangan foydalanish muddati tugaganda;
 o‘simlik dunyosi obyektidan foydalanish huquqi berilgan yuridik shaxs tugatilganda;
 o‘simlik dunyosi obyektlarini muhofaza qilish, ulardan foydalanish va ularni takror etishtirish qoidalari, normativlari va boshqa talablari buzilganda;
 o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanganlik uchun haq belgilangan muddatda to‘lanmaganda;
 foydalanish ta’sirida tabiiy o‘simliklar jamoalarida asliga qaytarib bo‘lmaydigan o‘zgarishlar xavfi tug‘ilganda;
 er uchastkalari davlat yoki jamoat ehtiyojlari uchun olib qo‘yilganda.
 O‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanish huquqini bekor qilish tartibi qonun hujjatlarida belgilanadi.
 Ayrim turdagi yovvoyi o‘simliklarning (shudgorlar, pichanzorlar va yaylovlarni tabiiy suratda bosib ketadigan zaharli, giyohvand moddali, karantindagi o‘simliklar, begona o‘tlar hamda boshqa o‘simliklarning) tarqalishini va ularning miqdorini tartibga solish boshqa o‘simliklarga va o‘zga tabiat obyektlariga zarar yetkazilishiga yo‘l qo‘ymaydigan hamda tabiiy o‘simliklar jamoalarining va ular o‘sadigan muhitning saqlanishini ta’minlaydigan usullar bilan amalga oshiriladi.
 Tarqalishi va miqdori tartibga solinishi lozim bo‘lgan yovvoyi o‘simliklarning turlari, shuningdek, ana shu tartibga solish qoidasi maxsus vakolat berilgan davlat organlari tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining xulosalari asosida belgilanadi.
 O‘simliklarning yangi turlarini yovvoyi floraga ko‘chirish, shuningdek, yovvoyi o‘simliklarni duragaylashga maxsus vakolat berilgan davlat organlari O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va o‘simliklar karantini bo‘yicha davlat xizmati organlarining xulosalari asosida chiqargan qarorga binoan ilmiy-tadqiqot va xo‘jalik maqsadlarida belgilangan tartibda yo‘l qo‘yiladi.
 Ilmiy, madaniy-ma’rifiy, o‘quv-tarbiyaviy yoki estetik qimmatga ega bo‘lgan botanika kolleksiyalari davlat hisobidan o‘tkazilishi lozim.
 Botanika kolleksiyalarini to‘plash va ularni to‘ldirib borish uchun yuridik va jismoniy shaxslarning yovvoyi o‘simliklarni olishiga qonun hujjatlari talablariga rioya etilgan taqdirda yo‘l qo‘yiladi.
 Botanika kolleksiyalarining egalari bo‘lmish yuridik va jismoniy shaxslar O‘zbekiston Respublikasi tabiatni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi tomonidan tasdiqlangan hisobga olish, to‘ldirib borish, asrash, sotib olish va sotish, jo‘natish, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi hududiga olib kirish va undan olib chiqish qoidalariga rioya etishlari shart.
 O‘simlik dunyosi obyektlarini muhofaza qilish va takror etishtirish quyidagi yo‘llar bilan ta’minlanadi:
 O‘simlik dunyosi obyektlarini muhofaza qilish, ulardan foydalanish va ularni takror etishtirish qoidalari va normativlarini belgilash;
 O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan kamyob va yo‘qolib ketish xavfi ostida turgan o‘simliklar turlarini muhofaza qilishning alohida rejimini belgilash;
 o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanishda cheklashlar va taqiqlar belgilash;
 o‘simlik dunyosi obyektlari o‘sadigan muhitni muhofaza qilish talablariga rioya qilish;
 muhofaza etiladigan tabiiy hududlar tashkil etish;
 o‘simlik dunyosi obyektlari va ular o‘sadigan muhitni muhofaza qilish, ulardan foydalanish va ularni takror etishtirish sohasidagi ilmiy tadqiqotlarni tashkil etish;
 davlat ekologik ekspertizasi o‘tkazish;
 o‘simlik dunyosi obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish ustidan davlat nazoratini amalga oshirish;
 qonun hujjatlarida belgilangan boshqa tadbirlarni amalga oshirish.
 O‘simlik dunyosi obyektlari o‘sadigan muhitga ta’sir ko‘rsatadigan faoliyat o‘simlik dunyosi obyektlarining saqlanishini ta’minlaydigan talablarga rioya etilgan holda amalga oshirilishi lozim.
 O‘simlik dunyosi obyektlari o‘sadigan muhitga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan ishlab chiqarish obyektlarini joylashtirish va ulardan foydalanishga, yangi texnologiyalarni joriy etish, geologiya-qidiruv ishlarini olib borish, foydali qazilmalarni qazib olishga, chorva mollar o‘tlatiladigan hamda qishloq xo‘jaligi hayvonlari haydab o‘tiladigan joylarni belgilashga davlat ekologik ekspertizasining ijobiy xulosasi mavjud bo‘lganda O‘zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi huzuridagi O‘rmon xo‘jaligi bosh boshqarmasi bilan kelishilgan holda yo‘l qo‘yiladi.
 O‘simlik dunyosi obyektlari o‘sadigan muhitni himoya qilish chora-tadbirlari bilan ta’minlanmagan ishlab chiqarish obyektlarini ishga tushirish hamda texnologiyalarini qo‘llanish man etiladi.
 O‘simliklarni himoya qilish vositalari, ularning o‘sishini tezlashtiruvchilar, mineral o‘g‘itlar va boshqa dorilarni qo‘llanish paytida o‘simlik dunyosi obyektlari va ular o‘sadigan muhitni muhofaza qilish talablari hisobga olinishi zarur. Yuridik va jismoniy shaxslar yovvoyi o‘simliklar nobud bo‘lishining va ular o‘sadigan muhit yomonlashishining oldini olish maqsadida mazkur dorilarni tashish, saqlash va qo‘llanish qoidalariga rioya etishlari shart.
 Tabiiy o‘simliklar jamoalarida o‘simliklarni o‘zboshimchalik bilan yoqib yuborish man etiladi.
 O‘simlik dunyosi obyektlarini kuzatib borish, ularning holati to‘g‘risida ma’lumotlarni to‘plash, umumlashtirish va tahlil etish atrof tabiiy muhit davlat monitoringi yagona tizimi bo‘yicha qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
 O‘simlik dunyosini muhofaza qilishni ta’minlash va undan oqilona foydalanishni tashkil etish uchun o‘simlik dunyosi obyektlari va ulardan foydalanishning davlat hisobi, o‘simlik dunyosi obyektlarining davlat kadastri yuritiladi.
 O‘simlik dunyosi obyektlarining davlat kadastri o‘simlik dunyosi obyektlarining jug‘rofiy tarqalishi, ularning miqdori, xo‘jalikda foydalanishi to‘g‘risidagi ma’lumotlar majmuini, ular o‘sadigan muhitning tavsifini o‘z ichiga oladi.
 O‘simlik dunyosi obyektlarining davlat hisobi va davlat kadastri O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibda yagona tizim bo‘yicha yuritiladi.
 O‘simlik dunyosi obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish ustidan davlat nazorati qonun hujjatlarida belgilangan tartibda mahalliy davlat hokimiyati organlari, O‘zbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi, O‘zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi tomonidan amalga oshiriladi.
 O‘simlik dunyosi obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish ustidan idoraviy, ishlab chiqarish va jamoatchilik nazorati qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.
 O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini buzishda aybdor bo‘lgan shaxslar belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.
 Yuridik va jismoniy shaxslar o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini buzish oqibatida yetkazilgan zararni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda va shartlarda qoplashlari shart. Zararni qoplash aybdorlarni qonun hujjatlariga muvofiq javobgarlikdan ozod qilmaydi.