O‘zbekistonning “xavfsizlik yostig‘i” yana 35 mlrd dollardan oshdi. Bu nimani anglatadi?

Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekistonning rasmiy zaxira aktivlari 1-yanvar holatiga ko‘ra, 35,1 milliard dollarni tashkil etdi. Ular 2020-yil dekabr oyiga nisbatan 0,4 milliard dollarga oshgan.

Zaxiralar, asosan, oltin va xorijiy valyutalardan iborat. Birinchisi 20,9 milliard dollarga, ikkinchisi esa 13 milliard dollarga baholanmoqda. Qolgan 1,1 milliard dollar xalqaro zaxira aktividir (Xalqaro valyuta jamg‘armasi).
Oltin miqdori 11,6 million troya unsiyasini (taxminan, 360 tonna) tashkil etadi. Xorij valyutasi, asosan, banklarda saqlanadigan naqd pullarni o‘z ichiga oladi.
Oddiy til bilan aytganda, bu sug‘urta, davlatning “xavfsizlik yostig‘i”. Zaxiralar dunyoning deyarli barcha mamlakatlarida favqulodda vaziyatlar uchun mavjud.
Zaxiralar odatda yuqori likvidli, ya’ni tez sotiladigan aktivlarda saqlanadi. Oltin va xorijiy valyuta ushbu talablarga javob beradi — ulardan istalgan vaqtda qarz to‘lash yoki investitsiyalar uchun foydalanish mumkin.
2017-yilgacha O‘zbekiston zaxiralari to‘g‘risidagi ma’lumotlar jamoatchilikka e’lon qilinmas edi. O‘sha yilning noyabr oyida zaxiralar 26 milliardni tashkil etishi ma’lum bo‘lgan. O‘shandan beri ular deyarli 10 milliard dollarga o‘sgan.
Zaxiralardan turli mamlakatlarda turlicha foydalaniladi. Bu odatda to‘lov balansi taqchilligini moliyalashtirish, valyuta bozorida intervensiyalar o‘tkazish, milliy valyuta kursini ushlab turish, tashqi qarzlarni qoplash va hokazolarni o‘z ichiga oladi.
Zaxiralar mamlakatda qazib olingan oltin, xalqaro bozorga qimmatli qog‘ozlar chiqarilishi, savdo balansi profitsiti va boshqalar hisobiga to‘ldiriladi.
Masalan, O‘zbekistonda zaxiralar, jumladan, OKMK yoki NKMK tomonidan qazib olingan oltin hisobiga to‘ldiriladi. Oltin chetga sotilganda mamlakatdagi zaxiralar ham kamayadi.
Boshqa mamlakatlar bilan taqqoslansa, unda Xitoy katta farq bilan birinchi o‘rinda — 3,3 trillion dollar. Ikkinchi o‘rinda Yaponiya (1,3 trillion dollar), uchinchi o‘rinda esa Shveysariya (1 trillion dollar) turadi.
Yon qo‘shnilar haqida gapiradigan bo‘lsak, Qozog‘iston zaxiralari 35 milliard dollarni, Qirg‘izistonniki 2,8 milliard dollarni, Tojikistonniki esa 1,4 milliard dollarni tashkil etadi.
Rivojlanayotgan mamlakatlarga, shu jumladan, O‘zbekistonga ham xalqaro tashkilotlar uch oylik importni moliyalashtirish uchun yetarli bo‘lgan zaxiralarni saqlashni tavsiya qiladi.
35 milliard dollar hozir O‘zbekistonga 15 oydan ortiq importni moliyalashtirish uchun yetarli. Bunday ko‘rsatkich ishonchli hisoblanadi.