IJTIMOIY TA’MINOT BO‘LIMLARI TOMONIDAN YuRIDIK ShAXSLAR HAMDA ALOHIDA FUQAROLARGA NISBATAN QAYTA TALAB QILISh (REGRESS)* TALABNOMALARI ASOSIDA ISh OLIB BORISh TARTIBI HAQIDA

1. Korxonalar, tashkilotlar, muassasalar aybi bilan korxona** hududida, shuningdek uning tashqarisida, hamda ish beruvchi tomonidan ajratilgan transportda ishga borish yoki ishdan qaytish vaqtida ishchi va xizmatchilar shikastlanib, ularning sog‘lig‘iga zarar yetsa, bu korxonalar O‘zbekiston Respublikasi “Fuqarolarining davlat pensiya ta’minoti to‘g‘risida”gi qonuniga asosan qonun oldida moddiy jihatdan javobgar bo‘ladilar. 
 Ishchi va xizmatchilar mehnat vazifalarini bajarish bilan bog‘liq mayiblanish, kasb kasalligi yoki boshqa sabablarga ko‘ra salomatliklariga zarar yetsa, ish beruvchi tomonidan yetkazilgan moddiy zararni qoplash O‘zbekiston Respublikasi “Fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti to‘g‘risida”gi Qonunining 66-moddasi, O‘zbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonun va O‘zbekiston Jinoyat-protsessual kodeksining 275-moddasi hamda zararni qoplash Qoidalari asosida tartibga solinadi.
 Shikastlangan shaxs vafot etgan taqdirda yetkazilgan zarar uchun badal puli olish huquqi marhum qaramog‘idagi mehnatga layoqatsiz boshqa shaxslarga o‘tadi.
 2. Faoliyatlari atrofdagilarga ochiqcha xavf tug‘diradigan korxonalar va fuqarolar (transport tashkilotlari, sanoat korxonalari, qurilishlar, avtomobil egalari va boshqalar), agar shikastlanish yengib bo‘lmas kuch yoki jabrlanuvchining aybi bilan bo‘lganligini isbotlay olmasalar, jabrlangan xodimning shikastlanganlik tufayli ko‘rgan zarar o‘rnini qoplashga majburlar.
 3. O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining 185 — 197-moddalariga binoan, agar sog‘lom va xavfsiz mehnat sharoitini ta’minlanmaganligi (mehnat muhofazasi qoidalariga, texnika xavfsizligiga, sanoat ozodaligiga va boshqalarga amal qilmaslik) tufayli shikastlanish sodir etilsa, u ish beruvchi aybi bilan sodir bo‘lgan deb hisoblanadi.
 4. O‘zbekiston Respublikasi “Fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti to‘g‘risida”gi Qonunining 66-moddasiga asosan, to‘langan pensiya miqdorini undirib olish uchun zarar yetkazishda aybdor bo‘lgan korxonalar va fuqarolarga regress talabnomalari asosida da’vo qilish huquqi ijtimoiy ta’minot bo‘limlariga berilgan.
 5. Regress talabnomalari bo‘yicha ish olib borishni tashkil etish vazifasi ijtimoiy ta’minot bo‘limlari rahbarlari zimmasiga yuklatiladi va ular bu ish uchun shaxsan javobgardirlar. 
 Regress talabnomalari bo‘yicha ish olib borish va uni rasmiylashtirish ijtimoiy ta’minot bo‘limlarining huquqshunoslari yoki huquqiy ishlar bo‘yicha I toifa mutaxassislarining xizmat vazifasiga kiradi. 
 Shtat jadvalida huquqshunos yoki huquqiy ishlar bo‘yicha I toifa mutaxassis lavozimlari ko‘zda tutilmagan ijtimoiy ta’minot bo‘limlarida regress ishlari shu bo‘limlarning shtatdagi xodimlari tomonidan o‘rindoshlik asosida amalga oshiriladi.
 6. Regress talabnomalari bo‘yicha da’vo qilish uchun quyidagi ikki shart asos bo‘ladi:
 Birinchi shart:
 mehnatda mayib bo‘lganlik yoki kasb kasalligiga chalinganligi tufayli nogironlik pensiyasi tayinlangan bo‘lsa;
 umumiy kasallik bo‘yicha nogironlik pensiyasi tayinlanib, pensiya ishidagi hujjatlar yoki boshqa ma’lumotlarga asosan xodimning salomatligiga yetkazilgan zarar korxona yoki fuqaroning aybi bilan sodir bo‘lganligi aniqlansa;
 mehnatda mayib bo‘lganlik, kasb kasalligiga chalinganligi yoki salomatligiga boshqa zarar yetganligi oqibatida vafot etganning oilasiga boquvchisini yo‘qotganligi pensiyasi tayinlangan bo‘lsa.
 Ikkinchi shart:
 shikastlanishda va sog‘liqqa boshqa zarar yetkazishda korxonalar yoki fuqarolarning aybi bo‘lsa.
 7. Jabrlanuvchini sug‘urta qilgan korxona javobgarligini isbotlovchi hujjatlar bo‘lib quyidagilar hisoblanadi:
 7.1. Korxona aybini tasdiqlovchi va baxtsiz hodisa tashkilotlarini bayon etuvchi ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisa haqida tuzilgan dalolatnoma;
 7.2. Ma’muriyat, kasaba uyushmasi qo‘mitasi yoki sudning jabrlanuvchi ko‘rgan zarar o‘rnini qoplash haqidagi qarori, shuningdek xo‘jalik sudlarining regress da’volar bo‘yicha (qayta da’vo qilingan hollarda) qarorlari;
 7.3. Sud qarori va hukmi, prokuror qarori, tergov idoralari yoki dastlabki tergov idoralari qarorlari, agar ular tomonidan korxona aybi aniqlangan bo‘lsa;
 7.4. Mehnat bo‘yicha texnik inspektori yoki mehnatni muhofaza qilish holatini va mehnat haqidagi qonunlarga amal qilinishini kuzatuvchi va nazorat qiluvchi mansabdor shaxslarning (idoralarning) xodim salomatligiga yetkazilgan zararning sabablari haqidagi xulosasi;
 7.5. Davlat sanitariya xizmati tomonidan berilgan kasb kasalligiga chalinganligi haqidagi tibbiy xulosasi;
 7.6. Mehnatda mayiblanganliklari tufayli xodimga vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik sababli to‘lanayotgan nafaqa pulini korxona tomonidan ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasi budjetiga qaytarishi;
 7.7. Isbotlash kuchiga ega bo‘lgan boshqa hujjatlar.
 Izoh: Xizmat vazifasini bajarayotgan havo kemasi ekipaji a’zosi kemani ko‘tarilish, parvoz qilish yoki qo‘ndirish paytida shikastlansa, kema egasi bo‘lgan korxona faqat ziyon jabrlanuvchilar aybi bilan sodir bo‘lganligini isbotlay olsalargina javobgarlikdan ozod etiladilar.
 8. Quyidagilar jabrlanuvchini sug‘urta qilmagan korxona hamda ayrim fuqaroning aybini tasdiqlovchi dalil bo‘lib xizmat qiladi:
 8.1. Sudning ayblov hukmi; 
 8.2. Ko‘rsatilgan zarar uchun jabrlanuvchiga tovon mulkni to‘lash haqidagi sudning hal qiluv qarori;
 8.3. Regress da’vosi bo‘yicha xo‘jalik sudining qarori;
 8.4. Etkazilgan zarar xususida korxonalar o‘rtasidagi bahs bo‘yicha xo‘jalik sudining qarori;
 8.5. Etkazilgan zarar oqibatida jabrlanuvchi ko‘rgan moddiy ziyonni korxona ma’muriyati yoki alohida shaxslar tomonidan ixtiyoriy ravishda qoplanishi;
 8.6. Ma’muriy idoralar (Davlat avtomobil nazorati idoralari)ning yo‘l harakati xavfsizligi qoidalari buzilganligi haqidagi qarori;
 8.7. Korxona yoki fuqaro aybini tasdiqlovchi va isbotlash kuchiga ega bo‘lgan boshqa hujjatlar.
 9. Xo‘jalik sudi va boshqa sudlarga murojaat etishdan avval, ijtimoiy ta’minot bo‘limlari to‘langan pensiya miqdorini qaytarib olish haqidagi talabnoma bilan (1 va 2-ilovalar) korxona (fuqaroga) murojaat etishlari va uni undirishning boshqa choralarini ko‘rishlari lozim.
 10. Talabnomalar yozma tarzda taqdim etiladi va unda quyidagilar ko‘rsatiladi:
 talabnoma yuborgan ijtimoiy ta’minot bo‘limining nomi, talabnoma yuborilgan korxonaning nomi, yuborilgan kun va talabnoma soni; 
 talabnoma yuborishga asos bo‘luvchi vaziyat, talabnomada bayon etilgan vaziyatni tasdiqlovchi dalillar, talabnoma qiluvchining (ijtimoiy ta’minot bo‘limining) talablari;
 talab qiymati va uning hisob-kitobi, talab qiluvchining to‘lov va pochta ma’lumotlari talabnomaga ilova qilingan hujjatlar ro‘yxati.
 11. Talabnoma korxona rahbari yoki uning o‘rinbosari tomonidan imzolanadi. Talabnoma javobgar tomonga buyurtma yoki baholi xat bilan jo‘natiladi yoxud shaxsan ularga tilxat bilan topshiriladi.
 12. Talabnoma yuborilgan korxona talabnomani olgandan keyingi bir oy muddat ichida unga javob yuborish shart. Talabnomaga javob shu korxona rahbari yoki uning muovini tomonidan imzolanib, ijtimoiy ta’minot bo‘limiga buyurtma yoki baholi xat bilan jo‘natilishi yoxud tilxat bilan topshirilishi shart.
 13. Aybini to‘la yoki qisman bo‘yniga olgan korxona ixtiyoriy ravishda talab bildiruvchiga tan olgan summani to‘laydi.
 14. Agar aybini bo‘yniga olib yozilgan javobda ko‘rsatilgan summa to‘langanligi haqidagi xabar bo‘lmasa, ijtimoiy ta’minot bo‘limi javob olgandan so‘ng 20 kun o‘tgandan keyin bank muassasasiga javobgar tan olgan summani tegishli O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamg‘armasiga (bundan keyingi o‘rinlarda Pensiya jamg‘armasi deb yuritiladi)” o‘tkazish haqidagi farmoyishni taqdim etadi. Farmoyishga javobgarning javob xati ilova qilinadi. 
 15. Zarar yetkazilgan korxona bir oy muddat ichida regress talabnomasini qondirmasa ijtimoiy ta’minot bo‘limi ishni xo‘jalik sudiga oshiradi (3 va 4-ilova). Sudga da’vo qilish huquqi, talabnomani qondirishdan qisman bo‘yin tovlash yoki javob o‘z vaqtida olinmagan taqdirda ham saqlanib qoladi.
 16. Ijtimoiy ta’minot bo‘limlarining regress talabnomalari bo‘yicha: 
 davlat, kooperativ va jamoat tashkilotlariga xususiy, qo‘shma korxonalar hamda alohida ishbilarmonlarga qilinayotgan da’volar xo‘jalik sudlarida, fuqarolarga nisbatan qilinayotgan da’volar ― shahar, tuman sudlarida ko‘rib chiqiladi.
 17. O‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksining (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2007-y., 52 (I)-son) 329 va 330-moddalariga muvofiq, tuman (shahar) ijtimoiy ta’minot bo‘limlari umumiy yurisdiksiya va xo‘jalik sudlarida zarar yetkazuvchidan regress da’volar bo‘yicha jabrlanuvchiga yoki uning oila a’zolariga to‘langan pensiyalar va nafaqalar summasini undirib olishda davlat boji to‘lashdan ozod etiladilar. 
 18. Talabnomani ko‘rib chiqishga ajratilgan muddat buzilsa yoki da’vo javobsiz qoldirilsa, bu da’voni ko‘rib chiqayotgan xo‘jalik sudi amaldagi qonunlarga ko‘ra javobgar korxonadan da’vo qiymatining 2 foizini Respublika budjetiga undirib olish huquqiga ega (“Hakamlik sudi va xo‘jalik nizolarini hal etish tartibi to‘g‘risida”gi Qonunning 94 moddasi).
 19. Korxonalarga regress talabnomalari yoki da’vo taqdim etilayotganda O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi talablariga (150-151-moddalari) amal qilinadi. Ular bo‘yicha da’vo muddati bir yil qilib belgilansa, alohida fuqarolarga regress talabnomalari va da’volar taqdim etish muddati esa ― 3 yil. Regress da’volari bo‘yicha da’vo muddati pensiya tayinlangan kundan emas, regress talabnomalari va da’volari taqdim etilishidan oldingi, oxirgi pensiya olgan kundan hisoblanadi.
 20. Faqat mehnatda mayib bo‘lganlik yoki sog‘liqqa boshqacha tarzda zarar yetkazganlik uchun to‘langan nogironlik va boquvchisini yo‘qotganlik pensiyalari qiymati yetkazilgan zarar hisob-kitobiga kiritilishi va undirib olinishi mumkin.
 21. Nogironlik yoki boquvchisini yo‘qotganlik pensiyasidan boshqa turdagi (masalan, yoshi bo‘yicha) pensiyaga o‘tgan taqdirda ijtimoiy ta’minot bo‘limlari tomonidan regress talabnomalari yuborish to‘xtatiladi.
 22. Tuman va shahar ijtimoiy ta’minot bo‘limlarida, regress talabnomalari taqdim etilishi mumkin bo‘lgan pensiya ishlarining hisobi pensiya tayinlash (qayta hisoblash) haqidagi ariza va qarorlarni (farmoyishlarni) qayd qilish jurnali asosida olib boriladi.
 23. Mehnatda mayib bo‘lganlik, kasb kasalligiga chalinganligi tufayli yangi tayinlangan har bir nogironlik yoki boquvchisini yo‘qotganlik pensiya ishi bo‘yicha to‘lov hujjatlari rasmiylashtirilgandan so‘ng pensiya ishi regress talabnoma va da’volarni yuritish bilan bevosita shug‘ullanuvchi xodimga o‘tkaziladi. O‘z navbatida bu xodim pensiya ishidagi mavjud hujjatlar bo‘yicha regress talabnoma berishga asos bo‘lgan taqdirda ushbu pensiya ishi yuzasidan maxsus varaqa (5-ilova) to‘ldiriladi.
 Umumiy kasallik bo‘yicha pensiya tayinlangan, biroq korxona yoki alohida shaxs aybi bilan fuqarolar salomatligiga zarar yetganligi haqida ma’lumotlar bo‘lsa, bu ishlar bo‘yicha ham maxsus varaqa ochiladi.
 Maxsus varaqalar alohida jurnalda qayd qilib boriladi.
 24. Biror pensiya ishi bo‘yicha regress talabnomalari berish uchun asos bo‘lmasa bu haqda yozma xulosa tuziladi.
 25. Pensioner yangi joyga ko‘chgan taqdirda tuman (shahar) ijtimoiy ta’minot bo‘limi uning yangi yashash joyidagi ijtimoiy ta’minot bo‘limiga pensiya ishi bilan varaqning nusxasini yuboradi.
 26. Mehnatda mayib bo‘lganlik kasb kasalligiga chalinganligi tufayli to‘langan nogironlik yoki boquvchisini yo‘qotganlik pensiyasi regress talabnomalari asosida undirib olinganda, bu mablag‘ Pensiya jamg‘armasiga o‘tkaziladi.
 27. Regress talabnomasi asosida undirib olinadigan mablag‘ miqdori pensiya ishidagi ma’lumotlar asosida belgilanadi.
 28. Regress talabnomalari asosida tushayotgan mablag‘ quyidagi tartibda nazorat qilinadi:
 regress talabnomasi va da’vosi bo‘yicha mablag‘ javobgarlar tomonidan da’vo xatida yoki da’vo arizasida ko‘rsatilgan Pensiya jamg‘armasining tegishli bankdagi hisob-kitob raqamidagi “Regress talabnomalari bo‘yicha tushum” raqamiga o‘tkaziladi;
 har oyda ijtimoiy ta’minot bo‘limlari Pensiya jamg‘armasiga kelib tushayotgan mablag‘ni tekshirib turishlari shart.
 Olingan ma’lumotlar asosida ijtimoiy ta’minot bo‘limlari rahbarlari regress talabnomalarini qondirish bo‘yicha zarur chora-tadbirlar ishlab chiqadilar - eslatmalar (6-ilova) yuboradilar, korxona rahbarlari bilan shaxsan suhbat o‘tkazadilar, lozim bo‘lganda korxona ustidan yuqori turgan tashkilotlarga xat bilan murojaat qiladilar yoki belgilangan tartibda da’vo qiladilar,
 29. Ijtimoiy ta’minot bo‘limlarining regress talabnomalari (da’volar) asosida ishlarini olib borish bo‘yicha faoliyatlari Pensiya jamg‘armasi tomonidan moliyalashtiriladi. 
 Mehnatda mayib bo‘lganligi yoki kasb kasalligidan nogironlik bo‘yicha undiriladigan regressiv talabnomalari (da’volar) asosida undirilgan mablag‘ qiymatining 15 foizi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish organlari xodimlarining mehnatini rag‘batlantirish hamda moddiy-texnika bazasini mustahkamlash jamg‘armasiga o‘tkaziladi. 
 Regress talabnomalari asosida mablag‘ undirib olish bo‘yicha ishlarni tashkil qilishga ketadigan sarf-xarajat, shu jumladan xodimlar mehnatiga haq to‘lash va ularni moddiy rag‘batlantirish ishlari ijtimoiy ta’minot bo‘limlari tomonidan tasdiqlangan smeta asosida va tushgan pullar hisobidan amalga oshiriladi. 
 Har yilning oktyabr oyida shahar va tuman ijtimoiy ta’minot bo‘limlarining rahbarlari regress talabnomalari yuborishga asos bo‘lgan pensiya ishlarini qayta ro‘yxatdan o‘tkazadilar. Shu asosda ular tomonidan regress ishlarini olib borish uchun kirim va chiqim smetasi tuziladi. 
 Har yilning noyabr oyida Qoraqalpog‘iston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish bosh boshqarmalari kelgusi yilga regress ishlarini olib borish uchun kirim va chiqim smetasini tuzadi. Smetaga mehnatga haq to‘lash, xizmat safarlari, devonxona chiqimlari va mukofotlash uchun ajratilgan chiqimlar kiritiladi.
 30. Regress ishlari bilan bog‘liq bo‘lgan ishlarni tashkil etishda (pensiya ishlarini tanlashda, regress ishlariga bog‘liq bo‘lgan moliya ishlarini amalga oshirishda va boshqa tadbirlarda) ishtirok etgan ijtimoiy ta’minot xodimlari ham mukofotlanishlari mumkin.
 31. Tuman (shahar) ijtimoiy ta’minot bo‘limlari yilning har choragida Qoraqalpog‘iston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish bosh boshqarmalariga yilning birinchi choragida, yarim yillikda, 9 oyda hamda yil davomida regress talabnoma (da’vo)lari asosida olib borgan ishlari bo‘yicha tushgan mablag‘ qiymati haqidagi hisobotlarini topshiradilar. 
 32. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish bosh boshqarmalari yilning har choragida regress talabnoma (da’vo)lari bo‘yicha amalga oshirilgan ishlar haqida yilning birinchi choragida, yarim yillikda, 9 oyda hamda yil davomida umumlashtirilgan hisobotlarini O‘zbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligiga topshiradilar.