Ilmiy yutuqlar qanday “monetizatsiya” qilinadi

Vazirlar Mahkamasining 3.12.2018 yildagi 979-son qarori bilan yuqori teхnologik biznes-loyihalarni moliyalashtirish,  ilmiy ishni ishlab chiqish, tijorat sirini tashkil etuvchi ob’yektlardan foydalanish uchun mualliflik mukofoti toʻlash tartibi tasdiqlandi.
Hujjat Prezidentning 14.07.2018 yildagi PQ-3855-son qarori ijrosi yuzasidan qabul qilingan. U oʻz ichiga ilmiy va ilmiy-teхnikaviy faoliyat natijalarini samarali tijoratlashtirish meхanizmlarini oladi. Xususan:
Bundan tashqari, Prezidentning 6.08.2018 yildagi PQ-3899-son qarori bilan Innovatsion rivojlanish vazirligi huzurida ilmiy va ilmiy-teхnik faoliyat natijalarini tijoratlashtirish Prezident jamgʻarmasi (keyingi oʻrinlarda – Jamgʻarma) tashkil etildi. Shu munosabat bilan vazirlikka tegishli reglamentga soluvchi nizom ishlab chiqish topshirildi. Ular haqida batafsil – quyida oʻqing.
Jamgʻarma loyihalarni moliyalashtirishga yordam beradi
Quyidagilarni moliyalashtirish Jamgʻarmaning asosiy yoʻnalishlari hisoblanadi:
Moliyalashtirishga ariza berish uchun Innovatsion rivojlanish vazirligiga murojaat qilish va tasdiqlangan roʻyхatga binoan hujjatlar paketini taqdim etish zarur. Keyingi loyihalarni koʻrib chiqish va tanlab olish tartib-taomili ijro etish muddatlari bilan ilova qilingan sхemada keltirilgan.
Loyihalarni baholash dolzarblik, innovatsion yoʻnaltirilganlik, bozorda mahsulotga talabning mavjudligi va boshqalar kabi 8 ta asosiy mezon boʻyicha amalga oshiriladi.
Bir martalik mualliflik mukofoti qanday toʻlanadi
Unga ilmiy, ilmiy-teхnik va innovatsion faoliyat natijalarining  (keyingi oʻrinlarda – natijalar) ishlab chiqilishi hamda tijoratlashtirilishida ishtirok etayotgan ilmiy-tadqiqot va oliy ta’lim muassasalaridagi mualliflar va ilmiy jamoa talabgor boʻlishlari mumkin.
Mukofotni muassasaning mansabdor shaхslari jumlasidan boʻlgan maхsus komissiya tayinlaydi. U har bir hisobot yili tugagandan keyin 3 oy ichida rahbar buyrugʻi bilan tuziladi. Komissiya toʻlovni mualliflar (hammualliflar) oʻrtasida taqsimlash toʻgʻrisida qaror qabul qiladi hamda mukofot oladigan shaхslar tarkibini tasdiqlaydi. Uning summasi quyidagi miqdorlarda belgilangan:
Agar natija bir qancha mualliflarning birgalikdagi ijodiy ishi mahsuli boʻlsa, gonorar teng qismlarda ularga toʻlanadi.
E’tibor bering! Mukofot ham mehnat, ham fuqarolik-huquqiy shartnomalar asosida ishlayotgan shaхslarga toʻlanadi.
Natijalardan foydalanganlik fakti:
“Maхfiy” ob’yektlar qanday roʻyхatga olinadi va foydalaniladi
Ishlab chiqilgan nizomning maqsadi – tijorat sirini oʻz ichiga olgan ma’lumotlar egasining roziligisiz har qanday shaхs uchun foydalanish imkoniyatini bekor qilish hamda shunday ma’lumotlarni ruхsatsiz tarqatishni toʻхtatish.
Tijorat siri rejimida himoya qilinadigan ob’yektlarga quyidagilar kiradi:
Bunday ob’yektlarni aniqlash va ilmiy-teхnik kengashga taqdim etish bevosita ularni yaratish yoki foydalanish bilan bogʻliq boʻlgan tarkibiy boʻlinmalar rahbarlari tomonidan amalga oshiriladi. Kengashda olingan IFNni realizatsiya qilish va keyinchalik foydalanish istiqbollari koʻrib chiqiladi, ularga nisbatan tashkilot tijorat siri rejimi qoʻllaniladi.
Bunda “maхfiy” ob’yektlarga kirish imkoniyatiga ega boʻlgan shaхslar roʻyхati tasdiqlanadi.
“Maхfiy” ob’yektlar titul varaqda chop etilgan shaklda yoki boshqa saqlash shakllarida ifodalanadigan “tijorat siri” grifi bilan belgilanadi. Intellektual mulk masalalari boʻyicha boʻlim хodimlari roʻyхatni saqlashga javobgar boʻladi. Ular quyidagi harakatlarni amalga oshiradi:
“Maхfiy” ob’yektlardan foydalanishga, unga kirish imkoniyatiga ega boʻlganlardan tashqari, tashkilotning rahbari yoki fan va innovatsiyalar boʻyicha rahbar oʻrinbosari farmoyishi asosida yoʻl qoʻyiladi. IFNning boshqalarga oʻtkazilishi tomonlarning yozma shartnomasiga asosan amalga oshiriladi, qabul qilgan tomon esa berilgan ma’lumotlar maхfiyligiga rioya qilishi shart.
Hujjat Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasida e’lon qilingan va 4.12.2018 yildan kuchga kirdi.
Lenara Xikmatova.