SPIRT VA LIKYOR-AROQ IShLAB ChIQARISh XODIMLARI UChUN MEHNAT MUHOFAZASI QOIDALARINI TASDIQLASh HAQIDA

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil “Mehnatni muhofaza qilishga doir me’yoriy hujjatlarni qayta ko‘rib chiqish va ishlab chiqish to‘g‘risida”gi 267-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Mehnatni muhofaza qilish qoidalari va normalarini qayta ko‘rib chiqish va joriy etish dasturi” ijrosi va O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligining 2007-yil 6-iyundagi 20-15-142/22-sonli xati ijrosini ta’minlash maqsadida buyuraman:
 1. “Spirt va likyor-aroq ishlab chiqarish xodimlari uchun mehnat muhofazasi qoidalari” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. Ushbu buyruq O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan kundan boshlab o‘n kun o‘tgandan keyin kuchga kiritilsin.
 3. Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirining 2007-yil 28-maydagi “Spirt va likyor-aroq ishlab chiqarish xodimlari uchun mehnat muhofazasi qoidalari”ni tasdiqlash haqidagi 14-28-sonli buyrug‘i bekor qilinsin.
 1. Mazkur spirt va likyor-aroq sohasi xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalari (keyingi o‘rinlarda — Qoidalar) spirt va likyor-aroq mahsulotlarini ishlab chiqarishga doir barcha ishlarda mehnatni muhofaza qilish, xavfsizlik texnikasi, xodimlarning salomatligini saqlash va ishlab chiqarish sanitariyasi bo‘yicha asosiy talablar va me’yorlarni o‘z ichiga oladi.
 2. Qoidalar vazirliklar, idoralar, tashkilotlar va barcha ishlab chiqarish usullaridagi korxonalar (yoki ish beruvchilar), shuningdek ishlab chiqarishda mehnatni muhofaza qilish ahvolini nazorat qiluvchi shaxslar tomonidan qo‘llanilishi shart.
 3. Qoidalar amaldagi qonunchilik, davlat standartlari, qurilish va sanitariya me’yorlari hamda boshqa me’yoriy hujjatlarga muvofiq ishlab chiqilgan.
 4. Qoidalar Qurilish me’yorlari va qoidalari, Sanitariya qoidalari va me’yorlari, Davlat standartlarining tegishli bo‘limlari va boblari, shuningdek aniq ishlab chiqarishda belgilangan tartibda tasdiqlangan boshqa tarmoq normativ hujjatlari talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi.
 5. Qoidalar qonunchilik hujjatlari, davlat standartlari va davlat organlari tomonidan tasdiqlangan boshqa me’yoriy hujjatlar o‘zgarganda va yangi texnika hamda texnologiyalar joriy qilinganda amal qilish muddati tugashidan oldin qayta ko‘rib chiqilishi mumkin. Qoidalarga kiritiladigan o‘zgartirish va qo‘shimchalar mazkur Qoidalar kelishilgan vazirliklar hamda idoralar bilan majburiy tartibda kelishilishi shart.
 6. Mazkur Qoidalar joriy qilinishi bilan avvalgi qoidalar o‘z kuchini yo‘qotadi.
 7. Mazkur Qoidalarning bajarilishini nazorat qilish korxona (tashkilot)ning xavfsizlik texnikasi bo‘yicha xizmati (muhandisi) zimmasiga yuklatiladi.
 8. O‘zbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi tomonidan tasdiqlangan “Mehnat muhofazasi bo‘yicha ishlarni tashkil qilish to‘g‘risidagi Namunaviy nizom”ga (1996-yil 14-avgust, ro‘yxat raqami 273 — Me’yoriy hujjatlari axborotnomasi, 1996-yil) muvofiq ichki nazoratning asosiy turlari quyidagilar hisoblanadi: 
 a) ishlarga rahbarlik qiluvchi va boshqa mansabdor shaxslarning tezkor nazorati;
 b) ma’muriy-jamoatchilik nazorati (uch bosqichli nazorat);
 v) bosh mutaxassislar xizmati tomonidan amalga oshiriladigan nazorat.
 Quyidagilar nazorat qilinishi lozim:
 a) ish joylarining ahvoli;
 b) mehnat qonunchiligiga rioya qilinishi;
 v) mehnatni muhofaza qilishni boshqarish vazifalarini amalga oshirishga doir ishlarni bajarish;
 g) ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarning o‘z vaqtida va to‘g‘ri o‘rganib chiqilishi; 
 d) mehnatni muhofaza qilish chora-tadbirlarining bajarilishi;
 e) mehnatni muhofaza qilishga ajratilgan mablag‘larning to‘g‘ri sarflanishi.
 9. Korxonalarda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish “Mehnat muhofazasi bo‘yicha ishlarni tashkil qilish to‘g‘risidagi Namunaviy nizom”ga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 10. O‘zbekiston Respublikasi “Mehnatni muhofaza qilish” to‘g‘risidagi Qonunining 12-moddasiga muvofiq ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshiruvchi, xodimlarining soni ellik kishi va undan ortiq bo‘lgan har bir tashkilotda mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini ta’minlash, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etiladi yoki mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha tegishli tayyorgarlikka ega bo‘lgan mutaxassis lavozimi joriy etiladi. 
 Xodimlarining soni ellik nafardan kam bo‘lgan tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha mutaxassis lavozimini joriy etish to‘g‘risidagi qaror ish beruvchi tomonidan mazkur tashkilot faoliyatining o‘ziga xos xususiyati hisobga olingan holda qabul qilinadi.
 11. Korxonalarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqiladi (tuziladi) va yuritiladi:
 a) mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilishni yaxshilash, sanitariya-sog‘lomlashtirish chora-tadbirlari bo‘yicha bo‘limni o‘z ichiga olgan jamoaviy shartnoma;
 b) tasdiqlangan mehnat sharoitlarini baholash va ish o‘rinlarini attestatsiya qilish uslubiga muvofiq ish o‘rinlarini attestatsiya qilish kartalari;
 v) mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari;
 g) ishchilar va muhandis-texnik xodimlarni o‘qitish, yo‘l-yo‘riq berish va bilimlarini sinovdan o‘tkazish dasturlari;
 d) mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha ma’muriy-jamoatchilik nazoratini yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat);
 e) ishchi va xizmatchilar bilan yong‘inga qarshi yo‘l-yo‘riq berish va yong‘in-texnikaviy minimum mashg‘ulotlarini o‘tkazish dasturi.
 12. Korxonalarning barcha xodimlari, shu jumladan rahbarlari o‘z kasblari va ish turlari bo‘yicha davlat nazorat idoralari belgilagan tartib va muddatlarda o‘qishlari, yo‘l-yo‘riqlar olishlari, bilimlarini tekshiruvdan o‘tkazishlari hamda qayta attestatsiyadan o‘tishlari lozim.
 13. Bevosita ishlab chiqarishda ishlarni tashkillashtirish va bajarish bilan bog‘liq ishchilar, rahbarlar, muhandis-texnik xodimlarning mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha bilimlarini sinovdan o‘tkazish “Mehnat muhofazasi bo‘yicha o‘qishlarni tashkil qilish va bilimlarni sinash to‘g‘risidagi Namunaviy nizom”ga muvofiq amalga oshirilishi lozim (1996-yil 14-avgust, ro‘yxat raqami 272 — Me’yoriy hujjatlar axborotnomasi, 1996-yil).
 14. Ishlarni texnologik reglament bo‘yicha xavfsiz yuritish yo‘riqnomalari “Mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha yo‘riqnomalarni ishlab chiqish to‘g‘risidagi nizom”ga (2000-yil 7-yanvar, ro‘yxat raqami 870 — Me’yoriy hujjatlar axborotnomasi, 2000-yil) muvofiq ishlab chiqiladi va ishlovchilar hamda ish joylarini shu yo‘riqnomalar bilan ta’minlash tuzilmaviy bo‘linmalar rahbarlari zimmasiga yuklatiladi. 
 15. Korxonalar, muassasalar, tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bog‘liq ravishda sodir bo‘lgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni o‘rganish va hisobini yuritish O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Ishlab chiqarishda sodir bo‘lgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni o‘rganish va hisobini yuritish to‘g‘risidagi nizom”ga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 16. Korxonalarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizom (ro‘yxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) asosida amalga oshirilishi lozim.
 17. Spirt va likyor-aroq mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi har bitta korxona GOST 17.2.3.02-78 bo‘yicha xavfli va zararli ishlab chiqarish hamda texnologik jarayonlar, ishlab chiqarish omillari, ularning tavsifi, yuzaga kelish manbalari, ishchilarga ta’sir qilish xususiyatlari va salomatlik uchun xavflilik darajasi va kelgusidagi oqibatlari to‘g‘risida to‘liq va xolisona ma’lumotga ega bo‘lishi lozim.
 18. Ish joylaridagi ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayonining xavfli hamda zararli omillari to‘g‘risidagi ma’lumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim o‘lchovlari natijalari va ish joylarini attestatsiya qilish, jumladan mehnatning og‘irligini attestatsiya qilish natijalari bilan tasdiqlanishi lozim.
 19. Har bitta korxona yoki alohida ishlab chiqarish xavfli va zararli mehnat sharoitlarga ega bo‘lgan kasblar, ish o‘rinlari va hududlarining Sanitariya qoidalari va me’yorlariga muvofiq zararlilik va xavflilik sinfi ko‘rsatilgan ro‘yxatiga, ishlab chiqarish omillarining zararlilik va xavflilik ko‘rsatkichlari, mehnat jarayonining og‘irlik ko‘rsatkichlari bo‘yicha mehnat sharoitlarining amaldagi gigiyenik tasnifiga ega bo‘lishi lozim.
 20. Ish hududiga yoki atrof muhitga zararli moddalarni bug‘, gaz, chang ko‘rinishida ajratishi mumkin bo‘lgan texnologiyalardan foydalanishda ularning kimyoviy va mikrobiologik tarkibi va GOST 12.1.005-88 “Ish hududining havosi. Umumiy sanitariya-gigiyenik talablar” (mazkur Qoidalarning 1-ilovasida keltirilgan) bo‘yicha ruxsat etilgan eng ko‘p miqdori ko‘rsatilgan to‘liq ro‘yxati tuzilishi lozim.
 21. Yangi zararli moddalar paydo bo‘lishiga yoki xavfli va zararli omillar yo‘qolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar o‘zgarishlarida yoki yangi ishlab chiqarish uskunalarini joriy qilishda ro‘yxatlarga tegishli o‘zgartirishlar kiritilishi lozim.
 22. Ishlovchilarni zararli va xavfli ishlab chiqarish muhiti omillaridan himoya qilish ishlovchilarni himoya qilish bo‘yicha tegishli standartlar talablariga, aniq vositalar bo‘yicha tasniflar va standartlarga mos jamoaviy va shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish orqali ta’minlanishi lozim.
 23. Jamoaviy himoya vositalari (ventilatsiya, aspiratsiya, erga ulash, tunukadan qilingan g‘iloflar bilan berkitish, mahalliy so‘rg‘ichlar va boshqalar) zararli va xavfli ishlab chiqarish muhiti omillari xonadagi barcha ishlovchilarga ta’sir qilganda qo‘llanishi shart va korxonani qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim.
 24. Yangi ishlab chiqarish uskunalari va texnologiyalarini joriy qilish yangi jamoaviy himoya vositalarini joriy qilish yoki mavjud bo‘lganlarini rekonstruksiyalash bilan birga amalga oshirilishi lozim.
 25. Jamoaviy himoya vositalari zararli va xavfli omillarni ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda shaxsiy himoya vositalari qo‘llanilishi lozim. Bunday hollarda shaxsiy himoya vositalarisiz kishilarning ishtiroki va ishlar amalga oshirilishi taqiqlanadi.
 26. Ishchi va xizmatchilar shaxsiy himoya vositalari bilan korxona tomonidan ta’minlanadi.
 27. Shaxsiy himoya vositalaridan foydalangan holda ishlovchilar ularning qo‘llanilishi, himoya xususiyatlari, amal qilish muddati to‘g‘risida ma’lumotlarga ega bo‘lishi hamda ulardan foydalanishga o‘rgatilishi lozim.
 28. Korxona ma’muriyati yoki ish beruvchi quyidagilarni ta’minlashi shart:
 a) amaldagi me’yorlar bo‘yicha mazkur ishlab chiqarish uchun talab qilinadigan barcha shaxsiy himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasini;
 b) himoya vositalarini qo‘llash va to‘g‘ri foydalanish ustidan doimiy nazoratni amalga oshirish; 
 v) qo‘llanilayotgan himoya vositalarining samaradorligi va sozligini tekshirish;
 g) shaxsiy himoya vositalaridan xavfli va zaharli moddalar muhitida foydalanilganda ularni degazatsiya va dezinfeksiya qilish (bir marta qo‘llaniladigan himoya vositalari bundan mustasno).
 29. Har bitta korxona o‘ta xavfli sharoitda bajariladigan ishlar ro‘yxatiga ega bo‘lishi lozim. Ro‘yxatda aniq texnologik jarayon, ishlab chiqarish uskunasi, ishlatiladigan xomashyo va ishlarni amalga oshirish xususiyatlari bilan bog‘liq xavflar hisobga olinishi lozim. Ro‘yxatga xavfli moddalar bilan bajariladigan ishlar, balandlikda, sig‘imlarda, ifloslangan havo va suv muhitida, yuqori harorat va namlik sharoitida bajariladigan ishlar, qozonnazorat obyektlariga, yuk ko‘tarish kranlari, elektr uskunalarga xizmat ko‘rsatish bilan bog‘liq ishlar va amaldagi tarmoq ro‘yxatlariga muvofiq boshqa ishlar kiritilishi shart.
 30. O‘ta xavfli ishlarga, bug‘ va suv isitish qozonlari, yuk ko‘tarish mexanizmlari, bosim ostida ishlaydigan sig‘imlar, elektr qurilmalari, maxsus mashinalar va mexanizmlarga xizmat ko‘rsatish ishlari bilan shug‘ullanishga faqat belgilangan tartibda tasdiqlangan maxsus o‘qitilganligi to‘g‘risidagi hujjatlarga ega bo‘lgan shaxslarga ruxsat etilishi lozim.
 31. O‘ta xavfli ishlarni ularni bajarishning xavfsiz usullari bo‘yicha yo‘l-yo‘riq bermasdan va mas’ul shaxs tomonidan tasdiqlangan maxsus rasmiylashtirilgan “naryad-ruxsatnoma”siz amalga oshirish man etiladi (mazkur Qoidalarning 2-ilovasida ko‘rsatilgan). Elektr uskunalarda bajariladigan ishlar xavfsizligini ta’minlovchi tashkiliy chora-tadbirlar Iste’molchilarning elektr qurilmalaridan foydalanishda xavfsizlik texnikasi qoidalarining (2004-yil 20-avgust, ro‘yxat raqami 1400 — O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2004-yil, 33-son, 379-modda) 2-paragrafiga muvofiq bajariladi.
 32. Korxona ma’muriyati yoki ish beruvchi xavflilik darajasi yuqori bo‘lgan ishlarni rejalashtirish, tashkillashtirish va ularga nisbatan belgilangan talablarga qat’iy muvofiqlikda amalga oshirish uchun to‘liq javobgar hisoblanadi.
 33. Har bitta spirt va likyor-aroq ishlab chiqarish korxonasida ishga qabul qilishda kasbiy tanlov talab qilinadigan kasblar va mutaxassisliklar ro‘yxati bo‘lishi lozim.
 34. Korxona ma’muriyati yoki ish beruvchi kasblar va mutaxassisliklar bo‘yicha kasbiy tanlovni tashkillashtirishi hamda amalga oshirishi shart.
 35. Kasbiy tanlov vakolatli organlar tomonidan kasbiy muvofiqligi to‘g‘risida rasmiy xulosa berilgan holda amalga oshirilishi lozim.
 36. Ma’muriyat yoki ish beruvchi kasbiy tanlovdan o‘tgan va ishga qabul qilingan shaxslarni tanlov to‘g‘ri bo‘lganini amaliy tasdiqlash va zarur hollarda tuzatishlar kiritish maqsadida nazorat qilishlari lozim.
 37. Korxona xodimlari ishni bajarishning kasbiy usullariga, ishlarni xavfsiz yuritishga o‘qitilib, olingan bilimlari “Mehnat muhofazasi bo‘yicha o‘qishlarni tashkil qilish va bilimlarni sinash to‘g‘risidagi Namunaviy nizom”ga muvofiq hujjatli rasmiylashtirilgan holda sinovdan o‘tkazilgandan so‘ng ishlab chiqarish jarayonida ishtirok etishga ruxsat etilishi mumkin.
 38. O‘ta xavfli ishlarga, bug‘ va suv isitish qozonlari, yuk ko‘tarish mexanizmlari, bosim ostida ishlaydigan sig‘imlar, elektr qurilmalari, maxsus texnologik uskunalar va mashinalarga mexanizmlarga xizmat ko‘rsatish ishlariga tegishli kasbiy ma’lumotga ega bo‘lmagan shaxslarni qabul qilish man etiladi.
 39. O‘n sakkiz yoshdan kichik shaxslarning mehnati qo‘llanishi taqiqlanadigan noqulay mehnat sharoitlari ishlari ro‘yxatiga (ro‘yxat raqami 1990, 2009-yil 29-iyul) (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2009-y., 30-31-son, 355-modda) muvofiq o‘n sakkiz yoshga to‘lmagan shaxslar zararli va noqulay mehnat sharoiti mavjud ishlarga qabul qilinmasligi lozim. 
 41. Korxona ma’muriyati (yoki ish beruvchi) kasaba uyushmasi qo‘mitasi va vakolatli sog‘liqni saqlash organlari bilan birgalikda har yili davriy tibbiy ko‘rikdan o‘tishi lozim bo‘lgan xodimlarning ro‘yxatini tuzishi hamda xodimlarning ko‘rikka kelishini ta’minlashi lozim.
 42. Tibbiy ko‘riklar korxonaning tibbiy-sanitariya qismlari va poliklinikalari, ular mavjud bo‘lmagan holda davolash-profilaktika muassasasi tomonidan o‘tkazilishi lozim. Tibbiy ko‘riklar davolash-sog‘lomlashtirish tadbirlari belgilangan tekshirish dalolatnomasi bilan yakunlanishi lozim.
 Korxona ma’muriyati (yoki ish beruvchi) va kasaba uyushmasi qo‘mitasi tibbiy ko‘rik dalolatnomasi bilan tanishib chiqishi, ish beruvchi esa dalolatnomada ko‘zda tutilgan barcha tadbirlar va ko‘rsatmalarni bajarishi lozim.
 43. Ma’muriyat davolash-sog‘lomlashtirish tadbirlarini kasaba uyushmasi bilan kelishishda tegishli hujjatlarga (jamoaviy shartnoma, mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha bitim, ishlarni amalga oshirish bo‘yicha shartnoma va hokazo) kiritishi lozim.
 44. Xodimning mehnat faoliyati bilan bog‘liq ravishda yuzaga kelgan va tibbiy ko‘rik paytida aniqlangan kasalliklarga tashxis qo‘yish murakkab bo‘lgan hollarda ma’muriyat bemorni maxsus davolash muassasalariga yuborishi shart.
 45. Har bitta ishlab chiqarishda ishlovchilarga birinchi tibbiy yordam ko‘rsatish maqsadida zarur dorivor preparatlar va bog‘lash vositalari bilan ta’minlangan tibbiyot punkti tashkil etilishi lozim.
 46. Sanoat korxonalari hududini rejalashtirish va qurish, oziq-ovqat sanoati korxonalarini loyihalashtirishga doir talablar hisobga olingan holda amaldagi qurilish me’yorlari va qoidalari talablariga qat’iy muvofiq ravishda amalga oshirilishi lozim.
 47. Korxona hududida quyidagilar joylashtirilishi lozim:
 atmosfera yog‘inlarini binolar va inshootlardan oqova suvlar chiqib ketuvchi quvurlarga yo‘naltirgichlar;
 yuzasi qattiq qoplama bilan qoplangan, tegishli o‘lchamga, ruxsat etilgan qiyalik va doira radiuslariga, yo‘l belgilariga ega o‘tish joylari;
 qattiq qoplama bilan qoplangan omborxona, yuk ortish-yuk tushirish maydonchalari;
 qurilish me’yorlariga muvofiq tashkil qilingan yong‘in va xo‘jalik suv o‘tkazgichlari, kanalizatsiya va yong‘in suv havzalari;
 tashqi yoritish tarmog‘i;
 hududning bo‘sh joylarini ko‘kalamzorlashtirish.
 48. Korxona hududini ko‘kalamzorlashtirish:
 a) sanitariya-himoyalash hududida;
 b) korxona ichi, magistral va boshqa yo‘llar bo‘ylab;
 v) qurilishdan holi maydonchalar va maishiy xizmat ko‘rsatish, oshxona, sog‘lomlashtirish punktlari, ma’muriy binolar va dam olish joylari joylashgan hududlarda amalga oshirilishi lozim.
 49. Korxona hududi balandligi 2,4 m gacha bo‘lgan devor bilan o‘ralishi va umumiy foydalanish yo‘llariga chiqish uchun o‘tish joyining eni va balandligi 4,5 m dan kam bo‘lmagan kamida ikkita darvozaga ega bo‘lishi lozim.
 50. Kirish va chiqish darvozalari ularni istalgan kishi yopishiga yo‘l qo‘ymaydigan moslamaga, transport harakatidan ogohlantiruvchi yorug‘lik yoki tovush signalizatsiyasiga ega bo‘lishi lozim. 
 Kirish darvozalari va avtomobil tarozilari maydonchalari oldida yo‘naltiruvchi ustunchalar o‘rnatilishi lozim.
 51. Korxona ichidagi temir yo‘llar kesib o‘tish joylarida yong‘in avtomobillari uchun yo‘l har doim bo‘sh bo‘lishi lozim, o‘tish joylarida vagonlarni lokomotivsiz to‘xtashi taqiqlanadi:
 portlash va yong‘in xavfi bo‘lgan obyektlar (agarda bu ishlab chiqarish texnologik jarayoni bilan bog‘liq bo‘lmasa) hududlari, shu kabi yoqilg‘i materiallarini saqlash va qayta ishlash joylarida alanga yondirish taqiqlanadi;
 korxona hududida portlovchi parlar va gazlar yig‘ilish xavfi bo‘lganda, u erda transport vositalari avtomashina, traktor, mototsikl va boshqa transport vositalari harakati taqiqlanadi. Bu to‘g‘risida tegishli plakatlar osilgan bo‘lishi lozim.
 52. Ishlab chiqarish korpuslariga boradigan yo‘llarning eni kamida 6 m, avtomobillar bir tomonlama harakatlanadigan boshqa yo‘llarning eni esa kamida 3,5 m bo‘lishi lozim.
 53. Avtomobil yo‘llarining temir yo‘l bilan kesishgan joyidagi o‘tish qismi relslarning balandligiga teng darajada har tomonga kamida 10 m uzunlikda takomillashgan qoplamaga ega bo‘lishi lozim.
 54. Korxona ma’muriyati avtotransport vositalarini saqlash joylarini va yo‘lning to‘xtash man etilgan joylarini belgilashi va ularni tegishli belgilar bilan ko‘rsatishi lozim.
 55. Har bitta korxonada ruxsat etilgan yo‘nalishlar, burilishlar, to‘xtash, kirish, chiqish joylari ko‘rsatilgan korxona ichki transportining harakatlanish sxemasi tuzilishi lozim. Ushbu reja bilan barcha xodimlarni tanishtirishi, uni korxona ichki transportining to‘xtash joylari, yo‘llar kesishgan joylari, temir yo‘l rampalari, yuk ortish-yuk tushirish maydonchalarida osib qo‘yish zarur (transportning harakatlanish tezligi mazkur Qoidalarning 3-ilovasida ko‘rsatilgan).
 56. Temir yo‘llarni kesib o‘tish joylari avtomobil yo‘llarining gorizontal qismida joylashtirilishi, relslar orasi yog‘och qoplamaga ega bo‘lishi va kelish yo‘llari ustunlar yoki to‘siqlar bilan to‘silgan bo‘lishi zarur.
 57. Temir yo‘lning korxona darvozasiga kirish joylarida lokomotiv yaqinlashib kelishiga 50 m qolganda ishga tushadigan avtomatik signalizatsiyali yo‘l to‘siqlari priborlari o‘rnatilishi lozim.
 58. Korxona ichidagi temir yo‘lni kesib o‘tish joylarida “Poyezddan saqlaning” ogohlantiruvchi belgilari, shuningdek harakatlanuvchi tarkib to‘g‘ri yo‘lning kesib o‘tilgan joyiga yaqinlashishiga 50 m qolganda va burilish joylaridagi yo‘lning kesib o‘tilgan joyiga yaqinlashishiga 75 m qolganda signal beruvchi avtomatik yorug‘lik-tovush signalizatsiyasi o‘rnatilishi lozim.
 59. Yo‘lovchilar uchun yo‘laklar maksimal darajada qisqa, yuk oqimlari bilan kesishish joylari eng kam darajada: eni kamida 1.6 m bo‘lishi lozim. Yo‘laklar asfalt, beton, plitka yoki boshqa qattiq materiallardan iborat qoplamaga ega bo‘lishi zarur.
 60. Yo‘llarni kesib o‘tgan, baland o‘tish yo‘llari va estakadalar, ularning zinapoyalari, kanallar va transheyalar orqali o‘tuvchi ko‘priklar kamida 1 m balandlikdagi pastki qismi kamida 0.2 m balandlikdagi yaxlit qismdan iborat bo‘lgan to‘siqqa ega bo‘lishi lozim. Ularga tutashuvchi yo‘llar bo‘sh bo‘lishi lozim.
 61. Yer ostiga joylashtirilgan sig‘imlar, suv havzalari, quduqlar, lyuklar, chuqurlar, kanallar tutash hudud bilan bir xil yuzadagi mustahkam qopqoqlar bilan yopilishi yoki ta’mirlash ishlarini bajarishda atrofi o‘ralgan bo‘lishi lozim. Usti yopilmaydigan chuqurlar pastki qismi kamida 0.2 m balandlikdagi yaxlit qismdan iborat bo‘lgan 1.2 m balandlikdagi to‘siqlarga ega bo‘lishi lozim.
 Yer osti muhandislik tarmoqlari quduqlari mavjud bo‘lmagan holda tarmoqning joylashishini aniqlash imkonini beruvchi tanish belgilariga ega bo‘lishi lozim.
 62. Tez alangalanuvchi va yonilg‘i suyuqliklar maxsus idishlarda va ajratilgan joylarda saqlanishi zarur.
 63. Korxona hududining yuk ortish-yuk tushirish ishlari bajariladigan va transport mexanizmlari muntazam harakatlanadigan uchastkalari “Yuk ortish-yuk tushirish ishlari. Umumiy xavfsizlik talablari” (GOST 12.4.026-76) ga mos bo‘lishi lozim.
 64. Barcha doimiy yuk ortish-yuk tushirish maydonchalari yuklarni qo‘lda tashish zaruratini imkon qadar bartaraf etuvchi tegishli mexanizatsiyaga (transportyorlar, samopodavatellar, shtabelukladchiklar, avtoyuklagichlar, bunkerlar, uzkokoleykalar, lebedkalar, mexanik lopatalar, tushirish lotoklari va hokazo) ega bo‘lishi lozim.
 65. Doimiy yuk ortish-yuk tushirish ishlarini amalga oshirish uchun korxonada yopiq maydonchalar-platformalar qurilishi, ularning uzunligi bo‘ylab qo‘riqlash bortlari o‘rnatilishi lozim.
 Platformaning yuqori darajasi rels yo‘li tomondan rels boshidan 1.2 m va avtotransport keladigan tomondan yer sathidan 0,9-1 m yuqori bo‘lishi lozim.
 66. Temir yo‘l vagonlaridagi yuklarni faqat maxsus ajratilgan joylarda zavod yo‘llari bo‘ylab tushirishga ruxsat etiladi, bunda tushiriladigan materiallarni vagondan kamida 1,5 m uzoqlikda joylashtirish lozim.
 O‘tish joylari va yo‘llarini, shuningdek ularga tutash yo‘llarni yuklar bilan yopib qo‘yish man etiladi.
 67. Yuk shtabellarini avto va elektr yuk ortgichlar yordamida taxlashda yoki ajratishda ularning ish hududini yuklarni qo‘lda tashish yo‘llari kesib o‘tmasligi lozim.
 Korxonada turli yuklarni avto va elektr yuk ortgichlarda tashishda taxlash sxemalari ishlab chiqilishi lozim.
 68. Yuk ortgichda yuklarni tashish uchun yo‘lning ruxsat etilgan maksimal qiyaligi QMQ 2.09.12-98 “Omborxona binolari” bo‘yicha ombor ichida 16 foizdan va unga kelish yo‘llarida 10 foizdan oshmasligi lozim.
 69. Xom ashyoni konteynerlarda va sochilgan holda yetkazib berish va saqlashda barcha yuk ortish-yuk tushirish ishlari mexanizatsiyalanishi lozim. Konteynerlarda taxlash balandligi 1,5 m (3 qator)dan oshmasligi lozim.
 70. Xom ashyoni qoplarga solingan holda avtomashinalar (pritseplar)da keltirishda ular xomashyo maydonchasida taglikdagi paketlarga joylanishi va saqlash yoki tushirish joyiga avto va elektr yuk ortgichlar bilan tashilishi lozim. Yopiq xomashyo maydonchalarida avto yuk ortgichlardan foydalanish man etiladi. Taglikdagi qoplar biri-biriga perpendikulyar taxlanishi lozim. Taxlash balandligi 2 m dan oshmasligi lozim.
 71. Korxonaning barcha hududi tozalikda saqlanishi lozim. Atmosfera yog‘inlarini chiqarib yuborish uchun mo‘ljallangan oqova suv tarnovlari tasdiqlangan jadvalga muvofiq muntazam ravishda tozalanishi va ta’mirlanishi lozim. Yo‘llar, o‘tish yo‘llari va binolar, qurilmalar hamda inshootlar orasidagi hududlardan materiallarni saqlash uchun foydalanish, ularga uskunalar yoki ishlab chiqarish chiqindilarini taxlab qo‘yish man etiladi.
 72. O‘tish joylari va tor yo‘llarni muntazam ravishda axlatdan tozalab turish, yozgi paytda suv sepish, qishki paytda esa qordan tozalash va muzlab qolgan taqdirda — qum yoki tuz sepish zarur.
 73. Korxona hududida ishlab chiqarish chiqindilari va axlat tashlash uchun to‘plagichlar o‘rnatilishi lozim. To‘plagichlar binolardan 25 metr uzoqlikda bo‘lishi kerak. Ular suv o‘tmaydigan, qopqoqlari mustahkam yopiladigan bo‘lishi lozim.
 To‘plagichlar har kuni tozalanishi lozim. Ular tozalangandan so‘ng 10 foizli xlorli ohak eritmasi yoki 20 foizli yangi so‘ndirilgan ohak eritmasi bilan dezinfeksiya qilinishi lozim.
 To‘plagichning sig‘imi ikki kunlik to‘planadigan axlat va chiqindilar miqdoridan ortiq bo‘lmasligi kerak. To‘plagichlar betonlangan yoki asfaltlangan maydonchalarga joylashtirilishi, maydonchalar to‘plagich asosidan har tomonga 1 m katta bo‘lishi lozim. Maydonchalar yuvish uchun suv bilan ta’minlanishi va kanalizatsiya tizimiga ulangan bo‘lishi lozim.
 74. Korxona hududini yoritish mazkur Qoidalarning II bobi 13-paragrafi talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 75. Gradirnya basseynlari va boshqa suv havzalaridan cho‘milish uchun foydalanish man etiladi. Ularning devorlariga taqiqlovchi yozuvlar osib qo‘yilishi lozim.
 76. Korxona hududida chekishga faqat maxsus ajratilgan, “Sanoat korxonalarida yong‘in xavfsizligi bo‘yicha namunaviy qoidalar” ShMQ 2.01.02-04 ga muvofiq jihozlangan joylarda ruxsat etiladi.
 77. Yo‘llarning alohida uchastkalari va o‘tish joylarini faqat yong‘indan qo‘riqlash xizmati bilan oldindan kelishilgan holda yopishga ruxsat etiladi.
 Yong‘in uskunalari, yong‘in gidrantlari va suv havzalariga kelish yo‘llari doimo ochiq bo‘lishi lozim. Yong‘in gidrantlari oldida tungi paytda ham yoritiladigan ko‘rsatkich-yozuvlar osib qo‘yilishi lozim.
 78. Quduqlar va magistrallarni ko‘zdan kechirishning barcha turlari suv o‘tkazish-kanalizatsiya magistrallari ahvoli uchun mas’ul shaxsni xabardor qilgan holda amalga oshiriladi.
 79. Ishlab chiqarish, maishiy xonalar va inshootlarni rejalashtirish, jihozlash va saqlash amaldagi qurilish me’yorlari hamda qoidalari va mazkur Qoidalar talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.
 80. Har bitta xodim uchun ishlab chiqarish xonasi hajmi kamida 15 m3, maydoni esa kamida 4,5 m2 bo‘lishi lozim. Asosiy ishlab chiqarish xonalarining poldan yopish konstruksiyalarigacha bo‘lgan balandligi kamida 2,6 m bo‘lishi kerakligini ko‘zda tutish lozim.
 Omborxonalarning balandligi mahsulotlar va materiallarni taxlash usuliga bog‘liq ravishda belgilanishi zarur.
 Energetik xo‘jalik xonalarining balandligi o‘rnatiladigan energetik uskunaning o‘lchamidan kelib chiqqan holda belgilanadi.
 Ishlab chiqarish xonalarida maydonchalar o‘rnatilganda, maydonchaning balandligi poldan joylashtirilgan konstruksiyalar yoki kommunikatsiya liniyalaridan yuqorida joylashgan chiqib turuvchi konstruktiv elementlarning pastki qismigacha ishlovchilar muntazam o‘tib turgan joyda kamida 2 m va ishlovchilar o‘tadigan joyda kamida 1,9 m bo‘lishi lozim. Maydonchalar va zinalarga doir talablar mazkur Qoidalarning IV bobi 3-paragrafida ko‘rsatilgan.
 81. Galereyalar va estakadalar o‘lchami quyidagi talablardan kelib chiqqan holda belgilanishi zarur:
 a) poldan galereya tomining chiquvchi konstruksiyalarigacha bo‘lgan balandlik kamida 2 m bo‘lishi lozim;
 b) evakuatsiya galereyalaridan tashqari, yo‘lovchilar yuradigan galereyalarning eni bir smenada bitta yo‘nalishda o‘tuvchilar soni ko‘pi bilan 400 kishini tashkil qilganda kamida 1,5 m bo‘lishi lozim, o‘tuvchilar soni ko‘rsatilgan miqdordan yuqori bo‘lganda galereyaning eni ortiqcha 200 kishiga 0,5 m dan kengaytirib boriladi;
 v) transport va kommunikatsiya galereyalari va estakadalarining eni uskunalar va quvurlardan holi kamida 0,7 m yo‘lak qoldirish imkonini berishi lozim. 
 82. Kirish, chiqish, yo‘laklar, tamburlar, zinapoyalar har xil jism va uskunalar bilan band qilinmasligi, hamma chiqish eshiklari binodan chiqish yo‘nalishi bo‘yicha bo‘sh ochilishi lozim. Tasodifan yong‘in yuzaga kelganda ishlab chiqarish binosidagi mavjud bo‘lgan odamlarni xavfsiz evakuatsiya qilish imkonini ta’minlanishi lozim.
 83. Isitiladigan binolarning derazalari va yoritish chiroqlari oynalarining qatlamlari soni tashqi va ichki havo harorati hisob o‘zgarishlariga bog‘liq ravishda amaldagi loyihalash me’yorlariga muvofiq belgilanishi lozim.
 Ishlab chiqarish xonalarida ventilatsiya qurilmalari o‘rnatilgan bo‘lishidan qat’i nazar, shamollatish moslamalari ko‘zda tutilishi zarur. Har bitta deraza kamida bitta ochiladigan framugaga ega bo‘lishi lozim.
 Xonalarni shamollatish uchun ishlatiladigan yorug‘lik teshiklari mexanik va qo‘lda ochiladigan uskunalar va moslamalar bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.
 Ko‘rsatilgan talablar havo konditsionerlanadigan xonalarga tegishli emas.
 84. Havo almashuvi aeratsiya yordamida amalga oshiriladigan xonalardagi tavaqali deraza panjaralari yoki boshqa ochiladigan moslamalar shunday joylashtirilishi lozimki, bunda poldan yilning issiq paytida havo kirishi uchun mo‘ljallangan deraza o‘rni (tavaqali panjara)gacha bo‘lgan masofa 1,8 m dan ortiq bo‘lmasligi lozim.
 85. Derazalar va chiroqlarni ta’mirlash va ularga oyna qo‘yish, oynalarni ikki tomondan tozalash, shuningdek aeratsion teshiklar va yoritish armaturasiga xizmat ko‘rsatish uchun ushbu ishlarni qulay va xavfsiz bajarishni ta’minlovchi maxsus qurilmalar hamda moslamalar ko‘zda tutilishi lozim. Qurilmalar va moslamalar xavfsiz ishlatilishi uchun sinovdan o‘tkazilishi lozim.
 86. Ishlab chiqarish xonalaridagi pollar konstruksiyasi amaldagi qurilish me’yorlari va qoidalariga hamda zarur hollarda texnologik talablarga muvofiq qabul qilinishi lozim.
 87. Ishlab chiqarish xonalaridagi pollar teshiklarsiz, notekis, nishabliksiz bo‘lishi va quyidagi materiallardan tayyorlanishi lozim:
 asfalt pol — xomashyo sexlarida va yog‘och tara ishlab chiqarish sexlarida, navbatchi slesarlar va elektr montyorlar xonalarida, ta’mirlash-mexanika ustaxonalarida, tayyor mahsulot, yog‘och tara omborlarida, avtomashinalar, avto yuklagichlar, elektr mashinalar garajlarida;
 beton pol — spirt olish, saqlash va berish xonalarida;
 sement pol (yoki metall plitalardan iborat pol) — yuvish, kalibrovka xonalari, sex omborlari, chiqindilarni utilizatsiya qilish, kir yuvish xonalarida, yonilg‘i-moylash materiallari omborlarida, nasos, suv quvurlari va kanalizatsiya, qozonxona, elektr stansiyalari va boshqalarda. Oziq-ovqat mahsulotlari saqlanadigan xonalarda pollarni bo‘yash uchun qoramoy va ular asosidagi mastikalardan foydalanishga yo‘l qo‘yilmaydi.
 88. Yondosh xonalardagi pollar turli gorizontal darajada joylashgan holda o‘tish joylari yoki yo‘llaridagi eng yuqori nishablik yoki ko‘tarilish 0,02 m dan yuqori bo‘lmasligi lozim.
 89. Pollarning metall qoplamalari taram-taram novga ega bo‘lishi, maydonchalar, estakadalar, o‘tish yo‘llari, zinapoyalar cho‘zib tortilgan po‘latdan tayyorlanishi lozim.
 90. Ishlab chiqarish xonalarida odamlar va yuk oqimlari o‘tadigan eshiklar yoki darvozalar alohida bo‘lishi lozim.
 91. Ishlab chiqarish xonalarining eshik o‘rinlari va texnologik teshiklarida sovuq paytda tuman, devor va uskunalar yuzasida kondensat hosil bo‘lishining oldini olish, shuningdek ishchilarni harorat o‘zgarishlari va shamoldan himoya qilish uchun tamburlar yoki havo-issiqlik pardasi yaratilishi lozim.
 92. Ishlab chiqarish xonalarining devorlari silliq, oson va tez tozalanadigan, yuqori sanitariya-gigiyenik talablar qo‘yilgan xonalarning (yuvish-quyish, aralashtirish va boshqalar) devorlari keramik plitalar bilan qoplanishi yoki kamida 2 m balandlikkacha namlikka chidamli bo‘yoq bilan bo‘yalishi lozim.
 93. Barcha ishlab chiqarish binolarining tomlarida amaldagi qurilish me’yorlari va qoidalariga muvofiq oqova suvlar tarnovlari o‘rnatilishi lozim.
 94. Ishlab chiqarish xonalari va uskunalarini bo‘yash sanoat korxonalari ishlab chiqarish binolarining interyerlariga rangli bezak berishni loyihalashga doir ko‘rsatmalarga, “Texnologik uskunalar va texnologik quvurlar” GOST 12.2003-76, GOST 12.2002-69 va “Signal ranglari va xavfsizlik belgilari” GOST 12.4.026-76 talablariga muvofiq bajarilishi lozim.
 95. Kanalizatsion traplar texnologik sexlar va bo‘linmalarning barcha xonalarida o‘rnatilishi lozim. Pollar kanalizatsion traplar tomonga 0,02 nishablikka ega bo‘lishi lozim; traplar panjaralar va gidravlik tambaga ega bo‘lishi lozim. Traplar uskunadan oqova chiqish joylari oldida, biroq polning har 100 m2 ga bittadan trap joylashtiriladi.
 Oqova suvlarni uskunadan kanalizatsiyaga quyish yopiq usulda amalga oshirilishi lozim.
 Oqova suvlarni ishlab chiqarish xonasi poliga tashlash, shuningdek oqova suvni kanalizatsiyaga tashlash uchun ochiq tarnov o‘rnatilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
 96. Korxona ma’muriyati binolar va inshootlarni saqlash, ularni ekspluatatsiya qilish va ta’mirlash ustidan nazoratni amalga oshirishi shart.
 Umumiy tekshirishda barcha binolar va inshootlar, jumladan bino yoki uskunaning barcha konstruksiyalari, shu jumladan muhandislik uskunalari, turli pardoz va tashqi bezak elementlari yoki barcha binolar va inshootlar kompleksi ko‘zdan kechiriladi. Qisman tekshirishda esa kompleksning alohida binolari yoki inshootlari, uskunalar turlari ko‘zdan kechiriladi.
 Qoidaga ko‘ra navbatdagi umumiy texnik tekshirishlar bir yilda ikki marta — bahorda va kuzda o‘tkaziladi.
 97. Bahorgi tekshirishdan ko‘zlangan maqsad qishki qor-yomg‘irlardan so‘ng binoning ahvolini aniqlashdan iborat bo‘lishi kerak. Qor yog‘maydigan hududlarda bahorgi tekshirishlar muddatlari korxona direksiyasi tomonidan belgilanadi. 
 Bahorgi tekshirishda yoz paytida bajariladigan binolar va inshootlarni joriy ta’mirlash ishlari hajmi aniqlanadi va keyingi yil rejasiga kiritish uchun kapital ta’mirlash ishlari hajmi belgilanadi.
 Kuzgi texnik ta’mirlash paytida quyidagilarni bajarish zarur:
 a) tutib turuvchi va to‘suvchi konstruksiyalarning holatini tekshirish va ularda atmosfera yog‘inlari va boshqa ta’sirlar natijasida yuzaga kelgan shikastlanishlarni aniqlash;
 b) derazalar, fonarlar, darvozalar, eshiklar va boshqa qurilmalarning mexanizmlari va ochiluvchi elementlarini tekshirish;
 v) tarnovlar, quvurlar va sel qabul qilgichlarning holatini tekshirish hamda tartibga keltirish.
 98. Kuzgi tekshirish binolar va inshootlarni qishga tayyorlash maqsadida amalga oshiriladi. Ushbu davrga kelib barcha yozgi joriy ta’mirlash ishlari yakunlanishi lozim. Kuzgi tekshirishda quyidagilarni bajarish zarur:
 a) binolar va inshootlarning tutib turuvchi va to‘suvchi konstruksiyalari holatini sinchiklab ko‘zdan kechirish hamda turli teshiklar va yoriqlarni bartaraf etish choralarini ko‘rish;
 b) binolar qoplamalari, ish inventarlari, shuningdek tarnovlar va quvurlar holatini tekshirish;
 v) derazalar, fonarlar, darvozalar, eshiklar va boshqa qurilmalarning ochiluvchi elementlarining sozligi hamda qish sharoitida ishlashga tayyorligini tekshirish.
 99. Binolar va inshootlar navbatli tekshirishlardan tashqari navbatdan tashqari ko‘zdan kechirilishi ham mumkin (tabiiy ofatlar, bo‘ronli shamollar, kuchli do‘l yoki qor yog‘ishlar, seysmik faol hududlarda sodir bo‘lgan zilzilalar va hokazo yoki avariya va yong‘inlardan so‘ng).
 100. Texnik tekshirishlar natijalari bo‘yicha yuqorida qayd etilgan vazifalardan tashqari binolarni texnik ekspluatatsiya qilishni yaxshilash, shuningdek barcha turdagi ta’mirlash ishlari sifatini oshirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilishi lozim.
 101. Binolar va inshootlarni umumiy ko‘zdan kechirish komissiyasi tarkibi korxona rahbari tomonidan tayinlanadi va uning o‘zi komissiyaga rahbarlik qiladi.
 102. Yangi korxonalarni loyihalash va qurishda hamda eskilarini rekonstruksiya qilishda omborxonalar QMQ 2.09.12-98 “Ombor binolari” talablariga javob berishi lozim.
 103. Omborlar, ayvonlar, estakadalar va ochiq ombor maydonchalari qurilish me’yorlari va qoidalari hamda xomashyo va materiallarni ochiq saqlash omborlari uchun yong‘in xavfsizligi qoidalari talablariga javob berishi lozim. Spirt, mazut, benzin va boshqa portlovchi yonilg‘i moddalar saqlash uchun xonalar va maydonchalar esa qurilish me’yorlari va qoidalari talablariga javob berishi lozim.
 104. Gaz bilan to‘ldirilgan ballonlarni saqlash ombori O‘zbekiston Respublikasining Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi boshlig‘i tomonidan tasdiqlangan “Bosim ostida ishlaydigan idishlarning jihozlanishi va ulardan xavfsiz foydalanish qoidalari” talablariga amal qilinishi mumkin. 
 105. Omborlardagi odamlar o‘tishi uchun mo‘ljallangan eshiklarning eni va bo‘yi 2 m dan kam bo‘lmasligi lozim. Tayyor mahsulot omborlari kamida ikkita eshikka ega bo‘lishi lozim.
 Sex transporti (telejka, shtabel taxlagichlar, elektr yuk ortgichlar, elektr mashinalar va boshqalar) harakatlanadigan omborlardagi o‘tish yo‘llarining eni yuk ortilgan transport vositalarining o‘lchami hisobga olingan holda qo‘shimcha bir tomonlama harakatlanishda yana 0,8 m, ikki tomonlama harakatlanishda devordan kolonnagacha har ikki tomondan 1,0 m masofa bo‘lishi lozim.
 106. Ikkinchi va undan yuqori qavatlarda joylashgan omborlarda polning 1 m2 ga ruxsat etilgan yuk og‘irligi ko‘rsatilgan yozuvlar osib qo‘yilishi lozim.
 107. Butilkalarga qadoqlangan mahsulotlar joylangan qutilar shtabellari balandligi 2 m dan ortiq bo‘lmasligi lozim va shtabellar orasidagi masofa 2 m dan ortiq bo‘lmasligi lozim.
 Bo‘sh qutilar to‘g‘ri burchakli shtabellarga ikki metrdan ortiq bo‘lmagan balandlikda taxlanishi lozim, so‘ngra qutilar ushbu shtabelga piramida ko‘rinishida taxlanadi. Piramidaning gorizontga nisbatan qiyaligi 450 dan oshmasligi lozim. Shtabelning umumiy uzunligi 6 m dan ortiq bo‘lmasligi lozim. Qutilar “bog‘lanish” usulida taxlanishi zarur.
 108. Omborxona binolari va inshootlarini joylashtirishda uchastkalarda ularga avtomobil transportining kelishi ko‘zda tutilishi lozim. Temir yo‘l transporti esa tegishli iqtisodiy asos mavjud bo‘lganda ko‘zda tutiladi.
 109. Ombor binolari asosan binolarning birinchi qavatida joylashtirilishi lozim.
 Turli maqsadlarga mo‘ljallangan omborxonalarni bitta binoda yoki ishlab chiqarish binolari yoki boshqa binolar bilan blokirovka qilish, bu texnologik jarayon shartlariga, sanitariya va yong‘in xavfsizligi talablarga zid bo‘lmagan va texnik-iqtisodiy mulohazalarga ko‘ra maqsadga muvofiq bo‘lgan barcha holatlarda amalga oshirilishi mumkin.
 110. Umumiy maqsadlarga mo‘ljallangan omborxonalarni yerto‘la va yarim yerto‘la qavatlarda joylashtirishga faqat tegishli asos mavjud bo‘lgan taqdirda yo‘l qo‘yiladi.
 111. Zaharli gaz (sulfidli angidrid va boshqalar) solingan ballonlar tegishli me’yorlar va qoidalar bilan tartibga solinadigan maxsus yopiq xonalarda saqlanishi lozim. 
 Boshqa gazlar solingan ballonlar maxsus xonalarda, shuningdek yog‘ingarchilik va quyosh nuri ta’siridan himoya qilingan holda ochiq havoda saqlanishi mumkin.
 112. Gaz solingan ballonlar saqlanadigan yopiq omborxonalardagi harorat +35 oC dan oshmasligi lozim. Harorat ushbu darajadan oshib ketgan holda omborxonalarni sovutish choralari ko‘rilishi lozim.
 113. Har bitta spirt va likyor-aroq korxonasida qurilish me’yorlari (QMQ 2.09.12-98 “Korxonalarning ma’muriy va maishiy xonalari”) talablari, oziq-ovqat sanoati korxonalari, bino va inshootlarini loyihalash qoidalari va mazkur Qoidalarga muvofiq sanitariya-maishiy va qo‘shimcha xonalar qurilishi lozim. Maishiy va qo‘shimcha binolarni loyihalash hamda qurish ularni ishlab chiqarish obyektlari bilan bir paytda ishga tushirish zarurligini hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim.
 Maxsus maishiy xonalar va qurilmalar tarkibi ishlab chiqarish jarayoni guruhlariga bog‘liq ravishda belgilanadi (mazkur Qoidalarning 4-ilovasida ko‘rsatilgan).
 114. Maishiy xonalarni rejalashtirish ishlovchilarning qarshi oqimini istisno etishi lozim. Maishiy xonalar imkon qadar ish joylariga yaqin joylashtirilishi zarur.
 115. Ishlab chiqarish binolari va ularning qo‘shimcha binolarida joylashgan maishiy xonalar ishlab chiqarish xonalaridan shlyuzlar, yo‘laklar va zina xonalari bilan ajratilishi lozim.
 116. Uy va ish kiyimlari saqlanadigan garderoblar, hojatxonalar, yuvinish va cho‘milish xonalari erkaklar va ayollar uchun alohida bo‘lishi lozim.
 117. Garderoblar, hojatxonalar, yuvinish va cho‘milish xonalari, ayollarning shaxsiy gigiyena xonalari pollarida namlikka chidamli, sirpanchiq bo‘lmagan yuzali, och rangda, nishablikka ega traplari bo‘lishi lozim. Devorlar va to‘siqlar yuzalari oson tozalash va issiq suvda yuvish imkonini beradigan och rangdagi namlikka chidamli materiallar bilan to‘liq qoplangan bo‘lishi lozim.
 Yuvinish xonalarining shiplari bilan och ranglardagi namlikka chidamli bo‘yoqlar, boshqa maishiy xonalarning shiplari esa suvli, yuvilmaydigan bo‘yoqlar bilan bo‘yalgan bo‘lishi lozim.
 118. Maishiy xonalarni ho‘llab tozalash uchun issiq va sovuq keladigan suv kranlari ko‘zda tutilishi lozim. Garderoblar, dushxonalar va boshqa maishiy xonalar davriy ravishda dezinfeksiya qilib turilishi lozim.
 119. Dushxonalar va hojatxonalardagi tarnovlar, kanallar, traplar, pissuarlar va unitazlar muntazam ravishda tozalanishi, yuvilishi va dezinfeksiya qilinishi lozim. Hojatxonalarning pollari quruq holda saqlanishi lozim.
 120. Ovqatlanish punktlari umumiy ovqatlanish korxonalari uchun belgilangan sanitariya qoidalari talablariga javob berishi lozim.
 121. Garderobxonalar ko‘cha, uy va ish kiyimlarini saqlash uchun mo‘ljallangan bo‘lishi lozim.
 122. Ish kiyimlari uchun mo‘ljallangan garderoblar ko‘cha va uy kiyimlari garderoblaridan alohida joylashtirilishi lozim. Maishiy xonalar QMQ 2.09.12-98 “Korxonaning maishiy va ma’muriy binolari” talablariga muvofiq oqib keluvchi va so‘ruvchi ventilatsiya bilan jihozlanishi lozim.
 123. Toza va kir ish kiyimlarini saqlash omborchalari alohida va har birining maydoni kamida 3 m2 bo‘lishi lozim.
 124. Garderoblarda kiyim saqlash uchun o‘rinlar soni quyidagicha bo‘lishi lozim:
 a) kiyimlar ilgakda saqlangan holda — ikkita eng ko‘p kishi ishlaydigan yondosh smenalarda ishlovchilar soniga teng miqdorda;
 b) kiyimlar shkaflarda saqlangan holda — barcha ishlovchilarning ro‘yxatdagi soniga teng miqdorda.
 125. Garderob uskunalari va ularning joylashtirilishi qurilish me’yorlari va qoidalari talablariga javob berishi lozim.
 126. Haftada kamida bir marta shkaflar ho‘l usulda tozalanishi va bir oyda kamida bir marta dezinfeksiya qilinishi lozim.
 127. Garderoblar issiq va sovuq suv keltirilgan va elektr sochiq o‘rnatilgan yuvinish joyiga ega bo‘lishi lozim.
 128. Hojatxonalar eng chekka ish joyidan ko‘pi bilan 75 m uzoqlikda joylashtirilishi lozim. Hojatxonadan bino tashqarisidagi ish joylarigacha bo‘lgan masofa 150 m dan oshmasligi lozim.
 129. Ko‘p qavatli ishlab chiqarish binolarida hojatxonalar har bir qavatda bo‘lishi lozim.
 Ikkita yondosh qavatda ishlovchilar soni 30 nafargacha bo‘lgan holda ikkita qavatga bitta hojatxona o‘rnatishga yo‘l qo‘yiladi, bunda hojatxona ishlovchilar soni ko‘p bo‘lgan qavatda joylashtirilishi lozim.
 Qavatlarning birida ishlovchilar bo‘lmagan holda, shuningdek uch qavatda ishlovchilar soni 10 nafardan oshmagan hollarda uchta qavatga bitta hojatxona o‘rnatishga yo‘l qo‘yiladi.
 130. Hojatxonalardagi shlyuzlarda 4 kabinaga bitta yuvinish jihozi, kabinalar soni kam bo‘lganda har bitta hojatxonaga bitta yuvinish jihozi o‘rnatilishi lozim.
 131. Kanalizatsiya yo‘q uchastkalarda joylashtirilgan statsionar turdagi tashqi hojatxonalar tuproq, quduqlar, ichimlik va texnologik suv ta’minoti havzalarini ifloslantirmasligi lozim. Ushbu hojatxonalar isitish, havo tortish va sun’iy yoritish tizimi bilan jihozlangan bo‘lishi lozim. Tozalanadigan hojatxonalar qopqog‘i zich yopiladigan, suv o‘tkazmaydigan bo‘lishi lozim.
 132. Yuvinish joylari garderoblarga yondosh xonalarda yoki garderob xonalarida joylashtirilishi lozim. Bunda yuvinish joyidan shkafgacha bo‘lgan masofa kamida 2 m bo‘lishi lozim.
 133. Ma’muriy-boshqaruv xodimlari uchun yuvinish joylari hojatxonalardagi shlyuzlarda joylashtirilishi lozim.
 134. Har bitta yuvinish jihozi issiq va sovuq suv keladigan quvurlarga ulangan bo‘lishi lozim.
 Yuvinish xonalarida elektr sochiqlar, ko‘zgu, kiyim ilgichlar, suyuq sovun uchun idishlar va qattiq sovun solgichlar, shuningdek eng ko‘p sonli smenada 40 kishiga bitta qurilma hisobidan kelib chiqqan holda qo‘lni xlorli yuritmada yuvish moslamasi ko‘zda tutilishi lozim.
 135. Yuvinish joylaridagi kranlar soni ishlab chiqarish jarayonlari guruhiga bog‘liq ravishda eng ko‘p sonli smenada ishlovchilarning hisob soni bo‘yicha belgilanadi. Yuvinish joylaridagi kranlar sonini belgilashda oshxonalar va hojatxonalarda o‘rnatilgan kranlar hisobga olinmaydi.
 136. Dushxonalar garderoblarga yondosh xonalarda joylashtiriladi. Dushxonalarda artinish va kiyim almashtirish uchun mo‘ljallangan dahlizchalar ko‘zda tutilishi lozim.
 137. Dushxonalar bir qator yoki ikki qator joylashtirilgan ochiq kabinalar bilan jihozlanishi lozim.
 138. Dushxona kabinalari kabinaga kirish joyiga o‘rnatilgan boshqaruv armaturasiga ega issiq va sovuq suv moslamalari, shuningdek yuvinish jihozlari uchun polkalar va rezina gilamchalar bilan jihozlangan bo‘lishi lozim. Dushxonalarda sovuq suvni isitish uchun bug‘dan foydalanish man etiladi.
 139. Dushxona setkalari soni eng ko‘p sonli smenada ishlaydigan bitta dush setkasiga to‘g‘ri keladigan kishilar soniga va ishlab chiqarish jarayonlari guruhiga bog‘liq ravishda belgilanadi.
 140. Eng ko‘p sonli smenada 15 va undan ortiq ayollar ishlaydigan korxonalarda Sanitariya me’yorlari va qoidalariga muvofiq ayollar uchun shaxsiy gigiyena xonalari ko‘zda tutilishi lozim.
 141. Ayollar uchun shaxsiy gigiyena xonalarida yechinish joyi, shuningdek pedalli boshqariladigan alohida issiq va sovuq suv moslamalariga ulangan gigiyenik dushlar bilan jihozlangan individual kabinalar o‘rnatilishi lozim.
 Kabinalar soni eng ko‘p sonli smenada ishlaydigan 100 nafar ayolga bitta kabina hisobida belgilanadi.
 142. Chekish xonalari hojatxonalar yoki ishlovchilarni isitish xonalari bilan yondosh joylashtiriladi. Ishlovchilar soni eng ko‘p sonli smenada 100 nafardan oshmagan holda chekish joylarini tozalash uchun shlyuzlar bilan birlashtirishga yo‘l qo‘yiladi. 
 143. Chekish joyining maydoni soni eng ko‘p sonli smenada ishlovchi erkaklar uchun bir kishiga 0,03 m2 va ayollar uchun 0,01 m2 hisobida belgilanadi, biroq 9 m2 dan kam bo‘lishi mumkin emas.
 Chekish xonalarida sigeret qoldiqlari uchun suv solingan axlat idishlari va skameykalar o‘rnatilishi zarur.
 144. Kir yuvish xonalari mexanizatsiyalashtirilgan va ishlab chiqarish xonalariga ulanmagan bo‘lishi lozim.
 145. Kir yuvish va quritish maydonlari amaldagi qurilish me’yorlari va qoidalariga muvofiq belgilanishi lozim. Kir yuvish xonalarida ish kiyimlarini ta’mirlash ustaxonasi tashkil qilinishi lozim.
 146. Ishlovchilarni isitish xonalari ochiq havoda, sovutkichlarda va harorat +5 oC dan past bo‘lgan boshqa ish joylarida ishlovchilar uchun ko‘zda tutilishi lozim.
 Isitish xonalari ichkarida ishlovchilar uchun alohida va ochiq havoda ishlovchilar uchun alohida bo‘lishi lozim.
 Isitish xonasining maydoni eng ko‘p sonli smenada ishlovchi bir nafar ishchiga 0,1 m2 hisobida belgilanadi va 12 m2 dan kam bo‘lmasligi lozim.
 147. Har bir korxonada ishlovchilar tanaffus paytlarida va tushlikdan so‘ng dam olishlari uchun dam olish xonalari ko‘zda tutilishi lozim.
 148. Eng ko‘p sonli smenada 200 nafar va undan ortiq kishi ishlovchi korxonalarda oshxonalar bo‘lishi lozim.
 Bir smenada ishlovchilar soni 200 nafardan kam bo‘lgan holda oshxonadan keltiriladigan issiq ovqatlar tarqatiladigan bufetlar, bir smenada ishlovchilar soni 30 kishidan kam bo‘lgan sharoitda esa — ovqatlanish xonalari tashkil qilinishi lozim.
 Uzluksiz texnologik jarayonda ish joylarida ovqatlanish tashkil qilinishi lozim.
 149. Oshxona va bufetlarda o‘tirish joylari eng ko‘p sonli smenada 4 kishiga bitta o‘rin hisobida belgilanishi lozim.
 Oshxonalar, bufetlar va yordamchi xizmatlar umumiy ovqatlanish korxonalari sanitariya qoidalari talablariga javob berishi va maxsus ajratilgan xonalarda joylashtirilishi lozim.
 150. Ovqatlanish punktlarini portlash va yong‘in xavfi bo‘lgan binolarda joylashtirishga yo‘l qo‘yilmaydi.
 151. Suv ta’minoti moslamalari soni eng ko‘p sonli smenada ishlovchi 200 kishiga bitta moslama hisobida belgilanadi.
 152. Ishchilarni gazli suv bilan ta’minlash korxona ma’muriyatini ishchilarni umumiy asosda bir kishiga smenada 4-5 l hisobida qaynatilgan ichimlik suvi bilan ta’minlash majburiyatidan ozod qilmaydi. Ichimlik suvini tarqatish otilib chiquvchi uchlik va boshqa moslamalarga ega yopiq baklardan amalga oshirilishi lozim.
 153. Sanitariya qoidalari va me’yorlariga muvofiq ish joylaridan suv ichish moslamalarigacha bo‘lgan masofa 75 m dan oshmasligi lozim. Suv harorati Sanitariya qoidalari va me’yorlariga muvofiq 20 oC dan yuqori va 8 oC dan past bo‘lmasligi lozim.
 154. Ishchilarni suv bilan ta’minlovchi xodimlar toza xalatlarda ishlashi, belgilangan muddatlarda tibbiy ko‘riklar va tekshiruvlardan o‘tishi hamda shaxsiy gigiyena vositalari bilan ta’minlanishi lozim.
 Gazli suv tarqatish punktlari stakanlarni yuvish moslamasiga, suvni oqizib yuborish chanoqlari yoki maxsus suv oqizib yuborish qurilmalariga ega bo‘lishi hamda toza saqlanishi lozim.
 155. Korxonaning ishlab chiqarish va maishiy xonalaridagi tabiiy va sun’iy yoritish amaldagi qurilish me’yorlari va “Tabiiy va sun’iy yoritish” qoidalariga muvofiq (mazkur Qoidalarning 5-ilovasida ko‘rsatilgan) bo‘lishi lozim.
 156. Kishilar uzoq vaqt davomida bo‘ladigan barcha ishlab chiqarish va qo‘shimcha xonalar tabiiy yoritilishi lozim. Sex omborlari, moddiy omborlar, termostat, boyler, ventilatsion kameralar tabiiy yoritilmaydigan xonalarda joylashtirilishi mumkin.
 157. Yorug‘ emas yoki yorug‘lik yetarlicha bo‘lmagan paytda bir maromdagi ish, ishlovchilar va transportning harakati sharoitni ta’minlash uchun sun’iy yoritishdan hududning barcha xonalarida, platformalar va maydonchalarida foydalanilishi lozim.
 158. Ishlab chiqarish xonalarini tabiiy yoritish tabiiy yoritilganlik koeffitsiyenti va ko‘rish ishi razryadiga muvofiq bajarilishi lozim.
 159. Ishlab chiqarish xonalarida ishchi yuzalarni sun’iy yoritish, gaz zaryadli lampalar va cho‘g‘lanuvchi lampalar yordamida Sanitariya qoidalari va me’yorlariga muvofiq yoritilganlik me’yorlariga rioya qilingan holda amalga oshirilishi mumkin.
 160. Ishlab chiqarishda “Iste’molchilar tomonidan elektr qurilmalarini texnik eksplutatsiya qilish qoidalari” (2004-yil 9-iyul) talablariga amal qilinishi lozim.
 161. Ishlab chiqarish xonalarining yorug‘lik teshiklari shisha yuzalarini kirdan tozalash mahalliy sharoitlarni hisobga olgan holda tasdiqlangan jadval bo‘yicha, biroq bir oyda kamida bir marta amalga oshirilishi lozim.
 162. Yozgi paytda insolatsiyadan himoya qilish uchun himoya moslamalari (pardalar, shishani oqlash) qo‘llaniladi.
 163. Yorug‘lik teshiklarini bino tashqarisidan va ichkarisidan uskunalar, tayyor mahsulotlar, yarim fabrikatlar va hokazolar bilan to‘sib qo‘yish man etiladi.
 164. Bitta xonadagi sun’iy yoritish lyuminessentli lampalar yoki cho‘g‘lanma lampalar bilan amalga oshiriladi.
 Ranglar farqlanishi (xomashyoni tekshirish, saralash) talab qilinadigan xonalarda cho‘g‘lanma lampalar o‘rnatilishi lozim.
 Ishlab chiqarish, qo‘shimcha va ma’muriy-maishiy xonalardagi yoritilganlik me’yori (mazkur Qoidalarning 5-ilovasida) ko‘rsatilgan.
 165. Umumiy yoritish chirog‘lari uchun 220 V dan yuqori bo‘lmagan kuchlanish talab qilinadi.
 166. Mahalliy va ko‘chma yoritish chirog‘lari uchun tegishli ravishda 42 V va 12 V kuchlanishdan foydalanish lozim.
 167. Chiroqlarning poldan va ish maydonchalaridan balandligi kamida 2,5 m bo‘lishi lozim. Elektr simlari metall quvurlar yoki qoplamlarda olib kelingan, konstruksiyasi maxsus moslamalarsiz chiroqqa yetib bo‘lmasligi ko‘zda tutilgan holda chiroqlarni 2,5 m dan past balandlikda o‘rnatishga yo‘l qo‘yiladi.
 168. Cho‘g‘lanma lampalar va gaz zaryadli lampalar kolba yoki u singanda shisha bo‘laklari tushib ketish imkonini bermaydigan himoya va yorug‘likni sochuvchi armaturaga o‘rnatilgan bo‘lishi lozim.
 169. Barcha texnologik sexlar va ochiq havoda o‘rnatilgan chiroqlarning metall qismlari atrof muhit ta’siridan himoya qiluvchi (namdan saqlovchi) qoplamaga ega bo‘lishi lozim.
 170. Stellajlar orasida va yuk platformalarida ko‘chma chiroqlarni ulash uchun 42 V kuchlanishdagi shtepsel rozetkalar o‘rnatilishi lozim.
 171. Ko‘chma chiroqlar chang o‘tkazmaydigan bo‘lishi, shisha qalpoq, metall to‘r bilan himoyalangan bo‘lishi lozim.
 Ko‘chma chiroqlarni oziqlantirish alohida birlamchi va ikkilamchi elektr o‘ramli pasaytiruvchi transformatorlardan amalga oshirilishi lozim.
 172. Ko‘chma chiroqlar, ko‘chma pasaytiruvchi transformatorlarni elektr tarmog‘iga ulash rozektalari, umumiy o‘rama yoki shlangdagi egiluvchan simlar yordamida amalga oshirilishi lozim.
 173. Barcha texnologik sexlar va bo‘linmalarda mustaqil quvvat manbaidan favqulodda yoritish ko‘zda tutilishi lozim.
 Ishlarni davom ettirish uchun favqulodda yoritish ish joylarini ular uchun belgilangan me’yorning kamida 10 foizi darajasida yoritishni ta’minlashi lozim.
 174. Evakuatsiya qilish uchun favqulodda yoritish barcha ishlab chiqarish va maishiy xonalarda, zinalar va galereyalarda o‘rnatilishi hamda polda yoki zinalarda 0,3 Lk yorug‘lik darajasini ta’minlashi lozim.
 Evakuatsiya qilish uchun favqulodda yoritish chiroqlari ishchi yoritish tarmog‘idan mustaqil tarmoqqa ulanishi lozim.
 175. Favqulodda yoritish uchun ish chiroqlaridan turi yoki o‘lchamiga ko‘ra farq qiluvchi chiroqlar o‘rnatilishi lozim yoki ularga chiqishga harakatlanish yo‘nalishi ko‘rsatilgan belgilar qo‘yilishi kerak.
 176. Yoritish moslamalarini ekspluatatsiya qilish jarayonida quyidagilarni amalga oshirish zarur:
 davriy ravishda, biroq bir yilda kamida bir marta nazorat nuqtalaridagi yoritilganlik darajasini va xonalarning umumiy yoritilganlik darajasini tekshirish;
 davriy ravishda elektr xo‘jaligi uchun mas’ul shaxs tomonidan belgilangan muddatlarda yoritish moslamalarining ahvolini (loyihaga muvofiqligini, chiroqlarda oyna, panjara, to‘rlar mavjudligini va hokazo) tekshirish;
 chiroqlar va yoritish armaturasini davriy ravishda tozalab turish.
 177. Ishlab chiqarish, qo‘shimcha, shuningdek sanitariya-maishiy xonalar va ovqatlanish punktlari ventilatsiyasi “Isitish, ventilatsiya va konditsionerlash” QMQ 2.04.05-97, “Ishlab chiqarish binolari mikroiqlimi sanitariya me’yorlari” SanQM 0058-96, “Umumiy ovqatlanish korxonalari sanitariya qoidalari” SanQM 0083-98 qurilish me’yorlari va qoidalari talablariga muvofiq bo‘lishi tavsiya etiladi.
 178. Ventilatsiya quyidagilarni ta’minlashi lozim:
 sanitariya me’yorlariga muvofiq mikroiqlimni;
 ish hududi havosidagi zararli moddalar miqdori — ruxsat etilgan konsentratsiyadan yuqori bo‘lmasligini.
 Korxona xonalarining ventilatsiyasi va ventilatsiya tizimlarining jihozlanishi amaldagi Qurilish me’yorlari va qoidalari, ish hududi havosi standartlari va mazkur Qoidalar talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.
 Ishlab chiqarish xonalari uchun metrologik sharoitlar me’yorlari (mazkur Qoidalarning 6-ilovasida), optimal va ruxsat etilgan me’yorlar (mazkur Qoidalarning 7-ilovasida) ko‘rsatilgan.
 179. Yong‘inga qarshi havo oqimi to‘siqlarini alangani avtomatik ravishda to‘sib qoladigan qurilmalar (zaslonka, shiber, klapan) bilan jihozlanishi lozim:
 a) avtomatik alanga to‘sish qurilmasini ishlatishda; 
 b) haftada bir marta umumiy texnik holatini tekshirish;
 v) to‘siqlarni sezgir boshqarish elementlari (yengil eruvchan qurilmalar, oson yonuvchi to‘siqlar, issiqlikni sezuvchi elementlar va boshqalar)dan islarni o‘z vaqtida tozalash.
 180. Barcha texnologik sexlarda mexanik yoqiladigan va yilning sovuq faslida uzatiladigan havo haroratini avtomatik tartibga soladigan oqib keluvchi-so‘ruvchi ventilatsiya o‘rnatilishi lozim, issiq faslda tabiiy usulda havo almashtirishga yo‘l qo‘yiladi.
 181. Karbonat kislota ajralib chiqadigan xonalarda toza havo yuqoridan berilishi va pastki hududdagi havo so‘rib olinishi lozim.
 182. Spirt ishlab chiqarish korxonalari don omborlari, donga ishlov berish, achitqi tayyorlash va bijg‘itish bo‘limi, uglekislota va spirt sexi tabiiy oqim yoki mexanik ventilatsiyaga ega bo‘lishi lozim.
 183. Butilka yuvish bo‘limlari oqib keluvchi-so‘ruvchi ventilatsiyaga ega bo‘lishi lozim.
 184. Laboratoriya xonalarida, shkaflardagi havoni mexanik so‘rib olishdan tashqari, yuqori va pastki hududlardan havoni mexanik so‘ruvchi soatiga 2-3-marta havo almashishini ta’minlovchi umumiy ventilatsiya moslamalari o‘rnatilishi lozim. Yo‘laklar va yondosh xonalardan havo oqib kelishiga yo‘l qo‘yiladi.
 185. So‘ruvchi shkaflar yuqori va pastki so‘rg‘ichlar bilan (yengil va og‘ir gazlarni so‘rib olish uchun) jihozlanishi lozim.
 186. Ekspeditsiya va butilkalarni qabul qilish bo‘linmalari oqib keluvchi ventilatsiyaga va teshiklarda mahsulotni qabul qilish va berish uchun havo qatlamiga ega bo‘lishi lozim.
 187. Ammiakli va freonli sovutish moslamalari o‘rnatilgan xonalarni ikki marta havo almashtiruvchi oqib keluvchi ventilatsiya va uch marta havo almashtiruvchi so‘ruvchi ventilatsiya bilan jihozlash lozim. Bundan tashqari, xonada havoni soatiga yetti marta almashtiruvchi avariya ventilatsiyasi o‘rnatilishi lozim.
 188. Qozonxonada deraza va shaxta framugalari orqali aeratsiyalari tabiiy ventilatsiyaga ruxsat etiladi.
 189. Barcha tashqi darvozalar, sex eshiklari, transportyorlar uchun kirish joylari yon tomondan issiq havo uradigan bo‘lishi lozim.
 190. Ventilatsiya moslamalarining havo o‘tadigan quvurlari germetik yopiladigan lyuklar va tozalash hamda havo bosimini aniqlash uchun teshiklarga ega bo‘lishi lozim.
 191. Ventilatsiya moslamalarining havo chiqadigan teshiklari tomdan kamida 1 m baland bo‘lishi, oqib keluvchi ventilatsiya moslamalarining so‘ruvchi teshiklari hudud yuzasidan kamida 2 m balandlikda va iflos havoni so‘rish imkoniyati bo‘lmagan joylarda o‘rnatilishi lozim. Havoni so‘rish joyidan chiqarish joyigacha bo‘lgan masofa QMQ 2.04.05-97 “Isitish, ventilatsiya, konditsionerlash” talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.
 192. Ventilyatorlar orqali suv bug‘lari o‘tadigan sharoitda ventilyator kojuxi kondensatni ushlab qolish uchun sifonli drenaj bilan jihozlanishi lozim.
 Ventilyatorlarning havo quvurlari bilan ulanmagan so‘ruvchi teshiklari yacheykalarining o‘lchami 15—20 mm bo‘lgan himoya to‘rlari bilan yopilishi lozim.
 193. Havoga birdaniga katta miqdorda zaharli yoki portlovchi moddalar chiqishi ehtimoli bo‘lgan ishlab chiqarish xonalarida favqulodda so‘ruvchi ventilatsiya o‘rnatilishi lozim.
 Favqulodda so‘ruvchi ventilatsiya maxsus havo oqimini keltirish bilan kompensatsiyalanmaydi va undan foydalanishda xonalarni vaqtincha sovutishga yo‘l qo‘yiladi.
 194. Ventilatsiya uskunalariga xizmat ko‘rsatish bilan korxona bo‘yicha buyruq bilan tashkil qilinadigan komissiya tomonidan bilimlari sinovdan o‘tkazilgan shaxslar shug‘ullanishiga ruxsat etiladi. Tekshirishlar davriyligi uch yilda bir martani tashkil qiladi.
 195. Yong‘in va portlash xavfi bo‘lgan barcha ishlab chiqarish xonalarida ventilatsiya tizimlari buziq bo‘lgan texnologik uskunalarni ishlatishga yo‘l qo‘yilmaydi.
 196. Ventilatsiya kanallari, qutilari va shaxtalari orqali gaz quvurlari va tez alanga oladigan moddalar haydash quvurlarini o‘tkazish, shuningdek kanallar va qutilarning ichki va tashqi devorlariga elektr simlarini montaj qilish man etiladi.
 197. Portlovchi moddalar saqlanadigan xonalarning ventilatsiya tizimlari elektr dvigatellari va ventilyatorlari quyidagicha: elektr dvigatellar portlashdan himoya qiluvchi, ventilyatorlar esa portlash xavfi bo‘lmagan turda tayyorlangan bo‘lishi lozim.
 198. Derazalar va chiroqlar framugalari ularning xonaning ish hududidan mexanik ochish moslamalari bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.
 Framuganing boshqaruv pultida aeratsiya bo‘yicha yo‘riqnoma bo‘lishi lozim.
 199. Har bitta yangi montaj qilingan yoki kapital ta’mirlangan ventilatsiya qurilmasi maxsus tashkilot tomonidan ruxsat etilishi lozim. Ushbu tashkilot ventilatsiya uskunasining pasportini tuzadi va undan foydalanish yo‘riqnomasini tayyorlaydi.
 200. Har bitta ventilatsiya uskunasi montaj qilingan yoki kapital ta’mirlangandan so‘ng korxona rahbariyati tayinlagan komissiya tomonidan sinovdan o‘tkazilishi ham qabul qilinishi lozim. Sinovlar paytida ish joyidagi harorat, namlik, harakat tezligi va havoning ifloslanish darajasi, shuningdek ventilatsiya uskunalarining shovqin darajasi o‘lchanishi lozim. Ushbu o‘lchovlar natijalari sanitariya me’yorlariga muvofiq bo‘lmagan holda loyihalash va montaj tashkilotlari ventilatsiya havoni me’yor darajasida ta’minlashi, ventilatsiya uskunalari ishlashida shovqin ruxsat etilgan darajadan oshmasligi uchun zarur choralarni ko‘rishi shart.
 201. Ventilatsiya uskunalarini saqlash va ishlatishni nazorat qilish korxona buyrug‘i bilan muhandis-texnik xodimlardan biriga yuklatilishi lozim. Ushbu shaxsning majburiyatlari quyidagilardan iborat:
 ventilatsiya uskunalarini montaj qilish ustidan texnik nazorat o‘rnatish;
 ventilatsiya uskunalarini ta’mirlash jadvalini tuzish;
 xonalar va ulardagi alohida uchastkalar ventilatsiyalarini rekonstruksiya qilish rejasini tuzish;
 sexlarni rekonstruksiyalash va ularga yangi mashinalar hamda apparatlarni o‘rnatishda ventilatsiya tizimlarini modernizatsiya qilish chora-tadbirlarini ishlab chiqish;
 bosh muhandisga ventilatsiyani loyihalash, montaj qilish va ishga tushirish uchun boshqa tashkilotlarni jalb qilish bo‘yicha takliflar berish; 
 ventilatsiyani qabul qilish sinovlarini tashkillashtirish va ularda ishtirok etish;
 ventilatsiyani ekspluatatsiya qilish va jihozlash bilan bog‘liq rejalar, takliflar va boshqa masalalar bo‘yicha bosh muhandisga xabar berish;
 ventilatsiya uskunalarining pasportlarini yuritish.
 202. Ventilatsiya uskunalarini ekspluatatsiya qilish asosiy xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya qilingan holda amalga oshirilishi lozim. Ushbu qoidalar quyidagilardan iborat:
 ventilatsiya uskunasi faqat harakatga keltiruvchi remenlar, birlashtiruvchi muftalar va boshqa aylantiruvchi qismlar, panjaralar yoki kojuxlar bilan himoyalangan taqdirdagina ishga tushirilishi mumkin;
 ventilatsiya kameralari, kanallari va maydonchalarini ortiqcha begona buyumlar bilan to‘sib qo‘yish mumkin emas;
 elektr dvigatellar, ventilyatorlar va boshqa uskunalarni faqat aylanuvchi qismlar to‘liq to‘xtagandan so‘ng tozalash va ta’mirlash mumkin;
 shovqin, zarb yoki vibratsiya sezilishi bilan uskuna o‘chirilishi lozim.
 203. Korxonani qurish yoki rekonstruksiya qilishda loyihaga amaldagi Qurilish me’yorlari va qoidalarining shovqindan, jumladan ham ish joyidagi, ham seliteb hudud muhitidagi shovqindan himoyalashga doir talablari kiritilishi lozim.
 204. Texnologik-ishchi loyihalarni ishlab chiqishda ularga ishchilarga ta’sir qiluvchi umumiy va mahalliy vibratsiya darajasini kamaytirishga doir texnik yechimlar kiritilishi lozim.
 205. Ish joylaridagi tovush darajasi “Shovqin. Umumiy xavfsizlik talablari” va sanitariya me’yorlari va qoidalari (mazkur Qoidal