Prezident: Xorijiy tillarni oʻrgatish boʻyicha kelajak uchun mustahkam poydevor boʻladigan yangi tizimni yoʻlga qoʻyish vaqti-soati keldi

06.05.2021
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida 6-may kuni chet tillarini oʻqitish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari yuzasidan videoselektor yigʻilishi oʻtkazildi.
Mamlakatimizda har yili ilm-fanning bir nechta yoʻnalishi tanlab olinib, alohida e’tibor bilan rivojlantirilmoqda. Bu yil fizika va chet tillari ana shunday ustuvor sohalar etib belgilangan.
O‘zbekistonning ochiqlik siyosati, dunyo bozoriga faol kirib borayotgani, barcha sohalarda xalqaro hamkorlik kengayayotgani xorijiy tillarni bilishga ehtiyojni oshirmoqda.
Bugungi kunda yurtimizdagi 25 ta oliy ta’lim muassasasida oʻqitish chet tilida olib borilmoqda. 2016-yilda ular atigi 7 ta edi. Xalqaro til sertifikati olgan bitiruvchi oʻquvchilar soni oxirgi 3 yilda 10 baravarga oshgan.
Joriy yilda “El-yurt umidi” jamgʻarmasi orqali 350 nafar talabaning nufuzli xorijiy universitetlarda oʻqishi uchun stipendiyalar ajratildi. Bu oʻtgan yillarga nisbatan 5 baravar koʻpdir.
Lekin, joylardagi ahvol maqsad qilingan katta rejalarga mos emas. Xususan, ta’lim tizimida 2 mingdan ortiq chet tili oʻqituvchisi lavozimi vakant boʻlib qolmoqda. 1 ming 400 ta maktabda chet tilini oʻqitish sifati mutlaqo qoniqarsiz. Bu tizimdagi oʻqituvchilarning atigi 4 foizi milliy va xalqaro til sertifikatiga ega. Xonobod va Quvasoy shaharlari, Zafarobod, Mirishkor, Toʻrtkoʻl, Sherobod va Uzun tumanlarida bunday sertifikatli birorta oʻqituvchi yoʻq. Maktablardagi chet tili oʻqituvchilarining 49 foizi testdan oʻta olmagan.
Yigʻilishda tizimdagi muammolar atroflicha tahlil qilinib, ustuvor vazifalar belgilandi.
– Mamlakatimizda xorijiy tillarni oʻrgatish boʻyicha kelajak uchun mustahkam poydevor boʻladigan yangi tizimni yoʻlga qoʻyish vaqti-soati keldi. Biz raqobatdosh davlat qurishni oʻz oldimizga maqsad qilib qoʻygan ekanmiz, bundan buyon maktab, litsey, kollej va oliy oʻquv yurti bitiruvchilari kamida 2 ta chet tilini mukammal bilishlari shart. Bu qat’iy talab har bir ta’lim muassasasi rahbari faoliyatining asosiy mezoniga aylanishi lozim, – dedi Shavkat Mirziyoyev.
Shu maqsadda Vazirlar Mahkamasi huzurida Xorijiy tillarni oʻrganishni ommalashtirish agentligi tashkil etilishi ma’lum qilindi.
Bu Agentlik dunyoda samarali natija bergan oʻqitish metodikalari, dastur va darsliklarini ta’lim tizimida joriy etib, xorijiy tillarni mukammal oʻzlashtirishga koʻmaklashadi. Ta’lim muassasalari, tarmoqlar va hududlarning ehtiyojidan kelib chiqib, kamida 10 ta chet tilini oʻrgatishni tashkillashtiradi.
Shuningdek, vazirlik, idora va boshqa ish beruvchilar bilan birga, xizmatchilarning kasbiy faoliyatini xorijiy tillarda toʻliq amalga oshirish imkoniyatini beradigan metodikalarni ishlab chiqib, sharoitga moslagan holda, amaliyotga joriy etadi.
Davlat tilidan xorijiy tillarga va xorijiy tillardan davlat tiliga professional tarjima qilish metodikalarini yaratish ham uning asosiy vazifalaridan biri boʻladi.
Agentlik xorijiy tillarni bilish reytingini ham yuritadi. Chet tili oʻqituvchilari uchun malaka talablari va baholash mezonlarini ishlab chiqadi hamda malaka toifalarini beradi.
Bir soʻz bilan aytganda, Agentlik “bogʻcha – maktab – oliy ta’lim – korxona” zanjiri orqali, aholining barcha qatlamiga mos boʻlgan metodika, tavsiya va darsliklarni ishlab chiqadi hamda joriy etadi.
Toshkent davlat jahon tillari va Sharqshunoslik universitetlari, Samarqand chet tillari instituti bilan bir qatorda, har bir viloyatda bittadan universitet chet tillari boʻyicha tayanch muassasa sifatida belgilanadi.
Davlatimiz rahbari oʻqituvchilarga munosib sharoit yaratish, malakasiga qarab ularni ragʻbatlantirish zarurligini ta’kidladi.
Xalqaro sertifikatning dastlabki va oʻrta darajasini olgan oʻqituvchilarning oylik maoshiga 40 foiz, yuqori natija koʻrsatganlarga 50 foiz ustama berilishi belgilandi.
Bundan tashqari, yuqori ball olgan oʻqituvchilarga xalqaro sertifikat olish uchun test topshirish xarajatlari qoplab beriladi. Kelgusi yildan boshlab, ishga qabul qilinayotgan chet tili oʻqituvchilariga milliy va xalqaro sertifikatga ega boʻlish talabi kiritiladi.
Keyingi uch yil davomida maktablardagi 53 ming nafar chet tili oʻqituvchilarining barchasi xalqaro sertifikat olishi zarurligi ta’kidlandi. Yaratilayotgan imkoniyatlardan foydalanib, maktablardagi vakant oʻrinlarni malakali mutaxassislar bilan toʻldirish vazifasi qoʻyildi.
Chet tillarini chuqur oʻrgatish maqsadida tuman va shaharlarda 207 ta maktab tanlab olindi. Ushbu maktablarda xorijiy kitoblar, ilgʻor oʻquv dasturlari va metodikalaridan erkin foydalanish hamda fanlarni chet tilida oʻqitish yoʻlga qoʻyiladi.
Viloyat hokimliklariga maktablarda chet tilini oʻqitish sifatini oshirish uchun mahalliy byudjetdan har bir tuman va shaharga 1 milliard soʻmdan mablagʻ ajratishga koʻrsatma berildi.
Ixtisoslashgan maktablar va oliy oʻquv yurtlariga til egasi boʻlgan xorijlik oʻqituvchilarni jalb qilish, har bir tumanda tanlov oʻtkazib, chet tili oʻqituvchilarini xorijda malaka oshirishini yoʻlga qoʻyish muhimligi aytildi.
Davlatimiz rahbari chet tillari boʻyicha eng yaxshi maktablarni aniqlash uchun Prezident sovrinini ta’sis etish taklifini bildirdi.
Bunda tuman, shahar, viloyat va respublika darajasida tanlov oʻtkaziladi. Tuman va shahar bosqichida 1-oʻrinni olgan maktablar 100 million soʻmdan, viloyat bosqichi gʻoliblari 250 million soʻmdan, mamlakatimiz miqyosidagi eng yaxshi maktab esa 500 million soʻm miqdorida mukofotlanadi. Ikkinchi va uchinchi oʻrin sohiblari ham mos ravishda ragʻbatlantiriladi. Ushbu maktablarning direktor va oʻqituvchilari davlat mukofotlariga tavsiya etiladi.
O‘qitish sifati xalqaro andozalarga mos darslik va metodik qoʻllanmalarga ham bogʻliq. Shu bois, ingliz tili boʻyicha Kembrij universiteti nashriyoti darsliklarini 200 ta maktabda aprobatsiyadan oʻtkazib, keyingi yildan barcha maktablarda tatbiq etish vazifasi qoʻyildi. Bunday ishlar rus, nemis, koreys, xitoy va fransuz tillari boʻyicha ham tashkil etiladi.
Sohadagi oʻzgarishlardan xabardor boʻlib borishlari, yangi adabiyot va qoʻllanmalar sotib olishlari uchun har bir chet tili oʻqituvchisiga byudjetdan 1 million soʻmdan mablagʻ ajratilishi belgilandi.
Maktabgacha ta’lim vazirligiga YuNISEF bilan hamkorlikda 7 yoshgacha boʻlgan bolalarga chet tillarini oʻqitish boʻyicha uslubiy qoʻllanma ishlab chiqib, joriy etish vazifasi qoʻyildi.
Yigʻilishda oliy ta’lim tizimida mutaxassislar tayyorlash masalasiga ham alohida e’tibor qaratildi.
Bugungi kunda oliygohlardagi 78 foiz professor-oʻqituvchilarning chet tilini bilish darajasi qoniqarsiz ahvolda ekani koʻrsatib oʻtildi.
Yangi oʻquv yilidan boshlab, chet tillari boʻyicha qabul kvotalari soni 2 baravar koʻpaytirilib, 16 mingtaga yetkazilishi, davlat granti esa 3 baravarga oshirilishi ta’kidlandi.
Shu bilan birga, kelgusi yildan boshlab, magistratura va doktoranturaga kiruvchilar uchun chet tili boʻyicha xalqaro sertifikatga ega boʻlish talabi kiritiladi. Oliy oʻquv yurtlarida mutaxassislik fanlarini xorijiy tillarda oʻqitish bosqichma-bosqich joriy etiladi. Tabiiy va texnik fanlar boʻyicha xorijiy darslik va qoʻllanmalardan erkin foydalanish yoʻlga qoʻyiladi.
Chet tilini oʻqitishning ilmiy-pedagogik salohiyatini oshirish maqsadida “El-yurt umidi” jamgʻarmasi orqali xorijiy doktoranturada ta’lim olish uchun yiliga 20 ta oʻrin ajratiladi.
Britaniya kengashi, Gyote instituti, Fransuz alyansi, KOIKA, JAYKA, Konfutsiy instituti kabi xorijiy tashkilotlar bilan hamkorlikni yanada kuchaytirish, nodavlat oʻquv markazlarini kengaytirish muhimligi qayd etildi.
Har bir vazirlik, idora, davlat kompaniyalari va yirik xususiy korxonalarda til oʻrganishni qoʻllab-quvvatlash, haftaning bir kunini belgilab, xorijiy tillarni oʻrganish uchun sharoit yaratish zarurligi ta’kidlandi.
Til oʻrgatuvchi videodarslar, film va koʻrsatuvlar yaratish, elektron dasturlar ishlab chiqish boʻyicha ham topshiriqlar berildi.
Videoselektor yigʻilishida mutasaddi rahbarlar va oʻqituvchilar oʻz fikr-mulohazalarini bildirdi.