Dissertatsiyalar ilmiy natijalarining amaliyotga joriy qilinishini baholash bo‘yicha uslubiy ko‘rsatmalarni tasdiqlash haqida

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2012-yil 24-iyuldagi PF-4456-son “Oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlar tayyorlash va attestatsiyadan o‘tkazish tizimini yanada takomillashtirish to‘g‘risida”gi Farmoni hamda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2012-yil 28-dekabrdagi 365-son “Oliy o‘quv yurtidan keyingi ta’lim hamda oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlarni attestatsiyadan o‘tkazish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qaroriga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi Rayosati qaror qiladi:
 1. Dissertatsiyalar ilmiy natijalarining amaliyotga joriy qilinishini baholash bo‘yicha uslubiy ko‘rsatmalar ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. Mazkur qaror rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.
 Mazkur Uslubiy ko‘rsatmalar O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 16-fevraldagi PF-4958-son “Oliy o‘quv yurtidan keyingi ta’lim tizimini yanada takomillashtirish to‘g‘risida”gi Farmoni hamda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2012-yil 28-dekabrdagi 365-son “Oliy ta’limdan keyingi ta’lim hamda oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlarni attestatsiyadan o‘tkazish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi va 2017-yil 22-maydagi 304-son “Oliy ta’limdan keyingi ta’lim tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorlariga muvofiq dissertatsiyalar ilmiy natijalarining amaliyotga joriy qilinishini baholash bo‘yicha uslubiy ko‘rsatmalarni belgilaydi.
 1. Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 22-maydagi 304-son qarori bilan tasdiqlangan Oliy ta’limdan keyingi ta’limga qo‘yiladigan davlat talablarining 22-bandiga muvofiq ilmiy natijalarni amaliyotga joriy etish (fan doktorlari (Doctor of Science) uchun) va amaliyotga joriy etish uchun taqdim qila olishi (falsafa doktorlari (Doctor of Philosophy) uchun) oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlar tayyorgarligining zaruriy va yetarli darajasini belgilaydigan asosiy talablardan hisoblanadi. 
 2. Fan doktori (Doctor of Science) va falsafa doktori (Doctor of Philosophy) ilmiy darajasini olish uchun bajarilgan dissertatsiya ish bajarilgan ilmiy tashkilot yoki ta’lim muassasasida dastlabki ekspertizadan o‘tkazilgunga qadar uning ilmiy natijalari amaliyotga joriy etilgan (joriy etish uchun taqdim qila olingan) (bundan buyon matnda amaliyotga joriy etish deb yuritiladi) bo‘lishi lozim.
 3. Talabgor bevosita o‘zi yoki ish bajarilgan tashkilotning kuzatuv xati asosida ilmiy natijalarni amaliyotga joriy etish uchun taqdim qilishga haqli.
 4. Ish bajarilgan tashkilot ilmiy natijalarni amaliyotga joriy etish bo‘yicha ishlarni tashkillashtirishda talabgorga har tomonlama yordam ko‘rsatishi zarur.
 5. Barcha turdagi tashkilotlar, shu jumladan davlat organlari, xo‘jalik boshqaruvi organlari, korxonalar, muassasalar, jamoat birlashmalari dissertatsiyaning ilmiy natijasini amaliyotga joriy etish obyekti bo‘lishi mumkin.
 6. Talabgor tomonidan ishlab chiqilgan (asoslangan) yoki takomillashtirilgan quyidagi natijalardan biri nazariy ahamiyatga molik dissertatsiyaning ilmiy natijasi bo‘lishi mumkin: 
 nazariya, g‘oya; 
 qonuniyat (kategoriya) va uning o‘ziga xos xususiyatlari; 
 metodologiya; 
 metodika va usul (usullar tizimi); 
 ilmiy xulosa; 
 tahlil qilish va prognozlashtirish ko‘rsatkichlari (indikatorlari); 
 fan tarmog‘ining (ixtisoslikning) xususiyatidan kelib chiqqan holda boshqa shakllar. 
 7. Nazariy ahamiyatga molik dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilishi mumkin: 
 intellektual mulk obyektiga mutlaq huquqning e’tirof etilishi — ixtiroga va seleksiya yutug‘iga patent hamda falsafa doktori (Doctor of Philosophy) ilmiy darajasi uchun foydali modelga patent, sanoat namunasiga patent olingan va u bugungi kunda dolzarb bo‘lganda; 
 ilmiy natijaning nufuzli, shu jumladan xorijiy ilmiy markaz (respublika ilmiy seminari) yoki oliy o‘quv yurtlari tomonidan e’tirof etilishi yoxud fan tarmog‘i rivojlangan xorijiy mamlakatlarning impakt-faktori 0,5 dan yuqori bo‘lgan va xalqaro tizimga kirgan ilmiy jurnallarda kamida 3 ta havola berilishi; 
 ilmiy natijadan talabgorning o‘zi qatnashmagan va tugallangan grantlar bo‘yicha ilmiy loyihada foydalanilishi; 
 ta’lim jarayoniga tatbiq etilgan davlat ta’lim standarti, darslik yoki pedagogik texnologiyaning (falsafa doktori (Doctor of Philosophy) ilmiy darajasi uchun — o‘quv qo‘llanmaning) mavjud bo‘lishi; 
 ish bajarilgan tashkilot va ilmiy mahsulotning potensial iste’molchisi bo‘lgan respublika davlat organi yoki xo‘jalik boshqaruvi organining ilmiy-texnikaviy kengashi, bunday kengash bo‘lmagan holda tegishli tashkiliy tuzilmasi tavsiyasi asosida ushbu tashkilot (organ) tomonidan e’tirof etilishi; 
 fan tarmog‘ining (ixtisoslikning) xususiyatidan kelib chiqqan holda boshqa shakllar.
 8. Talabgor tomonidan ishlab chiqilgan (asoslangan) yoki takomillashtirilgan, iqtisodiyot tarmoqlari va ijtimoiy sohaning dolzarb muammolarining ilmiy yechimi bo‘la oladigan natijalar amaliy ahamiyatga molik dissertatsiyaning ilmiy natijasi bo‘lishi mumkin.
 9. Amaliy ahamiyatga molik dissertatsiyaning ilmiy natijalari quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilishi mumkin: 
 intellektual mulk obyektiga mutlaq huquqning e’tirof etilishi — ixtiroga va seleksiya yutug‘iga patent hamda falsafa doktori (Doctor of Philosophy) ilmiy darajasi uchun foydali modelga patent, sanoat namunasiga patent olingan va u bugungi kunda dolzarb bo‘lganda; 
 ilmiy natijalarning Davlat reyestriga kiritilganligi; 
 ilmiy taklifdan norma ijodkorligi faoliyati jarayonida foydalanilishi; 
 ilmiy taklifdan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar loyihalarida foydalanilishi; 
 fan va texnologiyalarning nazariy-konseptual va uslubiy asoslarini rivojlantirishga xizmat qiluvchi ilmiy ishlanmaning mavjud bo‘lishi; 
 ta’lim jarayoniga tatbiq etilgan davlat ta’lim standarti, darslik yoki pedagogik texnologiyaning (falsafa doktori (Doctor of Philosophy) ilmiy darajasi uchun — o‘quv qo‘llanmaning) mavjud bo‘lishi; 
 ilmiy mahsulotning potensial iste’molchisi bo‘lgan respublika davlat organi yoki xo‘jalik boshqaruvi organining ilmiy-texnikaviy kengashi, bunday kengash bo‘lmagan holda tegishli tashkiliy tuzilmasi tavsiyasi asosida ushbu tashkilot (organ) tomonidan e’tirof etilishi; 
 innovatsion g‘oyalar, texnologiyalar va loyihalar Respublika yarmarkasida imzolangan shartnomalar; 
 innovatsion g‘oyalar, texnologiyalar va loyihalar Respublika yarmarkasi natijasiga ko‘ra faxriy nominatsiyalarga (“Eng yaxshi innovatsion ishlanma”, “Sanoat yo‘nalishi bo‘yicha eng yaxshi innovatsion ishlanma”, “Qishloq xo‘jaligi yo‘nalishi bo‘yicha eng yaxshi innovatsion ishlanma”, “Axborot texnologiyalari yo‘nalishi bo‘yicha eng yaxshi innovatsion ishlanma”, “Fan va ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha eng yaxshi innovatsion ishlanma”, “Yosh olimlarning eng yaxshi innovatsion loyihasi”) ega bo‘lganlar (faqat falsafa doktori (Doctor of Philosophy) ilmiy darajasi uchun); 
 muayyan fanlarning xususiyatiga ko‘ra mazkur Uslubiy ko‘rsatmalarning 10 — 271-bandlarida nazarda tutilgan boshqa shakllar.
 10. Fizika-matematika fanlari bo‘yicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan bo‘lishi mumkin: 
 texnik-texnologik, iqtisodiy, ijtimoiy va ilmiy-uslubiy muammoni samarali hal etishda foydalanilgan ilmiy-texnikaviy ishlanma, innovatsion g‘oya va ilmiy (ilmiy-texnikaviy) yechim;
 ishlab chiqarishni texnik va texnologik qayta jihozlash hamda modernizatsiya qilish yuzasidan foydalanilgan ilmiy yechim.
 11. Kimyo fanlari bo‘yicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan bo‘lishi mumkin:
 aprobatsiyadan o‘tkazilgan va rasmiylashtirilgan ishlab chiqarish texnologiyasi;
 mahalliylashtirish dasturiga kiritilgan mahsulotni ishlab chiqish; 
 tegishli ishlanma korxonaga joriy etish.
 12. Biologiya fanlari bo‘yicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan bo‘lishi mumkin:
 aprobatsiyadan o‘tkazilgan va rasmiylashtirilgan yangi biologik texnologiya, mexanizm, uslub va boshqa ishlanma;
 aprobatsiyadan o‘tkazilgan va rasmiylashtirilgan dori vositasi, vaksina va diagnostikum ishlab chiqarishning ilmiy yechimi.
 13. Geologiya-mineralogiya fanlari bo‘yicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan bo‘lishi mumkin:
 geologiya, neft-gaz va kon-metallurgiya sohalarida ishlab chiqarishga joriy etilgan ilmiy yechim;
 loyiha qidiruv tashkilotining hujjatlarida foydalanilgan ilmiy yechim.
 14. Texnika fanlari bo‘yicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan bo‘lishi mumkin:
 qurilma, asbob, mexanizm, mashina, dastur, metodika, texnologiya va boshqa shaklda tajriba-sinov jarayonidan o‘tkazilib, ishlab chiqarishga joriy etilgan ilmiy yechim;
 loyiha qidiruv tashkilotining hujjatlarida foydalanilgan ilmiy yechim.
 15. Qishloq xo‘jaligi fanlari bo‘yicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan bo‘lishi mumkin:
 respublika, iqtisodiyot tarmoqlari va hudud darajasidagi davlat maqsadli dasturida foydalanilgan taklif;
 qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishini samarali rivojlantirish, texnik va texnologik qayta jihozlash, modernizatsiya qilish, ilg‘or texnologiyalarni joriy etishda foydalanilgan ilmiy yechim.
 16. Tarix fanlari bo‘yicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan bo‘lishi mumkin:
 respublika, iqtisodiyot tarmoqlari va hudud darajasidagi davlat maqsadli dasturida foydalanilgan taklif;
 vakolatli davlat organining qarori yoki mualliflik huquqi asosida madaniy meros obyektlarida foydalanilgan natija;
 buyurtma asosida tayyorlanib, chop etilgan yirik ilmiy nashr.
 17. Iqtisodiyot fanlari bo‘yicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan bo‘lishi mumkin:
 respublika, iqtisodiyot tarmoqlari va hudud darajasidagi davlat maqsadli dasturida foydalanilgan taklif;
 vazirlik va idora tomonidan tasdiqlangan prognoz;
 muayyan tashkilot faoliyatiga tatbiq etilgan ishlanma.
 18. Falsafa, filologiya va sotsiologiya fanlari bo‘yicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan bo‘lishi mumkin:
 buyurtma asosida tayyorlanib, chop etilgan yirik ilmiy nashr;
 vakolatli davlat organining qarori yoki mualliflik huquqi asosida madaniy meros obyektlarida foydalanilgan natija.
 19. Geografiya fanlari bo‘yicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan bo‘lishi mumkin:
 respublika, iqtisodiyot tarmoqlari va hudud darajasidagi davlat maqsadli dasturida foydalanilgan taklif;
 muayyan tashkilot faoliyatiga tatbiq etilgan ishlanma.
 20. Yuridik fanlar bo‘yicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan bo‘lishi mumkin: 
 respublika, iqtisodiyot tarmoqlari va hudud darajasidagi davlat maqsadli dasturida yoki normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqish va tayyorlashda foydalanilgan taklif;
 buyurtma asosida tayyorlanib, chop etilgan yirik ilmiy nashr.
 21. Pedagogika fanlari bo‘yicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan bo‘lishi mumkin:
 vakolatli boshqaruv organi qarori asosida ta’lim jarayoniga tatbiq etilgan pedagogik texnologiya;
 buyurtma asosida tayyorlanib, chop etilgan yirik ilmiy nashr.
 22. Tibbiyot fanlari bo‘yicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan bo‘lishi mumkin:
 sog‘liqni saqlash amaliyotiga tatbiq etilgan kasallik tashxisi, profilaktika va davolash bo‘yicha yangi samarali yondashuv (usul) va trening texnologiya;
 sog‘liqni saqlash amaliyotiga kiritilgan uslubiy tavsiyanoma;
 klinikagacha va klinik sinovlardan o‘tkazilgan hamda rasmiylashtirilgan original va generik dorivor vosita, vaksina va diagnostikum;
 aprobatsiyadan o‘tkazilib, sog‘liqni saqlash amaliyotiga joriy qilingan kasallik tashxisi, profilaktikasi va davolash bo‘yicha ilmiy yechim.
 23. Farmatsevtika fanlari bo‘yicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan bo‘lishi mumkin:
 farmatsevtika korxonasi faoliyatini hamda dori vositasi, tibbiy aktlar sifat nazoratining sinov usulini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy yechim;
 mavjud dori vositasini yangi texnologik va farmakologik jihatdan takomillashtirish bo‘yicha ilmiy yechim;
 mahalliy xomashyo asosida original va generik dori vositasi ishlab chiqarish texnologiyasini yaratib, dori vositasi sifatida ro‘yxatdan o‘tkazish.
 24. Veterinariya fanlari bo‘yicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan bo‘lishi mumkin:
 respublika, iqtisodiyot tarmoqlari va hudud darajasidagi davlat maqsadli dasturida foydalanilgan taklif;
 vazirlik va idora tomonidan tasdiqlangan prognoz.
 25. San’atshunoslik fanlari bo‘yicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan bo‘lishi mumkin:
 respublika, iqtisodiyot tarmoqlari va hudud darajasidagi davlat maqsadli dasturida foydalanilgan taklif;
 vakolatli davlat organining qarori yoki mualliflik huquqi asosida madaniy meros obyektlarida foydalanilgan natija;
 buyurtma asosida tayyorlanib, chop etilgan yirik ilmiy nashr.
 26. Arxitektura bo‘yicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan bo‘lishi mumkin:
 respublika, iqtisodiyot tarmoqlari va hudud darajasidagi davlat maqsadli dasturida foydalanilgan taklif;
 vakolatli davlat organining qarori yoki mualliflik huquqi asosida arxitektura, qurilish va madaniy meros obyektlarida foydalanilgan natija;
 buyurtma asosida tayyorlanib, chop etilgan yirik ilmiy nashr.
 27. Psixologiya fanlari bo‘yicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan bo‘lishi mumkin:
 vakolatli davlat organining qarori asosida ta’lim-tarbiya jarayoniga tatbiq etilgan psixologik trening dasturi hamda shaxsning psixologik-fiziologik xususiyatlarini aniqlashtirish va tuzatishlar kiritishga qaratilgan ishlanma;
 buyurtma asosida tayyorlanib, chop etilgan yirik ilmiy nashr.
 271. Siyosiy fanlar bo‘yicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan bo‘lishi mumkin: 
 respublika, iqtisodiyot tarmoqlari va hudud darajasidagi davlat maqsadli dasturida va boshqa hujjatlarni ishlab chiqishda foydalanilgan taklif; 
 vazirlik va idora tomonidan tasdiqlangan prognoz va boshqa hujjatlar; 
 muayyan tashkilot faoliyatiga tatbiq etilgan ishlanma; 
 buyurtma asosida tayyorlanib, chop etilgan yirik ilmiy nashr.
 28. Darslik barcha fan tarmoqlarida ilmiy natijani amaliyotga joriy etish shakli sifatida qabul qilinadi. Talabgor tomonidan e’lon qilingan, biroq amaliyotga kiritilmagan ishlanmalar, shu jumladan fan doktori (Doctor of Science) dissertatsiyasi asosidagi monografiyalar ilmiy natijani amaliyotga joriy etish shakli sifatida qabul qilinmaydi.
 29. Dissertatsiyaning ilmiy natijalari amaliyotga joriy etilganligi hujjatlar bilan tasdiqlanishi lozim.
 30. Dissertatsiyaning ilmiy natijalari amaliyotga joriy etilganligini bevosita tasdiqlovchi hujjatlar (patent, darslik, buyurtma asosida tayyorlanib, chop etilgan yirik ilmiy nashr va h.k.) bo‘lmagan taqdirda, ilmiy natijalarning amaliyotga joriy etilganligi soha xususiyatini e’tiborga olgan holda rasmiylashtirilgan boshqa hujjatlar (dalolatnoma, mukammal xulosa, tahliliy ma’lumotnoma, respublika davlat organlari, xo‘jalik boshqaruvi organlari tomonidan tegishli taklif ijobiy baholanganligi va norma ijodkorligi faoliyati jarayonida yoki texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar loyihalarini ishlab chiqish jarayonida foydalanilishini nazarda tutuvchi hujjat va h.k.) bilan tasdiqlanishi lozim. Mazkur hujjatlar ilmiy natijalar amaliyotga joriy etilgan tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlangan, zarur hollarda mazkur masalada tegishli respublika davlat organi yoki xo‘jalik boshqaruvi organining fikri olingan bo‘lishi zarur.
 31. Dissertatsiyaning ilmiy natijalari amaliyotga joriy etilganligini tasdiqlovchi hujjatlar aniq, asosli va amaliyotga joriy etilganligi haqidagi tegishli ma’lumotlar to‘liq keltirilgan holda rasmiylashtirilishi kerak.
 32. Dissertatsiyaning ilmiy natijalari amaliyotga joriy etilganligini tasdiqlovchi hujjatlar talabgorning attestatsiya ishiga kiritiladi.
 33. Nazariy ahamiyatga molik dissertatsiyaning ilmiy natijasi ish bajarilgan tashkilot va ilmiy mahsulotning potensial iste’molchisi bo‘lgan manfaatdor tashkilotning ilmiy natijani e’tirof etish haqidagi qo‘shma qarori yoki respublika ilmiy seminari qarori bilan e’tirof etilganda, ular ushbu qarorning asosliligi uchun javobgar bo‘ladi.
 34. Dissertatsiyaning ilmiy natijalari amaliyotga joriy etilganligi bo‘yicha yillik tahliliy ma’lumotnoma “OAK Byulleteni” jurnalida chop etib boriladi.
 35. Mazkur Uslubiy ko‘rsatmalar O‘zbekiston Respublikasi Madaniyat va sport ishlari vazirligi, Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi, Sog‘liqni saqlash vazirligi, Xalq ta’limi vazirligi, Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi, Tashqi ishlar vazirligi, Fanlar akademiyasi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Fan va texnologiyalarni rivojlantirishni muvofiqlashtirish qo‘mitasi bilan kelishilgan.