Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi boʻlishi kerak

15.01.2017
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning mamlakatimizni 2016-yilda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning asosiy yakunlari va 2017-yilga moʻljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yoʻnalishlariga bagʻishlangan Vazirlar Mahkamasining kengaytirilgan majlisidagi ma’ruzasi
Hurmatli majlis ishtirokchilari! 


Mana, 2016-yil yakuniga yetdi. 


Bu yil O‘zbekiston va uning xalqi uchun koʻp jihatdan murakkab yil boʻldi. Oxirgi besh oyda yuz bergan voqealar buni yaqqol tasdiqlab turibdi. 


Yurtimizda boʻlib oʻtgan Prezident saylovi va O‘zbekiston Konstitutsiyasining 24-yilligiga bagʻishlangan bayram tadbirlari davlatimiz tizimi mustahkamligini, hokimiyatning barcha boʻgʻinlari, jamiyatimiz va xalqimizning jipsligini butun dunyoga yana bir bor namoyon etdi. 


Barchamiz uchun aziz va qadrli boʻlgan Islom Abdugʻaniyevich Karimov bugun oramizda yoʻq. Biroq Birinchi Prezidentimiz tomonidan ishlab chiqilgan taraqqiyotning «oʻzbek modeli»ni amalga oshirish va zamonaviy davlat barpo etish borasidagi strategik tamoyillarga biz oʻz ishimizda doimo suyanamiz. 


Bu tamoyillar O‘zbekistonda bundan buyon ham siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy oʻzgarishlarni ta’minlashning mustahkam poydevori hisoblanadi. 


2017-yilni biz Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili, deb e’lon qildik. Bugungi majlisimizning asosiy mazmunini aynan shu talabdan kelib chiqqan holda belgilashni taklif etaman. Shu munosabat bilan sizlarning e’tiboringizni quyidagi eng muhim masalalarga qaratishni zarur, deb hisoblayman. 
Birinchidan, nima sababdan oʻtgan yilda iqtisodiyot tarmoqlari va hududlarni rivojlantirishning ayrim koʻrsatkichlariga erishilmadi? Buning uchun kim shaxsan javob beradi? 
Ikkinchidan, 2017-yilga moʻljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim yoʻnalishlari va ustuvor vazifalarini belgilab olishimiz zarur. 
Uchinchidan, kelgusi besh yil davomida qanday strategik vazifalarni amalga oshirishimiz kerak? 


Majlis ishtirokchilarini ogohlantirib aytmoqchiman: «gʻalaba raportlari» va qilingan ishga doir hisobotlarga berilmasdan, asosiy diqqat-e’tiborni mavjud kamchiliklar va ularning ildizlarini puxta tahlil qilishga qaratish zarur. Shuningdek, mamlakat Prezidenti va hukumati darajasida yechiladigan aniq takliflar va muammoli masalalarga e’tibor berish shart. 


Majlisni asosan muloqot tarzida oʻtkazishni taklif etaman. Qoʻyilgan savollarga beriladigan javoblar aniq-ravshan va tushunarli boʻlishi kerak. Bu nafaqat Bosh vazir oʻrinbosarlari, hukumat a’zolari va shu zalda oʻtirgan majlis ishtirokchilariga, balki barcha shahar va tuman rahbarlariga ham birdek tegishlidir. 


Bugun mamlakatimizning barqaror rivojlanish yoʻlida izchil ilgarilab borishini tahlil qilar ekanmiz, oʻtgan yili prinsipial muhim islohotlarni amalga oshirish boʻyicha qat’iy qadamlar qoʻyildi, deb aytishga barcha asoslarimiz bor. 


Bu islohotlarning asosiy maqsadi – aholi uchun munosib hayot darajasi va sifatini ta’minlashdir. 
Jadal va barqaror rivojlanishga qaratilgan bu siyosat bundan keyin ham soʻzsiz davom ettiriladi. 


Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik har bir rahbarni – bu Bosh vazir yoki uning oʻrinbosarlari boʻladimi, hukumat a’zosi yoki hududlar hokimi boʻladimi, ular faoliyatining kundalik qoidasi boʻlib qolishi kerak. 


Endi har birimiz, eng avvalo, davlat boshqaruvi organlari rahbarlarining vazifasi – oʻzimiz mas’ul boʻlgan soha va tarmoqda ishlarning ahvolini tanqidiy baholash asosida zimmamizga yuklatilgan vazifalarni mas’uliyat bilan bajarishni ta’minlashdan iborat. Shunday davr keldi. 


Ana shu talabni, shuningdek, 2017-2021-yillarda O‘zbekistonni yanada rivojlantirish boʻyicha Harakat strategiyasi loyihasini keng muhokama qilish davomida kelib tushgan takliflarni inobatga olgan holda, 2017-yil uchun moʻljallangan iqtisodiy va ijtimoiy dasturning oʻn bitta eng muhim ustuvor vazifasini belgilashni taklif etaman. 


Ushbu ustuvor vazifalar bugungi majlisimiz bayonnomasi loyihasida koʻrsatilgan. Shu munosabat bilan Bosh vazir A.Aripovga ana shu yoʻnalishlarni amalga oshirish boʻyicha oʻzaro bogʻliq chora-tadbirlar kompleksini bir oy muddatda taqdim etish topshiriladi. 


Eng asosiy ustuvor vazifa – «Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili» Davlat dasturini amalga oshirish, «Inson manfaatlari hamma narsadan ustun» degan olijanob gʻoyani izchillik bilan hayotga tatbiq etishdan iborat. 


Aynan ana shu eng muhim vazifalar iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirishning asosiy yoʻnalishlari va ustuvor vazifalariga jiddiy oʻzgartirishlar kiritish uchun poydevor boʻlishi kerak. 


Buning uchun quyidagi vazifalarni bajarishimiz lozim. 
Birinchi – fuqarolar bilan ochiq muloqotni yoʻlga qoʻyishning yangi samarali usul va mexanizmlarini tatbiq qilish, jumladan, barcha darajadagi hokimlar, prokuratura va ichki ishlar organlari rahbarlarining aholi oldida hisobot berish tizimini joriy etish kerak. O‘ylaymanki, ana shu muhim ishda Qonunchilik palatasi va Senat qoʻmitalari faol ishtirok etadi. 


Joriy yilning 1-fevralidan boshlab Qonunchilik palatasi Spikeri – Nuriddinjon Moʻydinxonovich Ismoilov va Senat Raisi – Nigʻmatilla Toʻlqinovich Yoʻldoshev ham joylarga chiqib, mavjud ahvolni shaxsan oʻrganish asosida aholining eng muhim ehtiyojlarini hal etishda amaliy yordam koʻrsatishlari maqsadga muvofiqdir. 
Ikkinchi – O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridagi, har bir tuman va shahardagi Xalq qabulxonalari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Virtual qabulxonasi faoliyatini samarali tashkil etishni ta’minlash darkor. 
Ana shu ishlarning bosh maqsadi – fuqarolarning qonuniy murojaatlarini qisqa muddatda sinchiklab koʻrib chiqishni va hal etishni ta’minlashdir. Bu borada raqamlar va silliq hisobotlarning orqasidan quvib, navbatdagi kampaniyabozlikni uyushtirish kerak emas. 


Buni xalq hech qachon kechirmaydi! 


Bundan buyon agar arizachi olgan javob xatidagi oʻz qonuniy muammosi yechimidan qanoat hosil qilmasa, bunday murojaat nazoratdan olinmaydi. 
Uchinchi – Bosh vazir boshchiligida tuzilgan maxsus komissiya bir hafta muddatda «Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili» Davlat dasturi loyihasini yana bir bor qayta koʻrib chiqib, tasdiqlash uchun kiritishi kerak. 
Makroiqtisodiy barqarorlikni yanada mustahkamlash va iqtisodiy oʻsishning yuqori sur’atlarini saqlab qolish, jumladan, Davlat byudjeti barcha darajada mutanosib, milliy valyuta va ichki bozordagi narx darajasi barqaror boʻlishini ta’minlash – eng muhim ustuvor vazifamizdir. 


Bosh vazirning barcha oʻrinbosarlari, iqtisodiyot vaziri G.Saidova, moliya vaziri B.Xoʻjayev, Davlat soliq qoʻmitasi raisi B.Parpiyev va Davlat bojxona qoʻmitasi raisi M.Tohiriyni 2017-yil uchun belgilangan asosiy makroiqtisodiy koʻrsatkichlarga erishish borasida shaxsan javobgar ekanliklari toʻgʻrisida yana bir bor ogohlantiraman. 
Makroiqtisodiyot kompleksi rahbari R.Azimov, iqtisodiyot vaziri G.Saidova va moliya vaziri B.Xoʻjayevning joriy yil yakuni boʻyicha Davlat byudjeti defitsiti prognoziga doir takliflariga qoʻshilib boʻlmaslikni alohida ta’kidlamoqchiman. 


Bu borada faqat byudjet profitsiti haqida soʻz borishi mumkin va zarur. Bu muhokama qilishni emas, balki soʻzsiz bajarishni talab etadigan strategik vazifadir. 


Buning uchun joylarga chiqish, har bir xonadonning tadbirkorlik borasidagi imkoniyatini oʻrganish, moliyalashtirishni kengaytirish bilan bogʻliq muammolarni hal etish, tadbirkorlarni ishontirish va ularga amaliy yordam berish – butun Makroiqtisodiyot kompleksi faoliyatidagi kundalik qoidaga aylanishi kerak. 


Faqat shundagina natijaga erisha olamiz. Shu munosabat bilan hokimlar va ularning birinchi oʻrinbosarlari oʻz ish uslubi va dunyoqarashini tubdan oʻzgartirishi shart. 


Har bir tuman va shaharda, respublika ahamiyatiga molik yirik korxonalar hissasini e’tiborga olmagan holda, soliqqa tortish bazasini kengaytirish boʻyicha amaliy chora-tadbirlarni ishlab chiqish hisobidan Qoraqalpogʻiston Respublikasi va Toshkent viloyatining barcha tumanlarini subvensiyadan chiqarishni soʻzsiz ta’minlash kerak. 


Bu yil boshqa hokimliklar va tegishli organlar uchun ham subvensiyadan qutilish masalasida sinov yili boʻladi. Buning uchun Makroiqtisodiyot kompleksi tarkibidagi vazirlik va idoralar har kuni, har haftada samarali va tinimsiz ish olib borishi kerak. Busiz natijaga erishib boʻlmaydi. 


Shuning uchun Makroiqtisodiyot kompleksi rahbari R.Azimov iqtisodiyotni boshqarish boʻyicha hozirgi zamonaviy yangi tizimlar samaradorligiga quyi boʻgʻindagi rahbarlarni ishontirishi, ularni shu asosda ishlashga oʻrgatishi, bu boradagi natija uchun javob berishi va uni kafolatlashi kerak. 


Hurmatli doʻstlar! 
Hayotning oʻzi va xalqning talablari bizning oldimizga amaliy yechimini topish lozim boʻlgan yangi va yanada murakkab vazifalarni qoʻymoqda. 


Bu oʻrinda asosiy muammo, mening nazarimda, quyidagilardan iborat. 
Birinchidan, ayrim idoralar va ularning rahbarlari real hayotdan va xalq ehtiyojlaridan ma’lum darajada uzilib qolmoqda. 
Ikkinchidan, tarmoq va hududlarni rivojlantirish konsepsiyalari va dasturlarini ishlab chiqishda yuzaki yondashuvga yoʻl qoʻyilmoqda. 
Va nihoyat, uchinchi asosiy kamchilik – koʻpchilik rahbarlarning murakkab muammolarni kabinetdan chiqmasdan, iqtisodiyot tarmoqlari, har bir korxonadagi, shahar va tumanlardagi, ayniqsa, qishloq joylardagi ishlar qanday ahvolda ekanini chuqur oʻrganmasdan hal etishga odatlanib qolgani bilan bogʻliq. 


Shuning uchun bugun Bosh vazir oʻrinbosarlaridan oʻzlariga qarashli vazirlik va idoralarning advokati boʻlib emas, balki eng avvalo, davlat manfaatlaridan kelib chiqqan holda ana shu savollarga gʻoyat aniq va ravshan javob berishni talab qilaman. Shuningdek, kompleks tarkibidagi har bir boshqaruv organi rahbariga jiddiy va aniq baho berishni soʻrayman. 


Barqaror iqtisodiy rivojlanish poydevori boʻlgan tayanch tarmoqlardagi ishlarimiz qay ahvolda? 


Davlat tomonidan bu tarmoqlar doimo qoʻllab-quvvatlanayotgan boʻlsa-da, nima sababdan izchil va barqaror oʻsish ta’minlanmayapti? Va nihoyat, nima sababdan tajribali kompleks rahbari G‘.Ibragimov tomonidan samarali boshqaruv jilovi qoʻldan chiqarib yuborilgan? 


Aniq dalillarga murojaat qilaylik. 


«O‘zbekneftgaz» kompaniyasi tizimida – A.Sultonov – 2010-2016-yillarda qariyb 20 milliard dollarlik katta kapital qoʻyilmalar kiritilganiga qaramasdan, suyuq uglevodorod va tabiiy gaz qazib olish kamaygan. 


Shu bilan birga, bu borada xomashyo import qilish 1,3 barobar koʻpaygan. Yirik va hayotiy muhim loyihalarni amalga oshirish muddatlari doimo barbod qilinmoqda. 40 ming kishi ishlaydigan «O‘ztransgaz» kompaniyasi tizimida muddati oʻtgan debitor qarzdorlik 14 foizga oshgan. 


Nima sababdan, G‘ulom Inomovich, siz ilgari oʻzingiz rahbarlik qilgan «O‘zkimyosanoat» aksiyadorlik jamiyati tizimidagi ishlar ahvoliga sustkashlik bilan yondashyapsiz? Nima sababdan ushbu tarmoqdagi ishlar doimiy ravishda izdan chiqmoqda? Qishloq xoʻjaligiga fosforli oʻgʻitlarni toʻliq yetkazib bermaslik va ularning tanqisligi uchun shaxsan kim javob beradi? Oxirgi 10-yilda mineral oʻgʻitlarning narxi necha barobar oʻsgan? 


Tabiiy savol tugʻiladi: oʻgʻitning tannarxi necha marta kamaygan? Afsuski, bunday haqli savollarga javob yoʻq. Bundan kim zarar koʻryapti? Albatta, dehqon va fermerlarimiz. 


“O‘zbekenergo” aksiyadorlik jamiyatida 67 ming kishi, jumladan, qoʻshtirnoq ichidagi «pul yigʻuvchi»lar mavjud boʻlsa-da, nima sababdan ulkan debitor qarzdorlikning tagiga yetib boʻlmaydi? Koʻmir qazib olish tarmogʻi, ta’bir joiz boʻlsa, «yonboshlaganicha yotibdi». 


Sizga uch yil oldin xodimlar shtati haddan tashqari kengayib ketgan, jumladan, qarindoshchilik asosida ishga olish va juda yuqori ish haqi belgilash avj olgan oʻnlab loyiha guruhlari faoliyatini puxta oʻrganib chiqib, tartibga solish topshirilgan edi. Nima uchun topshiriqni oxirigacha bajarmadingiz? 


Siz va sizga boʻysunuvchi rahbarlardan bugun ana shu savollarga javob berishingizni talab qilaman. Shu bilan birga, birinchi yarim yilda asosiy e’tiborni quyidagi vazifalarni amalga oshirishga qaratish zarur: 
birinchi – Navoiy va Olmaliq kon-metallurgiya kombinatlarida mahsulot ishlab chiqarish hajmini koʻpaytirish boʻyicha yaqinda tasdiqlangan dasturni soʻzsiz amalga oshirish uchun Q.Sanaqulov va A.Farmonovning shaxsiy javobgarligini ta’minlash shart. Bir-ikki foiz miqdordagi oʻsish sur’atlari bilan chegaralanib qolish mumkin emas. 


Shu munosabat bilan G‘.Ibragimov qimmatbaho metallar ishlab chiqarishni koʻpaytirish va yangi fabrikalar qurishga doir topshiriqni bajarish boʻyicha qaror loyihasini kiritishni tezlashtirishi zarur; 
ikkinchi – nafaqat joriy yilda, balki yaqin 3-5-yilda foydalanishga topshiriladigan barcha strategik muhim obyektlarni oʻz vaqtida ishga tushirish darkor; 
uchinchi – neft-gaz mahsulotlari eksportini koʻpaytirish, importni keskin kamaytirish va asbob-uskunalar ishlab chiqarishni mahalliylashtirish hajmini oshirish uchun qoʻshma korxona tashkil etish boʻyicha puxta ishlab chiqilgan aniq chora-tadbirlar kompleksini taqdim etish zarur. 


Keyingi 10-yilda Vazirlar Mahkamasi komplekslariga qarashli vazirlik va idoralar tomonidan olib kirilgan asbob-uskunalar importi tahlil qilinmagan. Ularni mahalliylashtirishdan hech kim manfaatdor emas, bu masala bilan hech kim astoydil shugʻullanmayapti. Bunday yondashuv zamirida nima yotibdi, degan haqli savol tugʻiladi. 


Shuning uchun bundan buyon Vazirlar Mahkamasining har chorak yakuni boʻyicha majlislaridan oldin alohida yigʻilishlar oʻtkazilib, ularda har qaysi Bosh vazir oʻrinbosarining importni va tannarxni kamaytirish, mahalliylashtirishni kengaytirish borasidagi ishlarning ahvoli toʻgʻrisidagi hisoboti eshitiladi. Ularning faoliyatiga xolisona baho beriladi. 


Davlat geologiya qoʻmitasi tizimi, shuningdek, uning rahbari I.Toʻramuratov faoliyati samaradorligi alohida e’tiborni talab qiladi. Yaqin vaqt ichida 2017-2021-yillarda mineral-xomashyo bazasini rivojlantirish va tiklash dasturi loyihasini taqdim etish zarur. 


Bosh vazir oʻrinbosari U.Rozuqulov rahbarlik qilayotgan Mashinasozlik kompleksida yuzaga kelgan ahvol bizni jiddiy tashvishlantirmoqda. 


Eng avvalo, siz rahbarlik qilayotgan avtomobilsozlik sanoatida ishlab chiqarish hajmi keyingi uch yilda 2,8 barobar kamaygan. Bu nafaqat sanoat mahsuloti oʻsish sur’atiga, balki mamlakatimiz yalpi ichki mahsuloti oʻsishiga ham jiddiy ta’sir koʻrsatmoqda. Bu sohada import hajmi eksportdan bir necha barobar yuqori boʻlib, mahalliylashtirish darajasi esa importga nisbatan 20 foizdan ham past boʻlib qolmoqda. 


Butun qishloq xoʻjaligi mashinasozligi tizimini tubdan qayta qurish ta’minlanmagan. Bu tizim oʻz mohiyatiga koʻra nafaqat qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash va fermer xoʻjaliklari mehnatini yengillashtirishning mustahkam poydevori, ayni vaqtda mamlakatimiz valyuta balansini toʻldirish boʻyicha kafolatlangan manba boʻlishi kerak edi. 


Oxirgi yillarda shaxsan siz kadrlar bilan ishlashni boʻshashtirib yubordingiz. Sizning taklifingizga koʻra «O‘zeltexsanoat» kompaniyasi rahbari etib E.Iminov tayinlangan edi. Biroq uning ish natijalari va butun tarmoqdagi ahvol qanday? 


Koʻpgina investitsiya loyihalarini ishlab chiqish choʻzib yuborilmoqda. Ichki bozorimizning koʻplab tovarlarga boʻlgan ehtiyoji 50 foiz darajasida ham qondirilmayapti. Eksport boʻyicha topshiriqlar barbod qilingan. 


Siz va kompaniya raisi xorijiy investitsiya va zamonaviy uskuna olib kelib, zamonaviy raqobatdosh ishlab chiqarish korxonalari tashkil etganingizni men eslay olmayman ham. 


Siz xususiy tadbirkorlarning oʻzi tashabbus koʻrsatayotganidan qanoatlanib yuribsiz. Tarmoqda esa haligacha zarur siljish yoʻq. 


Siz tomoningizdan «O‘zstandart» agentligi rahbarligiga tavsiya qilingan A.Qurbonov nomzodi va unga nisbatan talabchanlik koʻrsatilmagani tufayli sohada aniq ish va yakuniy natija boʻlmadi. Xalqaro standartlashtirish tashkilotining 21 ming standartidan atigi 13 foizi mamlakatimizda joriy etilgan, xolos. 


Shuning uchun ham sizdan va tarmoq rahbarlaridan bugun quyidagi vazifalarni amalga oshirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlar toʻgʻrisida axborot berishingizni talab qilaman: 
birinchi – avtomobilsozlik sanoatini rivojlantirish, uning mahsulotlari raqobatdoshligini, eng avvalo, yaqin va uzoq xorijiy mamlakatlar bozorlarida oshirish boʻyicha prinsipial jihatdan yangi tizim zarur. 


Bu borada men «otvertka bilan mashina yigʻish» emas, balki asosiy va yordamchi tarmoqlarni barqaror rivojlantirish, ortiqcha xarajatlar va tannarxni kamaytirish, mahalliylashtirish darajasini oshirish va importni qisqartirishni nazarda tutyapman; 
ikkinchi – aholi uchun maqbul narxda turli maishiy elektr texnika buyumlarini ishlab chiqarishni ta’minlashimiz kerak; 
uchinchi – oʻtgan yili biz «O‘zagrotexsanoatxolding» aksiyadorlik jamiyatini qayta tashkil etish boʻyicha muhim hujjatlar qabul qildik. Savol: ularni muvaffaqiyatli amalga oshirish va bu oʻta muhim tarmoqning barqaror ish yuritishini ta’minlash boʻyicha siz tomoningizdan qanday aniq chora-tadbirlar koʻriladi? 
toʻrtinchi – butun standartlashtirish tizimini tubdan qayta qurish kerak. Bundan koʻzlangan maqsad – mamlakatimizda ishlab chiqarilgan mahsulotlar zamonaviy xalqaro standartlarga javob berishi lozim. 


Siz va Bosh vazirning boshqa oʻrinbosarlari uchun mamlakatimiz iqtisodiyoti tarmoqlari va hududlarning eksport salohiyatini yanada rivojlantirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish 2017-yilda soʻzsiz hal qiluvchi faoliyat yoʻnalishiga aylanishi zarur. 


Bu oʻrinda gap faqat eksport hajmining oʻsish koʻrsatkichlari haqida borayotgani yoʻq. Kun tartibida oʻta jiddiy masalalar turibdi. Bular – mamlakatimizda yaratilgan texnologiyalarning raqobatdoshligini ta’minlash, “nou-xau” namunalarini yaratish, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish, ya’ni yuqori sifatli mahsulot ishlab chiqarishni ta’minlash boʻyicha tizimli chora-tadbirlarni amalga oshirishdir. 


Bizda ulkan rezervlar bor. Lekin shunga qaramasdan, oʻtgan yili jami 1 milliard 540 million dollarlik prognoz koʻrsatkichlari bajarilmay qoldi. Shundan 570 million dollari Vazirlar Mahkamasi komplekslariga qarashli korxonalarga toʻgʻri keladi. 970 million dollar miqdoridagi koʻrsatkichlar esa hududlardagi xoʻjalik yurituvchi subyektlar tomonidan bajarilmagan. Bizning mahsulotimiz eksport qilinadigan mamlakatlar soni 2010-yilga nisbatan 176 tadan 138 taga kamaygan. 


Ayni vaqtda mashinasozlik kompleksi, «O‘zfarmsanoat» konserni va «O‘zbekenergo» aksiyadorlik jamiyati tizimidagi korxonalarda import hajmi eksport hajmidan oʻnlab marta koʻp. 


«O‘zqurilishmateriallari» aksiyadorlik jamiyati va «O‘zbekneftgaz» kompaniyasi tizimida mahalliylashtirilgan mahsulotlar hajmi import miqdoriga nisbatan 25-30 foizdan oshmaydi. 


Nima sababdan siz ushbu muhim vazifadan oʻzini chetga olayotgan va prognoz koʻrsatkichi atigi 42 foizni tashkil etgan Toshkent shahri hokimi R.Usmonov va tumanlar hokimlarining shaxsiy javobgarligini belgilash boʻyicha aniq takliflar kiritmayapsiz? 


Yoki Sh.Abdurahmonov, Z.Roʻziyev, Sh.G‘aniyev kabi tajribali hokimlar rahbarlik qilayotgan Andijon, Qashqadaryo va Fargʻona viloyatlarida prognoz koʻrsatkichlari atigi 65-85 foiz bajarilganini qanday tushunish mumkin? 
Endi, ruxsatingiz bilan, 2017-yilda oldimizda turgan vazifalar toʻgʻrisida toʻxtalsak. Biz 10 milliard 800 million dollar hajmidagi mahsulot eksportini ta’minlashimiz kerak. Bu borada qanday kechiktirib boʻlmaydigan vazifalarni hal etishimiz zarur? 
Birinchi – 15 kunlik muddatda komplekslar boʻyicha emas, chunki bu oʻzini oqlamayapti, balki eksportga mahsulot chiqaradigan barcha korxonalar boʻyicha harakat dasturini puxta ishlab chiqish va U.Rozuqulov rahbarligidagi maxsus komissiya majlisida tasdiqlash kerak. 
Ikkinchi vazifa – 2016-yilda Toshkent shahri va xorijda oʻtkazilgan xalqaro sanoat yarmarkalarida jami 7,7 milliard dollarlik mahsulotni eksport qilish boʻyicha tuzilgan shartnomalarni amalga oshirish zarur. 


Rossiya, Qozogʻiston, Turkmaniston, Ukraina va Belarus Respublikasida, shuningdek, boshqa davlatlarda mahsulot sotishning yangi bozorlarini izlash boʻyicha boshlangan ishlarni yanada faol davom ettirish kerak. Lekin Bolgariya bilan bu borada yaqindan hamkorlik qilish boʻyicha berilgan topshiriq, afsuski, natijasiz qoldi. 


Bu ishlarga bizning xorijdagi diplomatik vakolatxonalarimiz ham oʻz hissasini qoʻshishi lozim. Buni Senat raisining birinchi oʻrinbosari S.Safoyev va tashqi ishlar vaziri A.Komilov nazoratga olsin. 
Uchinchi vazifa – «O‘ztadbirkoreksport» va «O‘zsanoateksport» aksiyadorlik jamiyatlari, shuningdek, Milliy bank huzuridagi Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlarining eksportini qoʻllab-quvvatlash jamgʻarmasi yoʻnalishi boʻyicha kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlari eksporti bilan bogʻliq. Bu borada kamida 1 milliard 500 million dollarlik eksportni ta’minlash kerak. 
Toʻrtinchi vazifa – meva-sabzavot mahsulotlarini eksport qilish. Bosh vazir oʻrinbosari Z.Mirzayevga 15 kun muddatda oʻtgan yili 650 million dollarlik meva-sabzavot eksport qilinmay qolgani sabablarini atroflicha tahlil qilib, aniq takliflar kiritish topshiriladi. 


Bu borada mamlakatimizdagi meva-sabzavot yetishtirishga ixtisoslashgan 66 ta tumanning salohiyati va imkoniyatlarini ham soʻzsiz hisobga olish zarur. Endi ushbu tumanlar hokimlari, ularning oʻrinbosarlari va tumandagi barcha rahbarlar prognoz koʻrsatkichlariga erishish uchun toʻgʻridan-toʻgʻri javobgardir. 


Bosh vazir oʻrinbosari, maxsus komissiya raisi U.Rozuqulov va yangi departament bu amaliy vazifalarni hal etish uchun davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, shuningdek, viloyatlar, shahar va tumanlar hokimlarining iqtisodiyot va tadbirkorlik boʻyicha birinchi oʻrinbosarlari faoliyatini muvofiqlashtirishi shart. 
Mazkur ikkita kompleksdagi ishlarning holatini, shuningdek, G‘.Ibragimov va U.Rozuqulovning shaxsiy javobgarligini tanqidiy tahlil qilishga e’tiboringizni alohida qaratdim. Buning sababi – bu sohalarga nafaqat sanoat, balki butun iqtisodiyot rivojida hal qiluvchi oʻrin tutadi, deb gʻoyat katta ishonch bilan qarayapmiz. Ularni va komplekslar tarkibidagi tashkilotlar rahbarlarini shaxsan ogohlantiraman: agar joriy yil birinchi yarim yilligi yakunlari boʻyicha real natijalar ta’minlanmasa, sizlarga nisbatan qattiq chora koʻriladi. 


Hurmatli majlis ishtirokchilari! 


Ma’lumki, biz ijtimoiy sohada aholi salomatligi, onalik va bolalikni muhofaza qilish, dori vositalari bilan ishonchli ta’minlash, jismoniy baquvvat va ma’naviy jihatdan sogʻlom avlodni kamol toptirish masalalariga alohida ustuvor ahamiyat bermoqdamiz. 


Ana shu muhim sohalarda qanday muammolar bor? Bundan ilgari ham sogʻliqni saqlash vaziri lavozimida ishlagan Bosh vazir oʻrinbosari A.Ikromovga murojaat qilib soʻramoqchiman: 
birinchidan, nima sababdan oʻtgan shuncha yil mobaynida sogʻliqni saqlash tizimining birlamchi boʻgʻini, eng avvalo, qishloq vrachlik punktlarini isloh qilish samaradorligi ta’minlanmadi? Bugungi kunda ularda 2 ming 500 nafar vrach yetishmaydi, bu maskanlarni zamonaviy uskunalar bilan jihozlash va dori vositalari bilan ta’minlash darajasi juda past; 
ikkinchidan, diagnostika darajasi pastligi va vrachlarning malakasi yetarli emasligi natijasida yiliga 30 mingdan ziyod yurtdoshimiz davolanish uchun xorijiy mamlakatlarga borishga va oila byudjetidan katta mablagʻ sarflashga majbur boʻlayotganidan sizning xabaringiz yoʻqmi? 
uchinchidan, siz qachon tez tibbiy yordamning barcha tuzilmalarida tartib oʻrnatib, ularning barqaror ishlashini ta’minlaysiz? Nima sababdan ular aksariyat holatlarda bemorlarga haqiqiy tez yordam koʻrsata olmaydi? 
toʻrtinchidan, tibbiyot xodimlari oʻrtasidagi salbiy holatlarga qachon barham beriladi? Bu borada faqatgina oʻtgan yilning oʻzida 174 ta jinoyat ishi qoʻzgʻatilgan. Sogʻliqni saqlash xodimlari bilan yaqinda boʻlib oʻtgan uchrashuvda tugʻruqxonalardagi ta’magirlik bilan bogʻliq salbiy holatlar toʻgʻrisida sizga va tizim rahbarlariga alohida aytgan edim; 
beshinchidan, siz nima sababdan ekologiyaning jiddiy muammolari bilan yetarlicha shugʻullanmayapsiz? Axir, bu soha odamlarning sogʻligiga va mamlakatimizdagi epidemiologik holatga ta’sir qilmaydimi? 
oltinchidan, shaxsan siz va «Dori-darmon» kompaniyasi rahbari A.Komilov nima sababdan dorixonalar tarmogʻidagi jiddiy kamchiliklarga panja orasidan qarab, ularni bartaraf etish uchun ta’sirchan choralarni koʻrmayapsiz? Axir, bu sohada qimmat dorilarning 45 foizini import dorilar, buning ustiga, narxi haddan tashqari oshirib yuborilgan dorilar tashkil etadi. 


Adham Ilhomovich, siz rahbarlik qilayotgan kompleksning yana bir muhim tarmogʻi – jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirish bilan bogʻliq. Albatta, bu sohada, ayniqsa, oliy mahorat sporti borasida keyingi yillarda muayyan yutuqlarimiz bor. Biz ular bilan haqli ravishda faxrlanamiz. Lekin oxirgi Olimpiadada faqatgina ogʻir atletika, boks, kurash va dzyudo boʻyicha sovrinli oʻrinlar egallandi. Buning sababi nimada? 


Soʻnggi besh yilda jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirish, shuningdek, uning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash uchun byudjetdan 1 trillion 230 milliard soʻm ajratilgan. Bu – Milliy olimpiya qoʻmitasi mablagʻlaridan tashqari. 


Bizda bolalar sporti, oliy sport mahorati va olimpiya rezervlarini rivojlantirish boʻyicha qudratli baza yaratilgan. Yana qanday baza, qoʻshimcha shart-sharoit va vositalar kerak? 


Ana shu muammolar ichiga chuqur kirib borish zarur. Shu munosabat bilan quyidagi vazifalarni amalga oshirish talab etiladi: 
birinchi – qishloq vrachlik punktlari, yuqori texnologiyalar asosidagi ixtisoslashgan markazlar va tez tibbiy yordam stansiyalari boʻyicha mavjud kamchiliklarni bartaraf etish va ularga doir topshiriqlarni amalga oshirish yuzasidan takliflarni va tegishli hujjatlar loyihalarini tayyorlashni tezlashtirish zarur; 
ikkinchi – vrachlar va tibbiyot xodimlari malakasini ham mamlakatimizda, ham yetakchi xorijiy klinikalarda oshirish boʻyicha ta’sirchan tizim yaratishga qaratilgan kompleks chora-tadbirlarni ishlab chiqish darkor. Zarur boʻlsa, ularni moddiy ragʻbatlantirish boʻyicha takliflar kiritish kerak; 
uchinchi – 340 nomdagi dori vositalari va tibbiyot buyumlari chegaralangan narx boʻyicha sotilishini nazorat qiluvchi organlar bilan birga qat’iy tartibga solish zarur. Har bir fuqaro qabul qilayotgan qarorlarimiz real foyda berayotganini sezishi kerak. 


Shu bilan birga, oʻtgan yili sentabr oyida tasdiqlangan 2016-2020-yillarda farmatsevtika sanoatini yanada rivojlantirish boʻyicha dastur samarali bajarilishini ta’minlash darkor; 
toʻrtinchi – qariyalar va nogironlarni davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash boʻyicha tasdiqlangan dasturni amalga oshirish alohida nazoratga olinishi kerak. Har bir imtiyoz va ijtimoiy himoya chorasi oʻz egasiga yetib borishi darkor; 
beshinchi – Bosh vazirning birinchi oʻrinbosari O.Ramatov bilan birgalikda ekologiya sohasidagi ishlar ahvolini yaxshilash, eng avvalo, joylarda chiqindilar bilan ishlash sohasida davlat nazoratini kuchaytirish boʻyicha takliflarni yaqin vaqt ichida taqdim etish zarur; 
oltinchi – siz va shaxsan madaniyat va sport ishlari vaziri B.Ahmedovning e’tiborini jismoniy tarbiya va sport sohasida yaratilgan qudratli bazadan samarali foydalanish zarurligiga qarataman. 


«Umid nihollari», «Barkamol avlod» va Universiada musobaqalari bilan chegaralanib qolish kerak emas. Iqtidorli oʻsmir va qizlarni tanlab olish va tarbiyalash boʻyicha jiddiy seleksiya ishlarini amalga oshirish zarur. 


Ta’kidlash kerakki, vazir B.Ahmedovning bugungi majlisimizga tayyorlab kelgan jonsiz hisoboti hech qanday tanqidga chidamaydi. Bu hisobotda na tahlil, na aniq taklif bor. Aftidan, aynan shuning uchun ham sizning madaniyatni rivojlantirish sohasidagi ishlaringiz asosan yubiley tadbirlarini oʻtkazish bilan cheklanib qolyapti. Siz ham, oʻrinbosarlaringiz ham bu sohaga yangicha mazmun kiritib, vaziyatni tubdan yaxshilashga harakat qilmayapsizlar. 


Qadrli doʻstlar! 


Hayotning oʻzi va oʻtgan yillar tajribasi hududlarni kompleks rivojlantirishni va infratuzilma faoliyatini tubdan oʻzgartirishni ta’minlashdagi jiddiy kamchiliklarni bartaraf etishni talab qilmoqda. Shu sababli Vazirlar Mahkamasi tuzilmasida Bosh vazirning birinchi oʻrinbosari rahbarlik qiladigan yangi kompleks va departament tashkil etildi. Ularning bosh vazifasi quyidagi ikki yoʻnalish boʻyicha barqaror ishlaydigan tizimni tashkil etishdir: 
birinchi – tumanlar, shaharlar, viloyatlar va Qoraqalpogʻiston Respublikasidagi kechiktirib boʻlmaydigan va istiqbolli vazifalarni amalga oshirish yuzasidan hokimlik va tarmoqlarni boshqarish organlarining kuch va harakatini aniq muvofiqlashtirish. Maqsad – iqtisodiyot va ijtimoiy sohadagi, eng muhimi, odamlarning hayot darajasidagi jiddiy tafovutni bartaraf etishdir; 
ikkinchi – yoʻl-transport, muhandislik-kommunikatsiya va ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish va modernizatsiya qilish boʻyicha dasturlarning prognoz parametrlarini ishlab chiqish va amalga oshirishni nazorat qilish hamda ularga erishish. 


Yakuniy maqsad – iqtisodiyot tarmoqlari uchun ishonchli infratuzilmani shakllantirish, shahar va qishloq aholisiga qulay shart-sharoit yaratib berishdir. 


O.Ramatovning e’tiborini shaxsan undan va ikkita departamentdan talab etiladigan quyidagi vazifalarga qarataman: 
birinchidan, kompleks tarkibiga kiradigan barcha idoralarning samarali faoliyat yuritishini ta’minlash. Pala-partish takliflarni berish va shoshma-shosharlik bilan qarorlar qabul qilish kerak emas. Yaqinda shu sabablarga koʻra Orolboʻyi muammolarini hal etish boʻyicha kompleks dasturni qaytarishga majbur boʻldim. Bu kabi xatoliklar takrorlanmasligi shart; 
ikkinchidan, 14 ta hududda saylovchilar bilan uchrashuvda koʻtarilgan yirik muammoli masalalarni hal etishga doir qarorlar loyihalarini ishlab chiqishni yaqin vaqt ichida yakunlash va taqdim etish zarur; 
uchinchidan, 2017-2021-yillarga moʻljallangan 12 ta ijtimoiy va infratuzilma dasturini amalda bajarish. Shundan 8 ta dastur tasdiqlangan. Yaqin vaqt ichida transport va savdo xizmatini yaxshilash, avtomobil yoʻllarini va ichimlik suv ta’minoti tizimini rekonstruksiya qilish boʻyicha hujjatlar toʻplamini qayta ishlab chiqib, taqdim etish kerak. 


Kun tartibida Uy-joy va kommunal xizmat vazirligini tashkil etish masalasi ham turibdi. Ana shu loyihalarni tasdiqlash jarayoni siz tomoningizdan asossiz ravishda choʻzib yuborildi; 
toʻrtinchidan, mamlakatimiz hududlariga salmoqli investitsiyalarni kiritishga doir muammolarga alohida e’tibor qaratish zarur. Shu sababli tajriba loyihasi tariqasida Milliy bank misolida quyidagi tizimni joriy etish boʻyicha taklif kiritaman. 


Bank investitsiya faoliyatiga oʻz mablagʻlari bilan birga, tashqaridan moliyalashtirish manbalarini jalb etish boʻyicha chora-tadbirlar ishlab chiqishi kerak. Bank rahbari S.Rahimov bugun oʻz takliflarini berishi lozim. 


Bundan tashqari, kechiktirib boʻlmaydigan bir qator oʻta muhim vazifalar bor. Ular orasida Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi tizimini tubdan qayta tashkil etish, shaharsozlikning eskirgan metodologiya va normativlari, kapital qurilishdagi nomutanosiblik va muammolarni bartaraf etish, shuningdek, loyiha institutlarining samarasiz faoliyatini qayta koʻrib chiqish masalalari bor. 


Ayrim faktlarni keltirmoqchiman. Shaharsozlikni takomillashtirish boʻyicha bir qator hujjatlar qabul qilingan boʻlsa-da, ularning koʻpchiligi nazoratsiz qolgan. 2012-2015-yillarda ishlab chiqilgan 18 ta shahar va posyolkaning bosh rejalari haligacha tasdiqlanmagan. 


Qoʻmita rahbariyati bundan 3-yil avval tuman arxitektorlari faoliyatini takomillashtirish boʻyicha kengashlar tashkil etish, ularning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash va ularga “Damas” avtomobillari ajratish boʻyicha berilgan topshiriqlar ijrosi ustidan nazoratni ta’minlamadi. 


Litsenziyaga ega boʻlgan 850 ta loyiha tashkilotlarining atigi 147 tasi yoki 17 foizi mamlakatimiz miqyosidagi investitsiya dasturlarini amalga oshirishga jalb etilgan. 


Ochiq tan olishimiz kerak, bizning eng jiddiy kamchiliklarimizdan biri – zamonaviy talablarga javob beradigan loyiha institutlarining yoʻqligidir. Ularning moddiy-texnik bazasi oʻtgan asrning 80-yillari darajasida qolib ketgan. Ular tomonidan axborot texnologiyalarini, zamonaviy ilm-fan, arxitektura va dizayn yutuqlarini qoʻllash darajasi haqida gapirmasa ham boʻladi. 


Shu sababli hayotning oʻzi har bir viloyatda bir-ikkita zamonaviy loyiha institutini tashkil etishni talab etmoqda. 


Davlat mablagʻlari va resurslari talon-taroj qilinmoqda. O‘tgan yili inspeksiyalar tomonidan pudrat ishlari hajmi 4 milliard 700 million soʻmga kamaytirilgan. 24 mingta loyiha ekspertizadan oʻtkazilganida ularning narxi 1 trillion 500 milliard soʻmga kamaytirilgan. 
Savol: bunday jiddiy kamchiliklarni B.Zokirov va uning birinchi oʻrinbosari A.Toʻxtayev bilmaydimi? Nima sababdan siz ikkalangiz faqatgina ayrim obyektlar bilan cheklanib, koʻrsatilgan muammolarning ichiga kirish va ularni yechishga umuman e’tibor bermayapsiz? 


Butun tizimni tubdan qayta tashkil etish boʻyicha 20 kun muddatda aniq takliflarni kiritish kerak. 


Bizni yoʻl qurilishidagi ishlar ahvoli ham qoniqtirmaydi. Moliya vazirligi va uning Yoʻl jamgʻarmasi aybi bilan mablagʻlarning keskin yetishmasligi doim sezilib turibdi. Bitumni barqaror yetkazib berish masalasi hal etilmagan. O‘gʻirliklar tugamayapti. Kadrlar qoʻnimsizligi yuqori. 


O‘tgan yili «O‘zkommunxizmat» agentligi va «O‘zqurilishmateriallari» aksiyadorlik jamiyati rahbariyatini almashtirdik. Biroq bu tashkilotlarning yangi rahbarlari – I.Mahkamov va B.Zaripov zarur darajada tashabbus koʻrsatmayapti. 


Umid qilamanki, O.Ramatov va boshqa rahbarlar oʻz hisobotida ana shu savollarga aniq javob berishadi. Shu yil boshida joriy qilingan hukumat a’zolarining Prezidentga hisobot berish tartibi doirasida boshqa rahbarlar bilan ham albatta uchrashaman. Bunga barcha rahbar xodimlar va hududlar hokimlari puxta tayyorgarlik koʻrishini soʻrayman. 


Joylardagi ahvolning jiddiyligi va ogʻirligidan kelib chiqqan holda, O.Ramatovni Bosh vazirning birinchi oʻrinbosari lavozimiga tayinladik va unga shu ogʻir uchastkani topshirdik. Shuning uchun Bosh vazirning barcha oʻrinbosarlari, hokimlar, vazirlik va idoralar rahbarlari oʻz sa’y-harakatini birlashtirib, unga yordamchi boʻlib faol koʻmak bermasa, kutilgan natijaga erishish qiyin boʻladi. 


Agar joylarda infratuzilma va ijtimoiy obyektlarda oʻta achinarli ahvolga duch kelsangiz, mavjud holati ulardan koʻra yaxshiroq boʻlgan obyektlar oʻrniga ana shu yomon ahvoldagi obyektlarni kiritish yoʻli bilan, O.Ramatov, sizga tasdiqlangan manzilli dasturlarga oʻzgartirish kiritish huquqi beriladi. Buni barcha rahbarlar bilib olsin. 


Hurmatli majlis ishtirokchilari! 


Barchamiz soʻzsiz tushunamiz, iqtisodiy islohotlar va ijtimoiy oʻzgarishlarni muvaffaqiyatli amalga oshirish eng avvalo iqtisodiy va moliyaviy organlarning faoliyati samaradorligiga bogʻliqdir. Ular yaqin va uzoq istiqbolga moʻljallangan, mamlakatimiz iqtisodiy qudratini mustahkamlashga doir strategik vazifalarni nafaqat ishlab chiqishi, balki amalga oshirishni ta’minlashi zarur. 


Bundan bir necha yil oldin hukumat majlisida Iqtisodiyot vazirligi va uning sobiq rahbari R.G‘ulomovning faoliyati qattiq tanqid qilingan edi. Iqtisodiyot vazirligi mamlakatimizdagi boshqa vazirlik va idoralar uchun harakatlantiruvchi kuch, ya’ni lokomotiv vazifasini bajara olmayotgani ta’kidlangan edi. Afsuski, bugun ochiq aytish kerak, ana shu vazifa haligacha bajarilmadi. 


Aniq dalil va muammolarga murojaat qilaman. 
Birinchi – islohotlarning qay darajada samara berayotganini koʻrsatadigan maqsadli dasturlarni amalga oshirish natijadorligi. Bular qatorida sanoat va boshqa tarmoqlarni rivojlantirishning quyidagi iqtisodiy va moliyaviy koʻrsatkichlarini keltirish mumkin: ishlab chiqarish quvvatlarining ahvoli, xarajatlarni va tannarxni pasaytirish, mahalliylashtirish va rentabellik darajasini, mahsulot raqobatdoshligini soʻzsiz oshirish. 


Tarmoqlar boʻyicha tannarx oʻrtacha 10 foizga qisqartirilgan boʻlsa-da, kimyo va yengil sanoat, avtomobilsozlik, qurilish materiallari va boshqa bir qator tarmoqlarning ayrim mahsulotlari qimmatligi sababli tashqi bozorlarda raqobatdosh boʻla olmayapti. Ayrim korxonalar zarar bilan ishlamoqda. 
Mahalliylashtirish dasturini shakllantirishning avvalgi usullari eskirdi. Eksportni prognoz qilish bilan birga, importni puxta va sinchiklab prognoz qilmasligimizni qanday tushunish mumkin? 


Faqat oʻtgan yilning oʻzida mamlakatimizda mahalliylashtirilgan qariyb 400 million dollarlik mahsulot chetdan import qilingan. Ayniqsa, «O‘zbekenergo», «O‘zqurilish-materiallari» aksiyadorlik jamiyatlari, Olmaliq kon-metallurgiya kombinati, «O‘zfarmsanoat» konserni bunga berilib ketgan. 


Endi, hurmatli Galina Karimovna, bundan keyin har oy, har chorak yakuni bilan, mavjud ahvolni chuqur tahlil qilgan holda, tannarxni va importni qisqartirish, mahalliylashtirish darajasini oshirish boʻyicha xoʻjalik birlashmalari va hokimliklar tomonidan amalga oshirilayotgan ishlar toʻgʻrisida Prezidentga shaxsan ma’lumot kiritasiz. 


Bu ma’lumotnomada chuqur tahlil, koʻrilayotgan yoki koʻrilmayotgan choralar yoritilishi, shuningdek, aniq takliflar berilishi kerak. Ayrim rahbarlarning childirmasiga oʻynash davri oʻtdi endi. Shu asosda har oyda bir marta Prezident rahbarligida selektor yigʻilishi oʻtkaziladi va tegishlicha baho beriladi. 


O‘z vaqtida, Galina Karimovna, shaxsan siz va janob E.G‘aniyev erkin iqtisodiy zonalar tashkil etishni taklif etgan edingiz. Bu – yaxshi tashabbus, lekin u oxirigacha aniq harakatlar bilan mustahkamlanmadi. 


Isbot tariqasida «Navoiy» erkin iqtisodiy zonasi boʻyicha ma’lumotlarni keltiraman. O‘tgan 8-yil mobaynida bu yerda atigi 24 ta loyiha amalga oshirilib, ularda toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar ulushi juda past va atigi 900 ta odam ishga joylashtirilgan. O‘tgan yili esa mahsulot ishlab chiqarish hajmi 24 foizga pasaygan.


Prinsipial jihatdan yangi asoslarda «Urgut», «G‘ijduvon», «Qoʻqon» va «Hazorasp» erkin iqtisodiy zonalarini tashkil etish boʻyicha kuni kecha Farmon qabul qilindi. O‘tgan yillardagi xatolarni yana takrorlashga endi yoʻl qoʻyib boʻlmaydi. 
Bundan deyarli 10-yil oldin Iqtisodiyot vazirligining sobiq rahbariyati meva-sabzavot balansini ishlab chiqmaslikni va tasdiqlamaslikni qat’iy taklif etgan edi. Bu nimaga olib kelishi mumkinligini, eng avvalo, ichki iste’mol bozoriga ta’siri qanday boʻlishini biz bugun boshqalar misolida koʻrib turibmiz. Buning ustiga, valyuta balansining muhim tushum manbaidan ajralgan boʻlar edik. 
Xorijiy investitsiyalarni, birinchi navbatda, toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalarni jalb etish boʻyicha ishlar qanday ahvolda ekani tanqidiy tahlilni talab etadi. Bunday investitsiyalarning ulushi 30 foizga tushib qolgan. 


Xalqaro moliya institutlarining kreditlari, ayniqsa, loyihalar buyurtmachilari boʻlmish Respublika yoʻl jamgʻarmasi va «O‘zkommunxizmat» agentligi tomonidan samarasiz ishlatilmoqda. Chunki ularning faoliyatida tizim, nazorat va mas’uliyat yoʻq. 


Loyihalarni ekspertiza qilish va tenderlarni oʻtkazish byurokratlashib ketgani eng asosiy toʻsiqlardan biri hisoblanadi. Loyihalarning texnik-iqtisodiy asoslanishini ekspertiza qilish agentligi tashkil etilganidan keyin ham sezilarli oʻzgarish va natijalar yoʻq. Agentlik rahbari Sh.Hoshimovda tashabbus yetishmaydi. 


Ushbu masalaga doir hukumatning 110-qarori ishlamasdan, ta’bir joiz boʻlsa, joyida toshdek qotib qolgan va oʻn yildan buyon qayta koʻrib chiqilgani yoʻq. Bundan ekspertiza organlarining ayrim qoʻli egri rahbarlari va mutaxassislari ustalik bilan nopok maqsadlarda foydalanmoqda. 


Sizdan, Galina Karimovna, 15 kun muddatda ushbu qarorga oʻzgartish kiritish boʻyicha taklif kiritishni soʻrayman. 


Mahalliy hokimlarning aybi bilan mamlakatimiz hududlariga xorijiy investitsiyalarni jalb etish oʻta qoniqarsiz ahvolda qolmoqda. 


Birgina misol keltiraman. Qashqadaryo, Namangan, Surxondaryo viloyatlarida atigi 18 ta loyihani amalga oshirishga 55 million dollar yoki har bir loyihaga oʻrtacha 3 million dollardan xorijiy investitsiya jalb etilgan. 


Ana shu hududlarning sanoati va infratuzilmasini rivojlantirish boʻyicha mamlakat Prezidenti tomonidan tasdiqlangan maxsus dasturlar amalga oshirilayotgan bir sharoitda bu albatta yetarli emas. 
Shuning uchun viloyat hokimlari har chorak yakuniga koʻra tijorat banklari bilan birgalikda xorijiy investitsiyalarni olib kirish boʻyicha ishlarning qanday ahvolda ekani toʻgʻrisida shaxsan Prezidentga axborotnoma kiritadi. Buni Davlat maslahatchisi U.Ismoilov alohida nazoratga olsin. 


Yuqorida zikr etilgan masalalarning barchasi Iqtisodiyot vazirligi va uning rahbariyati vazifasiga kirmaydimi? 


«Biz ishlab chiqdik va tasdiqladik, endi sizlar amalga oshirish va natija uchun javob berishga majbursiz» degan kayfiyat bilan yashab, uni odat qilib olish mumkin emas. «Bizning qarorimiz – eng yuqori bosqichdagi haqiqat va qonun» degan yaroqsiz, qoʻshtirnoq ichidagi “prinsip”ga asossiz ravishda tayanish va amal qilish mumkin emas. 


Shu munosabat bilan Bosh vazir A.Aripovdan vazirlikning butun tizimini qayta tashkil etishni ta’minlaydigan hujjatlar toʻplamini ishlab chiqishni va taqdim etishni tezlashtirishni soʻrayman. Bunda uning tarkibiy tuzilmasiga hokimliklarning tugatilgan Yigʻma boshqarmalari va iqtisodiyot boʻlimlarini kiritishni nazarda tutish kerak. 
Biroq, eng asosiysi – Iqtisodiyot vazirligining vazifa va funksiyalarini tubdan qayta koʻrib chiqish zarur. Bunda ushbu tashkilotning eng muhim vazifasi sifatida vazirlik, uning rahbariyati, jumladan, shaxsan vazirning yakuniy natijalar, shuningdek, taklif etilayotgan konsepsiyalar, dasturlar va ular boʻyicha qabul qilingan qarorlarning iqtisodiy va ijtimoiy oqibatlari uchun javobgarligi belgilanishi lozim. Hukumat ushbu taklifning huquqiy asoslarini Qonunchilik palatasi va Senat bilan birga puxta oʻrganib chiqsin. 


Soliq-byudjet siyosatiga qat’iy amal qilish, davlatning ijtimoiy majburiyatlarini bajarish, ish haqi, pensiya, nafaqa va stipendiyalar hajmi, yirik investitsiya loyihalari va mamlakat mudofaa qobiliyatini mustahkamlashni moliyalashtirish – ushbu eng muhim vazifalarni amalga oshirish, avvalo, Moliya vazirligi va shaxsan vazirning faoliyati samaradorligi bilan belgilanadi. 


Majlisimiz ishtirokchilariga murojaat qilar ekanman, quyidagi savollarni berishni zarur, deb hisoblayman. Ushbu masalalar qay darajada samarali hal etilmoqda? 
Nima sababdan Moliya vazirligining nizomi 1992-yilda tasdiqlangan boʻlsa-da, 25-yildan buyon asosiy vazifa va funksiyalari tubdan qayta koʻrib chiqilmagan? Axir, islohotlar vazirlik va uning rahbarlariga taalluqli emasmi? Nima sababdan vazirlik oʻziga yuklatilgan eng muhim vazifalarni samarali bajarishni, iqtisodiyot va ijtimoiy sohaning moliyaviy barqarorligini mustahkamlashni ta’minlamayapti? Axir, vazirlik tarkibida 16 mingdan ortiq xodim ishlaydi, haddan tashqari kengayib ketgan markaziy apparat, hududiy organlar, G‘aznachilik, Nazorat-taftish boshqarmasi, Pensiya jamgʻarmasi va yana 4 ta maxsus jamgʻarma mavjud. Ularni saqlash uchun byudjetdan har yili 350 milliard soʻm xarajat qilinadi. 


Eng muhim dasturlar, loyiha va vazifalar boʻyicha qabul qilingan ayrim qarorlar yoki umuman real moliyalashtirish manbalari bilan ta’minlanmagan, yoki qoldiq prinsipi boʻyicha moliyalashtiriladi. Nima sababdan toʻlov intizomi oqsayapti? 


Jami 18 trillion soʻmlik debitor qarzdorlikdan 11 trillion soʻmi yoki 60 foizi oxirgi 3-yil mobaynida choʻzilib kelyapti. 
Nima uchun ushbu muammo bilan Muddati oʻtgan qarzdorlikni qisqartirish komissiyasiga boshchilik qiladigan moliya vaziri va Markaziy bank raisi jiddiy shugʻullanmayapti? 
Nima sababdan plastik kartochkalarni muomalaga kiritishdan ilgari barcha mexanizmlar puxta ishlab chiqilmagan? Nima uchun koʻplab tashkilotlar, eng avvalo, byudjet tashkilotlari xodimlari – oʻqituvchilar, vrachlar, xizmatchilar va hatto pensionerlar, ayrim amaldorlarning qoʻshtirnoq ichidagi «yangilik»laridan qiynalishi kerak? 


Albatta, Davlat byudjeti oʻlchovsiz emas, mablagʻlarni qattiq tejash, belgilangan maqsad uchun va oqilona ishlatishni ta’minlash zarur. Bu – hammaga ravshan va rad etib boʻlmaydigan haqiqat. 
Shunday ekan, nima uchun G‘aznachilik va Nazorat-taftish boshqarmasining apparatlari haddan tashqari kengayib ketgan? Ularda jami 4 ming nafar xodim ishlaydi va ularning xarajatiga yiliga 90 milliard soʻm davlat mablagʻi sarflanadi. Ana shu tuzilmalar rahbar va xodimlari shunday tasavvur bilan yashamoqdaki, ularning vazifasi goʻyo faqatgina nazorat qilish va boshqalarni jazolashdir. 
Lekin faqat qamchi va qilich bilan ijobiy natijalarga erishib boʻladimi? Bu – nafaqat xato fikr, balki chuqur yanglishish, deb hisoblayman. Bu borada profilaktika ishlarini kim samarali olib boradi? 


O‘tgan yilning oʻzida 22 mingta tashkilotda jami 200 milliard soʻmlik oʻzlashtirish va mablagʻlarni boshqa maqsadlar uchun sarflash holatlari aniqlangan. Ularning asosiy qismi ijtimoiy soha tashkilotlariga toʻgʻri keladi. Ana shu kamchiliklarni bartaraf etish tegishli vazirliklar rahbarlari bilan birga moliya vazirining birinchi oʻrinbosari etib tayinlangan J.Qoʻchqorovning faol ish yoʻnalishi boʻlib qolishi kerak. 


Hisob palatasi (Q.Akmalov)dan bir oy muddatda Davlat byudjeti mablagʻlarining nafaqat samarali va maqsadli ishlatilishini har taraflama oʻrganishni, balki, birinchidan, rahbarlarning shaxsiy javobgarligi choralari boʻyicha, ikkinchidan, allaqachon vaqti kelgan masalalarni hal etishga doir takliflarni kiritishni soʻrayman. 
Moliya vazirligi, uning tarkibiy tuzilmalari va apparatining ish yuritish shakli va usullariga alohida e’tibor qaratish zarur. 


Hukumatning aksariyat topshiriqlari belgilangan muddatlarni qoʻpol ravishda buzgan holda bajarilmoqda, ish sifati ham aksariyat holatlarda oqsamoqda. Shunga qaramasdan, bu tuzilmalar rahbarlarining oʻziga boʻlgan ishonchi osmon qadar baland. 


Nima uchun boshqa idoralar rahbarlari davlatning aniq muammolarini hal etish boʻyicha malakali tavsiya olish oʻrniga, doimo qogʻozbozlik va sansalorlik holatlari, shuningdek, ayrim vazir oʻrinbosarlarining baland dimogʻligi va qaysarligi bilan toʻqnashishi kerak? 


Nihoyat, nima sababdan ba’zan inson qadr-qimmati yerga uriladi, bunga kim huquq bergan?! Nima uchun Bosh vazir oʻrinbosari yoki hukumat a’zosi qabulxonada soatlab kutib oʻtirishi kerak? Nima uchun Vazirlar Mahkamasining tarmoq departamenti mudiri jiddiy masalalar boʻyicha yuzaki prezentatsiya oʻtkazilishini kunlab va haftalab kutadi, keyin esa hujjat qayta ishlashga qaytariladi? Va nima sababdan bu jarayonlarning barchasini shtatdagi yordamchi emas, balki chalasavod va beandisha qabulxona inspektori belgilaydi? 


O‘ylaymanki, ana shu oddiy boʻlmagan va muhim savollarga aniq va ravshan javob topish vaqti keldi. Shu munosabat bilan Bosh vazir A.Aripovga va yangi vazir B.Xoʻjayevga bir oy muddatda Moliya vazirligining tashkiliy tuzilmasi, uning vazifa va funksiyalarini tubdan qayta koʻrib chiqish boʻyicha aniq takliflar kiritish topshiriladi. 


Kadrlar bilan ishlash holatini ham tanqidiy tahlil qilish zarur. O‘ylaymanki, moliya organlarining butun tizimidagi rahbar va xodimlarni attestatsiyadan oʻtkazish kerak. 
Haqiqiy fakt shundan iboratki, agar R.Azimovda ana shu jiddiy kamchilik va muammolarni koʻrish xohishi boʻlganida, ularni keskin bartaraf etish boʻyicha u zarur tashabbus koʻrsatganida, biz bugun iqtisodiy va moliyaviy sohalarda bundan ham yuqoriroq natijalarga erishgan boʻlar edik. 


Takror aytaman, faqatgina «gʻalaba raportlari» bilan, shuningdek, muammolarga umuman aloqasi yoʻq, oʻz orzu-istagidagi mavhum narsalarni haqiqat deb koʻrsatadigan shaxslar tomonidan tayyorlangan axborotnomalar bilan cheklanib qolish mumkin emas. 
Haqiqat esa xizmat vazifangizga koʻra siz shaxsan javob beradigan quyidagi jiddiy muammolarda oʻz aksini topgan. 
Birinchi – iqtisodiyot oʻsishining yuqori sur’atlari va investitsiya resurslariga oʻsib borayotgan talabni qanoatlantirish bir-biriga muvofiq emas. 
Ikkinchi – naqd va naqdsiz shakldagi hisob-kitoblarda farq mavjudligi. 
Uchinchi – hududlarni barqaror ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishni moliyalashtirish uchun mahalliy byudjetlarning mablagʻlari yetarli emasligi. Siz bu ochiq-oydin faktlarni inkor qilmaysiz, deb oʻylayman. Sizdan real takliflarni kutaman. 


Makroiqtisodiyot kompleksi tarkibiga kiruvchi boshqaruv organlarining samarali ishlashi va ularga rahbarlik qilish talab darajasida ta’minlanmayapti. Shu munosabat bilan shaxsan sizga quyidagilar topshiriladi: 
birinchi – Tashqi iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vazirligi oʻzining vazifa va funksiyalarini samarali va toʻliq hajmda bajaryaptimi? Uning rahbarlari E.G‘aniyev va Sh.Toʻlaganov-chi? Bu – prinsipial savol. Ushbu vazirlikning 163 ta mutaxassis ishlayotgan markaziy apparati va hududiy boʻlinmalari nima bilan mashgʻul? 


Bosh vazirga 10 kun ichida allaqachon hal etish vaqti kelgan ushbu savollar boʻyicha takliflar kiritish yuklanadi; 
ikkinchi – Mehnat vazirligi va uning rahbari A.Abduhakimov faoliyati samaradorligini tubdan qayta koʻrib chiqish zarur. 


Yurtimizda yiliga 1,5 million odamni ishga joylashtirishga ehtiyoj boʻlsa-da, oʻtgan yili Bandlikka koʻmaklashish markazlari atigi 248 ming kishini yoki 16,5 foizini ishga joylashtirgan. Buning asosiy sabablari ish faoliyatidagi eskirgan shakl va usullar hamda bandlik muammolarini hal etishdagi rasmiyatchilik bilan bogʻliq. 


Ayniqsa, kasb-hunar kollejlari bitiruvchilarini ishga joylashtirish boʻyicha uch tomonlama shartnomalarni amalga oshirish borasida koʻplab qoʻshib yozish holatlari bartaraf etilmagan. 


Ana shu muammolarga barham berish butun Makroiqtisodiyot kompleksi va shaxsan mehnat vazirining birinchi darajali vazifasiga aylanishi kerak. 
Sizga, Rustam Sodiqovich, 15 kun muddatda ushbu ishga barcha iqtisodiy va moliyaviy organlar, bank muassasalari va O‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazining hududiy boʻlinmalari xodimlarini, shuningdek, barcha boʻgʻindagi hokimlar oʻrinbosarlarini jalb etishni nazarda tutadigan, prinsipial jihatdan yangi, ta’sirchan mexanizmni joriy etish yuzasidan aniq takliflar kiritishni topshiraman. 


Aniq bir misol bilan ushbu muammoni hal etishning real yoʻlini aytmoqchiman. Andijon viloyatining aholi zich joylashgan Oltinkoʻl tumanida 7 ta kasb-hunar kolleji bor, ularni bu yil turli mutaxassisliklar boʻyicha 2 ming 300 nafar bitiruvchi tamomlaydi. Tuman hududida 714 ta xoʻjalik yurituvchi subyekt, jumladan, sanoatda – 371 ta subyekt, qurilishda – 167 ta subyekt, savdo va xizmat koʻrsatish sohasida – 156 ta subyekt va boshqa tashkilotlar faoliyat koʻrsatadi. 


Tumandagi har bir xoʻjalik subyektiga oʻrtacha 3 nafar bitiruvchi toʻgʻri keladi. 


Tumanda byudjetdan oylik oladigan iqtisodiy kompleks tashkilotlaridagi jami 400 nafar xodim ushbu korxonalarning samarali ishlashiga amaliy yordam bersa, masalan, kimgadir kredit, yana kimga xomashyo yoki malakali maslahat bilan koʻmaklashsa, bu ishni bemalol bajarsa boʻladi. Agar ana shu 400 nafar odam oyiga bittadan ish oʻrni tashkil etishga koʻmaklashsa, bir yilda 4 ming 800 ta yangi ish joyiga ega boʻlish mumkin. 


Bugunning oʻzida har bir bitiruvchini aniq bir tashkilotga biriktirishni ta’minlash bilan birga, uning boʻlajak ish joyi, ish haqi va ijtimoiy sharoitlarini aniq belgilash zarur. 


Bularning barchasini huquqiy hujjatlar bilan mustahkamlash va eng asosiysi, xoʻjalik yurituvchi subyekt rahbarining nafaqat majburiyatini, balki shaxsiy mas’uliyatini ham belgilash zarur. 


Faqat shunday yoʻl bilan biz davlatning oʻquvchilar va ularning ota-onalari oldidagi majburiyatini bajarishimiz mumkin. Xuddi shunday amaliyotni respublika oliy ta’lim muassasalari bitiruvchilari boʻyicha ham ishlab chiqish va joriy etish darkor. 


Navbatdagi muhim vazifa – bu bandlik masalasini hal qilishning butun tizimini tubdan oʻzgartirish boʻyicha kompleks rahbariyati, hokimlar va ularning birinchi oʻrinbosarlari shaxsiy mas’uliyatini oshirishdan iborat. Shu masala boʻyicha quyidagi takliflarni kiritaman. 
Birinchidan, hokimlar yangi ish oʻrinlari yaratish yuzasidan tasdiqlangan koʻrsatkichlarni, har oy yakuniga koʻra bajarilishini ta’minlagan taqdirda, ularning ish haqiga 15 foiz qoʻshimcha qoʻshish bilan ragʻbatlantiriladi. Ana shu koʻrsatkichlar bajarilishi ta’minlanmasa, aksincha, ularning ish haqidan 15 foiz ushlab qolinadi. 
Ikkinchidan, mazkur yoʻnalish uchun bevosita javob beradigan hokimlarning birinchi oʻrinbosarlari ham shunga mos ravishda ish haqining 20 foizi miqdorida yo ragʻbatlantiriladi, yo jazolanadi. Bu tartib viloyat, tuman va shaharlarning iqtisodiy komplekslari barcha rahbarlariga nisbatan ham qoʻllanadi. 


Shuning uchun Bosh vazir A.Aripovga, Bosh vazir oʻrinbosari R.Azimovga 15 kunlik muddatda ish joylari tashkil etishni moddiy ragʻbatlantirishga doir taklif etilayotgan ushbu tizimni shu yilning 1-martidan boshlab amaliyotga joriy etish toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasining puxta ishlangan qarorini qabul qilishni topshiraman. 
Uchinchi – biz bugun Davlat raqobat qoʻmitasining raisi D.Hidoyatovdan shaxsan siz va qoʻmitaning boʻlinmalari xususiylashtirish jarayonida pirovard natijani nima uchun nazorat qilmaysiz yoki ta’minlamaysiz, degan savolga javob berishni qat’iy talab qilishga haqlimiz. 
Siz nima uchun ushbu muammolarni amalda hal etish oʻrniga menga oʻzingizning hech qanday natija bermagan va bermaydigan xorijiy xizmat safarlaringiz va "taqdimot”laringiz toʻgʻrisida ogʻiz koʻpirtirib axborot berasiz? 


Bugun davlat byudjeti hisobidan katta mablagʻlarni xarajat qilib, xorijga xizmat safariga borib kelayotgan rahbarlar va ishchi guruhlaridan soʻrashga haqlimiz: qani sizlar ogʻiz toʻldirib, qogʻozga chiroyli qilib yozib bergan natijalar, qani investor va investitsiyalar? 


Siz bu ishlarga mutasaddi davlat qoʻmitasining rahbari boʻlib, bunday natijalarni kimdan talab qilyapsiz? Birgina Koreya Respublikasiga korxonalarni sotamiz, investitsiyalar olib kelamiz, deb tashkil etgan bir nechta biznes forumlaringiz natija berdimi, qani va’dalar? 


Agar sizlar xorijiy safarlarga sarf qilgan xarajatlarni hisob-kitob qilsak, shu pulning oʻziga ikkita yirik korxonani sotib olsa boʻlardi. 


"Nol" qiymati boʻyicha 1 ming 27 ta obyekt sotilgan. Albatta, bu yaxshi, biroq nima uchun ularning koʻpchiligi, ba’zilarini hisobga olmaganda, ishga tushirilmagan va vayrona holida yotibdi? 


Biz ularning oʻrniga nimani tashkil etdik, qanday quvvatlar va ishlab chiqarishlar barpo etildi, qancha odam ish bilan band? Nima uchun sotilishi lozim boʻlgan 119 ta aksiyadorlik jamiyatidan faqat yarmining 15 foizlik ulushi xorijiy investorlarga sotilgan? 
Davlat mulki talon-taroj qilingani uchun bugun kim shaxsan javob berishi kerak? Soʻzsiz va birinchi navbatda siz, qoʻmita raisi sifatida javob berishingiz shart. 


Siz oldingi rahbarlarning xatolarini takrorlab, sustkashlik qilib va faqat statistika bilan shugʻullanib asosiy boʻgʻinni – mamlakatning va xalqning boyligiga ehtiyotkorlik bilan munosabatda boʻlishni boy beryapsiz. 


Sizga oxirgi marta, kompleks rahbari va Davlat maslahatchisi O.Murodov bilan birgalikda, Oliy Majlis bilan oʻzaro hamkorlikda 20 kun muddatda, birinchidan, ushbu muammoli masalalarni bartaraf etishni, ikkinchidan, sotilgan va sotib olingan davlat mulkining ishlamasligi, undan samarasiz foydalanilgani yoki talon-taroj qilingani uchun rahbarlar va mansabdor shaxslarning huquqiy majburiyat va mas’uliyatini puxta ishlab chiqishni nazarda tutadigan kompleks aniq chora-tadbirlarni taqdim etishni topshiraman. 
Davlat statistika qoʻmitasi rahbariyatining faoliyatida ham eskicha yondashuvlar bartaraf etilmagan. Ularning ish usuli, hisob-kitoblari va ma’lumotlari amaliy va tezkor chora-tadbirlar koʻrishni talab etadigan kamchilik va muammolarning sabablarini toʻliq ochib bermayapti. 


Oxirgi yillarda turizmdek muhim soha kompleks rahbarining zarur darajadagi e’tiboridan chetda qolib ketdi. Bu xatoni soʻzsiz va eng muhimi, natijali ravishda toʻgʻrilash kerak. Biz hozir faqat turizmni rivojlantirish bilan shugʻullanadigan tuzilmaga doir masalalarni tasdiqladik. 


Bu choralar turizmning O‘zbekiston iqtisodiyoti rivojiga qoʻshadigan hissasini oshirish, tarixiy va madaniy qadriyatlarimizni targʻib qilish, shuningdek, valyuta zaxiralarini toʻldirish boʻyicha aniq chora-tadbirlar bilan kuchaytirilishi zarur. Bu vazifani hal qilish uchun 1 oy muddat beriladi. 


Ushbu muammolar koʻp jihatdan vazirliklar, xoʻjalik birlashmalari va hokimliklarning iqtisodiy tuzilmalari bilan tizimli ishlar yoʻlga qoʻyilmagani natijasidir. 


Axir, qachondir va kimdir turoperatorlarning dardini eshitganmi? Ular qanday masalalar bilan shugʻullanyapti, qanday muammolarga toʻqnash kelyapti? Ularga aniq professional yordam koʻrsatish haqida umuman gapirmasa ham boʻladi. 


Taqdim etilgan hisobotlarda zarur savollarga umuman javob yoʻq. Birinchi – qancha odam mehnat qilyapti? Ikkinchi – hududlarda islohotlarni amalga oshirish boʻyicha muammolar bilan kim shugʻullanyapti: menejermi yoki iqtisodiyotdan umuman uzoq odamlarmi? Yana bir bor kompleks rahbariga ushbu muammo bilan yaqindan shugʻullanishni topshiraman. Faqat endi talab qattiq boʻladi. 


Kompleks rahbari R.Azimov, tegishli tuzilma va hokimliklarning jiddiy va kundalik e’tiborini talab qiladigan yana bir muhim yoʻnalish bor. Bu – xususiy mulk va tadbirkorlikni yanada rivojlantirish va ularning ta’sirchan himoyasini ta’minlashdir. 


Tadbirkorlar bilan shaxsan uchrashishga sizlarga nima xalaqit beradi? Albatta, bu uchrashuvlarda sizlarga yoqmaydigan savollar berilishi tabiiy. 
Tadbirkorlar bilan boʻlib oʻtgan uchrashuvlarda shaxsan oʻzim shunga qattiq ishonch hosil qildimki, bunday savollarni berishga ularning toʻliq va qonuniy huquqi bor. 


Bu huquqni ular turli ma’lumotnoma, ruxsatnoma va sertifikatlar, kredit olishda necha kunlar navbatda turish, noqonuniy tekshiruvlar, boy berilgan iqtisodiy va moliyaviy foyda hisobidan qoʻlga kiritgan. 


Shu bilan birga, tadbirkorlarning koʻpchiligi haqiqiy fuqarolik pozitsiyasida turib, yetim bolalar va nochor oilalarga, mahallalar va ijtimoiy soha muassasalariga begʻaraz yordam bermoqda. 


Buning evaziga ular nima olyapti? Birinchisi – faqat qoʻrquv, yana tekshirishni va siquvga olishni boshlashadi, erkin mehnat qilishga, oilamni, bola-chaqamni boqishga yana imkoniyat bermaydi, degan qoʻrquv. Shu sababli ular oʻz ishida kamchiligi va qonunbuzarlik holati boʻlmasa ham turli darajadagi amaldorlar bilan «kelishib olishga» majbur boʻlmoqda. 


O‘ylaymanki, bularning barchasidan siz, Rustam Sodiqovich, tanqidiy xulosa chiqarasiz va joriy yil yakuni boʻyicha hukumat majlisida real natijalar bilan hisobot berasiz. 


Hurmatli doʻstlar! 
2016-yilda qishloq xoʻjaligida iqtisodiy islohotlarni va tarkibiy oʻzgarishlarni yanada chuqurlashtirish boʻyicha tizimli ishlar davom ettirildi. 


Shu bilan birga, 2016-yil uchun belgilangan prognoz koʻrsatkichlar va ustuvor vazifalarni bajarishni ta’minlamagan ayrim rahbarlarga bugun hukumat majlisida alohida baho berishni zarur, deb hisoblayman. 
Birinchi – bu yer maydonlarini optimallashtirishdagi kamchiliklar. Toshkent, Namangan, Jizzax, Surxondaryo va Qashqadaryo viloyatlarida bu jarayon talab darajasida oʻtkazilmagan. 


Xalq deputatlari tuman Kengashlari tomonidan fermer xoʻjaliklarini tashkil etish boʻyicha nomzodlar tanlashda jiddiy xatolarga yoʻl qoʻyilgan. 
Ikkinchi – ayrim fermer xoʻjaliklari yetarlicha aylanma mablagʻlar, zarur texnika va boshqa moddiy-texnik resurslarga ega emas. Bu qishloq xoʻjaligi ekinlarining hosildorligiga, shartnoma majburiyatlari bajarilishiga va fermer xoʻjaliklarining rentabelligiga salbiy ta’sir koʻrsatmoqda. 
Uchinchi – ishlar yetarli darajada tashkil etilmagani va ayrim rahbarlarning, jumladan, Surxondaryo, Sirdaryo, Jizzax va Buxoro viloyatlari sobiq hokimlarining shaxsiy mas’uliyatsizligi sababli bir qator tumanlar va fermer xoʻjaliklarida kutilgan darajada paxta hosili olinmadi. 


Kosonsoy, Angor, Muzrabot, Qiziriq, Sherobod, Quyichirchiq, Qoʻshtepa tumanlarida paxta sotish boʻyicha shartnoma majburiyatlari 60-65 foiz darajasida qolib ketgan. Zarbdor, Paxtakor, Arnasoy, Mirzaobod, Xovos, Sardoba, Guliston, Chust va Bekobod tumanlarida davlat zaxirasi uchun gʻalla yetkazib berish majburiyatlari bajarilmagan. 
Ana shu faktlarning har biri boʻyicha majlis bayonida prinsipial va qat’iy baho berish zarur. 


2017-yilda Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi, kompaniyalar va boshqa idoralar, shuningdek, barcha boʻgʻindagi hokimliklar quyidagi strategik muhim vazifalarni amalga oshirishi shart: 
birinchi – ekin maydonlari va ekinlar tarkibini optimallashtirish, ilgʻor agrotexnologiyalarni joriy etish va hosildorlikni oshirish, meva-sabzavot va uzum yetishtirishni koʻpaytirish; 
ikkinchi – fermer xoʻjaliklarining moliyaviy-iqtisodiy holatini mustahkamlash. Oxirgi 10-yil mobaynida mineral oʻgʻitlar, yoqilgʻi-moylash materiallari va urugʻlik narxining oʻsishi bilan paxta xomashyosi va gʻallani xarid qilish narxlari oʻsishi oʻrtasida keskin farq borligi kuzatilmoqda; 
uchinchi – oʻtgan yillarda Moliya vazirligi va uning huzuridagi Jamgʻarma rahbariyati tomonidan shakllantirilgan, agrotexnika tadbirlarini moliyalashtirishda ijobiy natija bermayotgan va mutlaqo chala tizimga barham berish zarur. 


Necha yildan beri savol beraman: agarki qishloq xoʻjaligi mas’uliyatsizlarcha yondashuv asosida moliyalashtiriladigan boʻlsa, davlat xaridi uchun mahsulotni qanday yetishtirish mumkin? Bu savolga haligacha aniq javob yoʻq. Nima sababdan? 


Joriy yilning 1-yanvar holatiga koʻra, Jamgʻarma tomonidan fermer xoʻjaliklariga 300 milliard soʻm mablagʻ toʻlab berilmagan. Tabiiy savol tugʻiladi: agar fermer davlat oldida oʻz majburiyatini bajargan boʻlsa, nega davlat va uning ba’zi bir rahbar xodimlari bu masalaga befarq va bee’tibor munosabatda boʻlmoqda? Kim bunga mas’ul? Kim shaxsan javob berishi zarur va shart? 
toʻrtinchi – oxirgi yillarda agrosanoat kompleksida tashkil etilgan yangi boshqaruv organlari faoliyatidagi bir qator muammolarni bartaraf etish yuzasidan qat’iy choralar koʻrishimiz zarur. 


Eng avvalo, bu oʻrinda gap «O‘zpaxtasanoateksport» kompaniyasi (A.Kamolov) va uning tarkibiga kiruvchi «O‘zpaxtasanoat» (Ya.Xidirov), «O‘zpaxtaeksport» (J.Qodirov) va «O‘zpaxtayogʻ» (V.Joʻrayev) aksiyadorlik jamiyatlari toʻgʻrisida boryapti. 


Ushbu tarmoqlarni modernizatsiya qilish va investitsiya loyihalarini amalga oshirish, jumladan, paxta xomashyosini qayta ishlash boʻyicha markazlarni tashkil etish boʻyicha ishlar oʻta qoniqarsiz yoʻlga qoʻyilgan. 


«O‘zbekoziqovqat-xolding» kompaniyasi rahbarlari O.Rustamov va A.Salimovga savollar toʻplanib qolmoqda. Meva-sabzavotni qayta ishlash darajasi 20 foizga ham yetmaydi. Yangi texnologiya va standartlar oʻta sustkashlik bilan joriy etilmoqda. 


Qoʻshma korxonalarda ishlab chiqarish hajmi keskin pasaygan. Ana shu rahbarlarga nisbatan vaqt va ishonch zaxirasi tez vaqt ichida nihoyasiga yetadi. Ular bundan xulosa chiqarishi zarur. 


«O‘zbekengilsanoat» aksiyadorlik jamiyati rahbari I.Haydarov, «O‘zvinosanoat-xolding» –