O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING “O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI FUQARO AVIATSIYASINING HAVO KEMALARI EKIPAJ A’ZOLARINING ISh VAQTI VA DAM OLISh VAQTINI NORMALAShTIRISh” AVIATSIYA QOIDALARINI (O‘zR AQ-94) TASDIQLASh TO‘G‘RISIDA

O‘zbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasining faoliyatini tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatlarni IKAOning standartlari va tavsiyalarini inobatga olgan holda takomillashtirish maqsadida buyuraman:
 1. O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasining havo kemalari ekipaj a’zolarining ish vaqti va dam olish vaqtini normalashtirish” aviatsiya qoidalari (O‘zR AQ-94) ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. Mazkur buyruq O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan kundan boshlab o‘n kun o‘tgandan keyin kuchga kiradi.
 Mazkur Qoidalar Halqaro fuqaro aviatsiyasi to‘g‘risidagi Konvensiyaning (Chikago, 1944-yil 7-dekabr) 6-ilovasi va O‘zbekiston Respublikasining Havo kodeksiga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasining havo kemalari ekipaj a’zolarining ish vaqti va dam olish vaqtini normallashtirish tartibini belgilaydi.
 1. Ushbu Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalar ishlatiladi:
 asosiy ekipaj — parvoz topshirig‘ini bajarish uchun qo‘shimcha ekipaj a’zolarisiz, shuningdek parvoz topshirig‘i aerodrom mashqlari yoki o‘quv parvozlarini nazarda tutsa, mashq qiluvchi ekipaj a’zolarisiz tayinlangan ekipaj tarkibi;
 bazaviy aeroport (baza) — ekipaj a’zolarining doimiy ishlaydigan aeroporti;
 bazaviy vaqt — bazaviy aeroport joylashgan joy yoki ekipaj a’zolari 72 soat va undan ortiq vaqt turgan boshqa aeroport uchun hisoblanadigan vaqt; 
 bortkuzatuvchilar brigadasining ko‘paytirilgan tarkibi — me’yoridan ortiq parvozdagi xizmat vazifalarini bajarishda mustahkam ishlash qobiliyatini saqlash uchun parvozdagi brigada a’zolariga dam berish maqsadida brigada a’zolari sonining ko‘paytirilgan bortkuzatuvchilar brigadasi;
 dam olish vaqti — ekipaj a’zolarining xizmat vazifalarini bajarish davridan so‘ng va/yoki bajarish davridan oldin xizmat vazifalarini bajarishdan ozod qilingan uzluksiz va ma’lum vaqt davri;
 zaxirada navbatchilik vaqti — ekipaj a’zolari parvoz topshirig‘ini bajarish uchun doimiy tayyorlikda bo‘ladigan vaqt;
 zaxiradagi navbatchilik — ekipaj a’zosi parvozga doimiy tayyorgarlikda bo‘lish maqsadida profilaktoriyda, mehmonxonada, maxsus jihozlangan xonada, shuningdek ekspluatant ruxsati bilan uy sharoitlarida navbatchilik qilish;
 ish vaqtining jamlangan hisobi — jamlash usuli bilan hisob vaqt davri (24 soat, hafta, oy) uchun ekipaj a’zolarining ish vaqtini faktik hisobi;
 ko‘paytirilgan parvoz ish vaqtining davom etishi — sutka vaqti va rejali qo‘nishlar soni hisobga olingan holda uzluksiz 24 soatlik davr mobaynida to‘liq ko‘paytirilmagan (kuchaytirilmagan) ekipaj a’zolarining ushbu Qoidalarda belgilangan ko‘paytirilgan parvoz ish vaqtining davom etishi;
 me’yordan ortiq parvoz — parvoz ish vaqtini normal davom etishidan ko‘proq davom etuvchi parvoz (yoki reys bo‘yicha parvozlar seriyasi);
 me’yordan ortiq parvozdagi ekipaj a’zosining ishdagi tanaffusi — uzun muddatli parvozni xavfsizligini ta’minlanishini va sog‘liq saqlanishini ko‘zlab, organizm psixofiziologik funksiyalarini va professional faoliyatini lozim darajada saqlash uchun qisqa muddatli dam olish maqsadida me’yoridan ortiq parvozdagi ekipaj a’zosi xizmat vazifalarini bajarishdan ozod etiladigan vaqt davri; 
 oraliq aeroport — parvozni bajarish vaqtida HK qo‘nishi rejalashtirilgan oraliq aeroport;
 oraliq yoki yakuniy aeroportda to‘xtab turish vaqti — havo kemasi (keyingi o‘rinlarda HK deb yuritiladi) qo‘nganidan keyin dvigatelning o‘chirgan vaqtidan boshlab parvozni davom ettirish yoki boshqa parvozni amalga oshirish uchun dvigatelni harakatga keltirishgacha bo‘lgan vaqt;
 oxirgi aeroport — parvozlar tugaydigan aeroport; 
 parvoz vaqti — parvozdan oldin HK dvigatelini harakatga keltirishdan boshlab qo‘ngandan keyin oxirgi HK dvigatelini o‘chirishgacha hisoblangan ekipaj a’zolarining parvoz ish vaqtining bir qismi;
 parvoz vaqtining yillik me’yori — kalendar yildagi ekipaj a’zolari parvoz vaqtining yig‘indisi bo‘yicha ushbu Qoidalarda belgilangan cheklov;
 parvoz vaqtining oylik me’yori — kalendar oydagi ekipaj a’zolari parvoz vaqtining yig‘indisi bo‘yicha ushbu Qoidalarda belgilangan cheklov;
 parvoz ish vaqtining maksimal davomiyligi — maksimal ekipaj tarkibi uchun sutkalar vaqti va rejali qo‘nishlar soni hisobga olingan uzluksiz 24 soatlik davrdagi mazkur Qoidalarda belgilangan parvoz ish vaqtining yo‘l qo‘yilgan davomiyligi;
 parvoz ish vaqtining normal davom etishi — minimal ekipaj tarkibi uchun sutkalar vaqti va rejali qo‘nishlar soni hisobga olingan uzluksiz 24 soatlik davrdagi mazkur Qoidalarda belgilangan parvoz ish vaqtining davomiyligi; 
 parvoz oldidan tayyorlanish vaqti — barcha ekipaj a’zolarining parvoz uchun kelgan vaqtidan boshlab HK dvigatellarini parvoz oldidan harakatga keltirishgacha bo‘lgan uzluksiz vaqtning bir qismi; 
 parvozdan keyin dam olish vaqti — sog‘liqni saqlash va keyingi parvozlarda xavfsizlikni ta’minlashni ko‘zlab, o‘ta charchash va kasalliklarning rivojlanishini profilaktika qilish maqsadida organizmning psixofiziologik funksiyalarini tiklash uchun ekspluatant tomonidan ekipaj a’zolariga parvoz topshirig‘i bajarilganidan so‘ng beriladigan uzluksiz davom etuvchi vaqtning bir qismi;
 parvozdan keyingi ish vaqti — HK dvigatellari o‘chirilganidan boshlab ekipaj a’zolarining parvozdan keyingi ishlarni tugatishigacha bo‘lgan uzluksiz vaqtning bir qismi;
 parvozlar oralig‘idagi dam olish vaqti — har kungi parvozlarni bajarish vaqtida dam olish uchun ekipaj a’zolariga ekspluatant tomonidan beriladigan uzluksiz vaqtning bir qismi;
 parvozning rejalashtirilmagan holatlari — parvoz topshiriqlarini bajarishda parvoz ish vaqtiga va dam olish vaqtiga ta’sir qiluvchi parvoz rejasida nazarda tutilmagan vaziyat yoki holatlar;
 reglamentlangan tanaffus — ekipaj a’zolarining ishlash qobiliyatini tiklash maqsadida, me’yordan ortiq parvozlarda, shuningdek maxsus aviatsiya ishlarini (keyingi o‘rinlarda MAI deb yuritiladi) o‘tkazishdagi parvozlar oralig‘ida ekipaj a’zolari dam olishi uchun tanaffus; 
 toliqish — ekipaj a’zosining HKni xavfsiz boshqarish yoki xizmat vazifalarini bajarish qobiliyati va faolligining susayishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan uyqusizlik yoki uzoq davom etgan hushyorligi va/yoki jismoniy faoliyati natijasida jismoniy yoki aqliy ishlash faoliyati susayishining fiziologik holati;
 tungi (kunduzgi) parvoz vaqti — ekipaj a’zolari quyosh botgandan (chiqqandan) quyosh chiqishigacha (botishigacha) parvozni bajaradigan vaqt davri;
 uchishga oid ikki tarkibli ekipaj — qisqa muddatli dam olish va o‘z kuchini tiklash uchun me’yoridan ortiq parvozdagi ekipajning har bir a’zosiga tanaffus taqdim etilishi mumkin bo‘lgan bir parvoz topshiriqli ekipaj a’zolarining ko‘paytirilgan parvoz tarkibi;
 xizmat vazifalari — ekspluatantning ko‘rsatmasi bo‘yicha ekipaj a’zosi bajarishi shart bo‘lgan har qanday vazifa, shu jumladan parvoz majburiyatlari, ma’muriy ish, tayyorgarlik, xizmat vazifasini bajaradigan joyga ko‘chish va zaxirada bo‘lish, agar ular toliqishga olib keladigan bo‘lsa;
 ekipaj a’zolarining ko‘paytirilgan parvoz tarkibi — me’yoridan ortiq parvozda mustahkam ishlash qobiliyatini saqlash maqsadida ekipaj a’zosi (a’zolari)ga qisqa muddatli dam olish uchun ishdan tanaffus berish maqsadida bir yoki undan ko‘p a’zoga ko‘paytirilgan ekipaj a’zolarining tarkibi; 
 ekipajning minimal tarkibi — parvoz ekspluatatsiyasi bo‘yicha qo‘llanmada (keyingi o‘rinlarda PEQ deb yuritiladi) belgilangan ekipaj tarkibi;
 ekipajning standart kuni — ekipaj a’zolarini doimiy bazalashgan yoki vaqtincha yashab turgan joyda yashash muddati 3 sutkadan ortiq (shu jumladan ketma-ket 3 tun)ni tashkil qilgan joydagi soat poyasining 6 soat 00 daqiqadan 22 soat 00 daqiqagacha bo‘lgan vaqt oralig‘i;
 ekipajning standart tuni — ekipaj a’zolarini doimiy bazalashgan yoki vaqtincha yashab turgan joyda yashash muddati 3 sutkadan ortiq (shu jumladan ketma-ket 3 tun)ni tashkil qilgan joydagi joriy sutkaning soat poyasi 22 soat 00 daqiqadan keyingi sutkaning 6 soat 00 daqiqagacha bo‘lgan vaqt oralig‘i;
 estafetada bo‘lish vaqti — ekipaj a’zolari bazaviy aeroportdan ajralgan holda talab qilinadigan joyda parvozlarni davom ettirish maqsadida boshqa ekipajni almashtirishi uchun uzluksiz vaqtning bir qismi;
 estafetali qatnov — oraliqdagi yoki oxirgi aeroportda HKni bir ekipajdan boshqa ekipajga topshirish amalga oshiriladigan reys.
 qo‘nishlarsiz transkenglik parvoz — shimoliy (66 darajadagi shimoliy kenglik) va janubiy (66 darajadagi janubiy kenglik) kengliklarni kesib o‘tuvchi parvoz;
 qo‘nishlarsiz transmeridian parvoz — besh va undan ortiq soat poyaslarini kesib o‘tuvchi parvoz; 
 havo kemasining katta komandiri — ekipajni kattasi qilib tayinlangan va parvoz topshirig‘ining “HKK” grafasida birinchi bo‘lib yozilgan, instruktorlik ishlarini bajarish ruxsatiga ega bo‘lgan ko‘paytirilgan (kuchaytirilgan) ekipaj tarkibidagi HK komandirlarining (keyingi o‘rinlarda HKK deb yuritiladi) ikkitasidan biri.
 2. Ekspluatant ish vaqti, parvoz vaqti, parvoz ish vaqti va dam olish vaqtining me’yorlarini Aviatsiya ma’muriyati tomonidan belgilangan qoidalarni inobatga olgan holda belgilaydi. Mazkur me’yorlar ekspluatant tomonidan ekipaj a’zolarining toliqishini nazorat qilishga imkoniyat beradi va Parvozlarni bajarish bo‘yicha qo‘llanmaga (keyingi o‘rinlarda PBQ deb yuritiladi) kiritiladi.
 3. Belgilangan me’yorlardan chetga chiqish zarurati tug‘ilgan holatlarda ekspluatant bunday chetga chiqishlarni amalga oshirishga yo‘l qo‘yuvchi vosita va uslublarni belgilab beradi. Bunda parvoz xavfsizligining ekvivalentlik darajasi ta’minlanadi, vosita va uslublar esa O‘zbekiston Respublikasi Parvozlar xavfsizligini nazorat qilish davlat inspeksiyasi bilan kelishiladi.
 4. Ekspluatant ekipajning har bir a’zosi bo‘yicha ish vaqti, parvoz vaqti, parvoz ish vaqti va dam olish vaqt davri hisobini olib boradi. Hisob uchun foydalaniladigan hujjatlarning shakllari ekspluatant tomonidan ishlab chiqiladi va PBQga kiritiladi hamda quyidagi ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi: har bir hisob davrining boshlanishi va oxiri, shuningdek har bir hisob davrining davomiyligi va jamlanma natijalari.
 5. Ekspluatantga parvoz xavfsizligiga salbiy ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan darajagacha ekipaj a’zosining toliqqanligi ma’lum bo‘lsa yoki taxmin qilsa, ekipaj a’zosiga HQni ekspluatatsiya qilishga topshiriq bermasligi lozim. 
 6. Ekipaj a’zosi parvoz xavfsizligiga salbiy ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan darajagacha toliqqanda o‘z vazifalarini bajarmasligi kerak.
 7. Ekipaj a’zosi dam olish uchun qilingan sharoitlardan unumli foydalanishi, shuningdek o‘zining dam olish vaqtini shunday rejalashtirib o‘tkazishi kerakki, to‘laqonli kuch tiklanishi ta’minlansin. Ekipaj a’zosi tegishli dam olishdan keyin, lozim bo‘lgan holatda xizmat vazifasini bajarishga yetib kelishi kerak.
 8. Ekipaj a’zosi o‘zining ish vaqti, parvoz vaqti, parvoz ish vaqti va dam olish vaqti shaxsiy hisobini yuritishi lozim.
 9. Ekipaj a’zosining ish vaqti yerdagi ish vaqti va parvozdagi ish vaqti yig‘indisidan jamlanadi.
 11. Ekipaj a’zolari uchun ish vaqtining jamlangan hisobi qo‘llaniladi. 
 12. Ekipaj a’zolarining yerdagi ish vaqti quyidagilarni o‘z ichiga oladi: 
 bo‘linmalarda ishlash vaqti (parvozlarga oldindan tayyorlanish, parvozlarni tahlil qilish, hujjatlarni o‘rganish, professional mashg‘ulotlar, trenajyorlarda ishlash, bilimlarni sinash, parvoz va xizmat hujjatlarini rasmiylashtirish va boshqalar);
 malaka oshirish kurslarida o‘qish vaqti;
 tibbiy-uchish ekspert komissiyasidan o‘tish vaqti;
 zaxirada navbatchilik qilish vaqti;
 oraliq yoki oxirgi aeroportdagi ekipaj a’zolari almashinuvi estafetasida bo‘lish vaqti;
 bazaviy aeroportda HKga yuk ortish va tushirish vaqti (xizmat ko‘rsatuvchi xodimlar — bortoperatorlar va bortkuzatuvchilar uchun);
 parvoz topshirig‘ini bajarish bilan bog‘liq bo‘lmagan yerda bajariladigan boshqa ishlarni bajarish vaqti.
 13. Ekipaj a’zolarining yerdagi ish vaqti ekspluatant tomonidan belgilanadigan tartibda reglament qilinadi. Bunda ekipaj a’zolarining yerdagi ish vaqti parvoz ish vaqtiga kiritilmaydi. 
 14. Zaxiradagi navbatchilik 24 soatdan oshmasligi kerak. Ekspluatant ekipaj a’zolarini dam olish uchun zarur sharoitga ega bo‘lgan xonalarga joylashtirishni ta’minlaydi (agar navbatchilik uy sharoitida o‘tmasa). Zaxiradagi navbatchilikning haqiqiy vaqti ekspluatant tomonidan belgilangan tartib bo‘yicha hisob davri uchun ish vaqtiga kiritiladi, lekin ekipaj a’zosi parvozni bajarish uchun zaxiradan chaqirib olingan bo‘lsa, parvoz ish vaqtiga kiritilmaydi.
 15. Aeroportlarda ekipaj almashinuv estafetasida bo‘lgan vaqt, berilgan dam olish kunlari bundan mustasno, agar ular berilgan bo‘lsa, ekspluatant tomonidan belgilangan tartibda hisob davri uchun ish vaqtiga kiritiladi. Ushbu vaqt parvoz ish vaqtiga kiritilmaydi.
 16. Parvoz ish vaqti ekipaj a’zosining reja bo‘yicha parvoz oldi tayyorgarlikka yetib kelgan vaqtidan boshlanadi va parvozdan keyingi ishlar tamom bo‘lganidan keyin tugallanadi.
 17. Ekipajning parvoz ish vaqti o‘z ichiga quyidagilarni oladi:
 parvoz oldi tayyorgarligi vaqti;
 parvoz vaqti;
 oraliq (oxirgi) aeroportda ekipaj almashinuvisiz to‘xtab turish vaqti;
 parvozdan keyingi ish vaqti;
 ekipaj a’zolariga to‘la dam olish vaqti berilmagan bo‘lsa, boshlang‘ich, oraliq va oxirgi aeroportlardagi rejadagi uchish vaqtidan kechiktirilgan vaqt;
 xizmat topshirig‘i bo‘yicha yo‘lovchi sifatida uchish vaqtining 50 foizi;
 parvoz amalga oshirilmagan hollarda HK dvigatellari va tizimlarini yoqish, isitish, ishlatib ko‘rish vaqt davri;
 oraliqdagi va oxirgi aeroportlarda ekipaj a’zolari ishtirokida HKga yuk ortish va tushirish vaqti;
 18. Parvoz oldi tayyorgarlik vaqti HK aniq turining ekipaj a’zolarini ish texnologiyasining o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga olib, ekipaj a’zolari tarkibiga bog‘liq holda me’yorlanadi hamda bazaviy aeroportda va ekipaj almashinuv aeroportida 1 soatdan kam bo‘lmasligi, shuningdek ekipaj almashinuvisiz oraliq va oxirgi aeroportlarda 30 daqiqadan kam bo‘lmasligi lozim.
 19. Qatnov kechiktirilgan hollarda ekipaj a’zolariga dam olish uchun lozim bo‘lgan sharoitlar yaratilmagan taqdirda, uchishni kutish vaqti parvoz vaqtiga to‘liq kiritiladi.
 20. Sutka vaqti (baza vaqti bo‘yicha), ekipajning tarkibi va rejali qo‘nishlarning soniga bog‘liq holda uzluksiz 24 soatlik davr mobaynida HK ekipaj a’zolari uchun normal, ko‘paytirilgan va maksimal parvoz ish vaqti davomiyligi ushbu Qoidalarga 1-ilovaga muvofiq belgilanadi.
 21. Ko‘paytirilgan yoki uchishga oid ikki tarkibli ekipaj tomonidan parvozlarining bajarilishida parvoz topshirig‘ini bajarishga sarflangan parvoz ish vaqti ekipajning barcha a’zolariga to‘liq hisoblanadi. 
 22. Ekipaj a’zolarining parvozdan keyingi ish vaqti HKning turiga qarab ekspluatant tomonidan tasdiqlanadi va bu vaqt 30 daqiqadan kam bo‘lmasligi lozim.
 23. Parvoz topshirig‘ini bajarish joyiga yoki parvozdan keyin dam olish joyiga (parvoz topshirig‘i tugaganidan keyin) xizmat vazifasini bajarish bo‘yicha yo‘lovchi sifatida uchib borgan ekipaj a’zosiga uchishga sarflangan parvoz vaqtining 50 foizi hisoblanadi. Parvoz topshirig‘ini bajarish joyiga uchib borgandan keyin ekipaj a’zolari parvoz ish vaqtining sutkalik me’yorining qolgan qismi chegarasida (uchib borish hisobga olingan holda) dam olmasdan parvoz topshirig‘ini bajarishga kirishishi mumkin. Agar ekipaj a’zolarining parvoz ish vaqti (uchib borish hisobga olingan holda) ruxsat etilgan sutkalik me’yordan oshmagan bo‘lsa, ekipaj a’zolari parvoz bajarilishi bilan parvozdan keyin dam olish joyiga uchib borishi mumkin. Agar qolgan parvoz ish vaqti parvoz topshirig‘ini bajarish yoki parvozdan keyin dam olish joyiga uchib borish uchun yetarli bo‘lmasa, ekipaj a’zolariga uxlash uchun sharoit yaratilib, kamida 12 soat davomida dam olgandan keyin parvoz topshirig‘ini bajarish yoki parvozdan keyin dam olish joyiga uchib borishi mumkin.
 24. Parvozni bajarish vaqtida ekipaj a’zolarining parvoz ish vaqti uzilishi 4 soatdan oshib ketsa, (jadval bo‘yicha uzoq to‘xtab turishi, parvoz ushlanishi, kunduzgi dam olish vaqti bilan ish kuni va boshqalar) bunday tanaffuslar vaqti, (parvozdan keyingi ishlar tugagandan keyin parvoz oldi tayyorgarligi boshlanguncha) agar ekipaj a’zolarining hammasi xonalarga joylashtirilib, to‘liq dam olish imkoniyatlari bilan ta’minlangan bo‘lsalar, parvoz ish vaqtiga kiritilmaydi. Parvozlar orasidagi 4 soatdan kam bo‘lgan tanaffus, dam olish sharoitidan qat’i nazar, to‘liq dam olish vaqti deb hisoblanmaydi va ekipajning parvoz ish vaqtiga qo‘shib hisoblanadi. 
 25. HK to‘xtab turgan vaqtda ekipaj a’zolarining ovqatlanish vaqti parvozning ish vaqtiga kiritilmaydi. Ekipaj a’zolariga ovqatlanish uchun tanaffusning davom etishi 0,5 soatdan kam va 3 soatdan ko‘p bo‘lmagan vaqt belgilanadi.
 26. O‘quv va/yoki mashq aerodrom parvozlarini bajarishda ekipajning parvoz ish vaqti 10 soatdan oshmasligi kerak. Bunday parvozlar bajarilishining tartib va shartlari ekspluatant tomonidan belgilanadi, bunda qo‘nishga kirishning soni 25 tadan oshmasligi, qo‘nish esa 12 tadan ortiq bo‘lmasligi kerak.
 27. Aviatsiya kimyoviy ishlarni (keyingi o‘rinlarda AKI deb yuritiladi) va MAI bajarishda ekipaj a’zolarining parvoz ish vaqti kuniga 12 soatdan oshmasligi, kunduzgi dam olish bilan bo‘lgan (ertalabki parvoz va tungi parvoz) ish kunida ekipaj a’zolarining parvoz jami ish vaqtining davom etishi kuniga 10 soatdan oshmasligi kerak. Ekipaj a’zolari dam olish uchun chastota va reglamentlangan tanaffuslar vaqti MAI ning har bir turi uchun ekspluatantning PBQ bilan belgilanadi.
 Bunday reglamentlangan tanaffuslarning vaqti ekipaj a’zolarining parvoz ish vaqti davomiyligi jamlanmasiga kiritiladi.
 Ekipaj a’zolariga to‘liq dam olish vaqti berilsa, ertalabki parvozlar va kechki parvozlar orasidagi tanaffus (4 soatdan ko‘p davrga) har kungi parvoz ish vaqti davomiyligi jamlanmasiga kiritilmaydi.
 28. Ishlab chiqarish zarurati bo‘lganda parvozlar ko‘paytirilgan yoki ikki tarkibli ekipaj tomonidan parvoz ish vaqtining davomiylik me’yori muddati 2 va 4 soatga oshgan holda bajarilishi mumkin. Ko‘paytirilgan yoki ikki tarkibli ekipaj tomonidan ishlarni bajarish tartibi va shartlari ekspluatant tomonidan aviaxodimlar kasaba uyushmasi bilan kelishilgan holda belgilanadi va PBQga kiritiladi.
 Ekipaj a’zolarining borish va kelish yo‘nalishlaridagi me’yordan ortiq parvozlari, transmeridian, transkenglikdagi qo‘nishsiz parvozlari 7 kun davomida 1-martadan oshmagan holda va 30 kalendar kun davomida 2-martadan oshmagan holda (14 soatgacha parvoz ish vaqti bilan me’yoridan oshgan parvozlar uchun 30 kalendar kuni davomida 4-martadan oshmagan holda) rejalashtirilishi mumkin.
 29. Ekipajga ketma-ket ikkita standart tunli parvoz rejalashtirishga ruxsat etilmaydi.
 30. Ekipaj a’zolarining hisob davrida HKning turlari bo‘yicha parvoz vaqti davomiyligi me’yorlari mazkur Qoidalarga 2-ilovaga binoan belgilanadi. 
 31. HKlari ekipaj a’zolari uchun parvoz vaqti uchish kuni bo‘yicha me’yorlanmaydi, chunki ularning parvoz ish vaqti uzluksiz 24 soat hisob davri mobaynida me’yorlanadi.
 32. AKI va MAI ishlarini bajaruvchi HK ekipaj a’zolari uchun parvoz ish vaqti uchish kuni bo‘yicha me’yorlanishidan tashqari ekspluatant PBQda qo‘shimcha ravishda aniq ish turi uchun bitta parvozning vaqti, parvozlar soni va uchish kuniga parvoz vaqti me’yorlanadi. 
 33. Ishlab chiqarish zarurati bo‘lganda, uchish otryadi shifokorining ijobiy xulosasi bo‘lganda, ekipaj a’zosiga uning yozma ravishda bergan roziligi bilan parvoz vaqti jamlanmasi oyiga me’yordan 25 foiz ortiq, lekin yiliga 3 oydan ko‘p bo‘lmagan va ketma-ket 2 oydan ko‘p bo‘lmagan miqdorda oshirilishi mumkin.
 Parvoz vaqtining yillik me’yori oshirilmaydi. 
 34. Oylik parvoz vaqti me’yorining ko‘payishiga quyidagi hollarda yo‘l qo‘yiladi:
 transmeridian, transkenglik qo‘nishsiz parvozlarda — 8% dan ortiq bo‘lmagan;
 boshqa parvozlarda — ko‘pi bilan 5% dan ortiq bo‘lmagan;
 AXIda — ko‘pi bilan 4% dan ortiq bo‘lmagan.
 35. Bir necha turdagi HKlardagi parvozlarni bajarishda ekipaj a’zolari uchun parvoz vaqtining oylik va yillik me’yorlari HKning tegishli turlariga mutanosib parvoz vaqtining me’yori bilan belgilanadi.
 36. Ko‘paytirilgan ekipaj tarkibi bilan parvozlarni bajarishda ekipajning har bir a’zosiga parvoz vaqtida faqat o‘zining ish joyida bo‘lgan va ekipaj a’zosi vazifalarini bajargan vaqti hisoblanadi.
 Ishdagi parvozda berilgan tanaffus vaqti ekipaj a’zosining parvoz vaqti bo‘lib hisoblanmaydi. Bunday parvozlarda ekipaj a’zolarining parvoz vaqtining hisob tartibi ekspluatant tomonidan belgilanadi va PBQga kiritiladi.
 37. HK ekipaj a’zolarining dam olish turlari quyidagicha belgilanadi:
 parvozlar oralig‘ida bazaviy aeroportda dam olish;
 parvozlarni bajarishda bazaviy aeroport tashqarisida dam olish;
 me’yordan ortiq bo‘lgan parvozlarda dam olish uchun tanaffus;
 har haftada dam olish (dam olish kunlari);
 38. Ekipaj a’zosi parvozdan keyingi 24 soat dam olgandan keyin 48 soatdan kam bo‘lmagan dam olish vaqti beriladigan bo‘lsa, ekipajning parvozdan keyingi dam olish vaqti uning jadval bo‘yicha dam olish kuni bilan uyg‘unlashtirishga ruxsat beriladi. 
 39. 12 soat davom etgan ish vaqtida ekipaj a’zolarining parvozlar oralig‘idagi dam olish vaqti 12 soatdan kam bo‘lmasligi (agar parvoz ish vaqtining yarmidan ko‘pi ekipajning standart kuniga to‘g‘ri kelsa) va 24 soatdan kam bo‘lmasligi kerak (agar parvoz ish vaqtining yarmidan ko‘pi ekipajning standart tuniga to‘g‘ri kelsa).
 Qatnovlar orasidagi dam olish parvoz topshirig‘ini bevosita bajarib bo‘lingandan keyin beriladi.
 40. Parvoz ish vaqti ko‘paytirilgan va maksimal bo‘lgan parvozlarni bajarishda ekipaj a’zolariga parvozlarning orasida 36 soatdan kam bo‘lmagan parvozlararo dam olish ko‘rinishida interval beriladi. 
 41. Transmeridian va transkenglik parvozlarni bajarishda ekipaj a’zolarining dam olish vaqtlari quyidagilardan iborat bo‘lishi kerak:
 parvoz ish vaqti davomiyligi me’yori bo‘lgan parvozlardan keyin kamida 24 soat;
 parvoz ish vaqti ko‘paytirilgan va maksimal bo‘lgan parvozlardan keyin kamida 48 soat.
 42. Oraliqdagi va oxirgi aeroportlarda, ekipaj almashish va ekipaj almashmasdan parvozlarni bajarishda ekipaj a’zolariga dam olish sutka vaqti hisobga olinmagan holda beriladi. Dam olish oldingi parvoz ish vaqtiga bog‘liq bo‘ladi hamda quyidagilardan iborat bo‘lishi kerak:
 oldingi parvoz ish vaqti me’yor bo‘yicha 12 soatgacha davom etgan bo‘lsa — kamida 12 soat;
 parvoz ish vaqti ko‘paytirilgan va maksimal bo‘lgan, shuningdek transmeridian yoki qo‘nishlarsiz transkenglik parvozlarni bajarishda kamida 24 soat.
 43. Agar ekipaj xizmat topshirig‘i bo‘yicha yo‘lovchi sifatida uchib o‘tgan bo‘lsa va unga parvoz topshirig‘ini bajarish uchun qolgan parvoz vaqti yetmasa, parvoz 12 soatdan kam bo‘lmagan, uxlash uchun sharoit yaratilgan dam olishdan keyin bajarilishi mumkin.
 44. Me’yordan ortiq parvozlarni bajarishda parvoz xavfsizligini ta’minlash maqsadida psixologik funksiya va professional faoliyatni lozim darajada saqlash uchun ekipaj a’zolariga dam olish uchun beriladigan tanaffus vaqti to‘la dam olish vaqti hisoblanmaydi va ular parvoz vaqtidan chiqarib tashlanmaydi.
 45. Ko‘paytirilgan ekipaj uchuvchilar tarkibining a’zolariga parvozda beriladigan tanaffuslar navbatini katta HKK, kuchaytirilgan bortkuzatuvchilar brigadasida esa bortkuzatuvchilar brigadasi boshlig‘i tartibga soladi.
 46. Ekipaj uchuvchi tarkibining va bortkuzatuvchilar brigadasining har bir qo‘shimcha a’zosiga dam olish uchun joy ajratilishi lozim, shu jumladan yo‘lovchilarni tashishda HKning yo‘lovchi salonida ham ajratilishi kerak.
 47. Ekipaj a’zolariga besh kunlik ish haftasi davomida, haftada ikki kun dam olish beriladi, olti kunlik ish haftasida esa bir kun beriladi.
 48. Ekipaj a’zolariga dam olish kunlari bazaviy aeroportda, shuningdek uzoq estafetalardagi ekipaj almashinuv aeroportlarida beriladi. Estafetani kutayotgan vaqtida ekipaj a’zolariga beriladigan dam olish ekipajning parvoz topshirig‘ida ko‘rsatilishi kerak.
 49. Parvozdagi rejalashtirilmagan vaziyatlarga quyidagilar kiradi:
 turli sabablar bilan boshlang‘ich, oraliq va yakuniy aeroportlarda uchishning kechiktirilishi;
 zaxiradagi aerodromga qo‘nish;
 erda va parvozda aviatsiya texnikasining ishlamay qolishi;
 parvoz rejasining o‘zgarishiga ta’sir qiluvchi boshqa vaziyatlar.
 50. Boshlang‘ich, oraliqdagi va oxirgi aeroportlardan uchib ketishning har qanday sabablarga ko‘ra kechiktirilishi, shuningdek qatnovni tugatish uchun zaxira aerodromida qo‘ngandan keyin barcha ekipaj a’zolari og‘zaki rozilik bergan holda HKK ekipajga belgilangan parvoz vaqtini 2 soatga uzaytirishga haqlidir va bu haqda parvoz topshirig‘iga yozuv kiritadi.
 Bunday qatnov tugatilgach, ekipajning barcha a’zolariga bazaviy aeroportda parvozdan keyingi dam olish vaqti 50 foizga uzaytiriladi.
 51. Ekipaj a’zolarining oylik ish rejasi ularning oylik ishi va dam olish ekipaj a’zolariga kamida 7 kun oldin yetkaziladigan reja-jadvalida amalga oshiriladi.
 52. Ekipajning har bir a’zosi uchun ish vaqti, dam olish kunlari va ta’tilini jamlangan hisobi olib boriladi.
 53. Mazkur Qoidalar O‘zbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi, O‘zbekiston aviaxodimlari kasaba qo‘mitasi, “O‘zbekiston havo yo‘llari” milliy aviakompaniyasi bilan kelishilgan.