AQSh “Tolibon” Afg'onistonni bosib olishini avvaldan bilarmidi?

Toshkent shahridagi “Hyatt” mehmonxonasida 27 may kuni Amerika Qo'shma Shtatlarining Afg'oniston bo'yicha maxsus vakili Tomas Vest bilan uchrashuv tashkillashtirildi. “Bugun.uz” muxbiri jarayonda ishtirok etib, vakil bilan intervyu uyushtirdi.
Tomas Vest suhbat davomida Afg'onistondagi ijtimoiy va iqtisodiy inqiroz sababi, “Tolibon”ning hukumatga kelishi va amaldagi siyosati, qochoqlarni himoya qilish dasturi va inson huquqlari himoyasi borasidagi vaziyat to'g'risida savollarga javob berdi. Intervyu quyida to'liq matn shaklida beriladi.
— Afg'oniston inqirozining sababi nimada?
— Afg'onistondagi inqirozli vaziyat barchani xavotirga solmoqda. U yerda gumanitar inqiroz birinchi o'rinda turibdi. Mamlakatda oziq-ovqat, dori-darmon tanqisligi juda ham sezilarli holatda.
Afg'onistonda bir necha omillar hozirgi vaziyatni keltirib chiqardi. Bu omillardan biri hududda 30 yildan beri qurg'oqchilik hukm surayotganidir. Qolaversa, koronavirus pandemiyasi paytida vaziyat yanada yomonlashdi.
Shu bilan birga, Afg'oniston odatda xalqaro hamjamiyat yordamiga tayanadigan mamlakat hisoblanadi. “Tolibon” hukumatga kelishi chetdan keladigan yordamning sezilarli kamayishiga olib keldi.
Menimcha, hozirgi vaziyatda kim aybdor degan savolni qo'yish foyda bermaydi. Birinchidan, xalqaro hamjamiyat+“Tolibon”+avvalgi hukumat birgalikda vaziyatni yumshatish uchun nimadir qila olardi.
— AQSh “Tolibon” Afg'onistonni bosib olishini avvaldan bilarmidi?
— Biz Afg'oniston va AQSh harbiylari birgalikda kurashib, “Tolibon”ning hukumatga kelishini oldini oladi, deb rejalashtirgan edik. Afsuski, vaziyatni to'g'ri baholay olmaganmiz.
— AQSh Afg'onistonni inqirozli holatdan chiqarish uchun qanday choralar ko'rmoqda?
— Hozirda juda ham ko'p ishlarni amalga oshirishga harakat qilyapmiz. Birinchidan, 1 milliard dollarga yaqin gumanitar yordam ko'rsatildi. Ikkinchidan, Jahon banki, xalqaro Qizil xoch jamiyati va boshqa donorlar qatorida Afg'onistonga ta'lim, sog'liqni saqlash, qishloq xo'jaligi va boshqa sohalarda yordam berib kelinmoqda.
Shu bilan birga, “Tolibon” hukumati rasmiylari bilan bevosita muloqot olib boryapmiz. Fikrimizcha, qizlarning ta'lim olmasligi to'g'ri emas. Bu faqatgina Afg'onistonni yomonotliq qilishi mumkin.
— Afg'onistondan qochib ketgan, xususan, O'zbekistonga o'tgan fuqarolar uchun qanday choralar ko'rilgan?
— AQSh qochoqlar bilan ishlash bo'yicha dunyodagi eng katta donor hisoblanadi. Bizning davlat departamentida migrantlar bilan ishlaydigan alohida bo'lim mavjud. Amerika dunyoning turli davlatlari va BMT bilan birgalikda afg'on qochoqlariga tinimsiz yordam berib kelmoqda.
— AQSh “Tolibon”ga qarshi guruhlarni himoya qiladimi?
— AQSh pozitsiyasi tinchlik yo'lida harakat qilayotgan kuchlarni qo'llab-quvvatlashdan iborat. Ammo hozirgi vaziyatda qarshi kuchlarga xayrixohlik bildirmayapmiz. “Tolibon” bilan hozirda muzokaralarimiz davom etmoqda, muhokama faqatgina inson huquqlari buzilganda to'xtatilishi mumkin.
— AQSh–Afg'oniston muzokaralari to'xtagandan so'ng qo'shma shtatlar qanday yo'l tutadi?
— Hozirgi paytda muloqotni davom ettiramiz. Ammo har bir muloqotimizda o'z xavotirimizni bildirib turamiz. xususan, inson huquqlari buzilayotgani, xotin-qizlarning huquqi toptalayotganini ma'lum qilamiz.
— Amerika Afg'onistondan harbiy kuchlarni olib chiqib xato qildimi?
— AQShning 3 prezidenti: Obama, Tramp va Bayden Afg'onistonda harbiy kuchlarning butunlay qolib ketishi tarafdori bo'lmagan. Biz qachondir chiqib ketishimiz kerak edi. Ayni vaziyatda bizning vazifamiz afg'on xalqiga gumanitar yordam yuborish turishdan iborat.
Eslatib o'tamiz, Tomas Vest 27 may kuni O'zbekiston tashqi ishlar vaziri v.b. Vladimir Norov bilan uchrashgandi. Muloqot paytida Amerika tomoni O'zbekiston rahbariyati tomonidan Afg'onistonning ijtimoiy-iqtisodiy infratuzilmasini tiklash, afg'on xalqiga gumanitar va boshqa yordam ko'rsatish bo'yicha yuritilayotgan siyosatni yuqori baholagan.