Qonunchilik hujjatlarining raqobatga ta’sirini baholash metodikasini tasdiqlash to‘g‘risida

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 24-yanvardagi PQ-4126-son “O‘zbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qo‘mitasi faoliyatini tashkil etish to‘g‘risida”gi qarorining 8-bandiga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qo‘mitasi qaror qiladi:
 1. Qonunchilik hujjatlarining raqobatga ta’sirini baholash metodikasi ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. Mazkur qaror rasmiy e’lon qilingan kundan boshlab kuchga kiradi.
 O‘zbekiston Respublikasining “Raqobat to‘g‘risida”gi Qonuni va O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 24-yanvardagi PQ-4126-son “O‘zbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qo‘mitasi faoliyatini tashkil etish to‘g‘risida”gi qaroriga muvofiq O‘zbekiston Respublikasining qonunlari, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari va qarorlari, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari, vazirliklar, davlat qo‘mitalari va idoralarning normativ-huquqiy hujjatlari, mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarorlari loyihalarini (bundan buyon matnda loyihalar deb yuritiladi), shuningdek amaldagi qonunchilik hujjatlarini tovar va moliya bozoridagi raqobatga ta’sirini baholash (bundan buyon matnda raqobatga ta’sirni baholash deb yuritiladi) tartibini belgilaydi. 
 1. Mazkur Metodikada quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:
 vakolatli organ — O‘zbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qo‘mitasi;
 normativ-huquqiy hujjat — “Normativ-huquqiy hujjatlar to‘g‘risida”gi Qonunga muvofiq qabul qilingan, umum majburiy davlat ko‘rsatmalari sifatida huquqiy normalarni belgilashga, o‘zgartirishga yoki bekor qilishga qaratilgan rasmiy hujjat;
 raqobatga ta’sirni baholash — loyihalar va amaldagi qonunchilik hujjatlarining raqobatga ta’sirini baholash davlat tomonidan tartibga solinadigan ijtimoiy munosabatlarda tovar va moliya bozorlarida raqobatni bevosita yoki bilvosita cheklaydigan holatlarni aniqlash.
 2. Loyihalar va amaldagi qonunchilik hujjatlarining raqobatga ta’sirini baholash davlat tomonidan tartibga solinadigan ijtimoiy munosabatlarda tovar va moliya bozorlarida raqobatni bevosita yoki bilvosita cheklaydigan holatlarni aniqlash va ularni bartaraf etishga qaratilgan tavsiyalar ishlab chiqish hamda tegishli choralar ko‘rish maqsadida amalga oshiriladi.
 3. Mazkur Metodika favqulodda holatlarni oldini olish yoki ularning oqibatlarini bartaraf etish maqsadida qabul qilingan qonunchilik hujjatlari va loyihalarga nisbatan tatbiq etilmaydi. 
 4. Quyidagilar raqobatga ta’sirni baholashning asosiy vazifalari hisoblanadi:
 loyihalarni hamda amaldagi qonunchilik hujjatlarining huquqiy oqibatlarini tovar yoki moliya bozorlarida raqobatni cheklash qismi bo‘yicha umumiy baholash;
 qonunchilik hujjatlarini qo‘llash jarayonida tovar yoki moliya bozorlarida raqobatni cheklash xavfini aniqlash;
 biznes yuritish uchun ruxsat berish xususiyatiga ega hujjatlarni olish tartib-taomillarini soddalashtirish va qisqartirish masalalarini o‘rganish;
 tovar va moliya bozorining barcha ishtirokchilariga tovarlar (ishlar, xizmatlar) uchun teng imkoniyatlar yaratishda to‘sqinlik qilishi mumkin bo‘lgan omillarni aniqlash;
 qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda tovar va moliya bozorlarida raqobatni cheklaydigan loyihalarni yoki amaldagi qonunchilik hujjatlarini qayta ko‘rib chiqish yoki bekor qilish bo‘yicha taklif va tavsiyalar kiritish.
 5. Raqobatga ta’sirni baholash vakolatli organ tomonidan quyidagi usullar asosida amalga oshiriladi:
 “ex-ante” — loyihalarning raqobatga ta’sirini baholash;
 “ex-post” — amaldagi qonunchilik hujjatlarining raqobatga ta’sirini baholash.
 6. Loyiha yoki amaldagi qonunchilik hujjatining raqobatga ta’siri quyidagi oqibatlarning biriga olib kelgan yoki olib kelishi mumkin bo‘lganda uning ta’siri raqobat uchun salbiy deb baholanadi: 
 a) tovar ishlab chiqaruvchi yoki xizmat ko‘rsatuvchi xo‘jalik yurituvchi subyektlarining (bundan buyon matnda yetkazib beruvchilar deb yuritiladi) doirasi va sonini cheklashga olib kelsa, jumladan: 
 tovar yoki moliya bozorining alohida ishtirokchilariga raqobatga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi soliq va boshqa majburiy to‘lovlar bo‘yicha imtiyozlar, eksklyuziv huquqlar, kafolatlar, yengilliklar, preferensiyalarni bersa yoki muddatini uzaytirsa;
 faoliyat yuritish sharti sifatida raqobatga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi litsenziyalash yoki ruxsat berish xususiyatiga ega hujjatlarni olish tartibini o‘rnatsa;
 ayrim yetkazib beruvchilarning o‘z tovar va xizmatlarini realizatsiya qilish imkonini cheklasa;
 yetkazib beruvchining tovar va moliya bozoriga kirishidagi yoki undan chiqishidagi xarajatlarini sezilarli darajada oshirsa;
 tovar yoki moliya bozori ishtirokchilariga ularning bozorga kirishiga to‘sqinlik qiladigan texnik tartibga solishning yangi shartlarini o‘rnatsa;
 xo‘jalik yurituvchi subyektlarning tovar va xizmatlarini realizatsiya qilish yoki ish o‘rinlarini yaratish, shuningdek investitsiya kiritish imkonini cheklovchi geografik to‘siq o‘rnatsa.
 b) yetkazib beruvchilarning o‘zaro raqobatlashish imkoniyatini chegaralasa, jumladan:
 yetkazib beruvchilarning tovarlarga va xizmatlarga narx belgilash imkoniyatini chegaralasa;
 yetkazib beruvchilarning o‘z tovar va xizmatlarining reklamasi yoki marketingini amalga oshirish erkinligini chegaralasa;
 ayrim yetkazib beruvchilarga boshqalar oldida afzallik beruvchi yoki tovar va xizmatlar xarid qiladigan xo‘jalik yurituvchi subyektlar yoki jismoniy shaxslar (bundan buyon matnda iste’molchilar deb yuritiladi) tanlashi mumkin bo‘lgan darajadan oshuvchi tovar sifati standartlarini o‘rnatsa; 
 ishlab chiqarish xarajatlarini oshirsa, shuningdek resurslarni (moddiy, moliyaviy va mehnat) ayrim yetkazib beruvchilarga, shu jumladan tovar yoki moliya bozorining yangi ishtirokchisiga ajratish yo‘li bilan, boshqalarning xarajatlariga nisbatan ko‘proq sarflanishiga olib kelsa;
 tovar yoki moliya bozorlarida tadbirkorlik subyektlari ishtirokida davlat korxonasi yoki davlat ulushi bor korxonalar tuzishni nazarda tutsa va uning natijasida raqobatni cheklaydigan holat yuzaga kelsa;
 v) yetkazib beruvchilarning bozor munosabatlarida o‘zaro raqobatlashishga qiziqishini pasaytirsa, jumladan:
 raqobatga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi o‘zini o‘zi boshqaradigan yoki birgalikda boshqariladigan tartib yaratsa;
 raqobatga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi ma’lumotlarni, shu jumladan yetkazib beruvchilarning ishlab chiqarish, narxlar, aylanmalar yoki xarajatlar bo‘yicha axborotlarini yoritishni talab etsa yoki rag‘batlantirsa;
 raqobat to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlarining amal qilishidan har qanday alohida tarmoq yoki yetkazib beruvchilar guruhi faoliyatiga immunitet taqdim qilsa;
 g) iste’molchilar uchun kerakli axborotni tanlash imkonini chegaralasa, jumladan:
 iste’molchilarning o‘z xohishlari asosida ular kimdan tovar (ish, xizmat) sotib olish masalasini hal qilish imkoniyatlarini chegaralasa;
 iste’molchilarning bir tovar yoki mahsulot yetkazib beruvchilardan boshqasiga o‘tishida narxni oshirib, ularning imkoniyatlarini kamaytirsa;
 iste’molchi uchun tovar (ishlar, xizmatlar)ni sotib olishda zarur bo‘lgan axborotning asl mohiyatini o‘zgartirib, natijada ularning adashishiga olib kelsa. 
 7. Quyidagilarni nazarda tutuvchi loyihalar vakolatli organga majburiy tarzda kiritiladi:
 a) yangi cheklovlarni, ruxsat berish xususiyatiga ega hujjatlar va litsenziyaning yangi turlarini kiritish; 
 b) litsenziya va ruxsat berish xususiyatiga ega hujjatlarni, shuningdek qo‘shimcha texnik tartibga solish shartlarini joriy etish;
 v) tovar yoki moliya bozori ishtirokchilarida ortiqcha xarajatlarga olib kelishi mumkin bo‘lgan talablar (shartlar)ni kiritish;
 g) tovar yoki moliya bozori ishtirokchilariga soliq va boshqa majburiy to‘lovlar bo‘yicha imtiyoz, kafolat hamda boshqa preferensiyalar belgilash, shuningdek ayrim tovar yoki moliya bozori ishtirokchilariga eksklyuziv huquqlarni berish;
 d) tabiiy monopoliya subyektlarining tovar (ish, xizmat)lari narxi (tarif)ini va boshqa tartibga solinadigan narx (tarif)ni oshirish;
 e) iste’molchilar yoki tovar va moliya bozori ishtirokchilari uchun infratuzilma va tabiiy monopoliya subyektlarining tovar (ish, xizmat)laridan foydalanish shartlarini o‘zgartirish;
 j) tabiiy monopoliya subyektlarining tovar va moliya bozorlarida ishtirokining mavjudligi;
 z) davlat korxonalari va tabiiy monopoliya subyektlarini tashkil etish va qayta tashkil etish; 
 i) tovar va moliya bozorlarida davlat ishtiroki yoki davlat organlarining istalgan ko‘rinishdagi harakatlarining mavjudligi;
 k) tovar va moliya bozori ishtirokchilarining istalgan ko‘rinishdagi resurslar, jumladan xomashyo, materiallar, ishchi kuchi va moliyaviy resurslardan foydalanish shartlarining o‘zgarishi.
 8. Ushbu Metodikaning 7-bandida keltirilgan masalalar ishlab chiqilayotgan loyihada mavjud bo‘lgan taqdirda, loyihani ishlab chiquvchi tashkilot tomonidan tegishli masalasiga ko‘ra quyidagi ma’lumotlar taqdim etiladi:
 a) tovar va moliya bozori ishtirokchilarining tovar va moliya bozoriga kirish xarajatlari (bevosita yoki bilvosita) hisob-kitobi;
 b) loyihani qabul qilinishidan barcha manfaatdor bo‘lgan tomonlar uchun foydaning (bevosita yoki bilvosita) hisob-kitobi;
 v) raqobatchi xo‘jalik yurituvchi subyektlarining xarajatlari va foydalari hisob-kitobi;
 g) loyihaning qabul qilinishi yuzasidan manfaatlariga ta’sir ko‘rsatadigan tegishli tovar va moliya bozori ishtirokchilarining soni;
 d) muqobil narxlar va tariflar, shu jumladan bozorga kirib keluvchi import mahsulotlarning narxi;
 e) loyiha bilan tartibga solinadigan tovar (ish, xizmat)ga ehtiyojning darajasi;
 j) loyihani tayyorlashga asos bo‘lgan hujjatlar va tahliliy ma’lumotlar.
 Loyihani ishlab chiquvchi tashkilot taqdim qilingan hisob-kitoblar va ma’lumotlarning haqqoniyligi uchun javob beradi. 
 9. Loyihani ishlab chiquvchi tashkilot tomonidan O‘zbekiston Respublikasining qonunlari, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari va qarorlari hamda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari loyihalari (bundan buyon matnda yuqori yuridik kuchga ega bo‘lgan qonunchilik hujjatlari loyihalari deb yuritiladi) O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 26-avgustdagi PF-5519-son Farmoni bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Administratsiyasi Reglamenti, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 22-martdagi 242-son qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining reglamentida (bundan buyon matnda Reglament deb yuritiladi) belgilangan tartibda mazkur Metodikaning 8-bandida nazarda tutilgan tegishli hujjatlar bilan birga vakolatli organga kiritiladi.
 10. Vakolatli organ tomonidan yuqori yuridik kuchga ega bo‘lgan qonunchilik hujjatlari loyihalarini ko‘rib chiqish Reglamentda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
 11. Loyihani ishlab chiquvchi tashkilot tomonidan vazirliklar, davlat qo‘mitalari va idoralarning normativ-huquqiy hujjatlari loyihalari (bundan buyon matnda idoraviy normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari deb yuritiladi) Idoraviy normativ-huquqiy hujjatlarni tayyorlash va qabul qilish qoidalarida (ro‘yxat raqami 2565, 2014-yil 28-fevral) belgilangan tartibda mazkur Metodikaning 8-bandida nazarda tutilgan tegishli hujjatlar bilan birga vakolatli organga kiritiladi.
 Vakolatli organ tomonidan idoraviy normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini ko‘rib chiqish mazkur bandning birinchi xatboshisida nazarda tutilgan Qoidalarda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
 12. Loyihani ishlab chiquvchi tashkilot tomonidan mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarorlari loyihalari ishlab chiqilgach, mazkur Metodikaning 8-bandida nazarda tutilgan tegishli hujjatlar bilan birga vakolatli organning hududiy organlariga kiritiladi.
 Vakolatli organning hududiy organlari tomonidan mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarorlari loyihalarini ko‘rib chiqish Mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan qabul qilinadigan normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini tayyorlash, yuridik-texnik rasmiylashtirish va huquqiy ekspertizadan o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi yo‘riqnomada (ro‘yxat raqami 2420, 2013-yil 1-fevral) belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
 13. Vakolatli organ Reglamentda belgilangan muddatlarga muvofiq raqobatga ta’sirni baholash o‘tkazilayotgan loyiha yuzasidan xulosa taqdim etadi.
 Xulosa ikki nusxada tuziladi. Bir nusxasi vakolatli organda qoladi, ikkinchi nusxasi hujjatni ishlab chiqqan tashkilotga yuboriladi.
 14. Loyiha yuzasidan raqobatga ta’sirni baholash natijalari vakolatli organning xulosasi loyiha ishlab chiquvchi tomonidan majburiy tartibda ko‘rib chiqilishi lozim.
 15. Loyihani ishlab chiquvchi tashkilot tomonidan Reglamentga asosan vakolatli organning xulosasi loyiha bilan birga huquqiy ekspertizadan o‘tkazishi uchun Adliya vazirligiga taqdim etiladi.
 16. Loyiha O‘zbekiston Respublikasining Oliy Majlisi, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Administratsiyasi, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritilganda unga vakolatli organning xulosasi majburiy tartibda ilova qilinadi.
 17. Raqobatga ta’sirni baholashning “ex-post” usuli bo‘yicha raqobat to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlari buzilishini aniqlash yuzasidan amaldagi qonun hujjatlari yiliga kamida ikki marotaba xatlovdan o‘tkaziladi.
 18. Vakolatli organning tashabbusiga, jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlariga, jamoatchilik nazorati subyektlarining taklif va tavsiyalariga, ommaviy axborot vositalari orqali o‘rganilgan yoki chop etilgan boshqa materiallarni o‘rganib chiqish natijalariga asosan amalga oshiriladi.
 19. Raqobatga ta’sirni baholashning “ex-post” usuli bo‘yicha o‘tkazilganda vakolatli organ hamda uning hududiy organlari amaldagi qonunchilik hujjatlarining raqobat to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiqligi yuzasidan xatlovdan o‘tkazadi.
 20. Vakolatli organning hududiy organlari o‘tkazilgan xatlovlar natijasi yuzasidan vakolatli organga belgilangan tartibda hisobot taqdim etadi.
 21. Vakolatli organ amaldagi qonunchilik hujjatini raqobat to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlariga zid deb topganida:
 yuqori yuridik kuchga ega bo‘lgan qonunchilik hujjatlari yuzasidan — O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi hamda Vazirlar Mahkamasiga tegishli tartibda takliflar kiritadi; 
 vazirliklar, davlat qo‘mitalari va idoralar tomonidan qabul qilingan qonunchilik hujjatlari yuzasidan — raqobat to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlari buzilish holatini belgilangan muddatda bartaraf etish to‘g‘risida qonunchilik hujjatlariga muvofiq taqdimnoma kiritadi. 
 Vakolatli organning hududiy organlari mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan qabul qilingan qonunchilik hujjatlarini raqobat to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlariga zid deb topganda ular yuzasidan raqobat to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlari buzilish holatini belgilangan muddatda bartaraf etish to‘g‘risida qonunchilik hujjatlariga muvofiq taqdimnoma kiritadi.
 22. Raqobatga ta’sirni baholashni o‘tkazishda rasmiy va norasmiy axborotlardan foydalaniladi.
 23. Rasmiy axborotlarga quyidagilar kiradi:
 normativ-huquqiy hujjatlar;
 xalqaro shartnomalar;
 rasmiy e’lon qilishlar, shu jumladan internet jahon axborot tarmog‘ining rasmiy resurslari;
 vakolatli davlat organlarining statistik ma’lumot va hisobotlari;
 sud amaliyoti.
 24. Norasmiy ma’lumotlarga quyidagilar kiradi:
 vakolatli organga nodavlat tashkilotlar hamda fuqarolar tomonidan kiritilgan murojaatlar;
 internet tarmog‘ining norasmiy jahon axborot resurslari; 
 tijorat ma’lumotlari;
 jamoatchilik orasidan o‘tkaziladigan so‘rovnomalar;
 25. Vakolatli organ quyidagilarga haqli:
 raqobatga ta’sirni baholash o‘tkazilayotgan hujjat predmetiga taalluqli bo‘lgan ma’lumotlar bilan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda tanishishga; 
 raqobatga ta’sirni baholash o‘tkazilayotgan hujjatlarning normalariga aniqlik kiritishga va ular bo‘yicha tegishli tushuntirishlar olishga;
 loyiha bo‘yicha manfaatlariga aloqador tomonlarning, shuningdek mustaqil ekspertlar va boshqa malakali mutaxassislarning fikrlarini o‘rganishga.
 26. Vakolatli organ quyidagilarga majbur:
 raqobatga ta’sirni baholashni tashkillashtirish va o‘tkazish uchun qonunchilik hujjatlari bilan o‘rnatilgan talablarga rioya qilishga;
 raqobatga ta’sirni baholashni o‘tkazishda unga ma’lum bo‘lib qolgan ma’lumotlarni oshkor etmaslikka;
 taqdim etilgan hujjatlarni qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda saqlanishini ta’minlashga.
 27. Vakolatli organning loyihalar bo‘yicha bergan xulosasi ushbu hujjatlarni qayta ko‘rib chiqish uchun asos bo‘ladi.
 28. Mazkur Metodikada qayd etilgan masalalar yuzasidan kelib chiqadigan nizolar qonunchilik hujjatlariga muvofiq hal etiladi.
 29. Mazkur Metodika talablari buzilishida aybdor bo‘lgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgar bo‘ladilar.
 30. Mazkur metodika O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi va Bosh prokuraturasi bilan kelishilgan.