U qamaldi, mulki olib qo‘yildi, 23 yil sarson bo‘ldi. Andijonlik tadbirkor tarixi

Iqtisodiy barqarorlikka erishish minglab tadbirkorlar, mansabdor shaxslar va ishchi-xizmatchilarning zahmatli mehnatlari evaziga barpo etiladi. Bu mehnatlarning eng og‘ir yuki tadbirkorlar gardaniga tushadi. Bir tadbirkorga nisbatan qilingan nohaqlik shunday faoliyatni boshlash ishtiyoqida turgan yuzlab kishilarning niyatining so‘nishiga sabab bo‘ladi.
Andijonlik tadbirkor Hoshimjon Norxo‘jayev ham haqiqat qaror topishi uchun qattiq chiranmoqda. Bu chiranish 23 yildirki so‘ngani yo‘q. Uning muammosi matbuotda va televideniyeda yoritilgan. Bu tadbirkor bizga ham murojaat qildi. Bu murojaat tadbirkorning 300 ming dollarga teng mulki olib qo‘yilishi haqida.
Video: Mover (tas-ix)

Video: Youtube
«Amaldorlar qalbaki order tayyorlashdi»
«Mustaqillikning dastlabki yillarida Rossiyadan jihozlar olib kelib, tadbirkorlikni yo‘lga qo‘ymoqchi bo‘ldim. Sovetlar paytida bizni savdogar, chayqovchi deyishardi. Mustaqillikdan keyin tadbirkorlikka e'tibor berish menga juda qo‘l keldi. Eski rossiyalik tanishlarimdan sarmoya olib keldim. Boshida ishlarim yaxshi yurishdi. 300 ming AQSh dollariga teng mablag‘ga ikkita muzqaymoq sexi olib keldim. 1994-95 yillarda yaxshigina daromad qildim. Ishim ancha ko‘zga tashlandi. Mendan nafaqat Namangan, Farg‘ona, balki Samarqanddan ham kelib muzqaymoq olib ketishar edi. Tadbirkorligimni yana ham kengaytiraman deb niyat qilgandim. 1000 bosh qoramol sotib olib, sutni ham o‘zimizda yo‘lga qo‘yaman degandim. 1995 yil 1 yanvarda zavodni olib keltirdim ham. Yozda qurib bitkazdik. Barcha ishlarni kredit olmasdan bajardim. 300 ming dollarni rossiyaliklardan, 150 ming dollarni o‘zimizdagi sarmoyadorlardan oldim.
O‘sha vaqtlari Qobiljon Obidov degan viloyat hokimimiz bor edi. 1995 yil 25 sentyabrda u kishining o‘g‘li, viloyat MXX boshlig‘i va boshqa amaldorlar, xususan tadbirkorlarni qo‘llab-quvvatlash tashkiloti vakillari kelishib qalbaki order tayyorlashgan ekan. Shu hujjat asosida meni seximdan haydab chiqarishdi. Hech qanday sud qarorisiz. Qilgan ishlaring noqonuniy deb olib ketishdi. Bu ishlarning hammasi o‘sha vaqtda matbuotda chop etilgan», deydi murojaatchi.

Davlat idoralaridagi sarsonlik 
Mulklar qalbaki order bilan olib chiqib ketilganidan so‘ng, bu masalada ko‘plab sud majlislari o‘tkazilgan. Masalan, 1996 yil 2 iyulda Andijon viloyat xo‘jalik sudining 5-33 raqamli nazorat tartibidagi qarori bilan mulk tortib olinishiga asos bo‘lgan davlat orderlari haqiqiy emas deb topiladi. Ushbu jarayon hujjat soxtalashtirish deya e'tirof etiladi. Sud qarorlari goh u tomonga, goh bu tomonga chiqarilavergandan so‘ng, tadbirkor Oliy xo‘jalik sudiga murojaat qiladi. O‘sha yilning sentyabrida Oliy xo‘jalik sudi qarori bilan order haqiqiy emas deb topilishi haqidagi qaror o‘z kuchida qoldiriladi. Biroq, 1997 yil 10 fevral kuni Andijon shahar sudining hal qiluv qarori bilan esa Hoshimjon Norxo‘jayevni aybli xatti-harakatlarga ega deya baholaydi. Bu qaror Oliy sud qarori bilan bekor qilinadi. 1998 yil noyabr oyida esa Farg‘ona viloyat sudi tomonidan Norxo‘jayevning xatti-harakatlarida jinoyat alomatlari aniqlandi, deya belgilanadi. Sodir etilgan jinoyatlar quyidagilar:
- Jinoyat Kodeksining 167-moddasi 4-qism «a» bandi - O‘zlashtirish yoki rastrata yo‘li bilan talon-toroj qilish,
- 233-modda – Band solingan mulkni qonunga xilof ravishda tasarruf etish;
- 173-modda - Mulkni qasddan nobud qilish yoki unga zarar yetkazish;
Unga nisbatan mol-mulki musodara qilinib 12 yil muddatga ozodlikdan mahrum qilish jazosi tayinlanadi. Bu sud hukmida yozilishicha, bir yuridik shaxs ichidagi hissadorlar o‘rtasida nizo yuzaga kelgan va nizo hal etilmay Norxo‘jayev uskunalarni olib chiqib ketmoqchi bo‘ladi va uskunalarga zarar yetkazadi. Bu sud qarori 2000 yil 29 fevral kuni Oliy sud tomonidan bekor qilinadi va qayta tergovga yuboriladi.
Murojaatchining so‘zlariga ko‘ra, bunday sud majlislari va tergov ishlaridan talayginasini ko‘rgan, bir necha marta 2008-2010 va 2012-2017 yillar oralig‘ida «o‘tirib ham chiqqan». Ammo, haqiqat uchun kurashishda davom etgan.

O‘sha davr matbuoti
Bu voqealar o‘sha davrdagi matbuotning ham nazaridan chetda qolmaydi. Voqea yuzasidan e'lon qilingan maqolalarda e'tiborimizni tortgan jumlalarni keltirib o‘tsak:
«Ha, «Qolgan ishga qor yog‘ar» deganlari shu bo‘lsa kerak-da! Andijondagi muzqaymoq sexi mojarosi haqiqatan ham achchiq ichakdek cho‘zilib ketdi. Bu masalani jami 6 marotaba (quyidan yuqorigacha) ko‘rgan xo‘jalik sudlari ishni «Quyosh-94» firmasi foydasiga hal qildi» deya yoziladi gazetasining «Ijroni kim ta'minlaydi?» nomli maqolada.
Hurriyat gazetasining o‘zida bir necha bor maqolalar e'lon qilingan.
«1995 yil 25 sentabr va 18 oktabr kunlari o‘sha paytda Andijon viloyat prokuraturasi bo‘lim boshlig‘i (viloyat xo‘jalik sudi raisi) Fazliddin Shamsiddinov, viloyat hokimligi bo‘lim mudiri (Asaka shahar sudi raisi) M.Xolmatov, Andijon shahar IIB boshlig‘i o‘rinbosari (endilikda shahar IIB II-bo‘linmasi boshlig‘i) Aziz Omonxonov (yana bir necha savlatli shaxslar ishtirokida) hech qanday sud qarorisiz (!), mansab vakolatidan chetga chiqqan holda «Quyosh-94» firmasi xodimlarini ish joyidan zo‘ravonlarcha haydab, qarshilikni kuch bilan yengib, firmaga tegishli juda ko‘p miqdordagi xomashyo va mol-mulkni talon-toroj etgani, natijada firmaning ko‘p hujjatlari yo‘qolganini alohida ta'kidlagandik.
Aziz Omonxonovning aytishicha, u kishi tomonidan qilingan barcha ishlar Andijon viloyat IIB sobiq boshlig‘i, militsiya general-leytenanti T.S.Murodxo‘jayevning og‘zaki buyrug‘iga asosan amalga oshirilgan emish.
Militsiya xodimi boshliq buyurgan har qanday ishni (qonunga zid bo‘lsa ham) qilib ketaveradimi?», deyiladi Tursunali Akbarov muallifligidagi «Mulk qani?» nomli maqolada.
Bulardan tashqari, «Elchiga o‘lim yo‘q» (Adolat gazetasi, 1997 yil 23 avgust), «Adolat qaror topdi» (Adolat gazetasi, 2001 yil 11 may), «Kelajakka ishonib yashayman» va «Tarozining pallasi tenglashmasa...» (Adolat gazetasi, 1997 yil 4 sentabr) sarlavhali maqolalar shular jumlasidan.

Zamonamizda nima gap?
Xohlaymizmi yo‘qmi baribir tarixni o‘zgartira olmaymiz. Jinoyat qilganlar bo‘lsa aybi aniqlanib jazosi berilgan yoki hech bo‘lmasa tadbirkorga tortib olingan mulki qaytarib berilgandir deb so‘rasak, mulklar hali ham boshqalar qo‘lida ekan.
Ma'lum bo‘lishicha, 2018 yil 26 noyabrda Andijon viloyati prokuraturasi O‘ta og‘ir jinoyatlarni tergov qilish bo‘limi tomonidan jinoyat ishini tugatish haqida qaror chiqarilgan. Ushbu hujjatda ham berilgan orderlar qalbakiligi aytiladi. Jumladan, N. Akbarov (o‘sha vaqtda Davlat mulkini boshqarish va tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash Davlat qo‘mitasi Andijon viloyat boshqarmasi boshlig‘i) T. Verxovskaya tomonidan berilgan soxta hujjatlar asosida 20.03.1995 va 30.11.1995 sanalarida tayyorlangani aytiladi. Bundan tashqari, X.Norxo‘jayevning xatti-harakatlarida jinoyat alomatlari yo‘qligi tufayli 173-modda bo‘yicha jinoyat tarkibi yo‘q deb oqlanishi aytiladi. Bu mulkni tortib olinishida qatnashgan shaxslar I.Ishonxodjayev, J.Zokirov va T.Verxovskayaning harakatlarida jinoyat alomatlari borligi aytiladi. Bu jinoyatlarda Jinoyat Kodeksining 209-moddasi «v» bandi, ya'ni mansab soxtakorligi borligi aytiladi. I.Dolimovning harakati esa 206-modda bo‘yicha Hokimiyat yoki mansab vakolati doirasidan chetga chiqish deya baholanadi. Biroq, ularning javobgarlikka tortish muddati o‘tgani sababli jinoyat ishi tugatiladi. Ularning jinoyatlari barcha hujjatlarda ko‘rsatilmoqda, biroq tadbirkorning mulki haqida hech yerda tilga olinmagan.
Bunday noaniqliklarni oydinlashtirish maqsadida Andijon viloyat prokuraturasida bo‘lib, O‘ta og‘ir jinoyatlarni tergov qilish bo‘limi katta prokurori Akmaljon Komilov bilan uchrashdik.
«Bizning bo‘limimiz tomonidan fuqaro Norxo‘jayevga nisbatan qo‘zg‘atilgan jinoyat ishi bo‘yicha dastlabki tergov harakatlari olib borilib, viloyat prokuraturasining O‘ta og‘ir jinoyatlarni tergov qilish bo‘limi tomonidan Jinoyat-protsessual kodeksining 84-moddasi bilan jinoyat ishini harakatdan to‘xtatish qarorlari nazorat tartibida o‘rganib chiqilgan. Qabul qilingan qonunlar o‘rganib chiqilganda, Norxo‘jayev arizasida keltirilgan vajlari tekshirilmagani sababli ushbu qaror bekor qilingan. Hozirgi kunda ushbu jinoyat ishi yuzasidan qo‘shimcha tergov harakatlari olib borilmoqda. Arizada keltirilgan vajlar to‘liq va xolisona tekshirish inobatga olingan. Hoshimjon Norxo‘jayevga qonunda belgilangan tartibda javob xati berilishi ta'minlanadi. Har bir holat atroflicha o‘rganiladi, qonuniy baho beriladi. Ayblilik darajasi ham o‘rganilib chiqiladi. Tergov yakuni bo‘yicha fuqarolik yoki sud tartibida ko‘rilishi belgilanadi», deya ta'kidlaydi huquq himoyachisi.
Bunday hollarda ko‘pchilik huquqni muxofaza organi xodimlari «navbatchi» javob sifatida shunday so‘zlardan foydalanishadi. Aslida, bu so‘zlarning tag zamirida ko‘plab ma'nolarni uqish mumkin.
Bu insonning boshidan kechirganlarini kitob qilib yozish mumkin. O‘z davrida korrupsiyaga botgan tizim ortidan aziyat chekkan tadbirkor o‘z mulklaridan, sog‘lig‘idan va eng achinarlisi davlat idoralariga bo‘lgan ishonchni yo‘qotgan. Yillar davomida adolat izlab yursa-yu, qo‘liga bir enlik qog‘oz berib, ishni yopishsa?

Prezident soliq siyosatiga bag‘ishlangan yig‘ilishda shuni ta'kidlab o‘tgan edi: «Qanchalik murakkab bo‘lmasin, boshlagan islohotlarimizni oxirigacha yetkazishimiz zarur. Halol tadbirkor doimo davlat himoyasida, mening himoyamda».
Hozirgi islohotlarga ishonib o‘zini o‘qqa-cho‘qqa urayotgan bu tadbirkor hamon sarson qilinmoqda. Bizningcha, bu tadbirkorning ishi katta prokuror aytganidek, qonuniy oxirgi yechimini topsa, adolatdan bo‘lar edi...
Muxbir: Bahodir Ahmedov

Tasvirchi: Muhammadjon G‘aniyev