SUG‘URTALOVChILARNING SUG‘URTA ZAXIRALARI TO‘G‘RISIDAGI NIZOMNI TASDIQLASh HAQIDA

O‘zbekiston Respublikasining “Sug‘urta faoliyati to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 18-martdagi PQ-2847-son qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi to‘g‘risidagi nizomga muvofiq buyuraman: 
 1. Ilova qilinayotgan Sug‘urtalovchilarning sug‘urta zaxiralari to‘g‘risidagi Nizom tasdiqlansin.
 2. Sug‘urtalovchilar 2008-yilning 31-dekabrigacha bo‘lgan muddatda ogohlantirish chora-tadbirlari zaxirasi to‘g‘risidagi nizomlarini yuqorida ko‘rsatilgan Nizomga muvofiqlashtirilishini ta’minlasin.
 3. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirining 2006-yil 8-fevraldagi 11-sonli “Sug‘urtalovchilar tomonidan sug‘urta zaxiralarini shakllantirish hamda joylashtirish tartibi va shartlari to‘g‘risidagi Nizomni tasdiqlash haqida”gi buyrug‘i (2006-yil 6-may, ro‘yxat raqami 1571 — O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2006-y., 19-son, 166-modda) o‘z kuchini yo‘qotgan deb hisoblansin.
 4. Mazkur buyruq O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatidan o‘tgan kundan boshlab o‘n kundan keyin kuchga kiradi.
 Mazkur Nizom O‘zbekiston Respublikasining “Sug‘urta faoliyati to‘g‘risida”gi Qonuniga muvofiq sug‘urtalovchilar tomonidan sug‘urta zaxiralarini hisoblash uslubi hamda shakllantirish va joylashtirish tartibiga talablarni belgilaydi.
 1. Mazkur Nizom davlat ijtimoiy sug‘urta tashkilotlariga nisbatan qo‘llanilmaydi. 
 2. Mazkur Nizom maqsadlarida qo‘llaniladigan asosiy tushunchalar:
 ajratilgan aktivlar — sug‘urtalovchining sug‘urta zaxiralari summasiga muvofiq keluvchi aktivlari;
 bartaraf etilmagan da’vo — sug‘urta hodisasining yuz berishi munosabati bilan vujudga kelgan, hisobot sanasiga u bo‘yicha sug‘urtalovchining majburiyatlari hali bajarilmagan yoki to‘liq bajarilmagan, xabar qilingan zarar;
 bog‘liq shaxslar — sug‘urtalovchi bilan alohida munosabatlarga ega bo‘lgan yuridik yoki jismoniy shaxslar, ya’ni:
 sug‘urtalovchining Kuzatuv kengashi yoki boshqa vakolatli organi tarkibidagi har qanday shaxs, shuningdek, ularning yaqin qarindoshlari;
 sug‘urtalovchining ustav kapitalida 20 foizdan ortiq ulushga ega har qanday yuridik yoki jismoniy shaxs, yoki ushbu yuridik shaxsning har qanday rahbari yoki yirik aksiyadorlari (ta’sischilari), shuningdek ularning yaqin qarindoshlari; 
 sug‘urtalovchining faoliyatini qonunchilikka muvofiq nazorat qiluvchi yuridik shaxslar va ularning boshqaruvchilari; 
 sug‘urtalovchining ulushi ustav kapitalida 20 foizdan ortiq bo‘lgan yuridik shaxslar, shuningdek, ushbu yuridik shaxslarning mansabdor shaxslari va ularning yaqin qarindoshlari.
 Yuqorida ko‘rsatilgan shaxslardan biri bilan bog‘liq shaxs ularning har biri bilan bog‘liq shaxs bo‘lib hisoblanadi;
 Agentlik — O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi Sug‘urta bozorini rivojlantirish agentligi;
 diversifikatsiya — sug‘urta zaxiralari mablag‘lari yoki ulardan olinadigan daromadlarning ehtimol tutilgan yo‘qotishlar tavakkalchiligini pasaytirish maqsadida sug‘urtalovchining ushbu mablag‘larining turli qo‘yilma obyektlari o‘rtasida taqsimlanishi;
 zararlarni bartaraf etish bo‘yicha xarajatlar — sug‘urta qildiruvchi, naf oluvchi yoki sug‘urtalangan shaxsning mulkiy manfaatlariga yetkazilgan zarar (ziyon) hajmini baholash va kamaytirish bilan bog‘liq ekspert va maslahat yoki boshqa xizmatlar uchun haq to‘lashga yo‘naltirilgan pul mablag‘lari summasi; 
 mablag‘larning likvidligi — sug‘urtalovchining o‘z majburiyatlarini bajarishi uchun sug‘urta zaxiralarining nominal qiymatini saqlab qolgan holda ularni pul mablag‘lariga tezlik bilan konversiyalash imkoniyati;
 mablag‘larning qaytarilishi — sug‘urtalovchining sug‘urta zaxiralari mablag‘larini joylashtirishning aniq sharoitlarida investitsion tavakkalchilikni eng past darajaga keltirish orqali imkon qadar yuqori xavfsizligini ta’minlash. Ushbu holatda investitsion tavakkalchilik deganda investitsiyalardan olingan haqiqiy foyda mo‘ljallangan foydadan past bo‘lishi ehtimoli tushuniladi;
 mablag‘larning foydaliligi — sug‘urtalovchining sug‘urta zaxiralari mablag‘laridan davlat qimmatli qog‘ozlarining ikkilamchi bozordagi daromadliligidan kam bo‘lmagan darajada daromad olish;
 naf oluvchi — sug‘urta qildiruvchi tomonidan sug‘urta tovonini yoki sug‘urta pulini oluvchi sifatida tayinlangan va sug‘urta qilinmagan jismoniy yoki yuridik shaxs; 
 sug‘urta qildiruvchi — sug‘urtalovchi bilan sug‘urta shartnomasini tuzuvchi, sug‘urta shartnomasi bo‘yicha hisoblangan sug‘urta mukofotini to‘lovchi hamda sug‘urtalovchilar bilan muayyan sug‘urta munosabatlariga kiruvchi har qanday tashkiliy-huquqiy shakldagi yuridik shaxs yoki to‘liq fuqarolik layoqatiga ega bo‘lgan jismoniy shaxs;
 sug‘urta qilingan — sug‘urtada ishtirok etuvchi, mulkiy manfaatlari sug‘urta himoyasining obyekti bo‘lgan, jismoniy yoki yuridik shaxs. Sug‘urta qilingan, agar o‘ziga nisbatan sug‘urta shartnomasini tuzsa va hisoblangan sug‘urta mukofotini to‘lasa, ayni paytda sug‘urta qildiruvchi ham bo‘lishi mumkin. Agar sug‘urta shartnomasi boshqa shaxsga nisbatan tuzilsa, u holda sug‘urta qildiruvchi va sug‘urta qilinganlar sug‘urtada ishtirok etuvchi turli shaxslar hisoblanadilar;
 sug‘urta mukofotlari (sug‘urta brutto-mukofotlar) — so‘m yoki chet el valyutasida to‘lanadigan, hisoblash tartibi va miqdori sug‘urta shartnomasi bilan belgilanadigan, sug‘urta qildiruvchi tomonidan sug‘urtalovchiga to‘lanadigan badallar;
 sug‘urta zaxiralari — sug‘urta qildiruvchi tomonidan so‘m yoki xorijiy valyutada to‘langan sug‘urta mukofotlari hisobiga sug‘urtalovchi tomonidan shakllantiriladigan hamda sug‘urtalovchining balansida aktiv yoki majburiyat ko‘rinishida hisobga olinadigan, sug‘urta to‘lovlari bo‘yicha moliyaviy majburiyatlarni bajarish, zararlarni bartaraf etish bo‘yicha xarajatlar va ogohlantirish chora-tadbirlarini moliyalashtirish uchun zarur bo‘lgan mablag‘lar;
 sug‘urta zarari — sug‘urta hodisasining yuz berishi natijasida sug‘urta qildiruvchi, naf oluvchi yoki sug‘urta qilingan shaxsning mulkiy manfaatlariga yetkazilgan va sug‘urta shartnomasining shartlariga muvofiq sug‘urtalovchi tomonidan qoplanadigan zarar (ziyon) miqdorining puldagi ifodasi;
 texnik zaxiralar — hisobot sanasiga alohida sug‘urta shartnomasi va/yoki umumiy sug‘urta portfeli bo‘yicha hisoblangan, sug‘urtalovchi tomonidan sug‘urta to‘lovlari bo‘yicha moliyaviy majburiyatlarni bajarish uchun zarur bo‘lgan mablag‘lar summasi;
 falokat — muayyan joyda bir vaqtning o‘zida sodir bo‘luvchi hamda buning natijasida bir necha sug‘urtalangan obyektlarga juda yirik zarar yetkazuvchi bitta voqea yoki o‘zaro bog‘liq voqealar ketma-ketligi; 
 xabar qilingan zarar — sug‘urta hodisasining yuz berishi to‘g‘risida qonun yoki sug‘urta shartnomasida belgilangan tartibda sug‘urtalovchiga xabar qilingan hamda buning natijasida sug‘urta qildiruvchi, naf oluvchi yoki sug‘urtalangan shaxsning mulkiy manfaatlariga yetkazilgan ziyonning (shikastning) puldagi ifodasi;
 yuz berishi mumkin bo‘lgan eng yuqori zarar — bir yoki bir necha sug‘urta shartnomalari shartlari bo‘yicha ularda belgilangan sug‘urta hodisalari natijasida sug‘urtalovchi yoki qayta sug‘urtalovchi ko‘rishi mumkin bo‘lgan sug‘urta zararining baholangan eng yuqori hajmi;
 yalpi hisoblangan sug‘urta mukofoti — hisobot sanasiga qadar oldingi o‘n ikki oy mobaynidagi, kiruvchi qayta sug‘urta qilish shartnomalari bo‘yicha sug‘urta mukofotlarini qo‘shilgan, ushbu davrda qaytarilgan sug‘urta mukofotlarini chegirgan holdagi, biroq qayta sug‘urta qilishga berilgan shartnomalar bo‘yicha mukofotlarni chegirgunga qadar hisoblangan sug‘urta mukofotlarining umumiy miqdori;
 hisoblangan sug‘urta mukofoti — pul mablag‘lari qachon olinganligidan qat’i nazar, hisobot davrida hisoblangan sug‘urta mukofotlari; 
 hisobot davri — 1-yanvardan 31-dekabrgacha bo‘lgan kalendar yil. Bunda mazkur Nizomga muvofiq hisob-kitoblar va ma’lumotlar tuziladigan hisobot davri deb, hisobot yilining 1-yanvaridan har bir choragining oxirgi kalendar kunigacha bo‘lgan davr qabul qilinadi; 
 hisobot sanasi — mazkur Nizomga muvofiq hisob-kitoblar va ma’lumotlar tuziladigan hisobot davrining oxirgi kalendar kuni. 
 3. Sug‘urta zaxiralari sug‘urtalovchi tomonidan sug‘urtaning har bir turi (klassi) bo‘yicha sug‘urta shartnomasiga muvofiq sug‘urta tovonini (sug‘urta pulini) to‘lash nazarda tutilgan valyutada shakllantiriladi. 
 Sug‘urtalovchi buxgalteriya hisobotini tuzishda hisobot sanasiga sug‘urta faoliyatini amalga oshirishdan olingan moliyaviy natijalarini aniqlashda sug‘urta zaxiralari hajmini hisoblaydi. Sug‘urta zaxiralari hisob-kitobi sug‘urtalovchining hisob va hisobot ma’lumotlariga asoslangan holda amalga oshiriladi.
 4. Har bir hisobot sanasiga har bir sug‘urta shartnomasi bo‘yicha sug‘urta zaxiralarini hisob-kitob qilish uchun zarur ma’lumotlarni o‘z ichiga oluvchi hujjatlar sug‘urtalovchi tomonidan ushbu shartnoma bo‘yicha majburiyatlar to‘liq bajarilgan sanadan boshlab, 3 yildan kam bo‘lmagan muddatda saqlanishi lozim. Xususan, quyidagi ma’lumotlarni o‘z ichiga oluvchi hujjatlarning saqlanishi lozim:
 shartnoma (polis, guvohnoma, kvitansiya) raqami;
 shartnomaning kuchga kirgan sanasi (sug‘urtaning amal qilishining boshlanish sanasi);
 shartnomaning amal qilish muddati;
 sug‘urta puli (pullari) miqdori (miqdorlari); 
 hisoblangan sug‘urta mukofoti (badallari) miqdori;
 sug‘urta mukofoti (badallari) hisoblangan sana;
 sug‘urta mukofotining (badallarining) miqdori (miqdorlari) va to‘langan sanasi (sanalari);
 shartnoma tuzganlik uchun hisoblangan mukofot miqdori;
 qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan holatlarda sug‘urta mukofotidan (badallaridan) ajratmalar miqdori;
 shartnomani muddatidan oldin tugatish sanasi;
 shartnoma shartlarini o‘zgartirish sanasi (sanalari);
 shartnomaning muddatidan oldin tugatilishi (shartlarining o‘zgartirilishi) munosabati bilan sug‘urta qildiruvchilarga (qayta sug‘urta qildiruvchilarga) qaytarilgan sug‘urta mukofoti (badallari) miqdori;
 sug‘urta mukofotini (badallarini) qaytarish sanasi;
 sug‘urta hodisasi (hodisalari) to‘g‘risida ariza tushgan sana (sanalar);
 sug‘urta hodisasi (hodisalari) yuz bergan sana (sanalar);
 xabar qilingan zarar (zararlar) miqdori (miqdorlari), shuningdek, uni bartaraf etish jarayonida xabar qilingan zarar (zararlar) miqdorining (miqdorlarining) o‘zgarishi to‘g‘risida ma’lumot; 
 sug‘urta to‘lovi (to‘lovlari) sanasi (sanalari); 
 sug‘urta to‘lovi (to‘lovlari) miqdori (miqdorlari); 
 sug‘urta to‘lovini (to‘lovlarini) to‘lashni rad etish sanasi (sanalari).
 Ko‘rsatilgan ma’lumotlar elektron ma’lumotlar bazasi, shuningdek, Tuzilgan sug‘urta shartnomalarini hisobga olish jurnali, Zararlar va muddatidan oldin tugatilgan sug‘urta shartnomalarini hisobga olish jurnali, Qayta sug‘urta qilishga qabul qilingan shartnomalarni hisobga olish jurnali, Qayta sug‘urta qilishga qabul qilingan shartnomalar bo‘yicha zararlarni hisobga olish jurnali uchun ham majburiy rekvizitlar hisoblanadi. Sug‘urtalovchi sug‘urta zaxiralari hisob-kitobini ko‘rsatilgan registrlarda mavjud bo‘lgan ma’lumotlar asosida amalga oshiradi.
 5. Mazkur Nizomga muvofiq sug‘urtalovchi o‘zining balansida (holatga ko‘ra) majburiyat yoki aktivlar sifatida hisobga olinuvchi quyidagi texnik zaxiralarni shakllantirishi shart:
 a) ishlab topilmagan mukofot zaxirasi (umumiy sug‘urta (qayta sug‘urta qilish) bo‘yicha faoliyatni amalga oshirishda); 
 b) mukofotlar zaxirasi (hayotni sug‘urta qilish bo‘yicha faoliyatni amalga oshirishda);
 v) keyingi yillarda transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha sug‘urta to‘lovlarini amalga oshirish xarajatlarini qoplash uchun mo‘ljallangan transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasi (FJMS BZ) (transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha faoliyatni amalga oshirishda);
 v-1) keyingi yillarda ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha sug‘urta to‘lovlarini amalga oshirish xarajatlarini qoplash uchun mo‘ljallangan ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasi (IFJMS BZ) (ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha faoliyatni amalga oshirishda); 
 v2) keyingi yillarda tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha sug‘urta to‘lovlarini amalga oshirish xarajatlarini qoplash uchun mo‘ljallangan tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasi (TFJMS BZ) (tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha faoliyatni amalga oshirishda);
 g) sug‘urta hodisasining yuz berishi bilan kelib chiquvchi hamda sug‘urta shartnomasi shartlari bo‘yicha qoplanishi lozim bo‘lgan zarar (ziyon) hajmiga muvofiq holda aniqlanadigan va quyidagilardan tarkib topgan zararlar zaxirasi:
 xabar qilingan, lekin bartaraf etilmagan zararlar zaxirasi (XZZ);
 sodir bo‘lgan, lekin xabar qilinmagan zararlar zaxirasi (SXZZ).
 6. Sug‘urtalovchi qo‘shimcha ravishda:
 ogohlantirish chora-tadbirlari zaxirasini (OChZ);
 falokatlar zaxirasini (FZ);
 zararlilikning tebranishi zaxirasini (ZTZ);
 aktivlarning nomuvofiqligi zaxirasini (ANZ);
 sug‘urta faoliyatini amalga oshirish bilan bog‘liq bo‘lgan boshqa turdagi sug‘urta zaxiralarini tashkil etishi mumkin.
 Bunda transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilishni va/yoki ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilishni va/yoki tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilishni amalga oshiruvchi sug‘urtalovchilar tegishlicha, transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha ogohlantirish chora-tadbirlari zaxirasini (FJMS OChZ) va/yoki ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha ogohlantirish chora-tadbirlari zaxirasini (IFJMS OChZ) va/yoki tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha ogohlantirish chora-tadbirlari zaxirasini (TFJMS OChZ) shakllantirishlari shart.
 7. Xabar qilingan, lekin bartaraf etilmagan zararlar zaxirasi transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasidan, ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasidan va tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasidan tashqari, texnik zaxiralarni hisob-kitob qilish bazasi sifatida bazaviy sug‘urta mukofoti — hisobot davrida sug‘urta (qayta sug‘urta qilish) shartnomalarini tuzish bo‘yicha vositachilik xizmatlarini ko‘rsatilganlik uchun hisoblangan komission mukofoti va ogohlantirish chora-tadbirlari zaxirasini shakllantirishga yo‘naltirilgan mablag‘lar summasi chegirilgan, hisoblangan sug‘urta brutto-mukofoti qabul qilinadi.
 8. Foydani aniqlashda texnik zaxiraning kamayishi sug‘urtalovchining daromadini, texnik zaxiraning ko‘payishi esa zararini namoyon etadi.
 9. Ishlab topilmagan mukofot zaxirasi (IMZ) — bu sug‘urta (qayta sug‘urta qilish) shartnomasi bo‘yicha hisoblangan, keyingi hisobot davrlarida amalga oshirilishi mumkin bo‘lgan, kelgusi to‘lovlarni ta’minlash bo‘yicha majburiyatlarni bajarish uchun mo‘ljallangan hisobot davrining chegaralaridan chiquvchi shartnomaning amal qilish davriga tegishli sug‘urta mukofotining qismi. 
 IMZ mablag‘lari hisobidan sug‘urta qildiruvchilarga (qayta sug‘urta qildiruvchilarga) muddatidan oldin tugatilgan sug‘urta (qayta sug‘urta qilish) shartnomalari bo‘yicha sug‘urta mukofotlarini qaytarish amalga oshiriladi. 
 10. IMZni hisoblash uchun sug‘urta faoliyati to‘rtta hisob guruhlariga bo‘linadi: 
 a) 1-hisob guruhi:
 baxtsiz hodisalardan sug‘urta qilish (1-klass);
 kasallikdan ehtiyot shart sug‘urta qilish (2-klass);
 er usti transport vositalarini sug‘urta qilish (3-klass);
 harakatlanadigan temir yo‘l tarkibini sug‘urta qilish (4-klass); 
 aviatsiya sug‘urtasi (5-klass);
 dengiz sug‘urtasi (6-klass);
 yo‘ldagi mol-mulkni sug‘urta qilish (7-klass);
 mol-mulkni olovdan, tabiiy ofatdan (8-klass) va zarardan sug‘urta qilish (9-klass);
 avtofuqarolik javobgarligini sug‘urta qilish (10-klass);
 aviatsiya (11-klass) va dengiz (12-klass) sug‘urtasi doirasida javobgarlikni sug‘urta qilish;
 umumiy fuqarolik javobgarligini sug‘urta qilish (13-klass) (qarz oluvchilarning kreditni to‘lamaganligi uchun javobgarligini sug‘urta qilishdan tashqari);
 huquqiy himoya bilan bog‘liq xarajatlarni sug‘urta qilish (17-klass);
 noproporsional qayta sug‘urta qilish shartnomalari (har bir qayta sug‘urtaga qabul qilingan shartnoma (shartnomalar) bo‘yicha qayta sug‘urta qilish shartnomasining amal qilish doirasiga tushuvchi zararning sodir bo‘lishi borasida sug‘urtalovchi tomonidan amalga oshiriladigan har bir sug‘urta to‘lovidagi oldindan o‘rnatilgan ulushni qoplash bo‘yicha qayta sug‘urtalovchining majburiyati paydo bo‘luvchi shartlarga ega bo‘lgan qayta sug‘urta qilish shartnomalaridan tashqari qayta sug‘urta qilish shartnomalari);
 b) 2-hisob guruhi:
 kreditlarni sug‘urta qilish (14-klass);
 kafillikni (kafolatlarni) sug‘urta qilish (15-klass);
 boshqa moliyaviy tavakkalchiliklardan sug‘urta qilish (16-klass) (qishloq xo‘jaligi ekinlarining hosilini sug‘urta qilishdan tashqari);
 qarz oluvchilarning kreditni to‘lamaganligi uchun javobgarligini sug‘urta qilish (13 klass);
 v) 3-hisob guruhi:
 sug‘urta shartnomasining amal qilish muddati boshlanishining va tugashining noaniq (“ochiq”) sanalariga ega bo‘lgan sug‘urta shartnomalarini tuzish imkoniyatini nazarda tutuvchi sug‘urta turlari;
 g) 4-hisob guruhi:
 qishloq xo‘jaligi ekinlarining hosilini sug‘urta qilish (16 klass).
 Sug‘urta zaxiralarini hisoblash uchun sug‘urtalovchi mazkur bandda nazarda tutilgan har bir hisob guruhi ichida sug‘urta shartnomasining shartlari, sug‘urta obyektlari, sug‘urta obyektlarining joylashuvi va sug‘urta tavakkalchiliklari ro‘yxatiga bog‘liq holda qo‘shimcha hisob guruhlarini kiritishi mumkin.
 Har bir qayta sug‘urtaga qabul qilingan shartnoma (shartnomalar) bo‘yicha qayta sug‘urta qilish shartnomasining amal qilish doirasiga tushuvchi zararning sodir bo‘lishi borasidagi sug‘urtalovchi tomonidan amalga oshiriladigan har bir sug‘urta to‘lovidagi oldindan o‘rnatilgan ulushni qoplash bo‘yicha qayta sug‘urtalovchining majburiyati paydo bo‘luvchi shartlarga ega bo‘lgan proporsional qayta sug‘urta qilish shartnomalari tegishli sug‘urta shartnomalariga oid hisob guruhlariga kiritiladi.
 11. Sug‘urtalovchi tomonidan mazkur Nizomning 10-bandida belgilangan guruhlanish bo‘yicha bir nechta hisob guruhlariga taalluqli bo‘lgan shartnoma tuzilgan taqdirda, sug‘urta zaxiralarini hisoblash maqsadida ko‘rsatilgan shartnomaning muayyan hisob guruhiga to‘g‘ri keluvchi har bir qismi tegishli hisob guruhiga taalluqli alohida shartli shartnoma sifatida hisobga olinadi.
 12. Shartnomaning kuchga kirish sanasi (sug‘urtaning amal qilishining boshlanish sanasi) shartnoma bo‘yicha sug‘urta mukofotini (badallarini) hisoblash sanasidan kechroq bo‘lsa va sug‘urta zaxiralarining hisob-kitobi shartnomaning kuchga kirish sanasiga (sug‘urtaning amal qilishining boshlanish sanasiga) qadar amalga oshirilgan taqdirda, ishlab topilmagan mukofot zaxirasini hisoblash maqsadida ishlab topilmagan mukofot zaxirasi shartnoma bo‘yicha hisoblangan sug‘urta mukofoti (badallari) (sug‘urta brutto-mukofoti) miqdoriga teng deb qabul qilinadi.
 13. Birinchi hisob guruhi bo‘yicha ishlab topilmagan mukofot har bir sug‘urta shartnomasi bo‘yicha alohida “pro rata temporis” usuli — ishlab topilmagan mukofotni hisobot sanasiga sug‘urta shartnomasining tugamagan amal qilish muddatiga proporsional holda hisoblash orqali hisoblanadi. Har bir sug‘urta shartnomasi bo‘yicha ishlab topilmagan mukofot hisob-kitob uchun qabul qilingan bazaviy sug‘urta mukofotining hisobot sanasiga sug‘urta shartnomasining tugamagan amal qilish muddatining (kunlarda) sug‘urta shartnomasining butun amal qilish muddati (kunlarda) nisbatiga ko‘paytmasi sifatida quyidagi formula orqali aniqlanadi:
 Imi — i-shartnoma bo‘yicha ishlab topilmagan mukofot;
 Bmi — i-shartnoma bo‘yicha bazaviy sug‘urta mukofoti;
 Ti — i-shartnomaning kunlardagi amal qilish muddati;
 Mi — i-shartnomaning kuchga kirishidan boshlab hisobot sanasigacha bo‘lgan kunlar soni.
 Butun hisob guruhi bo‘yicha ishlab topilmagan mukofot zaxirasi har bir shartnoma bo‘yicha “pro rata temporis” usuli orqali hisoblangan ishlab topilmagan mukofotlarni qo‘shish yo‘li bilan aniqlanadi. 
 Birinchi hisob guruhi bo‘yicha ishlab topilmagan mukofot zaxirasi “1/24” usuli bo‘yicha ham hisoblanishi mumkin.
 14. Ishlab topilmagan mukofotni (ishlab topilmagan mukofot zaxirasini) “1/24” usuli orqali hisoblash uchun bitta hisob guruhiga taalluqli bo‘lgan shartnomalar kichik guruhlarga ajratiladi. Kichik guruhlarga amal qilish muddati (oylarda) bir xil bo‘lgan va amal qilishining boshlanish sanasi bir xil oylarga to‘g‘ri keluvchi shartnomalar kiritiladi.
 Kichik guruhga kiruvchi shartnomalar bo‘yicha bazaviy sug‘urta mukofotining umumiy summasi kichik guruhga kiruvchi har bir shartnoma bo‘yicha hisoblangan bazaviy sug‘urta mukofotlarini qo‘shish yo‘li bilan aniqlanadi.
 Ishlab topilmagan mukofot (ishlab topilmagan mukofot zaxirasi) “1/24” usuli bo‘yicha hisoblanganda, quyidagi shartlar qo‘llaniladi:
 sug‘urta shartnomasi amal qilishining boshlanish sanasi deb oyning o‘rtasi qabul qilinadi;
 sug‘urta shartnomasining oylarning butun sonlariga teng bo‘lmagan amal qilish muddati oylarning eng yaqin katta butun soniga teng deb qabul qilinadi.
 Ishlab topilmagan mukofot (ishlab topilmagan mukofot zaxirasi) har bir kichik guruh bo‘yicha bazaviy sug‘urta mukofotlari umumiy summasini ishlab topilmagan mukofot zaxirasi miqdorini hisoblash koeffitsiyentlariga ko‘paytirish orqali aniqlanadi. 
 Har bir kichik guruh uchun koeffitsiyent kichik guruhlarga kiruvchi shartnomalarning hisobot sanasiga tugamagan amal qilish muddatining (yarim oylarda) kichik guruhga kiruvchi shartnomalar amal qilishining umumiy muddatiga (yarim oylarda) nisbati sifatida aniqlanadi. 
 Butun hisob guruhi bo‘yicha ishlab topilmagan mukofot zaxirasi “1/24” usuli orqali har bir kichik guruh bo‘yicha hisoblangan ishlab topilmagan mukofotlarni (ishlab topilmagan mukofot zaxiralarni) qo‘shish yo‘li bilan aniqlanadi.
 15. Ikkinchi hisob guruhi bo‘yicha ishlab topilmagan mukofot sug‘urta shartnomasining amal qilish muddati to‘liq tugagunga qadar bazaviy sug‘urta mukofoti miqdorida har bir shartnoma bo‘yicha aniqlanadi.
 16. Uchinchi hisob guruhi bo‘yicha ishlab topilmagan mukofot hisobot sanasiga bazaviy sug‘urta mukofotining 40 foizi miqdorida har bir sug‘urta shartnomasi bo‘yicha aniqlanadi.
 17. To‘rtinchi hisob guruhi bo‘yicha ishlab topilmagan mukofot sug‘urta shartnomasining amal qilish muddati to‘liq tugagunga qadar bazaviy sug‘urta mukofotining 75 foizi miqdorida har bir shartnoma bo‘yicha aniqlanadi.
 18. Mukofotlar zaxirasi keyingi hisobot davrlarida ro‘y berishi mumkin bo‘lgan hayotni sug‘urta qilish shartnomalari bo‘yicha kelgusidagi to‘lovlarni ta’minlashga oid majburiyatlarni bajarish va sug‘urta polisining kafolati asosida qarz berish uchun mo‘ljallangan. Mukofotlar zaxirasi quyidagilardan iborat: 
 hayotni sug‘urta qilishning jamg‘arilib boruvchi turlari bo‘yicha zaxira (HJZ);
 hayotni sug‘urta qilishning boshqa turlari (jamg‘arilib boruvchi turlaridan tashqari) bo‘yicha zaxira (HZ).
 Mukofotlar zaxirasi hayotni sug‘urta qilishning jamg‘arilib boruvchi turlari bo‘yicha zaxira va hayotni sug‘urta qilishning boshqa turlari (jamg‘arilib boruvchi turlaridan tashqari) bo‘yicha zaxirani qo‘shish yo‘li bilan aniqlanadi.
 19. Hayotni sug‘urta qilishning jamg‘arilib boruvchi turlari bo‘yicha zaxira sug‘urta shartnomasining amal qilish muddati to‘liq tugagunga qadar yoki sug‘urta hodisasi yuz bergunga qadar bazaviy sug‘urta mukofotining 92 foizidan va uni joylashtirishdan (unga hisoblangan foizlardan) olinadigan investitsiya daromadining 50 foizidan kam bo‘lmagan hajmda har bir sug‘urta shartnomasi bo‘yicha hisoblanadi. Bunda HJZning olingan hajmi sug‘urta shartnomasi bilan belgilangan qaytarib sotib olish summasidan (sug‘urta shartnomasini muddatidan oldin bekor qilinganda kafolatlangan) kam bo‘lmasligi lozim. 
 Umumiy holda HJZ har bir sug‘urta shartnomasi bo‘yicha hisoblangan HJZlarni qo‘shish yo‘li bilan aniqlanadi.
 20. Hayotni sug‘urta qilishning boshqa turlari (jamg‘arilib boruvchi turlaridan tashqari) bo‘yicha zaxira har bir sug‘urta shartnomasi bo‘yicha “pro rata temporis” yoki “1/24” usuli bilan hisoblanadi.
 Umumiy holda HZ har bir sug‘urta shartnomasi bo‘yicha hisoblangan HZlarni qo‘shish yo‘li bilan aniqlanadi. 
 21. Zararlar zaxirasi o‘z ichiga xabar qilingan, lekin bartaraf etilmagan zararlar zaxirasini va sodir bo‘lgan, lekin xabar qilinmagan zararlar zaxirasini oladi.
 22. Xabar qilingan, lekin bartaraf etilmagan zararlar zaxirasi sug‘urta to‘lovlarini amalga oshirish, jumladan hisobot davrida yoki unga qadar bo‘lgan davrlarda sodir bo‘lganligi haqida qonun yoki shartnomada belgilangan tartibda sug‘urtalovchiga xabar qilingan sug‘urta hodisalari munosabati bilan yuzaga kelgan sug‘urta qildiruvchining mulkiy manfaatlariga yetkazilgan zararni (ziyonni) miqdorini baholash va kamaytirish bilan bog‘liq ekspert, maslahat yoki boshqa xizmatlarga haq to‘lash uchun sug‘urtalovchiga zarur bo‘lgan pul mablag‘lari summasini to‘lash bo‘yicha sug‘urtalovchining hisobot sanasiga bajarilmagan yoki to‘liq bajarilmagan majburiyatlarining baholanishi hisoblanadi.
 XZZ har bir bartaraf etilmagan da’vo bo‘yicha aniqlanadi. Agarda zarar to‘g‘risida xabar qilingan bo‘lib, uning miqdori aniqlanmagan bo‘lsa, hisob-kitob uchun sug‘urta pulidan katta bo‘lmagan eng yuqori ehtimoli kutilgan zarar miqdori olinadi.
 XZZ xabar qilingan zararlarni hisobga olish jurnalida ro‘yxatga olingan hisobot davridagi xabar qilingan zararlar summasining hisobot davridan oldingi davrlarda bartaraf etilmagan zararlar summasiga qo‘shilgan va hisobot davrida to‘langan zararlar summasiga kamaytirilgan, hamda hisobot davrida bartaraf etilmagan da’volar summasidan uch foizgacha miqdorda zararni bartaraf etish bo‘yicha xarajatlar qo‘shilgan summaga mos keladi.
 23. Sodir bo‘lgan, lekin xabar qilinmagan zararlar zaxirasi sug‘urta to‘lovlarini amalga oshirish, jumladan hisobot davrida yoki unga qadar bo‘lgan davrlarda sodir bo‘lganligi haqida qonun yoki shartnomada belgilangan tartibda sug‘urtalovchiga hisobot davrida yoki unga qadar bo‘lgan davrlarda xabar qilinmagan sug‘urta hodisalari munosabati bilan yuzaga kelgan, o‘z ichiga zararlarni bartaraf etish bo‘yicha xarajatlarni olgan, sug‘urtalovchining hisobot sanasiga majburiyatlarining baholanishi hisoblanadi.
 Sodir bo‘lgan, lekin xabar qilinmagan zararlar zaxirasi har bir sug‘urta turi bo‘yicha alohida, sug‘urtalovchining ushbu sug‘urta turi bo‘yicha sug‘urta to‘lovlarini amalga oshirish yuzasidan yig‘ilgan statistikani inobatga olgan holda, hisoblanadi.
 Umumiy holda, SXZZ har bir sug‘urta turi bo‘yicha hisoblangan SXZZlarni qo‘shish yo‘li bilan aniqlanadi. Biroq ushbu summa umumiy sug‘urtada (qayta sug‘urta qilishda) har qanday holda hisobot davriga qadar o‘n ikki oy mobaynida umumiy sug‘urta (qayta sug‘urta qilish) shartnomalari bo‘yicha bazaviy sug‘urta mukofoti summasining 10 foizidan kam bo‘lmasligi lozim.
 24. Transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasi (FJMS BZ) keyingi yillarda sug‘urtaning mazkur turi bo‘yicha sug‘urta to‘lovlarini amalga oshirish xarajatlarini qoplash uchun mo‘ljallangan. 
 Transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasining hisob-kitobi quyidagi ko‘rsatkichlardan kelib chiqqan holda amalga oshiriladi:
 transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha hisobot davrida hisoblangan sug‘urta brutto-mukofoti; 
 transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha hisobot davrida amalga oshirilgan sug‘urta to‘lovlari; 
 transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilishni hisobot davrida amalga oshirish xarajatlari (shu jumladan, sug‘urta hodisalari sodir bo‘lishining oldini olish va ogohlantirish bo‘yicha ogohlantirish chora-tadbirlari zaxirasiga ajratmalar);
 sug‘urtalovchilarning transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha To‘lovlarni kafolatlash jamg‘armasiga to‘laydigan majburiy badallari;
 boshqa ko‘rsatkichlar.
 FJMS BZni hisoblash maqsadida transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilishni amalga oshirish xarajatlari miqdori (shu jumladan, sug‘urta hodisalari sodir bo‘lishining oldini olish va ogohlantirish bo‘yicha ogohlantirish chora-tadbirlari zaxirasiga ajratmalar) hisobot davrida transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish shartnomalari bo‘yicha hisoblangan sug‘urta brutto-mukofotining 25 foizi miqdorida o‘rnatiladi. 
 FJMS BZning hisob-kitobi brutto-sug‘urtalash ko‘rsatkichlaridan kelib chiqqan holda (qayta sug‘urtalovchilar ishtirokini (ulushini) hisobga olmagan holda) amalga oshiriladi.
 25. Sug‘urtalovchi transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasini quyidagi tartibda hisoblaydi.
 FJMS BZ miqdorini hisob-kitob qilish bazasi sifatida transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilishni amalga oshirishdan hosil bo‘lgan moliyaviy natija miqdori qabul qilinadi.
 Transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilishni amalga oshirishdan hosil bo‘lgan moliyaviy natija hisobot davridagi sug‘urtaning mazkur turi bo‘yicha daromadlar miqdori va hisobot davridagi sug‘urtaning mazkur turi bo‘yicha xarajatlar miqdori o‘rtasidagi farq sifatida aniqlanadi.
 Hisobot davrida transport vositalari egalari fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha daromadlar quyidagilarning yig‘indisi sifatida aniqlanadi:
 hisobot davrida hisoblangan sug‘urta brutto-mukofotlari;
 ishlab topilmagan mukofot zaxirasi, xabar qilingan, lekin bartaraf etilmagan zararlar zaxirasi va sodir bo‘lgan, lekin xabar qilinmagan zararlar zaxirasining hisobot davrida kamayish tomonga o‘zgarishi.
 Hisobot davrida transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha xarajatlar quyidagilarning yig‘indisi sifatida aniqlanadi: 
 hisobot davrida sug‘urta shartnomalarining muddatidan oldin tugatilishi (shartlarining o‘zgartirilishi) munosabati bilan sug‘urta qildiruvchilarga qaytarilgan sug‘urta mukofotlari (badallari);
 hisobot davrida transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilishni amalga oshirish xarajatlari (shu jumladan, sug‘urta hodisalari sodir bo‘lishining oldini olish va ogohlantirish bo‘yicha ogohlantirish chora-tadbirlari zaxirasiga ajratmalar); 
 quyidagilardan iborat bo‘lgan hisobot davrida transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha joriy sug‘urta to‘lovlarini ta’minlash xarajatlari: 
 a) sug‘urtalovchilarning To‘lovlarni kafolatlash jamg‘armasiga hisobot davri uchun to‘laydigan majburiy badallari; 
 b) ishlab topilmagan mukofot zaxirasi, xabar qilingan, lekin bartaraf etilmagan zararlar zaxirasi va sodir bo‘lgan, lekin xabar qilinmagan zararlar zaxirasining hisobot davrida ko‘payish tomonga o‘zgarishi; 
 v) hisobot davrida amalga oshirilgan sug‘urta to‘lovlari.
 Agar transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha daromadlar va xarajatlar o‘rtasidagi farq ko‘rsatilgan daromadlarning 5 foizidan ortiq bo‘lsa, transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasi hisobot davri oxiriga ko‘rsatilgan ortiq summaga ko‘payadi. 
 Agar transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha xarajatlar summasi daromadlar summasidan ortib ketsa, transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasi hisobot davri oxiriga xarajatlarning daromadlardan ortgan summasiga kamaytiriladi. 
 Agar sug‘urtalovchi hisobot davri boshiga qadar transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasini hisoblamagan bo‘lsa, mazkur zaxira hisobot davri boshiga nolga teng deb qabul qilinadi. 
 Agar transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasi hisob-kitoblar natijasida manfiy qiymatga ega bo‘lsa, mazkur zaxira nolga teng deb qabul qilinadi. 
 Agar transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasi miqdori hisob-kitoblar natijasida transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish shartnomalari bo‘yicha hisobot sanasiga qadar o‘ttiz olti oy davrida amalga oshirilgan sug‘urta to‘lovlari summasidan ortiq bo‘lsa, ko‘rsatilgan zaxira hisobot sanasiga transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish shartnomalari bo‘yicha hisobot sanasiga qadar o‘ttiz olti oy davrida amalga oshirilgan sug‘urta to‘lovlari summasiga teng deb qabul qilinadi, va ko‘rsatilgan ortiq summa soliqlar va yig‘imlar to‘langandan keyin sug‘urtalovchining ustav fondiga kapitallashtiriladi.
 Transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasini hisob-kitob qilish uchun mazkur Nizomning 1-ilovasida keltirilgan jadvallardan foydalaniladi.
 25-1. Ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasi (IFJMS BZ) keyingi yillarda sug‘urtaning mazkur turi bo‘yicha sug‘urta to‘lovlarini amalga oshirish xarajatlarini qoplash uchun mo‘ljallangan. 
 Ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasining hisob-kitobi quyidagi ko‘rsatkichlardan kelib chiqqan holda amalga oshiriladi: 
 ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha hisobot davrida hisoblangan sug‘urta brutto-mukofoti; 
 ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha hisobot davrida amalga oshirilgan sug‘urta to‘lovlari; 
 ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilishni hisobot davrida amalga oshirish xarajatlari (shu jumladan, sug‘urta hodisalari sodir bo‘lishining oldini olish va ogohlantirish bo‘yicha ogohlantirish chora-tadbirlari zaxirasiga ajratmalar); 
 boshqa ko‘rsatkichlar. 
 IFJMS BZni hisoblash maqsadida ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilishni amalga oshirish xarajatlari miqdori (shu jumladan, sug‘urta hodisalari sodir bo‘lishining oldini olish va ogohlantirish bo‘yicha ogohlantirish chora-tadbirlari zaxirasiga ajratmalar) hisobot davrida ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish shartnomalari bo‘yicha hisoblangan sug‘urta brutto-mukofotining 30 foizi miqdorida o‘rnatiladi. 
 IFJMS BZning hisob-kitobi brutto-sug‘urtalash ko‘rsatkichlaridan kelib chiqqan holda (qayta sug‘urtalovchilar ishtirokini (ulushini) hisobga olmagan holda) amalga oshiriladi. 
 25-2. Sug‘urtalovchi ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasini quyidagi tartibda hisoblaydi. 
 IFJMS BZ miqdorini hisob-kitob qilish bazasi sifatida ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilishni amalga oshirishdan hosil bo‘lgan moliyaviy natija miqdori qabul qilinadi. 
 Ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilishni amalga oshirishdan hosil bo‘lgan moliyaviy natija hisobot davridagi sug‘urtaning mazkur turi bo‘yicha daromadlar miqdori va hisobot davridagi sug‘urtaning mazkur turi bo‘yicha xarajatlar miqdori o‘rtasidagi farq sifatida aniqlanadi. 
 Hisobot davrida ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha daromadlar quyidagilarning yig‘indisi sifatida aniqlanadi: 
 hisobot davrida hisoblangan sug‘urta brutto-mukofotlari; 
 ishlab topilmagan mukofot zaxirasi, xabar qilingan, lekin bartaraf etilmagan zararlar zaxirasi va sodir bo‘lgan, lekin xabar qilinmagan zararlar zaxirasining hisobot davrida kamayish tomonga o‘zgarishi. 
 Hisobot davrida ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha xarajatlar quyidagilarning yig‘indisi sifatida aniqlanadi: 
 hisobot davrida sug‘urta shartnomalarining muddatidan oldin tugatilishi (shartlarining o‘zgartirilishi) munosabati bilan sug‘urta qildiruvchilarga qaytarilgan sug‘urta mukofotlari (badallari); 
 hisobot davrida ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilishni amalga oshirish xarajatlari (shu jumladan, sug‘urta hodisalari sodir bo‘lishining oldini olish va ogohlantirish bo‘yicha ogohlantirish chora-tadbirlari zaxirasiga ajratmalar); 
 quyidagilardan iborat bo‘lgan hisobot davrida ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha joriy sug‘urta to‘lovlarini ta’minlash xarajatlari: 
 ishlab topilmagan mukofot zaxirasi, xabar qilingan, lekin bartaraf etilmagan zararlar zaxirasi va sodir bo‘lgan, lekin xabar qilinmagan zararlar zaxirasining hisobot davrida ko‘payish tomonga o‘zgarishi; 
 hisobot davrida amalga oshirilgan sug‘urta to‘lovlari. 
 Agar ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha daromadlar va xarajatlar o‘rtasidagi farq ko‘rsatilgan daromadlarning 5 foizidan ortiq bo‘lsa, ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasi hisobot davri oxiriga ko‘rsatilgan ortiq summaga ko‘payadi. 
 Agar ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha xarajatlar summasi daromadlar summasidan ortib ketsa, ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasi hisobot davri oxiriga xarajatlarning daromadlardan ortgan summasiga kamaytiriladi. 
 Agar sug‘urtalovchi hisobot davri boshiga qadar ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasini hisoblamagan bo‘lsa, mazkur zaxira hisobot davri boshiga nolga teng deb qabul qilinadi. 
 Agar ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasi hisob-kitoblar natijasida manfiy qiymatga ega bo‘lsa, mazkur zaxira nolga teng deb qabul qilinadi. 
 Ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasini hisob-kitob qilish uchun mazkur Nizomning 2-ilovasida keltirilgan jadvallardan foydalaniladi. 
 253. Tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasi (TFJMS BZ) keyingi yillarda sug‘urtaning mazkur turi bo‘yicha sug‘urta to‘lovlarini amalga oshirish xarajatlarini qoplash uchun mo‘ljallangan. 
 Tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasining hisob-kitobi quyidagi ko‘rsatkichlardan kelib chiqqan holda amalga oshiriladi: 
 tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha hisobot davrida hisoblangan sug‘urta brutto-mukofoti; 
 tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha hisobot davrida amalga oshirilgan sug‘urta to‘lovlari; 
 hisobot davrida tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilishni amalga oshirish xarajatlari (shu jumladan, sug‘urta hodisalari sodir bo‘lishining oldini olish va ogohlantirish bo‘yicha ogohlantirish chora-tadbirlari zaxirasiga ajratmalar); 
 boshqa ko‘rsatkichlar. 
 TFJMS BZni hisoblash maqsadida tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilishni amalga oshirish xarajatlari miqdori (shu jumladan, sug‘urta hodisalari sodir bo‘lishining oldini olish va ogohlantirish bo‘yicha ogohlantirish chora-tadbirlari zaxirasiga ajratmalar) hisobot davrida tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish shartnomalari bo‘yicha hisoblangan sug‘urta brutto-mukofotining 30 foizi miqdorida o‘rnatiladi. 
 TFJMS BZning hisob-kitobi brutto-sug‘urtalash ko‘rsatkichlaridan kelib chiqqan holda (qayta sug‘urtalovchilar ishtirokini (ulushini) hisobga olmagan holda) amalga oshiriladi. 
 254. Sug‘urtalovchi tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasini quyidagi tartibda hisoblaydi. 
 TFJMS BZ miqdorini hisob-kitob qilish bazasi sifatida tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilishni amalga oshirishdan hosil bo‘lgan moliyaviy natija miqdori qabul qilinadi. 
 Tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilishni amalga oshirishdan hosil bo‘lgan moliyaviy natija hisobot davridagi sug‘urtaning mazkur turi bo‘yicha daromadlar miqdori va hisobot davridagi sug‘urtaning mazkur turi bo‘yicha xarajatlar miqdori o‘rtasidagi farq sifatida aniqlanadi. 
 Hisobot davrida tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha daromadlar quyidagilarning yig‘indisi sifatida aniqlanadi: 
 hisobot davrida hisoblangan sug‘urta brutto-mukofotlari; 
 ishlab topilmagan mukofot zaxirasi, xabar qilingan, lekin bartaraf etilmagan zararlar zaxirasi va sodir bo‘lgan, lekin xabar qilinmagan zararlar zaxirasining hisobot davrida kamayish tomonga o‘zgarishi. 
 Hisobot davrida tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha xarajatlar quyidagilarning yig‘indisi sifatida aniqlanadi: 
 hisobot davrida sug‘urta shartnomalarining muddatidan oldin tugatilishi (shartlarining o‘zgartirilishi) munosabati bilan sug‘urta qildiruvchilarga qaytarilgan sug‘urta mukofotlari (badallari); 
 hisobot davrida tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilishni amalga oshirish xarajatlari (shu jumladan, sug‘urta hodisalari sodir bo‘lishining oldini olish va ogohlantirish bo‘yicha ogohlantirish chora-tadbirlari zaxirasiga ajratmalar); 
 quyidagilardan iborat bo‘lgan hisobot davrida tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha joriy sug‘urta to‘lovlarini ta’minlash xarajatlari: 
 ishlab topilmagan mukofot zaxirasi, xabar qilingan, lekin bartaraf etilmagan zararlar zaxirasi va sodir bo‘lgan, lekin xabar qilinmagan zararlar zaxirasining hisobot davrida ko‘payish tomonga o‘zgarishi; 
 hisobot davrida amalga oshirilgan sug‘urta to‘lovlari. 
 Agar tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha daromadlar va xarajatlar o‘rtasidagi farq ko‘rsatilgan daromadlarning 5 foizidan ortiq bo‘lsa, tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasi hisobot davri oxiriga ko‘rsatilgan ortiq summaga ko‘payadi. 
 Agar tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha xarajatlar summasi daromadlar summasidan ortib ketsa, tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasi hisobot davri oxiriga xarajatlarning daromadlardan ortgan summasiga kamaytiriladi. 
 Agar sug‘urtalovchi hisobot davri boshiga qadar tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasini hisoblamagan bo‘lsa, mazkur zaxira hisobot davri boshiga nolga teng deb qabul qilinadi. 
 Agar tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasi hisob-kitoblar natijasida manfiy qiymatga ega bo‘lsa, mazkur zaxira nolga teng deb qabul qilinadi. 
 Tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha barqarorlashtirish zaxirasini hisob-kitob qilish uchun mazkur Nizomning 21-ilovasida keltirilgan jadvallardan foydalaniladi.
 26. Ogohlantirish chora-tadbirlari zaxirasi (OChZ) baxtsiz hodisalarni, sug‘urta qilingan mulkni yo‘qotish yoki shikastlanishini ogohlantirish chora-tadbirlarini moliyalashtirish, shuningdek sug‘urta hodisalarining sodir bo‘lishini ogohlantirish va oldini olishga yo‘naltirilgan boshqa chora-tadbirlarni moliyalashtirish uchun mo‘ljallangan.
 OChZni shakllantirish va undan foydalanish tartibi sug‘urtalovchi tomonidan tasdiqlanadigan ogohlantirish chora-tadbirlari zaxirasi to‘g‘risidagi nizomda belgilanadi.
 Bunda sug‘urtalovchi OChZdan moliyalashtiriladigan ogohlantirish chora-tadbirlarining aniq ro‘yxatini belgilashi va uni Agentlikka kelishish uchun taqdim etishi lozim.
 OChZ sug‘urta shartnomalari bo‘yicha hisobot davrida hisoblangan sug‘urta brutto-mukofotlaridan ajratmalar yo‘li bilan shakllantiriladi.
 OChZga ajratmalar miqdori, tarif stavkasi tarkibida ushbu maqsadlarga ko‘zda tutilgan foizlardan kelib chiqib, biroq sug‘urta shartnomalari bo‘yicha hisobot davrida hisoblangan sug‘urta brutto-mukofotining 10 foizidan ko‘p bo‘lmagan holda (qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan hollardan tashqari), ogohlantirish chora-tadbirlari zaxirasi to‘g‘risidagi nizomda belgilanadi. 
 Transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha ogohlantirish chora-tadbirlari zaxirasiga (FJMS OChZ) ajratmalar miqdori, hisobot davrida transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish shartnomalari bo‘yicha hisoblangan sug‘urta brutto-mukofotining 5 foizi miqdorida belgilanadi.
 Ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha ogohlantirish chora-tadbirlari zaxirasiga (IFJMS OChZ) ajratmalar miqdori, hisobot davrida ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish shartnomalari bo‘yicha hisoblangan sug‘urta brutto-mukofotining 5 foizi miqdorida belgilanadi. 
 Tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha ogohlantirish chora-tadbirlari zaxirasiga (TFJMS OChZ) ajratmalar miqdori, hisobot davrida tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish shartnomalari bo‘yicha hisoblangan sug‘urta brutto-mukofotining 5 foizi miqdorida belgilanadi.
 27. OChZ har bir hisobot sanasiga hisoblanadi. OChZ miqdori hisobot sanasining boshiga bo‘lgan OChZ miqdoriga oshirilgan va hisobot davrida ogohlantirish chora-tadbirlariga sarflangan mablag‘lar summasiga kamaytirilgan hisobot davrida ushbu zaxiraga qilingan ajratmalar miqdoriga teng bo‘ladi (FJMS OChZ, IFJMS OChZ va TFJMS OChZ bundan mustasno). Biroq aniqlangan OChZning miqdori (FJMS OChZni, IFJMS OChZni va TFJMS OChZni hisobga olmagan holdagi, hisobot sanasiga bo‘lgan OChZ miqdori) har qanday holatda ham umumiy sug‘urta shartnomalari bo‘yicha (transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish shartnomalarini, ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish shartnomalarini va tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish shartnomalarini hisobga olmagan holda) yalpi hisoblangan sug‘urta mukofotining 10 foizidan ko‘p bo‘lmasligi lozim;
 FJMS OChZ har bir hisobot sanasiga alohida hisoblanadi. FJMS OChZ miqdori hisobot sanasining boshiga bo‘lgan FJMS OChZ miqdoriga oshirilgan va hisobot davrida ogohlantirish chora-tadbirlariga sarflangan mablag‘lar summasiga kamaytirilgan hisobot davrida ushbu zaxiraga qilingan ajratmalar miqdoriga teng bo‘ladi.
 IFJMS OChZ har bir hisobot sanasiga alohida hisoblanadi. IFJMS OChZ miqdori hisobot sanasining boshiga bo‘lgan IFJMS OChZ miqdoriga oshirilgan va hisobot davrida ogohlantirish chora-tadbirlariga sarflangan mablag‘lar summasiga kamaytirilgan hisobot davrida ushbu zaxiraga qilingan ajratmalar miqdoriga teng bo‘ladi. 
 TFJMS OChZ har bir hisobot sanasiga alohida hisoblanadi. TFJMS OChZ miqdori hisobot sanasining boshiga bo‘lgan TFJMS OChZ miqdoriga oshirilgan va hisobot davrida ogohlantirish chora-tadbirlariga sarflangan mablag‘lar summasiga kamaytirilgan hisobot davrida ushbu zaxiraga qilingan ajratmalar miqdoriga teng bo‘ladi.
 28. Falokatlar zaxirasi (FZ), ko‘p sonli sug‘urta shartnomalari bo‘yicha sug‘urta to‘lovlarini amalga oshirish zaruratini keltirib chiqargan yengib bo‘lmas kuch yoki yirik miqyosdagi avariya oqibati hisoblangan, favqulodda yetkazilgan ziyonni qoplashga mo‘ljallangan. FZ shartlarida yengib bo‘lmas kuch yoki yirik miqyosdagi avariya oqibatida yetkazilgan ziyonni qoplash munosabati bilan sug‘urtalovchining sug‘urta to‘lovini amalga oshirishi majburiyatini ko‘zda tutuvchi sug‘urta turlari bo‘yicha shakllantiriladi.
 Falokatlar zaxirasini shakllantirish va undan foydalanish tartibi, shartlari sug‘urtalovchi tomonidan tasdiqlanadigan falokatlar zaxirasi to‘g‘risidagi nizomda belgilanadi.
 29. Zararlilikning tebranishi zaxirasi (ZTZ), sug‘urta turi bo‘yicha sug‘urta tarifining netto-stavkasini hisoblash uchun asos bo‘lgan kutilayotgan zararlilik darajasidan hisobot davridagi zararlilik darajasi yuqori bo‘lgan holatda, sug‘urtalovchining sug‘urta to‘lovlarini amalga oshirish xarajatlarini kompensatsiya qilishga mo‘ljallangan. 
 Zararlilikning tebranishi zaxirasining miqdori yalpi hisoblangan sug‘urta mukofotining 10 foizidan oshmasligi lozim.
 ZTZni shakllantirish va undan foydalanish tartibi, shartlari sug‘urtalovchi tomonidan tasdiqlanadigan zararlilikning tebranishi zaxirasi to‘g‘risidagi nizomda belgilanadi.
 30. Aktivlarning nomuvofiqligi zaxirasi (ANZ) faqat hayotni sug‘urta qilish sohasida faoliyat yuritadigan sug‘urtalovchi tomonidan tashkil etilishi mumkin va mukofotlar zaxirasining 20 foizidan ortiq bo‘lmasligi lozim.
 ANZni shakllantirish va undan foydalanish tartibi, shartlari sug‘urtalovchi tomonidan tasdiqlanadigan aktivlarning nomuvofiqligi zaxirasi to‘g‘risidagi nizomda belgilanadi.
 31. O‘zida majburiyatlarni aks ettirmagan, biroq sug‘urta faoliyatini amalga oshirish bilan bog‘liq bo‘lgan boshqa zaxiralar sug‘urtalovchi tomonidan bunday zaxirani shakllantirish va undan foydalanish tartibi, shartlarini nazarda tutuvchi tegishli zaxira to‘g‘risidagi nizom sug‘urtalovchi tomonidan tasdiqlanganidan keyingina tashkil etilishi mumkin.
 32. Sug‘urtalovchilar sug‘urta zaxiralaridagi qayta sug‘urtalovchilar ishtirokining ulushini (FJMS BZ, IFJMS BZ va TFJMS BZdan tashqari) sug‘urta zaxiralarini hisob-kitob qilish bilan bir vaqtda hisoblaydilar. 
 
 Qayta sug‘urtalovchining (qayta sug‘urtalovchilarning) sug‘urta zaxiralaridagi ulushi har bir shartnoma (shartnomalar guruhi) bo‘yicha qayta sug‘urta qilish shartnomasi (shartnomalari) shartlariga muvofiq holda aniqlanadi. 
 Qayta sug‘urtalovchining ishlab topilmagan mukofot zaxirasi va sodir bo‘lgan, lekin xabar qilinmagan zararlar zaxirasidagi ulushi qayta sug‘urta qilish shartnomasi bo‘yicha olingan komission mukofotni chegirgan holdagi qayta sug‘urta qilishga berilgan sug‘urta mukofoti summasining sug‘urtalovchi tomonidan qayta sug‘urta qilishga berilgan sug‘urta shartnomasi bo‘yicha hisoblangan bazaviy sug‘urta mukofotiga nisbatiga proporsional ravishda aniqlanadi va quyidagi formula orqali hisoblanadi:
 QSu — qayta sug‘urtalovchining ishlab topilmagan mukofot zaxirasi yoki sodir bo‘lgan, lekin xabar qilinmagan zararlar zaxirasidagi ulushi; 
 Bqsm — qayta sug‘urta qilish shartnomasi bo‘yicha brutto qayta sug‘urta qilish mukofoti; 
 Kmo — qayta sug‘urta qilish shartnomasi bo‘yicha olingan komission mukofot; 
 Shz — sug‘urtalovchi tomonidan mazkur bobga muvofiq shakllantirilgan ishlab topilmagan mukofot zaxirasi yoki sodir bo‘lgan, lekin xabar qilinmagan zararlar zaxirasi;
 Bsm — sug‘urta shartnomasi bo‘yicha bazaviy sug‘urta mukofoti.
 Qayta sug‘urtalovchining xabar qilingan, lekin bartaraf etilmagan zararlar zaxirasidagi ulushi qayta sug‘urta qilish shartnomasining shartlari bo‘yicha qayta sug‘urtalovchi tomonidan qoplanishi lozim bo‘lgan zararlar miqdoridagi ulushi miqdorida belgilanadi.
 33. Sug‘urtalovchi sug‘urta zaxiralari mablag‘lari qiymatiga ekvivalent bo‘lgan summadagi aktivlarni ajratishi shart. Ajratilgan aktivlar, ularni ajratish vaqtida sug‘urtalovchining hisob va hisobot registrlarida aniq belgilangan bo‘lishi shart.
 Ajratilgan aktivlarning umumiy qiymati sug‘urta zaxiralari mablag‘larining jami miqdoridan kam bo‘lmasligi lozim. Ajratilgan aktivlar qiymati sifatida ularning balans qiymati tushuniladi.
 34. Ajratilgan aktivlar diversifikatsiya, qaytarilish, foydalilik va likvidlik talablariga javob berishi lozim.
 35. Ajratilgan aktivlar mablag‘lari sug‘urtalovchi tomonidan faqat tegishli sug‘urta zaxiralarining shakllantirish maqsadiga muvofiq holda ishlatilishi mumkin. Ajratilgan aktivlar garov predmeti yoki kreditorga kafilning majburiyatlari bo‘yicha pul mablag‘larini to‘lash manbai sifatida xizmat qila olmaydi.
 36. Sug‘urta zaxiralari xorijiy valyutada belgilangan holatlarda, aktivlar sug‘urta zaxiralari belgilangan valyutaga ekvivalent valyutada yoki erkin konvertatsiya qilinadigan valyutada ajratiladi.
 37. Ajratilgan aktivlar quyidagi aktivlardan iborat bo‘lishi mumkin emas:
 sug‘urtalovchining ta’sischilari, aksiyadorlari va xodimlariga berilgan qarzlar, shuningdek ular bo‘yicha jamg‘arilgan foizlar; 
 debitor — bog‘liq shaxslarning qarzlari;
 sug‘urta (qayta sug‘urta qilish) shartnomasida belgilangan to‘lov sanasidan uch oydan ko‘p muddat mobaynida sug‘urta qildiruvchilar (qayta sug‘urta qildiruvchilar) tomonidan to‘lanmagan sug‘urta mukofotlari;
 soliq va yig‘imlar bo‘yicha debitorlik qarzlar;
 kafolat bo‘yicha summalar;
 majburiyat predmeti bo‘lgan aktivlar (qabul qilingan majburiyatlar doirasida).
 38. Ajratilgan aktivlarning 70% dan kam bo‘lmagan qismi quyidagilardan (yoki ularning ba’zilaridan) tarkib topishi lozim:
 O‘zbekiston Respublikasining davlat qimmatli qog‘ozlari;
 bank omonatlari (depozitlar);
 kassadagi va/yoki hisob (valyuta) raqamlardagi va o‘zga bank raqamlardagi pul mablag‘lari, shuningdek ularga tenglashtirilgan mablag‘lar;
 xorijiy davlatlarning davlat qimmatli qog‘ozlari (Agentlik bilan kelishgan holda);
 O‘zbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlariga muvofiq, O‘zbekiston Respublikasi hududida chiqarish va muomalaga kiritishga ruxsat berilgan, yoki tegishli vakolatli organ tomonidan berilgan qimmatli qog‘ozlar bozorida savdoni tashkil etish bo‘yicha faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziyaga (ruxsatnomaga) ega bo‘lgan xorijiy emitentlar tomonidan chiqarilgan, hamda qimmatli qog‘ozlar bozorida muomalaga qo‘yilgan qimmatli qog‘ozlar.
 39. Sug‘urtalovchining boshqaruv organlari ushbu Nizomga asosan ajratilgan aktivlarning hisobot sanasiga mavjudligini va qiymatini tekshirib ko‘rishi, shuningdek aktivlar ajratilgan sug‘urta zaxiralari summasi bilan ularni taqqoslab ko‘rishi shart va bunday huquqqa har qanday boshqa vaqtda ham ega.
 40. Ajratilgan aktivlar qiymati sug‘urta zaxiralari summasidan kam bo‘lgan holatda, sug‘urtalovchi ajratilgan aktivlar qiymatini sug‘urta zaxiralari summasidan kam bo‘lmagan qiymatga oshirish va sug‘urta zaxiralari hajmining 105 foizidan ko‘p bo‘lmagan miqdorda ko‘paytirish uchun yetarli miqdordagi qo‘shimcha aktivlarni ajratishi shart.
 41. Ajratilgan aktivlar summasi sug‘urta zaxiralari summasining 105 foizidan ortiq bo‘lgan holatda, sug‘urtalovchi ajratilgan aktivlar qiymati sug‘urta zaxiralari miqdoridan kam bo‘lmagan va sug‘urta zaxiralari miqdorining 105 foizidan ko‘p bo‘lmagan summagacha qisqargunga qadar, ajratilgan aktivlarning ortiqcha bo‘lgan qismini ajratilmagan aktivlarga o‘tkazishi shart.
 42. Sug‘urtalovchilar har chorakda chorak o‘tgandan keyingi oyning 25 sanasigacha moliyaviy hisobot tarkibida (buxgalteriya balansi — 1-shakl, moliyaviy natijalar to‘g‘risida hisobot — 2-shakl) mazkur Nizomning 1, 2, 21, 3 va 4-ilovalariga muvofiq shakllarda sug‘urta zaxiralari to‘g‘risidagi hisobotlarni Agentlikka taqdim etadilar. Bunda yil yakuni bo‘yicha moliyaviy hisobot tarkibidagi sug‘urta zaxiralari to‘g‘risidagi hisobotlar hisobot yilidan keyingi yilning 15-fevralidan kechikmagan holda taqdim etiladi (xorijiy investitsiya ishtirokidagi korxonalar bundan mustasno). Xorijiy investitsiya ishtirokidagi korxonalar yil yakuni bo‘yicha moliyaviy hisobot tarkibidagi sug‘urta zaxiralari to‘g‘risidagi hisobotlarni hisobot yilidan keyingi yilning 25-martidan kechikmagan holda taqdim etadilar.
 43. Mazkur Nizom bilan o‘rnatilgan sug‘urta zaxiralarini hisoblash uslubi hamda shakllantirish va joylashtirish tartibi talablari buzilgan taqdirda, Agentlik sug‘urtalovchiga yo‘l qo‘yilgan kamchiliklarni eng qisqa, ammo sug‘urtalovchi ko‘rsatmani olgan sanadan boshlab bir oydan ko‘p bo‘lmagan muddatda bartaraf etishi to‘g‘risida ko‘rsatma beradi.
 Kamchiliklar belgilangan muddatda bartaraf etilgandan so‘ng uch kun ichida, sug‘urtalovchi Agentlikka tegishli hisob-kitoblar va kamchiliklarni bartaraf etilganligi to‘g‘risida ma’lumotlarni (hisobotlarni) taqdim etishi shart.
 44. Agentlik sug‘urtalovchi tomonidan qabul qilingan texnik zaxiralarning tarkibini va hisoblash usullarini o‘zgartirish borasida ko‘rsatma berish, shuningdek Agentlikka sug‘urta zaxiralari to‘g‘risidagi axborotni taqdim etishning boshqa tartibini o‘rnatish huquqiga ega. Zarur holda, Agentlik yuzaga kelgan holat sabablarini aniqlash maqsadida sug‘urtalovchiga o‘zining vakilini yo‘llaydi, shuningdek amaldagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq holda sug‘urtalovchi operatsiyalarining yoppasiga yoki tanlov asosida tekshiruvini amalga oshiradi. 
 45. Sug‘urtalovchi tomonidan mazkur Nizomda o‘rnatilgan talablarga rioya qilinmagan, belgilangan muddatda yo‘l qo‘yilgan kamchiliklarni bartaraf etish to‘g‘risidagi Agentlik ko‘rsatmasini bajarmagan taqdirda, sug‘urtalovchiga qonunchilik hujjatlariga muvofiq choralar ko‘riladi.