Fermer xo‘jaliklarining yer uchastkalaridan yanada samarali foydalanish va qo‘shimcha daromad olishni tashkil qilish chora-tadbirlari to‘g‘risida

Keyingi yillarda qishloq xo‘jaligida amalga oshirilayotgan keng qamrovli islohotlar natijasida fermer xo‘jaliklarining yer uchastkalaridan, ayniqsa, dala chetlari, sug‘orish va kollektor-drenaj tarmoqlari bo‘ylaridagi yerlardan foydalanishga munosabati o‘zgardi, ushbu yerlarda qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarishni ko‘paytirish orqali qo‘shimcha daromad olish hamda o‘z xodimlarining oziq-ovqat mahsulotlariga bo‘lgan ehtiyojini qondirish borasida salmoqli ijobiy natijalarga erishildi.
 Kelgusida mazkur ishlarning samaradorligini yanada oshirish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligining tarkibiy tuzilmasi takomillashtirildi, O‘zbekiston fermer, dehqon xo‘jaliklari va tomorqa yer egalari kengashi qayta tashkil etildi.
 Shu bilan birga, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Buxoro, Jizzax, Qashqadaryo, Navoiy va Toshkent viloyatlarida faoliyat ko‘rsatayotgan bir qator fermer xo‘jaliklari tomonidan yer uchastkalaridan yanada samarali foydalanish, dehqonchilik madaniyatini oshirish, dala chetlari hamda sug‘orish va kollektor-drenaj tarmoqlari bo‘ylaridagi yerlarda qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarish bo‘yicha mavjud imkoniyatlardan samarali foydalanilmayapti.
 Bundan tashqari, respublika bo‘yicha mavjud dala konturlari atrofida tut ko‘chatlari ekish tadbirlari qoniqarsiz tashkil etilganligi va oxirgi yillarda tut daraxtlarining noqonuniy kesib yuborilishi oqibatida pillachilikning ozuqa bazasi kamayishiga yo‘l qo‘yilmoqda. Natijada, 2017-yilda Namangan, Sirdaryo va Xorazm viloyatlarida, jumladan To‘rtko‘l, Bo‘z, Shahrixon, Romitan, Forish, Yakkabog‘, Navbahor, To‘raqo‘rg‘on, Payariq, Sherobod, Sirdaryo, Bekobod, Qo‘shtepa va Urganch tumanlarida pilla xomashyosini ishlab chiqarish bo‘yicha shartnomaviy rejalar bajarilmadi.
 O‘rganishlar natijasi shuni ko‘rsatmoqdaki, kuzgi boshoqli don ekinlari va g‘o‘za maydonlari atrofiga ekilgan tut daraxtlarining bir qismi kesilib, aksariyat holda ularning o‘rniga o‘simliklarning zararkunanda va kasalliklarini paydo qiluvchi terak va tol daraxtlari ekilgan.
 Shuningdek, faoliyat yuritayotgan aksariyat fermer xo‘jaliklarida xodimlarga zarur mehnat va dam olish sharoitlari yaratish masalalariga yetarli e’tibor berilmasligi, ya’ni, dala shiyponlarining mavjud emasligi, dala chetlariga qishloq xo‘jaligi ekinlari ekilmaganligi, parranda va sog‘in sigirlar boqish yo‘lga qo‘yilmaganligi oqibatida mavsum davomida mehnat qiladigan suvchi, mexanizator, ishchi va hasharchilarning mehnat unumdorligi pasayib ketmoqda.
 Zarur darajada nazoratning yo‘qligi sababli dala chetlarini ekin ekmasdan qoldirib ketish, sug‘orish va kollektor-drenaj tarmoqlarini tozalashdan chiqqan unumdor tuproqlarni yer maydonlariga qo‘shish tizimi yo‘qligi natijasida ekin maydonlari qisqarib bormoqda.
 2018-yil hosili uchun kuzgi boshoqli don ekin maydonlari monitoring o‘lchovi natijalariga ko‘ra jami 175 ming 425 ta konturga ekilgan 1 mln. 107 ming gektar kuzgi boshoqli don ekin maydonlari chetlaridagi 4 ming 854 gektar maydon ekin ekilmasdan bo‘sh qoldirilganligi aniqlangan.
 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Fermer, dehqon xo‘jaliklari va tomorqa yer egalarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, qishloq xo‘jalik ekin maydonlaridan samarali foydalanish tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2017-yil 9-oktabrdagi PF-5199-son Farmoni hamda “O‘zbekiston Respublikasi qishloq xo‘jaligi xodimlari kuni” bayram tadbirida belgilangan vazifalardan kelib chiqqan holda, qishloq xo‘jaligining mavjud imkoniyatlaridan yanada samarali foydalanish, sohada iqtisodiy islohotlarni yanada chuqurlashtirish, ilm-fan yutuqlari va innovatsion yangiliklarni tizimli joriy etish va oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha kechiktirib bo‘lmaydigan chora-tadbirlar to‘g‘risida” 2017-yil 13-dekabrdagi PQ-3432-son qarori ijrosini ta’minlash, fermer xo‘jaliklarining yer uchastkalari, dala chetlari hamda sug‘orish va kollektor-drenaj tarmoqlari bo‘ylaridagi yerlardan samarali foydalanish orqali ularning daromadlarini yanada oshirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 
 1. O‘zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi, Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qo‘mitasi, O‘zbekiston fermer, dehqon xo‘jaliklari va tomorqa yer egalari kengashi, “O‘zbekoziqovqatxolding” xolding kompaniyasi hamda Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimliklari tomonidan ishlab chiqilgan:
 2018-yilda g‘allachilik va paxtachilik yo‘nalishlaridagi fermer xo‘jaliklari tomonidan ekin maydonlaridan tashqaridagi qishloq xo‘jaligida foydalanilmaydigan yerlarda yengil konstruksiyali va kam xarajatli dala shiyponlari hamda issiqxonalar qurish, parranda, sog‘in sigir hamda asalari boqishni tashkil etish prognoz ko‘rsatkichlari 1-ilovaga muvofiq;
 2018-yilda paxtachilik va g‘allachilik yo‘nalishlaridagi fermer xo‘jaliklari yer uchastkalarining ekin ekiladigan dala chetlari hisob-kitobi 2-ilovaga muvofiq;
 2018-yilda fermer xo‘jaliklari tomonidan kuzgi boshoqli don ekinlari dala chetlariga ekiladigan qishloq xo‘jalik ekinlarini joylashtirish hamda mahsulot ishlab chiqarishning prognoz ko‘rsatkichlari 3-ilovaga muvofiq;
 2018-yilda fermer xo‘jaliklari tomonidan g‘o‘za maydonlari dala chetlariga ekiladigan qishloq xo‘jalik ekinlarini joylashtirish hamda mahsulot ishlab chiqarishning prognoz ko‘rsatkichlari 3a-ilovaga muvofiq;
 Fermer xo‘jaliklari yer uchastkalaridan samarali foydalanish, dala chetlari, sug‘orish va kollektor-drenaj tarmoqlari bo‘ylarida qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarish orqali qo‘shimcha daromad olishni tashkil qilish bo‘yicha chora-tadbirlar dasturi (keyingi o‘rinlarda Dastur deb ataladi) 4-ilovaga muvofiq ma’qullansin.
 2. Fermer xo‘jaliklari yer uchastkalaridan samarali foydalanish, dala chetlari, sug‘orish va kollektor-drenaj tarmoqlari bo‘ylarida qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarish hamda yengil konstruksiyali, kam xarajatli dala shiyponlari va issiqxonalar qurish tadbirlarini amalga oshirishni muvofiqlashtiruvchi respublika ishchi guruhi tarkibi 5-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 Respublika ishchi guruhi (Z. Mirzayev) O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Hududlarning jadal ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishini ta’minlashga doir ustuvor chora-tadbirlar to‘g‘risida” 2017-yil 8-avgustdagi PQ-3182-son qarori bilan tasdiqlangan sektorlar rahbarlari bilan birgalikda:
 mazkur qarorning 1, 2, 3 va 3a-ilovalariga muvofiq dala shiyponlari, issiqxonalar qurish, parranda, sog‘in sigir hamda asalari boqishni tashkil etish, ekinlarni joylashtirish, ekish, parvarishlash, zaruriy resurslar bilan ta’minlash hamda monitoring tizimini yo‘lga qo‘yilishi; 
 barcha hududlarda ekiladigan qishloq xo‘jaligi ekinlaridan olinadigan daromad to‘g‘risida fermer xo‘jaliklari o‘rtasida keng targ‘ibot-tashviqot ishlarining amalga oshirilishini ta’minlasin.
 3. Yerlarni ekishga sifatli tayyorlash, “erga-er qo‘shish” va to‘liq gektar hosil qilish tadbirlarini amalga oshirish bo‘yicha respublika ishchi guruhi tarkibi 6-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 Respublika ishchi guruhi (A. Vaxabov) Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimliklari bilan birgalikda:
 bir oy muddatda barcha sug‘orish va kollektor-drenaj tarmoqlarini tozalashda chiqadigan tuproqlarning ko‘payib ketishi hisobiga ekin maydonlarining qisqarib ketishini bartaraf etish maqsadida “erga-er qo‘shish” chora-tadbirlarini fermer xo‘jaliklari bo‘yicha ishlab chiqish;
 mazkur chora-tadbirlarni amalga oshirish uchun zarur bo‘ladigan texnika vositalarini jalb qilish va boshqa moddiy-texnika resurslari bilan ta’minlash maqsadida fermer va konturlar kesimida nazorat o‘rnatish;
 agrotexnika tadbirlarini sifatli o‘tkazish orqali “kafolatli” hosil olish ishlarini doimiy ravishda monitoring qilish va bu borada aniqlangan kamchiliklarni o‘z vaqtida bartaraf etish choralarini ko‘rsin.
 4. Suv iste’molchilari uyushmalari hisobidagi sug‘orish tarmoqlarini tozalash va sharbat suvi o‘ralarini qazish tadbirlarini tashkil etish bo‘yicha respublika ishchi guruhi tarkibi 7-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 Respublika ishchi guruhi (Sh. Xamrayev) Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimliklari bilan birgalikda:
 suv iste’molchilari uyushmalari va fermer xo‘jaliklari tomonidan sug‘orish tarmoqlarini tozalash va 2018-yil yozgi sug‘orish mavsumiga tayyorlash ishlarining prognoz ko‘rsatkichlarini 8-ilovaga muvofiq bajarilishini; 
 bir hafta muddatda suv iste’molchilari uyushmalari hisobidagi sug‘orish tarmoqlarini qo‘lda tozalash tadbirlarini yuqori uyushqoqlikda tashkil qilish uchun irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalari hamda tizimdagi boshqa suv xo‘jaligi tashkilotlari ishchi-xodimlarini fermer xo‘jaliklariga nomma-nom biriktirish tashkil etilishini;
 sug‘orish tarmoqlarini mexanizmlar bilan tozalash uchun texnika vositalarini jalb etish, ular uchun yonilg‘i-moylash mahsulotlari fermer xo‘jaliklari tomonidan ajratilishini;
 bir oy muddatda suv xo‘jaligi tashkilotlari tasarrufidagi barcha yer maydonlarini to‘liq xatlovdan o‘tkazib, qishloq xo‘jaligi ekinlari ekish imkoniyati mavjud bo‘lgan yer uchastkalariga eksportbop va oziq-ovqat ekinlarini joylashtirilishini hamda maqbul muddatlarda ekilishini;
 2018-yilda O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi tizimidagi suv xo‘jaligi tashkilotlari hamda O‘rmon xo‘jaligi davlat qo‘mitasi tizimidagi o‘rmon xo‘jaliklari tomonidan limon va issiqxonabop qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarish uchun kam xarajatli issiqxonalar qurish bo‘yicha 9 va 10-ilovalarga muvofiq prognoz ko‘rsatkichlar bajarilishini ta’minlasin.
 5. Pillachilikning ozuqa bazasini yanada mustahkamlash, dala chetlari va sug‘orish tarmoqlari bo‘ylariga tut ko‘chatlari ekish ishlarini tashkil etish bo‘yicha respublika ishchi guruhi tarkibi 11-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 Respublika ishchi guruhi (Z. Mirzayev) Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimliklari bilan birgalikda:
 pillachilikning ozuqa bazasini mustahkamlash maqsadida 2018-2019-yillarning bahor hamda kuz oylarida 12-13-ilovalarda belgilangan prognoz ko‘rsatkichlarga muvofiq fermer xo‘jaliklari yer uchastkalarining dala chetlari, sug‘orish va kollektor-drenaj tarmoqlari bo‘ylariga qishloq xo‘jaligi ekinlariga zarar keltiruvchi (terak, tol va h.k.) daraxtlar o‘rniga tut ko‘chatlari ekishni tashkil qilinishi;
 “tut ko‘chatlari ekish oyligi”da tuman Fermer, dehqon xo‘jaliklari va tomorqa yer egalari kengashi, tuman (shahar) qishloq va suv xo‘jaligi bo‘limi, pillachilik tashkilotlari rahbarlaridan iborat ishchi guruh tuzish va tut ko‘chatlari ekish bo‘yicha hasharlar tashkil etilishi;
 mavjud tutzorlar va tut qatorlarining barg hosildorligini oshirish bo‘yicha belgilangan agrotexnika tadbirlarini o‘tkazish hamda tut daraxtlari zararkunandalari va “tut parvonasi” bilan zararlangan maydonlarda samarali kurashish ishlarini amalga oshirilishi;
 O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi bilan birgalikda sug‘orish tarmoqlari bo‘ylari va ekin maydonlari konturlari atrofidagi mavjud tut daraxtlari va tutzorlarning noqonuniy kesib ketilishi holatlariga qat’iyan yo‘l qo‘ymaslik yuzasidan ta’sirchan choralar ko‘rilishi;
 O‘zbekiston Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi davlat qo‘mitasi va akademik M. Mirzayev nomidagi bog‘dorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy-tadqiqot instituti tizimidagi tashkilotlar tomonidan “O‘zbekipaksanoat” uyushmasi bilan birgalikda 2018-yilda tut ko‘chatlari yetishtirish uchun plantatsiyalar tashkil etishning 14-ilovaga muvofiq prognoz ko‘rsatkichlarini bajarilishini ta’minlasin.
 6. “O‘zbekiston asalarichilari” uyushmasiga 2018-yilning 1-mayiga qadar fermer xo‘jaliklariga ularning talabi asosida 15-ilovaga muvofiq asalari uyalari, ramkalari va oilasi (paketi)ni yetkazib berish bo‘yicha chora-tadbirlar ijrosini muvofiqlashtirish tavsiya etilsin.
 7. O‘zbekiston Qishloq xo‘jaligi ilmiy-ishlab chiqarish markazi bir oy muddatda dala chetlari hamda sug‘orish va kollektor-drenaj tarmoqlari bo‘ylarida qishloq xo‘jaligi ekinlari, issiqxonalarda esa limon yetishtirish, qoramol, parranda va asalari boqishning zamonaviy texnologiyalari hamda olinadigan daromadlar va iqtisodiy samaradorligi bo‘yicha qo‘llanmalarni tayyorlab, har bir fermer xo‘jaligiga yetkazilishini ta’minlasin. 
 8. O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi, O‘zbekiston Matbuot va axborot agentligiga O‘zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi, O‘zbekiston Fermer, dehqon xo‘jaliklari va tomorqa yer egalari kengashi bilan birgalikda fermer xo‘jaliklarida dala chetlari, sug‘orish va kollektor-drenaj tarmoqlari bo‘ylarida qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarish, issiqxonalarda esa limon yetishtirish, qoramol, parranda va asalari boqishni yo‘lga qo‘yish va ularning iqtisodiy samarasi hamda ilg‘or fermerlar tajribalari to‘g‘risida ommaviy axborot vositalari orqali keng yoritish tavsiya etilsin.
 9. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Bosh vazirining o‘rinbosari — qishloq va suv xo‘jaligi vaziri Z.T. Mirzayev, O‘zbekiston Respublikasi Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qo‘mitasi raisi A.H. Abdullayev, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi raisi Q.R. Sariyev va viloyatlar hokimlari zimmasiga yuklansin.