2004—2009 YILLARDA MAKTAB TA’LIMINI RIVOJLANTIRISh DAVLAT UMUMMILLIY DASTURI TO‘G‘RISIDA

O‘zbekistonda mustaqillikning dastlabki kunlaridan boshlab jamiyatni isloh qilish va yangilash jarayonining eng muhim bo‘g‘ini, jamiyatdagi demokratik o‘zgarishlarning, iqtisodiyotni barqaror rivojlantirishning, respublikani jahon hamjamiyatiga integratsiyalashuvining zarur va majburiy sharti sifatida ta’lim sohasini isloh qilish siyosati izchillik bilan amalga oshirilmoqda.
 Belgilangan maqsadga erishish uchun Kadrlar tayyorlash milliy dasturi qabul qilinib, muvaffaqiyatli amalga oshirilmoqda. Ushbu dastur 9-sinf bitiruvchilarini kasb-hunar ta’limi tizimi bilan to‘la qamrab olishni ta’minlashga, o‘quvchilarning umumiy o‘rta ta’lim bilan bir qatorda aniq bir kasbni egallab olishlariga qaratilgan. Dasturga muvofiq prinsipial yangi tipdagi o‘rta hunar o‘quv muassasalari tarmog‘i shakllandi. Zamonaviy o‘quv-laboratoriya uskunalari bilan jihozlangan 533 ta kasb-hunar kolleji va 54 ta akademik litsey barpo etildi. Kollejlar va litseylarni qurish hamda jihozlash bo‘yicha mamlakatimiz industriyasi yaratildi. Yangi ta’lim standartlari va o‘quv dasturlari ishlab chiqildi.
 Bugungi kunda Kadrlar tayyorlash milliy dasturi yosh avlodga uzluksiz ta’lim berish va uni tarbiyalash jarayonini yaxlit qamrab oladigan yagona ta’lim majmui hisoblanadi. Bunda ta’lim tizimining har bir bo‘g‘ini alohida o‘rin va mas’uliyatga egadir. Dasturni to‘liq amalga oshirish, qo‘yilgan vazifalarga erishish ana shu bo‘g‘inlarning holati va rivojlanish darajasiga, ularning o‘zaro uyg‘unligiga bog‘liqdir.
 Shu bilan birga, tahlillar shuni ko‘rsatadiki, butun tizimning eng muhim boshlang‘ich bosqichi bo‘lgan maktab ta’limining ortda qolayotgani yaxlit uzluksiz ta’lim zanjirida eng zaif bo‘lib qolmoqda. Buning asosiy sababi maktablar moddiy bazasining zaifligi bo‘lib, ularning 40 foizga yaqini tipovoy bo‘lmagan moslashtirilgan binolarda joylashgan, jami 9727 ta maktabdan 684 tasi avariya holatidadir. Ko‘pgina maktablar markazlashtirilgan isitish sistemasiga ega emas, ichimlik suv va tabiiy gaz bilan ta’minlanmagan. O‘quvchilarning 28 foizdan ko‘prog‘i ikki-uch smenada o‘qitiladi. Maktablarning o‘quv-laboratoriya uskunalari bilan jihozlanish darajasi 29 foizni, zamonaviy kompyuter texnikasi bilan ta’minlanishi esa 15 foizga yaqinni tashkil qiladi. Maktablarning faqat yarmigina sport zallariga ega, ularning sport uskunalari va anjomlari bilan jihozlanishi esa 23 foizdan oshmaydi. Ayniqsa qishloq joylardagi maktablarning moddiy bazasi qoniqarsiz ahvolda.
 O‘qituvchilar, eng avvalo boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining mehnatini rag‘batlantirish borasida tarkib topgan tizim maktab ta’limida hamon zaif bo‘g‘in bo‘lib qolmoqda, bunda pedagoglar iste’dodi, kasb mahorati ularning mehnatiga haq to‘lash chog‘ida hali ham belgilovchi mezonga aylanmayapti.
 Kadrlar tayyorlash milliy dasturini muvaffaqiyatli amalga oshirishning muhim sharti sifatida maktab ta’limining orqada qolishiga barham berish hamda maktablarning moddiy-texnika bazasini mustahkamlash va uzluksiz ta’limning yagona tizimini shakllantirish bilan bog‘liq mavjud jiddiy muammolarni bartaraf etish maqsadida:
 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2004-yil 19-fevraldagi F–1910-sonli farmoyishi bilan tuzilgan Maxsus komissiya va ishchi guruhlar tomonidan respublika mintaqalarida bevosita bo‘lib, barcha umumiy ta’lim maktablari to‘liq ro‘yxatdan o‘tkazilganligi, ularning moddiy-texnika bazasining hozirgi holati tanqidiy va batafsil o‘rganib chiqilganligi, maktablar pasportlashtirilganligi, 1 va 2-ilovalarga muvofiq maktablarni qayta tiklash borasidagi ishlarning mezonlari ishlab chiqilganligi hamda aniq tip va yo‘nalishlari belgilab olinganligi ma’lumot uchun qabul qilinsin.
 2. 2004—2009-yillarda Maktab ta’limini rivojlantirish Davlat umummilliy dasturini amalga oshirish mamlakatda ta’lim tizimini isloh qilishning hozirgi bosqichidagi eng muhim vazifa deb hisoblansin.
 Maktab ta’lim tizimini tubdan yaxshilashni; eng yuqori zamonaviy talablarga mos keladigan o‘quv-moddiy bazasi va ta’lim standartlari shakllantirilishini; yashash joyidan qat’i nazar, qishloq va shahar maktablarining moddiy bazasi hamda ta’minlanish darajasidagi tafovutlarni bosqichma-bosqich bartaraf etish asosida bolalarning ta’lim olishi uchun teng shart-sharoitlar yaratilishini; o‘qituvchilar mehnati har tomonlama rag‘batlantirilishini ko‘zda tutuvchi Davlat umummilliy dasturining asosiy tamoyillari va maqsadli vazifalari ma’qullansin.
 Maktab ta’limini rivojlantirish Davlat umummilliy dasturini amalga oshirishning quyidagi asosiy yo‘nalishlari belgilansin:
 kapital rekonstruksiya qilish, kapital va joriy ta’mirlashning, avariya holatidagi binolarni buzib tashlashning manzillari aniq ko‘rsatilgan dasturlarini va maktab binolarining namunaviy loyihalarini ishlab chiqqan holda umumiy ta’lim maktablarining moddiy-texnika bazasini mustahkamlash va rivojlantirish;
 maktablarni zamonaviy o‘quv va laboratoriya uskunalari, kompyuter texnikasi, darsliklar va o‘quv-uslubiy materiallar bilan ta’minlash;
 ta’lim tizimida qo‘llanilayotgan o‘quv standartlari va o‘quv dasturlarini takomillashtirish;
 umumiy ta’lim maktablari, birinchi navbatda qishloq joylardagi maktablarni malakali pedagog kadrlar bilan ta’minlash, ular tarkibi sifatini oshirish, o‘qituvchilar tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirishning samarali tizimini yaratish, o‘qituvchilar mehnatini rag‘batlantirishni kuchaytirish;
 umumiy ta’lim maktablarida sportni rivojlantirish va ularning sport bazasini mustahkamlash.
 3. 2004—2009-yillarda Maktab ta’limini rivojlantirish Davlat umummilliy dasturini amalga oshirish borasidagi ishlarning butun kompleksi bajarilishi uchun mas’uliyat Maxsus komissiya (Sh.M. Mirziyoyev), O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar, Toshkent shahri, shaharlar va tumanlar hokimliklari zimmasiga yuklatilsin.
 Dasturni amalga oshirish borasidagi ishlarni muvofiqlashtirish maqsadida har bir alohida shahar va tuman bo‘yicha ishlar jabhasi va ularni bajarish muddatlari aniq belgilanishi, buzib tashlanadigan, kapital rekonstruksiya qilinadigan va kapital ta’mirlash talab etiladigan maktablar joylashgan manzillarning xaritalarini tuzish ko‘zda tutilsin va shu asosda har bir obyekt bo‘yicha tiklash ishlari maktablardagi o‘quv jarayoniga zarar yetkazmasligi uchun ularni bajarishning aniq dasturlari tayyorlansin.
 4. Budjet mablag‘lari, korxona va tashkilotlarning o‘z mablag‘lari, yuridik va jismoniy shaxslarning homiylik mablag‘lari, xorijiy kreditlar va grantlar 2004—2009-yillarda Maktab ta’limini rivojlantirish Davlat umummilliy dasturini moliyalashning asosiy manbalari etib belgilansin.
 5. Belgilab qo‘yilsinki, xo‘jalik yurituvchi subyektlarning 2004—2009-yillarda Maktab ta’limini rivojlantirish dasturini moliyalash uchun maqsadli yo‘naltirilgan homiylik mablag‘lari foyda solig‘ini hisoblashda soliqqa tortiladigan bazadan chiqarib tashlanadi.
 O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi, Moliya vazirligi, Tashqi iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vazirligi Maktab ta’limini rivojlantirish dasturini amalga oshirish uchun xorijiy kreditlar va grantlarni imtiyozli shartlarda jalb etish bo‘yicha xalqaro moliya institutlari va boshqa xorijiy donorlar bilan doimiy asosda ish olib borsinlar.
 6. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi:
 bir oy muddatda budjetdan tashqari Maktab ta’limi jamg‘armasini shakllantirish va uning mablag‘laridan foydalanish tartibi to‘g‘risidagi nizomni ishlab chiqib, belgilangan tartibda tasdiqlasin, Nizomda shunday mexanizm ko‘zda tutilsinki, bunda Moliya vazirligi budjetni tasdiqlash chog‘ida Dasturni amalga oshirish uchun mo‘ljallangan mablag‘lar hajmini alohida satr bilan har bir viloyatga yetkazadi, ayni vaqtda Jamg‘arma orqali ana shu mablag‘lar viloyat hokimliklari va Toshkent shahar hokimligi huzuridagi yagona buyurtmachi xizmatlariga yetkaziladi;
 Moliya vazirligi huzurida Jamg‘armaning Ijroiya direksiyasini tuzish, Jamg‘armani boshqarish bo‘yicha Kengashni tashkil etish, shuningdek Ijtimoiy sohani moliyalash bosh boshqarmasi tarkibida maktab ta’limi bo‘limini tuzish bo‘yicha takliflar ikki hafta muddatda Vazirlar Mahkamasiga kiritilsin, maktab ta’limi bo‘limi zimmasiga budjetdan tashqari Maktab ta’limi jamg‘armasi mablag‘laridan foydalanilishi ustidan moliyaviy nazoratni amalga oshirish vazifasi yuklatilsin.
 7. O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi ikki oy muddatda quyidagilarni amalga oshirsin:
 maktablarni ro‘yxatdan o‘tkazish asosida foydalanilayotgan maktablarni turlariga qarab sistemalashtirish, ularning moddiy bazasi hozirgi ahvolini baholash mumkin bo‘lgan sifat va son mezonlarini belgilash, bu o‘rinda zarur kommunikatsiyalar, suv, issiqlik va maktab infratuzilmasi mavjudligiga alohida e’tibor qaratish;
 sistemalashtirish natijalariga ko‘ra maktablarni tiklash bo‘yicha namunaviy loyihalarning bir necha variantini va eng yuqori me’yoriy xarajatlarini har bir viloyat, shahar, tuman, qishloq sharoitlariga mosligini inobatga olgan holda ishlab chiqish, bunda ular to‘rt yo‘nalish bo‘yicha — eskilarining o‘rniga yangi maktablar qurish, kapital rekonstruksiya qilish, kapital va joriy ta’mirlash zarurligi jihatidan ko‘rib chiqiladi. Bunda asosiy talab — birinchi navbatda, xavfsizlik va o‘quv jarayoni talablariga muvofiqlik hamda kapital rekonstruksiya qilish va kapital ta’mirlash xarajatlari shu turdagi yangi maktab qurilishi qiymatidan oshmasligini ta’minlash;
 maktablarni kapital rekonstruksiya qilish namunaviy loyihalari maketlarining ko‘rgazmasini tashkil etish, kapital va joriy ta’mirlash namunaviy loyihalari va eng yuqori me’yoriy xarajatlari albomini tayyorlash va amaliyotda qo‘llash uchun nashr etish.
 Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasiga namunaviy loyihalarni tayyorlash uchun iqtidorli loyihachilar va smetachilardan iborat ishchi guruhlari tashkil etish huquqi berilsin.
 8. O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi tomonidan tasdiqlanmagan namunaviy loyihalarsiz va me’yoriy xarajatlarning yuqori ko‘rsatkichisiz maktablarni tiklash ishlarining amalga oshirilishi qat’iyan taqiqlansin. Namunaviy loyihalarni real sharoitga moslashtirish chog‘ida undan har qanday chekinish Davarxitektqurilish qo‘mitasi bilan kelishib olinishi zarur.
 Belgilab qo‘yilsinki, Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi maktablarni tiklash ishlarini amalga oshirishda namunaviy loyihalar hamda tasdiqlangan qurilish me’yorlari va qoidalariga rioya etilishi uchun mas’ul hisoblanadi.
 Maxsus komissiya (Sh.M. Mirziyoyev) Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi bilan birgalikda ikki oy muddatda respublika viloyatlarida manfaatdor tuzilmalar bilan birga shahar, qishloq va tog‘li joylar sharoitini hisobga olgan holda namunaviy loyihalarga rioya etish yuzasidan mas’uliyatni oshirish talablarini bevosita ijrochilarga yetkazish uchun seminar va kengashlar o‘tkazsin.
 9. 2004—2009-yillarda Maktab ta’limini rivojlantirish Davlat umummilliy dasturini amalga oshirish yuzasidan buyurtmachi vazifasi Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari huzuridagi yagona buyurtmachi xizmatlariga yuklatilsin.
 Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari huzuridagi yagona buyurtmachi xizmatlariga o‘zining vakillarini biriktirsin, ularning zimmasiga Maktab ta’limini rivojlantirish dasturini amalga oshirish bo‘yicha qilinayotgan ishlarning tasdiqlangan namunaviy loyihalar, qurilish me’yorlari va sifatiga muvofiqligini ta’minlash mas’uliyati yuklatilsin.
 10. Maxsus komissiya (Sh.M. Mirziyoyev), Vazirlar Mahkamasining qurilish va ijtimoiy komplekslari Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari bilan birga quyidagilarni amalga oshirsin:
 ikki oy muddatda Maktab ta’limini rivojlantirish dasturini amalga oshirishga ixtisoslashgan mavjud pudratchi qurilish tashkilotlari va qurilish sanoati obyektlarini ro‘yxatdan o‘tkazish;
 Dasturni amalga oshirish uchun kasb-hunar kollejlari va akademik litseylar qurilishiga jalb etilgan qurilish sanoati korxonalari va pudratchi tashkilotlar imkoniyatlaridan foydalanish;
 namunaviy loyihalar talablaridan kelib chiqib, maktablarni tiklashda ishlatiladigan namunaviy qurilish konstruksiyalari va birikmalarini belgilash va tasdiqlash, ekspertiza va sinovdan o‘tkazish, shundan so‘ng ularni ishlab chiqarishni tashkil etish.
 11. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi manfaatdor idoralar bilan birga, kasb-hunar kollejlari va akademik litseylarni jihozlash bo‘yicha to‘plangan tajribadan kelib chiqib, 2004-yil 1-oktabrgacha:
 mamlakatimiz korxonalarida ishlab chiqarilayotgan maktab partalari, maktablar uchun mebel va boshqa o‘quv uskunalari tanlovini e’lon qilsin va ko‘rgazmasini tashkil etsin;
 O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi ishtirokida maktab va o‘quv uskunalarining muayyan turlarini ishlab chiqarishga doir davlat buyurtmasining besh yillik dasturini ishlab chiqsin;
 maktab va o‘quv uskunalarini ishlab chiqarish davlat buyurtmasini berish uchun mamlakatimiz ishlab chiqaruvchilari o‘rtasida tender o‘tkazsin.
 12. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari bilan birgalikda 2004-yil 1-sentabrgacha 2005—2009-yillarda maktablarni zamonaviy o‘quv-laboratoriya jihozlari va kompyuter texnikasi bilan jihozlash bo‘yicha maxsus dastur tayyorlasin va Vazirlar Mahkamasiga kiritsin.
 Mazkur Dasturni tayyorlashda quyidagilar ko‘zda tutilsin:
 kasb-hunar kollejlari va akademik litseylarni o‘quv-laboratoriya uskunalari bilan jihozlash uslubiyoti va amaliyotini majburiy tarzda qo‘llash;
 Maktab ta’limini rivojlantirish Davlat umummilliy dasturini ijro etish muddatlarida maktablarni zamonaviy kompyuter texnikasi bilan jihozlash, ixtisoslashtirilgan sinflar (fizika, kimyo, biologiya va boshqa xonalari) tashkil etish, bunda moliyalash manbalari, ularni ta’mirlash bo‘yicha moddiy baza mavjudligi, maktablarning tegishli mutaxassis va o‘qituvchilar bilan ta’minlanishini hisobga olish.
 13. Uzluksiz ta’lim tizimi uchun o‘quv dasturlari, darsliklar va o‘quv qo‘llanmalarini qayta ko‘rib chiqish hamda yangilarini yaratish bo‘yicha Hukumat komissiyasi (A.A. Azizxo‘jayev) Matbuot va axborot agentligi, O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi bilan birgalikda 2004-yil 1-sentabrgacha Umumta’lim maktablari uchun darsliklar va o‘quv-uslubiy qo‘llanmalarni nashr etish dasturini ishlab chiqsin va Vazirlar Mahkamasiga tasdiqlash uchun kiritsin. Bunda davlat ta’lim standartlari talablariga rioya etilishiga alohida e’tibor qaratilsin.
 14. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi, Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi Xalq ta’limi vazirligi bilan birgalikda:
 bir oy muddatda 2004-yil 1-sentabrdan boshlab o‘qituvchilar uchun mehnatga haq to‘lash va tarif stavkalari tizimini qayta ko‘rib chiqish yuzasidan Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin, ularda iste’dodli, o‘z kasbiga sodiq, ta’lim va tarbiya jarayoniga katta hissa qo‘shgan o‘qituvchilar, birinchi navbatda, boshlang‘ich sinflar o‘qituvchilarini rag‘batlantirishning samarali mexanizmini yaratish ko‘zda tutilsin;
 o‘qituvchilarga haq to‘lash tizimini tarmoq setkasiga o‘tkazish masalalari ommaviy axborot vositalarida, maxsus seminarlar, konferensiyalar va kengashlarda keng muhokama etilishini tashkil qilsin va 2004-yil 1-oktabrgacha Vazirlar Mahkamasiga aniq takliflar kiritsin.
 15. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi ikki hafta muddatda mazkur Farmon ijrosini ta’minlash yuzasidan Hukumat qarorini qabul qilsin.
 16. Ushbu Farmonning ijrosini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Bosh vaziri Sh. M. Mirziyoyev zimmasiga yuklatilsin.