Erdo'g'on, Makron, Abramovich. Ukrainaga Putin bilan tinchlik muzokaralarida kim yordam beradi?

Rossiya–Ukraina delegatsiyalari darajasidagi muzokaralar urushning to'rtinchi kunidan beri davom etmoqda. Bu vaqt ichida kelishib olingan yagona narsa gumanitar yo'laklarni tashkil qilish bo'ldi. O'z navbatida, bir qator davlat rahbarlari ikki davlat o'rtasida muzokaraga erishish uchun o'z yordamini taklif qildi. Quyida ular haqida batafsil ma'lumot beramiz.
Ukrainadagi urush ikki davlatning emas, balki dunyo miqyosidagi masala bo'lgani uchun muzokaralarning birinchi kunidanoq turli davlatlardan vositachilar paydo bo'ldi. Ularning har biri ma'lum muvaffaqiyatlarga erisha oldi va Evropa qit'asidagi tinchlik nuqtai nazaridan, o'z manfaatlaridan kelib chiqib harakat qildi.
Roman Abramovich
G'arb ommaviy axborot vositalari Roman Abramovichni urushni tinch yo'l bilan hal qilishga rozi bo'lgan yagona rossiyalik oligarx deb atadi. Uning Rossiya va Ukraina delegatsiyalarining uchrashuvini tashkil etishda ishtirok etgani haqidagi ma'lumot Kievda ham tasdiqlandi. Amerikaning “Financial Times” nashri manbalarga tayanib, Abramovich ikki tomonlama muzokaralarda vositachilik qilish uchun “Putindan to'g'ridan-to'g'ri ruxsat” olganini da'vo qildi.
Ukraina va G'arb hukumatlarining ayrim rasmiylari Abramovichning tinchlik muzokaralariga qanchalik chuqur aralashganiga shubha bilan qarab, rossiyalik oligarx G'arb sanktsiyalaridan qochish uchun harakat qilayotganini aytdi. Jumladan, sobiq neft magnati va Londonning “Chelsi” futbol klubi egasi Buyuk Britaniya va AQShda yaxtalar va hashamatli mulklarga ega va u uchun kurashadigan narsa bor.
Abramovich sanktsiyalarni qisman chetlab o'tgan. AQSh, Buyuk Britaniya va Evropa Ittifoqidan farqli o'laroq, milliarderga hech qanday cheklovlar qo'ymagan. “Wall Street Journal” yozganidek, bu haqda Ukraina tomoni Amerika prezidentidan so'ragan bo'lishi mumkin. G'arb rasmiylari Abramovichning muzokaralarda foydasi tegmayotganini qayd etgan. Shunga qaramay, so'nggi haftalarda uning shaxsiy samolyotlari Rossiya, Turkiya va Isroil o'rtasida parvoz qilmoqda va bu milliarder qandaydir faoliyat bilan shug'ullanayotganidan dalolat berishi mumkin.
Abramovichning vakili Amerika ommaviy axborot vositalariga bergan izohida tadbirkor “tinchlikni tezroq tiklashga qaratilgan sa'y-harakatlarni qo'llab-quvvatlash uchun barcha imkoniyatlarni ishga solayotganini” aytgan.
Rajab Toyyib Erdo'g'on
Ukraina va Rossiya o'rtasidagi muzokaralar jarayonida vositachi bo'lish tashabbusini boshidan e'lon qilgan Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo'g'on ancha muhim muvaffaqiyatlarga erisha oldi. Turkiya tomonining sa'y-harakatlari tufayli 10 mart kuni Antaliyada Ukraina tashqi ishlar vaziri Dmitriy Kuleba va uning rossiyalik hamkasbi Sergey Lavrovning urush boshlanganidan beri birinchi uchrashuvi tashkil qilindi. Ekspertlarning fikricha, tashqi ishlar vazirlari darajasidagi muzokaralar chog'ida tomonlar Zelenskiy ta'kidlayotgan ikki prezident uchrashuviga tayyorgarlik ko'rish jarayonini boshlashga urinishi mumkin. Rasmiy ma'lumotlarga ko'ra, bu haqda gapirishga hali erta.
25 mart kuni Erdo'g'on Rossiya va Ukraina tomonlari kelishib olgan oltita nuqtadan to'rtta nuqta borligini aytgan. Turkiya prezidentining so'zlariga ko'ra, gap Ukrainaning NATO’ga a'zo bo'lishdan bosh tortishi, rus tilining maqomi, hujum qurollarini joylashtirmaslik va kollektiv xavfsizlik masalalari haqida bormoqda. Shu bilan birga, Erdo'g'on Kiev Donetsk hamda Luganskni, shuningdek, Qrimni Rossiyaning bir qismi sifatida tan olish niyatida emas.
Ukraina tomoni har qanday kelishuv mavjudligini rad etgan. Tashqi ishlar vaziri Dmitriy Kulebaga ko'ra, Rossiya va Ukraina o'rtasidagi muzokara jarayoni juda og'ir kechmoqda. Biroq Kiev qat'iy pozitsiyani egallagan va bu talablardan qaytmoqchi emas.
Muzokaralarda vositachilik qilish evaziga Turkiya prezidenti betaraf qolgan va Rossiyaga qarshi sanktsiyalar siyosatini qo'llab-quvvatlamagan. Mamlakat energetika va tabiiy resurslar vaziri Fotih Donmening so'zlariga ko'ra, Anqara sanktsiyalar emas, diplomatiya tarafda bo'lmoqchi.
Naftali Bennet
Rossiya–Ukraina muzokaralarida yana bir vositachi Isroil bosh vaziri Naftali Bennetdir. Ukraina prezidenti devoni rahbari Andrey Yermakning so'zlariga ko'ra, Kiev Quddusni Zelenskiy va Putinning bo'lajak uchrashuvi uchun ustuvor joylardan biri deb biladi.
Ukrainada urush boshlanganidan keyin Bennet Putin bilan muzokaralar olib borish uchun Moskvaga uchib ketgan. Uchrashuv 5 mart kuni Shabbat (yahudiylarning shanba kuni, unda ishlash taqiqlangan) kuni bo'lib o'tgan, bu uchrashuv o'ta muhimligi, chunki pravoslav Isroil bosh vaziri diniy an'analarga qarshi chiqishga qaror qilganini ko'rsatadi. Bosh vazirning tashrifidan so'ng rasmiy ma'lumotlar berilmagan. Isroil matbuoti diplomatik doiralardagi manbaga tayanib, Bennetning Moskvaga safari AQSh, Germaniya va Frantsiya hamda Ukraina bilan kelishilganini xabar qilgan. Urushdan tashqari, Isroil bosh vaziri, ehtimol, Putin bilan Eron yadroviy kelishuvi haqida gaplashgan.
Bennetning Moskvaga tashrifidan so'ng Isroilning “The Jerusalem Post” nashri ukrainalik mulozimga tayanib, Isroil bosh vaziri go'yoki ko'p sonli tinch aholi qurbon bo'lmasligi uchun prezident Zelenskiyga taslim bo'lishni tavsiya qilgani haqida xabar bergan. Shuningdek, Isroil hukumati Ukrainani qo'shimcha harbiy yordam so'ramaslikka chaqirgani, chunki bunday so'rovlar vositachilik harakatlariga zarar yetkazishi aytilgan. Bosh vazir idorasi bunday bayonotlarni rad etgan.
O'z navbatida, Isroil kvotalar cheklangani sababli Ukrainadan qochqinlarni qabul qilishdan bosh tortgani e'tiborga molik.

Emmanuel Makron
Frantsiya prezidenti Makron 10 aprel kuni bo'lib o'tadigan navbatdagi prezidentlik saylovlarida ishtirok etadi, shu bois o'zini Kiev va Moskva o'rtasida Evropada tinchlik o'rnatish bo'yicha asosiy muzokarachi sifatida ko'rsatish imkoniyati uning uchun saylovoldi kampaniyasining deyarli asosiy mavzusi hisoblanadi.

Makronning pozitsiyasini Rossiya–Ukraina muzokaralari jarayonida uning Ukrainadagi urushning birinchi kunida Putin bilan telefon qo'ng'irog'idan so'ng tushgan surati va vaqti-vaqti bilan Rossiya haligacha tayyor emasligi haqidagi bayonotlari orqali baholash mumkin.