Zilziladan keyingi sunami. Koronainqiroz iqtisodiyot uchun qanday oqibatlar keltirib chiqaradi?

Syntropy marketing agentligi hammuassisi Dmitriy Semyonov koronavirus pandemiyasidan so‘ng jahon iqtisodiyotini nimalar kutayotgani to‘g‘risida fikr yuritdi.
Okean yaqinida yashaydiganlar zilzila halokatning bir qismi ekanligini bilishadi. Zilziladan so‘ng ular bor-budlarini yig‘ishtirishadi va sunami ostida qolib ketmaslik uchun sohildan uzoqroqqa ketishadi. 
Koronavirus — bu oylar, balki yillarga cho‘ziladigan zilzila. Bir hafta ichida kasallikka chalinganlar soni ikki millionga yetadi. Aksariyat mamlakatlarda pandemiya endi boshlanmoqda. Va u karrali tarzda o‘smoqda — har hafta kasallik yuqtirganlar va o‘lganlar soni ikki baravarga ko‘paymoqda.
Ammo darhol bizni cho‘ktirishi mumkin bo‘lgan sunamiga — iqtisodiy inqirozga tayyorgarlik ko‘rishimiz kerak. Masalan, AQShdagi S&P500 - 500ta yirik kompaniyaning birja indeksi 30 foizga tushib ketdi  — bunaqasi 2008 yildan beri bo‘lmagandi. Faqat farqi shundaki, o‘shanda bunga yarim yil ketgandi, hozir esa ikki oy kifoya qildi. 
Nimalar yuz berdi?
Nimalar kutmoqda?
Iqtisodiyot murakkab va o‘zaro bog‘liq tizim. Mos ravishda, endigi navbat yuqoridagi sanoatlar bilan bog‘liq sohalarga keladi. Xo‘sh, ular qaysilar? Taxmin quyidagicha:
1. Ko‘chmas mulk. To‘rtta sabab tufayli
Yangi uylar qurilishi to‘xtaydi — ularga investitsiyalar yetmaydi  + kompaniyalarning bu ishga kirishishlari kamayadi.
Aksariyat bizneslar yopiladi, omon qolganlari esa kichikroq va oddiyroq ofislarga ko‘chib o‘tadi.
Masofadan ishlash madaniyati keng ommalashadi.
2. Kino. Ko‘plab suratga olish ishlari to‘xtatilgan, kinokompaniyalarning bankrot bo‘lishi boshlanadi. Kinoteatrlar yopiladi. Bu vaqt davomida odamlar striming servislariga o‘rganib qoladi.
3. Ko‘ngilochar muassasalar, ommaviy sport, ivent-industriya. Prognozlarga ko‘ra, vaksina yaratish, sinovdan o‘tkazish va uni ommaviy qo‘llashni boshlash bir yilga yaqin vaqtni oladi. Bu vaqt ichida ko‘plab hukumatlar o‘z fuqarolari sog‘ligini xatar ostiga qo‘yishi qiyin — odamlar to‘planishi uzoq vaqt davomida taqiqlanishi mumkin.
4. Ijtimoiy jamg‘armalar va nohukumat tashkilotlarga to‘lovlar kamayadi — inqiroz davrida odamlar va tashkilotlar badallarni kamaytiradi.
5. San'at. Rassomlarning voqealarga nisbatan munosabati orqali san'at asarlari ko‘payishi mumkin, ammo san'atdagi mablag‘lar kamayadi — inqiroz vaqtida odamlar estetikaga xarajatlarni kamaytiradi.
6. Mehmonxona-restoran biznesini yuqorida eslab o‘tgandik. 2008 yilgi inqirozdan keyin sohaga avvalgi ko‘rsatkichlarga chiqish uchun 9 oy kerak bo‘lgandi. Hozirgi vaziyatda pandemiya va iqtisodiy inqiroz kesishuvi natijasida bu muddat ko‘proq bo‘lishi mumkin.
7. Marketing. Inqiroz paytida kompaniyalar birinchi navbatda safarlar, o‘qish va tadqiqotlarga ajratilgan xarajatlarni kamaytiradi.  
8. Lyuks va premium toifasidagi mahsulotlar. Sotilishi qiyin bo‘ladi. 
9. Avtosanoat. Odamlar mashinada kamroq yuradi. Yangi mashina sotib olishmaydi, minib yurganlarini ta'mirlashadi.
10. Hardware. Xitoydagi yirik ishlab chiqarishlar yopilgandi, jahonda ham shu amaliyot davom etmoqda. 
Ijtimoiy sohada — giyohvand moddalar savdosi, alkogol sanoati, oilalardagi kelishmovchiliklar va jinoyatchilik o‘sishi mumkin. Bular iqtisodiy inqirozning odatiy to‘rt chavandozi. 
Yaxshi xabarlar ham bor
Qaysi sohalar koronavirusdan keyingi inqiroz «sharofati» bilan rivojlanishi mumkin? 
Shifokorlar tayyorlovchi servislarni alohida toifaga kiritish mumkin. Buyog‘iga shifokorlik eng nufuzli kasbga aylanadi. 
Nima qilmoq kerak?
Quyidagilarni tavsiya qilaman: