Paxta tolasini sotish va uning uchun hisob-kitob qilish mexanizmini tartibga solish to‘g‘risida

Paxta tolasini ishlab chiqarish va sotishda bozor tamoyillari hamda mexanizmlarini keng joriy qilish, respublika paxta tolasi bozorida raqobat muhitini yaratish, paxta tolasi va paxta mahsulotlari uchun hisob-kitob qilishning jahon amaliyotida umumiy qabul qilingan shakllarini joriy etish maqsadida:
 1. Belgilansinki, har yilgi tasdiqlanadigan balans ko‘rsatkichlariga muvofiq paxta tolasini eksportga va respublikaning paxta tolasini qayta ishlaydigan korxonalariga (keyingi o‘rinlarda — respublika korxonalari) sotish O‘zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vazirligining tashqi savdo kompaniyalari hamda O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi orqali erkin ayirboshlanadigan valyutada amalga oshiriladi. 
 Respublikaning alohida ijtimoiy ahamiyatga ega tarmoqlari korxonalariga paxta tolasi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qarori bo‘yicha “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmalari (HAB) bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri tuziladigan shartnomalar asosida sotilishi mumkin. 
 2. Quyidagi tartib belgilansin, unga muvofiq:
 paxta tolasini saqlash hamda eksportga va respublika korxonalariga berish faqat ixtisoslashtirilgan mintaqaviy paxta terminallaridan amalga oshiriladi; 
 paxta tolasini xorijiy iste’molchilar va respublika korxonalari tomonidan sifati va massasi bo‘yicha uzil-kesil qabul qilib olish ixtisoslashtirilgan mintaqaviy paxta terminallarida amalga oshiriladi; 
 respublika korxonalari tomonidan sotib olingan paxta tolasidan faqat ishlab chiqarish maqsadlarida foydalaniladi va u qayta sotilishi mumkin emas.
 3. Quyidagilar:
 Paxta tolasini sotish va tashqi savdo kompaniyalarining “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmalari bilan hisob-kitob qilish tartibi to‘g‘risidagi nizom, shuningdek Paxta tolasi uchun hisob-kitoblar sxemasi 1 va 1a-ilovalarga muvofiq;
 Paxta tolasini O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi (O‘zRTXB)ning valyuta maydonchasi orqali ochiq birja savdolarida respublika korxonalariga sotish tartibi to‘g‘risidagi nizom, shuningdek Hisob-kitoblar sxemasi 2 va 2a-ilovalarga muvofiq;
 Paxta tolasini sertifikatlash va tortish tartibi to‘g‘risidagi nizom 4-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar hokimliklari, O‘zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vazirligi, Moliya vazirligi, Davlat bojxona qo‘mitasi, “O‘zpaxtasanoat” uyushmasi, O‘zbekiston “Sifat” markazi, O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi paxta tolasini sotish va uning uchun hisob-kitob qilishda yuqorida ko‘rsatilgan nizomlarda belgilangan tamoyillar, mexanizm va talablarga qat’iy rioya etsinlar.
 4. O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi manfaatdor vazirliklar, idoralar va tashkilotlar tomonidan mazkur qarorning so‘zsiz bajarilishi ustidan nazorat o‘rnatsin. Paxta tolasini sotish va uning uchun hisob-kitob qilishda belgilangan tartibni buzgan aybdor mansabdor shaxslarni qonunda nazarda tutilgan javobgarlikka, hatto jinoiy javobgarlikka tortsin.
 5. Paxta tolasini sotuvchi tashqi savdo kompaniyalari uchun komissionerlar sifatida soliq to‘lash hamda Davlat budjetiga va maqsadli davlat jamg‘armalariga majburiy to‘lovlar to‘lashning amaldagi tartibi saqlab qolinsin.
 6. O‘zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vazirligi, Iqtisodiyot vazirligi, Moliya vazirligi, “O‘zpaxtasanoat” uyushmasining 2007-yil 1-sentabrgacha bo‘lgan muddatda terminallarda bir yo‘la saqlanadigan paxta tolasi hajmlarini 5-ilovaga muvofiq 400 ming tonnagacha ko‘paytirish to‘g‘risidagi taklifi qabul qilinsin.
 O‘zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vazirligi terminallar rahbarlari lavozimlariga kadrlarning samarali tanlanishini, ularning har yili attestatsiyadan o‘tkazilishini va maqbul ravishda almashtirib turilishini ta’minlasin. 
 7. O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, “O‘zbekiston temir yo‘llari” DAK paxta tozalash sanoati korxonalarida, mintaqaviy paxta terminallarida, shuningdek paxta tolasini temir yo‘l orqali tashishda yong‘in xavfsizligi holati ustidan qattiq nazoratni ta’minlasin. 
 8. 6-ilovaga muvofiq ayrim qonun hujjatlari o‘z kuchini yo‘qotgan deb hisoblansin. 
 9. O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi Iqtisodiyot vazirligi, Moliya vazirligi, Tashqi iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vazirligi, “O‘zpaxtasanoat” uyushmasi, O‘zbekiston “Sifat” markazi, O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi va boshqa manfaatdor idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda:
 amaldagi qonun hujjatlariga ushbu qarordan kelib chiqadigan o‘zgartirish va qo‘shimchalar to‘g‘risida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin;
 idoraviy normativ hujjatlarni mazkur qarorga muvofiqlashtirsin.
 10. Mazkur qarorning ijrosini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasining Bosh vaziri Sh.M. Mirziyoyev zimmasiga yuklansin.
 1. “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmalarining paxta tozalash zavodlari (keyingi o‘rinlarda yetkazib beruvchilar deb ataladi) tomonidan ishlab chiqarilgan paxta tolasi tashqi savdo kompaniyalariga (keyingi o‘rinlarda sotib oluvchilar deb ataladi) tuzilgan shartnomalarga muvofiq uni mintaqaviy paxta terminallariga (keyingi o‘rinlarda terminallar deb ataladi) yetkazib bergan holda sotiladi.
 2. Etkazib beruvchilar bilan sotib oluvchilar o‘rtasida paxta tolasini sotish bo‘yicha o‘zaro munosabatlar mazkur Nizom, O‘zbekiston Respublikasining boshqa qonun hujjatlari hamda ikki tomonlama shartnomalar bilan belgilanadi.
 3. Kalendar yil boshida yetkazib beruvchilar bilan sotib oluvchilar o‘rtasida yetkazib beruvchilar va paxta yetishtiruvchi xo‘jaliklar bilan tuzilgan kontraktatsiya shartnomalariga muvofiq joriy yilda kutilayotgan paxta xomashyosi hosilidan paxta tolasi xarid qilish yuzasidan bosh bitimlar tuziladi.
 4. Bosh bitimda:
 jahon bozorida talab qilinadigan tegishli sanoat navlari va tiplaridagi paxta tolasi ishlab chiqarish uchun paxta xomashyosining aniq seleksiya navlari;
 paxta xomashyosi yetishtirishning prognoz hajmlaridan hamda g‘o‘za navlarining joylashtirilishidan kelib chiqib, keyinchalik eksport qilish va paxta tolasini qayta ishlaydigan respublika korxonalariga (keyingi o‘rinlarda — respublika korxonalari) sotish uchun terminallarga yetkazib beriladigan paxta tolasining hisoblab chiqilgan hajmlari;
 joriy yilning sentyabr—dekabr oylari va kelgusi yilning yanvar—avgust oylari davrida sotib oluvchilar tomonidan sotib olinadigan paxta tolasi hajmi bo‘yicha shartnomalar tuzishning dastlabki muddatlari belgilanadi.
 5. Bosh bitimga muvofiq:
 amalda ekilgan paxta maydonlarini aprobatsiyadan o‘tkazish natijalari va kutilayotgan hosil bo‘yicha joriy yilning sentyabr—dekabr oylarida keyinchalik eksport qilish va respublika korxonalariga erkin muomaladagi valyutaga sotish uchun terminallarga paxta tolasi yetkazib berish yuzasidan shartnomalar tuziladi; 
 hosilni yig‘ishtirib olish va joriy yilda tayyorlangan amaldagi paxta xomashyosi bo‘yicha kelgusi yilning yanvar—avgust oylarida, keyinchalik eksport qilish va respublika korxonalariga erkin muomaladagi valyutaga sotish uchun terminallarga paxta tolasi yetkazib berish yuzasidan shartnomalar tuziladi.
 6. Bosh bitimga muvofiq tuziladigan shartnomalarda yetkazib beriladigan tolaning hajmi, navi, tipi, klassi va boshqa sifat ko‘rsatkichlari bo‘yicha barcha asosiy parametrlari, transportda tashish shartlari va yuklab jo‘natish muddatlari, o‘zaro hisob-kitob qilish tartibi, fors-major holatlari, tuzilgan shartnomalarni bajarish shartlari bo‘yicha mulkiy va boshqacha javobgarlik, nizoli masalalarni ko‘rib chiqish tartibi belgilanadi.
 7. Sotib oluvchilar tomonidan paxta tolasini keyinchalik eksportga va respublika korxonalariga sotish uchun xarid qilish belgilangan tartibda yetkazib beruvchilar bilan tuziladigan shartnomalar asosida amalga oshiriladi.
 8. “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmalari tomonidan sotiladigan paxta tolasiga shartnomaviy narxlar jo‘natishning CIP-paxta terminali shartlari bo‘yicha quyidagi tartibda belgilanadi.
 Dastlab tolani terminalga yetkazib berishdan oldingi kunda (yoki ushbu Nizomning 25-bandiga muvofiq haqi oldindan to‘langan sanada) “Birinchi” navi, “O‘rta” klass, 5 tip, 35-kod paxta tolasining 1 tonnasi uchun “Kotton Outluk”da e’lon qilinadigan “A” indeksi va uning O‘zbekistondagi komponenti kotirovkalarining o‘rtacha qiymati (bazis narx) aniqlanadi (AQSh dollarida). Ushbu narxdan kelib chiqqan holda paxta tolasining boshqa navlari va klasslarining narxlari mazkur Nizomga 1-ilovaga muvofiq koeffitsiyentlar qo‘llangan holda aniqlanadi.
 Bunda respublika korxonalari uchun paxta tolasini sotishda, qo‘shilgan qiymat solig‘ini hisobga olgan holda, paxta tolasiga tasdiqlangan preyskurant narxlaridan past bo‘lgan jahon narxlari amal qilgan davrlarda paxta tozalash zavodlari qo‘shilgan qiymat solig‘ini: chegirmani hisobga olgan holda jahon narxi x 20/120 formulasi bo‘yicha 15 foiz miqdordagi chegirmani hisobga olib, xomashyo yetkazib berilgan kuni amalda tarkib topgan jahon narxlariga asoslanib hisoblab chiqarishadi.
 Shartnomaviy narx yuqorida qayd etilgan tartibda aniqlangan narx va quyida ko‘rsatilgan paxta tolasini sotish bo‘yicha sotib oluvchilarning hisoblab chiqilgan cheklangan xarajatlari o‘rtasidagi tafovut tarzida aniqlanadi: 
 paxta tolasini terminallarda saqlash va sug‘urta qilish, (fitosanitariya sertifikati berish va respublika hududi bo‘ylab harbiylashtirilgan qo‘riqlash uchun to‘lovni qo‘shgan holda) CIF — Shimoliy Yevropa portlarigacha tashish, yuklash-tushirish, fumigatsiya qilish va portlarda belgilangan, CIF — Shimoliy Yevropa portlari shartlarini bajarish uchun mo‘ljallangan normativ muddatlar doirasida portlarda saqlash xarajatlari; 
 paxta tolasini O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligida kelishilgan tariflar bo‘yicha sertifikatlash yuzasidan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi “Sifat” O‘zbekiston paxta tolasini sertifikatlash markazi (keyingi o‘rinlarda “Sifat” markazi deb ataladi) va kip massasini tarozida tortish xarajatlari;
 paxta tolasini deklaratsiyalash va bojxonada rasmiylashtirish xarajatlari;
 bank xarajatlari (bankning mablag‘larni o‘tkazish, akkreditiv ochish, yuklab jo‘natish hujjatlarini tekshirish uchun kafolatlari, vositachilik haqi va boshqa xarajatlari);
 “O‘ztashqitrans” DAKning ekspeditorlik xizmatlari qiymatining 2 foizigacha miqdordagi vositachilik haqi;
 tashqi savdo kompaniyalarining asosiy faoliyat bo‘yicha xarajatlariga daromadlari, yetkazib beruvchilardan sotib olinadigan paxta tolasi uchun hisob-kitob qilish maqsadida sotib oluvchilar tomonidan jalb etiladigan O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi kreditlari bo‘yicha foizlarni to‘lash xarajatlari. 
 9. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan Tashqi iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vazirligi, Iqtisodiyot vazirligi, Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi hamda “O‘zpaxtasanoat” uyushmasi bilan birgalikda tashqi savdo kompaniyalarining paxta tolasi sotish bo‘yicha xarajatlarining cheklangan miqdori hisoblab chiqariladi va tasdiqlash uchun O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritiladi. Paxta tolasi sotish bo‘yicha xarajatlarning tasdiqlangan cheklangan miqdori Tashqi iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vazirligi tomonidan yetkazib beruvchilar va sotib oluvchilarga yetkaziladi.
 10. Tashqi savdo kompaniyalari tomonidan respublika korxonalariga sotiladigan paxta tolasining shartnomaviy narxlari yuklab jo‘natish sanasidagi “Kotton Outluk”da chop etiladigan “A” indeksi va uning O‘zbekiston komponenti kotirovkalariga muvofiq hosil bo‘ladigan jahon narxlaridan kelib chiqqan holda, 15 foiz miqdoridagi chegirish va shartnomaviy narxning 1,0 foizidan ortiq bo‘lmagan miqdorda tashqi savdo kompaniyalarining vositachilik haqi bilan aniqlanadi. Bunda O‘zbekiston “Sifat” markazining (sertifikatlashtirish va tarozida tortish bo‘yicha) xarajatlari, banklar, paxta terminallari xizmatlari, shu jumladan paxta tolasini terminallarda sug‘urta qilish bo‘yicha xarajatlarga tashqi savdo kompaniyalari ixtiyorida qoladigan mablag‘lar hisobiga haq to‘lanadi. 
 11. Shartnomaviy narxlar O‘zbekiston Respublikasi amaldagi standartlarining barcha majburiy talablariga muvofiq bo‘lgan paxta tolasi uchun belgilanadi.
 12. Sotib oluvchilar yetkazib beruvchilardan sotib oladigan paxta tolasining shartnomaviy narxi netto massaga qayta hisoblaganda (ulgurji narxlar preyskurantida keltirilgan formula bo‘yicha) preyskurant ulgurji narxdan va paxta tolasini yetkazib berish, tushirish va terminallarda saqlash xarajatlaridan, shu jumladan yetkazib beruvchilarning vositachilik haqidan kam bo‘lmasligi kerak. 
 13. “Mikroneyer” ko‘rsatkichi qiymatlari belgilangan normalardan (3,5 dan 4,9 gacha) yuqori yoki past bo‘lganda paxta tolasi uchun paxta tolasiga ulgurji narxlar preyskurantida ko‘rsatilgan shkalaga muvofiq I-II-nav paxta tolasining shartnomaviy narxidan chegirishlar qo‘llanadi.
 Paxta tolasini eksport qilish bo‘yicha xarajatlarni chegirish har qaysi nav, klass va tip narxi aniqlangandan keyin amalga oshiriladi. 
 14. “A” indeksi va uning “Kotton Outluk” O‘zbekiston komponenti kotirovkalarining har kunlik qiymatlari “O‘zpaxtasanoat” uyushmasi tomonidan “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmalariga yetkaziladi.
 15. Sotib oluvchilar va yetkazib beruvchilar paxta tolasini yetkazib berish yuzasidan tuzilgan shartnomalarda yetkazib berish shartlarini va hisob-kitob qilishning asosan akkreditiv shaklini belgilaydilar, buning uchun yetkazib beruvchiga xizmat ko‘rsatadigan bankda tegishli hisob raqamlari ochiladi.
 16. Shartnoma shartlariga muvofiq sotib oluvchilar o‘ziga xizmat ko‘rsatuvchi bankka (emitent bankka) chaqirib olinmaydigan, hujjatli, qoplanmagan, bo‘linmas akkreditiv ochishga ariza taqdim etadi. Akkreditiv summasi yetkazib berish oyining navbatdagi o‘n kunligida yetkazib beriladigan paxta tolasi qiymatining 100 foizini tashkil etadi.
 Tashqi savdo kompaniyalari tomonidan ushbu bandda ko‘rsatilgan akkreditiv ochish muddatlari buzilgan taqdirda tashqi savdo kompaniyalarining bildirishnomalarida ko‘rsatilgan yuklab jo‘natish muddatlari bajarilmaganligi uchun “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmalari javob bermaydi. 
 17. Akkreditiv ochishning barcha shartlari yetkazib beruvchilar va sotib oluvchilar o‘rtasidagi shartnomada qayd etiladi.
 Etkazib beruvchilar va sotib oluvchilar o‘rtasidagi shartnomada quyidagilar bo‘lishi kerak:
 emitent bankning nomi;
 yetkazib beruvchini akkreditiv ochilgani to‘g‘risida xabardor qilish usuli;
 akkreditiv bo‘yicha mablag‘ olish uchun yetkazib beruvchi tomonidan taqdim etiladigan hujjatlarning to‘liq ro‘yxati va aniq tavsifi;
 paxta tolasi yuklab jo‘natilgandan keyin hujjatlarni taqdim etish muddati, ularni rasmiylashtirishga qo‘yiladigan talablar;
 boshqa zarur hujjatlar va shartlar.
 18. Xaridorning talab qilib olinadigan depozit hisob raqamidan akkreditiv summasi 22602 “Akkreditivlar bo‘yicha mijozlar depozitlari” balans hisob raqamiga o‘tkaziladi. Ayni bir vaqtda akkreditiv summasi emitent bank tomonidan kutilmagan holatlar hisob raqamiga kirim qilinadi.
 Etkazib beruvchi uchun unga xizmat ko‘rsatuvchi bankda (ijro etuvchi bankda) akkreditivlar bo‘yicha alohida depozit hisob raqami ochiladi. 
 19. Ijro etuvchi bankda qoplanmagan akkreditiv hisob raqami ochishda emitent bank bajaruvchi bankning birinchi talabiga ko‘ra, hujjatlar taqdim etilgan to‘lov summasini akkreditivlar shartlariga qat’iy muvofiq ravishda yetkazib beruvchining akkreditiv hisob raqamiga o‘tkazadi.
 20. Mablag‘larni o‘tkazish yuzasidan emitent bankka qo‘yiladigan talab yetkazib beruvchi tomonidan akkreditivning barcha shartlari bajarilgan taqdirda taqdim etiladi. Mablag‘larni akkreditiv hisob raqamidan yetkazib beruvchining talab qilib olinadigan depozit hisob raqamiga o‘tkazish uning tomonidan ijro etuvchi bankka yetkazib beruvchi va sotib oluvchi o‘rtasida tuzilgan shartnomada ko‘rsatilgan akkreditivning barcha shartlari bajarilganligini tasdiqlovchi hujjatlar taqdim etilganda amalga oshiriladi.
 21. Akkreditivdan to‘lash uchun tuzilgan shartnomalar shartlariga muvofiq paxta tolasi yetkazib berilganligini tasdiqlovchi hujjatlar bankka akkreditiv amal qiladigan muddatda taqdim etilishi kerak.
 22. Ijro etuvchi bank yetkazib beruvchi taqdim etgan hujjatlarning akkreditiv shartlariga muvofiqligini, shuningdek tovarning yetkazib berilganligini tasdiqlovchi hujjatlar to‘g‘ri rasmiylashtirilganligini tekshirishi shart.
 Akkreditiv shartlarining hatto bittasi buzilgan taqdirda ham mablag‘larni yetkazib beruvchining hisob raqamiga o‘tkazish taqiqlanadi.
 23. Akkreditivdan foydalanilishiga qarab emitent bank qisman to‘langan summani kutilmagan holatlar hisob raqamini yopish bilan birgalikda sotib oluvchilarning hisob raqamidan bankning vositachilik hisob raqamiga hisobdan chiqaradi.
 24. Ijro etuvchi bankdagi akkreditivni yopish: 
 akkreditiv muddati tamom bo‘lgach amalga oshiriladi. Ijro etuvchi bank akkreditiv yopilganligi to‘g‘risida emitent bankni xabardor qiladi;
 akkreditiv muddati tamom bo‘lgunga qadar taqdim etilgan va agar bu akkreditiv shartlarida nazarda tutilgan bo‘lsa yetkazib beruvchining akkreditividan bundan keyin foydalanishni rad etishi to‘g‘risidagi arizasi bo‘yicha amalga oshiriladi. Emitent bankka ijro etuvchi bank tomonidan bildirishnoma yuboriladi;
 sotib oluvchining akkreditivni to‘liq yoki qisman rad etish to‘g‘risidagi arizasi bo‘yicha amalga oshiriladi, agar bu akkreditiv shartlarida nazarda tutilgan bo‘lsa. Akkreditiv emitent bankdan 22602 “Akkreditivlar bo‘yicha mijozlar depozitlari” hisob raqamidagi qoldiqdan ortiq bo‘lmagan summaga xabar olingan kunda yopiladi yoki kamaytiriladi.
 25. Sotib oluvchilar va yetkazib beruvchilar o‘zaro kelishuvga ko‘ra kelgusidagi yetkazib berish uchun oldindan haq to‘lash shartlarida hisob-kitob qilishlari mumkin, bunda sotib oluvchilar oldindan to‘langan haq summasiga to‘lov o‘tkazilgan sana uchun paxta tolasi hajmiga shartnomaviy narxni qayd qilish huquqiga egadirlar. 
 Sotib oluvchilar tomonidan oldindan to‘langan haq o‘tkazilgan sana uchun paxta tolasi hajmiga shartnomaviy narx qayd etilmagan taqdirda paxta tolasining shartnomaviy narxi u yetkazib berilgan sana uchun qayd etiladi. 
 Sotib olinadigan paxta tolasi qiymatining bir qismi uchun oldindan haq to‘lashda haqning qolgan qismi akkreditiv bo‘yicha to‘lanadi.
 26. Paxta tozalash zavodlari paxta xomashyosini qayta ishlash davomida paxta tolasini terminallarga yetkazib berishni olingan bildirishnomalarga va sotib oluvchining topshiriqnomalariga muvofiq amalga oshiradilar.
 Sotib oluvchilar bilan xorijiy xaridorlar, respublika korxonalari o‘rtasida tuzilgan kontraktlarga muvofiq terminallar paxta tolasini yuklab jo‘natishni tashqi savdo kompaniyalarining yuklab jo‘natish yo‘riqnomalariga muvofiq amalga oshiradilar.
 27. Paxta zavodlari tomonidan terminallarga tashqi savdo kompaniyalarining bildirishnomalarisiz yoki tashqi savdo kompaniyalarining bildirishnomalarida ko‘rsatilgan sifat ko‘rsatkichlariga muvofiq bo‘lmagan yuklab jo‘natiladigan paxta tolasi turkumi terminal tomonidan mas’uliyatli saqlash to‘g‘risidagi dalolatnomalar rasmiylashtirilgan holda mas’uliyatli saqlash uchun qabul qilinadi.
 Tashqi savdo kompaniyalari tomonidan yangi bildirishnomalar yozilgan taqdirda “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmalari paxta tolasini ushbu bildirishnomalar hisobiga paxta zavodlaridan yetkazib berilayotgan yoki terminallarda mas’uliyatli saqlanayotgan paxta tolasi hajmidan yetkazib berishi mumkin. Yozilgan bildirishnomalarga muvofiq muayyan turkum mas’uliyatli saqlashdan tashqi savdo kompaniyalari balansiga o‘tkazilgan taqdirda qabul qilish dalolatnomasi yoziladi. Dalolatnomada qabul qilish dalolatnomasi rasmiylashtirilgan sana turkumni mas’uliyatli saqlashdan sotib oluvchining mulkiga o‘tkazish sanasi hisoblanadi.
 Shartnoma shartlariga muvofiq yetkazib beruvchilar paxta tolasi terminallarga yetkazib berilgan sanadan boshlab 2 kalendar kundan kechikmay shartnomaviy narx bo‘yicha milliy valyutada haq to‘lash uchun paxta tolasi terminalga yetkazib berilganligini tasdiqlovchi hujjatlarni (ilova qilingan transport-yuk xatlari, paxta tozalash zavodlarining hisob raqamlari-sertifikatlari va O‘zbekiston “Sifat” markazining Muvofiqlik sertifikatlari va Inspeksiya dalolatnomalari bilan birgalikda to‘lov uchun hisob raqamlarini) ijro etuvchi bankka (“Paxta-bank” bo‘linmalariga) yoki haqi oldindan to‘langan taqdirda ushbu hujjatlar bo‘yicha to‘lovni talab qilmasdan, sotib oluvchilarga taqdim etadilar.
 Paxta tozalash zavodi va terminal vakillari tomonidan imzolangan qabul qilish-topshirish dalolatnomasi sanasi yetkazib berilgan sana hisoblanadi.
 Paxta tolasi sifati va vazni O‘zbekiston “Sifat” markazining Muvofiqlik sertifikati (Inspeksiya dalolatnomasi) bo‘yicha ko‘rsatkichlarga muvofiq bo‘lmagan taqdirda ushbu masala bo‘yicha kelishmovchiliklar uning vakili jalb qilingan holda hal etiladi. Sifat va vazn bo‘yicha kelishmovchiliklar tasdiqlangan taqdirda uning bilan bog‘liq barcha qo‘shimcha xarajatlar O‘zbekiston “Sifat” markazi hisob raqamiga tegishli bo‘ladi, yetkazib beruvchi va sotib oluvchi o‘rtasidagi hisob-kitoblar esa dalolatnomalar 5 kun muddatda ko‘rib chiqilgandan keyin ushbu paxta tolasi turkumining amaldagi sifati va vazni asosida amalga oshiriladi.
 28. Har oyda har oyning 5-kunigacha, keyinchalik qayta hisob-kitob qilish huquqi bilan, yetkazib beruvchi tomonidan taqdim etilgan hisob raqamlari asosida yetkazib beruvchi va sotib oluvchi tomonidan oraliq taqqoslash dalolatnomasi tuziladi (ushbu Nizomga 2-ilova). Taqqoslash haqiqatda yuklab jo‘natish va oldingi oyning to‘lov summasi bo‘yicha amalga oshiriladi.
 Bunda paxta tolasining hajmi, sifati va narxi bilan bog‘liq nizoli masalalar bo‘yicha tomonlar erishgan kelishuv hisobga olinadi.
 Taqqoslash dalolatnomalari natijalari bo‘yicha hisob-kitoblar yetkazib berishdan keyingi oyning 15-kunidan kechikmay amalga oshiriladi.
 29. Muayyan yil hosili bo‘yicha tegishli yil paxta tolasini yuklab jo‘natish tugallangandan keyin 30 kun mobaynida o‘zaro taqqoslash dalolatnomalari tuziladi (ushbu Nizomga 3-ilova).
 Hosil bo‘yicha uzil-kesil hisob-kitoblar o‘zaro taqqoslash dalolatnomasi belgilangan tartibda rasmiylashtirilgandan keyin 14 kun mobaynida amalga oshiriladi.
 30. Sotib oluvchilar yetkazib beruvchilar bilan hisob-kitoblarni paxta tolasi sotish yuzasidan kontraktlar bo‘yicha tushgan mablag‘lar va qarz mablag‘lari hisobiga amalga oshiradilar.
 31. Sotib oluvchilar paxta tolasini sotuvning samarali usullarini qo‘llangan holda, jahon narxlarining eng qulay konyunkturasi davrlarida sotadilar.
 Paxta tolasini yetkazib beruvchidan sotib olish narxlari bilan eksportga amalda sotilgan narxlar o‘rtasidagi ijobiy yoki salbiy tafovut, shu jumladan sotish xarajatlarini tejash sotib oluvchilarning moliya-xo‘jalik faoliyati natijalariga tegishli bo‘ladi.
 32. Paxta tolasini respublika korxonalariga sotish tashqi savdo kompaniyalari orqali, ularning buyurtmanomalariga muvofiq, erkin muomaladagi valyutaga cheklovlarsiz amalga oshiriladi.
 33. Respublika korxonasi har yili tegishli tashqi savdo kompaniyalariga paxta tolasi xarid qilish yuzasidan buyurtmanomani uning hajmi, navlari, tiplari va boshqa sifat ko‘rsatkichlarini ko‘rsatgan holda, paxta tolasini joriy yilning sentyabr—dekabr oylarida xarid qilish uchun 1-iyulgacha hamda kelgusi yilning yanvar—avgust oylarida xarid qilish uchun 1-dekabrgacha taqdim etadi. 
 Tashqi savdo kompaniyalari respublika korxonalarining buyurtmanomalarini to‘liq hajmda “Paxtasanoat” HAB bilan tuziladigan bosh bitimda hisobga oladilar va buyurtmanomalarni paxta tolasini ishlab chiqarish hamda undan foydalanishni prognozlashda jamlash hamda hisobga olish uchun O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligiga taqdim etadilar.
 34. Tashqi savdo kompaniyalari bosh bitimga muvofiq paxta tolasi ishlab chiqarish hamda undan foydalanishning prognoz qilinayotgan hajmini hisobga olgan holda respublika korxonalari bilan paxta tolasi yetkazib berish yuzasidan sentyabr—dekabr va yanvar—avgust davri uchun alohida-alohida kontraktlar tuzishadi.
 35. Respublika korxonalari sotib olinadigan paxta tolasi uchun haqning 15 foizini oldindan to‘laydilar, uzil-kesil hisob-kitobni paxta tolasi ular bilan tuzilgan kontraktlarda nazarda tutilgan shartlarda yetkazib berilgan sanadan boshlab 90 kun mobaynida amalga oshiradilar. Paxta tolasi qiymatining qolgan 85 foizi uchun akkreditiv ochiladi yoki bank kafolati beriladi. Hisob-kitob qilishning xuddi shunday tartibi terminallarga yetkazib berilgan va respublika korxonalariga sotiladigan paxta tolasi yuzasidan sotib oluvchilar va yetkazib beruvchilar o‘rtasida ham belgilanadi. 
 Istisno tariqasida, 2008-yil 1-dekabrdan 2009-yil 31-dekabrgacha bo‘lgan davrda to‘qimachilik korxonalari uzil-kesil hisob-kitoblarni paxta tolasi yetkazib berilgan sanadan boshlab 120 kun mobaynida amalga oshiradilar.
 Bunda tashqi savdo kompaniyalariga respublika korxonalariga yetkazib berilayotgan paxta tolasi qiymatining 85 foizini kafolatli ta’minlash sifatida, oldindan to‘lanadigan haqni yoki mazkur korxonalarning mahsulotlarini sotib oluvchilar tomonidan tashqi savdo kompaniyalari foydasiga ochiladigan akkreditivlarni qabul qilishga ruxsat beriladi. 
 Respublika korxonalari mahsulotlarini eksport qilishdan tashqi savdo kompaniyalari hisob raqamiga tushgan tushum korxonalar tomonidan yetkazib berilgan paxta tolasi qiymati chiqarib tashlangan holda va qonun hujjatlarida belgilangan tartibda 50 foizli valyuta tushumi majburiy sotilgandan keyin ushbu korxonalarning hisob raqamiga o‘tkaziladi.
 36. Sotib oluvchilar yetkazib beruvchilar bilan uzil-kesil hisob-kitoblarni, sotilgan paxta tolasi uchun respublika korxonalari bilan o‘zaro hisob-kitoblarning holatidan qat’i nazar, shartnomalarga muvofiq amalga oshiradilar.
 37. Paxta tolasini terminallardan yuklab jo‘natish tashqi savdo kompaniyalarining yuklab jo‘natish yo‘riqnomalari bo‘yicha tashqi savdo kompaniyasi bilan respublika korxonalari o‘rtasida imzolangan kontraktlarga qat’iy muvofiq ravishda amalga oshiriladi. 
 Bunda: 
 paxta tolasi uchun hisob-kitob mazkur Nizomning 10-bandiga muvofiq yetkazib berish kunida shakllangan jahon narxlaridan kelib chiqib amalga oshiriladi; 
 38. Agar respublika korxonasi yuklab jo‘natilgan paxta tolasi turkumi uchun to‘lovni ushbu Nizomning 35-bandida belgilangan muddatlarga rioya qilmasdan, o‘z vaqtida amalga oshirmasa, mazkur korxonaga kelgusida paxta tolasi jo‘natish to‘xtatiladi.
 39. Respublika korxonalari tomonidan tashqi savdo kompaniyalaridan sotib olingan paxta tolasidan faqat ishlab chiqarish maqsadlarida foydalaniladi va u qayta sotilmaydi. 
 40. Paxta tolasi uchun tashqi savdo kompaniyalaridan “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmalariga tushgan mablag‘lardan:
 paxta xomashyosini qayta ishlovchilar (paxta tozalash zavodlari) bilan amaldagi preyskurant ulgurji narxlar bo‘yicha ushbu Nizomning 41-bandida nazarda tutilgan tartibda hisob-kitob qilishda;
 O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishilgan vositachilik haqi miqdorida o‘z xarajatlarini qoplashda; 
 paxta tolasini terminallarga yetkazib berish, uni tushirish va terminallarda qabul qilib olish, yetkazib beruvchi va sotib oluvchilar vakillari (terminallar) o‘rtasida qabul qilish-topshirish hujjatlari rasmiylashtirilgungacha saqlash, shuningdek (paxta tolasi eksport qilinmaydigan bo‘lganda) normativdan ortiqcha saqlash xarajatlarini qoplashda foydalaniladi. 
 41. Paxta tolasi qiymatini taqsimlash preyskurant ulgurji narxlar bo‘yicha:
 xomashyo (paxta xomashyosi)ning ekvivalent qiymati mablag‘lariga taqsimlanadi, ularni “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmalari paxta xomashyosi qiymatini xo‘jaliklarga to‘lash uchun berilgan kreditni qaytarish uchun O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi Davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining hisob-kitob jamg‘armasi hisob raqamiga o‘tkazadi; 
 qayta ishlash korxonalarining xarajatlarini qoplash uchun mablag‘larga taqsimlanadi, ular paxta tozalash zavodlari hisob raqamlariga o‘tkaziladi. 
 42. Mazkur Nizomdan kelib chiqadigan majburiyatlarning bajarilishi uchun tomonlarning javobgarligi O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari bilan tartibga solinadi.
 1. Tashqi savdo kompaniyalari va “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmalari paxta tolasi yetkazib berish yuzasidan, hajmlarni, tiplarni, navlarni va yuklab jo‘natish muddatlarini ko‘rsatgan holda shartnoma tuzadilar. 
 2. Tashqi savdo kompaniyasi xorijiy xaridor yoki respublika korxonalari bilan paxta tolasini sotib olish yuzasidan kontrakt tuzadi.
 3. Tashqi savdo kompaniyasi unga xizmat ko‘rsatuvchi bankka (emitent bank) chaqirib olinmaydigan, hujjatli, qoplanmagan bo‘linadigan akkreditiv ochish uchun ariza beradi. 
 4. Kelgusi oyning o‘n kunida xarid qilish mo‘ljallanayotgan paxta tolasi hajmi doirasidagi mablag‘lar summasi tashqi savdo kompaniyasi tomonidan akkreditiv hisob raqamiga o‘tkaziladi.
 5. Tashqi savdo kompaniyasiga xizmat ko‘rsatuvchi bank (emitent bank) “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmasiga xizmat ko‘rsatuvchi bankni “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmasi foydasiga akkreditiv ochilganligi to‘g‘risida xabardor qiladi. 
 6. “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmasiga xizmat ko‘rsatuvchi bank (sotuvchi banki) o‘z mijozi — “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmasi uchun akkreditivlar bo‘yicha alohida depozit hisob raqami ochadi. 
 7. Sotuvchi banki “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmasini akkreditiv uchun alohida depozit hisob raqami ochilganligi to‘g‘risida xabardor qiladi.
 8. Tashqi savdo kompaniyasi “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmasiga tuzilgan shartnomaga muvofiq paxta tolasini yuklab jo‘natish to‘g‘risida bildirishnoma yuboradi. 
 9. “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmasi paxta tozalash zavodlaridan ixtisoslashtirilgan mintaqaviy paxta terminallariga paxta tolasini yuklab jo‘natadi. 
 10. Tashqi savdo kompaniyasi ixtisoslashtirilgan mintaqaviy paxta terminallaridan kontrakt shartlariga muvofiq paxta tolasini xorijiy xaridorga yoki respublika korxonasiga yuklab jo‘natadi.
 11. “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmasi paxta tolasi yuklab jo‘natilgandan keyingi kunda xizmat ko‘rsatuvchi bankka paxta tolasi yuklab jo‘natilganligini va akkreditivni ochish uchun barcha shartlar bajarilganligini tasdiqlovchi hujjatlarni, akkreditiv hisobiga to‘langan mablag‘lar hajmini ko‘rsatgan holda, taqdim etadi. 
 12. “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmasiga xizmat ko‘rsatuvchi bank hujjatlar to‘g‘ri rasmiylashtirilganligi tasdiqlangan taqdirda tashqi savdo kompaniyasiga xizmat ko‘rsatuvchi bank (emitent bank)ka mablag‘larni o‘tkazish yuzasidan talabnoma yuboradi. Ko‘rsatib o‘tilgan talabnomaga muvofiq emitent bank mablag‘larni o‘tkazadi. 
 13. “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmasiga xizmat ko‘rsatuvchi bank alohida depozit hisob raqamidan mablag‘larni yetkazib beruvchi — “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmasining talab qilib olinadigan depozit hisob raqamiga akkreditivlar bo‘yicha o‘tkazadi. 
 14. “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmasi yuklab jo‘natilgan paxta tolasi hajmlariga muvofiq mablag‘larni paxta tozalash zavodlarining depozit hisob raqamiga o‘tkazadi. 
 15. Tashqi savdo kompaniyasi va “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmasi yuklab jo‘natilgan paxta tolasi qiymatini va akkreditivlardan to‘langan summalarni har oyda o‘zaro solishtirib chiqadilar.
 1. Mazkur Nizom paxta tolasini O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasining valyuta maydonchasi orqali ochiq birja savdolarida paxta tolasini qayta ishlaydigan respublika korxonalariga, shuningdek eksportga sotish mexanizmini belgilaydi.
 2. Paxta tolasini sotish O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasida elektron birja savdolari tizimidan foydalangan holda real vaqt rejimida amalga oshiriladi.
 O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi tomonidan o‘tkaziladigan ochiq birja savdolariga paxta tolasini qayta ishlash va undan qo‘shilgan qiymatli mahsulot ishlab chiqarish quvvatiga ega bo‘lgan respublikaning ishlab chiqarish korxonalari, shuningdek eksportga sotishda xorijiy xaridorlar teng shartlarda qo‘yiladilar.
 3. Respublika korxonalariga va xorijiy xaridorlarga paxta tolasi erkin almashtiriladigan valyutada sotiladi.
 4. Qayta ishlaydigan korxonalar tomonidan O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasida sotib olingan paxta tolasidan faqat ishlab chiqarish maqsadlarida foydalaniladi va u qayta sotilishi mumkin emas. 
 5. Mazkur Nizomda quyidagi atamalar va ta’riflardan foydalaniladi:
 mahsulot — paxta tolasini ishlab chiqarish va yetkazib berishning tasdiqlangan ko‘rsatkichlariga muvofiq ochiq birja savdolarida sotiladigan paxta tolasi;
 birja savdolarining elektron tizimi — O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasining real vaqt rejimida umumrespublika birja savdolari o‘tkazilishini ta’minlaydigan dasturiy-texnik kompleksi;
 hisob-kitob-kliring palatasi (keyingi o‘rinlarda HKKP deb ataladi) — O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasining birja bitishuvlari bo‘yicha kliring, hisob-kitob va o‘zaro hisob-kitoblar o‘tkazilishini ta’minlaydigan tarkibiy bo‘linmasi;
 sotuvchi — “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmalari (“Paxtasanoat” HAB) va mahsulotni ishlab chiqaradigan hamda birja savdolarida sotadigan boshqa yuridik shaxslar;
 xaridor — O‘zbekiston Respublikasining paxta tolasini qayta ishlash quvvatiga ega bo‘lgan va paxta tolasidan foydalanib mahsulot ishlab chiqaradigan yuridik shaxslari, shuningdek xorijiy kompaniyalar va firmalar;
 zakalat — O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasida sodir etiladigan bitishuvlar bajarilishi kafolatini ta’minlash uchun xaridorlar va sotuvchilar tomonidan HKKPga qo‘yiladigan bitishuvlarni kafolatli ta’minlash mablag‘i;
 narxlar kotirovkasi — birja savdolarining bir kuni uchun O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasida o‘tkazilgan savdo sessiyalari natijalari bo‘yicha aniqlangan va ommaviy axborot vositalarida e’lon qilinadigan mahsulotga o‘rtacha narx;
 terminallar — paxta mahsulotini qabul qilish, saqlash va yuklab jo‘natish bo‘yicha xizmatlar ko‘rsatadigan ixtisoslashtirilgan paxta terminallari.
 6. Sotuvchilar, yilning tegishli davriga tasdiqlangan paxta tolasi ishlab chiqarish va undan foydalanish balansidan kelib chiqib, har oyda, keyingi har bir oy boshlanishidan 10 kun oldin O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasini birja savdolarida xaridorlarga sotish uchun mo‘ljallangan mahsulot hajmi to‘g‘risida xabardor qiladi.
 Bildirishnomalarda paxta tolasining O‘zbekiston “Sifat” markazining Muvofiqlik sertifikati (Inspeksiya dalolatnomasi) bilan tasdiqlangan lotlari, tiplari, navlari va klassi ko‘rsatiladi.
 7. Sotuvchilar O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasiga birja savdolariga qo‘yish uchun nazarda tutilgan hajmlarga muvofiq mahsulotning xaridorlarga yetkazib berilishini uzluksiz ta’minlash uchun zarur bo‘lgan hajmlarda mahsulot mavjudligi to‘g‘risida ma’lumotnoma taqdim etadilar.
 8. Mahsulotni birja savdolariga qo‘yish xaridorlar bilan O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi o‘rtasida tuziladigan shartnomalarga muvofiq amalga oshiriladi.
 9. O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi birja savdolarida mustaqil qatnashish istagini bildirgan sotuvchilarga brokerlik o‘rinlari beradi.
 10. Brokerlik xizmati ko‘rsatish:
 mahsulotni sotishga sotuvchi va broker;
 mahsulotni xarid qilishga xaridor va broker o‘rtasida tuzilgan topshiriq shartnomasi asosida amalga oshiriladi.
 Xaridor va sotuvchi brokerni tanlashda erkindir.
 11. Oldin olingan paxta tolasi uchun muddati o‘tkazib yuborilgan qarzi bo‘lgan xaridorlar birja savdolariga qo‘yilmaydi.
 12. Ochiq birja savdolari o‘tkazish, birja sessiyalarining qancha davom etishi, mahsulot qo‘yish hajmi to‘g‘risidagi ma’lumotlar O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi tomonidan xaridorlarga ommaviy axborot vositalari, brokerlar, shuningdek boshqa axborot kanallari, shu jumladan O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasining web-sayti orqali majburiy tartibda yetkaziladi.
 Axborotga mahsulot, sotuvchining joyi, shuningdek boshlang‘ich narx to‘g‘risidagi ma’lumotlar kiritilishi kerak.
 13. O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi, elektron savdolarda savdolar qatnashchilarining hududiy joylashishidan qat’i nazar, ularning barchasining bir vaqtda ishtirok etishi imkoniyatini ta’minlashga majburdir.
 14. Savdolarni o‘tkazish, qo‘yilgan zakalat summasiga muvofiq har bir savdo bo‘yicha qatnashchilarni qo‘yish va chetlatish, elektron birja savdolari g‘oliblarini aniqlash va bitishuvlarni ro‘yxatdan o‘tkazish elektron birja savdolari tizimi bilan amalga oshiriladi.
 15. Bitishuvlarni ro‘yxatdan o‘tkazish kunida O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi yoki uning mintaqaviy savdo maydonchasi brokerga bitishuv bayonnomasini va rasmiylashtirish uchun oldi-sotdining birja shartnomasini beradi.
 16. Oldi-sotdi shartnomasi shartnomada nazarda tutilgan shartlarda shartnoma olingan kunda rasmiylashtiriladi. Bitishuv bayonnomasi shartlarini bajarish tomonlar uchun majburiy hisoblanadi.
 17. Savdolarda sotilmagan mahsulot hajmi sotuvchi bilan kelishuv bo‘yicha keyingi savdolarga ko‘chiriladi.
 18. O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi tomonidan ko‘rsatiladigan xizmatlar uchun haq to‘lash:
 respublika ichida sotishda xaridorga va sotuvchiga har bir tomondan bitishuv summasining 0,05 foizidan ortiq bo‘lmagan miqdorda;
 eksportga xaridorga sotishda bitishuv summasining 0,1 foizi miqdorida, sotuvchiga bitishuv summasining 0,05 foizi miqdorida belgilanadi.
 19. Xaridor tomonidan shartnoma majburiyatlari bajarilmagan taqdirda sotuvchi mahsulotni savdoga takroran qo‘yish huquqiga egadir.
 20. Mahsulotni bitishuv bayonnomalari asosida tuzilgan oldi-sotdi shartnomalari bo‘yicha sotish sotuvchining HKKPdagi shaxsiy hisob raqamiga 100 foiz oldindan haqini to‘lash shartlarida amalga oshiriladi.
 21. Sotuvchi tomonidan qo‘yilgan paxta tolasining boshlang‘ich narxi birja savdolarining har bir sessiyasida O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasidagi navbatdagi savdolardan oldingi kunda “Kotton Outluk”da chop etiladigan “A” indeksi va uning O‘zbekiston komponenti kotirovkasining o‘rtacha qiymatidan kelib chiqib respublika korxonalari uchun 15 foiz miqdoridagi chegirma, eksportga sotishda esa — respublika tashqarisida o‘rtacha transport (temir yo‘l va suv transporti) xarajatlari bir tonnasi uchun 155 AQSh dollari miqdorida chiqarib tashlangan holda belgilanadi. 
 Mahsulotning boshlang‘ich narxi erkin muomaladagi valyutada (AQSh dollarida) belgilanadi.
 22. Birja savdolarida tuzilgan bitishuvlar bajarilishining moliyaviy kafolatlarini ta’minlash maqsadida birja savdolarida tuzilgan bitishuvlar bo‘yicha hisob-kitoblar O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasining HKKP orqali amalga oshiriladi.
 Sotuvchilar va xaridorlarning mablag‘lari HKKP hisob raqami doirasida alohida shaxsiy hisob raqamlarida hisobga olinadi.
 23. HKKP birja savdolari qatnashchilarini ularga xizmat ko‘rsatish shartlari, mijozlarning shaxsiy hisob raqamlaridagi mablag‘lar qoldig‘i to‘g‘risida o‘z vaqtida ma’lum qilishi shart. 
 Mahsulotning har bir sotuvchisi va xaridori uchun HKKP shaxsiy hisob raqamlari ochadi.
 Shaxsiy hisob raqamlarining holati, shaxsiy hisob raqamlaridagi mablag‘lar qoldig‘i to‘g‘risidagi ma’lumotlarning HKKP tomonidan oshkor qilinishiga yo‘l qo‘yilmaydi, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
 24. O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi qatnashchilarni birja kliringining natijalari, ular mablag‘larining holati va joriy kunda belgilangan savdo limitlari to‘g‘risida o‘z vaqtida xabardor qilishi shart.
 25. Sotuvchi va xaridor tomonlarning majburiyatlarni bajarishi kafolati sifatida O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasining HKKPdagi o‘z shaxsiy hisob raqamlariga tegishli ravishda savdoga qo‘yiladigan va xarid qilish mo‘ljallanayotgan mahsulot summasining 2 foizi miqdoridagi zakalatni majburiy tartibda deponentga qo‘yadi.
 26. Xaridorlar O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasida O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasining HKKPga deponentga qo‘yilgan zakalat hisobga olingan holda to‘lash mo‘ljallanayotgan mablag‘ hajmida bitishuvlar tuzishga haqlidir. 
 27. Mijozlarning HKKPdagi mablag‘laridan:
 a) HKKPdagi shaxsiy hisob raqamlarining egalari bo‘lgan sotuvchilar va xaridorlarning topshirig‘i bo‘yicha:
 birja bitishuvlari bo‘yicha majburiyatlar bajarilishi va ular o‘rtasida tuzilgan shartnomalar bilan bog‘liq ular o‘rtasidagi o‘zaro hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun;
 agar bitishuv bo‘lmasa yoki bekor qilingan taqdirda HKKPdagi shaxsiy hisob raqamining egasi — mijozning vakolatli bankdagi hisob raqamiga qaytarish uchun;
 b) deponentga qo‘yilgan mablag‘lar hisobiga O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi xizmatlariga haq to‘lash bo‘yicha o‘zaro hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun foydalaniladi.
 28. Birja bitishuvi ro‘yxatdan o‘tkazilgandan keyin o‘n bank kuni mobaynida xaridor ro‘yxatdan o‘tkazilgan oldi-sotdi shartnomasi bo‘yicha moliyaviy majburiyatlarni to‘liq qoplash uchun HKKPdagi o‘z shaxsiy hisob raqamiga qo‘shimcha mablag‘lar o‘tkazishi shart.
 29. HKKP mablag‘ xaridordan tushgan paytdan boshlab bir bank kuni mobaynida sotuvchiga xaridor o‘z majburiyatlarini to‘liq hajmda bajarganligi to‘g‘risidagi haqi to‘langan bitishuvlar reyestrini berishi shart.
 Agar xaridor o‘n bank kuni mobaynida birja shartnomasiga muvofiq mablag‘lar to‘liq hajmda o‘tkazilishini ta’minlamasa, HKKP, ko‘rsatib o‘tilgan muddat tamom bo‘lgandan keyin sotuvchiga va O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasining tegishli bo‘linmasiga bitishuv bekor qilinishi to‘g‘risida darhol ma’lum qiladi va O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasining vositachilik haqini chegirib tashlagan holda xaridor tomonidan qo‘yilgan zakalat miqdorida shartnoma majburiyatlari bajarilmaganligi uchun jarima sifatida mablag‘larni xaridorning shaxsiy hisob raqamidan vakolatli bankdagi sotuvchining hisob raqamiga o‘tkazadi.
 Bitishuv bo‘yicha bekor qilingan mahsulot hajmi sotuvchi tomonidan yana savdoga qo‘yiladi.
 30. HKKP tomonidan xaridorning shaxsiy hisob raqamiga mablag‘ tushganligi to‘g‘risidagi haqi to‘langan bitishuvlar reyestri sotuvchiga berilishi sotuvchi tomonidan tegishli dalolatnoma rasmiylashtirilgan holda terminalda mahsulotni xaridorga berish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.
 Xaridor tomonidan o‘z majburiyatlarining bajarilishi holati HKKP tomonidan tasdiqlanmasdan sotuvchi tomonidan mahsulotni qabul qilish-topshirish amalga oshirilgan taqdirda O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi ro‘yxatdan o‘tkazilgan birja shartnomasi bo‘yicha xaridor tomonidan majburiyatlar bajarilmaganligi uchun javob bermaydi.
 31. Sotuvchi mahsulot summasi to‘langandan keyin FCA-paxta terminali shartlarida mahsulotni xaridorga yetkazib beradi.
 Terminalda mahsulot berilgandan keyin sotuvchi va xaridor O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi tomonidan ro‘yxatdan o‘tkazilgan birja shartnomasi bo‘yicha Mahsulotni qabul qilish-topshirish dalolatnomasini tuzadi.
 Xaridor tomonidan imzolangan va uning muhri bilan tasdiqlangan Mahsulotni qabul qilish-topshirish dalolatnomasining bir asl nusxasi sotuvchi tomonidan taqdim etilishi HKKPning mablag‘larni xaridorning shaxsiy hisob raqamidan vakolatli bankdagi sotuvchining hisob raqamiga o‘tkazish va bitishuvning yopilishi uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.
 HKKP tomonidan mablag‘larni o‘tkazish ko‘rsatib o‘tilgan dalolatnoma olingan paytdan boshlab ikki bank kunidan ortiq bo‘lmagan muddatda amalga oshiriladi.
 32. Mahsulotni qabul qilish-xaridorga topshirish (yuklab jo‘natish) birja shartnomalarida nazarda tutilgan hajmlarga va muddatlarga muvofiq terminallardan sotuvchining naryadlari bo‘yicha amalga oshiriladi. Paxta tolasini yuklab jo‘natishga naryad O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasining HKKP tomonidan mazkur Nizomning 31-bandiga muvofiq shaxsiy hisob raqamidan ko‘chirma taqdim etilgandan keyin beriladi.
 Mahsulot sertifikatsiyasi, terminalning saqlash, yuklab jo‘natish, Qabul qilish-topshirish to‘g‘risidagi dalolatnoma imzolangunga qadar bajarilgan xizmatlari bilan bog‘liq boshqa xarajatlar sotuvchi tomonidan to‘lanadi.
 Terminalning saqlash, transport agentiga yuklashda ko‘maklashish, yuklab jo‘natish va Qabul qilish-topshirish to‘g‘risidagi dalolatnoma imzolangandan keyin bajariladigan boshqa xizmatlari bilan bog‘liq xarajatlarga xaridor tomonidan haq to‘lanadi
 Mazkur Nizomda nazarda tutilgan pul mablag‘larini o‘tkazish bilan bog‘liq xarajatlarni sotuvchining bankida sotuvchi, xaridorning bankida xaridor to‘laydi.
 Sotuvchi tomonidan mahsulot yetkazib berilmaganda, to‘liq yetkazib berilmaganda yoki yetkazib berish muddatlari buzilganda O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasining HKKP shartnoma majburiyatlari bajarilmaganligi uchun, O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasining vositachilik haqini chegirib tashlagan holda, sotuvchi tomonidan qo‘yilgan zakalat miqdorida jarima sifatida mablag‘larni sotuvchining shaxsiy hisob raqamidan vakolatli bankdagi xaridorning hisob raqamiga o‘tkazadi.
 34. Ochiq birja savdolarida mahsulotni sotishdan tushgan tushum, shuningdek sotuvchi ixtiyoriga tushgan AQSh dollaridagi jarima summasi belgilangan muddatlarda 100 foiz O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankiga sotilishi kerak, tushum mablag‘larining so‘mdagi ekvivalentidan esa belgilangan tartibda foydalaniladi. 
 35. Xaridor va sotuvchi o‘rtasida tuzilgan shartnomalar bo‘yicha majburiyatlar bajarilmaganligi uchun tomonlarning javobgarligi O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari bilan tartibga solinadi.
 36. O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi a’zolari, birja savdolari qatnashchilari va ularning mijozlari o‘rtasida birja savdosi qoidalarida nazarda tutilgan masalalar bo‘yicha paydo bo‘ladigan nizolar sud tomonidan hal qilinadi.
 37. O‘tkazilgan ochiq birja savdolari natijalari bo‘yicha O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasining kotirovka qilish komissiyasi O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasida sotilgan mahsulot narxlarining birja kotirovkalarini belgilaydi. O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi har haftada ularni ommaviy axborot vositalarida va Internet tarmog‘idagi sahifalarda e’lon qiladi.
 38. O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi, sotuvchilar va terminallar hisobot choragidan keyingi oyning 5-kunidan kechikmay O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligiga:
 O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi — ochiq birja savdolariga qo‘yilgan va sotilgan mahsulot hajmi to‘g‘risidagi;
 sotuvchilar — qabul qilish-topshirish dalolatnomalari bo‘yicha ochiq birja savdolarida sotib olingan mahsulotning xaridorga berilgan haqiqiy hajmlari to‘g‘risidagi;
 terminallar — ochiq birja savdolarida sotib olingan mahsulot xaridorlarga yuklab jo‘natilishining haqiqiy hajmlari to‘g‘risidagi ma’lumotlarni taqdim etadilar.
 1. “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmalari O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi bilan paxta tolasini respublika korxonalariga, xorijiy xaridorlarga birja savdolari o‘tkazish vositasida sotish bo‘yicha birgalikdagi faoliyat to‘g‘risida shartnoma tuzadilar. 
 2. “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmalari har bir savdodan oldin “O‘zpaxtasanoat” uyushmasi bilan kelishgan holda O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasiga birja savdolariga qo‘yish uchun tegishli tiplar, navlar, klasslar (O‘zbekiston “Sifat” markazining Muvofiqlik sertifikati bilan yoki Inspeksiya dalolatnomasi bilan tasdiqlangan) hamda paxta tolasi hajmi to‘g‘risidagi hujjatlarni taqdim etadi. 
 3. O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi birja savdolarini o‘tkazish sanasi, vaqti va joyi to‘g‘risida ommaviy axborot vositalari orqali axborot e’lon qiladi. 
 4. Birja savdolarida qatnashgan sotuvchi va xaridor O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasining Hisob-kitob kliring palatasidagi (HKKP) o‘z shaxsiy hisob raqamiga kafolat sifatida tegishli ravishda savdoga qo‘yiladigan va xarid qilish mo‘ljallanayotgan mahsulot summasining 2 foizi miqdorida zakalatni majburiy tartibda deponentga qo‘yadi. 
 5. Xaridorning brokeri va sotuvchining brokeri tuzilgan birja bitishuvlari asosida birja savdolari yakunlari bo‘yicha bayonnomaga muvofiq paxta tolasining oldi-sotdi shartnomasini tuzadilar.
 6. Xaridor mablag‘larni oldi-sotdi to‘g‘risidagi shartnoma bo‘yicha moliyaviy majburiyatlarni to‘liq qoplash uchun O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasining HKKPdagi o‘z shaxsiy hisob raqamiga o‘tkazadi.
 O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasining HKKP to‘langan bitishuvlar reyestrini sotuvchiga yuboradi, bu paxta tolasini qabul qilish-topshirish dalolatnomasini rasmiylashtirish uchun asos hisoblanadi. Qabul qilish-topshirish (yuklab jo‘natish) dalolatnomasi imzolangandan keyin O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasining HKKP mablag‘larni sotuvchining hisob raqamiga o‘tkazadi.
 7. “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmasi yuklab jo‘natilgan paxta tolasi hajmiga muvofiq mablag‘larni paxta tozalash zavodlarining depozit hisob raqamlariga o‘tkazadi. 
 8. Paxta tozalash zavodlari paxta tolasini ixtisoslashtirilgan mintaqaviy paxta terminallariga (omborlariga) yuklab jo‘natadi. Paxta tolasining kontraktdagi hajmi “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmasining naryadlari bo‘yicha qabul qilish-topshirish dalolatnomasi ramiylashtirilgan holda ixtisoslashtirilgan mintaqaviy paxta terminallaridan (omborlardan) paxta tolasining respublika korxonalariga, xorijiy xaridorlarga beriladi (yuklab jo‘natiladi). 
 Mas’uliyatli saqlashdagi paxta tolasi hajmining “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmasining yozma roziligisiz qayta rasmiylashtirilishiga va terminallar tomonidan yuklab jo‘natilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
 1. Mazkur Nizom paxta tolasini eksportga va paxta tolasini qayta ishlovchi respublika korxonalariga (keyingi o‘rinlarda — respublika korxonalari) yetkazib berishda buyurtmachilar buyurtmanomalari bo‘yicha “Sifat” O‘zbekiston paxta tolasini sertifikatlash markazi tomonidan paxta tozalash zavodlarida paxta tolasi sifatini paxta toyi bo‘yicha baholash, uni sertifikatlash hamda paxta tozalash zavodlarida paxta toyi massasini tarozida tortish tartibini belgilaydi.
 2. Paxta tolasi “Mahsulotlar va xizmatlarni sertifikatlash to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasining Qonuniga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1995-yil 31-oktabrdagi 421-son qaroriga asosan majburiy sertifikatlanadi. Paxta toyi bo‘yicha sinagan holda sertifikatlash va paxta toyi massasini tarozida tortish O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 21-iyuldagi 420-f-son farmoyishiga asosan amalga oshiriladi. 
 3. Ushbu Nizomda quyidagi atamalar va ta’riflardan foydalaniladi: 
 buyurtmachi — eksportga va respublika korxonalariga yetkazib berishda — tashqi savdo kompaniyalari va “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmalari; 
 xaridor — paxta tolasini xarid qiluvchi xorijiy xaridorlar, respublika korxonalari; 
 yetkazib beruvchi — “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmalari — O‘zbekiston Respublikasi paxta tozalash zavodlari;
 ijro etuvchi — “Sifat” O‘zbekiston paxta tolasini sertifikatlash markazi.
 4. O’z DSt 604:2001 “Paxta tolasi. Texnik shartlar” standarti talablariga muvofiqligini sertifikatlash bo‘yicha xizmatlarni O‘zbekiston Respublikasi hududida uning ko‘rsatilgan akkreditatsiya sohasiga muvofiq ijro etuvchi amalga oshiradi. 
 5. Ijro etuvchi quyidagi ishlarni amalga oshiradi:
 — paxta tozalash zavodlaridagi har bir paxta toyidan uning pressdan chiqishida namuna olish;
 — olingan namunalarni identifikatsiyalash;
 — namunalarni sinab ko‘rish uchun hududiy laboratoriyaga yetkazib berish;
 — namunalarni sinab ko‘rish;
 — terminalga (omborga) yetkazib beriladigan sifati (tipi, navi) bo‘yicha bir turdagi paxta tolasi turkumiga Muvofiqlik sertifikatini rasmiylashtirish, uni yetkazib beruvchiga berish;
 — yetkazib beruvchi bilan birgalikda turkumidan paxta toyini tarozida tortish, Paxta toyi bo‘yicha tortish dalolatnomasini rasmiylashtirish;
 — paxta terminalidagi (omboridagi) paxta tolasining sifati va paxta toyi massasi bo‘yicha xaridor va buyurtmachi vakillari bilan kelishmovchiliklarni hal etadi. 
 6. Paxta tolasini sertifikatlash va paxta toyini tarozida tortish bo‘yicha xizmatlar haqi ijro etuvchi bilan ikki tomonlama shartnomalar asosida Muvofiqlik sertifikati (Inspeksiya dalolatnomasi) va Paxta toyi bo‘yicha tortish dalolatnomasini berish fakti bo‘yicha ijro etuvchi tomonidan qo‘yilgan bajarilgan ishlar dalolatnomasi hamda hisob-kitob asosida terminalga sifati va miqdori bo‘yicha qabul qilish dalolatnomalarining rasmiylashtirilishiga muvofiq, buyurtmachi tomonidan to‘lanadi.
 Paxta tolasini sertifikatlash bo‘yicha xizmatlarga haq to‘lash O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishilgan narxlar bo‘yicha amalga oshiriladi.
 Paxta tolasi toyini tarozida tortish bo‘yicha xizmatlarga haq to‘lash O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishilgan narxlar bo‘yicha amalga oshiriladi.
 7. Paxta tozalash zavodida paxta tolasini presslash jarayonida toylarning qavariq tomonida press plitasida o‘rnatilgan maxsus pichoq bilan kesib qo‘yiladi.
 8. Ijro etuvchi vakili toyning kesilgan qismidan namunalar oladi. 
 9. Namunalar O’z DSt 614:1994 “Paxta tolasi. Namunalar olish usullari” standartiga muvofiq olinadi. Har bir namunaga mintaqa kodi, paxta tozalash zavodi kodi, paxta tozalash zavodidagi ketma-ket qo‘yilgan tartib raqamidan iborat bo‘lgan toylar tartib raqami shtrix kodli yorlig‘ining yirtma kuponi solinadi. 
 Olingan namunalarni ijro etuvchi polietilen qopchaga joylashtiradi, yoxud qog‘ozga yoki plyonkaga o‘raydi, so‘ngra ijro etuvchining mintaqaviy laboratoriyasiga jo‘natish uchun o‘ralgan namunalarni qopga ehtiyotkorlik bilan zich qilib joylashtiradi. 
 Tashish jarayonida namunalar bir-biri bilan aralashib ketmasligi uchun qop zich qilib o‘ralishi lozim. 
 Qopga paxta tolasi namunasi olingan zavod tartib raqami, paxta tolasi ishlab chiqarilgan paxta xomashyosi turkumi tartib raqami, paxta xomashyosining sanoat va seleksiya navi hamda klassi, paxta tolasi turkumi, toy tartib raqamlari, namuna olingan sana, imzolagan ijro etuvchi vakilining familiyasi, ismi, otasining ismi ko‘rsatilgan yorliq solinadi.
 Ijro etuvchiga paxta tolasi ishlab chiqarilgan paxta xomashyosi turkumi tartib raqami, paxta xomashyosining sanoat va seleksiya navi hamda klassi to‘g‘risidagi ma’lumotlarni yetkazib beruvchi taqdim etadi.
 Ijro etuvchi vakili tomonidan ushbu Nizomga 1-ilovaga muvofiq shakl bo‘yicha rasmiylashtirilgan namunalar olish dalolatnomasini ijro etuvchining vakillari imzolaydilar.
 10. Shtrix kodli yorliqni ijro etuvchi tayyorlaydi. Yorliqlar namuna olingan joyga qo‘yiladi. 
 11. Ijro etuvchi olingan namunalarni mintaqaviy laboratoriyaga sinab ko‘rish uchun yetkazib beradi. Mintaqaviy laboratoriyaga namunalar joylashtirilgan qoplarni jo‘natgunga qadar ular paxta tozalash zavodida muhrlangan xonada saqlanishi lozim.
 12. Paxta tolasi namunalari sinovlardan keyin ijro etuvchining laboratoriyalarida xaridor tomonidan so‘nggi turkumlar qabul qilingan va uni yuklab jo‘natgan vaqtga qadar, biroq Muvofiqlik sertifikati amal qilgan vaqtgacha saqlanadi. Muvofiqlik sertifikatining amal qilish muddati tugashi bilan namunalar qaytadan olinadi.
 13. Paxta tolasining har bir toyini tortishni paxta tozalash zavodining presslash sexida yetkazib beruvchining tarozisida ijro etuvchi va yetkazib beruvchi vakillari amalga oshiradi.
 Toy bo‘yicha tortish natijalariga ko‘ra, ijro etuvchi va yetkazib beruvchining asl muhri bilan tasdiqlanadigan ushbu qarorga 2-ilovaga muvofiq shakl bo‘yicha Toy bo‘yicha tortish dalolatnomasi rasmiylashtiriladi. Bitta nusxasi buyurtmachining vakiliga beriladi. Etkazib beruvchi Toy bo‘yicha tortish dalolatnomasiga asosan hisob sertifikatini rasmiylashtiradi. Toy bo‘yicha tortish dalolatnomasining amal qilish muddati Muvofiqlik sertifikatining amal qilish muddati tugagandan keyin tugaydi.
 14. O’z DSt 841 standartiga asosan yetkazib beruvchining presslash sexida foydalanadigan tarozisining yo‘l qo‘yilgan tortish xatosi (sanoq shkalasining bo‘linish bahosi kamida 0,2 kg) kamida + 0,5 kg bo‘lishi lozim. Tortish natijasi aniq qilib, verguldan keyin birinchi belgigacha yozilishi lozim. 
 15. Agar terminalda turkumni nazorat tartibida tortib ko‘rishda toyning o‘rtacha massasi Toy bo‘yicha tortish dalolatnomasida ko‘rsatilgan toyning dastlabki massasidan ko‘pi bilan + 1,0 kilogrammdan ortiq bo‘lmasa, Toy bo‘yicha tortish dalolatnomasi ma’lumotlari to‘g‘ri deb hisoblanadi. Ijro etuvchi va yetkazib beruvchining Toy bo‘yicha tortish natijalari bunda o‘zgartirilmaydi. 
 16. Ijro etuvchi va yetkazib beruvchining Toy bo‘yicha tortish dalolatnomasida ko‘rsatilgan ma’lumotlari bilan toyga nisbatan terminalda toyning o‘rtacha massasi bo‘yicha + 1,0 kilogrammdan ortiq tafovut aniqlanganda, buyurtmachi ularni xabardor qiladi, so‘ngra ijro etuvchi vakili 3 ish kunida xaridor yoki buyurtmachi vakillari bilan birgalikda qayta tortib ko‘rish uchun kelishi lozim. Bunda yetkazib beruvchi vakili qayta tortib ko‘rishda ishtirok etishi zarur. Qayta tortib ko‘rish dalolatnomasi asosida yetkazib beruvchi Hisob-kitob-sertifikatiga o‘zgartirishlar kiritadi.
 Massasi bo‘yicha tafovut tasdiqlangan taqdirda, ijro etuvchi o‘z hisobidan qayta tortib ko‘rishni amalga oshiradi. Etkazib beruvchi va buyurtmachi paxta tolasining 100 foizli nizoli hajmini qayta tortish asosida tuzilgan ijro etuvchi dalolatnomalari asosida haqiqiy massasini hisobga olgan holda o‘zaro hisob-kitoblarni amalga oshiradi. 
 Massasi bo‘yicha tafovut tasdiqlanmagan taqdirda, Kip bo‘yicha o‘lchash dalolatnomasi ma’lumotlari o‘zgarmasdan qoldiriladi, qo‘shimcha xarajatlar esa buyurtmachining hisobiga qo‘shiladi. 
 17. Agar ijro etuvchining vakili 100 foizli qayta tortib ko‘rishni amalga oshirish uchun 3 kun muddatda kelmasa, ijro etuvchi mazkur Nizomning VI bo‘limiga muvofiq javobgar bo‘ladi, xaridor tomonidan jalb qilingan xolis nazorat tashkilotining paxta tolasi toyi massasi bo‘yicha ma’lumotlari esa yetkazib beruvchi va buyurtmachi o‘rtasidagi o‘zaro hisob-kitoblar uchun yakuniy ma’lumotlar hisoblanadi.
 18. Ijro etuvchi paxta tozalash zavodida va terminalda tayyor mahsulotning toy massasini tanlab tekshirish hamda talabga javob bermaydigan natijalar bo‘lganda ijro etuvchi va yetkazib beruvchi tomonidan tuzilgan dastlabki Toy bo‘yicha tortish dalolatnomasini bekor qilish huquqiga ega.
 19. Paxta tolasining har bir toyini sinab ko‘rishni O’z DSt 604 standartiga asosan ijro etuvchi mutaxassislari amalga oshiradi. Sinab ko‘rish natijalarida paxta tolasining uzunligi (tipi), navi va klassi, “Mikroneyr” ko‘rsatkichi aniqlanadi, shuningdek paxta tolasining namunalarida sifat kamchiliklari va begona aralashmalar (urug‘, lint, yog‘, hid va boshqalar) mavjudligini aniqlaydi.
 Laboratoriyada paxta tolasi navi hamda klassini klasser baholashda yetkazib beruvchining vakili qatnashishi mumkin. 
 20. Paxta tolasi sifatini toy bo‘yicha sinab ko‘rish natijalari ushbu Nizomga 3-ilova shakli bo‘yicha Sinab ko‘rish dalolatnomasi bilan rasmiylashtiriladi. Sinab ko‘rish dalolatnomasida, shuningdek, paxta tolasining O’z DSt 604 standarti talablariga muvofiqligi yoki nomuvofiqligi ko‘rsatiladi. Nomuvofiq bo‘lgan taqdirda Sinab ko‘rish dalolatnomasida mazkur Nizomga 4-ilova bo‘yicha paxta tolasi sifatining kamchiliklar kodlari ko‘rsatiladi. 
 Sinab ko‘rish dalolatnomasini liniya supervayzeri, klassifikator imzolaydi hamda mintaqaviy laboratoriya boshlig‘i tasdiqlaydi.
 Sinab ko‘rish dalolatnomasining bitta nusxasini ijro etuvchi yetkazib beruvchi vakiliga beradi.
 21. Sinab ko‘rish dalolatnomasida keltirilgan toy bo‘yicha sinab ko‘rish natijalari asosida yetkazib beruvchi paxta tolasi turkumining ruxsat berilgan uchta klassigacha ishtiroki bilan uning tipi, sanoat va seleksiya navi bo‘yicha bir turini butlaydi, butlangan turkumning brutto massasini, netto massasini hamda konditsion massasini aniqlaydi.
 Mintaqaviy laboratoriya butlangan turkum uchun ushbu Nizomga 5-ilova shakli bo‘yicha Sinab ko‘rish protokolini rasmiylashtiradi. Sinab ko‘rish protokolini ijro etuvchining vakillari imzolaydi. 
 Mintaqaviy laboratoriyadagi ijro etuvchining vakolatli vakili Sinab ko‘rish protokoli asosida paxta tolasining sinab ko‘rilgan turkumiga uning ikkita nusxa-dublikati bilan Muvofiqlik sertifikatini rasmiylashtiradi, uni ro‘yxatdan o‘tkazadi hamda mintaqaviy laboratoriya (xizmat ko‘rsatish belgisi) muhri bilan tasdiqlaydi. Asl nusxasi yetkazib beruvchining vakiliga beriladi. Nusxa-dublikatning bittasi buyurtmachiga yuboriladi, ikkinchisi esa mintaqaviy laboratoriyada qoldiriladi. 
 Muvofiqlik sertifikati o‘zbek, rus yoxud ingliz tillarida to‘ldiriladi. Muvofiqlik sertifikatini to‘ldirish namunasi ushbu Nizomga 6-ilovada keltirilgan.
 Sertifikat ro‘yxatdan o‘tkazilgan vaqtdan boshlab kuchga kiradi. Muvofiqlik sertifikatining amal qilish muddati O’z DSt 841:1997 standarti bo‘yicha paxta tolasini tashish va saqlash shartlariga rioya qilinganda 6 oyga belgilanadi.
 22. Muvofiqlik sertifikati har bir turkumiga alohida-alohida beriladi, bunda paxta tolasi turkumning sifati va miqdori to‘g‘risidagi ma’lumotlar ushbu Nizomga 7-ilovaga asosan Muvofiqlik sertifikatiga ilovada keltiriladi. Buyurtmachi bilan kelishuvga ko‘ra Muvofiqlik sertifikati bir nechta turkumlari uchun berilishi mumkin.
 23. Paxta tolasini terminalga yuklab jo‘natish vaqtida yetkazib beruvchi yuklab jo‘natish hujjatlariga Muvofiqlik sertifikatining asl nusxasini hamda unga ilovani solib qo‘yishi shart.
 24. Paxta tolasining bir nechta (biroq uchtadan ko‘p bo‘lmagan) klasslari mavjud bo‘lgan turkumiga Muvofiqlik sertifikatlari (nusxasi) har bir klassga alohida-alohida beriladi.
 25. Quyidagi hollarda Muvofiqlik sertifikati berilmaydi:
 — paxta tolasi namunalarida urug‘, lint, paxtani dastlabki qayta ishlash chiqindilari, chiriganlik hidi yoki tola navi va klassini klasser baholash amalga oshiriladigan paxta tolasining rasmiy namunalarida bo‘lishi mumkin bo‘lmagan boshqa aralashmalar mavjud bo‘lganda; 
 — paxta tolasi sanoat naviga tegishli bo‘lgan “Iflos” klassi chegarasidan ortiqcha ifloslanganda;
 — tola rangi yoki uning tashqi ko‘rinishi paxta tolasining etalon namunasiga muvofiq bo‘lmaganda;
 — o‘rta va uzun tolali paxta tolasi aralash bo‘lganda;
 — turli sanoat navlari toylari mavjud turkumga;
 — toylar zarur darajada tamg‘alanmaganda, ularni o‘rash buzilganda, iflos bo‘lganda, toyning sirti suv ta’sirida zararlanganda, shuningdek paxta tolasi turkumiga hujjatlar mavjud bo‘lmaganda. 
 26. O’z DSt 604 standarti talablariga javob bermaydigan, ushbu hujjatning 25-bandida sanab o‘tilgan belgilar bo‘yicha Muvofiqlik sertifikati berib bo‘lmaydigan paxta tolasi aniqlangan taqdirda ijro etuvchi mazkur Nizomga 8-ilovaga muvofiq shakl bo‘yicha ikki nusxada Nomuvofiqlik to‘g‘risidagi bildirishnomani rasmiylashtiradi. Bildirishnomani ijro etuvchi vakillari imzolaydi, mintaqaviy laboratoriya muhri (Xizmat ko‘rsatish belgisi) bilan tasdiqlaydi. 
 Bildirishnomaning bir nusxasi paxta tozalash zavodi vakiliga beriladi, ikkinchi nusxasi mintaqaviy laboratoriyada qoladi. 
 Mintaqaviy laboratoriya O’z DSt 604 standarti talablariga javob bermaydigan paxta tolasi bo‘yicha axborotlarni tizimlashtiradi va umumlashtiradi hamda ma’lumotlarni Toshkent shahridagi “Sifat” markazining Sertifikatlash boshqarmasiga va “O‘zpaxtasanoat” uy