Tartib-intizom va mas’uliyatni kuchaytirish, jinoyatchilikning oldini olish muhitini mustahkamlash – huquqbuzarlik profilaktikasi samaradorligining asosiy omilidir

15.11.2017
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev raisligida 15-noyabr kuni mamlakatimizda huquqbuzarliklar profilaktikasi va jinoyatchilikka qarshi kurashish borasida belgilangan vazifalar ijrosi, bu borada mavjud muammolar va ularni hal etish masalalariga bagʻishlangan videoselektor yigʻilishi oʻtkazildi.
Yigʻilishda parlament va hukumat a’zolari, huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat idoralari mas’ul xodimlari hamda fuqarolik jamiyati institutlari vakillari ishtirok etdi. Videoselektorda joylardan mahalliy hokimiyat organlari va boshqa mutasaddi idoralar rahbarlari qatnashdi.
Qayd etish joizki, oʻtgan vaqt davomida Prezidentimizning bevosita rahbarligi va tashabbuslari asosida fuqarolarning tinch va farovon hayot kechirishini ta’minlash, huquqbuzarliklarning barvaqt oldini olish, jinoyatchilikka qarshi kurashish borasida salmoqli ishlar amalga oshirildi.
2017-2021-yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasida jinoyatchilikka qarshi kurashish va huquqbuzarliklarning oldini olish borasidagi faoliyatni muvofiqlashtirish, diniy ekstremizm, terrorizm va uyushgan jinoyatchilikning boshqa shakllariga qarshi kurashish boʻyicha tashkiliy-amaliy choralarni kuchaytirish, korrupsiyaga qarshi kurashishning tashkiliy-huquqiy mexanizmlarini takomillashtirish va samaradorligini oshirish, aholining huquqiy madaniyati va ongini yuksaltirish, bu borada davlat tuzilmalarining fuqarolik jamiyati institutlari, ommaviy axborot vositalari bilan oʻzaro samarali hamkorligini tashkil etish bilan bogʻliq aniq vazifalar belgilangan.
Mazkur vazifalar ijrosi yuzasidan “Korrupsiyaga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi, “Bolalarni ularning sogʻligʻiga zarar yetkazuvchi axborotdan himoya qilish toʻgʻrisida”gi qonunlar, Prezidentimizning “Huquqbuzarliklar profilaktikasi va jinoyatchilikka qarshi kurashish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori qabul qilinib, davlat organlari va keng jamoatchilik oldida turgan muhim vazifalar aniq va ravshan belgilab berildi.
Davlat idoralari, ziyolilar, mahalla faollari va boshqa jamoatchilik tuzilmalarining ushbu yoʻnalishdagi faoliyatini birlashtirish orqali ishlar ta’sirchanligini oshirish maqsadida davlatimiz rahbarining tashabbusi bilan har haftaning payshanba kuni – “Huquqbuzarliklar profilaktikasi kuni” etib belgilandi va joylarda bu amaliyot oʻzining ijobiy samarasini bermoqda.
Jumladan, joriy yilning 10 oyi mobaynida umumiy jinoyatlar soni oʻtgan yilning shu davriga nisbatan 14 foizga, shundan talonchilik 16 foizga, bosqinchilik – 19 foizga, qotillik – 21 foizga, tovlamachilik – 22 foizga, bezorilik – 34 foizga kamayishiga erishildi.
Shuningdek, ayollar oʻrtasida jinoyat sodir etish holatlari 16 foizga, yoshlar oʻrtasida 14 foizga, voyaga yetmaganlar oʻrtasida 17 foizga kamaydi.
Prezidentimizning joriy yil 8 avgustdagi qaroriga asosan viloyat, tuman va shaharlar hududlari sektorlarga boʻlindi. Sektorlarda hokimlik, huquq-tartibot va boshqa davlat organlari hamda jamoatchilik vakillari mavjud muammolarni bartaraf etish, aholining turmush farovonligini oshirish, bir soʻz bilan aytganda, xalqning ogʻirini yengil qilishga qaratilgan aniq tadbirlarni amalga oshirmoqda.
Aholi va jamoatchilik bilan yaqin hamkorlik va muloqot oʻrnatilgani natijasida 1 ming 243 mahallada bironta ham jinoyat sodir etilishiga yoʻl qoʻyilmadi.
Uyma-uy yurib aholi muammolarini oʻrganish natijasida 22 ming 370 oilaning notinchligiga barham berildi, 11 ming 345 yosh oila ajrashib ketishdan saqlab qolindi, mahalla posbonlarining tezkor xabarlari yordamida 4 ming 494 jinoyat fosh etildi.
Huquqbuzarliklarning oldini olish va jinoyatchilikka qarshi kurashish faoliyatiga axborot-kommunikatsiya texnologiyalari keng tatbiq qilinmoqda. Jumladan, Toshkentda “xavfsiz shahar”, Samarqand, Buxoro, Xiva va Shahrisabz shaharlarida “xavfsiz turizm”, Parkent tumanida “xavfsiz dam olish” konseptual loyihalari joriy etilmoqda.
Mamlakatimizda savdo-sotiq, madaniy hordiq chiqarish va boshqa jamoat joylari, ta’lim muassasalarida jami 177 mingdan ortiq videokuzatuv moslamalari oʻrnatilishi natijasida koʻplab ogʻir va oʻta ogʻir jinoyatlarni fosh etishga erishildi.
Ma’lumki, har bir mahallani jinoyatchilikdan xoli hududga aylantirish, bu borada befarqlik, loqaydlik holatlariga barham berish jamiyatda tinch va osoyishta hayotni ta’minlashning asosiy shartlaridan biridir. Bu borada har bir fuqaro ongida “Mening mahallamda jinoyat sodir boʻlmasligi kerak” degan tuygʻuni shakllantirish gʻoyat muhim ahamiyatga ega.
Namangan shahrining Orzu mahallasidagi ijobiy tajribadan samarali foydalanish natijasida viloyatning 160 ta, Xorazmda “Jamoatchilik nazorat maskanlari” faoliyati yoʻlga qoʻyilishi evaziga 198 ta mahallani jinoyatdan xoli hududga aylantirishga erishildi.
Huquqbuzarliklar oʻz-oʻzidan sodir etilmaydi. Asosiy masala huquqbuzarliklarning oqibatlari bilan kurashish emas, balki barvaqt oldini olish, sodir etishga imkon bergan sabab va shart-sharoitlarni oʻz vaqtida bartaraf etishdan iboratdir.
Bu masalada hududlarda yangi ish oʻrinlari tashkil qilish, tadbirkorlik bilan shugʻullanish uchun qoʻshimcha imkoniyatlar yaratishga eng asosiy e’tibor qaratilmoqda.
Shu maqsadda mamlakatimizda 11 erkin iqtisodiy zona va 5 sanoat zonasi tashkil etildi. Kichik sanoat zonalarining soni 90 taga yetkazildi. Bu yil yangidan tashkil etilgan korxonalarda 7 ming 500 ishlab chiqarish quvvatlari foydalanishga topshirildi, 650 mingdan ortiq yangi ish oʻrni yaratildi.
Bu esa hududlarni jadal rivojlantirish, infratuzilmani yaxshilash hamda yuqori texnologik va jahon bozorida raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarish orqali aholining doimiy bandligini ta’minlash, oilalar daromadini koʻpaytirish, halol va farovon turmush sharoitini yoʻlga qoʻyish imkonini bermoqda.
Amalga oshirilgan ijobiy ishlar bilan birga, davlatimiz rahbari ayrim hududlarda jinoyatlarni sezilarli kamaytirishga erishilmagani, ba’zi jinoyat turlari oshgani kabi kamchiliklarni keskin tanqid qildi.
Xususan, Toshkent shahri, Jizzax, Samarqand, Fargʻona va Toshkent viloyatlari mutasaddi rahbarlariga yoʻl qoʻyilgan kamchiliklar koʻrsatilib, ularni bartaraf etish borasida aniq topshiriqlar berildi.
Qator mahallalarda profilaktik tadbirlarning samaradorligi yetarli darajada ta’minlanmagani, huquq-tartibot idoralarining jamoatchilik bilan hamkorligi talab darajasida yoʻlga qoʻyilmagani, bu esa ayrim turdagi ogʻir jinoyatlar sodir etilishiga sabab boʻlgani aniq raqam va misollar asosida tahlil qilindi.
Davlatimiz rahbari tomonidan har bir hududning oʻziga xos xususiyatidan kelib chiqqan holda, tumanlar kesimida jinoyatlarning oldini olish borasida alohida chora-tadbirlarni oʻz ichiga olgan “Yoʻl xaritasi”ni ishlab chiqish yuzasidan koʻrsatma berildi.
Tahlillar shuni koʻrsatmoqdaki, joriy yilning dastlabki 10 oyida sodir etilgan qotillik jinoyatlarining 165 tasi er-xotin va qaynona-kelinlar oʻrtasida, 66 tasi qoʻni-qoʻshnilar oʻrtasida oddiygina maishiy kelishmovchiliklar oqibatida kelib chiqqan.
Yigʻilishda mahallalarda faoliyat yuritayotgan posbonlar haqida soʻz borar ekan, koʻp hollarda ularning salohiyati, bilim va malakasi talabga javob bermasligi, bunday vazifaga fidoyi yoshlar safarbar etilmayotgani, ragʻbatlantirish mexanizmlari ishlab chiqilmagani sababli huquqbuzarliklarning barvaqt oldini olishda posbonlar ishtiroki sezilmayotgani ta’kidlandi. Shundan kelib chiqqan holda, “Mahalla posboni” jamoatchilik tuzilmasi faoliyatini tanqidiy koʻrib chiqib, uning ish samaradorligini oshirish yuzasidan koʻrsatmalar berildi.
Yana bir ogʻriqli mavzu – koʻrilayotgan choralarga qaramasdan, firibgarlik bilan bogʻliq jinoyatlarni keskin kamaytirishga erishilmayotgani ta’kidlab oʻtildi. Bunday jinoyatlarning asosiy sabablari fuqarolik munosabatlarini qonun doirasida amalga oshirmaslikka borib taqaladi. Oqibatda bu sodda odamlarning jinoyat qurboni boʻlishiga olib kelmoqda.
Shu sababli davlatimiz rahbari notariat tizimlaridagi byurokratizm va sansolarlik holatlariga chek qoʻyish, axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish orqali notarial xizmatlar koʻrsatish jarayonini takomillashtirish zarurligiga alohida e’tibor qaratdi.
Yigʻilishda, shuningdek, ayollar tomonidan jinoyat sodir etish holatlariga barham berilmayotgani tanqid qilindi. Shu sababli oilalardagi ijtimoiy-ma’naviy muhitni atroflicha oʻrganish, aniqlangan muammolarni joyida hal etish, bu jarayonda, ayniqsa, sektor rahbarlari, xotin-qizlar qoʻmitalari hamda jamoatchilikning mas’uliyatini oshirish muhim ahamiyatga ega.
Davlatimiz rahbari faqat jazo qoʻllash tahdidi bilan emas, avvalo, aholi ongiga jinoyatga qoʻl urmaslik, birovning haqiga xiyonat qilmaslik, Vatanga sadoqatli boʻlish, atrofdagi insonlarga yuksak hurmatda boʻlish kabi fazilatlarini singdirish lozimligi, bunda ommaviy axborot vositalari, radio-televideniye, huquqni muhofaza qiluvchi idoralar matbuot xizmatlari yanada faollik koʻrsatishi zarurligini ta’kidladi.
Yigʻilishda yoshlar oʻrtasida sodir etilayotgan jinoyatchilik masalasi batafsil muhokama qilindi. Bu borada ahvol tashvishlanarlidir. Xususan, joriy yilning 10 oyi davomida yoshlarning 22 ming nafari jinoyatga qoʻl urgan. Bu raqam jinoyat sodir etgan jami shaxslar koʻrsatkichining uchdan bir qismini tashkil qiladi. Achinarlisi shuki, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari oʻquvchilari tomonidan 875 ta, maktab oʻquvchilari tomonidan esa 310 ta ogʻir va oʻta ogʻir jinoyatlar sodir etilishiga yoʻl qoʻyilgan.
Toshkent yuridik kolleji oʻquvchilari dars vaqtida muassasa hovlisida oʻzaro janjallashib, oqibatda bu ulardan birining oʻlimiga, birining esa ogʻir jarohat olishiga sabab boʻlgani kabi holatlar qaytarilishiga yoʻl qoʻymaslik zarurligi ta’kidlandi.
Majlisda yoshlar orasida jinoyatchilikning oldini olish, bu borada ta’lim muassasalari va ichki ishlar organlarining hamkorligini mustahkamlash va mas’uliyatini oshirish masalalari tahlil qilindi. Shu maqsadda tegishli vazirlik va idoralar rahbarlariga oʻquvchi-talabalarning darsdan tashqari vaqtlarini samarali oʻtkazishni tashkil etish boʻyicha aniq chora-tadbirlar dasturini ishlab chiqish, maktabgacha va maktabdagi ta’lim davrida tadbirkorlik qobiliyatini shakllantirishga alohida e’tibor berish, bu jarayonga malakali kadrlarni jalb etish, yoshlar uchun biznes sohasiga oid adabiyotlar yaratish yuzasidan topshiriqlar berildi.
Yigʻilishda jinoyatchilikning oldini olishda eng muhim omillardan biri boʻlgan ishsizlikni bartaraf etish masalasiga alohida e’tibor qaratildi. Ushbu muammoni bartaraf etmay turib, huquqbuzarliklar profilaktikasi boʻyicha koʻzlangan natijalarga erishib boʻlmaydi.
Shu ma’noda, Prezident Shavkat Mirziyoyev jinoyat sodir etganlarning 16 mingdan ziyodi yoki har toʻrttadan bittasi ishsiz ekaniga e’tibor qaratdi.
Davlatimiz rahbari bunday noxush holatni bartaraf etish uchun har bir sektor rahbari oʻziga biriktirilgan hududlarda tadbirkorlik subyektlarini toʻliq qoʻllab-quvvatlashi, yangi ish oʻrinlarini barpo etishga koʻmaklashishi, fuqarolarning bandligini ta’minlashga imkoniyat yaratish boʻyicha aniq ishlarni amalga oshirishi lozimligini ta’kidladi.
Muhokama qilingan yana bir dolzarb masala – bu yoʻl harakati xavfsizligini ta’minlash boʻyicha koʻrilayotgan choralarning bugungi kun talablariga javob bermasligidir. Masalan, oʻtgan 10 oyda sodir etilgan 8 mingga yaqin yoʻl-transport hodisasi oqibatida 2 ming 31 nafar fuqaro halok boʻlib, 7 ming 622 nafari tan jarohati olgan. Bu hodisalarning asosiy sababi fuqarolarimizda yoʻl harakati qoidalariga rioya qilish madaniyatini oshirish, avtotransport vositalarining yoʻllarda harakatlanishi uchun xavfsizlik choralarini koʻrishda jiddiy muammolar mavjudligidadir.
Shuni inobatga olgan holda, mutasaddi rahbarlarga haydovchi va piyodalarning yoʻllarda harakatlanish madaniyatini oshirish, yoʻllarni harakat xavfsizligini ta’minlashning zamonaviy texnik vositalari bilan jihozlash boʻyicha topshiriqlar berildi.
Huquqbuzarliklar profilaktikasida xizmat intizomi va qonunchilikni kuchaytirish, ichki ishlar idoralari tarkibiga adashib kirib qolgan, mas’uliyatni toʻla anglamasdan, fuqarolarning haqli e’tirozlariga sababchi boʻlayotgan xodimlardan tozalash masalasi doimo dolzarb vazifadir.
Shu nuqtai nazardan, ichki ishlar organlarining kadrlarni tayyorlash va malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirish boʻyicha aniq topshiriqlar berildi.
Yigʻilishda Prezidentimiz tashabbusi bilan har bir tumanda tuzilgan sektorlar faoliyati tahlil qilindi. Bundan buyon har bir sektor rahbari jinoyatchilikning holati uchun ham shaxsan javob berishi qayd etildi. Sektor rahbarlarining bu boradagi mas’uliyatini oshirish maqsadida Hududlarda jinoyatchilikning barvaqt oldini olish va huquqbuzarlikka qarshi kurashish Respublika komissiyasini tuzish boʻyicha topshiriq berildi. Uning tarkibiga “Mahalla”, “Nuroniy” jamgʻarmalari, Yoshlar ittifoqi, Xotin-qizlar qoʻmitasi, Kasaba uyushmalari federatsiyasi, Ma’naviyat va ma’rifat markazi rahbarlarini ham kiritish, Komissiya faoliyatini Oliy Majlis Senati tomonidan muvofiqlashtirish belgilandi.
Majlisda rahbarlar ma’naviyati masalasiga alohida e’tibor qaratildi. Haqiqiy rahbar, haqiqiy yetakchi odamlarning bardoshini sinash uchun emas, balki ularga munosib shart-sharoit yaratib berish, ogʻirini yengil qilish uchun rahbar etib tayinlanadi. Barcha boʻgʻindagi rahbarlar – u vazir yoki hokim boʻladimi, idora yoki tashkilot boshligʻi boʻladimi, oʻzining odob-axloqi va madaniyati bilan hammaga oʻrnak va namuna boʻlishi zarurligi alohida ta’kidlandi.
Yigʻilishda soʻzga chiqqanlar yurtimizda aholining tinch-osoyishta hayot kechirishini ta’minlash, huquqbuzarliklarning oldini olish, jinoyatchilikka qarshi kurashish, shuningdek, boshqa hayotiy muhim masalalarni hal etish boʻyicha keng koʻlamli harakatlar boshlangani, yangi tizim yaratilgani ijobiy natijalar berayotganini qayd etdilar.
Shu bilan birga, barcha sa’y-harakatlarga qaramasdan, huquqbuzarliklar profilaktikasi boʻyicha kamchiliklar hali koʻpligi, ularni bartaraf etish va sohadagi ahvolni oʻnglash, davlatimiz rahbari tomonidan berilgan topshiriqlarning qat’iy ijrosini ta’minlashda davlat idoralari, mahalla faollari va boshqa jamoatchilik tuzilmalarining hamjihatligini yanada mustahkamlash lozimligi ta’kidlandi.