MAHKUMLARNI KASALLIGI TUFAYLI JAZONI O‘TAShDAN OZOD QILIShGA TAQDIM ETISh TO‘G‘RISIDA

O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 75-moddasi, Jinoyat-ijroiya kodeksini 165-moddasi va Jinoyat-protsessual kodeksining 534-moddalari talablariga asosan, buyuraman
 1. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan “Mahkumlarni kasalligi tufayli jazoni o‘tashdan ozod qilishga taqdim etish uchun asos bo‘ladigan kasalliklar Ro‘yxati” tasdiqlansin va amaliyotda qo‘llash uchun e’lon qilinsin (1-ilova).
 2. Tasdiqlansin:
 2.1. Respublika Prokuraturasi va Oliy sudi bilan kelishilgan “Og‘ir kasallikka chalingan mahkumlarni tibbiy tekshiruvdan o‘tkazish va ularni kasalligi tufayli jazoni o‘tashdan ozod qilishga taqdim etish Tartibi” (2-ilova).
 2.2. “Mahkumlarni tibbiy qo‘riqdan o‘tkazuvchi O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining Markaziy maxsus tibbiy komissiyasi to‘g‘risida” gi Nizomi (3-ilova).
 2.3. O‘zbekiston Respublikasi IIVning Markaziy maxsus tibbiy komissiya tarkibi (4-ilova).
 3. O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi JIEBB, Tibbiyot boshqarmasi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Ichki ishlar vaziri va viloyatlar IIBlari boshliqlari ushbu buyruq talablari tegishli xizmatlar va mutassadi xodimlar tomonidan o‘rganib chiqilishi va bajarilishini ta’minlasinlar.
 4. Komissiya faoliyatini tahlil qilish uchun O‘zbekiston Respublikasi IIV 1997-yil 31-dekabrdagi 257-sonli buyrug‘iga qo‘shimchalar kiritilsin (5-ilova).
 5. O‘zbekiston Respublikasi IIVning 1993-yil 20-dekabrdagi 431-sonli buyrug‘i o‘z kuchini yo‘qotgan deb hisoblansin.
 1. Sil kasalligi.
 1.1. Tez rivojlanuvchi fibroz-kavernali o‘pka sili yoki bronx oqma yarasi bilan tutashgan plevralarning tutashgan surunkali yalpi empiyemasi o‘pka faoliyati yetishmovchiligining II—III darajasi belgilari bilan. Bu jarayon kasallikning markaziy o‘chog‘i joylashgan o‘pkada asosiy fibrozli kaverna yoki bronx oqma yarasi bilan tutashgan plevralarning yalpi empiyemasi bilan ajralib turadi. Bu holda bakteriyalarga qarshi qaratilgan adekvat davolash muolajalari o‘tkazilishiga qaramay o‘pka bronxlar disseminatsiyasi o‘choqlari bor bo‘lgan ko‘p yoki kam rivojlangan fibroz (tsirroz), plevralarning yopishib, bitib qolib dag‘allanishi, ikkilamchi emfizema, bronxoektaz, pnevmoskleroz va o‘pkaning surunkali boshqa o‘zgarishlarini hosil bo‘lishi, bronxlar orqali yangi o‘choq hosil bo‘lishi qayd etiladi. Bu jarayon har xil shakldagi o‘pka sili kasalliklarining oxirgi bosqichi bo‘lib, ularning noxush kechayotganligidan dalolat beradi, II—III darajali o‘pka faoliyati yetishmovchiligi bilan asoslangan, o‘qtin-o‘qtin qon tufurishi (o‘pkadan qon kelishi) ni, sil mikrobakteriyasining doimo balg‘am bilan ajralib chiqishi holatlarini o‘z ichiga oladi. Tez rivojlanuvchi fibroz – kavernali o‘pka silini yoki surunkali emfizemani aniqlashda bemor hayoti davomida kasalikning uzoq vaqtdan beri kechayotganligini, o‘qtin-o‘qtin qo‘zg‘alishlarini, mehnat qobiliyatini tamoman yo‘qolishi bilan kechishini hisobga olmoq kerak. O‘tkazilish shart bo‘lgan rengen tomografiya tekshiruvlarida, shuningdek, klinik laboratoriyalarda o‘pka to‘qimalarining sezilarli buzilishlari va firoz o‘zgarishlari hamda shu kasallikning asoratlari aniqlanib, tasdiqlanishi kerak.
 1.2. Rivojlanuvchi tirotik o‘pka sili, o‘pka-yuragi mavjud bo‘lgan va o‘pka yoki o‘pka-yurak yetishmovchiligining II-III darajasi yoki bronxoektazlar va o‘qtin-o‘qtin qon tufurish (o‘pkadan qon ketish) belgilari bilan.
 Kasallikning bu ko‘rinishi sil jarayoni ikkala o‘pkada rivojlangan bo‘lishi yoki bir o‘pkani butunlay qamrab olgan va boshqa o‘pkada emfizema rivojlanishi bilan namoyon bo‘ladi. Birinchi o‘rinda bemorda xansirash rivojlangan bo‘lib, o‘pkaning subkompensatsiya va dekompensatsiya sindromi rivojlanadi. Bemorda xansirashdan tashqari tsianoz, taxikardiya, yurak tonlarining bo‘g‘iqligi kuzatiladi.
 Shakllangan bronxoektazlarning klinik ko‘rinishida qaytalanuvchi qon tufurish (o‘pkada qon ketish) lar o‘rin olgan bo‘ladi. Asoratning bu ko‘rinishi bemor hayoti uchun o‘ta xavfli hisoblanadi.
 Bemorning rentgenologik suratida aktiv o‘pka sili kavernalari turlicha, ya’ni deformatsiyalangan, tirqishsimon, katta bo‘lishi mumkin. O‘chog‘li o‘zgarishlar bitta-yarimta yoki ko‘plab bo‘lishi, disseminatsiya o‘choqlari bitta yoki ikkala o‘pkada bo‘lishi kuzatiladi. Ushbu tashxisni tasdiqlash uchun o‘pkaning rentgen, tomografiya, qon va balg‘amning klinik-laboratoriya tekshiruvlari o‘tkazilishi shart.
 1.3. O‘tkir disseminatsiyali o‘pka sili meningal formasi yoki o‘pkaning kazeoz yallig‘lanishi mavjudligi bilan.
 Kasallikning bu ko‘rinishida bemor ahvolining og‘irligi, keskin umumiy holsizlik, adinamiya kuzatilishi mumkin, hamda rivojlangan sil zaharlanish belgilari bilan kechadi. Umumiy sil zaharlanish belgilaridan tashqari meningit va meningoensefalit belgilari yaqqol aniqlanadi. Lyumbal punksiya orqali orqa miya syuqligi tekshirilib turilishi shart.
 O‘tkir dissemanitsayali o‘pka silining maxsus formalaridan biri bu rentgenologik suratda disseminatsiya o‘choqlari yirik bo‘lib, lobulyar kazeoz yallig‘lanish ko‘rinishida bo‘ladi. Bunday rentgenologik suratni “Qorli to‘fon” deb ham yuritiladi.
 Ushbu tashxisni tasdiqlash uchun o‘pkaning rentgenografiya, hamda qon va balg‘amning klinik-laboratoriya tekshiruvlari (sil mikobakteriyalarini bor yo‘qligini tekshirish) o‘tkazilishi shart.
 1.4. Tez rivojlanuvchi infiltrativ o‘pka sili (o‘pkaning kazeoz yallig‘lanishi) o‘pka faoliyati yetishmovchiligining II—III darajali ko‘rinishlari bilan. Bakteriyalarga qarshi yetarli davolash o‘tkazilishiga qaramay, bir o‘pkaning subtotal jarohatlanishi, nihoyatda kata va bir nechta kavernalarning hosil bo‘lishi, bemorning ahvoli og‘irligi, zaxarlanishning yaqqol belgilari bilan va o‘pka faoliyati yetishmovchiligining II—III darajasi bilan ajralib turadi. Bunda doimo balg‘amdagi sil mikobakteriyalarini tarqatayotgan ikkala o‘pka bronxlari disseminatsiya o‘chog‘lari, o‘pkadan qon ketish (qon tufurish) holatlari mavjud bo‘ladi. Ushbu tashxisni tasdiqlash uchun o‘pkaning rentgen, tomografiya, hamda qon va balg‘amning klinik laboratoriya tekshiruvlari o‘tkazilishi shart.
 1.5. Ichki a’zolar amiloidozi bilan asoratlangan tez rivojlanuvchi destruktiv shakldagi umurtqa, yirik suyaklar va bo‘g‘imlar sili, siydik chiqarish yo‘llari o‘ziga xos jarayoni bilan asoratlangan ikki tomonlama buyraklar kavernali silini, buyraklar yetishmovchiligining terminal bosqichiga o‘tishi bemor ish qobiliyatini butunlay va tamoman yo‘qolishi bilan kechadi.
 Hamma to‘qima va a’zolarda distrofik o‘zgarishlar hamda shikastlangan joylarning keng qamrovli yemirishlari bilan ajralib turadi. 
 Kontrakturaga olib keluvchi bo‘g‘im xaltachalarning chandiqlashib ketishi va chandiqli paylar hosil bo‘lishi kuzatiladi. Sil spondilitida abssesslar, orqa miya faoliyatini buzilishlari va falajlik kuzatiladi. Suyak-bo‘g‘in silini aniqlashda ularni ikki (old va yon) tomondan ko‘rinishdagi suratlariga, qonning klinik va bioximik laboratoriya tekshiruvlariga, Kox va tuberkulin sinovlariga, abssess qopchasidan olingan yiring tekshiruviga, shikastlangan bo‘g‘imlardan ajralib chiqayotgan suyuqlikni laboratoriya sharoitida ekib o‘stirish yo‘li bilan tekshirilgandagi natijaga, shu suyuqlikni va regionar limfa tugunlarini hujayra tekshiruvlariga asoslaniladi.
 Siydik ajratish a’zolarining tez rivojlanadigan silini aniqlashda siydikning klinik tekshiruviga (siydik tarkibidagi yiring, oqsil, silindrlar borligi va solishtirma og‘irligini birdek bo‘lib qolishi), o‘tkazilishi shart bo‘lgan buyrak va siydik pufagi atrofini qamragan rentgen, ekskretor urografiya, indigokarminli tsistoskopiya sinovni va retrograd piyelografiyaga asoslaniladi.
 2. O‘smalar.
 2.1. TNM xalqaro tasniflanishi (klassifikatsiya) bo‘yicha hamma xavfli o‘smalarning IV bosqichi. Klinik tashxis odatda gistologik tekshiruv asosida qo‘yiladi.
 2.2. Limfa va qon yaratish to‘qimalarning xavfli o‘smalari. Miyeloproliferativ o‘smalar.
 2.2.1. O‘tkir kechadigan leykoz (hamma ko‘rinishlari).
 2.2.2. Surunkali miyeloleykoz (kaxeksiya, kamqonlik, splenomegaliya, gemorragiya belgilarini kuchayib borishi bilan).
 2.2.3. Terminal bosqichidagi surunkali eritromiyeloz.
 2.2.4. Bosh miyada qon quyilishi yoki bosh miya qon tomirlari trombozi bilan asoratlangan eritremiya.
 2.2.5. Kamqonlik, trombotsitopeniya va uzluksiz qaytalanadigan infeksiyalar bilan asoratlangan surunkali limfoleykoz.
 2.2.6. Kamqonlik va gemorragiya alomatlari bilan kechadigan terminal bosqichdagi surunkali monotsitar leykoz.
 2.2.7. Osteodestruktiv jarayonli, ko‘p sonli miyeloma (umurtqa va oyoq suyaklarining patologik sinishi).
 2.2.8. Bir yoki undan ko‘proq ekstralimfa a’zolarining diffuzli jarohatlanishi limfa tugunlarini jarohatlanishi bilan kechayotgan IV bosqichdagi limfagranulematoz.
 2.2.9. Periferik limfa tugunlariga va ichki a’zolarga metastaz bilan kechayotgan qaytalangan xavfli o‘smalar IV bosqich.
 3. Ichki sekretsiya bezlari kasalliklari.
 3.1. Qandli diabet kasalligining I—II turlari, insulinga tobe bo‘lib (insulin miqdori bir kecha-kunduzda 60 o‘lchov birligi va undan ko‘p) og‘ir kechayotgan va yaqqol ifodalangan mikroangiopatiya; retinopatiya, polineyropatiya belgilari mavjud bo‘lgan turi.
 3.2. Itsenko — Kushing kasalligi va sindromi, yaqqol ifodalangan asoratlari bilan: umurtqa yoki naysimon suyaklarining patologik sinishlari, mushaklar atrofiyasi; kardiomiopatiyaning III darajali qon aylanishi yetishmovchiligi bilan; miya qon aylanishi buzilishi natijasida ikki yoki undan ortiq oyoq, qo‘llar harakatlarining chuqur, turg‘un va tiklab bo‘lmaydigan buzilishlari.
 3.3. Kaxeksiya bosqichidagi gipofizar yetishmovchiligi (Simmonds kasalligi).
 3.4. Diffuz toksik buqoq. Tireotoksikoz og‘ir shakli, asoratlari bilan (endokrin oftalmopatiya, tireotoksik yurak, mersal aritmiya va yurak-qon tomir yetishmovchiligining III bosqichi bilan, jarrohlik yo‘li bilan davolab bo‘lmaydigan turlari).
 3.5. Buyrak usti bezining surunkali yetishmovchiligi og‘ir shakli (asoratlari va doimiy o‘rin bosuvchi garmonlar terapiyasiga muhtoj bo‘lgan).
 3.6. Vazopressin garmonining to‘liq yetishmovchiligi bilan (neyroendokrin yetishmovchiligining og‘ir bosqichi) ifodalangan qandsiz diabet kasalligi. Bunda bemorda poliuriya (organizmda siydikning bir kecha-kunduzdagi miqdori 15—18 litrga yetadi), polidipsiya, fizik va psixiologik astenizatsiya, oshqozonning kengayishi, teri va shilliq qavatlarining qurishi, isitma, qon quyilishi, eritrotsitlardagi natriy miqdorini, gemoglobin va qoldiq azotning ko‘payishi kuzatiladi.
 4. Ruhiy kasalliklar.
 4.1. Shifozrentik psixozlar: uzluksiz davom etuvchi (oddiy, gebefrenik, katatonik, paranoid) va noxush kechayotgan xurujsimon — progrediyent shakllari.
 4.2. Aralash psixotik holati, tez-tez almashib kechadigan maniakal va depressiv fazali uzluksiz kechayotgan maniakal — depressiv psixozning sirkulyar xili.
 4.3. bosh miyaning organik shikastlanishi oqibatidagi psixotik o‘zgarishlari.
 4.3.1. Sinil demensiyaning barcha shakllari (oddiy, gallyutsinator — paranoid buzilishlari bilan, shu kasallikning erta boshlanadigan turi, Alsgeymer va Pik kasalliklarida bosh miyaning o‘choqli atrofiyasi oqibatidagi demensiya).
 4.3.2. Aterosklerotik aql zaifligi (psixozsiz, depressiyali, gallyutsinator — paranoid buzilishlari, o‘tkir fikr chalg‘ishi singari ko‘rinishlari bilan).
 4.3.3. Korsakov psixozi (ichkilibozlik, miya zaxmi yoki jarohatlanish oqibatida).
 4.3.4. Organik demensiya (ensefalit, meningoensefalit, miya zaxmi, miya jaroxatlanishi oqibatlarida).
 4.4. Surunkali ruhiy kasalliklar xususiyatiga ega bo‘layotgan, somatik qismini jalb qilib progrediyent tarzida kechayotgan, uzoq davom etayotgan reaktiv psixozlar.
 4.5. Kelib chiqishi turlicha bo‘lgan surunkali psixozlar.
 4.5.1. Sistemali infeksiya sabab bo‘lgan progrediyent yoki qaytalanib kechayotgan simptomatik psixozlar.
 4.5.2. Zaharlanish oqibatida kelib chiqqan uzoq davom etadigan yoki qaytalanib kechayotgan psixozlar (tiklab bo‘lmaydigan, ruhiyat o‘zgarishlarini ko‘payib borishi bilan).
 4.6. Shaxsning patologik rivojlanishidagi, tez-tez qaytalanib, uzoq muddatda davom etadigan dekompensatsiya bosqichdagi buzilishlari (psixopatiyalar).
 4.7. Epilepsiya.
 4.7.1. Davolanishning ta’siri bo‘lmagach, surunkali jarayon tusini olayotgan uzoq kechadigan epileptik psixoz.
 4.7.2. Ruhiy o‘zgarishlari yaqqollashib va kuchayib borishi, parok-sizmal buzilishlari murakkablashgan va o‘ta yaqqol holatlar.
 4.7.3. Epileptik aql zaifligi.
 4.8. Bosh miya jarohatlanishi oqibatida kelib chiqqan, ruhiy o‘zgarishlarni turg‘un belgilari bilan kechadigan surunkali psixozlar.
 5. Asab tizimi va sezgi a’zolarning kasalliklari.
 5.1. Bosh va orqa miyaning qon tomirlaridagi o‘zgarishlar sabab bo‘lgan kasalliklari: miya qon aylanishining embolik, gemoragik, ishemik yoki aralash o‘tkir buzilishlari; III bosqichdagi surunkali ensefalopatiya va miyelopatiya, jabrlanish (travma sabab bo‘lmagan birlamchi subaraxnoidal qon quyilishi tufayli, miyada o‘choqli shikastlanishning yaqqol ifodalangan, turg‘un belgilari (gemiparaplegiyalar, chuqur gemi va paraparezlar, bemor o‘zini qayerdaligini va qaymahal ekanligini anglay olmasligi, akinetiko — rigidlik alomatlari) bo‘lgan va tashxis aniq qo‘yilgan hollar.
 5.2. Bosh va orqa miyaning organik shikastlanishiga olib kelgan, markaziy nerv sistemasining yuqumli, demiyelinlovchi kasalliklari, miya faoliyatining chuqur, turg‘un buzilishlari (og‘ir darajadagi falajlar, nerv sezgirligi faoliyatining buzilishlari, trofik buzilishlar, yaqqol ifodalangan akinetiko-rigidlik alomatlari) va kasallik jarayoning kuchayib borishi.
 5.2.1. Ikkilamchi yiringli meningitlar.
 5.2.2. birlamchi virusli ensefalitlar.
 5.2.3. Bosh miya abssessi.
 5.2.4. Orqa miya qattiq pardasi abssessi va sil kasalligi sabab bo‘lmagan granulyomalar.
 5.2.5. Neyrozaxm.
 5.2.6. Nerv sistemasini sil kasalligidan shikastlanishi.
 5.2.7. Tarqalgan skleroz.
 5.2.8. bosh miyaning funksiyalarini turg‘un, chuqur buzilishi bilan kechadigan tarqalgan ensefalomiyelit.
 5.2.9. Shilder ensefalomiyeliti.
 5.2.10. O‘tkir va surunkali yallig‘langan demiyelinlovchi poliradi — kulonevropatiyalar.
 5.3. Markaziy asab tizimining jarohatlanishi oqibatidagi kasalliklari, miyada o‘choqli shikastlanishning yaqqol, turg‘un belgilari (gemi – va paraplegiyalar; chuqur gemiparezlar) bo‘lgan hollar.
 5.4. Tez kechib, kuchayib borayotgan kasalliklar, harakat, sezgi va vegetativ trofik faoliyatlarning turg‘un, yaqqol ifodalangan buzilishi va o‘tkazilayotgan da’vo ta’sir qilmayotgan hollari:
 5.4.1. Bosh miya o‘smalari.
 5.4.2. Bosh — orqa miya o‘smalari.
 5.4.3. orqa miya o‘smalari.
 5.4.4. Siringobulbiya.
 5.4.5. Gepatotserebral distrofiya (gepatoventrikulyar degeneratsiya, Vilson — Konovalov kasalligi).
 5.4.6. Orqa va bosh miya ataksiyalari.
 5.4.7. Yonlama amiotrofik skleroz.
 5.4.8. Miasteniya.
 5.5. Butunlay ko‘rlik, shuningdek yaxshi ko‘radigan ko‘zdagi ko‘rish ravshanligi, kasalliklar tufayli bo‘lgan o‘zgarishlardan so‘ng 0,03 dan oshmay qolgan va uni tuzatib bo‘lmaydigan yoki ikkila ko‘zdagi ko‘rish burchagi bir hilda 10 darajaga torayib qolgan hollar.
 6. Qon aylanish a’zolarining kasalliklari.
 6.1. II—III darajadagi qon aylanishi yetishmovchiligi bo‘lgan, tez rivojlanuvchi va davolash ta’sir etmaydigan yurak kasalliklari.
 6.1.1. Jarrohlik yo‘li bilan ham davolab bo‘lmaydigan konstruktiv perikardit.
 6.1.2. Yurakning orttirilgan va tug‘ma nuqsonlari.
 6.1.3. Bakterial endokardit, uning uzoq davom etuvchi shakli.
 6.1.4. Kardiomiopatiya (uning qon harakati susayib qolgan, gipertrofik obstruktiv va dillyatatsion shakllari).
 6.1.5. Endomiokardial fibroz.
 6.1.6. Miokardit oqibatidagi kardioskleroz.
 6.1.7. Yurakning ishemik kasalligi.
 6.1.8. Yurak ritmining buzilishi.
 6.1.9. Yuqumli — allergik miokardit.
 6.2. Gipertoniya kasalligining III bosqichi.
 6.2.1. Yurak ritmining turg‘un buzilishi va qon aylanishining kuchayib boruvchi yetishmovchiligi bo‘lgan transmural yoki katta o‘choqli qaytalagan miokard infarkti.
 6.2.2. Qon aylanishi yetishmovchiligining III davrida.
 6.2.3. Surunkali buyrak yetishmovchiligining III davrida.
 6.3. Gangrenoz — nekrotik bosqichdagi, kamida ikkita qo‘l oyoq eng yirik qon tomirlarining shikastlanishi bilan kechadigan arteriya kasalliklari.
 6.3.1. Obliteratsiyalovchi endoarterit.
 6.3.2. Obliteratsiyalovchi ateroskleroz.
 7. Nafas olish a’zolarining kasalliklari. O‘pkaning tarqalgan pnevmosklerozi, emfizemasi, surunkali “o‘pka yuragi”ning dekompensatsiya bosqichi, III darajali nafas yetishmovchiligi, terminal bosqichdagi buyrak yetishmovchiligi mavjud bo‘lgan, o‘pkaning nospetsifik kasalliklari.
 7.1. Surunkali obstruktiv bronxit.
 7.2. Bronxial astma.
 7.3. Bronxoektaz kasalligi. 
 7.4. O‘pka abssessi.
 7.5. Plevra empiyemasi.
 7.6. Turli sabablar tufayli kelib chiqqan pnevmokoniozlar.
 7.7. Idiopatik fibrozlovchi alveolit. 
 7.8. Sarkoidoz.
 7.9. Birlamchi emfizema.
 7.10. Ikkala o‘pkaning tarqalgan exinokokkoz kasalligi.
 7.11. Ikkala o‘pkaning yalpi polikistoz (alveokistoz) kasalligi.
 7.12. Zamburug‘-stafilokoklar ta’sirida kelib chiqqan ikkala o‘pkaning zotiljam kasalligi.
 8. Ovqat hazm qilish a’zolari kasalliklari.
 8.1. Kaxeksiya bosqichidagi, so‘rilish jarayonining o‘ta buzilganligi bilan kechuvchi ichak va boshqa ovqat hazm qilish a’zolarining kasalliklari.
 8.2. Dekompensatsiya bosqichidagi, gipersplenizm, portal gipertenziya, hamda jigar hujayrasi yetishmovchiligi bo‘lgan har xil sabablar keltirib chiqargan jigar tsirrozlari.
 8.3. Qorin bo‘shlig‘i a’zolarining tarqalgan exinokokkoz va alveokokkoz kasalligi, jigar yoki buyrak yetishmovchiligi bilan.
 9. Surunkali buyrak yetishmovchiligini III bosqichi bilan kechadigan buyrak kasalliklari. 
 9.1. Surunkali glomerulonefrit.
 9.2. Surunkali piyelonefrit.
 9.3. Gidronefroz.
 9.4. Buyrakning kista kasalligi.
 10. Suyak-muskul tizimi va biriktiruvchi to‘qima kasalliklari: kasallik jarayonining to‘xtovsiz o‘ta kuchayib borishi va buyrak faoliyatining terminal bosqichdagi surunkali yetishmovchiligi yoki III darajali qon aylanishi yetishmovchiligi yoxud markaziy nerv sistemasida turg‘un bo‘lgan o‘choqli shikastlanishi (gemi, paraplegiyalar, gemiparaparezlar) yoki ko‘ndalang targ‘il muskullarni yoyilgan shikastlanishi disfagiya, dizartriya alomatlari bilan.
 10.1. Revmatizm artriti.
 10.2. Gemorragik vaskulit.
 10.3. Ankizlovchi spondiloartrit (Bexterev kasalligi)
 10.5. Dermatomiozit.
 10.6. Tugunchali periartrit.
 10.7. Sistemali sklerodermiya.
 11. Moddalar almashinuvi kasalliklari: podagra (podagrik nefropatiya va faoliyatining terminal bosqichdagi surunkali yetishmovchiligi bilan).
 12. Anatomik nuqsonlar: jazoni o‘tash davrida kasallanish yoki jarohatlanish oqibatida ikkala qo‘l yoki oyoqning yuqori qismidan amputatsiya qilinishi, shuningdek bir oyoq va bir qo‘lning yuqori qismidan amputatsiya qilinishi.
 13. Nurlanish kasalligi.
 13.1. O‘tkir kechadigan nurlanish kasalligi.
 13.1.1. O‘tkir kechadigan nurlanish kasalligining avjiga chiqqan davridagi barcha og‘irlik darajalari (I—IV).
 13.1.2. Nurlanish oqibatida teri kuygan joylaridagi o‘zgarishlar avjiga chiqqan davrining I—IV og‘irlik darajalari.
 13.1.3. O‘tkir nurlanish kasalligining asoratlari.
 13.1.3.1. Tez charchash bilan kechadigan astentik alomatlar va boshqaruv sistemasining eng birinchi galda nerv, qon tomirlari tizimlarining funksional yetishmovchiliklari bilan.
 13.1.3.2. Asab va qon tomirlari tizimining organik shikastlanish alomatlari miya va periferik qon aylanishning buzilishlari bilan.
 13.1.3.3. Taxlildagi qon ko‘rsatkichlarining turg‘un emasligi yaqqol ifodalangan tsitopenik alomatlari, ilikning giperplazik ko‘rinishlari bilan (leykotsitlar soni 3,0x10 dan kam, trombotsitlar soni 1,5x10 dan kam).
 13.1.3.4. Odam tanasida chuqur trofik, degenerativ va sklerotik o‘zgarishlar, keyinchalik paydo bo‘lgan radiatsion yaralar, og‘riq alomatlari bilan.
 13.1.3.5. Kontrakturalar va amputatsion nuqsonlar.
 13.1.3.6. III darajali nur kataraktasi (yaxshi ko‘rayotgan ko‘zda ko‘rish ravshanligi 0,1 – 0,5 bo‘lganda).
 13.2. Surunkali nurlanish kasalligi shakllanish davrining II—IV darajali og‘irlashgan va uning uzoq muddat o‘tgan davri (kasallikning kuchayib boruvchi bosqichida).
 13.3. Keyinchalik namoyon bo‘lgan nurlanish ta’sirlari (qon ishlab chiqaruvchi to‘qimalarda, suyuq to‘qimalarida, o‘pkada, jigarda paydo bo‘lgan xavfli o‘smalar).
 Nurlanish kasalligi va uning ta’sirlari haqidagi tashxis komissiya tomonidan tibbiyot radiologiyasi mutaxassislari ishtirokida birgalikda qo‘yiladi.
 14. Orttirilgan immunitet tanqisligi sindromi (OITS) ning turg‘un klinik belgilari paydo bo‘lgan davrining quyidagi hollari: Kaposhi sarkomasi, nafas olish, oshqozon-ichak, asab tizimlari yoki boshqa a’zolar va tizimlar kasallanishi.
 15. Moxov kasalligining hamma ko‘rinishlari.
 16. Qandli diabet kasalligi bilan yo‘ldosh bo‘lgan, hamda gormonga tobe bo‘lib, osteoporoz va gipetroniya kasalliklari bilan asoratlangan po‘rsildoq chin yara.
 1. Mahkumlar, ozodlikdan mahrum etish yoki qamoq tariqasidagi jazoni ijro etish joylarida jazo muddatini o‘tash davrida og‘ir kasallikka chalinsalar va shuningdek ularda hukm qilinishdan oldin bor bo‘lgan kasalliklar jazo muddatini o‘tash davrida kuchayib ketib, jazoni o‘tashdan ozod qilishga tavsiya etish uchun asos bo‘ladigan Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan Kasalliklar Ro‘yxatida (bunda keyin matnda Kasalliklar Ro‘yxati deb yuritiladi) ko‘rsatilgan kasalliklar tusini olsa, bunday mahkumlar tibbiy tekshiruvdan o‘tkazilishi lozim.
 2. O‘zbekiston Respublikasi IIV Markaziy maxsus komissiyasi (bundan keyingi matnda Markaziy komissiya deb yuritiladi) joylardagi IIV, IIB komissiyalari (bundan keyin matnda Joylardagi komissiyalar deb yuritiladi) tarkibida kamida uch kishi IIV Tibbiyot boshqarmasi boshlig‘i o‘rinbosari, joylardagi IIV,IIB Tibbiyot bo‘limlari boshlig‘i (rais) va ikkita a’zosi bo‘lganda mahkumlarni tibbiy tekshiruvdan o‘tkazib, ularda Kasalliklar Ro‘yxatida qayd etilgan kasalliklar borligini e’tirof etadi.
 3. Komissiyalar tarkibi O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vaziri, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Ichki ishlar vaziri, viloyatlar IIB boshliqlari tomonidan tasdiqlanadi. Joylardagi komissiyalar faqat qo‘zg‘atib bo‘lmaydigan og‘ir mahkumlarni Markaziy komissiya a’zolaridan biri ishtirokidagina tibbiy tekshiruvdan o‘tkazish va qaror qilish huquqiga ega bo‘ladi.
 Komissiya faoliyatiga aralashish qat’iyan taqiqlanadi. Komissiya qaroriga norozilik bildirish qonunda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
 4. Komissiya, mahkumlarda Kasalliklar Ro‘yxatida qayd etilgan kasalliklar borligi to‘g‘risidagi qarorni, bemorlar davolash muassasalarida statsionar sharoitida sinchiklab tekshirilgandan keyingina, o‘tkazilgan davolash natijalari va yakunlovchi tashxisga, hamda O‘zbekiston Respublikasi IIV JIEBB UYa 64/18 muassasasi Dastlabki tibbiy komissiyasi, Maxsus dastlabki tibbiy komissiyasi va viloyatlar IIB Dastlabki tibbiy komissiyalari xulosalariga asoslanib qabul qiladi.
 Ruhiy kasal mahkumlarni ular jazoni ijro etish muassasalarining ruhiy kasalxona, bo‘linmalarida statsionar sharoitida sinchiklab tibbiy tekshiruvdan o‘tkazilganlaridan so‘ng kamida ikkita vrach psixiatr ishtirokida tuzilgan psixiatrik ekspertiza dalolatnomasi bor bo‘lgandagina tibbiy tekshiruvdan o‘tkaziladi va qaror qabul qiladi.
 5. Tibbiy tekshiruvdan o‘tgan bemor mahkumlarda Kasalliklar Ro‘yxatida qayd etilgan kasalliklar aniqlanmagan hollarda qabul qilingan qaror, ularga Komissiya raisi tomonidan davolovchi shifokor ishtirokida e’lon qilinadi va bu haqda bemorning kasallik tarixiga yozib qo‘yiladi.
 6. Mahkumni tibbiy tekshiruvdan o‘tkazish natijalariga asoslanib, Komissiya tibbiy xulosa chiqaradi (1-ilova) va tasdiqlaydi. Komissiya ko‘rigidan o‘tgan mahkumlar maxsus daftarda hisobga olinadi. (2-ilova).
 7. Jazoni ijro etish muassasalari boshliqlari, jazo muddatini o‘tayotgan mahkumlarda Kasalliklar Ro‘yxatida ko‘rsatilgan kasalliklar borligi tasdiqlanganda, sudga Komissiyaning xulosasidan tashqari, ularning shaxsiy hujjatlar yig‘ma jildlari va boshqa zarur hujjatlarni tibbiy xulosa tasdiqlangan kundan keyin uch kun muddat ichida sudga taqdim etadilar.
 8. Mahkumlardagi kasallik, jazo muddatini o‘tash davrida o‘ziga-o‘zi ataylab shikast yetkazganligi sababli hosil bo‘lganligi xizmat tekshiruvida aniqlanganda, bunday mahkumlar kasalligi tufayli jazo muddatini o‘tashdan ozod qilishga tavsiya etilmaydilar, mahkumning o‘tkir ruhiy holatda o‘ziga-o‘zi shikast yetkazganligi mutaxassis shifokorlar tomonidan tasdiqlangan holatlari bundan mustasno.
 9. Mahkumlarni kasalligi tufayli jazo muddatini o‘tashdan ozod qilish masalasi sudlar tomonidan qonunda belgilangan muddatlardan kechiktirilmay ko‘rib chiqilishi, sudda prokuror, tibbiy xulosa chiqargan komissiyaning a’zosi yoki jazoni ijro etish muassasasi kasalxonasi (tibbiyot bo‘limi) ning davolovchi shifokori qatnashishi shart.
 10. Sud o‘z vakolatlari doirasida mahkumlarni kasalligi tufayli jazo muddatini o‘tashdan ozod qilishni rad etgan hollarda, sud shunday qaror chiqarganidan keyin qancha vaqt o‘tishidan qat’i nazar, agar kasalliklarning kechishida o‘zgarishlar to‘xtamay, ularning salomatligi yomonlashishi davom etsa, bunday mahkumlarning avval tasdiqlangan tibbiy xulosalari va boshqa hujjatlari, qaytadan sudga taqdim etiladi.
 11. Komissiya va sud majlislarini o‘tkazish uchun xonalar ajratish, komissiya a’zolarini doimiy maxsus ruxsatnomalar bilan ta’minlash, taqdim etilayotgan bemor mahkumning shaxsini tasdiqlash ishlari muassasa boshlig‘iga yuklatiladi.
 1.1. Mahkumlarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazuvchi O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining Markaziy maxsus tibbiy komissiyasi (bunda keyin matnda Markaziy maxsus tibbiy komissiyasi (bundan keyin matnda Markaziy komissiya deb yuritiladi) O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi 75-moddasi, Jinoyat ijroiya kodeksi 165-moddasi va O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksining 534-moddasi talablariga asosan, ozodlikdan mahrum etilgan yoki qamoq tariqasidagi jazoni o‘tayotgan mahkumlarni, kasalligi tufayli jazoni o‘tashdan ozod qilishga tavsiya etish mumkinligini aniqlash uchun tibbiy tekshiruvdan o‘tkazish uchun tuziladi.
 1.2. Markaziy komissiya o‘z faoliyatini yuqorida qayd etilgan qonunlar, boshqa me’riy hujjatlar hamda ushbu buyruq bilan e’lon qilingan Kasalliklar ro‘yxati, Tartib va ushbu Nizomga asoslanib yuritadi.
 2.1. Markaziy komissiya, ozodlikdan mahrum etilgan yoki qamoq tariqasidagi jazoni o‘tayotgan og‘ir kasalliklar bilan og‘rigan mahkumlarni ko‘rikdan o‘tkazadi va ularni kasalligi tufayli jazoni o‘tashdan ozod qilish haqida tibbiy xulosa tayyorlaydi va sudga taqdim etish uchun muassasa ma’muriyatiga topshiradi.
 2.2. Zarurat tug‘ilganda bemor mahkumlarni sog‘liqni saqlash idoralarining yetakchi mutaxassislariga maslahat yordamini olish uchun ko‘rsatish ishlarida jazoni ijro etish muassasalari kasalxonalari yoki tibbiyot bo‘limlari shifokorlariga amaliy yordam ko‘rsatadilar.
 3.1. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash va Ichki ishlar vazirliklari tomonidan tasdiqlangan “Mahkumlarni kasalligi tufayli jazoni o‘tashdan ozod qilishga taqdim etish uchun asos bo‘ladigan Kasalliklar Ro‘yxati” asosida og‘ir kasal mahkumlarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish. Tibbiy ko‘rik natijalariga ko‘ra og‘ir kasallikka chalingan mahkumlarni kasalligi tufayli jazoni o‘tashdan ozod qilish uchun sudga tavsiya etish haqida qaror qabul qilish va bu haqdagi tibbiy xulosani tasdiqlash.
 3.2. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligining yuqori malakali mutaxassislarini konsultant sifatida jalb etish.
 3.3. UYa 64/18 muassasasi respublika kasalxonasi va jazoni ijro etish muassasalari rahbarlaridan tibbiy hujjatlar, yozma xulosalar va ma’lumotlarni taqdim etilishini talab qilish.
 3.4. Mahkumlarni kasalligi tufayli jazoni o‘tashdan ozod etish masalasi ko‘rilayotganda sud majlisiga o‘z vakilini yuborish.
 3.5. Mahkumlarni kasalligi tufayli jazoni o‘tashdan ozod qilishni sud rad etgan hollarda, sud shunday qaror chiqargandan keyin qancha vaqt o‘tganidan qat’i nazar, agar kasalliklarning kechishida o‘zgarishlar davom etib, bunday mahkumlar sog‘lig‘ini ahvoli og‘irlashib borsa, ularning avval tasdiqlangan tibbiy xulosalari va boshqa hujjatlarini qaytadan sudga taqdim etilganini nazorat qilish.
 4.1. Komissiya O‘zbekiston Respublikasi IIV Tibbiyot boshqarmasi boshlig‘i tomonidan tasdiqlangan jadval asosida ishlaydi.
 4.2. Komissiya ko‘rigidan quyidagilar o‘tadilar: jazoni o‘tash davrida kasallanganlar, jazo hukmini olishdan oldin kasallanib, ammo lekin jazoni o‘tash vaqtida kasallik zo‘rayib, mahkumlarni kasalligi tufayli muddatidan oldin jazoni o‘tashdan ozod etishga asos bo‘luvchi, Kasalliklar Ro‘yxatida qayd etilgan kasalliklar tusini olgan hollarda.
 4.3. Mahkumlarda Kasalliklar Ro‘yxatida qayd etilgan kasalliklar borligi haqidagi qaror, komissiya tomonidan bemorni statsionar sharoitida o‘tkazilgan adekvat davolash va yakuniy tashxis asosida ko‘pchilik ovoz bilan qabul qilinadi.
 4.4. Ruhiy kasalliklarga chalingan mahkumlar hujjatlari faqatgina mahkumni jazoni ijro etish muassasasi psixiatrik bo‘limlarida, statsionar sharoitida o‘tkazilgan va kamida ikkita vrach psixiatr ishtirokida tuzilgan psixiatrik ekspertiza dalolatnomasi bor bo‘lgan holatlardagina komissiya tomonidan ko‘rib chiqiladi.
 4.5. Tibbiy ko‘rik natijalari haqida ikki nusxada tibbiy xulosa tayyorlanadi, xulosaning biri sudga taqdim etiladi, ikkinchisi mahkumni shaxsiy yig‘ma jildiga tikib qo‘yiladi. Ruhiy bemor mahkumlarga tibbiy xulosa uch nusxada tayyorlanadi, ulardan bir nusxasi bemor mahkum davolanish uchun yuborilayotgan ruhiy kasalxonaga yuboriladi.
 4.6. Komissiya o‘rnatilgan tartibda o‘z faoliyati haqida O‘zbekiston Respublikasi IIV Tashkiliy-inspektorlik boshqarmasiga axborot beradi.
 4.7. Komissiya ishini yuritishni komissiya kotibi olib boradi.
 5. Joylardagi IIV, IIB maxsus tibbiy komissiyalari ushbu Nizomga tayanib ish yuritadi.
 Komissiya raisi — O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Tibbiyot boshqarmasi bolig‘ining o‘rinbosari.
 Komissiya raisining o‘rinbosari — O‘zbekiston Respublikasi IIV Tibbiyot boshqarmasi boshlig‘i o‘rinbosari, uning o‘zi biriktirilgan kontingentga davolash-profilaktika yordamini tashkil qilish bo‘limi boshlig‘i.
 Komissiya a’zolari:
 1. O‘zbekiston Respublikasi IIV Tibbiyot boshqarmasi bosh psixiatri.
 2. O‘zbekiston Respublikasi IIV Tibbiyot boshqarmasi bosh terapevti.
 3. O‘zbekiston Respublikasi IIV Tibbiyot boshqarmasi bosh jarrohi
 4. O‘zbekiston Respublikasi IIV Tibbiyot boshqarmasi bosh ftiziatri.
 5. O‘zbekiston Respublikasi IIV Tibbiyot boshqarmasi shtatdan tashqari bosh nevropatologi.
 6. O‘zbekiston Respublikasi IIV Tibbiyot boshqarmasi katta mutaxassis ftiziatri.
 7. O‘zbekiston Respublikasi IIV Tibbiyot boshqarmasi Biriktirilgan kontingentga davolash-profilaktika yordamini tashkil qilish bo‘limi boshlig‘ining o‘rinbosari (kotib).