XALQARO TEMIR YO‘L ALOQALARIDAGI HISOB-KITOBLARDA TEMIR YO‘L MA’MURIYATLARI O‘RTASIDAGI O‘ZARO HISOBLAShIShLAR TARTIBI TO‘G‘RISIDAGI NIZOMNI TASDIQLASh HAQIDA

O‘zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi, O‘zbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi, “Temir yo‘l transporti to‘g‘risida”gi qonunlari va O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “O‘zbekiston temir yo‘llari” Davlat aksiyadorlik temir yo‘l kompaniyasi faoliyatini tashkil qilish masalalari to‘g‘risida” 1994-yil 14-noyabrdagi 551-son qaroriga muvofiq, O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi, Davlat soliq qo‘mitasi, “O‘zbekiston temir yo‘llari” DATK qaror qiladi:
 1. Xalqaro temir yo‘l aloqalaridagi hisob-kitoblarda temir yo‘l ma’muriyatlari o‘rtasidagi o‘zaro hisoblashishlar tartibi to‘g‘risidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. Mazkur qaror O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan kundan boshlab, o‘n kun o‘tgandan keyin kuchga kiradi.
 Mazkur Nizom O‘zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi, O‘zbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”, “Temir yo‘l transporti to‘g‘risida”gi qonunlar va O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “O‘zbekiston temir yo‘llari” Davlat aksiyadorlik temir yo‘l kompaniyasi faoliyatini tashkil qilish masalalari to‘g‘risida” 1994-yil 14-noyabrdagi 551-son qaroriga muvofiq, xalqaro temir yo‘l aloqalarida temir yo‘l tashishlari va hisob-kitoblarni tartibga soluvchi xalqaro bitimlar, shartnomalar va qoidalarda ishtirok etadigan “O‘zbekiston temir yo‘llari” Davlat aksiyadorlik temir yo‘l kompaniyasi (keyingi o‘rinlarda matnda “O‘zbekiston temir yo‘llari” DATK deb yuritiladi) va boshqa temir yo‘l ma’muriyatlari o‘rtasidagi o‘zaro hisoblashishlar tartibini belgilaydi.
 1. Mazkur Nizom talablari “O‘zbekiston temir yo‘llari” DATKning — Xalqaro yuk va yo‘lovchi temir yo‘l aloqalarida hisob-kitoblar qoidalari to‘g‘risida shartnoma, Xalqaro yuk va yo‘lovchi temir yo‘l aloqalarida hisob-kitoblar to‘g‘risida qoidalar, Xalqaro yo‘lovchi aloqalari to‘g‘risida kelishuv, Xalqaro temir yo‘l yuk aloqalari to‘g‘risida kelishuv, MDH, Latviya, Litva, Estoniya Respublikalari temir yo‘l ma’muriyatlari o‘rtasidagi kompleks hisob-kitoblar qoidalari, boshqa davlatlar mulki bo‘lgan yuk tashuvchi vagonlardan foydalanganlik uchun hisob-kitoblar, raqamli hisob va ekspluatatsiya qoidalari, Xalqaro aloqalarda vagonlardan foydalanish qoidalari va Xalqaro aloqalarda vagonlardan foydalanish qoidalari to‘g‘risida shartnoma, Iqtisodiy javobgarlik to‘g‘risida kelishuv va xalqaro temir yo‘l aloqalaridagi hisob-kitoblarda temir yo‘l ma’muriyatlari o‘rtasidagi o‘zaro hisoblashishlarni tartibga soluvchi boshqa xalqaro qoidalar va kelishuvlar (keyingi o‘rinlarda matnda Xalqaro Qoidalar deb yuritiladi) ishtirokchilari bilan xalqaro temir yo‘l aloqalaridagi hisoblashishlarni amalga oshirishda tatbiq qilinadi.
 2. “O‘zbekiston temir yo‘llari” DATK va boshqa temir yo‘l ma’muriyatlari o‘rtasidagi ikki tomonlama shartnomalarda Xalqaro Qoidalarda nazarda tutilgan hujjatlarni tuzish va taqdim etish tartibi va muddatlari, akseptlash, to‘lov valyutasi turi, o‘zaro hisoblashishlar tartibining alohida holatlari belgilanishi mumkin. 
 3. Xalqaro aloqalardagi temir yo‘l xizmatlari uchun temir yo‘l ma’muriyatlari bilan o‘zaro hisoblashishlarni “O‘zbekiston temir yo‘llari” DATKning tarkibiy bo‘linmasi — “O‘ztemiryo‘lhisob” markazi amalga oshiradi.
 4. Mazkur Nizomda quyidagi tushunchalardan foydalaniladi:
 a) temir yo‘l ma’muriyati — bir davlat hududida joylashgan barcha temir yo‘llar bo‘yicha mas’ul hisoblangan, davlatning vakolatli tegishli tarkibiy tuzilmasi;
 b) xalqaro temir yo‘l aloqalari — ikki davlat hududida joylashgan ikki bekatlar o‘rtasidagi temir yo‘l tashuvlari yoki bitta davlatda joylashgan, biroq qatnash yo‘nalishi hamkor davlatlar temir yo‘l hududlarini qamrab olgan bekatlar o‘rtasidagi temir yo‘l tashuvlari; 
 v) hisob-kitob moddalari — Xalqaro Qoidalarda nazarda tutilgan xalqaro temir yo‘l aloqalarida ko‘rsatiladigan xizmat turlari;
 g) ko‘rsatilgan xizmatlar summasi — Xalqaro Qoidalarda nazarda tutilgan hollarda ikki tomonlama shartnomaga va/yoki Xalqaro Qoidalarga muvofiq buxgalteriya ko‘chirmasi yoki qoldiq vedomostiga kiritilgan, hisob-kitob moddalari bo‘yicha xalqaro temir yo‘l aloqalarida ko‘rsatilgan xizmatlar qiymati;
 d) hisob-kitob hujjatlari — xalqaro temir yo‘l aloqalarida ko‘rsatilgan xizmatlar summasini aks ettiruvchi va Xalqaro Qoidalarga muvofiq, hisob-kitoblarning muayyan moddalari uchun tuzilgan hujjat; 
 e) qoldiq vedomosti — Xalqaro Qoidalarda nazarda tutilgan hollarda ikki tomonlama shartnomaga va/yoki Xalqaro Qoidalarga muvofiq, xalqaro temir yo‘l aloqalarida ko‘rsatilgan xizmatlar summasi qoldig‘i chiqariladigan, hisob-kitob hujjatlari asosida tuziladigan hujjat;
 j) buxgalteriya ko‘chirmasi — Xalqaro Qoidalarda nazarda tutilgan hollarda ikki tomonlama shartnomaga va/yoki Xalqaro Qoidalarga muvofiq, xalqaro temir yo‘l aloqalarida ko‘rsatilgan xizmatlar bo‘yicha hisob-kitob hujjatlari asosida tuzilgan hujjat;
 z) to‘lov (qoldiq) vedomosti — Xalqaro Qoidalarda nazarda tutilgan hollarda ikki tomonlama shartnomaga va/yoki Xalqaro Qoidalarga muvofiq, ko‘rsatilgan xizmatlar summasi qoldig‘ini chiqaradigan temir yo‘l ma’muriyatining buxgalteriya ko‘chirmasiga asosan tuzilgan hujjat;
 i) to‘lov qoldig‘i — Xalqaro Qoidalarda nazarda tutilgan hollarda ikki tomonlama shartnomaga va/yoki Xalqaro Qoidalarga muvofiq olinadigan yoki to‘lanadigan yakuniy qoldiq;
 k) o‘zaro hisoblashishlarni amalga oshirish — Xalqaro Qoidalarda nazarda tutilgan hollarda ikki tomonlama shartnomada va/yoki Xalqaro Qoidalarda belgilangan tartibda to‘lov qoldig‘i summasini to‘lash yoki olish;
 l) ko‘p tomonlama qoplash — o‘zaro manfaatdor temir yo‘l ma’muriyatlari o‘rtasida o‘zaro qarzdorliklarni qoplash to‘g‘risidagi shartnomaga muvofiq o‘zaro qarzdorliklarni qoplash;
 m) joriy qarzdorlik — xalqaro temir yo‘l aloqalarida ko‘rsatilgan xizmatlar bo‘yicha oxirgi to‘lov qoldig‘iga asosan ma’lum sanada hosil bo‘lgan debitorlik yoki kreditorlik qarzlari summasi; 
 n) debitor temir yo‘l ma’muriyati — to‘lov qoldig‘ini to‘lovchi temir yo‘l ma’muriyati;
 o) kreditor temir yo‘l ma’muriyati — to‘lov qoldig‘ini oluvchi temir yo‘l ma’muriyati.
 5. Xalqaro temir yo‘l aloqalarida “O‘zbekiston temir yo‘llari” DATK va boshqa temir yo‘l ma’muriyatlari o‘rtasidagi hisob-kitoblar Xalqaro Qoidalarda nazarda tutilgan hisob-kitob moddalari bo‘yicha amalga oshiriladi. 
 6. Xalqaro temir yo‘l aloqalarida temir yo‘l xizmatlari ko‘rsatilganda “O‘zbekiston temir yo‘llari” DATK va temir yo‘l ma’muriyatlari o‘rtasida hisob-kitob hujjatlari tuziladi va taqdim etiladi.
 7. Hisob-kitob hujjatlarini tuzish va taqdim etish huquqi 1 yil muddat bilan chegaralanadi va u ish bajarilgan yoki xizmat ko‘rsatilgan oydan keyingi oyning birinchi sanasidan boshlab hisoblanadi, harakatdagi tarkibning yoki temir yo‘lning boshqa vositalari yo‘qolganligi yoki shikast yetkazilgani uchun hisob-kitoblarda – mazkur harakatdagi tarkib yoki boshqa vositalar berilgan oydan keyingi oyning birinchi sanasidan boshlab hisoblanadi. Hisob-kitob hujjatlarining taqdim etilgan kuni deb faks, telegramma, teleks jo‘natilgan sana yoki pochta aloqasining xatni jo‘natish uchun qabul qilgan sanasi hisoblanadi.
 8. “O‘zbekiston temir yo‘llari” DATK har bir hisob-kitob moddasi bo‘yicha alohida hisob-kitob hujjatlarini har oyda tuzadi va tegishli temir yo‘l ma’muriyatlariga jo‘natadi.
 9. Hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun hisob-kitob hujjatlari bo‘yicha ko‘rsatilgan xizmatlar qoldig‘i hisoblanadi.
 10. Qoldiqni hisoblash hisob-kitob hujjatlari bo‘yicha ko‘rsatilgan xizmatlar summasini qoldiq vedomostiga kiritish yoki hisob-kitob hujjatlari asosida tuzilgan buxgalteriya ko‘chirmasining yakuniy summasini to‘lov (qoldiq) vedomostiga kiritish orqali amalga oshiriladi.
 11. “O‘zbekiston temir yo‘llari” DATK va boshqa temir yo‘l ma’muriyatlari o‘rtasidagi hisob-kitoblar quyidagicha amalga oshiriladi: 
 a) har oyda qoldiq vedomosti bo‘yicha — bevosita ikkita manfaatdor temir yo‘l ma’muriyatlari o‘rtasida;
 b) har oyda buxgalteriya ko‘chirmalari bo‘yicha — bevosita ikkita manfaatdor temir yo‘l ma’muriyatlari o‘rtasida.
 12. Buxgalteriya ko‘chirmasi yoki qoldiq vedomosti asosida hisob-kitoblarni amalga oshirish tartibi “O‘zbekiston temir yo‘llari” DATK va manfaatdor temir yo‘l ma’muriyatlari o‘rtasidagi ikki tomonlama shartnomada belgilanadi.
 13. Akseptlash tartibi bo‘yicha hisob-kitoblar amalga oshiriladigan hisob-kitob moddalari qoldiq vedomosti yoki buxgalteriya ko‘chirmasiga temir yo‘l ma’muriyati tomonidan aksept olingandan so‘ng kiritiladi. Belgilangan muddatlarda akseptlanmagan hollarda, temir yo‘l ma’muriyati jo‘natilgan, lekin akseptlanmagan hisob-kitob hujjatlarini ikki tomonlama shartnomalarda va/yoki Xalqaro Qoidalarda ko‘rsatilgan tartibda va muddatlarda qoldiq vedomosti yoki buxgalteriya ko‘chirmasiga kiritishi mumkin.
 14. Qoldiq vedomostiga temir yo‘l ma’muriyati tomonidan qoldiq vedomostini tuzish sanasigacha tuzilgan va jo‘natilgan hisob-kitob hujjatlari va ushbu muddatgacha olingan boshqa temir yo‘l ma’muriyati tomonidan akseptlangan hujjatlar kiritiladi. 
 15. Qoldiq vedomosti har oyning oxirgi sanasiga tuziladi va hisob-kitob moddalarining yakuniy summalari qoldig‘ini chiqargan holda ikki tomonlama shartnoma va/yoki Xalqaro Qoidalarga muvofiq belgilangan muddatlarda tegishli temir yo‘l ma’muriyatlariga jo‘natiladi. Shundan so‘ng qoldiq vedomostini tuzgan temir yo‘l ma’muriyati tomonidan to‘lov qoldig‘i chiqariladi. 
 16. Buxgalteriya ko‘chirmalariga buxgalteriya ko‘chirmalarini moddalar bo‘yicha tuzish muddatlarigacha rasmiylashtirilgan va temir yo‘l ma’muriyatlariga taqdim etilgan akseptsiz tartibda qo‘shiladigan hisob-kitob hujjatlari va ushbu muddatgacha boshqa temir yo‘l ma’muriyatlaridan olingan akseptlangan hisob-kitob hujjatlari kiritiladi.
 17. Buxgalteriya ko‘chirmalari har oyning oxirgi sanasiga tuziladi va Xalqaro Qoidalarda belgilangan muddatlardan kechikmagan holda tegishli temir yo‘l ma’muriyatlariga jo‘natiladi.
 18. Debitor temir yo‘l ma’muriyati olingan va jo‘natilgan buxgalteriya ko‘chirmasi asosida Xalqaro Qoidalarda belgilangan muddatlardan kechikmagan holda to‘lov (qoldiq) vedomostini tuzadi va kreditor temir yo‘l ma’muriyatiga jo‘natadi, va shundan so‘ng to‘lov qoldig‘ini chiqaradi. 
 19. “O‘zbekiston temir yo‘llari” DATK va boshqa temir yo‘l ma’muriyatlari o‘rtasidagi to‘lov qoldig‘i summalari bo‘yicha o‘zaro hisoblashishlar quyidagicha amalga oshiriladi:
 a) debitor temir yo‘l ma’muriyati tomonidan kreditor temir yo‘l ma’muriyati schyotiga to‘lov qoldig‘ini o‘tkazish yo‘li bilan;
 b) ko‘p tomonlama qoplash yo‘li bilan; 
 v) o‘zaro qarzdorliklarni ikki tomonlama qoplash O‘zbekiston Respublikasining boshqa davlatlar bilan hukumat kelishuvi bo‘yicha; 
 g) Xalqaro Qoidalarga zid bo‘lmagan temir yo‘l ma’muriyatlari o‘rtasidagi o‘zaro kelishuvlarning boshqa usullari bilan amalga oshiriladi.
 20. “O‘zbekiston temir yo‘llari” DATK o‘ziga tegishli summalarni quyidagicha olishi lozim:
 a) buxgalteriya ko‘chirmalari orqali hisob-kitob qilinganda to‘lov (qoldiq) vedomosti tuzilgan oyning oxirgi sanasidan kechikmagan holda;
 b) qoldiq vedomosti bo‘yicha hisob-kitob qilinganda qoldiq vedomosti jo‘natilgan oyning oxirgi sanasidan kechikmagan holda.
 21. Bir nechta qoldiq yoki to‘lov (qoldiq) vedomostlari bo‘yicha qarzdorliklar mavjud bo‘lsa, ularning qoplanishi vujudga kelish tartibida amalga oshiriladi.
 22. To‘lovni amalga oshirish uchun asos bo‘lib to‘lov (qoldiq) vedomosti, qoldiq vedomosti, hamda o‘zaro hisob-kitoblarni solishtirish dalolatnomalari xizmat qiladi.
 23. Temir yo‘l ma’muriyatlari o‘rtasidagi ikki tomonlama yoki ko‘p tomonlama shartnomalar bilan to‘lov qoldig‘ining qisman to‘lovi tartibga solinishi mumkin. 
 24. O‘rnatilgan muddatlarda to‘lovlarni amalga oshirmagan debitor temir yo‘l ma’muriyati kreditor temir yo‘l ma’muriyatiga o‘zaro qarzdorliklarni qoplash Shartnomasida ko‘rsatilgan tartibda o‘z vaqtida to‘lanmagan umumiy summadan barcha kechiktirilgan kunlar uchun yoki ko‘p tomonlama qarzlarni qoplashning barcha to‘lanmagan kunlari uchun belgilangan miqdorda tegishli foizni (penyani) to‘lashi lozim. 
 25. To‘lovlarni kechiktirganligi uchun hisoblangan penyaning hisob-kitob vedomosti, mazkur vedomost bo‘yicha belgilangan muddatlarda javob olinmasa, kreditor temir yo‘l ma’muriyati tomonidan ikki tomonlama shartnomada ko‘rsatilgan muddatlarda va tartibda buxgalteriya ko‘chirmasi va qoldiq vedomostiga kiritilishi mumkin. 
 26. “O‘zbekiston temir yo‘llari” DATK xalqaro temir yo‘l aloqalarida debitor (kreditor) temir yo‘l ma’muriyatining vagonlarini qabul qilishni rad etishi mumkin emas, Xalqaro Qoidalarda ko‘zda tutilgan holatlar bundan mustasno.
 27. “O‘zbekiston temir yo‘llari” DATKning xalqaro temir yo‘l aloqalarida ko‘rsatgan xizmatlarini sotishdan daromad deb xizmatlarning haqiqatda ko‘rsatilganligini tasdiqlovchi hisob-kitob hujjatlari bo‘yicha taqdim etilgan va tasdiqlangan summasi tushuniladi.
 28. Xalqaro temir yo‘l aloqalarida ko‘rsatilgan xizmatlar bo‘yicha daromadlar va xarajatlar to‘langan vaqti va pul kelib tushgan sanadan qat’i nazar, qaysi davrga taalluqli bo‘lsa, o‘sha hisobot davrida aks ettiriladi.
 29. Buxgalteriya ko‘chirmasi yoki qoldiq vedomostiga o‘rnatilgan tartibda kiritilgan xalqaro temir yo‘l aloqasida taqdim qilingan (olingan) hisob-kitob hujjatlari bo‘yicha ko‘rsatilgan xizmatlar uchun summalar “O‘zbekiston temir yo‘llari” DATKning daromadlari va xarajatlarini hisobga oluvchi tegishli schyotlarida aks ettiriladi.
 30. To‘lov qoldig‘i amalga oshirilgan o‘zaro hisoblashishlarni hisobga olgan holda joriy debitorlik yoki kreditorlik qarzdorlikni yuzaga keltiradi va buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotda aks ettiriladi.
 31. Xalqaro temir yo‘l aloqalaridagi tashishlar bo‘yicha joriy qarzdorlik, amalga oshirilgan o‘zaro hisoblashishlarni hisobga olgan holda oxirgi qoldiq vedomosti yoki to‘lov (qoldiq) vedomosti tuzilgan sanada yuzaga keladi. 
 32. Debitorlik va kreditorlik qarzlarni buxgalteriya hisobining schyotlarida aks ettirish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Buxgalteriya hisobining milliy standarti (21-sonli BHMS) “Xo‘jalik yurituvchi subyektlarning moliyaviy-xo‘jalik faoliyati buxgalteriya hisobi schyotlar rejasi va uni qo‘llash bo‘yicha Yo‘riqnoma”ga (2002-yil 23-oktabr, ro‘yxat raqami 1181 — Me’yoriy hujjatlar axborotnomasi, 2002-y., 20-son) muvofiq amalga oshiriladi.
 33. Xalqaro temir yo‘l aloqalaridagi tashishlar bo‘yicha chet el valyutasidagi tushumni majburiy sotish O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 29-iyundagi 245-son qarori bilan tasdiqlangan “Xo‘jalik yurituvchi subyektlar tomonidan xorijiy valyutadagi tushumni majburiy sotish Tartibi”ga (O‘zR QT, 2000-y., 6-son, 33-modda) muvofiq qonunchilikda belgilangan miqdorda amalga oshiriladi.
 34. Chet el valyutasidagi operatsiyalarni buxgalteriya hisobida aks ettirish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Buxgalteriya hisobining milliy standarti (22-sonli BHMS) “Chet el valyutasida ifodalangan aktivlar va majburiyatlarning hisobi”ga (2004-yil 21-may, ro‘yxat raqami 1364 — O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2004-y., 20-son, 246-modda) hamda “Chet el valyutasidagi operatsiyalarning buxgalteriya hisobi, statistika va boshqa hisobotlarda aks ettirish tartibi to‘g‘risidagi nizom”ga (2004-yil 17-sentabr, ro‘yxat raqami 1411-son — O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2004-yil, 37-son, 419-modda) muvofiq amalga oshiriladi.
 35. “O‘zbekiston temir yo‘llari” DATK xalqaro temir yo‘l aloqalaridagi o‘zaro hisob-kitoblarni o‘z vaqtida va to‘g‘ri olib borilishi uchun Xalqaro Qoidalarda va O‘zbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar bo‘ladi.
 36. Agar xalqaro Kelishuvlar, Shartnomalar va Qoidalarda mazkur Nizomda va O‘zbekiston Respublikasining boshqa qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilansa, u holda xalqaro qoidalar, kelishuvlar va shartnomalar qoidalari qo‘llaniladi.