IQTISODIY ISLOHOTLARNING BORIShI VA O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI XALQ XO‘JALIGI TARMOQLARINING 1993 YILNING BIRINChI YaRIM YILLIGIDAGI ISh YAKUNLARI TO‘G‘RISIDA

Vazirlar Mahkamasi qayd qiladiki, shu yilning birinchi yarim yilligida respublikada iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish, xalq xo‘jaligini barqarorlashtirish, aholini oldindan ijtimoiy himoya qilishni ta’minlash, tashqi iqtisodiy faoliyatda yangi yondashuvlarni ishlab chiqish va ro‘yobga chiqarish ishlari davom ettirildi.
 Respublikaning eng muhim qarorlari yangilandi, bozor munosabatlarini rivojlantirishga qaratilgan qator qonun aktlari qabul qilindi.
 Ko‘p ukladli iqtisodiyotni shakllantirish jadallashtirildi, kichik biznes yanada rivojlantiriladigan bo‘ldi, raqobatlashadigan muhitni shakllantirish uchun shart-sharoitlar yaratilmoqda. Tadbirkorlik faoliyatini davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash shakllari kengaytirilmoqda. Xorijiy firmalarning ilg‘or texnologiyasi asosida tuzilayotgan qo‘shma korxonalarning soni ortib bormoqda.
 Boshqaruv tuzilmalarini o‘zgartirish, xalq xo‘jaligini boshqarishning iqtisodiy, bozor usullariga asta-sekin o‘tish, davlat boshqaruvi va xo‘jalik faoliyati funksiyalarini bo‘lish jarayonlari davom ettirildi. Xalq xo‘jaligining aksariyat tarmoqlari korporatsiyalar, uyushmalar va konsernlar orqali boshqarilmoqda.
 Iqtisodiy islohotlarni rivojlantirishda makroiqtisodiy barqarorlikka muhim ahamiyat berildi. Agar 1992-yil yakunlari bo‘yicha yalpi ichki mahsulotning pasayishi 9,6 foizni tashkil etgan bo‘lsa, 1993-yilning birinchi choragida — 4,5 foizni, yarim yillik yakunlari bo‘yicha esa — 3,3 foizni tashkil etdi.
 Sanoatda joriy yilning iyun oyida mahsulot ishlab chiqarishning o‘sishi 3,6 foizga ta’minlandi. Ishlab chiqarish tarmoqlari tomonidan 230 mlrd. so‘m foyda olindi.
 Qattiq moliyaviy siyosat o‘tkazilishi, soliqlar yig‘ish bo‘yicha ishlarning faollashtirilishi yarim yillikni davlat budjeti daromadlarining xarajatlardan 80 mlrd. so‘mdan ortiq miqdorda ortiqcha tugallanishi imkonini berdi. Iqtisodiy islohot xususiylashtirish, dehqon (fermer) xo‘jaliklari tashkil etish sohasida bosqichma-bosqich amalga oshirilmoqda. “Mahalliy sanoat” korporatsiyasi, “O‘zmaishiyuyushma”, “O‘zbeksavdo” uyushmasi va O‘zbekbirlashuv korxonalari va tashkilotlarini xususiylashtirish jadal sur’atlarda amalga oshirilmoqda.
 Shu bilan birga, xalq xo‘jaligidagi ahvol murakkabligicha qolmoqda.
 Respublika sanoat korxonalarining uchdan bir qismidan ko‘prog‘i o‘tgan yilga nisbatan ishlab chiqarish hajmini pasaytirib yubordilar, mahsulotlarning 140 ta eng muhim turidan 76 tasi bo‘yicha mahsulot ishlab chiqarish pasayib ketdi. Ayniqsa o‘sish sur’atlarining ancha pasayib ketishiga “O‘zdavkimyokonsern” (o‘rtoq Mirxo‘jayev) — 14,5 foiz, “O‘zdavmetkonsern” (o‘rtoq Maqsudov) — 9 foiz, “O‘zdavqishloqxo‘jalikmash” konserni (o‘rtoq Yusupov) — 5 foiz, Davlat qimmatbaho metallar qo‘mitasi (o‘rtoq Najimov) — 6 foiz, yo‘l qo‘ydilar.
 Bir qancha rahbarlar iqtisodiy islohotlarni amalga oshirishda sifat jihatidan yangi bosqich — tub o‘zgarishlar davri boshlanayotganligini hali to‘la darajada anglab yetmayotirlar. Jizzax, Sirdaryo va Toshkent viloyatlaridagi ishlarning ahvolini o‘rganish ham mana shundan dalolat beradi.
 Bu viloyatlarda o‘tgan yilning ana shu davridagiga nisbatan sanoat ishlab chiqarishi hajmining tegishlicha 19,9; 9,6 va 10,5 foizga pasayishiga yo‘l qo‘yilgan.
 Kimyo sanoati va qurilish materiallari sanoati korxonalarida ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar hajmining qisqarib ketayotganligi ayniqsa tashvishlidir. Faqat Toshkent viloyati bo‘yicha sintetik ammiak ishlab chiqarish 54,9 ming tonnaga, mineral o‘g‘itlar — 18,6, ammofos — 40,9 ming tonnaga, qurilish g‘ishti — 33,6 mln dona, linoleum — 686,4 ming kv. metrga, deraza oynasi — 257 mkng kv. metrga qisqardi. “O‘zqurilishmateriallari” konsernining (o‘rtoq Iskandarov) 63 xo‘jalik birliklaridan 26 tasi tovar mahsulot ishlab chiqarish hajmini 1,2 mlrd so‘mga kamaytirdi. Sirdaryo viloyatida buyumlar ishlab chiqarishning o‘sish sur’atlari o‘tgan yilning ana shu davridagiga nisbatan 53,4 foizni, yog‘och-taxta materiallari mahsulotlari bo‘yicha tegishlicha — 16,7 va qurilish g‘ishti bo‘yicha — 49,4 foizni tashkil etdi.
 “O‘zdavkimyokonsern” (o‘rtoq Mirxo‘jayev) va “O‘zqurilishmateriallari” konserni (o‘rtoq Iskandarov) rahbarlari o‘zlariga qarashli korxonalar va tashkilotlarga nisbatan zarur darajada talabchanlik ko‘rsatmayaptilar, quvvatlardan samarali foydalanish yo‘llarini izlamayaptilar, ayrim ishlab chiqarish quvvatlaridan to‘liq foydalanilmayapti.
 Dehqonchilik sanoati kompleksida islohotni amalga oshirish jarayoni sust bormoqda. 179 ta norentabel ferma hozirga qadar jamoalar mulki qilib berilmagan. Ulardan 18 tasi Navoiy viloyatiga, 16 tasi Toshkent viloyatiga, 10 tasi Xorazm viloyatiga to‘g‘ri keladi. Andijon, Sirdaryo, Xorazm viloyatlarida, Qoraqalpog‘iston Respublikasida Hukumatning dehqon (fermer) xo‘jaliklarga yer ajratish to‘g‘risidagi topshirig‘i qoniqarsiz bajarilmoqda. Bu viloyatlarda Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan yer maydonlarining 13—30 foizi ajratilgan.
 Qurilish kompleksini boshqarish va mablag‘ bilan ta’minlashning sifat jihatidan yangi prinsiplariga o‘tishi past sur’atlarda amalga oshirilmoqda, buyurtmachilar, pudratchilar va banklarning puxta o‘zaro kelishib harakat qilishiga erishilmagan. Natijada 53 ta muhim ishlab chiqarish obyektlaridan har ikkitasidan birida kapital mablag‘larning yillik limiti atiga 30 foizga o‘zlashtirilgan.
 Zarar ko‘rib ishlovchi korxonalar soni kamaymayapti, Joriy yilning yanvar—may oylarida 848 korxona va tashkilot 13 mlrd so‘mlik zarar ko‘rib ishlashga yo‘l qo‘ydi. Zarar ko‘rib ishlashga yo‘l qo‘ygan korxonalarning eng ko‘pi uy-joy-kommunal xo‘jaligida (tarmoq korxonalari va tashkilotlarining umumiy sonidan 56 foizi), transportda (30 foiz), savdoda (16 foiz)dir. Ko‘rilgan barcha zararlarning deyarli yarmi transportga, beshdan bir qismi sanoat korxonalariga to‘g‘ri keladi. Zarar ko‘rib ishlovchi korxonalarning eng ko‘pi Andijon va Navoiy viloyatlarida — 24 foizni, Samarqand viloyatida — 21 foizni, Sirdaryo viloyatida — 19 foizni tashkil etadi.
 Korxonalar, tashkilotlar va xo‘jaliklar ishidagi ko‘rsatilgan kamchiliklar hamda yo‘l qo‘yilgan xatoliklar Vazirlar Mahkamasining majmuilari, vazirliklar, idoralar, konsernlar, korporatsiyalar va uyushmalar, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklarining respublika xalq xo‘jaligi tarmoqlarida iqtisodiy islohotlarni amalga oshirishni zarur darajada ta’minlamaganliklari natijasida ro‘y berdi.
 Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:
 1. Vazirliklar, idoralar, korporatsiyalar, konsernlar, uyushmalar, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari rahbarlari har bir korxona va tashkilot bo‘yicha birinchi yarim yillik yakunlarini chuqur tahlil qilsinlar, Hukumatning ushbu masala bo‘yicha oldin qabul qilgan qarorlarini shak-shubhasiz bajarishni hisobga olgan holda bozor munosabatlarini rivojlantirishni chuqurlashtirishning aniq chora-tadbirlarini ishlab chiqsinlar va amalga oshirsinlar.
 2. Sirdaryo viloyati hokimligining xalq xo‘jaligi tarmoqlarida iqtisodiy islohotlarni tashkil etish va amalga oshirishdagi ishi qoniqarsiz deb topilsin.
 3. Toshkent viloyati hokimligi rahbariyatiga xalq xo‘jaligi tarmoqlariga rahbarlik qilishda jiddiy kamchiliklar mavjudligi va iqtisodiy islohotlarni amalga oshirish bo‘yicha tashkilotchilik ishlarining bo‘shligi ko‘rsatib o‘tilsin. 
 Iqtisodiy ahvolning barqarorligini ta’minlash va viloyatda iqtisodiy islohotni amalga oshirish uchun mas’ul bo‘lgan hokim o‘rinbosari o‘rtoq Rahimboyev nazoratni bo‘shashtirganligi va o‘ziga bo‘ysunuvchi bo‘linmalar va xizmatlar ishidagi jiddiy kamchiliklarni bartaraf etish bo‘yicha aniq chora-tadbirlar ko‘rmaganligi uchun qattiq ogohlantirilsin.
 Viloyat obyektlarini xususiylashtirish bo‘yicha qoniqarsiz ishlari uchun Davlat mulki qo‘mitasining Toshkent viloyati bo‘yicha hududiy boshqarmasining boshlig‘i o‘rtoq Lozitskiyga xayfsan e’lon qilinsin.
 4. Jizzax viloyati hokimligining qo‘shma, kichik korxonalar va kooperativlarda xalq iste’mol tovarlari ishlab chiqarishni tashkil etishdagi, sanoat va qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishi hajmlarini oshirishni ta’minlashdagi qoniqarsiz ishlari qayd etib o‘tilsin. 
 5. Ko‘rsatib o‘tilgan viloyatlar rahbarlaridan Vazirlar Mahkamasida bo‘lib o‘tgan majlis muhokamasidan jiddiy xulosalar chiqarib olish, xalq xo‘jaligi tarmoqlaridagi qoniqarsiz ishlarning ahvolini tuzatish uchun zudlik bilan zarur chora-tadbirlar ko‘rish talab qilinsin.
 6. Tarmoqqa qoniqarsiz rahbarlik qilganligi, mahsulotlar ishlab chiqarish bo‘yicha topshiriqlarning muntazam bajarilmaganligi va zarur darajadagi intizomning yo‘qligi uchun “O‘zdavkimyokonsern” raisi o‘rtoq Mirxo‘jayevga qattiq xayfsan e’lon qilinsin.
 O‘rtoq A. N. Voznenko tarmoqdagi ishlarning ahvolini, shuningdek, o‘rtoq Mirxo‘jayevning faoliyatini jamoada muhokama qilsin, uning mazkur lavozimda qolish-qolmasligi maqsadga muvofiqligini ko‘rib chiqsin va taklif kiritsin.
 7. “O‘zqurilishmateriallari” konsernining raisi o‘rtoq Iskandarovga ishdagi kamchiliklari, ishlab chiqarish sur’atlarining pasaytirib yuborilganligi va o‘ziga qarashli korxonalar, tashkilotlar rahbarlariga nisbatan talabchanlikni bo‘shashtirib yuborganligi, respublikaning qurilish materiallariga bo‘lgan ehtiyojlarini ta’minlash bo‘yicha chora-tadbirlar ko‘rmaganligi ko‘rsatib o‘tilsin.
 8. “O‘zistiqbolstat” davlat qo‘mitasi (o‘rtoq Hamidov):
 Moliya vazirligi, Markaziy bank, vazirliklar, idoralar, konsernlar, uyushmalar, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari bilan birga shu yilning birinchi yarim yilligida xalq xo‘jaligi faoliyati yakunlarini chuqur tahlil qilish asosida 1994-yilda O‘zbekiston Respublikasini ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish istiqbolini belgilashni va budjetni tayyorlash ishlarini avj oldirsin va ularni 1993-yil noyabr oyida ko‘rib chiqish uchun Vazirlar Mahkamasiga kiritsin;
 Fan va texnika davlat qo‘mitasi, Fanlar akademiyasi, vazirliklar, konsernlar, korporatsiyalar va uyushmalar bilan birgalikda energiya manbalariga narxlarni bundan buyon qo‘yib yuborish zaruratidan kelib chiqib shu yilning 1-oktabriga qadar respublika xalq xo‘jaligida energiya va resurslarni tejash tamoyilini ishlab chiqsin va ko‘rib chiqish uchun Vazirlar Mahkamasiga taqdim etsin.
 9. Moliya vazirligi (o‘rtoq Boqiboyev):
 budjetda nazarda tutilgan xarajatlarni oldingi oyda haqiqatda olingan daromadlar doirasida har oyda mablag‘ bilan ta’minlasin;
 budjetdan qo‘shimcha mablag‘ ajratish haqidagi takliflarni boshqa moddalar bo‘yicha daromadlarni ko‘paytirish yoki xarajatlarni qisqartishni ta’minlaydigan tadbirlar mavjud bo‘lgan holdagina ko‘rib chiqsin;
 bir oy muddatda xalq xo‘jaligi tarmoqlari bo‘yicha rentabellik normativlarini ishlab chiqsin va Hukumat tasdig‘iga kiritsin;
 respublika korxonalari va tashkilotlari tomonidan ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarga shartnoma narxlar qo‘yishni shakllantirishning iqtisodiy o‘ziga xosligini muntazam ravishda tahlil qilishni amalga oshirsin.
 10. Davlat soliq bosh boshqarmasi (o‘rtoq Gataulin):
 bir oy muddatda tadbirkorlik faoliyatidan daromad oluvchi soliq to‘lovchilarning yagona birxillashuvi tizimini tashkil etish to‘g‘risida taklif kiritsin;
 ikki hafta muddatda “O‘zbekiston Respublikasi soliq tizimi asoslari to‘g‘risida” O‘zbekiston Respublikasi Qonuni loyihasini Vazirlar Mahkamasiga kiritsin.
 11. Markaziy bank (o‘rtoq Mullajonov)ga tijorat banklari bilan birgalikda quyidagilar tavsiya qilinsin:
 ajratilgan kredit resurslaridan foydalanishning samaraliligini chuqur tahlil etish. Raqobatga qobil bo‘lmagan, mahsulotlari talab qilinmaydigan ishlab chiqarishlarga kredit berishga yo‘l qo‘ymaslik chora-tadbirlarini ko‘rish, zarar ko‘rib ishlovchi korxonalar uchun bundan keyin har qanday kreditni undan foydalanish Hukumat darajasida puxta ko‘rib chiqilgandan keyin ajratish;
 bir oy muddatda iqtisodiyotda hisob-kitoblarning ilg‘or shakllarini joriy etish, veksel muomalasini rivojlantirish, hisob-kitoblarning o‘z vaqtida bajarilishi uchun bank muassasalarining javobgarligini oshirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqish.
 12. Davlat mulki qo‘mitasi (o‘rtoq G‘afurov):
 bir oy muddatda davlat mulki qiymatini uni indeksatsiyalashni hisobga olgan holda belgilash tartibi to‘g‘risida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin;
 vazirliklar va idoralar, konsernlar, korporatsiyalar va uyushmalar bilan birgalikda zarar ko‘rib ishlaydigan va past rentabelli davlat korxonalarining birinchi navbatda xususiylashtirilishini ta’minlasin.
 13. Mehnat vazirligi (o‘rtoq Obidov) ikki hafta muddatda iqtisodiy islohotlar chuqurlashuvi va narxlarning erkinlashtirilishi sharoitlarida aholini mo‘ljalli ijtimoiy himoya qilishni ta’minlash bo‘yicha chora-tadbirlar kompleksini tayyorlashni tugallasin.
 14. Qishloq xo‘jaligi vazirligi (o‘rtoq Kakemov), “O‘zmevasabzavotuzumsanoat” konserni (o‘rtoq Mirzayev), O‘zbekiston Qishloq xo‘jaligi fanlari akademiyasi (o‘rtoq Usmonov), Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar hokimliklari o‘tkazilayotgan iqtisodiy islohotlarning qanday borayotganligini har bir xo‘jalik bo‘yicha batafsil o‘rganib chiqsinlar hamda Hukumatning tegishli qarori shak-shubhasiz bajarilishini ta’minlasinlar. 
 15. Vazirliklar va idoralar, korporatsiyalar, uyushmalar va konsernlar, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari bir oy muddatda O‘zbekiston Respublikasi hududida tugallanmagan qurilishlarni, o‘rnatilmagan asbob-uskunalar qoldiqlarini keskin qisqartirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqsinlar va ularni O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritsinlar.
 16. Vazirliklar va idoralar, konsernlar, korporatsiyalar va uyushmalar rahbarlarining diqqat-e’tibori korxonalar va tashkilotlarning moliya-xo‘jalik faoliyatini yaxshilash bo‘yicha ishlarning yetarli emasligiga qaratilsin. Ulardan korxonalarning zarar ko‘rib ishlashlarini bartaraf etish, ularning moliyaviy ahvolini sog‘lomlashtirish bo‘yicha mukammal chora-tadbirlar ko‘rish va 9 oy yakunlari bo‘yicha Vazirlar Mahkamasining tegishli komplekslarida ko‘rib chiqish uchun hisobot tayyorlash talab qilinsin.
 Vazirlar Mahkamasining komplekslari Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari bilan birgalikda vazirliklar, idoralar, konsernlar, korporatsiyalar va uyushmalarning hisobotlarini ko‘rib chiqsinlar va zarur chora-tadbirlar ko‘rsinlar.
 17. Vazirlar Mahkamasi komplekslari:
 Bosh vazirning birinchi o‘rinbosari o‘rtoq I. H. Jo‘rabekov:
 qishloqda iqtisodiy o‘zgartirishlarning borishini, chorvachilik fermalarini xususiylashtirish, davlat xo‘jaliklarini mulkchilikning boshqa shakllariga o‘tkazish, zarar ko‘rib ishlovchi korxonalarni tugatish, dehqon (fermer) xo‘jaliklariga yer ajratish va boshqa masalalarni hal etishni nazarda tutgan holda, ko‘rib chiqsin;
 Bosh vazirning o‘rinbosari o‘rtoq A. N. Voznenko:
 “O‘zdavkimyokonsern” tizimidagi ishlarning ahvolini o‘rganib chiqsin hamda ishlab chiqarish sur’atlarini oshirish bo‘yicha tashkiliy-texnik tadbirlar amalga oshirilishini ta’minlasin, mineral o‘g‘itlarning alohida muhim turlarini va xalq xo‘jaligi ehtiyojlari uchun boshqa mahsulotlarni ishlab chiqarish hajmlarining pasayishiga bundan keyin yo‘l qo‘ymasin;
 dehqon (fermer) va shaxsiy yordamchi xo‘jaliklarning rivojlanishini hisobga olgan holda kichik hajmli texnika ishlab chiqarishni kengaytirish to‘g‘risidagi masalani ko‘rib chiqsin.
 Bosh vazirning o‘rinbosari o‘rtoq T. M. Miryoqubov:
 respublika aholisiga me’yorlangan oziq-ovqat mahsulotlari va kundalik ehtiyoj mollari Vazirlar Mahkamasi qabul qilgan qarorlarga muvofiq to‘la hajmda sotilishini ta’minlasin;
 savdo, maishiy xizmat va xalq iste’mol mollari ishlab chiqarish sohalaridagi zarar ko‘rib ishlaydigan korxonalarni tekshirib chiqsin. 1993-yilning oxirigacha kompleksdagi har bir soha korxonalari va tashkilotlarini xususiylashtirish, moslashtirish, birlashtirish yoki tugatish yo‘li bilan ularning zarar ko‘rib ishlashlarini bartaraf etishning aniq chora-tadbirlarini belgilasin.
 Bosh vazirning o‘rinbosari o‘rtoq K. N. To‘laganov:
 birinchi darajali xalq xo‘jaligi obyektlarining ishga tushirilishini ta’minlasin, ijtimoiy soha obyektlarini foydalanishga tayyor holda qurishni kengaytirsin, qurilish-montaj ishlari qiymati indeksatsiyalashtirilishining asoslanganligini aniqlasin, amaldagi normativlar qo‘llanilishi ustidan qattiq nazorat o‘rnatsin;
 Bosh vazirning o‘rinbosari o‘rtoq M. Q. Qoraboyev:
 o‘ziga qarashli tarmoqlarda islohotlarning qanday borayotganligini chuqur tahlil qilsin va manfaatdor tashkilotlar bilan birgalikda bozor iqtisodiyotiga o‘tish davrida ijtimoiy sohani rivojlantirish konsepsiyasini tayyorlasin;
 Bosh vazirning o‘rinbosari o‘rtoq O‘. T. Sultonov: 
 chet el firmalari bilan tuzilgan kontraktlarning bajarilishi ustidan nazoratni kuchaytirsin va taklif etilayotgan kontraktlarning maqsadga muvofiqligini ekspertizadan o‘tkazsin. Bir oy muddatda rublga litsenziya bilan sotiladigan tovarlar uchun kvota belgilash va uni amalga oshirishni amaliyotga joriy etish bo‘yicha takliflar kiritsin.
 “O‘zshartnomasavdo” davlat uyushmasi (o‘rtoq Sharipov):
 davlatlararo ayirboshlashning o‘zaro foydaliligini ta’minlashni hisobga olgan holda hukumatlararo savdo-iqtisodiy bitimlarning amalga oshirilishi ustidan nazoratni kuchaytirsin;
 18. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Vazirlar Mahkamasi komplekslari rahbarlarining zimmasiga yuklatilsin.