O‘zbekiston Respublikasi ichki ishlar vazirining huquqbuzarliklarning oldini olish va ularning profilaktikasi holati to‘g‘risidagi axboroti haqida

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati O‘zbekiston Respublikasi ichki ishlar vazirining 2021-yil 6 oyida huquqbuzarliklarning oldini olish va ularning profilaktikasi holati to‘g‘risidagi axborotini eshitib va muhokama qilib, bu borada muayyan ishlar amalga oshirilganligini qayd etadi.
 Jumladan, respublikada jinoyatlarning oldini olish, fuqarolarning huquq va erkinliklari hamda qonuniy manfaatlari himoya qilinishini ta’minlash borasida Ichki ishlar vazirligi tomonidan mutasaddi vazirlik va idoralar, nodavlat notijorat tashkilotlari hamda fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari bilan hamkorlikda bir qator samarali ishlar amalga oshirilgan.
 Xususan, hisobot davrida sodir etilgan umumiy jinoyatlarning 95,3 foizi (43 493 tasi) fosh etilgan, qidiruvdagi 1 833 nafar shaxs ushlangan, bedarak yo‘qolgan 218 nafar shaxs topilgan.
 Ichki ishlar organlari xodimlarining tashabbusi bilan aniqlangan jinoyatlar qayd etilgan jami jinoyatlarning 34 foizini (15 434 ta) tashkil etgan (o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 71,4 foizga (9 004 tadan 15 434 tagacha) yaxshilangan).
 Shu jumladan, ichki ishlar organlari tomonidan:
 korrupsiya va iqtisod sohasida 718 nafar shaxs tomonidan sodir etilgan 548 ta jinoyat aniqlanib, yetkazilgan 36,2 mlrd so‘mlik moddiy zarar undirilgan;
 368 kg narkotik vositalari, shuningdek, turli yot g‘oyalarni targ‘ib etishda foydalanilgan 26 ta adabiyot nusxasi va 7 ta ma’lumot tashuvchi qurilma olingan;
 707 nafar “hujra”larda qatnashgan shaxsga hamda 379 nafar chegara qoidalarini buzgan shaxslarga nisbatan qonuniy choralar ko‘rilgan;
 odam savdosiga qarshi kurashish yo‘nalishida 99 ta jinoiy holat aniqlanib, 119 nafar shaxs javobgarlikka tortilgan;
 avvalgi yillardan ochilmasdan qolib kelgan 3 833 ta jinoyat fosh etilgan, qidiruvdagi 1 888 nafar shaxs ushlangan, bedarak yo‘qolgan 263 nafar shaxs topilgan.
 Tezkor-qidiruv tadbirlari natijasida axborot texnologiyalari vositalaridan foydalanib sodir etilgan 332 ta jinoyat aniqlangan. 
 Bevosita mahallalarda jinoyatchilikni jilovlash maqsadida salmoqli ishlar amalga oshirilgan. Jumladan:
 yashash, o‘qish va ish joyiga muqim ega bo‘lmagan 11 890 nafar shaxsga ijtimoiy ko‘mak berilishi ta’minlangan, 12 277 nafar shaxs giyohvand, ichkilikka ruju qo‘ygan va ruhiy kasallar majburiy davolanishga yuborilgan, 3 990 nafar shaxs reabilitatsiya markazlariga joylashtirilgan;
 profilaktik hisobga olingan 3 107 nafar xotin-qiz ishga joylashtirilgan, 961 nafari tibbiy dispansyerlarga, 157 nafari majburiy davolashga, 224 nafari “Zo‘rlik ishlatishdan jabr ko‘rgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va moslashtirish hamda o‘z joniga qasd qilishning oldini olish markazlari”ga yuborilgan;
 tazyiq va zo‘ravonlikka uchragan 20 387 nafar xotin-qizga himoya ordyerlari berilib, ularning doirasida o‘tkazilgan profilaktik va ogohlantiruv tadbirlari natijasida 10 367 ta oila yarashgan, 7 841 ta nizoli masala bartaraf etilgan. O‘z navbatida, himoya orderi cheklovlariga amal qilmagan 708 nafar shaxs ma’muriy javobgarlikka tortilgan.
 Natijada, respublikada mavjud 9 251 ta mahallaning 4 559 tasida yoki 49,3 foizida bironta ham jinoyatlar sodir etilmadi, 1 784 tasida esa jinoyatlar past darajasi barqaror saqlanishiga erishildi.
 Biroq huquqbuzarliklar profilaktikasi va jinoyatchilikning barvaqt oldini olish borasidagi ishlar yetarli darajada olib borilmaganligi ichki ishlar organlari faoliyatida muayyan kamchiliklar, yechimini kutayotgan muammolar va to‘liq foydalanilmagan imkoniyatlar mavjudligini ko‘rsatdi.
 Xususan, 2021-yil 6 oyida sodir etilgan umumiy jinoyatlar soni 45 630 tani tashkil etib, har 100 ming aholiga o‘rtacha 132 tadan to‘g‘ri kelgan va o‘tgan yilga nisbatan 111,9 foizga (21 535) ortgan.
 Ushbu ko‘rsatkich Toshkent shahriga 383,3 tadan, Farg‘ona viloyatiga 223,4 tadan, Toshkent viloyatiga 168,4 tadan, Sirdaryo viloyatiga 151,4 tadan to‘g‘ri kelib, respublika miqyosida salbiy ko‘rsatkich qayd etilgan.
 Ta’kidlash joizki, Senatning 2021-yil 12-martdagi “O‘zbekiston Respublikasi ichki ishlar vazirining huquqbuzarliklarning oldini olish va ularning profilaktikasi holati to‘g‘risidagi 2020-yil yakuni bo‘yicha axboroti haqida”gi SQ-245-IV-son Qarorida ham aynan ushbu hududlarda sodir etilgan jinoyatlar soni yuqoriligi qayd etilgan.
 Og‘ir turmush sharoitida yashayotgan ayollarning muammolari to‘liq hal etilmasligi oqibatida 2021-yil 6 oyida 3 236 nafar xotin-qiz tomonidan 24 ta qotillik, 21 ta og‘ir tan jarohati yetkazish, 413 ta o‘g‘rilik, 692 ta firibgarlik, 13 ta talonchilik jinoyati sodir etilgan.
 Jinoyatlarni o‘z vaqtida fosh etish borasidagi tadbirlar yetarli darajada tashkil etilmaganligi oqibatida 2021-yil 6 oyida sodir etilgan jinoyatlarning 2 137 tasi yoki 4,7 foizi fosh etilmasdan qolgan. 
 Yoshlarning muammolarini bartaraf etishga lozim darajada e’tibor qaratilmaganligi oqibatida o‘tgan 6 oyda qayd etilgan jami jinoyatlarning 7 849 tasi (17,2 %) aynan yoshlar tomonidan sodir etilgan.
 Bundan tashqari, respublika hududida sodir etilgan yo‘l-transport hodisalari oldini olish ishlari ham to‘g‘ri tashkil etilmagan.
 Mamlakatimizda haydovchilarni tayyorlash va ulardan imtihon olish tartibi bilan bog‘liq muammolar mavjud.
 Vazirlar Mahkamasining 2015-yil 24-dekabrdagi 370-sonli qarori bilan tasdiqlangan Yo‘l harakati qoidalarini ham takomillashtirish taqozo etiladi.
 Jumladan, mazkur Qoidalardagi ba’zi bandlarning o‘rni almashtirib yuborilgani oqibatida tegishli bandlardagi havolalar mutlaqo boshqa bandlarga taalluqli. 
 Yo‘l harakati qoidalari 2015-yilda tasdiqlangan bo‘lsa-da, haydovchilar va haydovchilikka nomzodlardan imtihon olish Davlat test markazining 2011-yil 29-iyuldagi qaroriga asosan ishlab chiqilgan va Ichki ishlar vazirining 2011-yil 23-fevraldagi buyrug‘i bilan tasdiqlangan tartibga muvofiq amalga oshirilmoqda.
 Test savollari imtihon biletlaridagi yo‘l harakati qoidalariga zid yoki ma’naviy, texnik eskirgan.
 Haydovchilar va haydovchilikka nomzodlardan amaliy imtihon olish uchun yaratilgan sharoitlar ham talabga javob bermaydi. Mashqlarni bajarish uchun viloyat imtihon olish bo‘linmalarida maxsus ajratilgan va jihozlangan avtodromlar mavjud emas.
 Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 5-dekabrdagi 990-sonli qarorida belgilangan Qoraqalpog‘iston Respublikasi hamda viloyatlarda zamonaviy o‘quv avtodromlarini qurish vazifasi shu kunga qadar bironta hududda bajarilmagan.
 Haydovchilarni tayyorlash va qayta tayyorlash sohasida nodavlat ta’lim xizmatlarini ko‘rsatayotgan mingdan ortiq ta’lim muassasalarining aksariyatida belgilangan talablarga rioya etilmayapti.
 Avtomobil yo‘llarida yo‘lovchilar xavfsizligini ta’minlash yuzasidan ta’sirchan nazorat to‘liq va samarali o‘rnatilmaganligi sababli 2021-yilning 6 oyi davomida jami 3,5 millionga yaqin, 2020-yilga nisbatan 40,8 foizga ko‘proq yo‘l harakati qoidabuzarligi, jumladan 2 millionga yaqin qo‘pol qoidabuzarlik, 2020-yilga nisbatan 37,3 foizga ortgan, 20 mingdan ortiq transport vositasini mast holda boshqarish 2020-yilga nisbatan qariyb 100 foizga ortgan, 250 mingga yaqin piyodalar qoidabuzarligi qayd etilgan.
 Oqibatda, 3754 ta yo‘l-transport hodisasi sodir etilib, ularda 3170 nafar fuqaro jarohatlangan va 954 nafar fuqaro halok bo‘lgan.
 Eng achinarlisi, 2021-yilning o‘tgan 6 oyida bolalar bilan bog‘liq 542 ta yo‘l-transport hodisasi sodir etilib, ularda 458 nafar bola jarohatlangan va 104 nafar voyaga yetmagan bola halok bo‘lgan. 
 Ana shunday sharoitda 2021-yilning 6 oyida sodir etilgan qoidabuzarliklarning bor-yo‘g‘i 1,1 millioni kompyuterlashtirilgan boshqaruv tizimi orqali aniqlangan.
 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-maydagi “Toshkent viloyatida huquqbuzarliklar profilaktikasi va jinoyatchilikka qarshi kurashish sohasida ichki ishlar organlari kuch va vositalarini boshqarishning sifat jihatdan yangi tizimini joriy etish to‘g‘risida”gi PQ-4343-sonli qarorida 2019-yil 1-sentabrdan boshlab Toshkent shahar va Toshkent viloyati ichki ishlar organlarining yo‘l-patrul xizmatlarining serjantlar tarkibi lavozimlari ushbu bo‘linmalarning oliy ma’lumotga ega bo‘lmagan amaldagi xodimlarining o‘rniga 2021-yil 1-dekabrgacha bosqichma-bosqich tayinlashni nazarda tutgan holda faqat oliy ma’lumotga ega yoki sirtqi shaklda o‘qiyotgan shaxslar bilan jamlanishi belgilangan bo‘lsa-da, qarorda qayd etilgan ushbu muhim vazifalar ijrosi lozim darajada ta’minlanmayapti. 
 Yuqorida bayon etilganlarni inobatga olib, “O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Reglamenti to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining 321-moddasiga hamda “Parlament nazorati to‘g‘risida”gi Qonunning 10-moddasiga asosan O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati qaror qiladi:
 1. O‘zbekiston Respublikasi ichki ishlar vazirining huquqbuzarliklarning oldini olish va ularning profilaktikasi holati to‘g‘risidagi axboroti ma’lumot uchun qabul qilinsin.
 2. O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi (P. Bobojonov):
 fosh etilmagan 2137 ta jinoyat bo‘yicha tezkor-qidiruv ishlarini jadallashtirib, ularni qisqa muddatda fosh etishga alohida e’tibor qaratsin;
 ikki oy muddatda Toshkent shahri, Farg‘ona, Toshkent, Sirdaryo viloyatlarida sodir etilgan umumiy jinoyatlar soni respublika bo‘yicha salbiy ko‘rsatkichlar qayd etilganligi sabablarini tanqidiy tahlil qilsin;
 tegishli davlat va jamoat tashkilotlari bilan birgalikda fuqarolarning hayoti va sog‘lig‘iga nisbatan, ayniqsa, oila-turmush munosabatlari doirasida sodir etilayotgan har bir jinoyatning sabablarini o‘rganib, oldini olish bo‘yicha aniq chora-tadbirlar belgilasin;
 jinoyat soni kamayishiga erishilmagan mahallalarda uyma-uy yurib, profilaktik hisobda turgan shaxslar, notinch oilalar va uyushmagan yoshlar bilan profilaktik ishlar tizimli olib borilishini ta’minlasin;
 Mahalla va oilani qo‘llab-quvvatlash vazirligi (R. Mamatov) bilan birgalikda oilaviy kelishmovchiliklar tufayli sodir etiladigan huquqbuzarliklarning oldini olish, ajrim yoqasiga kelgan oilalarni yarashtirish yo‘nalishida tizimli ishlarni muntazam ravishda olib borsin. Bu borada, ayniqsa, shaxsning hayoti va sog‘lig‘iga qarshi qaratilgan, oila-turmush munosabatlari doirasida sodir etilayotgan jinoyatlarning barvaqt oldini olish borasidagi ishlarni barcha mahallalarda tashkil etsin;
 mas’ul vazirlik, idora va jamoat tashkilotlari bilan birgalikda xotin-qizlar, yoshlar, ayniqsa bandligi ta’minlanmagan yoshlar o‘rtasida sodir etilayotgan huquqbuzarliklarning doimiy tahlilini yuritish orqali bunday holatlarning kelib chiqish sabablari va omillarini aniqlash hamda bartaraf etish choralarini ko‘rsin; 
 oliy o‘quv yurti talabalari va voyaga yetmaganlar orasida jinoyatchilikning barvaqt oldini olish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim va Xalq ta’limi vazirliklari bilan uzviy hamkorligini kuchaytirish bo‘yicha aniq chora-tadbirlar belgilasin;
 sodir etilgan jinoyatlar, shu jumladan, qasddan odam o‘ldirish, og‘ir tan jarohati yetkazish jinoyatlari yuzasidan xizmat tekshiruvlarini har tomonlama, to‘liq va xolisona o‘tkazish, har bir jinoyatning asl sabablarini aniqlash, xodimlarning harakat yoki harakatsizligiga baho bergan holda ularga nisbatan qat’iy choralar ko‘rsin;
 jinoyatlar ko‘p sodir bo‘layotgan sohalarni tahlil qilib, mutasaddi vazirlik va idoralar bilan hamkorlikda jinoyatlarni tizimli muhokama qilish choralarini ko‘rsin;
 ikki oy muddatda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2015-yil 24-dekabrdagi 370-sonli qarori bilan tasdiqlangan Yo‘l harakati qoidalarining yangi tahririni ishlab chiqib, tasdiqlash uchun Vazirlar Mahkamasiga kiritsin; 
 ikki oy muddatda avtomototransport vositalari va shahar elektr transporti vositalari haydovchilarini tayyorlash va qayta tayyorlash bilan shug‘ullanuvchi ta’lim muassasalarini tugatgan nomzodlarni hamda haydovchilarni haydovchilik guvohnomasini olish uchun ularning bilimini baholashda nazariy imtihonning test savollarini qayta ko‘rib chiqib, takomillashtirish choralarini ko‘rsin;
 Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish vazirligi (Sh. Sodiqov), Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari bilan birgalikda:
 bir oy muddatda Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 5-dekabrdagi 990-sonli qarorida belgilangan Qoraqalpog‘iston Respublikasi hamda viloyatlarda zamonaviy o‘quv avtodromlarini qurish bo‘yicha zarur choralarni ko‘rsin; 
 Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Ta’lim sifatini nazorat qilish davlat inspeksiyasi (U. Tashkenbayev) bilan birgalikda 2021-yil 1-oktabrga qadar mamlakatimizda haydovchilarni tayyorlash tartibini tanqidiy ko‘rib chiqib, haydovchilarni tayyorlash va qayta tayyorlash sohasida nodavlat ta’lim muassasalarida Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 31-maydagi 408-sonli qarori asosida belgilab berilgan litsenziya talablari, ayniqsa, ta’lim oluvchilarning bilim va amaliy ko‘nikmasiga qo‘yilgan talablarga rioya etilishini monitoring qilsin;
 2021-yil 1-dekabrga qadar O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-maydagi “Toshkent viloyatida huquqbuzarliklar profilaktikasi va jinoyatchilikka qarshi kurashish sohasida ichki ishlar organlari kuch va vositalarini boshqarishning sifat jihatdan yangi tizimini joriy etish to‘g‘risida”gi PQ-4343-sonli qarorida belgilangan vazifalar ijrosini ta’minlash yuzasidan zarur choralarni ko‘rsin.
 3. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi (P. Bobojonov), Milliy gvardiya (R. Djurayev) va Mahalla va oilani qo‘llab-quvvatlash vazirligi (R. Mamatov) bilan birgalikda:
 joriy yil yakuniga qadar kriminogen og‘ir mahallalarda “Mahalla huquq-tartibot maskani” qurish choralarini ko‘rsin;
 bozor, ko‘ngilochar maskanlar va boshqa aholi gavjum joylarini inobatga olib, har bir hududda kamida ikkitadan tumanlararo patrul-post xizmati bo‘linmalarini tashkil etsin;
 “Obod va xavfsiz mahalla” tamoyiliga asosan har bir mahallada jinoyatlarning sabablarini “xonadonbay” va “fuqarobay” bartaraf etish borasida sektor rahbarlarining mas’uliyatini oshirish choralarini ko‘rsin;
 ijtimoiy-iqtisodiy muammolari bois aholining norozilik kayfiyatining barvaqt oldini olish, bu borada uyushmagan yoshlar, ayollar va doimiy e’tiborga molik shaxslar o‘rtasida huquqbuzarliklar profilaktikasi ko‘lamini kengaytirish, ularning muammolarini tizimli hal etish “mahallabay” ishlarini tashkil etsin.
 4. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi mazkur Qarorda qayd etilgan vazirlik, idoralar hamda Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklariga belgilangan topshiriqlar ijrosini nazoratga olib, amalga oshirilgan ishlar to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatiga 2021-yilning 1-dekabriga qadar umumlashtirilgan ma’lumot taqdim etsin.
 5. Ushbu Qarorning ijrosini nazorat qilish Senatning Mudofaa va xavfsizlik masalalari qo‘mitasi (K. Burxanov) zimmasiga yuklansin.