Uy-joylarni buzish va yer uchastkalarini olib qo‘yish: Adliya vazirligi ahvolni o‘rganib chiqdi

Adliya organlari tomonidan 2016-2018 yillarda davlat va jamoat ehtiyojlari uchun yer uchastkalari olib qo‘yilishida qonun hujjatlariga rioya etilishi ahvoli o‘rganildi, deb xabar bermoqda vazirlik rasmiy sayti.
Shahar va qishloqlar qiyofasini yaxshilash, ko‘p qavatli arzon uy-joylar va komplekslar qurish, shuningdek, aholi infratuzilmasini rivojlantirish bo‘yicha bunyodkorlik ishlari jadal sur'atlarda olib borilmoqda. Bu jarayon fuqarolarga tegishli ko‘chmas mulklarni, xususan, eskirgan yoki avariya holatidagi va zamon talablariga javob bermaydigan uylarni buzishni taqozo etadi.
Yer uchastkasining davlat va jamoat ehtiyojlari uchun olib qo‘yilishi munosabati bilan 2016–2018 yillarda respublika bo‘yicha 4.689ta turar va 1.456ta noturar joylar buzilgan.
O‘rganish yer uchastkalarini olib qo‘yishda ayrim hokimliklar tomonidan qonunchilik talablari buzilganini ko‘satdi. Xususan:
1. Vazirlar Mahkamasining 2006 yil 29 maydagi 97-son qarori bilan tasdiqlangan Nizomga ko‘ra yer uchastkasi olib qo‘yilishi munosabati bilan mol-mulki buzilishga tushgan mulkdorlar buzilish boshlanishidan 6 (olti) oy kechikmay yozma xabardor qilinishi shart bo‘lsa-da, buzilgan turar joy egalari 688ta holatda (Namangan – 569ta, Andijon – 57ta, Navoiy – 31ta, Buxoro – 22, Samarqand – 7ta) umuman xabardor qilinmagan, 985 ta holatda (Xorazm – 212 ta, Samarqand – 189 ta, Surxondaryo – 172 ta, Qoraqalpog‘iston – 125 ta) xabardor qilish muddatiga rioya qilinmagan.
Masalan, Namangan shahri, Uychi ko‘chasidagi 358ta turar joylar mulkdorlari yozma ravishda xabardor qilinmasdan 2016 yilning avgust oyida buzib yuborilgan. Xiva shahridagi 84ta turar joylar mulkdorlariga yozma xabar berilgandan 5–7 kun o‘tib buzilgan.
2. Nizom talablariga zid ravishda 100ta holatda (Andijon – 56ta, Navoiy –31ta, Buxoro – 6ta, Xorazm – 4ta, Namangan – 2ta, Jizzax – 1ta) buzilgan turar joylar baholanmagan bo‘lsa-da, ular uchun kompensatsiya to‘langan.
Shuningdek, 391ta holatda (Andijon – 192, Xorazm – 138, Samarqand – 37, Qashqadaryo – 14ta, Qoraqalpog‘iston – 9ta) esa turar joylar buzilgandan keyin baholangan.
Masalan, Qo‘rg‘ontepa tumanida 5ta turar joylar baholanmasdan 104 mln. so‘m kompensatsiya to‘langan. Andijon shahrida 2016 yil may oyida buzilgan 42ta turar joyni baholash 2018 yil 23 aprelda, ya'ni oradan 2 yil o‘tib amalga oshirilgan.
3. Qonunchilikka ko‘ra, davlat va jamoat manfaatlari uchun olingan yer uchastkalarida joylashgan ko‘chmas mulklar uchun kompensatsiya to‘lovi buzilishidan oldin to‘lanishi shartligi belgilangan bo‘lsa-da, respublika bo‘yicha turar joylari buzilgan 37 nafar mulkdorga – 3 mlrd. 252 mln. so‘m umuman to‘lanmagan, 215 nafariga esa – 15 mlrd. 67 mln. so‘m to‘liq to‘lab berilmagan.
Xususan, Namanganda – 6 mlrd. 889 mln. so‘m, Sirdaryoda – 5 mlrd. 753 mln. so‘m, Navoiyda –1 mlrd. so‘m, Jizzaxda – 601 mln. so‘m, Xorazmda – 444 mln. so‘m, Andijonda va Surxondaryoda – 136 mln. so‘mdan, Qashqadaryoda – 91 mln. so‘m kompensatsiya to‘lovlari bugunga qadar to‘lanmay kelinmoqda.
Masalan, To‘raqo‘rg‘on tumani Pastnaymancha va Xo‘jand mahallalari hududida 2017 yil may-iyun oylarida buzilgan 14ta turar joylar uchun hisoblangan 1 mlrd. so‘m kompensatsiya puli umuman to‘lanmagan.
Guliston shahrida 2017 yil may-sentabr oylarida buzilgan 113ta turar joylar uchun to‘lanishi lozim bo‘lgan kompensatsiya mablag‘ining 5 mlrd. 753 mln. so‘mi to‘lanmay kelinmoqda.
Xuddi shunday, noturar joylari buzilgan 13 nafar mulkdorga 1 mlrd. 583 mln. so‘m umuman, 24 nafariga esa 1 mlrd. 300 mln. so‘m qisman kompensatsiya to‘lanmay kelinmoqda. Buzilgan 255ta noturar joy mulkdorlariga bino-inshoot qurish uchun yer uchastkalari ajratilmagan.
Bundan tashqari, deyarli barcha hududlarda turar joylar buzilishi munosabati bilan mulkdorlarni (ularning oila a'zolarini) vaqtinchalik turar-joy bilan ta'minlash yoki ularga ijara haqi va ko‘chib o‘tish xarajatlarini qoplab berish amaliyoti yo‘lga qo‘yilmagan.
Aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish bo‘yicha tuman (shahar) hokimliklariga adliya organlarining inson huquqlarini himoya qilish bo‘limlari tomonidan 127ta taqdimnoma va 52ta ogohnomalar kiritilib, huquqbuzarliklar sodir etgan 74 nafar mansabdor shaxsga nisbatan rasmiylashtirilgan ma'muriy bayonnomalar tegishli sudlarga yuborildi.
Bundan tashqari, vazirlik tomonidan Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklariga tegishli taqdimnomalar kiritildi va bu haqda Hukumatga axborot berildi.
Hozirda tuman (shahar) adliya bo‘limlari aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish va bu jarayonda fuqarolarning buzilgan huquqlarini tiklash masalalari yuzasidan doimiy nazoratni amalga oshirmoqdalar.
Shuningdek, sohani tartibga soluvchi qonun hujjatlari vazirlik tomonidan xatlovdan o‘tkazilib, ularni takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilmoqda.