O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2014-yildagi faoliyati to‘g‘risidagi hisobot haqida

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi raisi F. Mullajonovning O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2014-yildagi faoliyati to‘g‘risidagi hisobotini tinglab va muhokama qilib, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati shuni qayd etadiki, “O‘zbekiston Respublikasining Markaziy banki to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuniga hamda boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga muvofiq, mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning 2014-yilga mo‘ljallangan aniq maqsadga qaratilgan makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarini bajarishga yo‘naltirilgan tarzda amalga oshirilgan muvozanatli pul-kredit siyosati iqtisodiyotda inflatsion jarayonlarni jilovlash yo‘li orqali milliy valyutaning barqarorligini ta’minlashga, shuningdek yuqori iqtisodiy o‘sish sur’atlariga erishishga ko‘maklashdi.
 Oliy Majlis Senati konstitutsiyaviy vakolatlariga muvofiq Markaziy bankning faoliyati to‘g‘risidagi hisobotni eshitib borishni o‘zining muhim vazifalaridan biri ekanligini anglagan holda hisobotni eshitish chog‘ida Markaziy bankning ish yakunlari har tomonlama va kompleks tahlil qilinishini, shuningdek zamonaviy talablar asosida uning faoliyatini yanada takomillashtirishga doir tavsiyalar hamda takliflar ishlab chiqilishini ma’lumot uchun qabul qildi.
 Hisobot yilida mamlakatimiz bank tizimining faoliyati O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A. Karimovning Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 17-yanvardagi majlisidagi ma’ruzasida, Oliy Majlis Senatining 2014-yil 28-avgustdagi “O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi raisining O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2013-yildagi faoliyati to‘g‘risidagi hisoboti haqida”gi Qarorida belgilangan, mamlakatimiz bank tizimining barqarorligini ta’minlash hamda uning yuqori iqtisodiy o‘sish sur’atlarini, makroiqtisodiy mutanosiblikni, iqtisodiyotni modernizatsiya qilish va diversifikatsiyalashni moliyaviy qo‘llab-quvvatlashdagi ishtirokini kengaytirishga doir chora-tadbirlar ro‘yobga chiqarilishini nazarda tutuvchi vazifalarni bajarishga qaratildi.
 Xususan, 2014-yil mobaynida tijorat banklarining umumiy kapitali 24,8 foizga ortdi va 6,9 trln so‘mni tashkil etdi. Bank tizimi kapitalining yetarlilik darajasi 23,81 foizni tashkil etdi, bu esa xalqaro standartlar talablaridan qariyb uch baravar ortiqdir, bank tizimining likvidligi esa 64,62 foizni tashkil etdi, bu esa belgilangan xalqaro normativ talablardan ikki baravardan ham ko‘proqdir.
 So‘nggi yillar davomida Markaziy bankning faoliyatiga baho berayotgan Xalqaro valyuta fondi tomonidan ham alohida qayd etildiki, bank sektori hamon barqarorlikni, yaxshi kapitallashuv va yuqori likvidlik darajasini saqlab qolmoqda hamda 2014-yildan boshlab garov ta’minotini ro‘yxatga olishning markazlashtirilgan tizimi joriy etilgani moliyaviy resurslardan erkin foydalanishni kengaytirishga ko‘maklashdi.
 Bu o‘z navbatida, mamlakatimiz tijorat banklariga yetakchi xalqaro reyting agentliklarining ijobiy reyting baholarini olish imkoniyatini bermoqda.
 “Mudis” xalqaro reyting agentligi tomonidan O‘zbekiston bank tizimining rivojlanish prognozi “barqaror” darajada ekanligi ketma-ket beshinchi yil tasdiqlandi. Bugungi kunda mamlakatimizning barcha tijorat banklari “Mudis”, “Fitch Reytings” va “Standart end Purs” yetakchi xalqaro reyting agentliklarining “barqaror” reyting baholarini oldi.
 Mamlakatimiz bank tizimini rivojlantirishning 2014-yilgi natijalarini O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2011-yil 7-yanvardagi PQ-1464-sonli Qarori bilan belgilangan indikatorlarga binoan baholaganda 2015-yilning 1-yanvar holatiga ko‘ra bank tizimi faoliyatining barcha asosiy ko‘rsatkichlari “yuqori” bahoga loyiqdir. 
 Banklar faoliyati rivojlangan va samarali bo‘lishini ta’minlashning muhim sharti fuqarolar hamda xo‘jalik yurituvchi subyektlarning banklarga bo‘lgan ishonchini mustahkamlashdan iboratdir. Chunonchi, hisobot yilida aholi va xo‘jalik yurituvchi subyektlar depozitlarining tijorat banklaridagi umumiy hajmi 30,5 foizga o‘sdi.
 Iqtisodiyot tarmoqlarini modernizatsiya qilish, texnik va texnologik qayta jihozlashga doir investitsiyaviy loyihalarni amalga oshirish uchun bank investitsiyalarining kengaytirilganligi alohida ahamiyat kasb etmoqda. Jumladan, tijorat banklari tomonidan 8,5 trln so‘mlik bunday loyihalarga kredit ajratildi, bu esa 2013-yil bilan taqqoslaganda 20 foizga ko‘pdir.
 Hisobot yilida kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlariga tijorat banklari tomonidan ajratilgan kreditlar hajmi 2013-yilga nisbatan 1,3 baravar ko‘pni, shu jumladan mikrokreditlar hajmi 1,4 baravar ko‘pni tashkil etdi.
 Banklar tomonidan yoshlarni, jumladan kasb-hunar kollejlari bitiruvchilarini tadbirkorlik faoliyatiga jalb qilish hamda ularning biznes loyihalarini moliyaviy qo‘llab-quvvatlashga jiddiy e’tibor berib kelinmoqda. Xususan, mazkur yo‘nalishga 201 mlrd so‘m kreditlar ajratildi, bu esa 2013-yilga nisbatan 1,4-marta ko‘pdir.
 Tijorat banklari tomonidan ajratilgan kreditlar hisobiga 355 mingdan ziyod yangi ish o‘rni yaratildi.
 Hisobot yilida iqtisodiyotdagi moliyaviy xizmatlar tarkibida bank xizmatlarining ulushi 89 foizni tashkil etdi va bu ko‘rsatkich 2013-yilga nisbatan 1,3 baravar oshdi.
 “Sog‘lom bola yili” Davlat dasturida nazarda tutilgan tadbirlarni ro‘yobga chiqarish doirasida 2014-yil mobaynida tijorat banklari tomonidan 3,2 trln so‘m miqdorida kreditlar ajratildi.
 Oliy Majlis Senati mamlakatimiz bank tizimi barqarorligi va samaradorligini ta’minlash borasida Markaziy bank ishtirokining muhimligini qayd etib, iqtisodiyotning barqaror yuqori sur’atlar bilan o‘sishini ta’minlaydigan pul-kredit siyosatini davom ettirishni, bank nazorati tizimini takomillashtirish, tijorat banklari va umuman bank tizimining faoliyatini baholashda yetakchi xalqaro reyting agentliklari tomonidan qo‘llanilayotgan xalqaro normalar, mezonlar va standartlardan foydalanish amaliyotini kengaytirish borasidagi ishlarni davom ettirishni, banklarning investitsiyaviy faoliyatini yanada kuchaytirishni tavsiya qiladi va bunda mintaqalarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish dasturlarida nazarda tutilgan loyihalarni moliyalashtirishga, ish o‘rinlari tashkil etish va aholi bandligini ta’minlashga, imtiyozli kreditlar ajratish yo‘li bilan ayollar tadbirkorligi va oilaviy tadbirkorlikni har tomonlama rivojlantirish hamda moliyaviy qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha tizimli chora-tadbirlarni amalga oshirishga alohida e’tibor qaratadi.
 Yuqorida bayon etilganlarga asosan O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati qaror qiladi:
 1. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi raisining O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2014-yildagi faoliyati to‘g‘risidagi hisoboti ma’lumot uchun qabul qilinsin.
 2. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (F. Mullajonov):
 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2015-yil 15-maydagi “Xususiy mulk, kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni ishonchli himoya qilishni ta’minlash, ularni jadal rivojlantirish yo‘lidagi to‘siqlarni bartaraf etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-4725-sonli Farmonida, shuningdek uni ro‘yobga chiqarish bo‘yicha tasdiqlangan chora-tadbirlarda Markaziy bank zimmasiga yuklatilgan vazifalarning o‘z vaqtida va sifatli bajarilishini ta’minlasin;
 xalqaro tajribani hamda globallashuv jarayonida yuz berayotgan o‘zgarishlarni hisobga olgan holda bankka oid qonun hujjatlarini yanada takomillashtirish yuzasidan takliflar ishlab chiqish borasidagi faoliyatini davom ettirsin;
 O‘zbekiston Respublikasining bank faoliyatini tartibga solishga doir qonunlari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining moliya-bank tizimini isloh qilish hamda mamlakatda ishbilarmonlik muhitini yanada yaxshilashga doir farmonlari va qarorlari bilan belgilangan talablarning o‘z vaqtida hamda sifatli bajarilishini ta’minlasin;
 inflatsiya darajasini tasdiqlangan prognoz parametrlari doirasida saqlab turishga va 2015-yilgi iqtisodiy dasturning ustuvor yo‘nalishlari doirasida iqtisodiy o‘sishning barqaror yuqori sur’atlarini ta’minlashga qaratilgan pul-kredit siyosati yuritilishini davom ettirsin;
 ichki valyuta bozorining barqarorligini ta’minlashga, zamonaviy raqobatbardosh tayyor mahsulot ishlab chiqarishni kengaytirishga va eksportni rag‘batlantirishga qaratilgan valyuta siyosatini yuritsin;
 bank tizimining barqarorligi va ishonchliligini ta’minlashga qaratilgan chora-tadbirlarni izchil hamda aniq maqsadga qaratilgan holda ro‘yobga chiqarishni davom ettirsin, bank sohasida raqobatni yanada kuchaytirish hamda banklarning qimmatli qog‘ozlari bozorini rivojlantirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar ko‘rsin;
 tijorat banklari faoliyatini xalqaro standartlar va prinsiplarga muvofiq baholash, tartibga solish va nazorat qilish tizimini yanada takomillashtirish bo‘yicha tadbirlar bajarilishini ta’minlasin;
 mamlakat bank tizimini yanada isloh qilish hamda samaradorligi va ishonchliligini oshirish bo‘yicha qabul qilingan bank sohasiga doir qonun hujjatlarining mohiyatini, ahamiyatini hamda ularni amalga oshirish mexanizmlarini tushuntirish bo‘yicha joylarda muntazam ravishda seminarlar o‘tkazib borsin.
 3. “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2010-yil 26-noyabrdagi “2011 — 2015-yillarda respublika moliya-bank tizimini yanada isloh qilish va barqarorligini oshirish hamda yuqori xalqaro reyting ko‘rsatkichlariga erishishning ustuvor yo‘nalishlari to‘g‘risida”gi PQ-1438-sonli Qarori va boshqa normativ-huquqiy hujjatlar bilan belgilangan vazifalardan kelib chiqib, bank faoliyati subyektlariga quyidagilar tavsiya etilsin:
 qo‘shimcha aksiyalar va boshqa qimmatli qog‘ozlarni chiqarish hamda joylashtirish bo‘yicha bozor vositalari va mexanizmlaridan samarali foydalanish hisobiga, shuningdek aholi va xo‘jalik yurituvchi subyektlarning bo‘sh pul mablag‘larini uzoq muddatli depozitlarga jalb etishni kengaytirish hisobiga banklarning resurs bazasi yanada oshirilishini ta’minlash;
 aktivlarni diversifikatsiyalash, shu jumladan kredit portfelini yaxshilash, tavakkalchiliklarni samarali boshqarish yuzasidan zarur choralar ko‘rish;
 yetakchi xalqaro reyting agentliklari bilan yaqindan hamkorlik qilish borasidagi ishni davom ettirish va xalqaro reyting baholarini muntazam yangilab borish choralarini ko‘rish;
 iqtisodiyotning real sektoridagi korxonalarni modernizatsiya qilish, texnik va texnologik qayta jihozlash hamda ishlab chiqarishni diversifikatsiyalashga doir investitsiyaviy loyihalarni moliyaviy qo‘llab-quvvatlash tadbirlari olib borilishini davom ettirish;
 mintaqalarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish hamda kichik biznesni rivojlantirish dasturlariga kiritilgan loyihalarning belgilangan tartibda moliyalashtirilishini ta’minlash;
 “Keksalarni e’zozlash yili” Davlat dasturida hamda mamlakat mintaqalarini ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish dasturlarida tijorat banklari zimmasiga yuklatilgan vazifalarning o‘z vaqtida va sifatli bajarilishini ta’minlash;
 banklar tomonidan ko‘rsatilayotgan xizmatlarning turlarini yanada kengaytirish va sifatini yaxshilash, xususan bank infratuzilmasini, ayniqsa, qishloq joylarda rivojlantirish, axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng qo‘llagan holda masofadan turib xizmatlar ko‘rsatishni kengaytirish bo‘yicha choralar ko‘rish;
 yoshlarning, jumladan kasb-hunar kollejlari bitiruvchilarining biznes loyihalarini moliyaviy jihatdan qo‘llab-quvvatlash orqali ularni tadbirkorlik faoliyatiga jalb qilish ishlarini kuchaytirish. 
 4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2015-yil 6-maydagi “Tijorat banklarining moliyaviy barqarorligini mustahkamlash va ularning resurs bazasini rivojlantirish borasidagi qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-2344-sonli Qarori talablaridan kelib chiqib, tijorat banklarining kapitallashuv darajasini oshirish, banklarda barqaror resurs bazasini yaratish hamda aholining va xo‘jalik yurituvchi subyektlarning bo‘sh pul mablag‘larini jalb etish hisobiga tijorat banklarining iqtisodiyotni modernizatsiya qilish jarayonidagi ishtirokini yanada kengaytirish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki:
 bank tizimi kapitallashuvini oshirishga doir amaldagi normativ hujjatlarga tegishli o‘zgartishlar kiritilishini ta’minlasin;
 O‘zbekiston banklari Assotsiatsiyasi bilan birgalikda tijorat banklarining depozit siyosatiga qo‘yiladigan talabni takomillashtirsin;
 bank nazorati bo‘yicha Bazel qo‘mitasining (“Bazel III”) standartlari va tavsiyalarini mamlakatimiz bank tizimiga bosqichma-bosqich joriy etish chora-tadbirlarini amalga oshirsin;
 mazkur qarorga muvofiq bank tizimiga taqdim etilgan imtiyozlardan foydalanish borasida amalga oshirilayotgan ishlarni qat’iy nazorat ostiga olsin.
 5. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (F. Mullajonov) ushbu qarorning bajarilishi haqida 2016-yil 1-fevralga qadar O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatiga axborot taqdim etsin.
 6. Ushbu qarorning ijro etilishini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Budjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qo‘mitasi (F. Umarov) zimmasiga yuklatilsin.