TOShQIN, SEL OQIMLARINI OQIZIB YuBORISh VA KO‘ChKI HODISALARI BILAN BOG‘LIQ BO‘LGAN HALOKATLI OQIBATLARNING OLDINI OLISh HAMDA ULARNI BARTARAF ETISh ChORA-TADBIRLARI TO‘G‘RISIDA

Respublika davlat hokimiyat organlari tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va ularning oqibatlarini tugatish borasida muayyan tajriba orttirganlar. Respublikada fuqaro mudofaasi polki, tez harakat qiluvchi kuchlar tashkil etilgan va zarur ashyolar bilan jihozlangan, viloyatlarda ularning filiallari tashkil etilmoqda, toshqinga qarshi komissiyalar ishlab turibdi.
 Shu bilan birga har yili sel, toshqin, o‘pirilish va ko‘chkilar tufayli yuzaga keladigan favqulodda vaziyatlar katta vayrongarchiliklarga sabab bo‘lmoqda, respublika xalq xo‘jaligiga jiddiy zarar yetkazmoqda, ba’zan esa odamlarning halok bo‘lishiga olib kelmoqda. Bu mazkur ishda izchillik yo‘qligidan dalolat beradi. Ko‘rilayotgan chora-tadbirlar davriylik tusiga ega. Hukumatning bu masalalar yuzasidan qabul qilgan qarorlari yomon bajarilyapti. Joylardagi hokimliklar tegishli xizmatlarning ruxsatlarisiz xavfli zonalarda tartibsiz ravishda uy-joylar qurilishiga yo‘l qo‘ymoqdalar. Natijada respublikada 400 ga yaqin aholi yashash joylari va 300 dan ortiq xalq xo‘jaligi obyektlari xavfli zonalarga joylashtirilgan. Ushbu barcha masalalarda mahalliy hokimiyat organlarining muvofiqlashtiruvchilik roli sustligi kuzatilmoqda.
 Ob-havo ilib borayotgan bir sharoitda qor zaxiralari hajmlari va kutilayotgan yog‘ingarchiliklar bu yil respublikadagi vaziyatni ancha keskinlashtirmoqda, sel, toshqin jarayonlari va ko‘chki hodisalarining faollashuvi kutilmoqda. Kuzatish va xabar berish xizmatlarining idoraviy tarqoqligi ahvolni murakkablashtirmoqda. Davlat geologiya qo‘mitasi hamda Melioratsiya va suv xo‘jaligi vazirligi organlari o‘z ko‘rsatmalarining bajarilishida talabchanlik qilmayaptilar.
 Sel, toshqin oqimlarini talofatsiz oqizib yuborish, ko‘chki hodisalarining oldini olish va ularning oqibatlarini bartaraf etish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:
 1. Viloyatlar, shaharlar va tumanlar hokimliklarining, vazirliklar va idoralar rahbarlarining favqulodda vaziyatlarda barcha manfaatdor tashkilotlarning aholini va xalq xo‘jaligi obyektlarini himoya qilish chora-tadbirlari bo‘yicha kuch-g‘ayratlarini muvofiqlashtirishga oid ishlarining yetarli emasligi qayd etilsin.
 2. Joylarda tabiiy ofatlarning oldini olish va ularning oqibatlarini tugatish, shuningdek, odamlarning to‘liq xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha ishlarni tashkil etish uchun shaxsiy javobgarlik viloyatlar, shaharlar, tumanlar hokimlari, vazirliklar, idoralar, korxonalar va tashkilotlar rahbarlarining zimmasiga yuklansin.
 3. Melioratsiya va suv xo‘jaligi vazirligi o‘zan suv omborlarida toshqin suvlarning to‘planishi uchun zaxira suv havzalari tashkil qilsin. Vazir o‘rinbosarlari va bosh boshqarmalar boshliqlari toshqin va sel oqimlarini talofatsiz oqizib yuborishni ta’minlash uchun 2 oy muddatga viloyatlar va muayyan obyektlar bo‘yicha mas’ul qilib birkitilsinlar, vazirlikning joylaridagi barcha bo‘linmalarida kecha-kunduz navbatchilik va barcha suv xo‘jaligi obyektlari ishi ustidan nazorat o‘rnatilsin.
 Daryolar, soylar va gidroinshootlar bo‘yicha zarur himoya (sohil-damba mustahkamlash) tadbirlari va avariya-tiklash ishlari bajarilsin, bu ishlarga vazirlikka 1994-yil uchun ajratilgan sarmoya qo‘yilmalarining umumiy liniyalari doirasida smetalar va alohida loyihalar bo‘yicha haq to‘lansin. Haqiqatda bajarilgan ish hajmlari bo‘yicha xarajatlar Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 14-fevraldagi 70-son qarori 7-bandida belgilangan shartlarga binoan qoplansin.
 Moliya vazirligi, “O‘zistiqbolstat” davlat qo‘mitasi 9 oy yakunlari bo‘yicha Vazirlar Mahkamasiga bajarilgan ish hajmlarini mablag‘ bilan ta’minlash manbalariga doir takliflar kiritsin.
 4. O‘zbekiston Respublikasi davlat geologiya qo‘mitasi mavjud ilg‘or tajribadan foydalangan holda berilayotgan istiqbol ma’lumotlarining ilmiy asoslanganligini, xosligini va aniqligini oshirsin. Taxmin etilayotgan tabiiy ofatlarni kataloglashtirish va pasportlashtirish asosida oldini olish chora-tadbirlarining asoslangan tizimini ishlab chiqsin, selga, ko‘chkiga va shu kabilarga qarshi chora-tadbirlar birinchi navbatda loyihalashtirilishi lozim bo‘lgan hududlarni aniqlasin. Mazkur masala yuzasidan 1994-yil oxirigacha Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin.
 O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi hisob-kitobga muvofiq Davlat geologiya qo‘mitasiga Davlat kuzatish xizmati uchun yomon yo‘llardan ham yura oladigan yengil avtotransport va operativ aloqa vositalarini maqsadli sotib olish uchun Rossiya rublida zarur mablag‘lar ajratsin.
 5. O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi:
 sodir bo‘lishi mumkin bo‘lgan ekzogen jarayonlarning oldini olish va potensial xavfli vaziyatlarda aholini himoya qilish bo‘yicha ishlarni Fuqaro mudofaasi va favqulodda vaziyatlar boshqarmasi uchun ustuvor yo‘nalish qilib belgilasin;
 Fuqaro mudofaasi va favqulodda vaziyatlar Boshqarmasiga hamda “Boshgidromet”ga ko‘chki va sel xavfi kuchli bo‘lgan davrlarda muntazam aylanib uchish va xavfli geologik va gidrologik jarayonlar rivojlanadigan rayonlarni kuzatish uchun vertolyot transporti ajratsin;
 bir hafta muddatda ko‘chki va sel-toshqinlar xavfi eng kuchli bo‘lgan zonalarda xavfli vaziyatlarning oldini olish bo‘yicha shoshilinch chora-tadbirlar ko‘rish uchun aloqa vositalari, harakatchan transport bilan jihozlangan doimiy kuzatish postlari tashkil etsin;
 Davlat geologiya qo‘mitasi, Melioratsiya va suv xo‘jaligi vazirligi bilan birgalikda bir hafta muddatda xavfli zonalardagi ishlarning ahvolini o‘rgansin, vaqtincha ko‘chirilishi hamda bosqichma-bosqich xavfsiz joylardagi doimiy istiqomat joylariga ko‘chirilishi lozim bo‘lgan shaharchalar va xo‘jaliklar ro‘yxatini aniqlasin hamda mahalliy hokimiyat organlariga taqdim etsin.
 “O‘zkimyosanoat” uyushmasi, Toshkent shahri va Toshkent viloyati hokimliklari bilan birgalikda Respublika ko‘p ixtisosli tez harakat qilish markaziga va Tez harakat qiluvchi harbiylashtirilgan maxsus otryadga texnika bilan jihozlashda, favqulodda vaziyatlarda tez harakat qilish uchun shaxsiy tarkibni tayyorlashda yordam ko‘rsatsin.
 6. Odamlarni ko‘chki va sel bosadigan zonalardan ko‘chirish, aholini xavfsiz joylarga o‘z vaqtida evakuatsiya qilish bo‘yicha aniq chora-tadbirlarni amalga oshirish viloyatlar va tumanlar hokimlarining kechiktirib bo‘lmaydigan vazifasi deb hisoblansin.
 Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisidan, viloyatlar, shaharlar, tumanlar hokimlaridan, vazirliklar, idoralar, korxonalar, tashkilotlar va xo‘jaliklar rahbarlaridan obyektlarning hududiy va balans bo‘yicha mansubligiga ko‘ra aprel-may oylarida o‘z mablag‘lari hisobidan ko‘chki va sel-toshqin hodisalarining halokatli oqibatlarining oldini olish bilan bog‘liq barcha ishlar va tadbirlarni bajarish talab etilsin. Zarurat bo‘lganda xarajatlarni qisman qoplash bo‘yicha Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritilsin.
 “O‘zistiqbolstat” davlat qo‘mitasi, O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi viloyatlar hokimliklari, manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda aholini xavfli zonalardan bosqichma-bosqich ko‘chirish uchun respublika budjetidan mablag‘ ajratish to‘g‘risida Vazirlar Mahkamasiga taklif kiritsinlar.
 Suv omborlarining ish rejimi uchun javobgarlik O‘zbekiston Respublikasi Melioratsiya va suv xo‘jaligi vazirligi zimmasiga yuklatilganligini nazarda tutib, hokimliklarning sel oqimlari to‘planadigan joylar va suv omborlarida suvni to‘plash hamda uni chiqarib yuborish jarayonlariga aralashishlariga yo‘l qo‘yilmasin.
 7. Viloyatlar, shaharlar va tumanlar hokimliklari xalq xo‘jaligi obyektlarini hamda uy-joylarni joylashtirishda Davlat geologiya qo‘mitasi organlari va O‘zbekiston Davlat muhandislik-texnikaviy izlanishlar institutining loyihalash tashkilotlari tavsiya va ko‘rsatmalariga og‘ishmay rioya qilsinlar.
 8. Fanlar akademiyasining Seysmologiya instituti Inshootlar mexanikasi va zilzila bardoshliligi instituti va boshqa manfaatdor tashkilotlar bilan birgalikda xalq xo‘jaligi obyektlari va uy-joy qurilishini loyihalash hamda qurish bo‘yicha takliflarni ishlab chiqsin va 1994-yilning ikkinchi yarmida Hukumatga kiritsin, bunda qurilishni ehtimol tutilgan xavfli zonalarda joylashtirishda ularning zarur himoya qilinishi va chidamliligi nazarda tutilsin.
 9. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Gidrometeorologiya bosh boshqarmasi:
 kutilayotgan iqlimiy vaziyatlarga doir yanada aniqroq ma’lumot olish uchun ilmiy-texnika taraqqiyotining zamonaviy yutuqlaridan va jahon tajribasidan keng foydalansin;
 Fuqaro mudofaasi va favqulodda vaziyatlar Boshqarmasi, Davlat geologiya qo‘mitasi, Melioratsiya va suv xo‘jaligi vazirligi bilan birgalikda viloyatlar va tumanlar hokimliklarini hamda aholini respublika hududida kutilayotgan sel, toshqin va ko‘chki hodisalaridan o‘z vaqtida xabardor qilsin.
 10 kun muddatda Melioratsiya va suv xo‘jaligi vazirligi va Mudofaa vazirligi bilan birgalikda toshganda katta xavf tug‘diradigan o‘z-o‘zidan hosil bo‘ladigan ko‘l va boshqa suv manbalarini tekshirib chiqsin hamda ehtimol tutilgan halokatli oqibatlarning oldini olish uchun ularning holati ustidan nazoratni ta’minlasin.
 10. O‘zbekiston Respublikasi Energetika va elektrlashtirish vazirligi, Kommunal xizmat ko‘rsatish vazirligi xavfli joylardagi xalq xo‘jaligi obyektlari va aholini elektr energiyasi, gaz va yoqilg‘i bilan uzluksiz ta’minlash chora-tadbirlarini ishlab chiqsinlar hamda amalga oshirsinlar.
 11. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi xavfli zonalardan vaqtincha ko‘chirilgan aholiga xizmat ko‘rsatish uchun tibbiy yordam ko‘rsatish punktlarini zarur miqdorda zudlik bilan tashkil qilsin, ularni zarur asbob-anjomlar va dori-darmonlar bilan ta’minlasin.
 Doimiy yashash uchun ko‘chirilgan joylarda zarur darajada tibbiy xizmat tashkil etilsin.
 12. O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi halokatli hodisalar zonasidagi hududlar hamda u yerdagi vaqtincha xavfsiz joyga ko‘chirilgan fuqarolarning imoratlari va mol-mulkining qo‘riqlanishini ta’minlasin.
 13. Moliya vazirligi, “O‘zdavsug‘urta”:
 xavfli tumanlardagi aholining favqulodda vaziyatlar yuzaga kelishi hodisasidan majburiy sug‘urta qilish tizimi bilan qamrab olinishini ta’minlasinlar;
 viloyatlar, shaharlar va tumanlar hokimliklari bilan birgalikda bir oy muddatda ko‘chki, sel-toshqin zonalarida imoratlar, shaxsiy mol-mulk va chorva mollarini, shu jumladan, bog‘dorchilik-polizchilik xo‘jaliklarini qonunchilikka muvofiq sug‘urta qilsinlar;
 raqobat asosidagi qo‘shimcha sug‘urta organlari tashkil etish masalasini ko‘rib chiqsinlar.
 14. “O‘zdavteleradio” kompaniyasi, O‘zbekiston Milliy axborot agentligi:
 Favqulodda vaziyatlarda aholini himoya qilish bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi Hukumati ko‘rayotgan chora-tadbirlar to‘g‘risida respublika aholisi o‘rtasida keng tushuntirish ishlarini olib borsinlar;
 Mudofaa vazirligining Fuqaro mudofaasi va favqulodda vaziyatlar Boshqarmasi va manfaatdor tashkilotlar bilan birgalikda aholi o‘rtasida favqulodda vaziyatlar paydo bo‘lgan zonalarda kishilarning birinchi navbatdagi xatti-harakatlari to‘g‘risida keng tushuntirish ishlarini olib borsinlar.
 15. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Favqulodda vaziyatlar bo‘yicha komissiyasi BMT tomonidan e’lon qilingan Tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish xalqaro o‘n yilligi doirasida xalqaro tajriba va o‘zaro yordamdan foydalanish maqsadida BMTning insonparvarlik tashkilotlari bilan keng hamkorlik qilsin.
 16. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi o‘rinbosari I.X. Jo‘rabekov zimmasiga yuklansin.