Mashinani boshqarish sirlari

Mashina boshqarishga qaror qildingizmi? To‘g‘ri o‘ylabsiz. Zamonaviy kishini avtomobilsiz tasavvur qilish qiyin. O‘rta asrlardagi erkakning otda yura olmasligini tasavvur qilib ko‘ring-a! Chunki, ot bo‘lmasa, u qanotsiz qushga o‘xshab qolardi. Zamonaviy ayol-chi? Unga, ayniqsa, mashina xo‘jalik ishlarida, do‘kon, bozorlarga borishda yaqin yordamchi bo‘lib, bolalarni maktab, bog‘chalarga olib borish endi muammo bo‘lmay qoldi. Mashinasiz esa, bunday oddiy vazifalarni bajarish qiyinchilik tug‘dirar edi.

Mana haydovchilikka o‘qish ham tugadi, guvohnoma ham olindi, endi o‘z avtomobilini to‘la huquqli haydovchi sifatida boshqarish mumkin. Lekin bir o‘zingiz shaharning serqatnov ko‘chalariga chiqishga shoshilmang. Yana kamqatnovroq ko‘chalarda qo’shimcha dars olsangiz, u sizga avtomobilni his qilishga, o‘z haydovchilik ko‘nikmalaringizni baholashga imkon beradi. Avtomobilda yurish shahar markazidagi do‘konga borish paytida azob-uqubat emas, balki quvonch, rohat bag‘ishlashi kerak.
Yosh haydovchi har tomonlama qiyinchiliklarga uchraydi: u mashinani joyidan jildirib olishga qiynaladi, yurgizayotganida uning gabaritini his qila olmaydi, tez yurishga qo‘rqadi, nihoyat rulni boshqarishni boshlaganda qaltiroq bosishi mumkin.

Biz bu borada haydovchi-inspektor To‘xtamurod Egamberdiyev bilan suhbatlashdik. U avtomobil boshqarishning oltin qoidalari bilan o‘rtoqlashdi:
“Avtomobil boshqarganda eng muhim narsa nima, deb so‘rashadi. Malakali mutaxassis sifatida haydovchi ko‘plab ko‘nikmalarga ega bo‘lishini, bulardan uch oltin qoida asosiysi ekanligini ta’kidlamoqchiman:
Avtomobilni his qilish – bu avtomobil boshqarish amaliyoti paytida hosil qilingan sezgi majmui, u avtomobilning haydovchi harakatiga sezgirlik bilan bo‘ysunishini his qilishga yordam beradi. Yosh haydovchi yarim yillar atrofida avtomobil boshqarib o‘zini tajribali deb hisoblaydi. U o‘z do‘stlarini mashinasiga o‘tqizib, mahoratini ko‘rsatib qo‘yish maqsadida tanish yo‘ldan haydab ketadi.
Yurib ketayotgan avtomobil og‘irligiga qarab, uning boshqariluvchanligi ham o‘zgaradi. Yosh haydovchi buni sezmaydi, negaki unda hali avtomobilni his qilish qobiliyati to‘la rivojlangan emas.

Tezlikni his qilish. Boshlovchi haydovchilar gazni ortiqcha bosishni xohlamasdan sekinroq yurishga harakat qiladi. Ular bilan gaplashib, tez yurishdan qo‘rqishi sababini aniqladim. Haydovchilikka o‘qiyotgan paytda ular hech qachon tez yurmagan va bu nima ekanligini tushunmaydi. Ular sekin yurgan, lekin endi tezlikni his qilish vaqti keldi. Buni o‘ziga ishongan holda rulga o‘tirish uchun o‘rganish zarur. Eng yaxshisi, yakshanba kuni ertalab keng yo‘lga chiqib tezlikni sinab ko‘rgan ma’qul. Yosh haydovchi yoniga maslahatchi sifatida tajribali haydovchini o‘tqizib qo‘yish kerak, shunda ko‘ngil xotirjam bo‘ladi.”
“Orqaga yurishda, shuningdek torroq joyda harakatlanganda manyovr qilish muammosi paydo bo‘ladi, negaki, bunda g‘ildiraklar keskin burilgan bo‘lib avtomobil kuzovini to‘g‘irlashga xalal beradi. Avtomobil bilan to‘siqqa tegib, uni bukib qo‘ymaslik uchun yonga bo‘ladigan harakatni his qilish, avtomobil korpusini yengil burib olish zarur.”

Suhbatimizni tugatar ekanmiz, instruktorga uning qimmatli maslahatlari uchun minnatdorchilik bildiramiz va yosh haydovchilar yo‘l harakati qoidalariga qat’iy amal qiladi va bu o‘z navbatida ularga avtomobil boshqarishda quvonch keltiradi, deb o‘ylaymiz.