O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING MULKNI BAHOLASh MILLIY STANDARTI (12-SON MBMS) “SOLIQ SOLISh MAQSADIDA YaLPI BAHOLASh USULLARI BILAN KO‘ChMAS MULK QIYMATINI BAHOLASh”NI TASDIQLASh TO‘G‘RISIDA

O‘zbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati to‘g‘risida”gi (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1999-y., 9-son, 208-modda) Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2008-yil 24-apreldagi PQ-843-sonli “Baholovchi tashkilotlar faoliyatini yanada takomillashtirish va ko‘rsatilayotgan xizmatlar sifati uchun ularning mas’uliyatini oshirish to‘g‘risida”gi qaroriga (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2008-y., 18-son, 145-modda) muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Davlat mulkini boshqarish davlat qo‘mitasi qaror qiladi:
 1. O‘zbekiston Respublikasining Mulkni baholash milliy standarti (12-son MBMS) “Soliq solish maqsadida yalpi baholash usullari bilan ko‘chmas mulk qiymatini baholash” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. Ushbu qaror O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatiga olingan kundan boshlab o‘n kun o‘tgach kuchga kiradi.
 Mazkur Mulkni baholash milliy standarti (12-son MBMS) O‘zbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati to‘g‘risida”gi Qonuniga (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1999-y., 9-son, 208-modda), O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2008-yil 24-apreldagi PQ-843-sonli “Baholovchi tashkilotlar faoliyatini yanada takomillashtirish va ko‘rsatilayotgan xizmatlar sifati uchun ularning mas’uliyatini oshirish to‘g‘risida”gi qaroriga (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2008-y., 18-son, 145-modda) muvofiq O‘zbekiston Respublikasidagi baholash faoliyatining normativ jihatdan tartibga solinishini belgilaydi.
 1. 12-son MBMSning maqsadi ko‘chmas mulk obyektlarini yalpi baholashdan o‘tkazish tartibini belgilashdan iborat. 
 2. 12-son MBMSning asosiy vazifalari:
 baholovchilar va ko‘chmas mulkka bo‘lgan huquqlarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazishni amalga oshiruvchi organning mazkur standart va baholash faoliyatini tartibga soluvchi boshqa normativ-huquqiy hujjatlarda belgilangan soliq solish maqsadida yalpi baholash usullari bilan ko‘chmas mulk qiymatini baholashdan o‘tkazish tushunchalari va qoidalaridan foydalanishlaridagi harakatlarining hamjihatligini ta’minlash; 
 baholashning xolisligi va sifatini oshirishga ko‘maklashishga qaratilgan tartib-taomillarni belgilash;
 boshlang‘ich axborot, baholash to‘g‘risidagi hisobot mazmuni va materialni bayon etishga nisbatan baholash to‘g‘risidagi hisobotlar har xil talqin qilinishini istisno etadigan yagona talablarni belgilash; 
 mulkni baholashning samarali milliy tizimini shakllantirishga ko‘maklashishdan iborat.
 3. 12-son MBMSda nazarda tutilgan yalpi baholash usullaridan obyektlar tavsiflari miqdori cheklangan ko‘chmas mulk obyektlarining guruhlari uchun foydalaniladi. 
 4. 12-son MBMSda quyidagi atamalar va tushunchalar qo‘llaniladi: 
 analog — asosiy iqtisodiy, jismoniy va boshqa tavsiflarga ko‘ra baholash obyektiga o‘xshash, narxi o‘xshash shartlarda tuzilgan bitimdan yoki raqobatli bozorda qilingan taklifdan ma’lum bo‘lgan boshqa obyekt;
 bazaviy qiymat — yalpi baholashning nazarda tutilgan usullaridan foydalanilgan holda olingan baholash obyektining unga nisbatan narxni shakllantiruvchi koeffitsiyentlarni qo‘llashdan avvalgi qiymati;
 buyurtmachi — ko‘chmas mulkka bo‘lgan huquqlarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazishni amalga oshiruvchi organ;
 konstruktiv tarkib — ko‘chmas mulk obyektining qurilish materiallari turi ko‘rsatilgan qurilish elementlari (poydevor, devorlar, pollar, pardevorlar, tomi va hokazo) tarkibi;
 yalpi baholash — baholashning qabul qilingan standart yondashuvlaridan foydalangan holda o‘xshash tavsiflarga ega bo‘lgan ko‘chmas mulk obyektlarini guruhlashtirish asosida baholash obyektining qiymatini aniqlash jarayoni;
 bozor (inventarizatsiya) qiymati — baholash obyektining 12-son MBMSga muvofiq aniqlangan qiymati;
 narxni shakllantiruvchi koeffitsiyentlar — baholash obyektining bazaviy qiymatiga nisbatan narxni shakllantiruvchi omillarni inobatga olib qo‘llanadigan koeffitsiyentlar;
 narxni shakllantiruvchi omillar — narxning tuzilishi va darajasi shakllanadigan shart-sharoitlar. Baholash obyektlarining qiymatiga jiddiy ta’sir qiluvchi va ishonchli tarzda aniqlash va xolisona o‘lchash mumkin bo‘lgan ko‘rsatkichlar.
 5. Ko‘chmas mulk qiymatini yalpi baholash usullari bilan aniqlashda quyidagilar umumiy maydonining 1 kvadrat metri baholash obyekti hisoblanadi:
 jismoniy shaxslarga tegishli bo‘lgan noturar joy maqsadidagi ko‘chmas mulklar; 
 turar joy maqsadidagi ko‘chmas mulklar (kvartiralar, yakka tartibdagi uy-joylar, fuqarolarning doimiy yashashi uchun mo‘ljallangan boshqa turar joy binolari).
 6. 12-son MBMS baholovchi tashkilotlar, baholovchilar va baholash xizmatlari buyurtmachilari uchun mo‘ljallangan va ko‘chmas mulkni yalpi baholash usullari bilan baholash bo‘yicha xizmatlar ko‘rsatilishida majburiy qo‘llanilishi lozim.
 7. 12-son MBMS normalari va talablari, shuningdek ular asosida olingan natijalardan ushbu standartda belgilanmagan maqsadlarda foydalanishga yo‘l qo‘yilmaydi, agarda qonun hujjatlarida boshqacha qoida belgilangan bo‘lmasa.
 8. 12-son MBMSni qo‘llashda mazkur 12-son MBMS ilovasida keltirilgan Uslubiy ko‘rsatmalarga rioya qilish lozim.
 9. Yalpi baholashdan o‘tkazishda buxgalteriya hisobining milliy va xalqaro standartlaridan foydalanilmaydi. Shuningdek, moliyaviy hisobotlarni tuzish maqsadlari uchun ko‘chmas mulk qiymatini baholash tartib-taomillari ko‘chmas mulkni yalpi baholash tartib-taomillari bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin emas.
 10. Ko‘chmas mulkning soliq solish maqsadida yalpi baholash usullari bilan aniqlangan qiymati shu ko‘chmas mulkning moliyaviy hisobotlar uchun belgilangan tartibda aniqlangan qiymatidan jiddiy farq qilishi mumkin. 
 11. Baholash amaliyotidagi “eskirish” atamasi ta’rifini buxgalteriya hisobida foydalaniladigan (hisoblangan amortizatsiya) o‘xshash atamadan ma’no jihati bo‘yicha farqlash zarur. Shu munosabat bilan baholovchilar “eskirish” yoki “hisoblangan eskirish” atamalarini O‘zbekiston Respublikasining Mulkni baholash milliy standarti (1-son MBMS) “Baholashning umumiy tushuncha va prinsiplari”da (ro‘yxat raqami 1604, 24-iyul. 2006-y.) (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2006-y., 30-son, 302-modda) aks ettirilgan mol-mulkni baholashning umumiy tushuncha va prinsiplaridan kelib chiqib qo‘llashlari lozim.
 12. Baholovchi uchun 12-son MBMSning talabi yalpi baholashning quyidagi bosqichlariga rioya qilishdan iborat:
 baholash to‘g‘risidagi vazifani belgilash va baholash obyektining qiymatini baholash to‘g‘risida shartnoma tuzish;
 axborot yig‘ish va uni tahlil qilish;
 baholash yondashuvlari va usullarini qo‘llash;
 hisoblashni o‘tkazish va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash;
 baholash to‘g‘risidagi hisobotni tuzish.
 13. Buyurtmachi uchun 12-son MBMSning talabi quyidagilardan iborat:
 baholovchi bilan birgalikda baholash to‘g‘risidagi vazifani belgilash va baholash obyektining qiymatini baholash to‘g‘risida shartnoma tuzish;
 baholovchiga zarur dastlabki axborotni taqdim qilish;
 muayyan ko‘chmas mulk obyektining bozor (inventarizatsiya) qiymatini baholash obyektining baholovchi tomonidan aniqlangan bazaviy qiymatiga narxni shakllantiruvchi koeffitsiyentlarni qo‘llash orqali hisoblash. 
 14. Baholash to‘g‘risidagi vazifa buyurtmachi tomonidan baholovchi tashkilot bilan birgalikda tuziladi va baholash obyektini baholash to‘g‘risidagi shartnomaga ilova sifatida rasmiylashtiriladi. Baholash to‘g‘risidagi vazifa quyidagilardan iborat bo‘lishi lozim:
 ko‘chmas mulk obyektining nomi va qisqacha tavsifi;
 geografik jihatdan joylashgan yeri (ma’muriy tumani); 
 buyurtmachining nomi va uning rekvizitlari;
 baholovchi tashkilotning nomi va uning rekvizitlari;
 baholashni o‘tkazish uchun asoslar;
 baholash maqsadi (vazifasi) va baholash natijalaridan foydalanish mo‘ljali; 
 baholash sanasi;
 baholash maqsadiga muvofiq bo‘lgan aniqlanayotgan qiymat turi;
 ehtimollar va cheklovchi shartlar (mavjud bo‘lganda);
 buyurtmachi tomonidan taqdim qilinishi lozim bo‘lgan dastlabki axborot ro‘yxati;
 baholash ishlarini o‘tkazish muddatlari.
 Baholash to‘g‘risidagi vazifa qo‘shimcha shartlarni ham o‘z ichiga olishi mumkin.
 15. 12-son MBMS maqsadlari uchun baholash obyektining baholovchi tomonidan 12-son MBMSga muvofiq aniqlangan bazaviy qiymatiga nisbatan narxni shakllantiruvchi koeffitsiyentlarni qo‘llash orqali hisoblangan bozor (inventarizatsiya) qiymati aniqlanadi. 
 16. Axborotni yig‘ish va uni tahlil qilish quyidagilarni olish va o‘rganishdan iborat: 
 namunaviy va yakka tartibdagi loyihalar bo‘yicha qurilgan ko‘chmas mulk obyektlari bo‘yicha hujjatlar; 
 ko‘chmas mulk obyektlarining tuzilishi to‘g‘risidagi ma’lumotlar;
 ko‘chmas mulk obyektlarining konstruktiv tarkibi to‘g‘risidagi ma’lumotlar;
 ko‘chmas mulk obyektlaridan foydalanish turi haqidagi axborot;
 ko‘chmas mulk obyekti mansub bo‘lgan bozorning holati va dinamikasi haqidagi axborot;
 boshqa axborot.
 17. Yalpi baholashni o‘tkazish jarayonida buyurtmachi tomonidan quyidagilardan iborat barcha dastlabki axborot taqdim qilinadi:
 ko‘chmas mulk obyektining texnik va konstruktiv (konstruktiv elementlar tarkibi, qurilish turi, qavatlari va boshqalar) tavsiflarini o‘z ichiga oluvchi hujjatlar;
 ko‘chmas mulk obyektining geografik jihatdan joylashgan yeri to‘g‘risidagi (iqtisodiy zonasi to‘g‘risidagi) ma’lumotlar;
 binolar va inshootlarning miqdor va texnik tavsiflari, hududlarning obodonchiligi va muhandislik kommunikatsiyalari to‘g‘risidagi axborot;
 ko‘chmas mulk obyektining yoshi va oxirgi qayta tiklanishi (kapital va/yoki joriy ta’mirlanishi) to‘g‘risidagi ma’lumotlar;
 ko‘chmas mulk obyekti tarkibida baholanishi lozim bo‘lgan mulk to‘g‘risidagi ma’lumotlar (mavjud bo‘lganda);
 ko‘chmas mulk obyektidan foydalanish turi to‘g‘risidagi ma’lumotlar, shuningdek turar joy ko‘chmas mulk obyektining namunaviy parametrlari to‘g‘risidagi axborotni o‘z ichiga oluvchi hujjatlar;
 yakka tartibda uy-joy qurish uchun ajratilgan, shuningdek, noturar joy maqsadidagi ko‘chmas mulk obyektlari ostida joylashgan yer uchastkalari to‘g‘risidagi ma’lumotlar (o‘lchami, shakli va h.k.).
 18. Ko‘chmas mulkning barcha guruhlari uchun, shuningdek, ko‘chmas mulk obyektlari bilan bitimlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni (sanasi, narxi, narxni shakllantiruvchi omillari, axborot manbasi va boshqalarni) yig‘ish amalga oshiriladi.
 19. Baholanishi lozim bo‘lgan barcha obyektlar bo‘yicha qo‘shimcha axborotni yig‘ish baholovchi tomonidan bozorni hamda ko‘chmas mulk obyektlarining jismoniy va huquqiy tavsiflariga doir axborot manbalarini o‘rganish asosida amalga oshiriladi.
 20. Obyektni baholashda quyidagilardan foydalanilishi mumkin: 
 buyurtmachidan olingan dastlabki axborot;
 ishlarni bajarishga jalb qilingan uchinchi shaxslardan olingan, ularning imzolari bilan tasdiqlangan axborot;
 ixtisoslashtirilgan tashkilotlarning (tarmoq, tahliliy sharhlar, ko‘chmas mulk bozori sharhlari), shu jumladan ommaviy axborot vositalari va Internet tarmog‘ida chop etilgan statistika ma’lumotlari; 
 boshqa axborot (so‘rov, intervyu natijalari bo‘yicha va boshqa manbalardan olingan), bunda ushbu axborotdan foydalanganlik uchun javobgarlik baholovchiga yuklanadi.
 21. Baholash jarayonida foydalaniladigan axborot baholovchi tomonidan baholash uchun zarur bo‘lgan narxni shakllantiruvchi omillarni aniqlash uchun ishonchli va yetarli bo‘lishi lozim.
 Buyurtmachi tomonidan taqdim qilingan, shuningdek ishlarni bajarishga jalb qilingan uchinchi shaxslardan olingan axborot, agarda u axborotni taqdim qilgan tashkilotning rahbari tomonidan imzolangan va muhri bilan (muhr mavjud bo‘lgan taqdirda) tasdiqlangan taqdirda ishonchli hisoblanadi, tegishli manbalar havolasiga ega bo‘lishi lozim bo‘lgan baholovchi tomonidan ommaviy axborot vositalari, Internet tarmog‘i, so‘rov, intervyu natijalari bo‘yicha va boshqa o‘xshash manbalardan olingan axborot bundan mustasno. 
 22. Baholovchi, agarda buyurtmachi tomonidan taqdim etilgan dastlabki axborot hajmi va sifati 12-son MBMS talablariga muvofiq baholashni amalga oshirish va baholash to‘g‘risidagi hisobotni tayyorlash uchun yetarli bo‘lmasa, baholash bo‘yicha ishlarni bajarishdan bosh tortishga haqli. 
 23. Baholashni o‘tkazishda baholovchiga ma’lum bo‘lgan barcha axborot va hujjatlardan sir tutish shartlari bilan qonun hujjatlari talablarini inobatga olgan holda foydalanilishi lozim.
 24. Yalpi baholash usullaridan foydalanib baholash obyektining qiymatini aniqlashda ko‘chmas mulk obyektlari bozori to‘g‘risidagi axborot, narxni shakllantiruvchi omillar tarkibi hamda har bir turdagi obyektlar uchun baholash obyektlarining narxni shakllantiruvchi omillari ahamiyatlari to‘g‘risidagi ma’lumotlarni tahlil qilish asosida barcha ko‘chmas mulk obyektlari guruhlarga bo‘linadi. 
 25. Baholash obyektining qiymatini yalpi baholash usullari bilan hisoblash yalpi baholash prinsiplari va usullarini qo‘llagan holda qiyosiy va xarajat yondashuvlaridan foydalanilgan tarzda amalga oshiriladi. 
 Biror-bir yondashuvdan foydalanishning imkonsizligi yoki cheklanganligini baholovchi baholash to‘g‘risidagi hisobotda tegishli dalillarni keltirgan holda asoslab berishi lozim.
 26. Qiyosiy yondashuv bitimlarning bozor narxlarini va (yoki) agarda ular mavjud bo‘lmaganda baholash obyekti bilan solishtirilayotgan (o‘xshash bo‘lgan) obyektlarga taklif qilingan narxlarni taqqoslashga asoslangan. 
 Analoglarni tanlash ularning baholash obyekti bilan jismoniy va iqtisodiy tavsiflari bo‘yicha o‘xshashligi asosida amalga oshiriladi.
 27. Yalpi baholashda qiyosiy yondashuv o‘rtacha olingan qiymat usuli yordamida amalga oshiriladi.
 Usulni qo‘llash asosiy narxni shakllantiruvchi omillari bo‘yicha o‘xshash bo‘lgan ko‘chmas mulk obyektlarining muayyan guruhi uchun o‘rtacha olingan qiymatni aniqlashdan iborat.
 28. Ko‘chmas mulk obyektlarini qiyosiy usul bilan yalpi baholashda analoglarning narxi sifatida baholash obyektining hisob birligi, ya’ni obyekt umumiy maydonining birligi uchun narxdan foydalaniladi. 
 29. Analog obyektlarning umumiy maydoni birligi uchun narx baholash obyektidan ularning farqlanishiga qarab tuzatilishi lozim.
 30. Baholash obyektini yalpi baholashda xarajat yondashuvi jamlangan eskirish hisobiga qadrsizlanishini inobatga olib ekvivalent obyektning tiklanishi uchun zarur bo‘lgan xarajatlarni aniqlashga asoslangan.
 31. Baholash obyektini yalpi baholashda bazis-indeks usulini qo‘llash bilan xarajat yondashuvi amalga oshiriladi. 
 32. Baholash obyektini bazis-indeks usuli bilan baholash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
 ko‘chmas mulk obyektining tiklanish qiymati binolar va inshootlarni tiklanish qiymatining yiriklashtirilgan ko‘rsatkichlari yoki baholash sanasidagi narxlarni qayta hisoblashdagi loyiha-smeta hujjatlari asosida aniqlanadi;
 ko‘chmas mulk obyektining iqtisodiy hayoti asosida jamlangan eskirishning kattaligi aniqlanadi;
 ko‘chmas mulk obyektining qayta tiklanish qiymatidan jamlangan eskirish qiymati ko‘rsatkichini ayirish va keyinchalik ko‘chmas mulk obyektining 1 kvadrat metrini hisoblash orqali baholash obyektining xarajat yondashuvi bilan aniqlangan qiymati hisoblanadi. 
 33. Baholash obyektining bazaviy qiymati baholashda turli yondashuvlar (usullar) bilan olingan natijalarni muvofiqlashtirish orqali qiymatning yagona miqdori ko‘rinishida ifodalanadi. 
 34. Muvofiqlashtirish baholashning turli yondashuvlari bilan olingan natijalarga ushbu 12-son MBMSning Uslubiy ko‘rsatmalarida belgilangan tartibda aniqlanadigan tegishli o‘lchov koeffitsiyentlarini qo‘yish orqali amalga oshiriladi. 
 35. Turli yondashuvlardagi hisob-kitoblar yakunlari bo‘yicha olingan baholash natijalarida jiddiy (30 foizdan ortiq) tafovutlar mavjud bo‘lganda baholashning eng yuqori natijasidan ushbu tafovutning sabablari tahlil qilinadi, va baholash to‘g‘risidagi hisobotda aks ettiriladi hamda muvofiqlashtirish uchun baholovchining fikriga ko‘ra eng ishonchli natijalar tanlab olinadi.
 Baholovchi qo‘llanilgan baholash yondashuvlari (usullari) natijalarini muvofiqlashtirishdan bosh tortishga va bazaviy qiymat sifatida yondashuvlardan birining natijasini tavsiya etishga haqli. O‘zining rad javobini baholovchi baholash to‘g‘risidagi hisobotda aks ettirishi va asosli dalillarni keltirishi lozim.
 36. Yalpi baholash individual baholashdan ko‘ra baholash obyektining qiymatini aniqlashning uncha aniq bo‘lmagan vositasi bo‘lganligi sababli baholash obyektining bazaviy qiymatiga nisbatan, shuningdek ushbu 12-son MBMS ning Uslubiy ko‘rsatmalarida keltirilgan diskontlash koeffitsiyentini (yalpi baholashdagi xatoliklarni inobatga oluvchi qiymatni pasaytirish koeffitsiyenti) qo‘llash zarur.
 37. Baholash to‘g‘risidagi hisobot baholovchining professional fikridan iborat va baholash obyektining bazaviy qiymatini aniqlash bo‘yicha o‘tkazilgan ishning hujjatli tasdig‘i hisoblanadi.
 38. Baholash to‘g‘risidagi hisobot baholovchi tomonidan o‘tkazilgan hisob-kitoblarning butun ketma-ketligi mantig‘ini undan foydalanuvchi tushuna oladigan va takrorlay oladigan tarzda tuzilishi lozim. Shuningdek, baholash to‘g‘risidagi hisobotning foydalanuvchisi zarur hollarda mustaqil ravishda obyektning qiymatini hisobotda keltirilgan ma’lumotlardan kelib chiqqan holda hisoblay olish imkoniga ega bo‘lishi lozim.
 39. Baholash to‘g‘risidagi hisobotda baholash obyekti to‘g‘risidagi barcha axborotlar, baholash jarayonida foydalanilgan barcha axborotlar tavsifi, o‘tkazilgan tahlil va hisob-kitoblarning bosqichlari, olingan natijalarning asoslanishi, 1 kvadrat metrning bazaviy qiymati, baholash bazasining tasdig‘i, baholashning maqsadi, shuningdek baholash natijalarini to‘liq va bir xil talqin qilinishini ta’minlovchi barcha ehtimollar va cheklovchi shartlar bo‘lishi lozim.
 40. Hisobot faqat baholash jarayonidagi hisob-kitoblar va tahlil qilishda foydalanilgan axborot va ma’lumotlardan iborat bo‘lishi lozim. 
 Baholashni o‘tkazishda hisob-kitoblar natijasida foydalanilgan yoki olingan axborot o‘z ichiga axborot manbasiga havolalar bilan birga keltirilishi lozim.
 41. Baholash to‘g‘risidagi hisobot quyidagi tuzilishga ega bo‘lishi lozim:
 titul varag‘i;
 mundarija;
 kuzatuv xati (umumlashtiruvchi qism);
 qisqartmalar, shartli belgilar, simvollar, birliklar va atamalar ro‘yxati; 
 kirish;
 asosiy qism;
 xulosa;
 foydalanilgan manbalar ro‘yxati;
 ilovalar.
 42. Baholash to‘g‘risidagi hisobot raqamlangan va baholovchi (baholovchilar) tomonidan sahifama-sahifa imzolangan, tikilgan, shuningdek baholovchi tashkilot rahbarining imzosi va muhri bilan (muhr mavjud bo‘lgan taqdirda) tasdiqlangan bo‘lishi lozim. 
 43. Baholash to‘g‘risidagi hisobotning ilovasi baholovchi tomonidan foydalanilgan va baholash obyektining miqdor va sifat tavsiflarini belgilovchi hujjatlarning nusxalaridan iborat bo‘lishi lozim. 
 44. Ilovada baholovchi tashkilot litsenziyasi, baholovchilarning malaka sertifikatlari va fuqarolik javobgarligi sug‘urta polisining nusxalari ham keltirilishi lozim. 
 45. Baholashni o‘tkazishdagi ayrim hisob-kitoblar ilovaga baholash to‘g‘risidagi hisobotdagi ushbu hisob-kitoblarga havolalarni ko‘rsatgan holda chiqarilishi mumkin.
 46. Baholovchi tashkilot baholashning baholash to‘g‘risidagi hisobotda aks ettirilgan natijalari uchun qonun hujjatlariga muvofiq javobgar bo‘ladi.
 Baholovchi tashkilot ko‘rilgan zararlar yoki baholash obyektining sud tomonidan baholash to‘g‘risidagi hisobotda aks ettirilgan qiymat ishonchli emas deb topilganligi uchun, agar ular baholash buyurtmachisi yoki uchinchi shaxslar tomonidan ishonchsiz axborot berilishi oqibatida vujudga kelgan bo‘lsa, javobgar bo‘lmaydi. 
 47. Muayyan ko‘chmas mulk obyektining bozor (inventarizatsiya) qiymati ko‘chmas mulkka bo‘lgan huquqlarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazishni amalga oshiruvchi organlar tomonidan multiplikativ model asosida baholash obyektining baholash to‘g‘risidagi hisobotda ko‘rsatilgan bazaviy qiymatiga nisbatan ushbu 12-son MBMS ning Uslubiy ko‘rsatmalari ilovasida keltirilgan narxni shakllantiruvchi koeffitsiyentlarni qo‘llash bilan aniqlanadi.
 48. Narxni shakllantiruvchi koeffitsiyentlardan ko‘chmas mulk obyektining turiga qarab qo‘llaniladi. 
 49. Baholash jarayonida foydalanilgan barcha axborot (maxfiy xususiyatga ega bo‘lgani bundan mustasno) baholash to‘g‘risidagi hisobotda, ular baholovchi tomonidan qanday yo‘sinda to‘plangan bo‘lsa, shunday ko‘rinish va tarkibda ochib beriladi.
 50. Maxfiy tusdagi axborot baholovchi tomonidan faqat buyurtmachi va (yoki) bunday axborotni taqdim qilgan shaxslar bilan kelishuv bo‘yicha yoki sudning tegishli hal qiluv qaroriga binoan oshkor etiladi. Foydalanilayotgan axborotning maxfiylik darajasi buyurtmachi va (yoki) bunday axborotni taqdim etuvchi yoki unga bevosita aloqador bo‘lgan shaxslar tomonidan belgilanadi. 
 51. Baholash to‘g‘risidagi hisobotda barcha ehtimollar va cheklovchi shartlar, shuningdek axborotni oshkor etishga qo‘yiladigan har qanday talablar ochib beriladi. 
 52. Baholash to‘g‘risidagi hisobot, shuningdek baholovchining baholash faoliyati to‘g‘risidagi qonun hujjatlari normalariga, mazkur standartga va qabul qilingan boshqa mulkni baholash standartlariga rioya qilinganligi haqidagi bayonotdan iborat bo‘lishi, standartlarning talablaridan har qanday chetga chiqish ko‘rsatilishi va bunday chetga chiqishga tushuntirish berilishi lozim.
 53. 12-son MBMSning normalari va talablarini qo‘llashdagi har qanday chetga chiqishlarga yo‘l qo‘yilmaydi, bunday chetga chiqishlar qonun hujjatlarida alohida holatlar uchun va/yoki O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining yoxud O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno. 
 54. Baholovchi qonun hujjatlariga muvofiq ushbu 12-son MBMSning talablariga qisman yoki to‘liq rioya qilishga qodir bo‘lmasa, baholovchi baholash obyektining bazaviy qiymatini aniqlash bo‘yicha mos keluvchi hisoblarni va baholashning tegishli tartib-taomillarini amalga oshirishi lozim.
 Baholash to‘g‘risidagi hisobotda belgilanishi lozim bo‘lgan qiymatni ko‘rsatish va aniqlash bilan bir qatorda 12-son MBMSning talablaridan chetga chiqishlarning sabablarini dalillar bilan isbotlashi va asoslab berish zarur.
 55. Yalpi baholash usullarida hisoblangan muayyan ko‘chmas mulk obyektining qiymatiga oid vujudga keladigan nizolar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda baholash to‘g‘risidagi hisobotning ishonchliligi ekspertizasini o‘tkazish yoxud O‘zbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (10-son MBMS) “Ko‘chmas mulk qiymatini baholash”ga (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2009-yil, 47-son, 511-modda) muvofiq amalga oshirilgan ushbu ko‘chmas mulkni individual baholash asosida hal qilinishi mumkin.
 56. Mazkur Mulkni baholash milliy standarti O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi, Davlat soliq qo‘mitasi, Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri bo‘yicha davlat qo‘mitasi, O‘zbekiston baholovchilar jamiyati va O‘zbekiston baholovchi tashkilotlar assotsiatsiyasi bilan kelishilgan.
 Mazkur 12-son MBMSni qo‘llash bo‘yicha Uslubiy ko‘rsatmalar (keyingi o‘rinlarda uslubiy ko‘rsatmalar deb yuritiladi) 12-son MBMSni amalda qo‘llash maqsadida ishlab chiqilgan.
 1. Uslubiy ko‘rsatmalarda quyidagi atamalar va tushunchalardan foydalaniladi:
 geografik joylashgan yeri — ko‘chmas mulk guruhlarini ma’muriy tumanga kiritish;
 jamlangan eskirish — ko‘chmas mulk obyekti qiymatining, ushbu ko‘chmas mulkdan foydalanish davri mobaynida to‘plangan eskirishi bilan bog‘liq umumiy yo‘qotilishi (qadrsizlanishi);
 solishtirish elementlari va birliklari — ko‘chmas mulk obyektlari (analoglar) bilan tuziladigan bitimlar narxlariga eng muhim tarzda ta’sir qiluvchi xolisona nazorat qilinuvchi omillar;
 iqtisodiy zonasi — hudud (mintaqa)ni hududlarning iqtisodiy rivojlantirilishini rejalashtirishda shaharsozlik tusidagi obyektlar narxlari darajasi va ulardan foydalanishdagi cheklovlar bo‘yicha zonalarga belgilangan bo‘linishi.
 2. Baholash to‘g‘risidagi vazifa buyurtmachi tomonidan baholovchi tashkilot bilan birgalikda aniqlanadi va tuziladi. Baholash to‘g‘risidagi vazifa baholash obyektini baholashning asosiy shartlarini, shuningdek baholashdan o‘tkazishning cheklovchi shartlarini o‘z ichiga oladi. 
 3. Baholash to‘g‘risidagi vazifa quyidagi shaklda tuziladi:
 Baholash obyektining xususiyatlariga hamda buyurtmachining talablariga qarab baholash to‘g‘risidagi vazifa qo‘shimcha shartlarga ega bo‘lishi mumkin.
 4. Baholash to‘g‘risidagi vazifa buyurtmachi va baholovchi tashkilot rahbari tomonidan imzolanadi, taraflarning muhri bilan (muhr mavjud bo‘lgan taqdirda) tasdiqlanadi va baholash obyektini baholash to‘g‘risidagi shartnomaga ilova tariqasida rasmiylashtiriladi. 
 5. Axborotni yig‘ish quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
 zarur ma’lumotlar tarkibi aniqlanadi;
 axborot manbalari ro‘yxati shakllantiriladi;
 zarur axborotni yig‘ish amalga oshiriladi;
 yig‘ilgan axborot tizimlanadi, qayta ishlanadi va tahlil qilinadi;
 barcha yig‘ilgan axborot mazmuni baholash to‘g‘risidagi hisobotda tavsiflanadi.
 6. Baholovchi baholashni o‘tkazish uchun zarur bo‘lgan axborotni yig‘ishni amalga oshiradi, ko‘chmas mulk obyektining miqdor va sifat ko‘rsatkichlarini o‘rganadi, baholash obyektining qiymatini aniqlash uchun muhim bo‘lgan axborotni, shu jumladan:
 geografik joylashgan yeri va iqtisodiy zonasi to‘g‘risidagi axborot;
 ko‘chmas mulk obyekti to‘g‘risidagi axborot, shu jumladan foydalanish turi (turar joy/noturarjoy bo‘lgan ko‘chmas mulk) haqidagi ma’lumotlar, obyektdan joriy foydalanish haqidagi, obyektning jismoniy xususiyatlari, uning texnik va foydalanishga oid tavsiflari, qurilgan yili, qavatlari, yer uchastkasi (yer uchastkasi mavjud bo‘lganda), qadrsizlanishi va eskirishi haqidagi axborot;
 baholash obyekti mansub bo‘lgan bozordagi talab va taklif to‘g‘risidagi axborot;
 baholanayotgan obyekt (uning analoglari)ga doir bitimlar haqidagi axborotni baholashni o‘tkazishda qo‘llanilishi lozim bo‘lgan yondashuvlar va usullar yordamida tahlil qilishni amalga oshiradi.
 7. Buyurtmachi tomonidan taqdim qilinadigan dastlabki axborotga 12-MBMSda ko‘rsatilgan ma’lumotlar kiritiladi. Baholovchi tashkilotning so‘rovi bo‘yicha buyurtmachi tomonidan baholash uchun zarur bo‘lgan boshqa axborot taqdim qilinadi.
 8. Baholovchi yig‘ilgan (buyurtmachidan olingan) dastlabki axborotga ega bo‘lgan holda buyurtmachining vakili bilan taqdim qilingan hujjatlar tahlil qilinishini amalga oshiradi.
 9. Baholash jarayonida foydalaniladigan axborot turlicha sharhlanadigan bo‘lishi mumkin emas, baholovchiga eng muhim narxni shakllantiruvchi omillarni aniqlash va baholash obyektining bazaviy qiymati to‘g‘risida asosli xulosa qilish imkoniyatini ta’minlashi lozim. 
 10. Baholovchi hujjatlarni o‘rganish mobaynida buyurtmachining vakili bilan birgalikda obyektlarni tanlov asosida saralash orqali baholanayotgan ko‘chmas mulk obyektlarining ko‘zdan kechirilishini amalga oshirishga haqli.
 11. Baholovchining so‘rovi bo‘yicha hujjatlarni taqdim qilgan shaxs tomonidan tegishli ma’lumotlarga qo‘shimcha ma’lumotnomalar ko‘rinishida aniqliklar (izohlar) rasmiylashtiriladi. 
 12. Baholovchi axborotning yetarli va ishonchli ekanligini buning uchun o‘zida mavjud vositalar va usullardan foydalangan holda tahlildan o‘tkazishi lozim.
 To‘plangan axborotni, agarda qo‘shimcha axborotdan foydalanish baholash obyekti qiymatining bazaviy miqdorini jiddiy o‘zgarishiga olib kelmasa, baholash maqsadlari uchun yetarli deb hisoblash mumkin. Axborot yetishmovchiligi baholash obyekti qiymatini baholashning yakuniy natijasiga ta’sir qilgan taqdirda, bu holat baholash to‘g‘risidagi hisobotda aks ettirilishi lozim.
 13. Baholash jarayonida bevosita foydalaniladigan axborotdan tashqari, shuningdek baholash obyekti mansub bo‘lgan ko‘chmas mulk bozoriga oid axborotni to‘plash amalga oshiriladi. Ko‘chmas mulk bozori segmenti to‘g‘risidagi axborot baholash obyektini tahlil qilishning boshqa ko‘rsatkichlari bilan bir qatorda baholash to‘g‘risidagi hisobotda keltiriladi. 
 14. Tegishli axborotni o‘rganish davomida baholovchi yoki buyurtmachiga ayrim baholash obyektlarining biror-bir avariyaviy holati alomatlari ma’lum bo‘lib qolgan hollarda, bunday axborot baholash to‘g‘risidagi hisobotda aks ettirilishi lozim.
 15. Yalpi baholashdan o‘tkazish jarayoni va ko‘chmas mulk obyektining bozor (inventarizatsiya) qiymatini hisoblash ikki bosqichda amalga oshiriladi:
 baholash obyektining bazaviy qiymatini aniqlash — baholovchi tashkilotlar tomonidan 12-MBMSga va ushbu uslubiy ko‘rsatmalarga muvofiq baholashning tegishli yondashuvlari va usullarini qo‘llash orqali amalga oshiriladi;
 ko‘chmas mulk obyektining bozor (inventarizatsiya) qiymatini hisoblash — ko‘chmas mulkka bo‘lgan huquqlarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazilishini amalga oshiruvchi organlar tomonidan baholash obyektining bazaviy qiymatiga nisbatan narxni shakllantiruvchi koeffitsiyentlarni qo‘llash orqali amalga oshiriladi.
 16. Ko‘chmas mulk obyekti umumiy maydonining 1 kvadrat metri bozor qiymatini yalpi baholash usullari bilan baholash qiyosiy va xarajat yondashuvlarini qo‘llash yordamida amalga oshiriladi.
 17. Ko‘chmas mulk obyektlarini yalpi baholashda qiyosiy yondashuvni o‘rtacha qiymat usuli bilan amalga oshiriladi. 
 18. Ushbu yondashuvni qo‘llash quyidagi ketma-ketlikda amalga oshiriladi:
 ko‘chmas mulk bozorini o‘rganish va analoglarni sotish bo‘yicha bitimlar yoki takliflar to‘g‘risidagi axborotni yig‘ish;
 solishtirish elementlarini tanlash va asoslash;
 baholash obyekti uchun xos bo‘lgan solishtirish birliklarini aniqlash;
 taqqoslanayotgan analoglar bilan baholash obyektini solishtirish birligi bo‘yicha solishtirish va zarur bo‘lganda baholash obyektiga nisbatan har bir analog obyektning narxiga tuzatishlar kiritish;
 yer uchastkasiga bo‘lgan huquqlar qiymatini hisoblash (yer uchastkasi mavjud bo‘lganda);
 analoglar narxlarining tuzatilgan qiymatlarini yagona qiymatga keltirish.
 19. Baholovchi tomonidan analoglarni sotish bo‘yicha bitimlar va/yoki takliflar to‘g‘risidagi axborotni yig‘ish buyurtmachi tomonidan belgilangan va baholash to‘g‘risidagi vazifada ko‘rsatilgan hududiy (mintaqa, shahar, tuman, shaharcha, qishloq va hokazo) zona doirasida amalga oshiriladi. 
 Agarda baholash to‘g‘risidagi vazifada ma’muriy jihatdan bo‘linishi mumkinligini nazarda tutadigan hududiy zona ko‘rsatilgan bo‘lsa, axborotni yig‘ishda baholovchi ma’muriy jihatdan bo‘linmaydigan hududlar darajasidagi (shaharlar, tumanlar, shaharchalar va hokazo) analoglarni baholash to‘g‘risidagi vazifada ko‘rsatilgan zona doirasida saralab olishni amalga oshiradi. 
 20. Solishtirish elementlari sifatida quyidagilar orasidan faqat narxni shakllantiruvchi va analoglar narxiga ta’sir ko‘rsata oluvchi hisoblanadiganlari qabul qilinadi: 
 geografik joylashgan yeri (ma’muriy tuman);
 iqtisodiy zonasi;
 hajmli-rejalashtirishga oid va konstruktiv tavsiflar;
 qavatlik;
 qurilgan yili (kapital rekonstruksiya);
 yer uchastkasining tavsiflari (yer uchastkasi mavjud bo‘lganda).
 21. Ushbu usul bilan baholashdan o‘tkazishda baholovchi baholash obyektining yakuniy qiymatiga ta’sir ko‘rsatuvchi solishtirishning boshqa elementlarini ham ko‘rib chiqishi mumkin. Baholovchi buni baholash to‘g‘risidagi hisobotda aks ettirishi va baholash obyektining bazaviy qiymatini aniqlashda inobatga olishi lozim.
 22. O‘rtacha qabul qilingan qiymat usulini qo‘llashda analoglarning eng kam soni baholash obyektining geografik joylashgan yeriga qarab turli birliklardan iborat bo‘ladi. Sotuv va/yoki taklif narxlari to‘g‘risidagi axborotning eng kam hajmi analoglar bo‘yicha joylashgan yeriga qarab quyidagi tartibda taqsimlanadi:
 agar baholash obyekti qishloq joyida, tog‘li tumanlarda, boshqa uzoq va borish qiyin bo‘lgan tumanlarda joylashgan bo‘lsa (shu jumladan har xil turdagi shaharchalar) — kamida 4 ta analoglar; 
 agar baholash obyekti tuman markazida yoki tumanga bo‘ysunadigan shaharda joylashgan bo‘lsa — kamida 6 ta analoglar;
 agar baholash obyekti viloyat markazida yoki viloyatga bo‘ysunadigan shaharda joylashgan bo‘lsa — kamida 8 ta analoglar; 
 agar baholash obyekti Toshkent shahrida joylashgan bo‘lsa — kamida 10 ta analoglar. 
 23. Yalpi baholash standart va but holatda bo‘lgan baholash obyektlarining bazaviy qiymatini aniqlashni nazarda tutadi. Shu munosabat bilan analoglarni standart holatlardan chetga chiqqan holda tanlash hollarida (masalan, ko‘chmas mulk tarkibida qo‘shimcha uskuna mavjudligi yoki qo‘shimcha qurilishlarning mavjudligi, namunaviy planirovkalaridagi o‘zgarishlar va h.k.) baholovchi analoglar bo‘yicha bitimlar va/yoki takliflarning narxlariga tegishli tuzatishlar kiritishi lozim.
 24. Tuzatishlar foiz va qiymat o‘lchamlari ko‘rinishida kiritiladi.
 Foizli tuzatishlar analogning sotuv (yoki taklif) narxini analog va baholash obyektining tavsiflaridagi tafovutlar darajasini aks ettiruvchi tuzatuv koeffitsiyentiga ko‘paytirish yo‘li bilan kiritiladi. 
 Qiymatli tuzatishlar analogning sotuv (yoki taklif) narxini analog va baholash obyektining tavsiflaridagi tafovutlari baholanayotgan muayyan summaga o‘zgartirish yo‘li bilan kiritiladi. Qiymatli tuzatishlar solishtirish birligi narxiga yoki analogning yaxlit narxiga kiritiladi.
 Solishtirilayotgan obyektlarning tuzatilgan sotuv narxlari yakuniy qiymati bir-biriga mos kelmasligi mumkin. Shu sababli, tuzatilgan sotuv narxini tanlash tuzatishlar qiymati yoki miqdori eng kam bo‘lgan analogning (analoglarning) tuzatilgan narxidan foydalanishga asoslanadi. 
 Tuzatishlar har bir solishtirish elementi bo‘yicha analog narxining oldingi tuzatilgan qiymatiga nisbatan alohida kiritiladi. Bunda foizli tuzatishlar birinchi bo‘lib, keyin esa qiymatli tuzatishlar kiritiladi. 
 25. Ko‘chmas mulk obyektlarini yalpi baholashda analog va baholash obyekti uchun solishtirish birligi sifatida ko‘chmas mulkning 1 kvadrat metridan foydalaniladi. 
 Ko‘chmas mulkning 1 kvadrat metridan farq qiladigan analog obyektlarning sotuv va/yoki taklif narxlari bo‘yicha solishtirish birliklari (obyekt, uy, kvartira, xona uchun narx, 1 kub metr uchun va h.k.) tegishlicha qayta o‘zgartirilishi lozim.
 26. Analoglar narxlariga tuzatishlar kiritilishi yakunlari bo‘yicha har bir analog bo‘yicha solishtirish birligining tuzatilgan narxi aniqlanadi va barcha olingan (tuzatilgan) natijalar yagona qiymat bahosiga keltiriladi. 
 27. Yer uchastkasidan foydalanish huquqlari qiymati kapitalizatsiya stavkasi baholash sanasida amalda bo‘lgan O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining qayta moliyalash stavkasining 1/4 ga barobar bo‘lganda tegishli yer solig‘i stavkasini kapitallashtirish yo‘li bilan aniqlanadi. 
 Keyinchalik yer uchastkasidan foydalanish huquqlarining hisoblangan qiymati, mulkdor tomonidan analogning narxi yer uchastkasidan foydalanish huquqlarini inobatga olgan holda belgilanishi sharti bilan, analog obyektlarning narxi va/yoki taklifidan ayriladi.
 28. Analoglarning tuzatilgan narxlari qiymatini va 1 kv.m.ning bazaviy qiymatini yagona birlikdagi qiymatga keltirish sotuv yoki taklif narxlariga nisbatan ularga kiritilgan tuzatishlarning miqdorini inobatga olgan holda solishtirma o‘lchovlarni berish yo‘li bilan amalga oshiriladi.
 29. Soliq solish maqsadida baholash obyektlarini yalpi baholashda xarajat yondashuvi bazaviy-indeks usulini qo‘llash vositasida amalga oshiriladi. 
 30. Bazaviy-indeks usulini qo‘llash jarayonida quyidagi harakatlar tartibiga rioya qilish zarur.
 Ko‘chmas mulk obyektining tiklanish qiymati ko‘chmas mulk tiklanish qiymatining yiriklashtirilgan ko‘rsatkichlariga asosan aniqlanadi. 
 Namunaviy qurilishdagi obyektlarning tiklanish qiymati loyiha-smeta hujjatlari bo‘yicha qurilish qiymati to‘g‘risidagi ma’lumotlar asosida ham aniqlanishi mumkin. 
 Ko‘chmas mulk obyektining tiklanish qiymati yiriklashtirilgan ko‘rsatkichlar asosida quyidagi formulalarga muvofiq aniqlanadi:
 noturar joy maqsadidagi ko‘chmas mulk uchun:
 S t.q.— ko‘chmas mulk obyektining tiklanish qiymati;
 S — ko‘chmas mulk obyektini o‘lchash birligi (hajmi, maydoni, pogon metri (uzunasi) va h.k.);
 Ss.e. — tiklanish qiymatining yiriklashtirilgan ko‘rsatkichi;
 K1, K2, K3, … Kn — tuzatuv koeffitsiyentlari (kapitallik guruhi, tumanning seysmiklik, hududiy koeffitsiyent va h.k.);
 I1, I2, I3, … In — statistika organlari tomonidan aniqlangan qurilish materiallari narxlarining qimmatlashish indekslari.
 turar joy maqsadidagi ko‘chmas mulk uchun:
 S t.q. — ko‘chmas mulk obyektining amaldagi narxlardagi tiklanish qiymati;
 V — baholanayotgan obyektning m3 dagi hajmi;
 Ss.e. — ko‘chmas mulk obyekti qiymatining 2011-yildagi narxlar asosidagi yiriklashtirilgan ko‘rsatkichi;
 K1, K2, K3, … Kn — tuzatuv koeffitsiyentlari (kapitallik guruhi, tumanning seysmiklik, hududiy koeffitsiyent va h.k.);
 n — tuzatish koeffitsiyentlarining miqdori;
 I1, I2, I3, … In — statistika organlari tomonidan aniqlangan qurilish materiallari narxlarining qimmatlashish indekslari (kelgusi davrlarda qayta hisoblash uchun qo‘llanadi).
 Ko‘chmas mulk obyektining tiklanish qiymatini qurilishlar hajmiga nisbatan yiriklashtirilgan ko‘rsatkichlar asosida aniqlashda ushbu qiymatni maydonga nisbatan hisoblanishini amalga oshirish zarur. Hisoblashlar tiklanish qiymatini standart balandlikka bo‘lish orqali olib boriladi. Standart balandligi miqdori belgilanmagan ko‘chmas mulk obyektlari bo‘yicha standart balandlik miqdori 3 metr miqdorida qabul qilinadi. 
 Ko‘chmas mulk obyektining tiklanish qiymati amaldagi narxlardagi smeta qiymati asosida baholash obyektining loyiha-smeta hujjatlari bo‘yicha qurilish smeta qiymatiga nisbatan smeta hujjatlari tuzilgan paytdan e’tiboran qurilish materiallari narxlarining tegishli qimmatlashish indekslarini qo‘llash yo‘li bilan aniqlanadi: 
 Sa.t.q. — ko‘chmas mulk obyektining amaldagi narxlardagi tiklanish qiymati;
 Cs — loyiha-smeta hujjatlari bo‘yicha ko‘chmas mulk obyektining qurilish smetasi qiymati;
 K — hududiy koeffitsiyent (yiriklashtirilgan ko‘rsatkichlar asosida ko‘chmas mulkning tiklanish qiymatini aniqlashda foydalaniladigan koeffitsiyent);
 I1, I2, I3, … In — statistika organlari tomonidan aniqlangan qurilish materiallari narxlarining qimmatlashish indekslari.
 Ko‘chmas mulkning tiklanish qiymatiga ko‘chmas mulk tiklanish qiymatining amaldagi narxlardagi 10 foizi miqdoridagi tadbirkorlik foydasi summasi qo‘shiladi.
 31. Jamlangan eskirish qiymati iqtisodiy yosh usuli bilan quyidagi formula bo‘yicha hisoblanadi:
 Ej — jamlangan eskirish;
 HYo — ko‘chmas mulkning haqiqiy yoshi;
 IXM — iqtisodiy xizmati muddati, o‘rnatilgan normalarga muvofiq.
 Bunda jamlangan eskirish ko‘rsatkichi 40 foizdan oshmasligi lozim. Hisob ko‘rsatkichi 40 foizdan oshgan hollarda jamlangan eskirish 40 foiz miqdorida qabul qilinadi.
 32. Ko‘chmas mulk obyektlarini yalpi baholashda jamlangan eskirish bir nechta diapazonda aniqlanadi:
 10 foizgacha (shu jumladan);
 10 foizdan 20 foizgacha (shu jumladan);
 20 foizdan 30 foizgacha (shu jumladan);
 30 foizdan 40 foizgacha (shu jumladan).
 Jamlangan eskirish ko‘rsatkichlari (foiz va qiymat ifodasida) baholash to‘g‘risidagi hisobotda tegishli jadvalda keltiriladi.
 33. Baholash obyektining qiymati bazaviy-indeks usuli bilan xarajat yondashuvi doirasida tiklanish qiymati va jamlangan eskirishning qiymat ko‘rsatkichi o‘rtasidagi farq sifatida keyinchalik ko‘chmas mulk obyekti 1 kvadrat metrining bazaviy qiymatini hisoblash bilan aniqlanadi. 
 Ko‘chmas mulk obyekti 1 kvadrat metrining qiymati baholash to‘g‘risidagi hisobotda tegishli jadvalda jamlangan eskirishning tegishli diapazonlarida keltiriladi:
 34. Baholash obyektining bazaviy qiymati turli yondashuvlar bilan olingan baholash natijalarini muvofiqlashtirish orqali aniqlangan ko‘chmas mulk obyektining 1 kvadrat metri qiymati yagona ko‘rsatkichi (yagona birligi) ko‘rinishida ifoda etiladi. Qiyosiy yondashuv bilan aniqlangan ko‘chmas mulk obyektining 1 kvadrat metri qiymati jamlangan eskirishning barcha diapazonlarini inobatga olgan holda xarajat yondashuvi bilan aniqlangan ko‘chmas mulk obyektining 1 kvadrat metri qiymatlari bilan alohida-alohida muvofiqlashtiriladi (bazaviy qiymatning 4 ta muvofiqlashtirilgan birligi kelib chiqadi).
 35. Baholovchi muvofiqlashtirishni o‘tkazishdan bosh tortishga haqli va baholash obyektining bazaviy qiymati sifatida baholash yondashuvlaridan birining natijasini tavsiya qilishi mumkin. Baholovchi muvofiqlashtirishdan bosh tortganligini dalillar bilan baholash to‘g‘risidagi hisobotda asoslashi lozim. 
 36. Muvofiqlashtirish turli yondashuvlardagi hisob-kitoblar natijalariga tegishli o‘lchov koeffitsiyentlarini berish yo‘li bilan amalga oshiriladi. O‘lchov koeffitsiyentlar miqdorlari quyidagi formulalar bo‘yicha aniqlanadi:
 xarajat yondashuvi uchun: Kx = Sx / (Sx + Sq)
 qiyosiy yondashuv uchun: Kq = Sq / (Sx + Sq), bu yerda:
 Kx, Kq — yondashuvlar natijalariga nisbatan qo‘llanadigan tegishli o‘lchov koeffitsiyentlari;
 Sx — xarajat yondashuvi bilan olingan ko‘chmas mulk obyekti 1 kvadrat metrining qiymati;
 Sq — qiyosiy yondashuv bilan olingan ko‘chmas mulk obyekti 1 kvadrat metrining qiymati.
 37. Baholash obyektining bazaviy qiymatining muvofiqlashtirilgan birligi turli yondashuvlar bilan tegishlicha olingan hisob-kitoblar natijalariga tegishli o‘lchov koeffitsiyentlarini qo‘llangandan keyin yondashuvlar natijalarini qo‘shish orqali aniqlanadi:
 S — ko‘chmas mulk obyekti 1 kvadrat metrining muvofiqlashtirilgan birligi;
 γx, γq — baholash obyekti 1 kvadrat metrining qiymatini xarajat va qiyosiy yondashuvlar bilan hisoblash natijalari.
 Bazaviy qiymatni muvofiqlashtirish va aniqlash yakunlari jadval shaklida keltiriladi:
 38. Bazaviy qiymatning muvofiqlashtirilgan birligiga yalpi baholash xatoliklarini inobatga olish maqsadida 0,85 miqdorida diskontlash koeffitsiyenti (depressiya koeffitsiyenti) qo‘llanadi.
 39. Baholovchining baholash obyektining bazaviy qiymatiga taalluqli xulosasi yig‘ilgan axborot va tegishli hisob-kitoblar natijasi tasdig‘idan iborat bo‘lgan baholash to‘g‘risidagi hisobotda taqdim etiladi.
 40. Baholash to‘g‘risidagi hisobotni tuzishda quyidagi qoidalarga rioya qilish lozim: 
 baholash to‘g‘risidagi hisobot baholash obyekti qiymatini aniqlash uchun muhim bo‘lgan barcha axborotni o‘z ichiga olishi lozim;
 baholash to‘g‘risidagi hisobotda keltirilgan, foydalanilgan yoki baholashdan o‘tkazishdagi hisob-kitoblar natijasida olingan axborot tasdiqlangan bo‘lishi lozim;
 baholash to‘g‘risidagi hisobotning mazmuni baholash to‘g‘risidagi hisobotdan foydalanuvchilarni chalg‘itmasligi, shuningdek har xil ma’noda talqin qilinishiga yo‘l qo‘ymasligi lozim;
 baholash to‘g‘risidagi hisobotda taqdim qilingan materiallarning va baholash jarayoni ta’rifining tarkibi va ketma-ketligi qiymatning hisoblanishini takrorlashga va o‘xshash natijalarga olib kelishga imkon berishi lozim;
 baholash to‘g‘risidagi hisobot baholash jarayonida foydalanilmagan axborotni o‘z ichiga olmasligi lozim, agarda bunday axborotni ilova qilish baholash faoliyatini tartibga soluvchi qonun hujjatlariga muvofiq majburiy hisoblanmasa.
 41. Ko‘chmas mulk obyektlarini baholash to‘g‘risidagi hisobotning tuzilishi quyidagi bo‘limlar va ularning qismlaridan iborat bo‘lishi lozim:
 a) I bo‘lim “Titul varag‘i” — baholash to‘g‘risidagi hisobotning birinchi sahifasi hisoblanadi va hujjatni izlash uchun zarur bo‘lgan birlamchi axborot manbasi bo‘lib xizmat qiladi.
 Titul varag‘ida quyidagi ma’lumotlar keltiriladi:
 baholovchi tashkilotning nomi;
 baholash to‘g‘risidagi hisobotning ro‘yxat raqami;
 ish nomi;
 baholash to‘g‘risidagi hisobot tuzilgan sana.
 Agarda baholash to‘g‘risidagi hisobot ikki yoki undan ortiq kitobdan iborat bo‘lsa, har bir kitob birinchi kitobning titul varag‘iga mos keluvchi hamda ushbu kitobga doir ma’lumotlardan iborat o‘zining titul varag‘iga ega bo‘lishi lozim. Kitobning raqami titul varag‘iga qo‘yiladi.
 b) II bo‘lim “Mundarija” — barcha bo‘limlar, kichik bo‘limlar, bandlar (agar ular nomiga ega bo‘lsa), tegishli sahifalari raqamlari ko‘rsatilgan ilovalardan tashkil topadi.
 Ikki va undan ortiq kitobdan iborat bo‘lgan baholash to‘g‘risidagi hisobotni tuzishda ularning har birida o‘z mundarijasi bo‘lishi lozim. Bunda birinchi kitobda butun baholash to‘g‘risidagi hisobotning mundarijasi kitoblar raqamlari ko‘rsatilgan holda joylashtiriladi, keyingi kitoblarda — faqat tegishli kitobning mundarijasi bo‘ladi. Birinchi kitobda keyingi kitoblarning mundarijalari o‘rniga faqat ularning nomini ko‘rsatishga yo‘l qo‘yiladi;
 v) III bo‘lim “Kuzatuv xati (umumlashtiruvchi qism)” buyurtmachiga baholashni amalga oshirish natijalari haqidagi erkin shaklda (ish uslubida) bayon etilgan xabarni o‘z ichiga oladi. Xatda quyidagilar ko‘rsatiladi:
 baholashni amalga oshirish uchun asos;
 baholash obyektining nomi va joylashgan manzili;
 bajarilgan ishlarning qisqacha bayoni;
 qiymat aniqlangan sanaga qadar bo‘lgan holatga ko‘ra baholash obyektining qiymati haqida xulosa;
 baholash to‘g‘risidagi hisobot qaysi qonun hujjatlariga muvofiq tayyorlangan bo‘lsa, shu hujjatlarga havola;
 kuzatuv xati baholash to‘g‘risidagi hisobotga asosan tayyorlangani va faqatgina hisobotning to‘liq matniga bog‘liq ravishda, ya’ni hisobotda qabul qilingan barcha farazlar va cheklashlarni hisobga olgan holda talqin qilinishi mumkinligiga ko‘rsatma.
 Kuzatuv xati baholovchi tashkilotning firma blankasida rasmiylashtiriladi, rahbari tomonidan imzolanadi va muhri bilan (muhr mavjud bo‘lgan taqdirda) tasdiqlanadi.
 g) IV bo‘lim “Qisqartmalar, shartli belgilar, simvollar, birliklar va atamalar ro‘yxati” baholash to‘g‘risidagi hisobotda qabul qilingan kam tarqalgan qisqartmalar, shartli belgilar, simvollar, birliklar, spetsifik (professional) atamalardan iborat bo‘lib, ularning ta’riflari ko‘rsatilgan bo‘lishi. 
 Agarda qisqartmalar, shartli belgilar, simvollar, birliklar va atamalar baholash to‘g‘risidagi hisobotda ikki martadan kam takrorlansa, alohida ro‘yxat tuzilmaydi va bevosita matnda ilk eslatishdanoq uning ma’nosi ochib beriladi;
 d) V bo‘lim “Kirish” asosiy faktlar va xulosalarning qisqacha bayonidan iborat bo‘lishi lozim. Bu bo‘limga quyidagi qismlar kiritilgan bo‘lishi lozim:
 asosiy faktlar va xulosalar, unda quyidagilar ko‘rsatiladi:
 baholash obyekti to‘g‘risidagi umumiy axborot;
 baholash to‘g‘risidagi shartnoma nomi, raqami va tuzilgan sanasi, taraflarning to‘liq nomi, vakolatli organning qarori (hukumat qarorlari, baholashni o‘tkazish uchun asos hisoblanadigan boshqa hujjatlar);
 baholash to‘g‘risidagi hisobotda oxirgi marta o‘zgartirish kiritilgan sanaga hamda taqdim qilingan ko‘rinishda rasmiylashtirilgan hisobotning kalendar sanasiga mos keluvchi baholash to‘g‘risidagi hisobot tuzilgan sana;
 hisobotning tartib raqami;
 ushbu Uslubiy ko‘rsatmalar talablariga muvofiq bo‘lgan axborotni o‘z ichiga olishi lozim bo‘lgan baholash to‘g‘risidagi vazifa;
 baholashning buyurtmachisi to‘g‘risidagi ma’lumotlar (nomi, yuridik manzili);
 baholovchi tashkilot (to‘liq nomi, yuridik manzili, fuqarolik javobgarligining sug‘urtalanishi, baholash faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziyaning raqami, berilgan sanasi va amal qilish muddati to‘g‘risidagi ma’lumotlar) va baholovchi tashkilotda mehnat shartnomasi asosida ishlaydigan baholovchi (familiyasi, ismi, otasining ismi, baholashni o‘tkazish huquqini tasdiqlovchi hujjatning raqami va berilgan sanasi) to‘g‘risida ma’lumotlar. Shuningdek, baholashdan o‘tkazish va baholash to‘g‘risidagi hisobotni tayyorlash uchun jalb qilinadigan tashkilotlar va mutaxassislar to‘g‘risida, ularning baholash obyektini baholashdan o‘tkazishdagi malakasi va ishtirok etish darajasi ko‘rsatilgan axborot; 
 baholash natijalariga ta’sir ko‘rsatgan ehtimollar va cheklovlar (mavjud bo‘lganda);
 e) VI bo‘lim “Asosiy qism” quyidagi majburiy qismlardan iborat bo‘lishi lozim:
 baholovchi bosqichma-bosqich u tomondan bajarilgan ishlarning ketma-ketligini tavsiflaydigan baholash jarayonining bosqichlari. Har bir bosqichda baholash obyektini baholash bo‘yicha qilingan ishlar to‘g‘risida umumiy ma’lumotlar (oddiy ro‘yxatni keltirishga ruxsat beriladi) keltiriladi. O‘tkazilgan tahlil va qilingan hisob-kitoblarning yanada batafsil yoritib berilishi baholash obyektining xususiyatlari, baholash vazifasi va mavjud axborot hajmiga muvofiq quyidagi qismlarda keltiriladi;
 baholash obyektining miqdor va sifat tavsiflari to‘g‘risidagi ma’lumotlarni o‘z ichiga oluvchi baholash obyektining tavsifi.
 Baholovchi tomonidan baholashni o‘tkazish uchun zarur bo‘lgan axborotni olish jarayoni baholash to‘g‘risidagi hisobotida ham axborotni olishning aniq manbalari, hujjatni aniqlovchi nomi, raqami, sanasi va boshqa ma’lumotlari ko‘rsatilgan holda tavsiflanadi. 
 Agar buyurtmachining so‘ralgan axborotni taqdim etishdan bosh tortganligi baholash natijalarining aniqligi va/yoki ishonchliligiga jiddiy ta’sir ko‘rsatgan bo‘lsa, u holda bu holat baholash to‘g‘risidagi hisobotda qayd etiladi.
 Baholash obyektining tavsifi baholash to‘g‘risidagi hisobotdan foydalanuvchida baholanayotgan mulkning qadr-qimmatiga ta’sir qiladigan barcha jihatlarda baholash obyekti to‘g‘risidagi obyektiv tasavvurni shakllantirishi lozim.
 Baholash obyekti bozorining tahlili baholash obyektiga bevosita daxli bo‘lmagan, lekin uning qiymatiga ta’sir qiluvchi barcha omillarning tahlilini o‘z ichiga olishi lozim. Bo‘limda baholash obyektining qiymatini aniqlashda foydalanilgan barcha narxni shakllantiruvchi omillar bo‘yicha axborot va ularning ahamiyati asoslari taqdim etilgan bo‘lishi lozim. 
 Baholovchiga, shuningdek baholash to‘g‘risidagi hisobotda barcha foydalanilgan qonun hujjatlarini aks ettirishi lozim. 
 Baholash jarayonining tavsifi baholash to‘g‘risidagi hisobotdan foydalanuvchiga baholash jarayonining mantig‘ini va baholovchi tomonidan baholash obyektining qiymatini belgilash uchun qo‘yilgan qadamlarining muhimligini tushunish imkonini beruvchi baholash obyektining qiymatini aniqlashning ketma-ketligidan iborat bo‘lishi lozim. 
 Har bir yondashuv doirasida baholovchi u tomondan qilingan barcha tahlillar, hisob-kitoblar, mulohazalarni keltiradi. Baholovchining qabul qilingan yondashuvlar doirasida baholash usullarini qo‘llashdagi har bir harakati tegishli tarzda asoslangan bo‘lishi lozim.
 Baholash to‘g‘risidagi hisobotda mavjud bo‘lgan barcha axborot tekshirila oladigan bo‘lishi lozim. 
 Baholash to‘g‘risidagi hisobot baholovchining fikriga ko‘ra u tomondan baholash obyektining qiymatini hisoblashdagi qo‘llanilgan usulni aks ettirishi uchun muhim hisoblangan har qanday ma’lumotlarni ham o‘z ichiga olishi mumkin;
 j) VII bo‘lim “Xulosa” quyidagi qismlardan iborat bo‘lishi lozim: 
 baholash obyektini muvofiqlashtirish tartib-taomilining tavsifi keltirilgan holda turli yondashuvlarni qo‘llash bilan olingan baholash natijalarini muvofiqlashtirish;
 har bir yondashuvda olingan natijalarning sezilarli farqlari ehtimoliy farqlar sabablariga taalluqli daliliy sharhlar bilan bayon etilishi lozim. 
 Baholash to‘g‘risidagi hisobotning xulosa qismi sifat to‘g‘risidagi bayonot — baholovchining baholash to‘g‘risidagi hisobot qonun hujjatlari va foydalanilayotgan baholash standartlari talablariga muvofiqligi to‘g‘risidagi rasmiy e’lonini o‘z ichiga olishi lozim; 
 z) VIII bo‘lim “Foydalanilgan manbalar ro‘yxati” baholash obyektini baholashdan o‘tkazishda foydalanilgan, ularning olingan manbalari ko‘rsatilgan holdagi ma’lumotlar ro‘yxatini o‘z ichiga olishi lozim.
 Baholash to‘g‘risidagi hisobotda foydalanilayotgan adabiyotlar va manbalarga havolalar hisobot matnida bo‘lishi lozim, manbalarning to‘liq nomlari ko‘rsatilgan ro‘yxat esa hisobotning alohida bo‘limida (ilovasida) keltiriladi.
 Manbalar sirasiga quyidagilar kiradi: qonunlar va boshqa normativ-huquqiy hujjatlar, ma’lumotnoma va uslubiy adabiyotlar, uslubiy tavsiyalar, xizmatga oid adabiyotlar, ma’lumotlar bazasi, Internet tarmog‘idan olingan ma’lumotlar va h.k.;
 i) IX bo‘lim “Ilovalar” chop etilgan ko‘rinishda baholashdan o‘tkazishda foydalanilgan barcha axborotdan, shuningdek hisob-kitoblar va hisob-kitoblar jadvalidan iborat bo‘lishi lozim. Baholash to‘g‘risidagi hisobotning ilovalarida boshqa tashkilotlarga yuborilgan so‘rovlar va bunday so‘rovlarga javoblar nusxalari mavjud bo‘lishi lozim. 
 Baholash to‘g‘risidagi hisobotga ilova qilingan barcha hujjatlar tegishli tarzda rasmiylashtirilgan bo‘lishi (unga vakolatlangan shaxs tomonidan imzolangan va belgilangan tartibda hujjatlarni taqdim etuvchi organlar va tashkilotlar tomonidan tasdiqlangan bo‘lishi, Internet tarmog‘idan yoki boshqa ommaviy axborot vositalaridan olingan axborot bundan mustasno) lozim.
 Hisob-kitoblar qilinishiga asos bo‘lgan hujjatlarning yo‘qligi baholash to‘g‘risidagi hisobotni ishonchli emas deb e’tirof etish uchun bevosita asos hisoblanadi.
 Baholash to‘g‘risidagi hisobotga ilovalar, shuningdek baholovchi tashkilotning litsenziyasi, baholovchi tomonidan baholashni o‘tkazishi uchun huquqini tasdiqlovchi hujjatlar nusxalarini, fuqarolik javobgarligi sug‘urta polisining nusxasini o‘z ichiga olishi lozim.
 Baholash to‘g‘risidagi hisobotda ilova hujjatlarining to‘liq ro‘yxati mavjud bo‘lishi lozim.
 Baholash to‘g‘risidagi hisobotning nusxasi baholovchi tashkilotda baholash to‘g‘risidagi hisobot tuzilgan sanadan boshlab qonun hujjatlarida belgilangan muddat mobaynida saqlanishi lozim.
 42. Ko‘chmas mulk obyektining bozor (inventarizatsiya) qiymatini hisoblash ko‘chmas mulkka bo‘lgan huquqlarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazishni amalga oshiruvchi organlar tomonidan narxni shakllantiruvchi omillardan kelib chiqqan holda analoglarning narxlariga tuzatishlar kiritishda multiplikativ modelni qo‘llash orqali aniqlanadi.
 43. Multiplikativ modelning umumiy ko‘rinishi quyidagicha:
 V — ko‘chmas mulk obyektining bozor (inventarizatsiya) qiymati;
 S — baholash hisobotida keltirilgan bazaviy qiymat;
 K1, K2,…Kn— narxni shakllantiruvchi omillardan kelib chiqib qo‘llanadigan narxni shakllantiruvchi koeffitsiyentlar.
 44. Baholash obyektining bazaviy qiymatiga nisbatan narxni shakllantiruvchi koeffitsiyentlar foydalanilayotgan narxni shakllantiruvchi omillardan kelib chiqib qo‘llanadi va quyidagi toifalar bilan belgilanadi: 
 mintaqa ichidagi iqtisodiy zonasi;
 qurilgan yili;
 qavatlik (kvartira qaysi qavatda joylashganligi, not urarjoy binosi);
 baholash obyektining ko‘pqavatli uyda joylashganligi (uyning qisqa yon tomoni ekanligi yoki qisqa yon tomoni emasligi);
 yer uchastkasining hajmi (yakka tartibdagi loyihalar bo‘yicha qurilgan ko‘chmas mulk obyektlarini baholashda foydalaniladi).
 45. Qo‘llanilayotgan yondashuv va ko‘chmas mulk obyektining turiga qarab narxni shakllantiruvchi koeffitsiyentlar quyidagi ketma-ketlikda:
 namunaviy qurilishdagi ko‘chmas mulk obyektini baholashda: mintaqa ichidagi iqtisodiy zonasi, qurilgan yili, qavatlik (kvartira, noturarjoy binosi qaysi qavatda joylashganligi), baholash obyektining ko‘pqavatli uyda joylashganligi (uyning qisqa yon tomoni ekanligi yoki qisqa yon tomoni emasligi) koeffitsiyentlari qo‘llaniladi;
 yakka tartibdagi loyiha bo‘yicha qurilgan ko‘chmas mulk obyektini baholashda: mintaqa ichidagi iqtisodiy zonasi, qurilgan yili va yer uchastkasining hajmi (yakka tartibdagi loyihalar bo‘yicha qurilgan ko‘chmas mulk obyektlarini baholashda foydalaniladi) koeffitsiyentlari qo‘llaniladi.
 46. Narxni shakllantiruvchi omillarga mos keluvchi narxni shakllantiruvchi koeffitsiyentlar bazaviy qiymat 1 kv.m. ning har bir ko‘rsatkichiga nisbatan jamlangan eskirishning diapazonidan kelib chiqib qo‘llaniladi.
 47. Yakka tartibda qurilgan turar joy ko‘chmas mulk obyektlari qiymatini baholashda yordamchi maqsaddagi qurilishlarning (bostirmalar, uy issiqxonalari, ochiq oshxonalar, molxonalar, qo‘yxonalar, yengil konstruksiyadagi yordamchi maqsaddagi boshqa qurilishlar) bazaviy qiymatiga nisbatan bunday qurilishlarning mavjudligiga qarab 0,80 miqdorida pasaytirish koeffitsiyenti qo‘llanadi.
 48. Narxni shakllantiruvchi koeffitsiyentlarning birliklari ushbu Uslubiy ko‘rsatmalarning ilovasiga muvofiq qabul qilinadi. 
 1. Mintaqa ichida baholash obyekti joylashgan yerning iqtisodiy zonasidan kelib chiqib narxni shakllantiruvchi koeffitsiyentlar.
 2. Asosiy imoratning qurilgan (kapital qayta qurilgan) yiliga qarab narxni shakllantiruvchi koeffitsiyentlar.
 3. Qavatlar soniga (xonadon, noturar joy qaysi qavatda joylashganligi) qarab narxni shakllantiruvchi koeffitsiyentlar.
 4. Ko‘pqavatli uylardagi baholash obyektining joylashgan yeriga qarab narxni shakllantiruvchi koeffitsiyentlar.
 5. Baholash obyekti yer uchastkasi o‘lchamiga qarab narxni shakllantiruvchi koeffitsiyentlar.