O`g`rilikni kasb qilgan 19 yoshli navoiylik qizning kirdikorlari

Azaldan qiz farzand nafaqat oila, balki har bir millatning, elning, yurtning ori-g`ururi sanalgan. Shu bois, qiz bolaning tarbiyasi nozik, alohida e`tibor va mas`uliyat talab qiladigan jarayondir. Ayniqsa, bugungi kunda qizlar tarbiyasi juda murakkab va og`ir vaziyatlarga ro`baro` kelayotgani hech kimga sir emas. Zamonning shiddat bilan o`zgarib borayotgani, internet to`lqinlari, g`arb «saboq»lari ba`zi yoshlarni aql-zakovatga suyanib emas, balki hissiyotlarga, hoyu havaslarga berilib «ish» tutishiga sabab bo`lmoqda.
Uyat o`limdan og`ir…
Bir donishmanddan «Hayotda o`limdan ham og`irroq yana nima bor?» — deya so`rashganda, u «qiz bola keltirgan isnod», — deb javob bergan ekan. O`ylanib qolasan, kishi, haqi­qatan ham, uyat, isnod yillar davomida yuvilmaydigan tavqi la`natdir. Isnod miqdor bilan o`l­chanmaydi. Isnod — onalarning alamu iztirobdan bir kechada oqargan sochlari, otalarning bukilgan qaddi, akalarning oriyatdan egilgan boshlaridir. Hali ona suti og`zidan ketmagan ba`zi erkatoy qizlarning tungi barlarda, chilimxonalarda tonggacha mast-alast, sarxush bo`lib yurishi isnod emasmi?!
Jinoyat ko`chasiga kirib, sudning qora kursisiga necha martalab o`tirishdan uyalmaydigan voyaga etmagan qizlarning kechirilmas qilmishi isnod emasmi?
Maftuna Sobirova 2001 yilda Karmana tumanida tug`ilgan. Namangan shahridagi umumta`lim maktabida o`qi­gan. U birinchi marta jinoyat sodir etganida o`n etti yoshda edi. O`n etti yosh… Ta`rifu tahsinlarga sig`maydigan shunday go`zal yoshlikni uvol qilgan bu qizning bosib o`tgan yo`llarida yaxshilik izi yo`q. 2018 yilda jinoyat ishlari bo`yicha G`ijduvon tuman sudi tomonidan Jinoyat kodeksining 168-moddasi 1-qismi bilan qo`z­g`atilgan jinoyat ishi Jinoyat kodeksining 66-1-moddasi tartibida tomonlarning yarashganligi munosabati bilan tugatilgan edi.
Ammo bebosh qiz bu bag`rikenglikdan to`g`ri xulosa chiqarib olmagani bor-yo`g`i, uch-to`rt oydan so`ng ma`lum bo`l­di. O`r­gangan ko`ngil… yana o`r­tandi…
Ikkinchi marta sodir etgan jinoyati uchun 2019 yilda jinoyat ishlari bo`yicha Navoiy shahar sudi tomonidan Jinoyat­ kodeksining 168-moddasi 3-qismi «b» bandi bilan ko­deks­ning 57, 84-1-moddalari tartibida bir yil ozodlikni cheklash, Jinoyat kodeksining 62-moddasi tartibida 10 oy 29 kun ozodlikni cheklash jazosi tayinlandi.
Xalqimiz «Ko`r hassasini bir marta yo`qotadi» deb bejizga aytmagan. Bu hikmat zamirida hayotga ochiq ko`z bilan qarash, xatodan oqilona xulosa chiqarish va qilmishdan pushaymonlik kabi ma`nolar mujassam. Holbuki, ko`zi ochiq, qalbida g`ururu ori bor odam ha­misha xatolardan to`g`ri xulosa chiqaradi, hayotda qayta qo­qilmaslikka harakat qiladi.
Ammo «qahramonimiz» ha­qi­da bunday deb bo`lmaydi. Nega deganda, u sud tomonidan tegishli jazo tayinlangach, oradan atigi uch oy o`tib, yana yangi jinoyat sodir etmagan, yana sudning qora kursisiga o`tirmagan bo`­lardi.
Qilmishlarining oqibatini o`y­lab ko`­rishni xohlamayotgan bu qizcha uchinchi marta o`tgan yilning may oyida jinoyat­ ishlari bo`yicha Jizzax shahar sudi tomonidan Jinoyat kodeksining yuqorida qayd etilgan moddasi bilan 1 yil 6 oy ozodlikni cheklash, Jinoyat kodeksining 62-moddasi tartibida 1 yil 2 oy 12 kun ozodlikni cheklash jazosiga hukm etilgan, ammo jazoni oxirigacha o`tamagan. Keyin esa, Jinoyat kodeksining 169-moddasi 4-qismi «a» bandi bilan ayblangan va 2019 yilning 13 iyunidan «qa­moqqa olish» tarzidagi ehtiyot chorasi qo`llanilgan.
Kishan bo`lgan tilla zanjirlar
Qisqasi, u jazoni ijro etish muassasasidan ozod etilib, Namangan shahridagi uyi­ga qaytib kelgach, 26 may kuni otasi Ikrom Sobirov, akasi Akbar bilan Navoiy shahriga turmushga chiqqan opasinikiga mehmonga kelishadi. Ertasi ku­ni esa, Maftuna opasi Nasiba bilan bir­ga Navoiy shahar buyum bozoridagi «Adham gold» xususiy korxonasiga qarashli tilla taqinchoqlar do`­koniga kirishadi. Opasi ta­qinchoqlarni ko`zdan kechirayotgan paytda Maftuna do`kon ras­tasi ustida turgan, ichida umumiy qiymati 164 700 000 so`mlik tilla taqinchoqlari bo`lgan qutini sezdirmay o`g`irlab, tash­qariga chiqadi. Ke­yin esa, u o`g`irlangan tilla taqinchoqlarni bozor tash­qari­sida, yo`l yoqasidagi o`tlar orasiga yashiradi-da, yana hech narsa ko`r­magandek, iziga qaytib, do`­konga kiradi. Opasi undan qaer­ga ketib qolding, deb so`raganda, dollarni so`mga almashtirib keldim, deya aldaydi.
Sotuvchi bilan opasi undan do`kondan biror narsani olmadingmi, deb so`rashganda, u yo`q deb javob beradi. Shundan so`ng u opasi bi­lan do`­kondan chiqib, uyga qaytib keladi. Oradan biroz vaqt o`tgach, u hech kimga sezdirmay uy­dan chiqadi-da, tilla ta­qin­choq­larni yashirgan boyagi joyiga keladi. Tilla taqinchoqlarni olgach, opasining uyiga emas, balki Karmanadagi avtoshohbekatdan Toshkent shahriga yo`l oladi. Oradan bir necha kun o`tgach, Namangan shahriga qaytib kelib, o`g`irlangan mollarining bir qismini notanish kishilarga sotadi-da, o`ziga sport kiyimi va «Ayfon» ru­sumli telefon apparati sotib oladi. 
Tilla taqinchoqlarning qolgan qismini esa, amakisining uyidagi gultuvakning ichiga yashirib qo`yadi. Ammo Maftuna sodir etgan qilmishimni hech kim bilmaydi, deya chuchvarani xom sanagan edi.
Oradan ko`p vaqt o`tmay amakisining uyida otasi Ikrom Sobirov, akasi Akbar va qa­rindosh­lari bilan o`tirgan vaqtida ichki ishlar bo`limi xodimlari kelib, uni avvaliga Namangan shahar ichki ishlar idorasiga, keyin esa, Navoiy shahriga olib ketishadi. 
Ustasi farang o`g`ri qizning o`z aybini tan olishdan bosh­qa chorasi qolmaydi. U ichki ishlar xodimlariga bo`l­gan voqeani aytib berib, aybiga iq­ror bo`ladi. Biroq ayyorlikni qarangki, bu makkora qiz shunday payt­da ham, hiy­la ishlatib, muqarrar jazodan qutulib qolishga urinadi. Aniqroq ayt­ganda, u ichki ishlar xodimlarini Na­man­gan shahriga borsa, tilla taqinchoqlarni topib berishini ay­tib ishontiradi. Namangan shahriga kelgach esa, ichki ishlar idorasi xodimlarini aldab, qochib ketadi. Am­mo u tez orada qo`lga olinadi.
Voya­ga etmagan qizning egri yurishdan, guldek umrini xazon, kelajagini barbod qi­lishdan, ota-onasiga isnod keltirishdan qo`rq­masligi har qanday kishini chuqur o`yga toldiradi.
Sababsiz oqibat yo`q…
Maftunaning qilmishlari haqida fikr yuritganda, bu jinoyatning ildizi qaerda, de­gan haqli savol tug`ilishi tabiiy. Odatda, oilada ota, qolaversa, akalar o`z singillarining tarbiyasiga hamisha hushyorlik bilan qarashadi.
Ularning ana shunday e`tibori, o`rni kelganda qattiqqo`lligi bois qizlar to`g`ri yo`l­dan adashmaydi. Ammo Maftuna ne­ga otasi va akasi bo`la turib, jinoyat ko`chasiga bir necha marta qadam qo`ydi? Uni nega o`z vaqtida bu boshi berk ko`chadan, xatarli yo`llardan qaytarishmadi? Nega bu qora qilmishlardan hech kim xulosa chiqarmadi? Yoki ularning o`z­lari ham bu «savdolar»ga she­­rikmi, degan savol ham tug`iladi.
Sud materiallarida Maftunaning otasi I. Sobirov Zangiotadagi jazoni ijro etish muassasasida jazo muddatini o`tayotgan turmush o`rtog`ini ko`rish uchun borgani haqidagi fikrlarni o`qib, kalavaning uchini topgandek bo`ladi, kishi. Xal­qimiz­ning «Qush uyasida ko`r­ganini qiladi» yoki «Onasini ko`rib, qizini ol» degan ma­qollari ay­nan shu oila a`zolariga nisbatan aytilgandek tuyuladi. Onasi ji­noyat­chi bo`lgan qizning farishta bo`lishi dargumon, albatta. 
Ammo uni bu yo`l­dan qaytarishga mas`ul odamlarning o`zi tarbiyaga muhtoj ekan, mas`ul idoralar, mahalla fuqarolar yig`ini qayoqqa qaragan? Bu qiz bir emas, bir necha marta bilib turib, jinoyat qilsa-yu, unga panja orasidan qarashda davom etsak… Sababsiz oqibat yo`qligini unutib qo`ysak?!.
Jinoyat ishlari bo`yicha Navoiy shahar sudi tomonidan Maftunaga jinoyatiga yarasha jazo tayinlandi. Unga nisbatan insonparvarlik, bag`rikeng­lik tamoyillarini qo`l­lash behudaligi, to`r­tinchi marta jinoyat sodir etganini nazarga tutib, o`tgan galgi o`talmay qolgan jazosini qo`shgan holda 5 yil 1 oy muddatga ozodlikdan mahrum qi­lish jazosi tayinlandi.
Ta­yinlangan jazoni tarbiya koloniyasida o`tash belgilab qo`­yildi. Bolasining qilmishi uchun otasi ham tovon to`­laydigan bo`ldi. Hukmda I. Sobirovdan tilla taqinchoqlar do`koni egasiga 88 million 800 ming so`m undirilishi qayd etildi. Farzand tar­biya­siga loqayd qarash, uni butkul o`z holiga tashlab qo`­yish barcha kulfatlarning sababchisi ekani oddiy haqi­qat.
Otaning beparvoligi qi­­zining egri yo`llardan jar yoqasiga kelib qolishiga sabab bo`ldi. Qo`llariga kishan bo`lgan tilla zanjirlar o`n sakkiz yoshli qiz­ga saboq bo`l­dimikan? U eng gullagan yosh­lik chog`ida to`rt marta jinoyat­ sodir etganidan pushaymon va afsus chekarmikin? Buni, albatta, vaqt ko`rsatadi.
Sherzod MAMIROV, jinoyat ishlari bo`yicha Navoiy shahar sudining raisi,
Marusa HOSILOVA, jurnalist