O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25-dekabrdagi PQ-4076-son “O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qaroriga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiyasi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Davlat xavfsizlik xizmati, Ichki ishlar vazirligi va Sog‘liqni saqlash vazirligi qaror qiladi:
 1. O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. Mazkur qaror rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.
 Mazkur Nizom O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25-dekabrdagi PQ-4076-son “O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qaroriga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishni (keyingi o‘rinlarda tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish deb yuritiladi) tashkil etish va amalga oshirish tartibini belgilaydi.
 1. Tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi (keyingi o‘rinlarda Mudofaa vazirligi deb yuritiladi), O‘zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi (keyingi o‘rinlarda Milliy gvardiya deb yuritiladi), O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligida (keyingi o‘rinlarda FVV deb yuritiladi), O‘zbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati Chegara qo‘shinlarida (keyingi o‘rinlarda DXX ChQ deb yuritiladi), O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi (keyingi o‘rinlarda IIV deb yuritiladi) harbiy tuzilmalarida tashkil etiladi va amalga oshiriladi.
 2. Tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun mudofaa ishlari boshqarmalari (keyingi o‘rinlarda MIB deb yuritiladi) va mudofaa ishlari bo‘limlarida (keyingi o‘rinlarda MIBB deb yuritiladi) — tibbiy komissiyalar, Mudofaa vazirligi, DXX ChQ, IIVda harbiy-tibbiy komissiyalar (keyingi o‘rinlarda HTK deb yuritiladi) tashkil etiladi.
 3. DXX ChQda harbiy xizmatni o‘tayotgan muddatli harbiy xizmatchilarini tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishda HTK mazkur Nizomga amal qiladilar. 
 4. IIV harbiy tuzilmalardagi harbiy xizmatchilarini tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishda HTK mazkur Nizomga amal qiladilar.
 5. Tibbiy komissiyalar va HTK o‘z faoliyatini tashkil etishda O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlari va farmonlari, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlari, O‘zbekiston Respublikasi mudofaa vazirining buyruqlari, direktivalari va mazkur Nizom qo‘llaniladi.
 6. Tibbiy komissiyalar va HTK quyidagicha bo‘linadi:
 tashkiliy tuzilishi bo‘yicha — shtatli va shtatdan tashqari;
 huquqlarining davomiyligi bo‘yicha — doimiy va vaqtincha faoliyat yurituvchi;
 tashkil topgan joyi bo‘yicha — garnizon, gospital, harbiy boshqaruv tizimining mahalliy organlari;
 maqsadiga ko‘ra — tibbiy-uchuvchilik, sanatoriy-saralash va muqobil.
 7. Mudofaa vazirligida shtatli HTK — Markaziy harbiy tibbiy komissiya (keyingi o‘rinlarda MHTK deb yuritiladi), O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligida (keyingi o‘rinlarda Sog‘liqni saqlash vazirligi deb yuritiladi) shtatli tibbiy komissiya — Respublika muqobil tibbiy komissiyasi (keyingi o‘rinlarda RMTK deb yuritiladi) hisoblanadi.
 8. RMTK, Qoraqalpog‘iston Respublikasi (viloyat) muqobil tibbiy komissiyasining tuzilish tartibi, komissiya a’zolari tarkibi Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan shakllantiriladi.
 9. MHTK maxsus vazifalarni bajaruvchi harbiy-tibbiy muassasa hisoblanadi hamda bevosita Mudofaa vazirligi Tibbiy ta’minot boshqarmasiga bo‘ysunadi. MHTKga harbiy-tibbiy ekspertiza masalalari bo‘yicha Mudofaa vazirligining barcha tibbiy komissiyalari va HTK bo‘ysunadi.
 MHTK o‘z faoliyatini tashkil etishda harbiy-tibbiy ekspertizaning boshqaruv hujjatlaridan tashqari, Mudofaa vazirligi tasarrufidagi harbiy qism, muassasa, tashkilot va korxonalarning faoliyatini tashkil etish bo‘yicha boshqaruv hujjat talablarini qo‘llaydi.
 MHTK yuklatilgan vazifalarni bajarish vaqtida harbiy-tibbiy ekspertiza manfaatlari maqsadida o‘tkaziladigan choralarni tashkil etish va amalga oshirish uchun Sog‘liqni saqlash vazirligi O‘smir va chaqiriluvchi yoshlarga tibbiy yordamni tashkil etish markazi, DXX, IIV markaziy harbiy-tibbiy komissiyalari, RMTK, shuningdek boshqa tashkilotlar bilan birgalikda tadbirlarni o‘tkazadi.
 10. MHTK tashkiliy tuzilishi O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vaziri tomonidan tasdiqlanadigan shtatga muvofiq belgilanadi.
 MHTKda o‘zining nomlanishiga ega bo‘lgan muhrlar, shtamplar va blanklar, shuningdek o‘zining faoliyatini olib borishi uchun boshqa rekvizitlar mavjud. 
 11. MHTK boshlig‘i bevosita Mudofaa vazirligi Tibbiy ta’minot boshqarmasi boshlig‘iga bo‘ysunadi. MHTK boshlig‘i MHTK raisi lavozimiga yuklatilgan majburiyatlarini bajarishda, harbiy-tibbiy ekspertizani tashkil etish va o‘tkazish bo‘yicha boshqaruv hujjatlaridan foydalanadi. 
 12. MHTK alohida bir mutaxassislik (terapiya, jarrohlik, nevrologiya, psixiatriya, otolaringologiya, oftalmologiya, dermatovenerologiya va boshqalar) bo‘yicha klinik tayyorgarlikni o‘tagan, harbiy qism va harbiy-tibbiy muassasalar bo‘yicha ish tajribasiga ega bo‘lgan malakali shifokorlar bilan butlanadi. 
 MHTK boshlig‘i (raisi) ekspert hujjatlarni ko‘rib chiqish va komissiya yig‘ilishida qatnashish uchun shtatdagi komissiya a’zolaridan tashqari komissiyaning boshqa shifokor-mutaxassislarini komissiya a’zosi sifatida jalb qilish huquqiga ega. Zarurat tug‘ilganda, Mudofaa vazirligi Tibbiy ta’minot boshqarmasi boshlig‘ining ruxsati bilan komissiya yig‘ilishida komissiya a’zosi sifatida Mudofaa vazirligining bosh tibbiy mutaxassislari ishtirok etishi mumkin. 
 13. MHTK quyidagi huquqlarga ega:
 O‘zbekiston Respublikasida harbiy-tibbiy ekspertiza o‘tkazish reglamentini belgilaydigan qonunchilik hujjatlariga muvofiq Mudofaa vazirligi tibbiy komissiyalari va HTKning xulosalarining asosli ekanligini ko‘rib chiqish, tasdiqlash va tasdiqlamaslik, asoslash, bekor qilish yoki xulosani o‘zgartirish, xulosa qabul qilish; 
 fuqarolarni harbiy xizmatga, harbiy-hisob mutaxassislik bo‘yicha xizmatga (o‘qishga) yaroqliligi to‘g‘risidagi o‘zining hamda Mudofaa vazirligi HTK va tibbiy komissiyalarining xulosalarini ko‘rib chiqishga; 
 harbiy xizmatni (harbiy yig‘inni) o‘tagan va o‘tayotgan fuqarolarning kasallik, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlarini, shu jumladan o‘limga olib kelgan kasallik, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlarni harbiy xizmat (harbiy yig‘in) o‘tash bilan sababiy bog‘liqligi bo‘yicha xulosa qabul qilishga, HTK va tibbiy komissiyalar xulosalarini, zarurat tug‘ilganda o‘zining xulosasini qayta ko‘rib chiqishga;
 Mudofaa vazirligining barcha tibbiy komissiyalari va HTK faoliyatini nazorat qilishga;
 harbiy-tibbiy muassasalar, harbiy qism va harbiy-ta’lim muassasalarda (keyingi o‘rinlarda HTM deb yuritiladi) profilaktika, davolash-diagnostika ishlari va harbiy-tibbiy ekspertiza holatini, shu jumladan Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVV harbiy qism harbiy xizmatchilari tibbiy tekshiruv va davolanishdan o‘tayotgan davlat sog‘liqni saqlash tizimi davolash-profilaktika muassasalarini tekshirish;
 davlat sog‘liqni saqlash tizimi davolash-profilaktika muassasalarida o‘smir va chaqiriluvchi yoshlar orasida davolash-sog‘lomlashtirish ishlarini tashkil etilishini nazorat qilish hamda uning natijalarini monitoring qilish;
 Mudofaa vazirligining barcha tibbiy komissiyalari va HTKga harbiy-tibbiy ekspertiza masalalari bo‘yicha ko‘rsatma hamda tushunchalar berish;
 harbiy qism komandirlari (muassasa boshliqlari) yoki RMTK tomonidan yo‘llangan fuqarolarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish, zarurat bo‘lganda ularni Mudofaa vazirligi harbiy-tibbiy muassasalari yoki HTKga tibbiy tekshiruvlarni o‘tkazish uchun (shu jumladan statsionar ravishda) yo‘llash;
 ekspert xulosa qabul qilish uchun zarurat bo‘lganda shaxsiy va nafaqa jildni, tibbiy hujjatlarni, xizmat tekshiruvi, tergovgacha bo‘lgan tekshiruv, jinoiy ish materiallarini (bir oydan oshmagan muddatda qaytarish sharti bilan), shu jumladan tavsifnomalar, arxiv ma’lumotlar, buyruqdan ko‘chirmalar, dalolatnomalar, bayonnomalar va boshqa hujjatlarni talab qilib olishga;
 zarurat bo‘lganda, fuqarolar tibbiy tekshiruvlarining natijalarini baholash, tahlil qilish, jamlash uchun tibbiy komissiyalar va HTKdan, harbiy-tibbiy, davolash-profilaktika muassasalaridan (ularni shakl va xususiyligidan qat’iy nazar), harbiy qism, HTMdan qo‘shimcha ma’lumotlarni, aniqlik kirituvchi va to‘ldiruvchi hisobotlarni talab qilishga;
 harbiy-tibbiy muassasalar va HTMda tashkil qilingan HTKda harbiy-tibbiy ekspertiza o‘tkazish uchun komissiya a’zosi sifatida ruxsat berilgan Mudofaa vazirligi harbiy-tibbiy muassasalari vrach-mutaxassislar tarkibini aniqlash, zarurat bo‘lganda ularni o‘zgartirishga;
 harbiy-tibbiy ekspertiza masalalarini hal qilish uchun Mudofaa vazirligi tibbiyot bosh mutaxassislari va harbiy-tibbiy muassasalarning shifokor-mutaxassislarini jalb qilishga; 
 Mudofaa vazirligi Tibbiy ta’minot boshqarmasi boshlig‘iga harbiy-tibbiy ekspertiza masalalari bo‘yicha ma’ruza qilishga.
 14. MHTK zimmasiga quyidagi majburiyatlar yuklanadi:
 Mudofaa vazirligida harbiy-tibbiy ekspertizani tashkil etish, Mudofaa vazirligi HTK hamda tibbiy komissiyalarga rahbarlik qilish;
 Mudofaa vazirligi tibbiy komissiyalari va HTK faoliyatini nazorat qilish, hamda ularga uslubiy va amaliy yordam ko‘rsatish;
 harbiy-tibbiy ekspertiza masalalari bo‘yicha Mudofaa vazirligi tibbiy komissiyalari va HTKga tushuntirish ishlarini olib borish;
 O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarini (keyingi o‘rinlarda Qurolli Kuchlar deb yuritiladi) butlash uchun kelgan yangi chaqirilgan muddatli harbiy xizmatchilarning salomatligi va jismoniy rivojlanish holatini inobatga olgan holda, Qurolli Kuchlar turlari, qo‘shin shakllari va harbiy-hisob mutaxassisligi bo‘yicha to‘g‘ri taqsimlash, alohida harbiy-hisob mutaxassisligi bo‘yicha tibbiy tanlov nomzodlarni o‘qitish maqsadida o‘rganish, tibbiy tekshiruv va tibbiy ko‘riklardan o‘tkazish tadbirlarini nazorat qilish ushbu ishlarda uslubiy hamda amaliy yordam ko‘rsatish;
 harbiy-tibbiy muassasalar, harbiy qism, HTMda profilaktik, davolash-diagnostika ishlarini, tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishni tashkil etish va holatini nazorat qilish;
 chaqiriluvchilar, harbiy xizmatchilarga davolash-profilaktika muassasalarida o‘tkazilgan tibbiy tekshiruv va davolanishlarining to‘laqonligi va sifatini, shuningdek chaqiriluvchilar orasida o‘tkazilgan davolash-sog‘lomlashtirish tadbirlarining sifatini nazorat qilish;
 harbiy-tibbiy ekspertiza masalalari bo‘yicha harbiy-tibbiy muassasalar, harbiy qism va HTM shifokorlari tarkibining tahsil olishida uslubiy hamda amaliy yordam ko‘rsatish;
 o‘quv, maxsus yoki nazorat yig‘inlariga chaqirilgan, shuningdek sog‘ligi uchun xavfli va o‘ta og‘ir sharoit bilan bog‘liq bo‘lgan mutaxassisligi bo‘yicha ishlayotgan, tayinlanayotgan (kirayotgan) fuqarolarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishni tashkil etishni nazorat qilish, bu ishda ularga uslubiy hamda amaliy yordam ko‘rsatish;
 O‘zbekiston Respublikasida harbiy-tibbiy ekspertiza o‘tkazish reglamentini belgilaydigan qonunchilik hujjatlariga muvofiq, Mudofaa vazirligi tibbiy komissiyalari va HTK xulosalarining asosliligini ko‘rib chiqish;
 o‘zining xulosasini, Mudofaa vazirligi tibbiy komissiyalari va HTKning xulosalarini nazorat tartibida murojaat bo‘lganda hamda boshqa zaruriy holatlarda qayta ko‘rib chiqish;
 O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari safidan salomatligiga ko‘ra muqaddam bo‘shatilgan fuqarolar, davlat sog‘liqni saqlash tizimi davolash-profilaktika muassasalarida tibbiy tekshiruvlardan o‘tkazish natijasida muqaddam chiqarilgan xulosalar qayta ko‘rib chiqilganda yoki sog‘lom deb topilganda ularni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish; 
 O‘zbekiston Respublikasidan tashqariga chiqayotgan fuqarolarni nazorat tariqasida va boshqa asos bo‘lgan hollarda tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish;
 Mudofaa vazirligi tibbiyot bosh mutaxassislari va harbiy-tibbiy muassasalarining boshqa shifokor-mutaxassislari bilan birgalikda harbiy mehnatning zararli va noqulay omillarini harbiy xizmatchilarning sog‘ligi holatiga ta’sirini tahlil qilish, ularni davolanish va tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish natijalarini baholash;
 harbiy xizmatchilarning Qurolli Kuchlar safidan salomatligiga ko‘ra, harbiy xizmatda bo‘lishi chegara yoshiga yetmasdan bo‘shatilishining oldini olish va ularni harbiy mutaxassislik bo‘yicha noloyiq deb topilishiga yo‘l qo‘ymaslik maqsadida profilaktika, davolash-diagnostika ishlarini va harbiy-tibbiy ekspertizani yaxshilash bo‘yicha birgalikda takliflar ishlab chiqish;
 harbiy-tibbiy ekspertizaning ijobiy tajribalarini o‘rganib chiqish va umumlashtirish, uning ilg‘or bo‘lgan shakl hamda uslublarini Mudofaa vazirligi tibbiy komissiyalari va HTKning amaliyotiga tatbiq qilish; 
 Mudofaa vazirligi tibbiy komissiyalari va HTKda harbiy-tibbiy ekspertiza masalalari bo‘yicha ilmiy tadqiqotni tashkil etish hamda mazkur ishlar bo‘yicha rahbarlik qilish;
 harbiy-tibbiy ekspertizaga jalb qilinayotgan shifokor-mutaxassislar, o‘rta bo‘g‘im tibbiy xodimlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirishni tashkil etish;
 harbiy-tibbiy ekspertiza bo‘yicha qonunchilik hujjatlariga, o‘quv va uslubiy qo‘llanmalariga aniqlik, qo‘shimcha va o‘zgartirishlar kiritish bo‘yicha takliflar ishlab chiqib, Mudofaa vazirligi Tibbiy ta’minot boshqarmasi boshlig‘iga taqdim etish;
 Mudofaa vazirligi qo‘shinlarida harbiy-tibbiy ekspertizaning holati va natijalari bo‘yicha belgilangan shaklda Mudofaa vazirligi Tibbiy ta’minot boshqarmasi boshlig‘iga, zarurat bo‘lganda yuqori qo‘mondonlikka, ma’lumotnoma taqdim etish. 
 15. MHTK Mudofaa vazirligi, Sog‘liqni saqlash vazirligi tibbiyot bosh mutaxassislari, Mudofaa vazirligi harbiy-tibbiy muassasalari va Sog‘liqni saqlash vazirligi davolash-profilaktika muassasalarining shifokor-mutaxassislari bilan birga quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha standartlarni ishlab chiqishda ishtirok etadi:
 chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, safarbarlik chaqiruv rezerviga xizmatga qabul qilinayotgan, shartnoma bo‘yicha harbiy xizmatga, HTMga kirayotgan fuqarolarni, shuningdek harbiy xizmatchilar va harbiy xizmatga majburlarning sog‘ligiga nisbatan qo‘yiladigan talablarni;
 chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, safarbarlik chaqiruv rezerviga xizmatga qabul qilinayotgan, shartnoma bo‘yicha harbiy xizmatga, HTMga kirayotgan fuqarolarni, shuningdek harbiy xizmatchilar va harbiy xizmatga majburlarning tibbiy tekshiruv va tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uslublarini;
 muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, shartnoma bo‘yicha harbiy xizmatga, HTMga kirayotgan fuqarolarni, harbiy xizmatchilar va harbiy xizmatga majburlarning sog‘ligi hamda jismoniy rivojlanish holatiga muvofiq, Qurolli Kuchlar turlariga, qo‘shin shakllariga va harbiy-hisob mutaxassisligi bo‘yicha xizmatga belgilash va taqsimlash maqsadga muvofiqligiga ko‘rsatmalarni;
 O‘zbekiston Respublikasidan tashqarida va sharoiti og‘ir iqlimli hududlarda harbiy xizmatchilarning harbiy xizmatni o‘tashiga, ularning oila a’zolarini yashashiga qarshi tibbiy ko‘rsatmalarni;
 harbiy mehnatning sog‘lik uchun xavfli va o‘ta og‘ir sharoit bilan bog‘liq mutaxassisligi bo‘yicha ishga tayinlanayotgan (kirayotgan) yoki ishlayotgan fuqarolar uchun qarshi tibbiy ko‘rsatmalarni.
 16. MHTK Sog‘liqni saqlash vazirligi O‘smir va chaqiriluvchi yoshlarga tibbiy yordamni tashkil markazi bilan birgalikda quyidagilarni amalga oshiradi:
 o‘smir va chaqiriluvchi yoshlarni Qurolli Kuchlar safida harbiy xizmatga tayyorlashning tibbiy ta’minoti ustidan nazorat, fuqarolarni chaqiruv uchastkalarida qayd etishda, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirish, safarbarlik chaqiruv rezerviga xizmatga qabul qilishda, shartnoma bo‘yicha harbiy xizmat va HTMga kirishda tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilishni nazorat qilishni;
 MIB, MIBB va Sog‘liqni saqlash vazirligining hududiy organlariga harbiy-tibbiy ekspertizani tashkil etishda amaliy hamda uslubiy yordam ko‘rsatishni;
 munozarali holatlar yoki chaqiruv komissiyalarining xulosasidan norozi bo‘lgan fuqarolar murojaat qilganda, Mudofaa vazirligi tibbiy komissiyalari va HTKning xulosalarini qayta ko‘rib chiqishni;
 fuqarolarni chaqiruv uchastkalarida qayd etish, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirish, safarbarlik chaqiruv rezerviga xizmatga qabul qilishda, shartnoma bo‘yicha harbiy xizmat va HTMga kirishda tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish natijalarini umumlashtirish va tahlil qilish, tahlil natijalari bo‘yicha yuqorida ko‘rsatib o‘tilgan harbiy-tibbiy ekspertiza o‘tkazish sifatini yaxshilash uchun amaliy choralarni ishlab chiqishni; 
 Mudofaa vazirligi tibbiy komissiyalari va HTKda harbiy-tibbiy ekspertiza samaradorligini oshirish maqsadida, fuqarolarni chaqiruv uchastkalarida qayd etish, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirish, safarbarlik chaqiruv rezerviga xizmatga qabul qilish, shartnoma bo‘yicha harbiy xizmat va HTMga kirishda tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishga jalb qilingan shifokor-mutaxassislar bilan birgalikda ilmiy-amaliy, yo‘l-yo‘riq beruvchi uslubiy mashg‘ulotlarni va boshqa tadbirlarni o‘tkazadi.
 17. Shtatdan tashqari tibbiy komissiyalar va HTK tashkil etilgan muassasa tarkibida o‘z faoliyatini yuritadi. Shtatdan tashqari doimiy faoliyat yurituvchi tibbiy komissiyalar va HTKga quyidagilar kiradi:
 gospital HTK;
 garnizon HTK;
 Mudofaa vazirligi Markaziy harbiy klinik gospitali (keyingi o‘rinlarda MHKG deb yuritiladi) huzuridagi gospital tibbiy-uchuvchilik komissiyasi (keyingi o‘rinlarda TUK deb yuritiladi);
 Havo hujumidan mudofaa qo‘shinlari va harbiy havo kuchlarining (keyingi o‘rinlarda HHMQ va HHK) aviatsiya tibbiyot markazi huzuridagi TUK;
 MIB huzuridagi tibbiy komissiya;
 sanatoriy-saralash komissiyasi.
 Shtatdan tashqari vaqtincha faoliyat yurituvchi tibbiy komissiyalar va HTKga quyidagilar kiradi:
 Mudofaa vazirligi va Milliy gvardiya HTM huzuridagi HTK;
 uchuvchilar tarkibini tayyorlash bo‘yicha HTM huzuridagi TUK;
 MIBB huzuridagi tibbiy komissiya;
 Qoraqalpog‘iston Respublikasi (viloyat) muqobil tibbiy komissiyasi.
 18. Shtatdan tashqari tashkil etilayotgan harbiy-tibbiy komissiyalar Mudofaa vazirligi tasarrufidagi birlashma, garnizon va harbiy tibbiy muassasalar ro‘yxati Mudofaa vazirligi Tibbiy ta’minot boshqarmasi tomonidan bir yilga belgilanadi.
 Mudofaa vazirligi birlashmalari, garnizonlari va harbiy-tibbiy muassasalarining tashkiliy-shtat tuzilmasiga o‘zgartirishlar kiritilsa, yuqorida bayon etilgan ro‘yxatga tegishli o‘zgartirishlar kiritiladi. 
 19. MHTK boshlig‘ining taqdimnomasiga muvofiq, Mudofaa vazirligi Tibbiy ta’minot boshqarmasi tomonidan garnizonlar va harbiy-tibbiy muassasalar huzuridagi shtatdan tashqari garnizon, gospital HTK, TUK, sanatoriy-saralash komissiyalarining raislari va ularning o‘rinbosarlari shaxsiy tarkibi bir yilga belgilanadi.
 Shtatdan tashqari HTK a’zolari va kotibalarining shaxsiy tarkibini MHTK tomonidan bir yilga belgilanadi. Tibbiy komissiya va HTK tarkibida komissiya raisi bilan shifokor-mutaxassislarning soni toq bo‘lishi lozim. 
 HHMQ va HHK tibbiy ta’minot xizmati boshlig‘ining taqdimnomasiga muvofiq, O‘zbekiston Respublikasi mudofaa vazirining o‘rinbosari HHMQ va HHK qo‘mondoni tomonidan HHMQ va HHK aviatsiya tibbiyot markazi huzuridagi TUKning shaxsiy tarkibi bir yilga tasdiqlanadi.
 Komissiyalar tarkibiga kirgan harbiy xizmatchilar va Qurolli Kuchlar xizmatchilarining xizmat joyi o‘zgarganda yoki Qurolli Kuchlar safidan bo‘shatilgan hollarda, tegishli mutasaddi shaxslar tomonidan ushbu komissiya tarkibiga o‘zgartirishlar kiritiladi.
 20. Gospital HTK harbiy gospitalda (harbiy lazaretda) tashkil etiladi. Harbiy gospital (harbiy lazaret) boshlig‘ining buyrug‘i bilan komissiya raisi, komissiya a’zolari va kotibadan iborat bo‘lgan HTKning shaxsiy tarkibi tasdiqlanadi. 
 MHKG huzurida klinik ixtisosligiga ko‘ra bir necha HTK tashkil etiladi: jarrohlik, terapiya, ruhiy va asab kasalliklar, yuqumli kasalliklar bo‘yicha, shuningdek gospital TUK tashkil etiladi.
 21. Garnizon HTK, mazkur garnizon hududida joylashgan harbiy-tibbiy muassasa huzurida garnizon boshlig‘ining buyrug‘i bilan tashkil etiladi. Garnizon boshlig‘ining mazkur buyrug‘i bilan komissiya raisi, komissiya a’zolari va kotibadan iborat bo‘lgan HTKning shaxsiy tarkibi tasdiqlanadi (Mudofaa vazirligi Markaziy poliklinikasi huzuridagi HTK bundan mustasno). 
 Poliklinika boshlig‘ining buyrug‘i bilan Mudofaa vazirligi Markaziy poliklinikasi huzuridagi HTK shaxsiy tarkibi tasdiqlanadi.
 22. Garnizon (harbiy-tibbiy muassasa huzurida) sanatoriy-saralash komissiyasi kalendar yili muddatiga, garnizon tibbiy ta’minot xizmati taqdimnomasiga muvofiq hamda Mudofaa vazirligi Tibbiy ta’minot boshqarmasi va MHTK bilan kelishilgan holda garnizon (harbiy-tibbiy muassasa) boshlig‘ining buyrug‘i bilan tashkil etiladi.
 MHKG va Markaziy poliklinika huzuridagi sanatoriy-saralash komissiyalarining shaxsiy tarkibi yuqori matndagi harbiy-tibbiy muassasalar boshliqlari tomonidan tasdiqlanadi.
 23. Mudofaa vazirligi Tibbiy ta’minot boshqarmasining taqdimnomasiga muvofiq HTM huzuridagi HTK (TUK) raislari va ularning o‘rinbosarlari O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirining buyrug‘i bilan tasdiqlanadi. HTM huzuridagi HTK (TUK) raislari etib odatda, MHTK shtatli a’zolari, ularning o‘rinbosarlari sifatida esa tegishli HTM tibbiy ta’minot boshliqlari tayinlanadi.
 Qolgan komissiya a’zolari Mudofaa vazirligi Tibbiy ta’minot boshqarmasi boshlig‘ining buyrug‘i bilan tasdiqlanadi. Komissiya a’zolari sifatida Mudofaa vazirligi harbiy-tibbiy muassasalarining shifokor mutaxassislari jalb etiladi.
 Milliy gvardiya HTM huzuridagi HTK tarkibi Milliy gvardiya qo‘mondoni tomonidan tasdiqlanadi.
 24. HTK quyidagi huquqlarga ega:
 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25-dekabrdagi PQ-4076-sonli qarori bilan tasdiqlangan “O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish to‘g‘risida”gi nizom va O‘zbekiston Respublikasida harbiy-tibbiy ekspertiza o‘tkazish reglamentini belgilaydigan boshqa qonunchilik hujjatlariga muvofiq xulosalarni qabul qilish; 
 harbiy-tibbiy ekspertiza manfaatlari maqsadida mazkur harbiy-tibbiy muassasaga biriktirilgan harbiy qismlarda (muassasalarda) profilaktika va davolash-diagnostika ishlarini, shuningdek davlat sog‘liqni saqlash tizimi tasarrufidagi davolash-profilaktika muassasalarida Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVV harbiy xizmatchilarining diagnostika va davolash-sog‘lomlashtirish ishlarini tashkil etishni nazorat qilish. 
 25. HTK zimmasiga quyidagi majburiyatlar yuklatiladi:
 Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVV harbiy xizmatchilarini, shartnoma bo‘yicha harbiy xizmatchilarning oila a’zolari, chaqiriluvchilar, HTMga kirayotgan nomzodlar, harbiy xizmatga majburlar, Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVV ishchi va xizmatchilarini tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish;
 harbiy-tibbiy muassasaga yotqizish o‘z vaqtida va asosliligini, tibbiy tekshiruv va davolashning to‘laqonligini hamda sifatini, yuqorida ko‘rsatib o‘tilgan shaxslarni o‘z vaqtida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishga yuborilishi, davolanishga (tekshiruvga) muhtojlarni muddatidan oldin asossiz chiqarilishini ogohlantirish yoki ularni davolash (tekshiruv) kunidan ko‘p muddat davomida asossiz ushlab turilishini nazorat qilish; 
 harbiy-tibbiy ekspertiza manfaatlari maqsadida, garnizon (harbiy-tibbiy muassasaning javobgarlik) hududida joylashgan harbiy qismlar (muassasalar) shaxsiy tarkibining tibbiy ta’minotini tashkil etish va uning holatini nazorat qilish, shuningdek ularning sog‘ligi va jismoniy rivojlanish holatiga ko‘ra qo‘shin shakllari va harbiy-hisob mutaxassisligi bo‘yicha taqsimlanishini nazorat qilish; 
 harbiy-tibbiy ekspertiza manfaatlari maqsadida, garnizon (harbiy-tibbiy muassasaning javobgarlik) hududida joylashgan harbiy qismlarda (muassasalarda) profilaktika va davolash-diagnostika ishlarini tashkil etish, shuningdek HTKning muqaddam chiqargan xulosalarining ijro etilishini nazorat qilish;
 tibbiy va ekspert hujjatlarni sifatli rasmiylashtirishni nazorat qilish;
 harbiy xizmatchilarning davolash yakunlarini o‘rganib chiqish, biriktirilgan harbiy qismlar (muassasalar) harbiy xizmatchilarning umumiy kasallanish soni, yotqizilishi, harbiy xizmatdan bo‘shatilishi bo‘yicha takliflar ishlab chiqish va garnizon (harbiy-tibbiy muassasa) boshlig‘iga taqdim qilish;
 komissiya ishi natijalarini umumlashtirish, tahlil qilish, MHTKga o‘z vaqtida HTKning faoliyati natijalarining hisobot davri va yil yakuni bo‘yicha xabarnoma berish;
 garnizon (harbiy-tibbiy muassasa) shifokor-mutaxassislari, o‘rta bo‘g‘in tibbiyot xodimlarini harbiy-tibbiy ekspertiza masalalari bo‘yicha garnizonning (harbiy-tibbiy muassasaning) qo‘mondonlik va maxsus tayyorgarlik mashg‘ulotlari tizimida tayyorlash.
 26. MIB va MIBB huzuridagi tibbiy komissiyalarning tuzilish tartibi, komissiya a’zolari tarkibi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 6-martdagi PQ-4630-son qarori bilan tasdiqlangan Fuqarolarni muddatli harbiy va muqobil xizmatlarga chaqirish, safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga olish bo‘yicha komissiyalar faoliyatini tashkil etish tartibi to‘g‘risida nizom asosida belgilanadi.
 27. Tibbiy komissiya quyidagi huquqlarga ega:
 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25-dekabrdagi PQ-4076-son qarori bilan tasdiqlangan “O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish to‘g‘risida”gi nizomiga muvofiq xulosalarni qabul qilish; 
 quyi turgan tibbiy komissiyalarning faoliyatini tekshirish va ularning xulosalarini qayta ko‘rib chiqish, MHTKda ko‘rib chiqiladigan va tasdiqlanadigan xulosalar bundan mustasno;
 harbiy-tibbiy ekspertiza manfaatlari maqsadida o‘smir va chaqiriluvchilar davolanadigan davlat sog‘liqni saqlash tizimi davolash-profilaktika muassasalarida profilaktik va davolash-diagnostika ishlarini tashkil etilishi va holati, shuningdek hududiy ko‘p tarmoqli bolalar tibbiy markazlari va tuman (shahar) tibbiyot birlashmalaridagi O‘smir va chaqiriluvchi yoshlarga tibbiy yordamni tashkil bo‘linmalarining (keyingi o‘rinlarda o‘smirlar bo‘linmalari deb yuritiladi) faoliyatini tekshirish.
 28. Tibbiy komissiya zimmasiga quyidagi majburiyatlar yuklatiladi:
 fuqarolarni chaqiruv uchastkalarida qayd etish vaqtida chaqiriluvchilarni harbiy xizmatga majburlar, MIB huzuridagi chaqiriluvchilarni harbiy-texnik mutaxassislik bo‘yicha tayyorlash markazlari, HTM, “Temurbeklar maktablari”ga kirayotgan nomzodlar, lozim bo‘lganda boshqa toifadagi fuqarolarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish;
 quyi turgan tibbiy komissiyalar faoliyatining tashkil etilishi va ahvolini nazorat qilish;
 harbiy-tibbiy ekspertiza manfaatlari maqsadida, o‘smir va chaqiriluvchilar davolanadigan davlat sog‘liqni saqlash tizimining davolash-profilaktika muassasalarida profilaktika va davolash-diagnostika ishlarini tashkil etish va holatini, shuningdek hududiy ko‘p tarmoqli bolalar tibbiy markazlari va tuman (shahar) tibbiyot birlashmalaridagi o‘smirlar bo‘linmalarining faoliyatini tekshirish; 
 tibbiy komissiya faoliyatining natijalarini umumlashtirish va tahlil qilish;
 Sog‘liqni saqlash vazirligi O‘smir va chaqiriluvchi yoshlarga tibbiy yordamni tashkil markaziga va MHTKga bajarilgan ishlar natijasi bo‘yicha, shuningdek o‘smir va chaqiriluvchilar davolanadigan davlat sog‘liqni saqlash tizimining davolash-profilaktika muassasalarida profilaktika va davolash-diagnostika ishlarini tashkil etishda aniqlangan kamchiliklar va ushbu kamchiliklarni bartaraf qilish rejasi, shu jumladan hududiy ko‘p tarmoqli bolalar tibbiy markazlari va tuman (shahar) tibbiyot birlashmalaridagi o‘smirlar bo‘linmalarining faoliyati natijalari to‘g‘risida ma’lumotlar taqdim qilish. 
 29. Ish yuritish, yozma muloqot, moddiy-texnik ta’minotni amalga oshirish huzurida shtatdan tashqari tibbiy komissiya yoki HTK tashkil etilgan muassasa zimmasiga yuklatiladi.
 30. Fuqarolarga tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishdan avval, mazkur Nizomning 1-ilovasida keltirilgan majburiy tahliliy va tibbiy uskunalar yordamida o‘tkaziladigan tekshiruvlar ro‘yxatiga muvofiq majburiy diagnostik tadqiqotlar, zaruriyat tug‘ilganda tibbiy ko‘rsatmalarga ko‘ra boshqa tekshiruvlar o‘tkaziladi.
 31. Tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish kunduzgi yorug‘likda maxsus ajratilgan yorug‘, issiq va keng xonalarda o‘tkaziladi. Kunduzgi yorug‘lik yetarli bo‘lmagan sharoitlarda sun’iy yorug‘lik shifokorlarning ishlashi uchun yetarli bo‘lishi lozim. Har bir shifokorga alohida xona ajratiladi. 
 Shifokor-mutaxassislarning xonalari tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun mazkur Nizomning 2-ilovasida keltirilgan tibbiy komissiyalar va HTK shifokor-mutaxassislarning xonalarini jihozlash uchun bo‘lgan dori vositalari va tibbiy uskunalar ro‘yxatiga muvofiq lozim bo‘lgan dori vositalari hamda tibbiy uskunalar bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim.
 32. Tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxslarning sog‘ligi, salomatligiga oid shikoyati bor yoki yo‘qligidan qat’iy nazar, so‘rov asosida har tomonlama obyektiv tekshiruvlar yordamida aniqlanadi. 
 Tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxslar tomonidan ularning salomatligi to‘g‘risidagi ma’lumotlar aks ettirilgan, shuningdek dispanser kuzatuviga oid turli tibbiy hujjatlarning taqdim etilishi, ularni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilishidan ozod qilinmaydi. 
 Tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxsning tibbiy hujjatlari, tavsifnomalari o‘rganilib, shaxsiy yig‘ma jildi va boshqa hujjatlari bilan tanishib chiqqach, qanday shikoyatlari borligini so‘rab bilib, anamnezi yig‘ilgandan keyin, shifokor-mutaxassislar tomonidan tibbiy tekshiruv o‘tkaziladi. 
 33. Tibbiy komissiya yoki HTK tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish jarayonida mazkur Nizomning 3-ilovasida keltirilgan tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish bo‘yicha ko‘rsatmalar asosida fuqaroni ko‘rikdan o‘tayotgan davrdagi sog‘ligi va jismoniy rivojlanish holatini o‘rganib, unga baho beradi. Ayollar shifokor-ginekolog tomonidan tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilishi shart. 
 Harbiy tibbiy ekspertizaning shifokor-mutaxassislari ommaviy tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish vaqtida qisqa vaqt sarflagan holda tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxsning sog‘ligi to‘g‘risida to‘liq tasavvur hosil qilish imkonini beruvchi maxsus (harbiy) tekshiruv usulidan foydalaniladi. Shu maqsadda, a’zo va tizimlarning tekshiruvi aniq belgilangan tartib hamda shunday ketma-ketlikda o‘tkaziladi-ki, bunda uni o‘tkazishga kam vaqt sarf qilinadi va tekshiruvlarning biror-bir usuli boshqalarining o‘tkazilishini qiyinlashtirmaydi. 
 34. Tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxslarni tekshiruv jarayonida muhimi, faqatgina jismoniy jihatdan nuqson topish yoki kasallik, shikastlanish (yaradorlik, jarohat) asorati xususiyatlarini aniqlash emas, balki kasallangan a’zo faoliyatiga oid buzilish hamda kompensatsiya darajasi va umuman organizmning faoliyatga oid moslashuvchanligini aniqlash lozim, chunki ushbu omil tegishli ekspert xulosasini chiqarishga asos bo‘ladi. 
 35. Me’yordan farq qiluvchi ko‘rsatkichlar mavjud bo‘lgan barcha holatlarda, tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxs aniqlangan o‘zgarishlardan kelib chiqqan holda, mukammal tekshiruvdan o‘tkazilishi va tegishli shifokor — mutaxassislar tomonidan tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilishi lozim. Agar ambulatoriya sharoitdagi tekshiruvlardan so‘ng ham tashxis noaniqligicha qolsa yoki shubha tug‘dirayotgan bo‘lsa, tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxs statsionar sharoitdagi tekshiruvlarga yuboriladi. 
 36. Avval tibbiy komissiyalar yoki HTK tomonidan mazkur Nizomning 4-ilovasida keltirilgan kasalliklar, jismoniy nuqsonlar jadvali va ayrim moddalarga beriladigan sharhlar (keyingi o‘rinlarda kasalliklar jadvali deb yuritiladi) 8-, 9-, 14-, 15-, 16-, 17-, 18-, 20-, 21-, 68-, 69-, 82-moddalari (moddalarning bandlari) bo‘yicha F yoki E yaroqlilik toifalari tayinlangan shaxslar takroriy tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilmaydi. 
 37. Rezerv yoki zaxirada turgan ofitserlarni rezerv toifasi, harbiy — hisob mutaxassisligi va rejalashtirilgan lavozimga ko‘ra tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishning davriyligi Mudofaa vazirligi tomonidan belgilanadi. 
 Qurolli Kuchlar safining birinchi toifa rezervi hisobida turgan, jangovar bo‘linmalar va jangovar ta’minot harbiy bo‘linmalariga rejalashtirilgan rezervdagi yoki zaxiradagi ofitserlarni navbatdagi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish oralig‘i 5 yildan oshmasligi lozim.
 Qurolli Kuchlar safining ikkinchi toifa rezervi hisobida turgan, texnik va front orti ta’minoti harbiy bo‘linmalarga rejalashtirilgan rezervdagi yoki zaxiradagi ofitserlarni navbatdagi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish oralig‘i 7 yildan oshmasligi lozim.
 38. Fuqaroni harbiy xizmatga, harbiy — hisob mutaxassislik bo‘yicha xizmatga (tahsil olishga) yaroqliligi tibbiy komissiya va HTK tomonidan fuqarolarning sog‘ligi holatiga nisbatan qo‘yiladigan talablarga muvofiq aniqlanadi.
 Fuqarolarning sog‘ligi holatiga nisbatan qo‘yiladigan talablar — fuqarolar sog‘ligi va jismoniy rivojlanishini tavsiflovchi tibbiy ko‘rsatkichlar bo‘lib, ularga muvofiq fuqarolarni harbiy xizmatga, harbiy mutaxassislik bo‘yicha xizmatga (tahsil olishga) yaroqlilik toifalari aniqlanadi.
 39. Kasalliklar jadvali bilan fuqarolar sog‘ligining holatiga nisbatan qo‘yiladigan asosiy talablar belgilanadi. Mazkur Nizomning 5-ilovasida keltirilgan fuqarolar sog‘ligi va jismoniy rivojlanishining holatiga nisbatan qo‘yiladigan qo‘shimcha talablar ro‘yxati (keyingi o‘rinlarda qo‘shimcha talablar ro‘yxati deb yuritiladi) hamda mazkur Nizomning 6-ilovasida keltirilgan me’yorda va oziqlanish buzilishlaridagi fuqarolarning bo‘yi va tana vazni nisbatining jadvaliga (keyingi o‘rinlarda bo‘y va tana vazni nisbatining jadvali deb yuritiladi) muvofiq, kasalliklar jadvalida qayd etilmagan fuqarolar sog‘ligining holatiga nisbatan qo‘yiladigan qo‘shimcha talablar belgilanadi.
 40. Tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan fuqarolar kasalliklar jadvalining quyidagi ustunlari bo‘yicha taqsimlanadi:
 I-ustun — chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muqobil xizmatga chaqirilayotgan, MIB huzuridagi chaqiriluvchilarni harbiy-texnik mutaxassisliklar bo‘yicha tayyorlash markazlariga tanlab olinayotgan (tahsil olayotgan), harbiy ta’lim muassasalari huzuridagi harbiy tayyorgarlik bo‘yicha o‘quv bo‘linmalariga (harbiy ta’lim fakultetlari, harbiy kafedralar, sikllar va kurslar) tanlab olinayotgan (tahsil olayotgan) fuqarolar; oddiy askar va serjant harbiy unvonlari mavjud bo‘lgan Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVV, DXX ChQ, IIV harbiy tuzilmalariga muddatli harbiy xizmatga chaqirilayotgan, Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVVga shartnoma bo‘yicha harbiy xizmatga kirayotgan, harbiy yig‘inlarga chaqirilayotgan (o‘tayotgan) fuqarolar, harbiy xizmatga majburlar; oddiy askarlar tarkibidagi Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVV, DXX ChQ, IIV harbiy tuzilmalarining muddatli harbiy xizmat harbiy xizmatchilari; HTMning 1-bosqich kursantlari;
 II-ustun — Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya HTMga kirayotgan fuqarolar; HTMning kursantlari; O‘zbekiston Respublikasi hududidan tashqariga, xorijiy davlatlar HTMning birinchi bosqichidan tahsil olish uchun yuborilayotgan HTMning birinchi bosqich kursantlari; 
 III-ustun — ofitserlar va generallar tarkibidagi harbiy unvoni bo‘lgan muddatli harbiy xizmatga chaqirilayotgan, Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVVga shartnoma bo‘yicha harbiy xizmatga kirayotgan, harbiy yig‘inlarga chaqirilayotgan (o‘tayotgan) fuqarolar, harbiy xizmatga majburlar, shartnoma bo‘yicha harbiy xizmatchilar; O‘zbekiston Respublikasi hududidan tashqariga o‘qishga (malaka oshirishga) yuborilayotgan ofitserlar va generallar tarkibidagi harbiy unvoni bo‘lgan shartnoma bo‘yicha harbiy xizmatchilar; HTMning bitiruvchi bosqich kursantlari.
 IV-ustun — oddiy askar va serjantlar tarkibidagi lavozimlarda shartnoma bo‘yicha harbiy xizmatni o‘tayotgan harbiy xizmatchilar; O‘zbekiston Respublikasi hududidan tashqariga tahsil olishga (malaka oshirishga) yuborilayotgan yuqori matndagi fuqarolar; HTMning ikkinchi va yuqori bosqich (bitiruvchi bosqich bundan mustasno) kursantlari;
 V-ustun — harbiy mehnatning sog‘lik uchun xavfli va o‘ta og‘ir sharoit bilan bog‘liq mutaxassisligi bo‘yicha ishga tayinlanayotgan (kirayotgan) yoki ishlayotgan Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVVning harbiy xizmatchilari, harbiy xizmatga majburlar, ishchi va xizmatchilar;
 41. Organizmga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan, kasbiy kasalliklar paydo bo‘lishining yuqori darajali xavfi mavjud bo‘lgan lavozimlar, mutaxassisliklar va ishlarga jalb etiladigan hamda mazkur Nizomning 7-ilovasida keltirilgan harbiy mehnatning sog‘lik uchun xavfli va o‘ta og‘ir sharoit bilan bog‘liq bo‘lgan lavozimlar hamda harbiy — hisob mutaxassisliklar ro‘yxatiga kirgan fuqarolar kasalliklar jadvalining V-ustuni bo‘yicha tibbiy ko‘rikdan o‘tkaziladi.
 42. Harbiy mehnatning sog‘lik uchun xavfli va o‘ta og‘ir sharoit bilan bog‘liq mutaxassisligi bo‘yicha ishga tayinlanayotgan (kirayotgan) yoki ishlayotgan fuqarolarning tibbiy tekshiruv miqdori, shuningdek yuqori matndagi harbiy mehnatning sog‘lik uchun xavfli va o‘ta og‘ir sharoit bilan ishlayotgan shaxslar orasida davolash-profilaktika chora-tadbirlari Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan “Xodimlarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish tartibi to‘g‘risida”gi nizomga muvofiq belgilanadi.
 43. Harbiy xizmatchilar va ularning oila a’zolari salomatligiga ko‘ra quyidagi og‘ir iqlim sharoitli hududlarda xizmatni o‘tash (yashash) imkoniyati bo‘lmaganda tibbiy ko‘rikdan o‘tkaziladi:
 Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Navoiy, Surxondaryo viloyatlari, Buxoro viloyati Qorovulbozor tumani, Qashqadaryo viloyati Muborak tumani, Qamchiq dovoni (Toshkent va Namangan viloyatlari hududida); 
 baland tog‘li hududlari (dengiz sathidan 2500 m va undan baland);
 O‘zbekiston Respublikasidan tashqariga og‘ir iqlimli davlatlarga. 
 44. Yuqorida ko‘rsatib o‘tilgan hududlarda xizmat qilishga o‘tkazilayotgan yoki xizmatni o‘tayotgan harbiy xizmatchilar yoki ularning oila a’zolarida ushbu hududlarda xizmatni o‘tashga (yashashga) to‘sqinlik qiladigan kasalliklar, shikastlanish (yaradorlik, jarohat) oqibatlari mavjudligi to‘g‘risida o‘rnatilgan tartibda murojaat qilganlarida, mazkur Nizomning 46-bandiga muvofiq, harbiy-tibbiy komissiyasiga salomatligiga ko‘ra harbiy xizmatga yaroqlilik darajasini aniqlash uchun tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishga, ular ayrim cheklanishlar bilan harbiy xizmatga yaroqli yoki cheklangan ravishda yaroqli deb topilgan holatlarda esa, ularni mazkur hududlarda xizmatni o‘tash imkoniyatlarini aniqlash uchun yuborilishlari mumkin. Ularning oila a’zolari ham mazkur hududda yashash imkoniyatini aniqlash uchun xuddi shunday tartibda yuborilishlari mumkin. 
 Harbiy xizmatchining oila a’zolarini tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishga yuborilish tartibi O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni o‘tash tartibi to‘g‘risidagi Nizomga muvofiq belgilanadi. 
 45. O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarini harbiy xizmatni o‘tash tartibi to‘g‘risidagi Nizomga muvofiq, harbiy xizmatda bo‘lishning belgilangan yosh chegarasiga yetgan harbiy xizmatchilar o‘zi yoki oila a’zolarining salomatligiga ko‘ra, ushbu hududlarda xizmatni o‘tashga (yashashga) imkoniyati yo‘qligi to‘g‘risidagi masalani ko‘targan taqdirda, harbiy xizmatdan rezervga (iste’foga) bo‘shatilishi oldidan, o‘rnatilgan tartibda harbiy xizmatga yaroqlilik toifasini aniqlash uchun tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishga yuboriladi. Ularning oila a’zolari tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishga yuborilmaydi.
 46. HTKga tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun yo‘llash quyidagicha amalga oshiriladi:
 mazkur Nizomning 43-bandida qayd etilgan hududlarga xizmatni o‘tash uchun yuborilayotgan ofitserlar tarkibidagi shaxslar va ularning oila a’zolarini harbiy okruglar qo‘shinlarning qo‘mondonlari, ularga teng va yuqori qo‘mondonlik qarori bilan; 
 mazkur Nizomning 43-bandida qayd etilgan hududlarda xizmatni o‘tayotgan ofitserlar tarkibidagi shaxslar hamda O‘zbekiston Respublikasidan tashqariga og‘ir iqlimli davlatlarga xizmat safariga yuborilayotganlar va ularning oila a’zolarini Mudofaa vazirligi bosh boshqarmalarining boshliqlari, ularga teng va yuqori qo‘mondonlik qarori bilan; 
 oddiy askar va serjantlar tarkibidagi shartnoma bo‘yicha harbiy xizmatchi va ularning oila a’zolarini qo‘shilma komandirlarining (muassasa boshliqlarining) qarori bilan. 
 47. Harbiy qism komandiri yoki kadrlar bo‘linmalari boshlig‘i tomonidan harbiy xizmatchi yoki uning oila a’zolariga berilgan HTKga mazkur Nizomning 8-ilovasida keltirilgan tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun yo‘llanmada quyidagilar ko‘rsatiladi:
 harbiy xizmatchiga — uning salomatligiga ko‘ra harbiy xizmatga yaroqlilik toifasini aniqlash, ayrim cheklanishlar bilan harbiy xizmatga yaroqli yoki cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli deb topilgan holatlarda xizmatni aniq bir hududda yoki aholi punktida o‘tash imkoniyatini aniqlash uchun yuborilayotganligini; 
 harbiy xizmatchining oila a’zolariga — HTK tomonidan muayyan hudud yoki aholi punktida yashash imkoniyatini aniqlash kerakligini;
 O‘zbekiston Respublikasidan tashqariga og‘ir iqlimli davlatlarga xizmat safariga yuborilayotgan harbiy xizmatchilar va ularning oila a’zolariga — ularning salomatligiga ko‘ra O‘zbekiston Respublikasidan tashqariga og‘ir iqlimli davlatlarga xizmat safariga borish imkoniyatini (oila a’zolari uchun — borish va yashash imkoniyatini) aniqlash uchun yuborilayotganligini. 
 Yo‘llanmaga quyidagilar ilova qilinadi: 
 harbiy xizmatchiga — kasallik kechishining o‘ziga xos xususiyatlari, o‘tkazilgan muolajalar samarasi va xizmatni o‘tash joyi iqlim sharoitining sog‘lig‘iga ta’siri haqidagi qism shifokori (shifokor-mutaxassislarning) xulosasi ko‘rsatilgan tibbiy tavsifnomasi, tibbiy kitobchasi;
 harbiy xizmatchining oila a’zosiga — mahalliy iqlim sharoitlarining sog‘ligiga ta’siri to‘g‘risidagi Mudofaa vazirligi harbiy-tibbiy muassasalari yoki davlat sog‘liqni saqlash tizimi davolash-profilaktika muassasalaridagi tekshiruv, davolash va uzoq muddatli kuzatuv natijalari kiritilgan tibbiy hujjatlar. 
 48. Harbiy xizmatchilar va ularning oila a’zolarini tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish HTK tomonidan batafsil obyektiv tekshiruvlardan so‘ng, tibbiy kuzatuvlar va davolanish ma’lumotlarini inobatga olgan holda o‘tkaziladi. 
 Tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishda HTK quyidagilarni inobatga olishi lozim:
 ixtisoslashtirilgan tibbiy yordam mavjud bo‘lgan, obodonlashtirilgan hamda qulaylik yaratilgan hudud va garnizonlarda xizmatni o‘tash (yashash) iqlimning salbiy ta’sirini sezilarli darajada kamaytirishi va davolashni samarali olib borishga imkon berishini nazarda tutib, zaruriy tibbiy yordamni olish bo‘yicha tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxsni yuborilayotgan yoki xizmatni o‘tayotgan (yashayotgan) hududning haqiqiy sharoiti va imkoniyatini; 
 harbiy xizmatchilarning oila a’zolari og‘ir iqlim sharoitli hududlarda xizmat majburiyatlarini bajarish bilan bog‘liq qiyinchiliklarni boshdan kechirmayotganligini;
 harbiy xizmatchi yoki ularning oila a’zolarining sog‘ligiga ko‘ra, O‘zbekiston Respublikasining markaziy hududlari yoki mo‘tadil iqlimi bo‘lgan boshqa hududlarga o‘tkazish imkoniyatlarining chegaralanganligini. 
 Shuning uchun HTK mazkur Nizomning 43-bandida ko‘rsatilgan hududlarda xizmatni o‘tashga (yashashga) qarshi ko‘rsatmalar bor degan xulosasini faqatgina harbiy okrug miqyosida kerakli tibbiy yordam ko‘rsatishning imkoniyati umuman yo‘q bo‘lganda va harbiy xizmatchini ushbu hududlarga yoki ushbu hududlardan boshqa joyga o‘tkazish uning sog‘ligini saqlab qolishning birdan-bir chorasi bo‘lgan hollarda chiqarish lozim.
 49. HTK tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish natijasida quyidagilarni aniqlashi shart: 
 harbiy xizmatchining O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25-dekabrdagi PQ-4076-sonli qarori bilan tasdiqlangan “O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish to‘g‘risida”gi nizomga muvofiq harbiy xizmatga yaroqlilik toifasini;
 salomatligiga ko‘ra imkoniyatlarini: ayrim cheklanishlar bilan harbiy xizmatga yaroqli yoki cheklangan ravishda yaroqli deb topilgan harbiy xizmatchida xizmatni o‘tashga, harbiy xizmatchining oila a’zolarida esa tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxsni HTKga yuborgan qo‘mondonlik, boshliq tomonidan berilgan yo‘llanmada (hujjatda) ko‘rsatilgan hududda yashashga, bunda HTK mazkur Nizomning 9-ilovasida keltirilgan harbiy xizmatchi va ularning oila a’zolarini og‘ir iqlim sharoitida xizmatni o‘tashiga (yashashiga) qarshi tibbiy ko‘rsatmalar ro‘yxati amal qiladi; 
 agar mazkur hududda xizmatni o‘tashga (yashashga) qarshi ko‘rsatmalar mavjud deb topilsa, harbiy xizmatchi yoki uning oila a’zosining kasalligini kechishini hisobga olgan holda, avvalo harbiy okrug miqyosida boshqa joyga o‘tkazish imkoniyati va o‘tkazish muddatini.
 50. HTK xulosasi mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyaning yig‘ilishlar bayonnomalari kitobiga kiritiladi.
 O‘zbekiston Respublikasining mazkur hududida xizmatni o‘tashga (yashashga) qarshi ko‘rsatmalar bo‘lmagan hollarda HTK quyidagicha xulosa chiqaradi: “______________ hududida xizmatni o‘tashga (yashashga) qarshi ko‘rsatmalar yo‘q”. Ushbu xulosa tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishning sanasi va tashxis ko‘rsatilgan holda HTK raisining imzosi bilan harbiy xizmatchining tibbiy kitobchasiga, oila a’zosiga esa uning tibbiy hujjatiga yoziladi. Harbiy xizmatchi yoki uning oila a’zosini tibbiy ko‘rikdan o‘tishga yuborgan harbiy qism komandiri yoki kadrlar bo‘linmasiga mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan shakldagi ma’lumotnoma yuboriladi. 
 Salomatligiga ko‘ra harbiy qism komandiri yoki kadrlar bo‘linmasi tomonidan berilgan yo‘llanmada ko‘rsatilgan hududda xizmatni o‘tashga (yashashga) qarshi tibbiy ko‘rsatmalar topilganda HTK mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik to‘g‘risidagi guvohnoma uch nusxada 93-bandda belgilangan tartibda tuziladi. Harbiy xizmatchiga chiqarilgan xulosada avval harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi kasalliklar jadvalining moddasi va ustuniga muvofiq ko‘rsatiladi, keyin esa mazkur hududda xizmatga qarshi tibbiy ko‘rsatmalarning borligi, xizmat joyini o‘zgartirishga muhtojligi hamda harbiy xizmatchini qaysi yaqinroq hududga (iqlim hududiga) o‘tkazishning maqsadga muvofiqligi va shoshilinchligi qayd etiladi. 
 Harbiy xizmatchining oila a’zolariga mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik to‘g‘risidagi guvohnomaning harbiy xizmat va kasallikning sababiy bog‘liqligiga oid bandlari to‘ldirilmaydi. “Harbiy unvoni” bandida tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxsning oila boshlig‘iga kim bo‘lishi (eri, xotini, o‘g‘li, qizi va h.k.) va harbiy xizmatchining harbiy unvoni, familiyasi, ismi va sharifi ko‘rsatiladi. 
 Xizmatga (yashashga) qarshi tibbiy ko‘rsatmalar borligi haqidagi xulosa quyidagi tahrirda chiqariladi: “Mazkur Nizomning 9-ilovasida keltirilgan “Harbiy xizmatchilar va ularning oila a’zolarini og‘ir iqlim sharoitli hududlarda harbiy xizmatni o‘tashiga (yashashiga) qarshi tibbiy ko‘rsatmalar ro‘yxatining ____-moddasi ___-bandiga asosan ko‘rsatilgan hududda (qaysi hududligi ko‘rsatilsin) harbiy xizmatni o‘tashga (oila a’zolariga — yashashga) qarshi tibbiy ko‘rsatmalar mavjud”.
 Agar tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxsda unga nisbatan qarshi tibbiy ko‘rsatmalar mavjudligi to‘g‘risida xulosa chiqarilayotgan hududda xizmatni o‘tayotgan (yashayotgan) bo‘lsa, qarorda uning qaysi yaqin hududlarga o‘tkazilishga (ko‘chirilishga) muhtojligi va shoshilinchligi qayd etiladi. 
 51. O‘zbekiston Respublikasining u yoki boshqa hududda harbiy xizmatga (yashashga) qarshi tibbiy ko‘rsatmalar qayd etilgan HTKning xulosasi mavjud bo‘lgan mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik to‘g‘risidagi guvohnoma mazkur Nizomning 92-bandiga muvofiq MHTKda tasdiqlanadi.
 MHTK tasdiqlagan mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik to‘g‘risidagi guvohnomaning birinchi nusxasini taqdim qilgan HTKga qaytaradi, ikkinchi nusxasi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishni taklif qilgan harbiy qism komandiri yoki kadrlar bo‘linmasiga yuboriladi, uchinchi nusxasi MHTKda qoldiriladi. 
 Mazkur Nizomning 94-bandida nazarda tutilgan holatlarda, tasdiqlanmagan kasallik to‘g‘risidagi guvohnomaning birinchi va ikkinchi nusxalari uni rasmiylashtirgan HTKga tasdiqlanmaslik sabablarini ko‘rsatgan holda qaytariladi, uchinchi nusxasi esa MHTK yig‘ma jildlariga tikib qo‘yiladi. 
 Mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan ma’lumotnoma tarzida rasmiylashtirilgan HTK xulosalari MHTKda tasdiqlanmaydi. 
 52. Harbiy-tibbiy muassasalarida bepul davolanishga imtiyozi bo‘lmagan shartnoma bo‘yicha harbiy xizmatchilarning oila a’zolarini tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish zaruriyati tug‘ilganda yoki tibbiy tekshiruv o‘tkazish uchun kerakli shifokor-mutaxassislar yoki diagnostika vositalari mavjud bo‘lmaganda, ularning tibbiy va boshqa hujjatlari MHTKga yuboriladi. MHTK tibbiy hujjatlar o‘rganib chiqganidan so‘ng, shartnoma bo‘yicha harbiy xizmatchining oila a’zosiga og‘ir iqlim sharoitli hududlarida yashay olish imkoniyati to‘g‘risidagi maslahat xulosasi taqdim etiladi. 
 53. MHTK, shuningdek tibbiy xizmat va harbiy-davolash muassasalarining boshliqlari harbiy xizmatchi va uning oila a’zolarining tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish sifatini qat’iy nazorat qilishga majburlar. 
 54. Harbiy xizmatchi yoki uning oila a’zolarini salomatligiga ko‘ra boshqa hududga o‘tkazilishga muhtojligi yoxud uning u yoki bu hududga yuborilmasligi haqidagi MHTK tomonidan tasdiqlagan HTKning xulosalari “O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarni harbiy xizmatni o‘tash tartibi to‘g‘risidagi Nizom”ga muvofiq amalga oshiriladi. 
 55. O‘zbekiston Respublikasidan tashqariga tahsil olishga (malaka oshirishga) tanlanayotgan shaxslarga tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun yo‘llanma Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVV harbiy qism komandiri (muassasa boshliqlari) yoki kadrlar bo‘linmalari tomonidan beriladi.
 56. Tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun yuboriladigan shaxslar HTKga quyidagilarni taqdim etadi:
 yuborilayotgan shaxsning harbiy unvoni, familiyasi ismi, sharifi, tug‘ilgan yili, lavozimi, qachon va qaysi MIBB tomonidan chaqirilganligi, tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish maqsadi va dastlabki tashxis ko‘rsatilgan mazkur Nizomning 8-ilovasida keltirilgan tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun yo‘llanma;
 shaxsni tasdiqlovchi hujjatning nusxasi;
 xizmat va tibbiy tavsifnomalar;
 oxirgi uch yil davomida chuqurlashtirilgan tibbiy ko‘rik (dispanserizatsiya) ma’lumotlari ko‘rsatilgan tibbiy kitobcha (harbiy xizmatchilar uchun) yoki ambulator bemorning tibbiy varaqasi (ishchi va xizmatchilari). 
 57. O‘zbekiston Respublikasidan tashqariga tahsil olishga (malaka oshirishga) 6 oygacha bo‘lgan muddatga yuborilayotgan shaxslar xizmat joylaridagi HTKda tibbiy ko‘rikdan o‘tadilar, ularga mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan ma’lumotnoma taqdim etiladi. Ekspertiza hujjatlari MHTK tomonidan ko‘rib chiqilmaydi va asoslanmaydi. 
 O‘zbekiston Respublikasidan tashqariga tahsil olishga (malaka oshirishga) 6 oydan ortiq bo‘lgan muddatga yuborilayotgan shaxslar tibbiy ko‘rikdan ikki bosqichda o‘tkaziladi (uchuvchilar tarkibini tayyorlash bo‘yicha HTM kursantlari bundan mustasno):
 birlamchi — garnizon (gospital) HTK tomonidan;
 nazorat tartibda — Mudofaa vazirligi Markaziy poliklinikasi huzuridagi HTK tomonidan.
 Ekspert hujjatlari MHTK tomonidan ko‘rib chiqiladi, HTK xulosasi esa asoslanadi.
 58. O‘zbekiston Respublikasidan tashqariga tahsil olishga (malaka oshirishga) yuborilayotgan Qurolli Kuchlar aviatsiyasining uchuvchilar tarkibi va uchuvchilar tarkibini tayyorlash bo‘yicha HTM kursantlari quyidagi tartibda tibbiy ko‘rikdan o‘tkaziladi:
 birlamchi — HHMQ va HHK aviatsiya tibbiyot markazi huzuridagi TUK; 
 nazorat tartibida — MHKG huzuridagi TUK. 
 59. Tibbiy kitobchasida oxirgi uch yil davomidagi dispanserizatsiya natijalari bo‘lmagan shartnoma bo‘yicha harbiy xizmatchilarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish garnizon gospitallarida dastlabki tibbiy tekshiruvdan so‘ng, faqat statsionar sharoitda Mudofaa vazirligi MHKGda amalga oshirilishi lozim. 
 60. O‘zbekiston Respublikasidan tashqariga tahsil olishga (malaka oshirishga) tanlab olingan shaxslarga tibbiy ko‘rikdan o‘tishidan oldin og‘iz bo‘shlig‘i sanatsiyasi va mazkur Nizomning 1-ilovasida keltirilgan majburiy tahliliy hamda tibbiy uskunalar yordamida o‘tkaziladigan tekshiruvlarning ro‘yxatida nazarda tutilgan diagnostik tekshiruvlar o‘tkaziladi. 
 Tahliliy, rentgenologik, tibbiy uskunalar yordamida o‘tkaziladigan va boshqa tekshiruvlarning natijalari mazkur Nizomning 13-ilovasida keltirilgan O‘zbekiston Respublikasidan tashqariga chiqayotgan shaxsning sog‘ligi holati to‘g‘risida ma’lumotnomaga yoki mazkur Nizomning 14-ilovasida keltirilgan harbiy ta’lim muassasasiga kirayotgan shaxsning tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish varaqasiga kiritiladi. 
 61. Ofitserlar tarkibidagi shaxslar kasalliklar jadvalining III-ustuni bo‘yicha, oddiy askar va serjantlar tarkibidagi shartnoma bo‘yicha harbiy xizmatchilar IV-ustun bo‘yicha, HTM kursantlari II-ustun bo‘yicha tibbiy ko‘rikdan o‘tkaziladi. 
 Qurolli Kuchlar aviatsiyasining uchuvchilar tarkibidagi shartnoma bo‘yicha harbiy xizmatchilar va uchuvchilar tarkibini tayyorlash bo‘yicha HTM kursantlari O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlar aviatsiyasining uchuvchilar tarkibini tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish to‘g‘risidagi Nizom bo‘yicha kasalliklar jadvalining tegishli ustunlari bo‘yicha tibbiy ko‘rikdan o‘tkaziladi. 
 62. Shartnoma bo‘yicha harbiy xizmatchilar, HTM kursantlarining (birinchi-bosqich kursantlari bundan mustasno) tibbiy ko‘rikdan o‘tish natijalari va HTK xulosasi tibbiy kitobchalariga va uch nusxada rasmiylashtirilgan mazkur Nizomning 13-ilovasida keltirilgan O‘zbekiston Respublikasidan tashqariga chiqayotgan shaxsning sog‘ligi holati to‘g‘risida ma’lumotnomaga kiritiladi, ular MHTKga ko‘rib chiqish va asoslash uchun yuboriladi. Ko‘rib chiqilgan ma’lumotnomaning birinchi va ikkinchi nusxalari birlamchi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazgan HTKga yuboriladi, uchinchi nusxasi MHTK yig‘ma jildiga tikiladi. 
 63. HTMning birinchi bosqich kursantlarini tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish natijalari va HTK xulosasi tibbiy kitobchaga, mazkur Nizomning 14-ilovasida keltirilgan harbiy ta’lim muassasasiga kirayotgan shaxsning tibbiy varaqasiga kiritiladi, ular ikki nusxada rasmiylashtiriladi hamda ko‘rib chiqish va asoslash uchun MHTKga yuboriladi. Ko‘rib chiqilgan varaqaning birinchi nusxasi birlamchi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazgan HTKga yuboriladi, ikkinchi nusxasi MHTK yig‘ma jildiga tikiladi.
 64. Shartnoma bo‘yicha harbiy xizmatchilarni kasalliklar jadvalining III-, IV-ustunlari bo‘yicha A yoki V yaroqlilik toifasiga mansub deb xulosa chiqarilsa, HTK quyidagi matndagi xulosani qabul qiladi: “(yuborilayotgan HTM va davlat nomlanishi ko‘rsatiladi) HTMda tahsil olishga (malaka oshirishga) yuborilishga yaroqli”. 
 Agar kasalliklar, shikastlanish (yaradorlik, jarohat) oqibatlari aniqlansa, kasalliklar jadvalining moddalari (moddaning bandlari) muvofiq: “V yoki S toifalari, yakka tartibda aniqlanadi”, “S toifasi” yoxud “S yoki E toifalari, yakka tartibda aniqlanadi” deb xulosalar qabul qilish nazarda tutilganda, HTK quyidagi xulosani qabul qiladi: “O‘zbekiston Respublikasidan tashqariga tahsil olishga (malaka oshirishga) yuborilishga yaroqsiz”.
 65. HTM kursantlari kasalliklar jadvalining II-ustuniga muvofiq, “HTMda o‘qishga kirishga yaroqli” deb topilsa, HTK quyidagi xulosani qabul qiladi: “(yuborilayotgan HTM va davlat nomlanishi ko‘rsatiladi) HTMda tahsil olishga yaroqli”.
 HTM kursantlari kasalliklar jadvalining II-ustuniga muvofiq, “HTMga o‘qishga kirishga cheklangan ravishda yaroqli” yoki “HTMga o‘qishga kirishga yaroqsiz” deb xulosa chiqarilsa, HTK quyidagi xulosani qabul qiladi: “O‘zbekiston Respublikasidan tashqarida tahsil olishga yaroqsiz”.
 66. Qutqaruvchilarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish — bu fuqarolarning tibbiy ko‘rsatmalari asosida qutqaruvchilik ishiga yaroqliligini aniqlash, ularning sog‘ligini saqlash va mustahkamlashga yo‘naltirilgan chora tadbirlar kompleksi bo‘lib, quyidagilarni qamrab oladi:
 tibbiy ko‘rik o‘tkazish vaqtida qutqaruvchilik ishiga qabul qilinayotgan (ishlayotgan) fuqarolarni sog‘ligi va jismoniy rivojlanishini o‘rganish va baholash;
 qutqaruvchilik ishiga qabul qilinayotgan fuqarolarni yaroqlilik va qutqaruvchilik ishiga yaroqlilik toifasini aniqlash; 
 fuqarolarni qutqaruvchilik ishidan bo‘shatish davrida salomatlik holatini o‘rganish;
 qutqaruvchilik ishi davrida salomatligiga ko‘ra qutqaruvchilik ishiga yaroqsiz, vaqtincha yaroqsiz deb topilayotgan (topilgan), shuningdek qutqaruvchilik ishiga yaroqlilik toifasi o‘zgarganda, qutqaruvchilarda kasallik, shikastlanish (yaradorlik, jarohat)ning sababiy bog‘liqligini aniqlash;
 qutqaruv xizmatlaridagi profilaktika ishlarini va qutqaruvchilarning tibbiy reabilitatsiyasi samaradorligini baholash.
 67. Qutqaruv xizmati va professional qutqaruv tuzilmalariga qutqaruvchi lavozimiga, shuningdek qutqaruvchilarni tayyorlash ta’lim muassasalarida o‘qishga tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish natijasida qutqaruvchilik ishiga yaroqli deb topilgan fuqarolar qabul qilinadi.
 Qutqaruv xizmati va qutqaruv tuzilmalarini salomatligiga ko‘ra qutqaruvchilik ishiga yaroqli bo‘lgan mutaxassislar bilan butlash, qutqaruvchilarni sog‘ligini saqlash doirasida ularning huquqlarini muhofaza qilish, qutqaruvchilarning kasbiy faoliyat muddatini uzaytirish, shuningdek qutqaruv xizmat tibbiy ta’minoti sarf xarajatlarini kamaytirish maqsadida qutqaruvchilarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish tashkil etiladi va amalga oshiriladi.
 68. Qutqaruvchilarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish FVV harbiy xizmatchi va ularning oila a’zolarini qutqaruv xizmatlarida yoki qutqaruv tuzilmalarida ishlayotgan FVV ishchi va xizmatchilarining tibbiy ta’minoti yuklatilgan harbiy-tibbiy muassasalarda tashkil etilgan Mudofaa vazirligi HTK tomonidan amalga oshiriladi. 
 69. Qutqaruvchilik ishiga qabul qilishga va qutqaruvchilik ishiga yaroqliligi kasalliklar jadvalining V-ustuni va qo‘shimcha talablar ro‘yxatiga muvofiq aniqlanadi.
 70. Qutqaruvchilik ishiga qabul qilinayotgan fuqarolarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish mehnat shartnomasi (kontrakt) tuzishdan oldin, qutqaruvchi bo‘lib ishlayotgan shaxslarni esa, tibbiy ko‘riklar natijalariga ko‘ra qutqaruvchilik ishiga yaroqlilik toifasining o‘zgarishiga olib keladigan kasalliklar, shikastlanish (yaradorlik, jarohat) asoratlari mavjud bo‘lganda amalga oshiriladi.
 71. Tibbiy ko‘rikdan o‘tish maqsadida mazkur Nizomning 8-ilovasida ko‘rsatilgan tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun yo‘llanma fuqaro qutqaruvchilik ishiga qabul qilinayotgan (qutqaruvchi bo‘lib ishlayotgan) muassasa (tashkilot) tomonidan beriladi.
 Yo‘llanmadan tashqari, qutqaruv xizmatlari yoki professional qutqaruv tuzilmalarining qutqaruvchilari tibbiy kitobchasini va qutqaruv xizmati yoki qutqaruv tuzilma shifokori tomonidan qutqaruvchining salomatlik holatidagi o‘zgarishlar dinamikasini, uning yakka tartibdagi psixologik xususiyatlarini ifodalaydigan, u o‘tkazgan kasalliklari va ularning kechish xususiyatini yoritib o‘tadigan tibbiy tavsifnoma taqdim qilinadi. 
 72. Qutqaruvchilarni o‘z vaqtida navbatdagi hamda navbatdan tashqari tibbiy tekshiruv va tibbiy ko‘riklardan o‘tkazish uchun yuborish, ular ishlayotgan muassasa (tashkilot) rahbarlari javobgardir.
 73. Har yili rejali tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish lozim bo‘lgan qutqaruv xizmatlari yoki professional qutqaruv tuzilmalarining qutqaruvchilar tarkibini MHTK bilan kelishgan holda qutqaruv xizmatlari yoki professional qutqaruv tuzilmalarining boshliqlari belgilaydi.
 74. Ambulator ravishda tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish natijasida statsionar ravishda tibbiy tekshiruv o‘tkazish lozimligi to‘g‘risida xulosa chiqarilganda hamda qutqaruvchilarga HTK tomonidan avval qo‘yilgan tashxisga yoki ekspert xulosasiga aniqlik kiritish talab qilinadigan sog‘ligi holatida o‘zgarishlar kelib chiqqanda, qutqaruv xizmatlari yoki professional qutqaruv tuzilmalarining qutqaruvchilari statsionar ravishda tibbiy tekshiruvlarga yuboriladi.
 75. Shtatdan tashqari qutqaruv tuzilmalarining qutqaruvchilari favqulodda vaziyatlarni bartaraf qilish vaqtida orttirgan kasallik yoki olingan shikastlanish, (yaradorlik, jarohat) ularni asosiy mutaxassislik bo‘yicha to‘liq yoki qisman mehnat qobiliyatini yo‘qotishga olib kelgan holatlarda statsionar ravishda tibbiy tekshiruvlar o‘tkaziladi.
 76. Tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishdan avval qutqaruvchilarga, qutqaruvchilik ishiga kirayotgan fuqarolarga og‘iz bo‘shlig‘i sanatsiyasi, shuningdek mazkur Nizomning 1-ilovasiga keltirilgan majburiy diagnostik tekshiruvlar o‘tkaziladi. Tahliliy va tibbiy uskunalar yordamida o‘tkaziladigan tekshiruvlar tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish sanasidan bir oydan ko‘p bo‘lmagan muddatda o‘tkazilishi lozim. Tibbiy ko‘rsatmalarga muvofiq, HTK raisi bilan kelishilgan holda zaruriyat tug‘ilganda, qo‘shimcha tibbiy tekshiruvlar o‘tkaziladi. 
 77. Tanlov paytida parashyut bilan sakrashga jalb qilinadigan qutqaruvchilar, qutqaruvchi-alpinistlar, mo‘tadil darajali gipoksiyaga chidamlilik bo‘yicha qo‘shimcha tekshiruvlardan o‘tkaziladi, keyinchalik har besh yilda bir marotaba yoki ko‘rsatmalar mavjud bo‘lganda o‘tadilar.
 Suv osti ishlariga jalb qilinadigan qutqaruvchilarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish, Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan “Xodimlarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish tartibi to‘g‘risida”gi Nizomga muvofiq o‘tkaziladi.
 78. Shifokor-mutaxassislar tomonidan tibbiy tekshiruv va tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishlar davridagi tibbiy kuzatuv natijalariga muvofiq ekspert xulosasi qabul qilinadi. Qutqaruvchilik ishiga yaroqlilik toifasini aniqlash masalasi bilan birga HTK tibbiy reabilitatsiya o‘tkazish lozimligi to‘g‘risida xulosani qabul qiladi. Tashxis qo‘yish uchun murakkab bo‘lgan sog‘lik holatida o‘zgarishlar aniqlanib, mavjud bo‘lgan kasalliklar rivojlanishi kuzatilganda HTK statsionar ravishda tibbiy tekshiruvlardan o‘tkazilish lozimligi to‘g‘risida xulosa chiqaradi.
 79. Qutqaruvchini statsionar tekshiruv va davolash yakuniga yetganda, shuningdek tibbiy tekshiruvlar natijasida aniqlangan sog‘ligi holatidagi o‘zgarishlar quyidagi hollarda tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish majburiy hisoblanadi:
 ekspert xulosasi o‘zgartirilsa;
 qutqaruvchiga qo‘shimcha yoki takroriy tibbiy reabilitatsiya o‘tkazish lozimligi aniqlasa.
 80. Agar o‘tkazilgan kasallik yoki olingan shikastlanish (yaradorlik, jarohat) avval qabul qilingan ekspert xulosasining o‘zgarishini talab qilmasa, qutqaruvchilar tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilmaydi ular statsionardan chiqariladi va avval qabul qilingan HTKning xulosasiga muvofiq ishni davom etadilar.
 81. Statsionar ravishda tibbiy tekshiruv va davolanishdan so‘ng mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik to‘g‘risida guvohnoma rasmiylashtirilishi bilan quyidagi hollarda tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish amalga oshiriladi:
 kelgusida qutqaruvchi sifatida ishlash imkonini bermaydigan kasallik va jarohatlarni (yaradorlik, jarohat) olgan qutqaruvchilarda; 
 qutqaruv xizmatlari yoki professional qutqaruv tuzilmalarining qutqaruvchilari qutqaruvchilik ishiga yaroqsiz deb topilganda;
 shtatdan tashqari qutqaruv tuzilmalarining qutqaruvchilari, favqulodda holatlarni bartaraf etishda orttirilgan kasallik yoki olingan shikastlanish (yaradorlik, jarohat) asosiy mut