O‘zbekistonda koxlear implantat muammosiga yechim topiladimi? 2 yil navbatda turgan xorazmlik ota-ona tashvishi

KUN.UZ tahririyatiga Xorazm viloyati, Urganch shahri, Xiva ko‘chasi 1-yo‘lak, 31-uyda istiqomat qiluvchi, 38 yoshli Mansur Madaminov farzandining davolanishi bilan bog‘liq muammoning yechimini izlab, murojaat qildi.
Madaminovlar oilasi bilan bir qatorda, taxminimizcha, o‘zbekistonlik ko‘plab oilalarni tashvishga solayotgan bu muammoni o‘rganib chiqdik.
2013 yili Madaminovlar oilasida o‘g‘il farzand Zafarbek dunyoga kelgan. 2016 yilda unda yurak bilan bog‘liq xastalik - aortal klapan yetishmovchiligi aniqlangan. Unga hamroh kasallik sifatida «Ikki tomonlama surunkali sensonevral eshitish zaifligi 4-darajasi» tashxisi qo‘yilgan, ya'ni bolakayning ikkala qulog‘i umuman eshitmasligi aniqlangan.
Zafarbekning eshitish qobiliyati tiklanishi uchun imkoniyat bor. Unga koxlear implantati operatsiya yo‘li bilan o‘rnatilishi shart.

Koxlear implant - jarrohlik yo‘li bilan o‘rnatiladigan tibbiy protez bo‘lib, eshitish zaifligini kompensatsiya qilish imkoniyatini beradi.
Uning narxi 130 million so‘mdir, buni hamma oilaning byudjyeti ko‘tara olmasligi aniq. Shuning uchun ham O‘zbekistonda bunday xastalikka chalingan bolalarga davlat tomonidan beg‘araz yordam berish dasturi mavjud.
2018 yil yanvar oyida O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasini 5 yillik davlat dasturi qabul qilindi. Uning 142-bandida Neyrosensor karlik yoki zaif eshitadigan 150 nafar bolada koxlear implantlardan foydalangan holda operatsiyalar o‘tkazish nazarda tutilgan. Bu rejani amalga oshirish uchun 26,5 milliard so‘m ajratilishi va bu mablag‘lar Xalqaro moliya institutlari va donor mamlakatlarning grantlari, shuningdek, davlat byudjyeti mablag‘lari hisobiga jalb etilishi belgilangan. 

  Koxlear implantat operatsiyasi uchun bemorlar tibbiy komissiya ko‘rigidan o‘tishiga to‘g‘ri keladi. U Respublika ixtisoslashtirilgan pediatriya ilmiy-amaliy tibbiyot markazida amalga oshiriladi. Zafarbek Madaminov kasalligi aniqlangan 2016 yildan (3 yoshidan) beri komissiya ko‘rigidan o‘tish uchun navbat kutmoqda. Ammo bu ko‘rik 2018 yilning sentabr oyiga qadar (2 yil ichida) hali biror marta o‘tkazilmagan.
Komissiya ko‘rigining o‘tkazilmaganiga yagona sabab - koxlear implantatlarning yo‘qligidir. Respublika ixtisoslashtirilgan pediatriya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi koxlear implantat bo‘lmaguncha, hech qanday komissiya ko‘rigini tashkil qilmaydi.
Mansur Madaminov koxlear implantatlar masalasi bo‘yicha Moliya vazirligiga murojaat qiladi. 2018 yil aprel oyida vazirlikdan kelgan javob xatida Harakatlar strategiyasining 142-bandida belgilangan vazifalarga mablag‘ ajratilgani yozilgan.

Biroq 2018 yilning avgust oyida Respublika ixtisoslashtirilgan pediatriya ilmiy-amaliy tibbiyot markazidan kelgan javob xatida so‘nggi marta koxlear implantatlari 2016 yilda ajratilgani, keyin esa to‘xtab qolgani yozilgan. Harakatlar strategiyasining 142-bandida ko‘zda tutilgan maqsadlarga esa koxlear implantatlar markazga taqdim qilinmagani qayd etilgan.

Ayni paytda, Zafar Madaminov (taxminimizcha, O‘zbekiston bo‘yicha u kabi ko‘plab bolalar) koxlear implantatsiya komissiyasi ko‘rigidan o‘tish uchun navbat kutib turishibdi. Achinarlisi shundaki, ular juda qimmat turuvchi implantatni bepul olish va operatsiya qildirish imkoniyatidan mahrum bo‘lishi ham mumkin.
Gap shundaki, 2014 yil 9 dekabrda qabul qilingan «Tibbiyot muassasalarida koxlear implantatsiya operatsiyalarini o‘tkazish uchun bemorlarni tanlab olish tartibi to‘g‘risidagi nizom»ga asosan, koxlear implantatsiya operatsiyasi bemor bola 5 yoshga to‘lgunga qadar o‘tkazilganda ijobiy natija berishi, shu tufayli, byudjyet mablag‘lari hisobiga xarid qilingan implantatlardan samarali foydalanish uchun ular 5 yoshga to‘lmagan bolalarga bepul taqdim etilishi nazarda tutilgan. 5 yoshdan oshgan bolalar esa o‘z mablag‘lari hisobiga koxlear implant olishi belgilangan.
Zafarbek Madaminov bu yil 5 yoshini to‘ldirdi. Tabiiyki, uning ota-onasi koxlear implantatlar bilan bog‘liq bo‘lgan bu muammodan tashvishga tushib qolgan. Respublika ixtisoslashtirilgan pediatriya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi koxlear implantat yo‘qligini aytmoqda, Moliya vazirligi esa Harakatlar strategiyasining 142-bandida belgilangan vazifalarga mablag‘ ajratilgani haqida xat yo‘llamoqda.
Vaqt o‘tyapti, koxlear implantatsiya operatsiyasini kutib, navbatda turgan bolalar ulg‘aymoqda, ularning sog‘ayib ketishi uchun kerak bo‘lgan fursat kun sayin boy berilmoqda. Komissiya ko‘rigidan o‘tish uchun 5 yoshga to‘lmasidan oldin hujjat topshirgan, ammo ko‘rik o‘tkazilmasligi natijasida, 5 yoshni to‘ldirib qo‘ygan bolalarning taqdiri nima bo‘lishi esa mavhumligicha qolyapti…
Nurmuhammad Said