﻿O‘zbekistonda kuzatilayotgan noqulay ob-havo sharoitida mevali daraxtlarni himoya qilish bo‘yicha tavsiyalar e’lon qilindi

Qishloq xo‘jaligi vazirligi “Daryo”ga erta bahorda kuzatiladigan sovuq havo haroratining qishloq xo‘jaligi ekinlariga ta’siri to‘g‘risida ma’lumot berdi.
“Gidrometeorologiya” xizmati markazi ma’lumotlariga ko‘ra, so‘nggi kunlarda kuzatilayotgan davomli yog‘ingarchiliklar bilan birga joriy yilning 17—20-mart kunlari respublikaning barcha mintaqalari, jumladan, Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Xorazm viloyatining shimoliy va cho‘l hududlariga sovuq havo harorati (-2—6 darajadan -7—10 darajagacha) bo‘lishi prognoz qilinmoqda.
Ushbu holatda qishloq xo‘jaligi ekinlariga ta’siri va ularga qo‘llaniladigan ilmiy asoslangan agrotexnik tadbirlar quyidagilardan iborat. Mevali bog‘lar va uzumzorlar bo‘yicha erta gullaydigan mevali – bodom, o‘rik daraxtlariga zarar yetkazadi, ba’zan, shaftoli, olxo‘ri, olcha, gilos, yong‘oqni va kech gullaydigan daraxtlardan nok va olmada ham kuzatish mumkin.
Lekin bugungi kunda respublikaning shimoliy hududlarida mevali bog‘lar markaziy hududlarga nisbatan 15—20 kun kech uyg‘onadi, ya’ni daraxtlarda kurtak, g‘uncha, gul va tugunchalar kech shakllanadi. Bu o‘z navbatida shimoliy hududlardagi mevali bog‘larga hech qanday salbiy tasiri bo‘lmaydi. Ma’lumot uchun: olcha, shaftoli va o‘rik gullari sovuqqa birmuncha chidamli bo‘ladi. Meva daraxtlarining gullarini 2—3 S haroratda 5 soat davomida sovuqqa qoldirilganda ularning nobud bo‘lishi quyidagicha bo‘lgan:
Mevali daraxtlar gullarining ayrim qismlari past haroratga chidamliligi turlicha bo‘ladi. Gulning genitseyi (urug‘chi va og‘izchali tugunchasi) sovuqqa juda ta’sirchan bo‘ladi. Ba’zan tugunchalar harorat -1 S dan pasayganda ham zararlanadi.
Tog‘olcha, nok, olma va olxo‘rining tugunchasi past haroratlarga birmuncha chidamli bo‘ladi. Changchi tugunchalarga nisbatan ancha past haroratga ham chidaydi. Masalan, gul changi, hatto -20 S haroratda ham unuvchanligini saqlaydi.
Ob-havodagi ushbu o‘zgarishlarning mevali bog‘ va uzumzorlar salbiy ta’sirini oldini olish va gullagan daraxtlarni himoyalash maqsadida bir qator tadbirlarni zudlik bilan amalga oshirish lozim. Mevali bog‘-tokzorlarning qator oralaridan sug‘orish ariqlari olinib, iloji boricha kam miqdorda suv oqiziladi, qator oralariga go‘ng aralash xashak, poxol, shox-shabbalar uyumlarini to‘plab, ular tutatiladi. Buning uchun bog‘ va tokzorlarga bir tekisda eni 1,25-1,5 m balandligi 0,5-0,75 m dan to‘p-to‘p qilib uyum qo‘yiladi. Daraxtlarning yoshi va qalin siyrakligiga qarab har bir gektarda 100-200 ta uyum hosil qilish kerak. Tutun bog‘ ichiga yaxshi yoyilishi uchun uyumlar bog‘ning shamol esadigan tomoniga qo‘yiladi havo harorati kuzatib boriladi.
Havo ochiq bo‘lib, harorat +1 S ga tushishi bilan uyumlar tutatiladi. Bunda uyumlarning alangalanmay, tutab yonishiga alohida ahamiyat berish lozim. Sovuq takrorlanishini hisobga olib, uyumlar oralatib tutatiladi. Agar sovuq bo‘lmasa uyumlar o‘g‘it sifatida foydalaniladi. Bog‘ va uzumzorlarda zamburug‘ va bakteriya mikrorganizmlari qo‘zg‘atadigan kasalliklarni oldini olish uchun profilaktik tarzda biologik va kimyoviy preparatlar bilan ishlov berish hamda belgilangan agrotexnik tadbirlarni sifatli o‘tkazish tavsiya etiladi.
Ma’lumot uchun, O‘zbekistonda mart oyi boshlaridan buyon yomg‘irli ob-havo davom etmoqda. “O‘zgidromet” xabariga ko‘ra, 17—20-mart kunlari O‘zbekiston hududiga Erondan iliq va nam havo, so‘ngra Volgabo‘yi hududlaridan sovuq havo massasi kirib kelishi kutilmoqda. Kuchli yomg‘irlar sababli O‘zbekistonning 9 ta viloyatida sel kelish xavfi e’lon qilingan.