O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi raisining O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2005-yildagi faoliyati to‘g‘risidagi hisoboti haqida

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi raisi F. Mullajonovning O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2005-yildagi faoliyati to‘g‘risidagi hisobotini tinglab va muhokama qilib, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati shuni qayd etadiki, 2005-yilda yuritilgan qattiq pul-kredit siyosati, shuningdek bank tizimini yanada isloh qilish va erkinlashtirish birinchi navbatda, real iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish va inflatsiyani jilovlab turishga qaratilgan.
 O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki faoliyati O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I. Karimovning Oliy Majlis Qonunchilik palatasi va Senatining 2005-yil 28-yanvarda bo‘lib o‘tgan qo‘shma majlisidagi “Bizning bosh maqsadimiz — jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh etishdir” nomli ma’ruzasida ilgari surilgan vazifalarni bajarishga yo‘naltirilgan.
 Hisobot davrida makroiqtisodiy va moliyaviy barqarorlikni yanada mustahkamlash, inflatsiyaning past darajada bo‘lishini ta’minlash, pul bozorini jadal rivojlantirish va erkinlashtirishga yo‘naltirilgan pul-kredit siyosatini yuritishga alohida e’tibor berilgan.
 Zamonaviy vositalardan foydalangan holda pul agregatlarini boshqarish operatsiyalari faol amalga oshirilganligi hamda yuritilayotgan pul-kredit va soliq-budjet siyosatlari yanada muvofiqlashtirilishi pul massasi hajmi o‘rtacha yillik hisobda yalpi ichki mahsulotning 14,2 foizi darajasida saqlanishini ta’minlagan (u 14,5 foiz bo‘lishi belgilangan edi).
 Ko‘rilgan chora-tadbirlar mamlakatda narx-navolar darajasi barqaror bo‘lishini ta’minlagan. 2005-yil yakunlari bo‘yicha inflatsiya ko‘rsatkichi 7,8 foizdan oshmagan.
 Tashqi savdoda ijobiy tamoyillarning saqlanib qolinganligi, eksportning va savdo balansida ijobiy saldoning o‘sishi mamlakat oltin-valyuta zaxiralarining 35 foiz ko‘payishiga olib kelgan.
 Naqd pul muomalasi sohasida O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan tijorat banklari va boshqa idoralar bilan birgalikda naqd pul mablag‘larining bankdan tashqarida aylanishini qisqartirish, bo‘sh turgan mablag‘larni tijorat banklaridagi depozitlarga jalb qilish va plastik kartochkalardan foydalanib naqd pulsiz hisob-kitoblar tizimini kengaytirish choralari ko‘rilgan.
 2005-yil mobaynida emissiya qilingan plastik kartochkalarning umumiy soni besh baravar ko‘payib, 2006-yil 1-yanvar holatiga ko‘ra 2 mln. donadan oshib ketgan. To‘lovlarni plastik kartochkalar vositasida qabul qilish infratuzilmasini kengaytirish uchun mamlakat mintaqalarida 11 mingdan ortiq terminal o‘rnatilgan.
 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2005-yil 5-avgustda qabul qilingan “Banklardagi depozit hisobvaraqlardan naqd pul to‘lovlarini uzluksiz ta’minlash kafolatlari to‘g‘risida”gi PQ-147-sonli Qarorini bajarish uchun ko‘rilgan chora-tadbirlar aholining bank tizimiga bo‘lgan ishonchini oshirishda muhim rol o‘ynadi va banklarning kassalariga naqd pul tushumlari sezilarli darajada ko‘payishiga olib kelgan.
 Tijorat banklarining har bir filialida yetarli darajada naqd pul zaxiralari yaratilib, aholi va xo‘jalik subyektlarining naqd pulga bo‘lgan talabi ularning depozit hisobvaraqlaridagi mablag‘lari doirasida o‘z vaqtida qondirilishi ta’minlangan.
 Hozirgi paytda mamlakat tijorat banklari tomonidan milliy valyutada 146 va xorijiy valyutada 50 dan ortiq turda yangi omonatlar joriy etilgan. Bu esa banklardagi aholi omonatlarining 39 foiz o‘sishini ta’minlagan. Ularning hajmi 2006-yil 1-yanvar holatiga ko‘ra 449,5 mlrd. so‘mni tashkil etdi.
 2005-yil davomida O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan “O‘zbekiston Respublikasining Markaziy banki to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining 50-moddasiga muvofiq bank tizimi barqarorligini qo‘llab-quvvatlash, bank omonatchilari va kreditorlari manfaatlarini himoya qilish yo‘li bilan aholining unga bo‘lgan ishonchini mustahkamlashga qaratilgan chora-tadbirlarni amalga oshirish davom ettirilgan.
 Xususan, yangi tashkil etilayotgan banklar ustav kapitalining eng kam miqdoriga nisbatan yangi talablar qo‘yilgan, shunga ko‘ra ustav kapitalining eng kam miqdori 2007-yil 1-yanvargacha bosqichma-bosqich ravishda xususiy banklar uchun 2,5 mln. AQSh dollariga va qolgan banklar uchun 5 mln. AQSh dollariga yetkaziladi. 
 Amalga oshirilgan chora-tadbirlar natijasida tijorat banklari kapitalining umumiy hajmi 2005-yil 1-yanvarga nisbatan 106,8 mlrd. so‘mga ortgan va 2006-yil 1-yanvar holatiga ko‘ra 930,9 mlrd. so‘mga yetgan.
 Kommunal va boshqa to‘lovlarni to‘lashda aholiga qo‘shimcha qulayliklar yaratish, shuningdek qishloq joylarda fermer va dehqon xo‘jaliklari, boshqa kichik biznes subyektlari va xususiy tadbirkorlarga bank xizmatlari ko‘rsatish uchun tijorat banklari tomonidan 1450 ta mini-bank tashkil etilgan, ularning 328 tasi 2005-yilda ochilgan.
 Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash uchun berilayotgan imtiyozli kreditlar hamda mikrokreditlar hajmining o‘sishidan iborat juda muhim tamoyil saqlanib qolmoqda. 
 Banklar tomonidan amalda barcha ishlab chiqarish va xizmat turlariga mikrokreditlar berilmoqda. O‘tgan yilda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlarini kreditlash hajmi 19 foiz ko‘paygan.
 Mamlakatimizda ishlab chiqarilgan va uzoq muddat foydalaniladigan tovarlarni sotib olish uchun tijorat banklari tomonidan aholiga berilgan kreditlar miqdori hisobot davrida ikki baravar oshib, 217 mlrd. so‘mni tashkil qilgan.
 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2006-yil 5-maydagi “Mikrokreditbank” aksiyadorlik-tijorat bankini tashkil etish to‘g‘risida”gi PF-3750-sonli Farmoniga muvofiq mamlakatning barcha hududlaridagi 74 ta filial va 165 ta mini-bankni o‘z ichiga oluvchi keng tarmoqli va rivojlangan infratuzilmaga ega bo‘lgan “Tadbirkor” aksiyadorlik-tijorat banki negizida “Mikrokreditbank” aksiyadorlik-tijorat banki tashkil etilgan.
 Shu bilan bir qatorda, “O‘zbekiston Respublikasining Markaziy banki to‘g‘risida”gi hamda “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi qonunlarining talablaridan kelib chiqqan holda banklar faoliyatida:
 mamlakatimizda ishlab chiqarilgan va uzoq muddat foydalaniladigan tovarlarni sotib olish uchun aholiga kreditlar berish imkoniyatidan to‘liq foydalanish;
 kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlariga kreditlar, mikrokreditlar berish, mikrolizing xizmatlari ko‘rsatish mexanizmini takomillashtirish;
 savdo va xizmat ko‘rsatish sohalarida hisob-kitoblarni amalga oshirishda plastik kartochkalardan foydalanishni yanada kengaytirish, ularni zamonaviy va ishonchli to‘lov vositasi sifatida aholi orasida keng targ‘ib qilish sohasida amalga oshirilayotgan tadbirlarni yanada faollashtirish lozimligi qayd etilsin.
 Yuqorida bayon etilganlarga asoslanib, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati qaror qiladi:
 1. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi raisi F.Mullajonovning O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2005-yildagi faoliyati to‘g‘risidagi hisoboti tasdiqlansin.
 2. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankiga: 
 2006-yilda milliy valyutaning barqarorligini ta’minlashga qaratilgan monetar siyosat yuritishni davom ettirish, pul agregatlarini tartibga solishning zamonaviy bozor vositalaridan keng foydalanish;
 qayta moliyalash stavkalarining inflatsiya darajasiga ta’sirini oshirish, shuningdek pul bozoridagi talab va taklifdan kelib chiqqan holda shakllanadigan foiz stavkalarining iqtisodiy jihatdan oqilona va moslashuvchan bo‘lishini ta’minlash yuzasidan tegishli chora-tadbirlarni amalga oshirish;
 banklarning kapitallashuv darajasi va moliyaviy barqarorligini oshirishga, ularning resurs bazasini ko‘paytirishga qaratilgan aniq chora-tadbirlarni nazarda tutish;
 banklararo bozorda raqobat muhiti rivojlanishini rag‘batlantirish, bank xizmatlari bozorini rivojlantirish uchun barcha mavjud imkoniyatlardan keng foydalanish;
 aholining, ayniqsa qishloq joylarda, xarid qobiliyatini oshirish uchun mamlakatimizda ishlab chiqarilgan va uzoq muddat foydalaniladigan tovarlarni sotib olishga ajratilayotgan kreditlar sonini ko‘paytirish choralarini nazarda tutish;
 kichik biznes subyektlari va xususiy tadbirkorlarga, shuningdek, dehqon va fermer xo‘jaliklariga mikrokreditlar ajratish va mikrolizing xizmatlari ko‘rsatishni kengaytirish;
 plastik kartochkalardan foydalangan holda hisob-kitob qilish tizimini takomillashtirish;
 mintaqalarda kredit uyushmalari va lombardlar faoliyatini rivojlantirishga qaratilgan chora-tadbirlar majmuini amalga oshirish topshirilsin.
 3. Ushbu Qarorning ijrosini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Budjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qo‘mitasi zimmasiga yuklatilsin.