O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI MULKNI BAHOLASh MILLIY STANDARTI (9-SON MBMS) “BIZNES QIYMATINI BAHOLASh”NI TASDIQLASh HAQIDA

O‘zbekiston Respublikasi “Baholash faoliyati to‘g‘risida”gi Qonuniga, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2006-yil 26-apreldagi PQ-335-sonli “O‘zbekiston Respublikasi Davlat mulki qo‘mitasi faoliyatini takomillashtirishga doir chora-tadbirlar to‘g‘risida” va 2008-yil 24-apreldagi PQ-843-sonli “Baholovchi tashkilotlar faoliyatini yanada takomillashtirish va ko‘rsatilayotgan xizmatlar sifati uchun ularning mas’uliyatini oshirish to‘g‘risida”gi qarorlariga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Davlat mulki qo‘mitasi qaror qiladi:
 1. O‘zbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (9-son MBMS) “Biznes qiymatini baholash” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. Mazkur qaror O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatiga olingan vaqtdan boshlab o‘n kundan so‘ng kuchga kiradi. 
 Mazkur Mulkni baholash Milliy standarti (9-son MBMS) O‘zbekiston Respublikasi “Baholash faoliyati to‘g‘risida”gi Qonuniga (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1999-y., 9-son, 208-modda), O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2008-yil 24-apreldagi PQ-843-sonli “Baholovchi tashkilotlar faoliyatini yanada takomillashtirish va ko‘rsatilayotgan xizmatlar sifati uchun ularning mas’uliyatini oshirish to‘g‘risida”gi Qaroriga (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2008-y., 18-son, 145-modda) muvofiq O‘zbekiston Respublikasidagi baholash faoliyatini normativ jihatdan tartibga solinishini belgilaydi.
 1. 9-son MBMSning maqsadi biznes qiymatini baholashning atama va tushunchalarni, axborotga qo‘yiladigan talablarni, baholashni amalga oshirish tartibini, baholash yondashuvlari va usullarini, baholash natijalarini rasmiylashtirishga qo‘yiladigan talablarni o‘rnatuvchi normalari va qoidalarini belgilashdir.
 2. 9-son MBMSda quyidagi atamalar va tushunchalar qo‘llaniladi:
 pul oqimi — muayyan davr mobaynida aktiv, aktivlar guruhi, korxona tomonidan yaratiladigan pul mablag‘lari oqimi;
 investitsiyalangan kapitalga olingan pul oqimi (qarzsiz pul oqimi) — korxona faoliyati moliyalashtirilganidan va zarur kapital qo‘yilmalar amalga oshirilganidan so‘ng aksiyadorlar va investorlarga to‘lanadigan pul oqimi; 
 xususiy kapitalga olingan pul oqimi (qarzli pul oqimi) — korxona faoliyati moliyalashtirilganidan, kapital qo‘yilmalar amalga oshirilganidan va qarzli moliyalashtirish hajmlari o‘zgarganidan so‘ng qoladigan, aksiyalarni saqlovchilarga yo‘naltiriladigan pul oqimi; 
 farazlar — haqqoniy deb hisoblanadigan taxminlar. Farazlar baholash obyektiga ta’sir etadigan faktlar, shartlar yoki vaziyatlarni yoki baholashga nisbatan tekshirish va tasdiqlash mumkin bo‘lmagan yondashuvlarni o‘z ichiga oladi; 
 yopiq korxona — aksiyalarga ega bo‘lmagan yoki aksiyalari ochiq bozorda sotilmaydigan va ishtirokchilari soni qonun hujjatlariga muvofiq cheklangan korxona;
 nazorat — korxonani boshqarishga va uning siyosatiga ta’sir ko‘rsatish imkoniyati;
 nazorat ulushi — mulkdagi (korxona ustav fondidagi) ulush bo‘lib, uning egasiga korxona ustidan nazorat qilish imkoniyatini ta’minlaydi;
 multiplikator — korxonaning narxi yoki o‘zgacha qiymat asosi va uning faoliyatini tavsiflovchi moliyaviy, ishlab chiqarish yoki ashyoviy ko‘rsatkich o‘rtasidagi nisbatni ko‘rsatuvchi koeffitsiyent;
 cheklovchi shartlar — qonunchilik, buyurtmachi yoki baholovchi baholashga qo‘ygan cheklashlar;
 ochiq korxona — aksiyalari ochiq bozorda sotiladigan va ishtirokchilari soni qonun hujjatlariga muvofiq cheklanmagan korxona; 
 diskontlash stavkasi — bo‘lg‘usi pul tushumlarini joriy qiymatga aylantirish uchun foydalaniladigan iqtisodiy samara stavkasi;
 kapitallashtirish stavkasi — muayyan davr uchun daromad miqdorini qiymatga aylantirish uchun foydalaniladigan, qoida tariqasida, foiz hisobida ifodalanadigan bo‘luvchi;
 joriy qiymat — muayyan sanada tegishli diskontlash stavkasidan foydalanib keltirilgan bo‘lg‘usi daromadlar qiymati.
 3. 9-son MBMSda biznes (korxona) deganda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiradigan tijorat tashkiloti tushuniladi. 
 4. Quyidagilar 9-son MBMS qoidalari tatbiq etiladigan baholash obyektlari hisoblanadi:
 biznes (korxona);
 biznesdagi mulk ulushlari.
 5. 9-son MBMS baholovchi tashkilotlar, baholovchilar hamda baholash xizmatlarining buyurtmachilari uchun mo‘ljallangan va biznes (korxona) yoki biznesdagi mulk ulushi qiymatini baholash bo‘yicha xizmatlar ko‘rsatishda va biznes qiymatini yoki biznesdagi mulk ulushini baholash to‘g‘risidagi hisobotlarning ishonchliligini tekshirishda qo‘llanilishi majburiydir. 
 Bir paytning o‘zida bir korxonaning davlatga tegishli bo‘lgan aksiyalari (ulushlari) va davlatga tegishli bo‘lmagan aksiyalari (ulushlari) baholanishi kerak bo‘lgan taqdirda baholash O‘zbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (8-son MBMS) “Xususiylashtirish maqsadida mulk qiymatini baholash” (ro‘yxat raqami 2025, 2009-yil 28-oktabr) talablariga muvofiq amalga oshiriladi.
 6. 9-son MBMS xususiylashtirish maqsadida korxonani (korxonadagi mulk ulushini) baholashda, shuningdek xususiylashtirish maqsadida korxonani (korxonadagi mulk ulushini) baholash to‘g‘risidagi hisobotlarning ishonchliligini tekshirishda qo‘llanilmaydi. 
 7. 9-son MBMSni amaliyotda qo‘llashda ushbu 9-son MBMSning ilovasida keltirilgan Uslubiy ko‘rsatmalardan foydalanish lozim. 
 8. Biznes qiymatini aniqlashda buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot ma’lumotlari asosiy axborot manbai hisoblanadi va baholash taomillari, yondashuvlari va usullarini tanlashga, shuningdek yakuniy qiymat haqidagi xulosaga jiddiy ta’sir ko‘rsatishga qodir. 
 9. Buxgalteriya hisobi milliy standartlari va mulkni baholash milliy standartlari ko‘zlaydigan maqsadlardagi tushunchalar apparatida, qiymatni aniqlash va aktivlar hisobini yuritishning turli xil usullarida ifodalanadigan farqlar buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot ma’lumotlariga ulardan kelgusida biznes qiymatini aniqlashda foydalanish uchun tuzatishlar kiritish zaruriyatini belgilaydi. 
 10. Baholovchi buxgalteriya hisobi atamalaridan foydalanganda, ularning mazmunini baholash to‘g‘risidagi hisobotda yoritib berishi lozim. 
 11. Biznes (korxona) qiymatini baholash quyidagi bosqichlardan tarkib topadi:
 baholash haqidagi vazifani belgilash va baholash obyektini baholash to‘g‘risida shartnoma tuzish;
 axborot yig‘ish va uni tahlil qilish;
 baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qo‘llash;
 baholash natijalarini, qo‘llanilgan baholash yondashuvlarini muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash;
 baholash to‘g‘risidagi hisobotni tuzish.
 12. Baholash haqidagi vazifa buyurtmachi tomonidan baholovchi tashkilot bilan hamkorlikda tuziladi va baholash obyektini baholash to‘g‘risidagi shartnomaga ilova sifatida rasmiylashtiriladi. Baholash haqidagi vazifada quyidagilar ko‘rsatilishi lozim:
 baholash obyektining nomi va tavsifi;
 baholash sanasi;
 baholash maqsadi (maqsadlari) va baholash natijalaridan foydalanish mo‘ljali;
 baholash maqsadiga muvofiq bo‘lgan qiymat turi;
 farazlar va cheklovchi shartlar;
 buyurtmachi yoki o‘zga vakolatli shaxs taqdim etishi lozim bo‘lgan boshlang‘ich axborot ro‘yxati;
 baholash ishlarini bajarish muddatlari.
 Baholash maqsadiga va baholash obyektining xususiyatlariga qarab baholash haqidagi vazifa qo‘shimcha shartlarni o‘z ichiga olishi mumkin.
 13. Baholash obyektining tavsifi quyidagilarni o‘z ichiga olishi lozim:
 xususiy kapitali (mulk ulushi) baholanayotgan korxona nomini;
 baholanayotgan korxona ustav fondidagi mulk ulushining bu ulush nisbiy va mutlaq qiymatlari ko‘rsatilgan hajmini, aksiyadorlik jamiyatlarini baholashda esa, bunga qo‘shimcha ravishda baholanayotgan aksiyalar miqdori va turini;
 korxonaning joylashgan manzili, tashkiliy-huquqiy shakli va qaysi tarmoqqa mansubligi haqidagi ma’lumotlarni;
 korxona ustav fondining hajmi va tuzilishi haqidagi axborot, shu jumladan ustav fondidagi ulushlarning taqsimlanishi, chiqarilgan va e’lon qilingan oddiy va imtiyozli aksiyalar miqdori haqidagi qisqacha ma’lumotlarni;
 baholash obyektiga bo‘lgan mulkiy huquqlar tavsifini va ko‘rsatilgan huquqlarga doir cheklashlar va majburiyatlar haqidagi ma’lumotlarni.
 14. Baholash maqsadi sifatida buyurtmachi baholash natijalaridan yoki baholash to‘g‘risidagi hisobotdan nima uchun foydalanishni mo‘ljallayotgani ko‘rsatiladi. 
 15. Biznes (korxona) yoki undagi mulk ulushi qiymatini baholashda, agar baholash obyektini baholash to‘g‘risidagi shartnomada yoki baholash obyektini baholash qaysi normativ hujjatga muvofiq amalga oshirilayotgan bo‘lsa, shu normativ hujjatda o‘zgacha tartib o‘rnatilgan bo‘lmasa, baholash obyektining bozor qiymati aniqlanishi lozim. Bozor qiymatidan boshqacha qiymat aniqlanishi lozim bo‘lgan holatlarda qo‘llanish sabablari hamda aniqlanayotgan qiymat va bozor qiymati o‘rtasidagi farqlar baholash to‘g‘risidagi hisobotda bayon etilishi va yoritib berilishi lozim. 
 16. Baholovchi baholash yondashuvlari va usullarini asosli ravishda tanlash va qo‘llash uchun zarur va yetarli bo‘lgan hajmda baholash obyekti haqida axborot va bozor haqida axborotni yig‘ish va tahlil qilishni amalga oshiradi.
 17. Quyidagilar baholash obyekti haqidagi axborot manbalari hisoblanadi:
 buyurtmachi yoki o‘zga vakolatli shaxs tomonidan taqdim etiladigan boshlang‘ich axborot;
 baholovchi korxonani ko‘zdan kechirish jarayonida hamda korxona rahbariyati va mutaxassislari bilan suhbatlashish natijalariga ko‘ra olgan axborot;
 uchinchi shaxslar va tashkilotlardan olingan, shuningdek, ommaviy axborot vositalari va Internet tarmog‘ida e’lon qilingan axborot. 
 18. Boshlang‘ich axborot quyidagilarni o‘z ichiga olishi lozim:
 baholash sanasida kiritilgan barcha o‘zgartish va qo‘shimchalarni o‘z ichiga olgan korxona ustavi nusxasini;
 yuridik shaxsni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish to‘g‘risidagi guvohnoma nusxasini;
 aksiyadorlar reyestri nusxasini (aksiyadorlik jamiyatlari uchun);
 baholanishi lozim bo‘lgan korxona ustav fondidagi ulush, shu jumladan huquqlar, imtiyozlar va shartlar, miqdor ko‘rsatkichlari, nazoratga ta’sir etadigan omillar va sotish yoki topshirishni cheklaydigan bitimlar haqidagi ma’lumotlarni;
 korxona, uning tarixi, rejalari va rivojlanish imkoniyatlari haqidagi umumiy ma’lumotlarni;
 korxonaning tashkiliy tuzilishi haqidagi ma’lumotlarni; 
 korxona mulkining tarkibi haqidagi ma’lumotlarni;
 o‘tgan va joriy davrlar uchun korxona moliyaviy hisobotini; 
 asosiy faoliyat haqidagi ma’lumotlarni (daromadlar va xarajatlar tuzilishi); 
 boshqa turdagi faoliyat haqida ma’lumotlarni (daromadlar va xarajatlar tuzilishi); 
 o‘tgan va joriy davrlar uchun dividendlar to‘lash haqidagi ma’lumotlarni. 
 Taqdim etilayotgan boshlang‘ich axborot korxona rahbariyatining imzosi va muhri bilan (muhr mavjud bo‘lgan taqdirda) tasdiqlanishi lozim va shu holdagina haqiqiy hisoblanadi.
 Baholash maqsadiga va baholash obyektining xususiyatlariga qarab, baholovchi boshlang‘ich axborot ro‘yxatini kengaytirishi yoki baholashni amalga oshirish jarayonida kerakli axborotni talab qilib olishi mumkin.
 19. Baholovchi qo‘shimcha ravishda bozor haqida quyidagi axborotni yig‘ishi va tahlil qilishi lozim:
 milliy iqtisodiyotning holati va uning mazkur korxonaga ta’siri haqidagi ma’lumotlarni o‘z ichiga olgan makroiqtisodiy axborotni;
 korxona joylashgan mintaqa haqidagi axborotni;
 korxona mansub bo‘lgan bozor va (yoki) bozor segmenti haqidagi axborotni.
 20. Yig‘ilgan axborot asosida baholovchi ko‘rib chiqilayotgan davr uchun korxona moliyaviy hisoboti ma’lumotlarini tahlil qilishni amalga oshirishi lozim. Ushbu tahlil buxgalteriya balanslarini, moliyaviy natijalar haqidagi hisobotlarni va moliyaviy koeffitsiyentlarning asosiy toifalarini tahlil qilishni o‘z ichiga oladi. 
 Zarur holda baholovchi tarmoqning o‘xshash korxonalari yoki tarmoq bo‘yicha o‘rtacha ko‘rsatkichlar bilan qiyosiylikka va korxona pul oqimlarini prognoz qilishda qo‘llanishga yaroqlilikka erishish uchun moliyaviy hisobotni me’yorga solishni — baholanayotgan biznes qiymatiga jiddiy ta’sir ko‘rsatadigan ko‘rsatkichlar bo‘yicha tuzatish kiritishni amalga oshiradi. Tuzatishlarni kiritish uchun asoslar va ularning qo‘llanishi baholash to‘g‘risidagi hisobotda keltirilishi lozim. 
 21. Baholash obyektini baholashni amalga oshirishda baholovchi baholashning daromad haqida, qiyosiy va xarajat haqida yondashuvlaridan foydalanishi (yoki foydalanishdan voz kechish sabablarini asoslashi) lozim. 
 22. Har bir baholash yondashuvi doirasida 9-son MBMSda belgilangan usullarni tanlashni baholovchi baholash maqsadi, baholash obyektining xususiyati va rivojlanish imkoniyatlari, cheklovchi shartlar, axborot bazasi mavjudligi va uning to‘liqligini hisobga olib mustaqil amalga oshiradi. 
 23. Baholash obyekti qiymatini daromad yondashuvi bilan baholash uchun baholovchi baholash obyektidan kutilayotgan daromadlarni baholash sanasida qiymatning yagona miqdoriga o‘zgartirishga asoslangan quyidagi usullardan birini qo‘llaydi: 
 pul oqimlarini diskontlash usuli — baholash obyekti qiymati baholash sanasida diskontlash stavkasi bo‘yicha keltirilgan prognoz davridagi va prognoz davridan keyingi pul oqimlarini qo‘shish yo‘li bilan aniqlanadi;
 daromadni kapitallashtirish usuli — baholash obyekti qiymati ayrim davr mobaynida olingan daromad miqdorini shu daromadga muvofiq bo‘lgan kapitallashtirish stavkasiga bo‘lish yo‘li bilan aniqlanadi. 
 24. Pul oqimlarini diskontlash usulini qo‘llashda baholovchi:
 pul oqimi turini tanlashi; 
 prognoz davri muddatini belgilashi;
 daromadlar va xarajatlarni tahlil va prognoz qilishni amalga oshirishi;
 prognoz davrining har bir bosqichi uchun pul oqimi hajmini hisoblashi;
 diskontlash stavkasini aniqlashi;
 baholash obyekti qiymatining prognoz davridan keyingi hajmini hisoblashi;
 baholash obyektining joriy qiymatini hisoblashi;
 yakuniy tuzatishlar kiritishi lozim.
 25. Korxona kapitalining tuzilishiga (xususiy kapital va jalb qilingan kapitalning o‘zaro nisbatiga) qarab, baholovchi xususiy kapitalga olingan pul oqimidan yoki investitsiyalangan kapitalga olingan pul oqimidan foydalanadi. Bu pul oqimlari soliq to‘lanishidan oldingi yoki soliq to‘langanidan keyingi holatga ko‘ra, nominal yoki real summalarda hisoblanadi.
 26. Tugaganidan so‘ng: 
 yo korxona daromadining o‘zgarish sur’atlarini barqarorlashtirish; 
 yo korxonani sotish yoki tugatish mo‘ljallanayotgan davr prognoz davri sifatida olinadi.
 27. Xususiy kapitalga olingan pul oqimi uchun diskontlash stavkasi quyidagi usullardan biri yordamida hisoblanadi:
 kapital aktivlarni hisoblash usuli;
 kumulyativ tuzish usuli;
 diskontlangan pul oqimini tahlil qilish usuli.
 Investitsiyalangan kapitalga olingan pul oqimiga diskontlash stavkasini hisoblash uchun kapitalning o‘rtacha o‘lchangan qiymati usuli qo‘llaniladi.
 Diskontlash stavkasi tanlangan pul oqimiga muvofiq bo‘lishi lozim. 
 28. Baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi qiymatini aniqlash quyidagi usullardan biri yordamida amalga oshiriladi: 
 agar pul oqimlarini barqarorlashtirish mo‘ljallanayotgan bo‘lsa, prognoz davri tugaganidan keyin birinchi yil pul oqimini Gordon modeliga muvofiq kapitallashtirish yo‘li bilan;
 agar prognoz davri tugaganidan keyin biznesni sotish mo‘ljallanayotgan bo‘lsa, sof aktivlar qiymati bo‘yicha yoki mo‘ljallanayotgan qayta sotish narxi bo‘yicha;
 agar prognoz davri tugaganidan keyin biznesni tugatish mo‘ljallanayotgan bo‘lsa, tugatish qiymati bo‘yicha.
 29. Baholash obyektining joriy qiymati prognoz davri pul oqimlarining joriy qiymatlari va biznesning prognoz davri tugaganidan keyingi joriy qiymati yig‘indisi sifatida hisoblanadi. 
 30. Baholovchi quyidagi yakuniy tuzatishlarni kiritadi (yoki kiritishdan voz kechish sabablarini asoslaydi):
 pul oqimini shakllantirishda ishga solinmagan aktivlar mavjudligiga;
 xususiy aylanma kapitalning ortiqchaligi yoki taqchilligiga;
 agar baholash obyekti mulkdagi ulush bo‘lsa, nazorat va likvidlik darajasiga.
 31. Daromadni kapitallashtirish usulini qo‘llaganda baholovchi:
 o‘tgan davrdagi va joriy moliyaviy hisobotni tahlil qilish va zarur holda uni me’yorga solishni amalga oshirishi;
 kapitallashtiriladigan daromad turi va hajmini tanlashi; 
 kapitallashtirish stavkasini hisoblashi;
 baholash obyektining joriy qiymatini aniqlashi;
 yakuniy tuzatishlar kiritishi lozim.
 32. Daromadning quyidagi turlaridan biri kapitallashtiriladigan daromad sifatida olinadi:
 sof daromad;
 soliqlar to‘langunga qadar bo‘lgan daromad;
 realizatsiyadan kelgan tushum; 
 sof pul oqimi;
 dividendlar.
 Daromad nominal yoki real summalarda hisoblanadi.
 33. Kapitallashtirilishi lozim bo‘lgan daromad hajmi sifatida baholash sanasidan keyingi yil uchun bo‘lg‘usi daromad hajmi olinadi va u quyidagi usullardan biri bilan hisoblanadi:
 joriy daromadlar usuli bilan;
 daromadning oddiy o‘rtacha hajmini hisoblash usuli bilan;
 daromadning o‘rtacha o‘lchangan hajmini hisoblash usuli bilan;
 trend usuli (statistik usul) bilan.
 34. Kapitallashtirish stavkasi tanlangan daromad turiga muvofiq bo‘lishi lozim va u:
 o‘xshash obyektlar bo‘yicha bitimlar yoki takliflar haqida ma’lumotlar mavjud bo‘lgan holda bozor ekstraksiyasi usuli bilan;
 diskontlash stavkasida daromad o‘zgarishining doimiy sur’atini hisobga olish yo‘li bilan hisoblanadi.
 35. Baholash obyektining qiymati daromadning tanlangan hajmini kapitallashtirish stavkasiga bo‘lish yo‘li bilan hisoblanadi.
 36. Baholovchi quyidagi yakuniy tuzatishlarni kiritadi (yoki kiritishdan voz kechish sabablarini asoslaydi):
 daromadni shakllantirishda ishga solinmagan aktivlar mavjudligiga;
 agar baholash obyekti mulkdagi ulush bo‘lsa, nazorat va likvidlik darajasiga.
 37. Baholash obyekti qiymatini qiyosiy yondashuv bilan baholash uchun baholovchi o‘xshash korxonalar yoki ulardagi mulk ulushlarining sotuv narxlarini taqqoslashga asoslangan quyidagi usullarni qo‘llaydi: 
 o‘xshash korxonalar aksiyalarining bozor narxlari tahliliga asoslangan kapital bozori usulini;
 baholanayotgan biznesdagi mulk ulushlari bilan oldi-sotdi qilishga doir axborot tahliliga asoslangan baholanayotgan korxona bo‘yicha bitimlar usulini;
 o‘xshash tarmoq korxonalarini (yoki uning aksiyalarini) sotishdagi o‘zaro nisbatlari (multiplikatorlari) ko‘rsatkichlaridan hamda ular faoliyatining asosiy ko‘rsatkichlaridan foydalanishga asoslangan tarmoqlar o‘zaro nisbatlari usulini.
 Axborotning mavjudligiga va mavjud axborotning to‘liqligiga qarab, baholovchi baholash obyektini baholash uchun qiyosiy yondashuvning bir yoki undan ortiq usullarini qo‘llaydi.
 38. Qiyosiy yondashuvdan foydalanganda baholovchi:
 o‘xshash korxonalarni tanlashni amalga oshirishi;
 korxonalarni taqqoslash parametrlarini aniqlashi va multiplikatorlarni hisoblashni amalga oshirishi;
 multiplikatorlar qiymatini tanlashni amalga oshirishi va baholash obyekti qiymatini aniqlashi;
 yakuniy tuzatishlarni kiritishi lozim.
 O‘xshash korxona deb baholanayotgan korxonaga asosiy iqtisodiy ko‘rsatkichlarga ko‘ra o‘xshash va ayni bir tarmoqqa mansub bo‘lgan korxona hisoblanishi lozim.
 39. O‘xshash korxonalarni tanlash:
 o‘xshash korxonalar yoki ularning aksiyalari (mulkdagi ulushlari)ning amaldagi sotuv narxlari haqidagi bozor axborotining;
 o‘xshash korxonalar moliyaviy hisoboti va (yoki) ishlab chiqarish faoliyati ko‘rsatkichlarining;
 taqqoslanayotgan obyektlar o‘rtasidagi o‘xshashlik yoki farqni aniqlash va qiyosiylikni ta’minlash uchun zarur tuzatishlar kiritish imkoniyatini beradigan qo‘shimcha ma’lumotlarning tahlili asosida amalga oshiriladi.
 O‘xshash korxonalar yoki ularning aksiyalari (mulkdagi ulushlari)ning amaldagi sotuv narxlari haqida axborot bo‘lmagan holda, savdo jarayonida narxning pasayishiga chegirma hisobga olingan holda taklif narxlari haqidagi axborotdan foydalanishga yo‘l qo‘yiladi.
 40. Multiplikatorni hisoblash uchun:
 o‘xshash korxonalar uchun sotuv narxini yoki o‘zgacha qiymat asosini aniqlash; 
 o‘xshash korxonalarning mos keladigan moliyaviy yoki boshqa xil ko‘rsatkichlarni tanlash lozim.
 Multiplikatorlarda hisobga olinadigan moliyaviy yoki boshqa xil ko‘rsatkichlar baholanayotgan korxona va taqqoslanayotgan korxonalar uchun baholash sanasiga nisbatan ayni bir davrda yoki ayni bir davr uchun hisoblanishi lozim.
 41. Baholash obyektining qiymati qiyosiy yondashuv yordamida multiplikatorlarning tanlangan qiymatlarini baholash obyektining tegishli moliyaviy yoki boshqa xil ko‘rsatkichlariga ko‘paytirish orqali olingan natijalarni muvofiqlashtirish yo‘li bilan aniqlanadi. 
 42. Baholovchi quyidagi yakuniy tuzatishlarni kiritadi (yoki kiritishdan voz kechish sabablarini asoslaydi): 
 agar qiymat bazasi sifatida investitsiyalangan kapitaldan foydalanilgan bo‘lsa, uzoq muddatli qarzdorlikka;
 xususiy aylanma kapitalning taqchilligiga (ortiqchaligiga);
 daromadni shakllantirishda ishga solinmagan aktivlar mavjudligiga;
 ishlab chiqarishning noqulay diversifikatsiyasiga (portfel skidka);
 likvidlikka (yopiq korxona ochiq analoglar bo‘yicha baholangan holda);
 nazorat darajasiga.
 43. Biznes qiymatini xarajat yondashuvi bilan baholashda baholovchi baholash obyektini tiklash yoki almashtirish uchun zarur bo‘lgan xarajatlarga asoslangan quyidagi usullardan birini qo‘llaydi:
 sof aktivlar usuli — biznes qiymati korxona barcha aktivlarining bozor qiymatlari va uning majburiyatlari o‘rtasidagi tafovut sifatida aniqlanadi;
 tugatish qiymati usuli — biznes qiymati korxona tugatilganda uning mulkdori olishi mumkin bo‘lgan mulkning qiymati va tugatish xarajatlari o‘rtasidagi tafovut sifatida aniqlanadi.
 44. Sof aktivlar usulini qo‘llaganda baholovchi:
 korxonaning baholash sanasidagi oxirgi buxgalteriya balansi bo‘yicha aktivlar va majburiyatlar tarkibini o‘rganishi;
 balansda hisobga olinmagan aktivlar va majburiyatlar bor-yo‘qligini aniqlashi;
 aktivlar va majburiyatlar bozor qiymati bo‘yicha hisobga olinadigan baholash balansini tuzishi;
 baholash balansiga muvofiq aktivlar summasining bozor qiymatini va majburiyatlar summasining bozor qiymatini aniqlashi;
 korxona xususiy kapitali qiymatini aktivlarning bozor qiymatidan majburiyatlarning bozor qiymatini ayirish yo‘li bilan aniqlashi lozim.
 Majburiyatlarning bozor qiymati, qoida tariqasida, ularning joriy qiymatiga tengdir.
 45. Tugatish qiymati usulini qo‘llaganda baholovchi:
 korxonaning baholash sanasidagi oxirgi buxgalteriya balansi bo‘yicha aktivlar va majburiyatlar tarkibini o‘rganishi;
 balansda hisobga olinmagan aktivlar va majburiyatlar bor-yo‘qligini aniqlashi;
 korxona aktivlarining joriy qiymatini ularning bozor qiymati negizida (tegishli aktivga xos bo‘lgan sotuv muddati bilan solishtirganda) qisqartirilgan sotuv muddatiga skidkani inobatga olgan holda hisoblashi;
 tugatish xarajatlarini aniqlashi;
 aktivlarning joriy qiymatidan tugatish xarajatlarini ayirib tashlashi va tugatish davrining operatsion daromadi (ko‘rilgan zarar)ni (agar u mavjud bo‘lsa) qo‘shishi (ayirishi);
 korxona majburiyatlarining joriy qiymatini hisoblashi;
 korxonaning tugatish qiymatini aktivlarning tuzatish kiritilgan joriy qiymati va korxona majburiyatlarining joriy qiymati o‘rtasidagi tafovut sifatida aniqlashi lozim.
 46. Baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash uchun baholovchi qo‘llanilgan yondashuvlar doirasida olingan natijalarni muvofiqlashtirishni amalga oshiradi. 
 Turli xil yondashuvlar bilan olingan baholash natijalari o‘rtasida jiddiy tafovut mavjud bo‘lsa, baholovchi olingan tafovut sabablarining tahlilini baholash to‘g‘risidagi hisobotda keltirishi lozim. Baholash natijasining yuqori chegarasidan 30 foizdan ortiq qiymatga ega bo‘lgan tafovut jiddiy tafovut deb hisoblanishi lozim.
 47. Muvofiqlashtirish, qoida tariqasida, turli baholash yondashuvlari bilan olingan baholash natijalari uchun solishtirma o‘lchovlarni aniqlash orqali amalga oshiriladi, bunda baholovchi:
 baholash maqsadini va baholash natijalaridan foydalanish mo‘ljalini;
 baholanayotgan biznes va uning aktivlari xususiyatini; 
 qiymat turini;
 baholash yondashuvlarini qo‘llashda foydalanilgan axborot hajmi va sifatini;
 mulk ulushi baholangan holda — qo‘shimcha tarzda bu ulush hajmi, nazorat darajasi va likvidlikni hisobga olishi lozim.
 48. Muvofiqlashtirish usuli va solishtirma o‘lchovlarning tanlanishi, shuningdek bunda baholovchining barcha mulohazalari va farazlari baholash to‘g‘risidagi hisobotda asoslanishi lozim. 
 49. Baholash obyektining yakuniy qiymati pul hisobida yagona kattalik sifatida ifodalanishi lozim. 
 50. Baholash natijalari baholash faoliyati to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga muvofiq tuzilgan va baholovchi tashkilotning baholash obyekti qiymati xususidagi yig‘ilgan axborot va hisoblashlar asosida tasdiqlangan professional mulohazasini o‘z ichiga olgan baholash to‘g‘risidagi hisobot sifatida rasmiylashtirilishi lozim. 
 51. Hisobot baholash milliy standartlari talablariga muvofiqlik haqidagi bayonotni va ulardan har qanday chetga chiqish haqidagi ma’lumotlarni o‘z ichiga olishi lozim. 
 52. Baholash to‘g‘risidagi hisobotni tuzishda quyidagi qoidalarga rioya etish lozim:
 baholash obyekti qiymatini aniqlash uchun yetarli bo‘lgan barcha ochiq axborot hisobotda bayon etilishi lozim;
 baholash to‘g‘risidagi hisobotning mazmuni mazkur hisobotdan foydalanuvchilarni chalg‘itmasligi, shuningdek har xil talqinlarga yo‘l qo‘ymasligi kerak;
 baholash to‘g‘risidagi hisobotda ifodalangan materiallar tarkibi va ketma-ketligi, baholash jarayoni tavsifi, hisoblashlar va ularga izohlar baholash to‘g‘risidagi hisobotdan foydalanuvchiga qiymatni hisoblashni amalga oshirish imkoniyatini berishi va uni ayni shu natijalarga keltirishi lozim;
 baholash jarayonida oraliq va yakuniy natijalarni aniqlashda foydalanilmagan axborot, agar u baholash faoliyati to‘g‘risidagi qonun hujjatlarining talablariga binoan majburiy bo‘lmasa, baholash to‘g‘risidagi hisobotda keltirilishi mumkin emas.
 53. Biznes qiymatini baholash to‘g‘risidagi hisobot quyidagi asosiy bo‘limlardan iborat bo‘lishi lozim:
 titul varag‘i;
 mundarija;
 umumlashtiruvchi qism (ilova xat);
 baholash haqidagi vazifa hamda asosiy faktlar va xulosalar;
 mamlakat va mintaqadagi umumiy iqtisodiy vaziyat tavsifi;
 baholash obyekti mansub bo‘lgan tarmoq va bozor tavsifi;
 biznes (korxona) tavsifi;
 korxona moliyaviy hisoboti ma’lumotlari tahlili;
 baholash yondashuvlari va usullarining tanlanishi va qo‘llanilishi tavsifi;
 baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash;
 ilovalar.
 54. Baholash to‘g‘risidagi hisobot baholovchi (baholovchilar) tomonidan sahifama-sahifa raqamlangan va imzolangan, ipdan o‘tkazilgan, shuningdek baholovchi tashkilot rahbarining imzosi va shu tashkilot muhri bilan (muhr mavjud bo‘lgan taqdirda) tasdiqlanishi lozim. 
 55. Baholash to‘g‘risidagi hisobotga ilovalar baholovchi baholash to‘g‘risidagi hisobotni tayyorlash jarayonida foydalangan hujjatlarning nusxalarini, shuningdek, baholovchi tashkilot litsenziyasi, baholovchilarning malaka sertifikatlari va fuqarolik majburiyati sug‘urta polisining nusxalarini o‘z ichiga olishi lozim.
 56. Biznesda mulk ulushlari qiymatini aniqlashda quyidagi qoidalarni hisobga olish lozim:
 biznesda mulk ulushlari nazoratli yoki nazoratsiz xususiyatga ega bo‘lishi mumkin;
 baholanayotgan mulk ulushining nazorat huquqini aks ettirish uchun nazorat darajasini, mulkni taqsimlash samarasini, mulkdorlar ittifoqini tuzish imkoniyatini, ovoz berish tartibini, dividendlar to‘lash bilan bog‘liq cheklashlarni, korxonaning moliyaviy ahvolini hisobga oluvchi turli xil mukofotlar va chegirmalar qo‘llaniladi; 
 kiritiladigan chegirmalar yoki mukofotlar hajmi baholash usullari bilan ham, korxona tipi (ochiq, yopiq) bilan ham belgilanadi. 
 57. Xarajat va daromad yondashuvlarning usullari bilan hamda qiyosiy yondashuvning tarmoqlar o‘zaro nisbati usuli bilan quyidagilar aniqlanadi:
 mulkning mutlaq nazorat huquqiga ega bo‘lgan (75 foizdan ortiq) nazoratli ulushi qiymati, korxona xususiy kapitali qiymatining mutanosib qismi sifatida;
 mulkning mutlaq nazorat huquqiga ega bo‘lmagan nazoratli ulushi qiymati, nazorat ayrim elementlari yo‘qligiga skidka chegirib tashlangan korxona xususiy kapitali qiymatining mutanosib qismi sifatida;
 mulkning nazoratsiz ulushi qiymati, nazorat yo‘qligiga skidka chegirib tashlangan korxona xususiy kapitali qiymatining mutanosib qismi sifatida.
 58. Qiyosiy yondashuvning bilimlar usuli bilan quyidagilar aniqlanadi:
 mulkning nazoratli ulushi qiymati. Mulkning baholanayotgan ulushi hajmi analoglardan farq qilgan taqdirda, olingan qiymatga nazorat ayrim elementlari mavjudligi yoki yo‘qligiga mukofotlar yoki chegirmalar qo‘llanadi;
 mulkning nazoratsiz ulushi qiymati, bunda olingan qiymatga nazorat yo‘qligiga skidka qo‘llanadi.
 59. Qiyosiy yondashuvning kapitallar bozori usuli bilan quyidagilar aniqlanadi:
 mulkning nazoratli ulushi qiymati, bunda olingan qiymatga nazorat mavjudligiga mukofot qo‘llanadi;
 mulkning nazoratsiz ulushi qiymati.
 60. Daromad yondashuvning baholash obyekti daromadlarinigina hisobga oladigan usullari qo‘llanilgan holda nazorat mavjudligiga mukofotlar yoki nazorat yo‘qligiga skidkalar qo‘llanmaydi. 
 61. Ochiq korxonalar bilan yoki yopiq korxonalardagi nazoratli ulushlar bilan taqqoslaganda yopiq korxonalardagi nazoratsiz ulushlarda likvidlikning taqchilligi quyidagi usullardan biri bilan hisobga olinadi:
 diskontlash stavkasini oshirish bilan; 
 likvidlikning taqchilligiga skidkani hisoblash bilan.
 62. Nazoratsiz ulush qiymatiga nazorat uchun mukofotni qo‘shish, nazoratli ulush qiymatida esa nazoratning ozligiga skidkani hisobga olish lozim bo‘lgan hollarni aniqlash uchun baholovchi korxonada mulk ulushlarining taqsimlanishini tahlil qilishi lozim. 
 63. Chegirmalar yoki mukofotlarning qo‘llanishini baholovchi baholash to‘g‘risidagi hisobotda asoslab berishi lozim. 
 64. Mulkiy majmua sifatidagi korxona yoki uning bir qismi qiymatini baholash faqat xarajatga haqida yondashuv usullari bilan amalga oshiriladi.
 65. Baholash jarayonida foydalanilgan axborotni baholash to‘g‘risidagi hisobotda oshkor etish shunday amalga oshirilishi lozimki, baholash to‘g‘risidagi hisobotning baholash faoliyati sohasida maxsus bilimlarga ega bo‘lmagan foydalanuvchilari baholash jarayoni mantiqini va baholash obyektining qiymatini aniqlash uchun baholovchi bajargan amallarning ahamiyatini tushuna olsinlar.
 66. Baholash jarayonida qo‘llanilgan barcha axborot oshkor etilishi lozim, maxfiy xususiyatga ega bo‘lgan axborot bundan mustasno. Maxfiy axborotni baholovchi faqat buyurtmachi va (yoki) mazkur axborotni taqdim etgan shaxslar bilan kelishgan holda yoki sudning tegishli qaroriga binoan oshkor etadi. Foydalanilayotgan axborotning maxfiylik darajasi buyurtmachi va (yoki) mazkur axborotni taqdim etuvchi yoki unga bevosita aloqador bo‘lgan shaxslar tomonidan belgilanadi.
 67. Baholashda foydalanilgan va baholash to‘g‘risidagi hisobotda keltirilgan axborot uning manbasiga ishoraga ega bo‘lishi lozim, bunda mazkur manba yozma yoki og‘zaki ekanligi ahamiyatsiz. 
 68. 9-son MBMSning baholash jarayoni va olingan natijani bayon etish, baholashga va yakuniy qiymat haqidagi xulosaga daxldor bo‘lgan har qanday farazlar va cheklovchi shartlarni oshkor etish bilan bog‘liq talablaridan biron-bir tarzda chetga chiqilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
 69. Baholash talablari mazkur standart talablaridan farq qiladigan normativ hujjatga muvofiq amalga oshirilgan taqdirda, baholovchi mazkur farqlarni, aniqlanayotgan qiymat turini tanlashga ularning ta’sirini aniqlashi va olingan natijani qo‘llashga cheklashlar belgilashi lozim.
 9-son MBMSni qo‘llash bo‘yicha uslubiy ko‘rsatmalar (keyingi o‘rinlarda uslubiy ko‘rsatmalar deb yuritiladi) 9-son MBMSni amalda qo‘llash maqsadida ishlab chiqilgan.
 1. Uslubiy ko‘rsatmalarda quyidagi atamalar va tushunchalardan foydalaniladi: 
 tavakkalsiz stavka — investor foydalana oladigan, qo‘yilmalarning summalari va muddatlari bo‘yicha baholanayotgan obyekt bilan qiyosiy bo‘lgan, tavakkalchilikning milliy iqtisodiyot uchun eng past darajasi bilan tavsiflanadigan daromad stavkasi;
 gudvill — korxonadan alohida identifikatsiya qilinishi va baholanishi mumkin bo‘lmagan omillar (korxona nomi va ishlab chiqarilayotgan mahsulotning mashhurligi, muayyan obro‘ va ishga doir aloqalar mavjudligi, joylashgan yer va boshqa shunga o‘xshash omillar) ta’sirida vujudga keladigan nomoddiy aktiv;
 ishlab turgan korxona — nomuayyan vaqt mobaynida faoliyat ko‘rsatishi taxmin qilinayotgan korxona;
 nomuntazam tavakkalchilik — korxona faoliyatining investitsiyalash samaradorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatayotgan ichki omillari bilan bog‘liq bo‘lgan, diversifikatsiya yo‘li bilan pasaytirsa bo‘ladigan tavakkalchilik;
 tavakkalchilik uchun mukofot — tavakkalchilikni aks ettirish uchun tavakkalsiz stavkaga qo‘shiladigan daromad stavkasi;
 muntazam tavakkalchilik — makroiqtisodiy omillar ta’sirida butun bozor konyunkturasining o‘zgarishlari bilan bog‘liq bo‘lgan, diversifikatsiya yo‘li bilan bartaraf etib bo‘lmaydigan tavakkalchilik.
 2. Baholashga oid vazifani belgilashda baholovchi baholash sanasi baholash maqsadlaridan kelib chiqib belgilanishini hisobga olishi lozim. Baholovchi faqat baholash sanasida mavjud bo‘lgan holatlarni va baholash sanasiga qadar yuz bergan voqealarni e’tiborga olishi kerak. Biznesni baholashda baholash sanasi, qoida tariqasida, baholash o‘tkazilishini belgilagan voqea yuz bergunga qadar tuzilgan so‘nggi moliyaviy hisobot sanasi bilan mos keladi. Baholash sanasi (moliyaviy hisobot tuzilgan sana bilan mos kelmaydigan) oraliq sanaga belgilanishi ham mumkin. 
 3. Baholash obyektiga nisbatan uchinchi shaxslarning hujjat bilan tasdiqlangan mulkiy huquqlari, mazkur obyektdan foydalanishda cheklashlar va unga doir majburiyatlar bo‘lmagan holda, uning qiymatini baholovchi, agar baholashga oid vazifada o‘zgacha tartib nazarda tutilmagan bo‘lsa, ko‘rsatilgan huquqlar, cheklashlar va majburiyatlar yo‘qligi haqidagi farazdan kelib chiqib aniqlaydi.
 4. Baholash obyektining bozor qiymatini aniqlashga qaratilgan biznesni yoki undagi ulushni baholashning asosiy maqsadlari quyidagilardan iborat: 
 ishlab turgan korxona yoki korxonadagi mulk ulushi bilan oldi-sotdi qilish;
 boshqaruv qarorlari qabul qilish;
 qayta tashkil etish (qo‘shib yuborish, birlashtirish, bo‘lish, ajratib chiqarish);
 korxona o‘z aksiyalarini qaytarib sotib olishi;
 boshqa tashkilotning ustav fondiga aksiyalar paketini kiritish.
 Normativ hujjatlar yoki baholashga oid vazifada bozor qiymatini aniqlashga qaratilgan baholashning boshqa maqsadlari belgilanishi ham mumkin. 
 5. Biznes yoki undagi ulush qiymatini baholashda aniqlanishi mumkin bo‘lgan qiymatning bozor qiymatidan boshqa turlariga quyidagilar kiradi:
 investitsiya qiymati — belgilangan yoki berilgan investitsiyalash maqsadlarida baholash obyektining konkret investor yoki investorlar guruhi uchun qiymati. Investitsiya qiymati baholash vaqtida investor tomonidan baholash obyekti bilan bog‘liq investitsiyaga oid qarorlar qabul qilish maqsadida aniqlanadi;
 tugatish qiymati — majburlovchi holatlar mavjudligi tufayli baholash obyekti qisqa vaqt ichida realizatsiya qilinishi lozim bo‘lgan holda baholash obyektining qiymati. Tugatish qiymati baholash vaqtida korxonani tugatish maqsadida aniqlanadi.
 6. Baholash yondashuvlari va usullarining tanlanishi va qo‘llanishini asoslash uchun baholovchi baholash obyektini tahlil qilishni amalga oshiradi. Baholash obyektini tahlil qilish uchun zarur axborot turi va hajmi baholovchi tomonidan baholash maqsadi, aniqlanayotgan qiymat turi, baholash obyektining xususiyatlari, farazlar va cheklovchi shartlarga qarab aniqlanadi.
 7. Baholovchi yig‘ilgan baholanayotgan korxona haqidagi axborot asosida:
 korxonaning rivojlanish tendensiyalarini aniqlaydi;
 daromadlarni prognoz qiladi;
 baholanayotgan biznesga xos bo‘lgan nomuntazam tavakkalchilik omillarini aniqlaydi
 8. Baholovchi makroiqtisodiy axborotni tahlil qilish chog‘ida o‘rganishi va baholash to‘g‘risidagi hisobotda keltirishi lozim bo‘lgan asosiy ko‘rsatkichlarga quyidagilar kiradi: 
 iqtisodiy o‘sish (yalpi ichki mahsulotning o‘sish) sur’atlari;
 sanoat ishlab chiqarishi hajmi;
 inflatsiya darajasi;
 milliy valyutaning ayirboshlash kursi;
 foiz stavkalari darajasi;
 fond bozori ko‘rsatkichlari;
 soliq solish strukturasi. 
 Baholash obyektining xususiyati va baholash maqsadlariga qarab baholovchi makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarning mazkur ro‘yxatini kengaytirishi mumkin. 
 9. Baholovchi baholash obyekti mansub bo‘lgan bozorni aniqlashi va uni tahlil qilishi lozim. Tahlil qilish va baholash to‘g‘risidagi hisobotda keltirish talab etiladigan bozorga oid asosiy ko‘rsatkichlarga quyidagilar kiradi:
 baholash obyekti mansub bo‘lgan tarmoqning o‘sish sur’atlari;
 tarmoqdagi daromaddorlikning o‘rtacha ko‘rsatkichlari;
 ehtimol tutilgan investorlar uchun tarmoqning jalb qiluvchanligi;
 tarmoqning rivojlanish imkoniyatlari;
 tarmoqni segmentlarga ajratish va baholanayotgan korxona mansub bo‘lgan segmentni aniqlash;
 tarmoqning normativ-huquqiy tartibga solinishi va tarmoqda korxonalar faoliyati uchun o‘ziga xos cheklashlar.
 Bozorga oid axborot tahlili natijalariga ko‘ra baholash to‘g‘risidagi hisobotda bozorning mazkur segmentini tavsiflovchi quyidagi parametrlar bo‘yicha xulosalar aks ettirilishi lozim:
 narxlar dinamikasi;
 asosiy raqiblar;
 korxonaning tarmoqdagi o‘rni;
 kompaniyaning imkoniyatlari.
 10. Quyidagilar moliyaviy hisobot ma’lumotlarini tahlil qilishning asosiy turlari hisoblanadi:
 yagona bazaga muvofiq tahlil (vertikal tahlil). Ushbu maqsadda buxgalteriya balansi moddalari aktivlar summasiga nisbatan foiz hisobida, moliyaviy natijalar haqidagi hisobot moddalari esa — daromadlarning umumiy summasiga nisbatan foiz hisobida ifodalanadi; 
 gorizontal tahlil. U davr mobaynida moliyaviy hisobot ko‘rsatkichlari o‘zgarishining tahlilini nazarda tutadi. Tahlil qilish talab etiladigan asosiy ko‘rsatkichlarga realizatsiyadan kelgan tushumning o‘sish sur’atlari, daromadning o‘sish sur’atlari va aktivlarning o‘sish sur’atlari kiradi;
 moliyaviy koeffitsiyentlar tahlili. U hisoblangan koeffitsiyentlarni normativ ko‘rsatkichlar, boshqa korxonalarning koeffitsiyentlari bilan yoki tarmoqqa oid o‘rtacha ko‘rsatkichlar bilan taqqoslashni amalga oshirish imkoniyatini beradi.
 Korxonani baholashda moliyaviy koeffitsiyentlarning quyidagi asosiy guruhlari hisoblanadi: 
 korxonaning ish faolligini tavsiflaydigan aylanuvchanlik koeffitsiyentlari;
 korxona ishining daromaddorligini, xarajatlarning iqtisodiy samara berish darajasini va mablag‘lardan foydalanish darajasini tavsiflaydigan, shuningdek korxona sof yoki operatsion daromadining korxona faoliyatining u yoki bu parametriga nisbatini aks ettiradigan daromaddorlik va rentabellik koeffitsiyentlari;
 korxonani moliyalashtirish manbalarida xususiy va jalb qilingan mablag‘lar nisbatini aks ettiradigan va korxonaning kreditorlardan moliyaviy mustaqilligi darajasini va uning uzluksiz ishlab chiqarish jarayonini ta’minlash uchun to‘lovlar bo‘yicha hisob-kitob qilish qobiliyatini tavsiflaydigan moliyaviy barqarorlik koeffitsiyentlari;
 korxonaning qisqa muddatli davrdagi to‘lov qobiliyatini va uning bozor konyunkturasidagi tezoqar o‘zgarishlarga dosh berish qobiliyatini tavsiflaydigan likvidlik koeffitsiyentlari.
 Baholash obyektining xususiyatlariga qarab baholovchi ko‘rsatilgan guruhlarda foydalaniladigan koeffitsiyentlar soni va turini mustaqil aniqlaydi, shuningdek, boshqa mos keluvchi koeffitsiyentlarni hisoblashi mumkin. 
 11. Zarur holda baholovchi moliyaviy hisobotni me’yorga solishni, ya’ni korxona moliyaviy hisobotini baholash jarayonida foydalanilishi mumkin bo‘lgan baholash balanslariga va moliyaviy natijalar haqidagi hisobotlarga qayta baholashni amalga oshiradi. 
 Quyidagilar asosiy me’yorga soladigan tuzatishlar hisoblanadi:
 buxgalteriya balansi ma’lumotlariga korxona aktivlari va majburiyatlarining bozor qiymatini olish uchun zarur bo‘lgan tuzatishlar;
 moliyaviy natijalar haqidagi hisobot ma’lumotlariga baholanayotgan korxonaga xos bo‘lmagan daromadlar va xarajatlarga tegishli bo‘lgan tuzatishlar. 
 Me’yorga solish natijasida korxona moliyaviy hisoboti ma’lumotlari:
 tarmoqning o‘xshash korxonalari yoki tarmoqqa oid o‘rtacha ko‘rsatkichlar bilan qiyosiy bo‘lishi; 
 korxona pul oqimlarini prognoz qilishda foydalanish uchun yaroqli bo‘lishi lozim. 
 Me’yorga solingan moliyaviy hisobot (baholash balanslari va moliyaviy natijalar haqidagi hisobotlar)dan faqat baholash maqsadida foydalaniladi.
 12. Korxona moliyaviy hisoboti ma’lumotlari tahlilining natijalari baholash to‘g‘risidagi hisobotda keltiriladi va quyidagilarni o‘z ichiga olishi lozim:
 baholash sanasiga qadar so‘nggi uch yil uchun buxgalteriya balanslari tahlilining natijalari izohlar va xulosalar bilan;
 baholash sanasiga qadar so‘nggi uch yil uchun moliyaviy natijalar haqidagi hisobotlar tahlilining natijalari izohlar va xulosalar bilan;
 baholash sanasiga qadar so‘nggi uch yil uchun moliyaviy koeffitsiyentlarning asosiy guruhlari bo‘yicha yakuniy hisob-kitoblar. 
 13. Baholash obyekti qiymati pul oqimlarini diskontlash usuli (keyingi o‘rinlarda matnda POD usuli deb yuritiladi) yordamida baholash obyektidan prognoz davrida kutilayotgan pul oqimlarining joriy qiymatlari va baholash obyektining prognoz davridan keyingi joriy qiymatini qo‘shish yo‘li bilan aniqlanadi. Bunda, ko‘rsatilgan qiymatlar baholash sanasidagi diskontlash stavkasi bo‘yicha keltiriladi. 
 Baholash obyektining joriy qiymatini POD usuli bilan hisoblash formulasi, pul oqimlari prognoz davrining har bir yili oxirida tushadi deb faraz qilinganda, quyidagi ko‘rinishga ega bo‘ladi:
 , bu yerda:
 PV — joriy qiymat;
 i — prognoz davri yilining raqami;
 n — prognoz davrining oxirgi yili;
 CFi — prognoz davri i-chi yilining pul oqimi;
 D — diskontlash stavkasi;
 FV — baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi qiymati. 
 Pul oqimlari yil o‘rtasida tushadi deb faraz qilinganda (ular yil mobaynida mutanosib ravishda tushganda) i o‘rniga daraja ko‘rsatkichi i-0,5, n o‘rniga tegishincha n-0,5 ishlatiladi. 
 14. Baholash obyekti qiymatini POD usuli bilan baholashda, baholash maqsadi, baholash obyektining xususiyati va kapital tuzilishiga qarab, xususiy yoki investitsiyalangan kapitalga olingan, soliq to‘langunga qadar yoki soliq to‘langanidan keyingi holatga ko‘ra nominal yoki real summalarda hisoblangan pul oqimlari qo‘llaniladi. 
 Korxona xususiy kapitali yoki undagi mulk ulushi qiymatini baholash uchun qo‘llaniladigan pul oqimining asosiy turi xususiy kapitalga olingan sof pul oqimi bo‘lib, u quyidagi tartibda hisoblanadi:
 sof daromad;
 plyus amortizatsiya ajratmalari;
 plyus (minus) xususiy aylanma kapitalning kamayishi (ko‘payishi); 
 plyus (minus) aktivlarning sotilishi (kapital qo‘yilmalar);
 minus imtiyozli aksiyalar bo‘yicha dividendlar;
 plyus (minus) uzoq muddatli qarzlarning ko‘payishi (kamayishi). 
 Korxona kapitalining tuzilishida jalb qilingan kapital ulushi ancha ko‘p (30 foizdan ortiq) bo‘lsa, investitsiyalangan kapitalga olingan sof pul oqimi qo‘llaniladi va u quyidagi tartibda hisoblanadi:
 sof daromad;
 plyus amortizatsiya ajratmalari;
 plyus (minus) xususiy aylanma kapitalning kamayishi (ko‘payishi);
 plyus (minus) aktivlarning sotilishi (kapital qo‘yilmalar);
 plyus uzoq muddatli qarzlar bo‘yicha ilgari sof daromadni hisoblash vaqtida chegirib tashlangan foizlarni to‘lash;
 minus daromad solig‘ining to‘langan foizlar summasiga to‘g‘ri keladigan qismi. 
 15. Daromadlarni prognoz qilishda baholovchi quyidagi omillarni o‘rganadi va hisobga oladi:
 chiqarilayotgan mahsulot assortimenti;
 ishlab chiqarish hajmlari va mahsulot narxlari;
 chiqarilayotgan mahsulotga bo‘lgan talab;
 inflatsiya sur’atlari (nominal pul oqimi uchun);
 korxonaning mavjud ishlab chiqarish quvvatlari;
 kapital qo‘yilmalarni amalga oshirish rejasi va oqibatlari;
 talab imkoniyatlarini belgilaydigan iqtisodiyotdagi umumiy vaziyat;
 tarmoqdagi vaziyat va raqobat;
 baholanayotgan korxonaning bozordagi ulushi;
 prognoz davri tugaganidan so‘ng daromadlarning o‘sish sur’atlari.
 Xarajatlarni prognoz qilishda baholovchi:
 xarajatlar tuzilishini, o‘zgarmas va o‘zgaruvchi xarajatlar nisbatini tahlil qiladi;
 bir martalik va favqulodda xarajatlar moddalarini aniqlaydi;
 amortizatsiyalanadigan aktivlar mavjudligidan, ularning bo‘lg‘usi ko‘payishi va hisobdan chiqarilishi prognozidan kelib chiqib, amortizatsiya ajratmalari miqdorini aniqlaydi;
 jalb qilingan mablag‘lar bo‘yicha foiz to‘lovlari miqdorini bu mablag‘larning prognoz qilinayotgan miqdoriga muvofiq aniqlaydi;
 korxonaning asosiy vositalar va aylanma aktivlarga bo‘lgan ehtiyojini prognoz qiladi;
 korxona xususiy aylanma kapitalining ortiqchaligi yoki taqchilligini hisoblaydi;
 uzoq muddatli qarzlar hajmining o‘zgarishlarini hisoblaydi (xususiy kapitaldan olinadigan pul oqimi uchun).
 16. Diskontlash stavkasini hisoblash uchun, pul oqimi turiga qarab, quyidagi usullarning biridan foydalanilishi mumkin:
 xususiy kapitaldan olinadigan pul oqimi uchun — kapital aktivlarni baholash usuli, kumulyativ tuzish usuli va diskontlangan pul oqimini tahlil qilish usulidan;
 investitsiyalangan kapitaldan olinadigan pul oqimi uchun — kapitalning o‘rtacha o‘lchangan qiymati modelidan.
 Diskontlash stavkasini hisoblash qo‘llanilayotgan (soliq to‘langunga qadar yoki soliq to‘langanidan keyingi) pul oqimiga mos keladigan asosda, qiymatda (nominal yoki real qiymatda) va hisoblash valyutasida amalga oshirilishi lozim. 
 17. Diskontlash stavkasini kapital aktivlarni baholash usuli bilan hisoblash fond bozorining erkin muomaladagi aksiyalar daromaddorlik darajasining o‘zgarishiga doir axborotini tahlil qilish asosida, quyidagi formula bo‘yicha amalga oshiriladi:
 D = Rf + β ( Rm – Rf ) + S1 + S2 + C, bu yerda:
 D — diskontlash stavkasi;
 Rf — tavakkalsiz stavka;
 β — beta koeffitsiyenti, muntazam tavakkalchilik ko‘rsatkichi bo‘lib, fond bozorining umumiy daromaddorlik darajasiga nisbatan konkret korxona aksiyalari umumiy daromaddorlik darajasining o‘zgarishini aks ettiradi;
 Rm — bozorning umumiy daromaddorlik darajasi (daromaddorlikning bozordagi o‘rtacha me’yori);
 S1 — kichik korxonalarga tavakkalchilik uchun mukofot bo‘lib, u ustav fondi miqdori yirik korxonalar bilan taqqoslaganda uncha katta bo‘lmagan korxonalarning past darajadagi kredit qobiliyati va moliyaviy barqarorligi bilan belgilanadi;
 S2 — konkret korxonaga investitsiyalar qilish tavakkalchiligi uchun mukofot (nomuntazam tavakkalchiliklar);
 S — mamlakatga oid tavakkalchilik bo‘lib, u faqat kapital aktivni baholash usuli bo‘yicha hisoblash formulasining barcha elementlari sifatida boshqa mamlakatlar bozoriga oid ma’lumotlardan foydalanilganida hisobga olinadi. 
 18. Diskontlash stavkasini kumulyativ tuzish usuli yordamida hisoblash daromad tavakkalsiz stavkasi va baholanayotgan korxonaga investitsiyalar qilish tavakkalchiligi uchun mukofotlarni qo‘shish yo‘li bilan, quyidagi formula bo‘yicha amalga oshiriladi:
 D = Rf + RPm + RPs + RPu, bu yerda:
 D — diskontlash stavkasi;
 Rf — tavakkalsiz stavka;
 RPm — tavakkalsiz investitsiyalar bilan taqqoslaganda, aksiyalarga qo‘yilmalar tavakkalchiligi uchun mukofot; 
 RPs — kichik korxonalarga tavakkalchilik uchun mukofot; 
 RPu — konkret korxona yoki tarmoqqa xos bo‘lgan tavakkalchilik uchun mukofot bo‘lib, uning doirasida tavakkalchilikning quyidagi omillari baholanishi mumkin:
 yetakchi shaxsga bog‘liqlik;
 korxonani moliyalashtirish manbalari; 
 tovarga oid va hududiy diversifikatsiya;
 mijozlarning diversifikatsiyalanganligi; 
 baholanayotgan korxonaga xos bo‘lgan boshqa tavakkalchiliklar.
 19. Diskontlash stavkasini pul oqimi diskontlangan usuli yordamida hisoblash baholash obyektining joriy qiymatini POD usuli bilan hisoblash formulasida diskontlash stavkasi qiymatini, qolgan parametrlar ma’lum bo‘lganda, mazkur formula elementlarining tengligiga erishgunga qadar oldinma-ketin o‘zgartirish yo‘li bilan amalga oshiriladi. 
 20. Diskontlash stavkasini kapitalning o‘lchangan o‘rtacha qiymati usuli yordamida hisoblash xususiy kapital va jalb qilingan mablag‘larga iqtisodiy samara olishning o‘lchangan stavkalarini qo‘shish yo‘li bilan (bu yerda o‘lchovlar sifatida xususiy va jalb qilingan mablag‘larning kapital tarkibidagi ulushlari amal qiladi), quyidagi formula bo‘yicha amalga oshiriladi:
 WACC = kd (1 – tc) wd + kpwp + ksws, bu yerda:
 kd — jalb qilingan mablag‘lar bo‘yicha bank foiz stavkasi;
 tc — korxonaning daromad solig‘i stavkasi;
 kp — imtiyozli aksiyalar bo‘yicha daromad stavkasi;
 ks — oddiy aksiyalar bo‘yicha daromad stavkasi;
 wd — korxona kapitali tarkibida jalb qilingan kapital ulushi;
 wp — korxona kapitali tarkibida imtiyozli aksiyalar ulushi; 
 ws — korxona kapitali tarkibida oddiy aksiyalar ulushi.
 21. Diskontlash stavkasini hisoblash usulining tanlanishi va hisoblashda olingan qiymatlar va farazlar baholovchi tomonidan baholash to‘g‘risidagi hisobotda asoslantirilishi lozim. 
 22. Baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi qiymati quyidagi usullardan biri yordamida hisoblanadi:
 eskirish va kapital qo‘yilmalarning qiymatlari teng deb faraz qilinganda, prognozdan keyingi davrda barqaror daromadlar olish prognoziga asoslangan Gordon modeli yordamida:
 , bu yerda:
 FV — baholash obyektining prognoz davri tugagandan keyingi qiymati; 
 CF(t+1) — prognozdan keyingi davrning birinchi yili uchun pul oqimi;
 D — diskontlash stavkasi;
 g — sotuv pul oqimining o‘sish sur’ati;
 mo‘ljallanayotgan sotuv, u baholash obyektini sotish majburiyati mavjud bo‘lgan yoki bunday sotish muayyan turdagi biznesga xos bo‘lgan holda qo‘llaniladi. Sotuv narxini hisoblash pul oqimini qiyosiy baholash obyektlari sotuvlariga doir;
 sof aktivlar qiymatiga doir;
 tugatish qiymatiga doir ma’lumotlar tahlili asosida olingan koeffitsiyentlar yordamida qiymat ko‘rsatkichlariga qayta hisoblashdan iborat. 
 23. Baholash obyektining joriy qiymati POD usuli bilan prognoz davri pul oqimlarining joriy qiymatlari va baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi joriy qiymati yig‘indisi sifatida hisoblanadi. 
 Baholash obyektining bozor qiymatini olish uchun quyidagi tuzatishlarni kiritish talab etiladi:
 pul oqimini shakllantirishda ishga solinmagan aktivlarning (agar ular mavjud bo‘lsa) qiymati qo‘shiladi;
 xususiy aylanma kapitalning ortiqcha qismi qo‘shiladi (taqchilligi ayiriladi);
 agar korxona xususiy kapitalining qiymatini hisoblash uchun investitsiyalangan kapitalga olingan pul oqimidan foydalanilayotgan bo‘lsa, uzoq muddatli qarzlar miqdori ayirib tashlanadi.
 Baholash obyekti biznesdagi mulk ulushi bo‘lgan holda ham baholovchi nazorat va likvidlik darajasiga qarab tuzatishlar kiritadi. 
 Bozor axboroti mavjud bo‘lmaganda, nazorat elementlari yo‘qligiga chegirmalar quyidagicha hisoblanadi:
 24. Baholash obyekti qiymatini daromadni kapitallashtirish usuli yordamida aniqlash ayrim davr (odatda — bir yil) mobaynida olingan daromad miqdorini shu daromadga muvofiq bo‘lgan kapitallashtirish stavkasiga bo‘lish yo‘li bilan, quyidagi formula bo‘yicha amalga oshiriladi:
 , bu yerda:
 PV — joriy qiymat;
 CF — yil (yoki boshqa tanlangan davr) mobaynida olish kutilayotgan daromad; 
 R — kapitallashtirish stavkasi.
 25. Kapitallashtirilishi lozim bo‘lgan daromad miqdori quyidagi usullardan biri bilan hisoblanadi:
 joriy daromadlar usuli bilan — kapitallashtirilishi lozim bo‘lgan daromad miqdori sifatida so‘nggi hisobot davri ko‘rsatkichlari olinadi;
 daromadning oddiy o‘rtacha miqdorini hisoblash usuli bilan — kutilayotgan daromad miqdori retrospektiv davrdagi daromadning o‘rtacha miqdoriga teng deb olinadi;
 daromadning o‘lchangan o‘rtacha miqdorini hisoblash usuli bilan — kutilayotgan daromad miqdori retrospektiv davrdagi daromadning o‘lchangan o‘rtacha miqdoriga teng deb olinadi, bunda daromadni olish davri baholash sanasiga qancha yaqin bo‘lsa, uning ko‘rsatkichi vazni shuncha salmoqli bo‘ladi;
 mavjud tendensiyalar davom etadi degan farazga asoslangan trend (statistik usul) bilan oxirgi uch yil uchun retrospektiv ma’lumotlarga asoslanib trend tuzish va quyidagi formuladan foydalanishni nazarda tutadi:
 y = a + bxn + 1, bu yerda: 
 y — prognozdan keyingi davrning birinchi yilidagi daromad miqdori;
 xn + 1 — prognozdan keyingi davrning birinchi yiliga mos keladigan davr raqami;
 a va b — aniqlanishi lozim bo‘lgan noma’lum o‘zgaruvchilar.
 , bu yerda:
 n — o‘tgan davrlar soni;
 x — davr raqami.
 
 26. Kapitallashtirish stavkasi quyidagi usullardan biri bilan aniqlanadi:
 baholash obyektiga o‘xshash obyektlarning daromadlari miqdorlari va sotuv narxlari haqidagi bozor axboroti tahliliga asoslangan bozor ekstraksiyasi usuli bilan;
 diskontlash stavkasidan baholash obyektidan olingan daromadlar o‘sishining yillik o‘rtacha sur’atini ayirish yo‘li bilan.
 Kapitallashtirish stavkasi bozor ekstraksiyasi usuli bilan quyidagi formula bo‘yicha hisoblanadi:
 , bu yerda:
 R0 — baholash obyekti uchun kapitallashtirish stavkasi;
 n — o‘xshash obyektlar soni;
 Ki — i-chi o‘xshash obyektning o‘lchov koeffitsiyenti;
 Ri — i-chi o‘xshash obyekt uchun Ri = Ii / Vi formulasi bilan aniqlanadigan kapitallashtirish stavkasi; 
 Ii — i-chi obyektning baholash obyektining kapitallashtirilayotgan turdagi daromadiga mos keladigan daromadi;
 Vi — i-chi obyektning sotuv narxi.
 Kapitallashtirish stavkasining diskontlash stavkasi bilan o‘zaro aloqasi quyidagi formula bilan ifodalanadi:
 R0 = D – g, bu yerda:
 D — diskontlash stavkasi;
 g — o‘sish sur’atlari.
 Baholovchi daromadning o‘sish sur’atlari yo‘qligini prognoz qilgan bo‘lsa, kapitallashtirish stavkasi miqdor jihatidan diskontlash stavkasiga tenglashtiriladi. 
 27. Baholash obyektining joriy qiymati kapitallashtirish usuli yordamida yil (yoki boshqa davr) mobaynida olinishi kutilayotgan daromad miqdorini kapitallashtirish stavkasiga bo‘lish yo‘li bilan hisoblanadi.
 Baholash obyektining bozor qiymatini olish uchun pul oqimlarini shakllantirishda ishga solinmagan aktivlarning (agar ular mavjud bo‘lsa) bozor qiymatini qo‘shish lozim.
 Agar baholash obyekti biznesdagi mulk ulushi bo‘lsa baholovchi nazorat va likvidlik darajasiga tuzatishlar kiritadi. 
 Agar butun investitsiya qilingan kapitalga pul oqimi (daromad) baholash bazasi bo‘lsa, 100 foizdan kam bo‘lgan aksiyalar paketini baholashda aksiyalar paketining tegishli miqdori uchun nazorat elementlari yo‘qligiga chegirma qo‘llaniladi.
 Agar 1 dona oddiy aksiyaga pul oqimi (daromad) baholash bazasi bo‘lsa, aksiyalar paketining tegishli miqdoriga nazorat elementlari mavjudligiga mukofot qo‘llaniladi.
 Bozor axboroti mavjud bo‘lmaganda, nazorat elementlari yo‘qligiga (mavjudligiga) chegirmalar (mukofotlar) quyidagi tarzda hisoblanadi:
 28. Qiyosiy yondashuv o‘xshash korxonalar yoki ulardagi mulk ulushlarining sotuv narxlari tahliliga asoslanadi. 
 Qiyosiy yondashuv doirasida kapital bozori usulidan va bitimlar usulidan foydalanganda baholovchi kamida uchta o‘xshash korxonani tanlab olishi lozim. Taqqoslash uchun o‘xshash korxonalarni tanlashda qiyosiylik mezonlari tarkibi baholash shartlari va zaruriy axborot mavjudligi bilan belgilanadi. Quyidagilar baholovchi hisobga olishi lozim bo‘lgan asosiy mezonlar hisoblanadi:
 baholash obyekti va o‘xshash korxonalar bir tarmoqqa mansubligi;
 miqdor jihatidan qiyosiylik, sotuvlar hajmi, aktivlar jami qiymati, bozorga oid kapitallashtirish va boshqa ko‘rsatkichlarda ifodalanishi mumkin;
 daromadlarning o‘sish sur’atlari jihatidan qiyosiylik. 
 29. Baholash obyektining bozor qiymatini qiyosiy yondashuv usullari bilan aniqlash uchun quyidagi formula bo‘yicha hisoblanadigan multiplikatorlar qo‘llaniladi:
 , bu yerda:
 M — multiplikator;
 N — o‘xshash korxonaning sotuv narxi (yoki qiymatni belgilovchi o‘zga asos);
 K — korxona faoliyatini tavsiflaydigan moliyaviy, ishlab chiqarishga oid yoki moddiy ko‘rsatkich.
 Tegishincha, baholash obyektining narxi moliyaviy ko‘rsatkichni tegishli multiplikatorga ko‘paytirish yo‘li bilan aniqlanishi mumkin:
 N = M * K
 Multiplikatorlar umuman korxona bo‘yicha yoki bir aksiyaga nisbatan hisoblanishi mumkin.
 30. Biznesni baholashda multiplikatorlarning quyidagi asosiy turlaridan foydalaniladi:
 narx/daromad (foyda, pul oqimi);
 narx/dividendlar. Bu multiplikator amalda to‘langan dividendlar asosida yoki bunday to‘lovlarga xos bo‘lgan o‘xshash korxonalar bo‘yicha sof foydaga nisbatan foiz hisobida o‘lchanadigan ehtimol tutilgan dividend to‘lovlari asosida hisoblanadi;
 narx/realizatsiyadan kelgan tushum;
 narx/ishlab chiqarish fizik hajmi;
 narx/xususiy kapital (sof aktivlar)ning balans qiymati.
 Baholash obyekti va o‘xshash korxonalarning xususiyatlariga qarab baholovchi boshqa turdagi multiplikatorlarni qo‘llashi ham mumkin. 
 Baholash obyektini baholash uchun o‘rinli bo‘lgan multiplikatorlarning tanlanishini asoslash va hisoblash taomilining tavsifi baholash to‘g‘risidagi hisobotda keltirilishi lozim. 
 31. Baholash obyektining bozor qiymati qiyosiy yondashuv yordamida multiplikatorlarning tanlangan qiymatlarini baholash obyektining tegishli moliyaviy yoki boshqa ko‘rsatkichlariga ko‘paytirish orqali olingan natijalarni muvofiqlashtirish va yakuniy tuzatishlar kiritish yo‘li bilan aniqlanadi:
 agar qiymatni belgilovchi asos sifatida investitsiyalangan kapital qiymati olingan bo‘lsa, uzoq muddatli qarzlar ayirib tashlanadi;
 xususiy aylanma kapitalning taqchilligi ayirib tashlanadi (ortiqcha aylanma kapital qo‘shiladi);
 daromadni shakllantirishda ishga solinmagan aktivlarning (agar ular mavjud bo‘lsa) bozor qiymati qo‘shiladi;
 odatdagi xaridor uchun jalb qiluvchan bo‘lmagan ishlab chiqarish diversifikatsiyasi mavjud bo‘lsa, portfelli chegirma ayirib tashlanadi;
 yopiq korxona aksiyalari fond bozorida kotirovka qilinadigan o‘xshash korxonalar bo‘yicha baholangan holda, likvidlik uchun chegirma ayirib tashlanadi;
 mulkning baholanayotgan ulushi uning o‘xshashlari bilan taqqoslaganda beradigan nazorat qilish imkoniyati darajasiga qarab, nazoratning yo‘qligi uchun chegirma ayirib tashlanadi yoki nazorat uchun mukofot qo‘shiladi. 
 Bozor axboroti mavjud bo‘lmaganda, nazorat elementlari yo‘qligiga (mavjudligiga) chegirmalar (mukofotlar) quyidagi tarzda hisoblanadi:
 32. Baholash obyektini baholash uchun xarajatga oid usulning tanlanishi baholovchi qabul qilgan baholash shartiga bog‘liq bo‘ladi:
 sof aktivlar usuli ishlab turgan korxona baholangan holda qo‘llaniladi;
 tugatish qiymati usuli korxonani tugatish sharti qabul qilingan holda qo‘llaniladi.
 Xarajatga oid yondashuv usullari uchun umumiy formula quyidagi ko‘rinishga ega:
 Korxona qiymati = Aktivlar qiymati – Majburiyatlar qiymati
 33. Ishlab turgan korxonani sof aktivlar usuli bilan baholash uchun baholovchi baholash sanasiga qadar so‘nggi korxona buxgalteriyasi (yoki mavjud bo‘lganda konsolidatsiya qilingan / birlashtirilgan) balansi asosida baholash balansi (iqtisodiy balans)ni tuzadi. Iqtisodiy balansda korxonaning barcha, shu jumladan buxgalteriya balansida hisobga olinmagan aktivlari (masalan, gudvill) va majburiyatlari bozor qiymati bo‘yicha hisobga olinadi.
 Iqtisodiy balansni tuzishda baholovchi:
 ko‘chmas mulkning bozor qiymatini aniqlaydi;
 mashinalar, uskunalar va transport vositalarining bozor qiymatini aniqlaydi;
 nomoddiy aktivlarning bozor qiymatini aniqlaydi. Aktivlarning tarmoq bo‘yicha o‘rtacha daromaddorligi haqida axborot mavjud bo‘lsa, gudvill qiymati quyidagi formula bo‘yicha hisoblanadi (bunda korxonaning balansida aks ettirilgan, xususiylashtirish (sotib olish) paytida gudvill sifatida korxona xususiy kapitalining balans qiymati va baholash qiymati o‘rtasidagi farq tarzida yuzaga kelgan nomoddiy aktivlar, baholashga kiritilmaydi):
 bu yerda:
 ChP — korxona sof daromadi;
 RSA — korxona aktivlarining bozor qiymati;
 SDA — aktivlarning tarmoq bo‘yicha o‘rtacha daromadliligi;
 SK — kapitallashtirish stavkasi;
 korxona moliyaviy qo‘yilmalarining bozor qiymatini, shu jumladan korxonaning qimmatli qog‘ozlarga va boshqa tashkilotlarning ustav kapitallariga investitsiyalarini, shuningdek boshqa tashkilotlarga berilgan qarzlarni aniqlaydi. Fond bozorida kotirovka qilinadigan qimmatli qog‘ozlarga investitsiyalarning bozor qiymatini baholashda baholovchi ushbu qimmatli qog‘ozlarning bozordagi kotirovkalariga asoslanadi.
 Fond bozorida kotirovka qilinmaydigan qimmatli qog‘ozlarga va boshqa tashkilotlarning ustav fondlariga qilingan investitsiyalar qiymatini baholash investitsiyalarning nazorat sifatlariga qarab amalga oshiriladi:
 50 foizdan ortiq bo‘lgan investitsiyalar (aksiyalar paketlari, ulushlar va boshqalar) qiymatini baholash mazkur Mulkni baholash Milliy standarti (9-son MBMS) asosida amalga oshiriladi;
 50 foizgacha (qo‘shib hisoblaganda) bo‘lgan investitsiyalar (aksiyalar paketlari, ulushlar va boshqalar) qiymatini baholash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
 fond bozorida kotirovka qilinadigan aksiyalar qiymatini baholash mazkur aksiyalarning baholash sanasidan oldingi bozor kotirovkalariga muvofiq amalga oshiriladi;
 dividendlar ko‘rinishida (naqd, naqdsiz shaklda yoki aksiyalar ko‘rinishida) daromadlar keltiradigan investitsiyalar qiymatini baholash so‘nggi uch yil uchun dividend ko‘rinishidagi o‘rtacha yillik daromadni baholash sanasidagi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining qayta moliyalashtirish stavkasi bo‘yicha kapitallashtirish yo‘li bilan amalga oshiriladi;
 adekvat daromadlar keltirmaydigan investitsiyalar qiymatini baholash xususiy kapital miqdoridan kelib chiqib quyidagi hisoblash formulasiga binoan amalga oshiriladi:
 bu yerda:
 Sak — aksiyalar paketining hisoblangan qiymati;
 Bin — aksiyalar paketining balans qiymati;
 Ssk — xususiy kapitalning balans bo‘yicha miqdori (xususiy mablag‘lar manbalari);
 Suf — balans bo‘yicha ustav kapitalining miqdori;
 Kkontr — nazorat koeffitsiyenti.
 Aksiyalar qiymatini hisoblashda baholanayotgan aksiyalar paketining nazorat darajasini inobatga olish zarur. Nazorat elementlari yo‘qligiga chegirma mazkur uslubiy ko‘rsatmalarning 34-bandiga binoan hisoblanadi.
 Investitsiyalarning yakuniy qiymati sifatida qiymatning eng ko‘p miqdorini beruvchi hisob-kitoblar natijasi qabul qilinadi. Bunda, aksiyalar paketi qiymatining bahosi balans qiymatidan past bo‘lishi mumkin emas.
 nihoyasiga yetkazilmagan kapital qo‘yilmalar — tugallanmagan qurilish obyektlari va o‘rnatilishi lozim bo‘lgan uskunalarning bozor qiymatini aniqlaydi;
 tovar-moddiy zaxiralarining qiymatini ularning balans qiymati bo‘yicha qabul qiladi;
 kelgusi davrlar xarajatlari balans qiymati bo‘yicha qabul qilinadi;
 Kechiktirilgan xarajatlar va daromadlarning qiymati quyidagi tarzda aniqlanadi:
 agar ular milliy buxgalteriya hisobi standartlarida belgilangan aktivlar va majburiyatlarni tan olish mezonlariga javob bersa, ularning qiymati balans qiymatiga teng holda qabul qilinadi;
 agar ular milliy buxgalteriya hisobi standartlarida belgilangan aktivlar va majburiyatlarni tan olish mezonlariga javob bermasa, ularning qiymati to‘lanadigan foyda solig‘i (muddati kechiktirilgan daromadlar uchun) yoki ushbu soliqdan tejalgan summa (muddati kechiktirilgan xarajatlar uchun) bo‘yicha hisoblanadi. Bunda, to‘lanishi kerak bo‘lgan soliq yoki uning tejash summasi ushbu soliqning amaldagi stavkasini kechiktirilgan xarajatlar va daromadlarning balans qiymatiga ko‘paytirish yo‘li bilan hisoblanadi;
 pul mablag‘lari qiymatiga tuzatish kiritilmaydi;
 har bir debitor bo‘yicha uzoq muddatli debitorlik qarzining bozor qiymatini kutilayotgan qarz to‘lovlari va qarz bo‘yicha foizlarni diskontlashni diskontlash stavkasi bo‘yicha qarzni uzish muddatlari va ehtimolini hisobga olgan holda amalga oshirish yo‘li bilan aniqlaydi. Diskontlash stavkasi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan belgilangan qayta moliyalashtirish stavkasi miqdorida olinadi. Joriy debitor qarzi balans qiymatiga teng deb olinadi.
 uzoq muddatli majburiyatlarning bozor qiymatini kutilayotgan qarz to‘lovlari va qarz bo‘yicha foizlarni diskontlashni diskontlash stavkasi bo‘yicha to‘lov muddatlarini hisobga olgan holda amalga oshirish yo‘li bilan aniqlaydi. Diskontlash stavkasi korxonaning foizli qarzl