Ichki ishlab chiqarish transportidan foydalanishda mehnatni muhofaza qilish qoidalarini tasdiqlash haqida

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir me’yoriy hujjatlarni qayta ko‘rib chiqish va ishlab chiqish to‘g‘risida”gi (O‘zbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining to‘plami, 2000-y., 7-son, 39-modda) va 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish to‘g‘risida”gi (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq buyuraman:
 1. Ichki ishlab chiqarish transportidan foydalanishda mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 
 2. Mazkur buyruq rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi. 
 Mazkur Qoidalar “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasining Qonuni (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 223-modda) va O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir me’yoriy hujjatlarni qayta ko‘rib chiqish va ishlab chiqish to‘g‘risida”gi (O‘zbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining to‘plami, 2000-y., 7-son, 39-modda) hamda 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish to‘g‘risida”gi (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq, ichki ishlab chiqarish transportidan foydalanishda mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi.
 1. Mazkur Qoidalar ichki ishlab chiqarish transportidan foydalanish bilan shug‘ullanuvchi tashkilotlarga (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) taalluqlidir.
 2. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi.
 3. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish va ishlab chiqarish bo‘yicha xavfsizlikka oid normativ-huquqiy hujjatlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat organlari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan saylanadigan mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi.
 4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish Mehnat muhofazasi bo‘yicha ishlarni tashkil etish to‘g‘risidagi namunaviy nizomga (ro‘yxat raqami 273, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshiriladi.
 5. Tashkilotlarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqiladi (tasdiqlanadi) va yuritiladi:
 mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sog‘lomlashtirish chora-tadbirlari bo‘yicha bo‘limni o‘z ichiga olgan jamoaviy shartnoma;
 tasdiqlangan mehnat sharoitlarini baholash va ish o‘rinlarini attestatsiya qilish uslubiga muvofiq ish o‘rinlarini attestatsiya qilish kartalari;
 mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari;
 xodimlar va muhandis-texnik xodimlarni o‘qitish, yo‘l-yo‘riq berish va bilimlarini sinovdan o‘tkazish dasturlari;
 mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha ma’muriy-jamoatchilik nazoratini yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat);
 xodimlarga yong‘inga qarshi yo‘l-yo‘riq berish va yong‘in-texnikaviy minimum mashg‘ulotlarini o‘tkazish dasturi;
 har bir kasb va ish turlari bo‘yicha mehnatni muhofaza qilish yo‘riqnomalari.
 6. “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining 14-moddasiga muvofiq, xodimlar soni 50 nafar va undan oshadigan tashkilotlarda maxsus tayyorgarlikka ega shaxslar orasidan mehnatni muhofaza qilish xizmatlari tuziladi (lavozimlar joriy etiladi), 50 va undan ortiq transport vositalariga ega bo‘lgan tashkilotlarda esa bundan tashqari yo‘l harakati xavfsizligi xizmatlari tuziladi (lavozimlar joriy etiladi). Xodimlar soni va transport vositalari miqdori kamroq tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish xizmatining vazifalarini bajarish rahbarlardan birining zimmasiga yuklatiladi.
 7. Mehnatni muhofaza qilish xizmati o‘z maqomiga ko‘ra tashkilotning asosiy xizmatlariga tenglashtiriladi va uning rahbariga bo‘ysunadi hamda tashkilotning faoliyati tugatilgan taqdirda bekor qilinadi.
 8. Mehnatni muhofaza qilish xizmatining mutaxassislari lavozim yo‘riqnomasiga binoan ularning majburiyatlariga kiritilmagan boshqa ishlarni bajarishga jalb qilinishi mumkin emas.
 9. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bog‘liq ravishda sodir bo‘lgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori (O‘zbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining to‘plami, 1997-y., 6-son, 21-modda) bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish to‘g‘risidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 10. Tashkilot xodimlari o‘z kasblari va ish turlari bo‘yicha o‘qitilishi, bilimlari sinovdan o‘tkazilishi va ularga yo‘l-yo‘riq berilishi kerak.
 11. Xodimlarning mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha bilimlarini sinovdan o‘tkazish Mehnat muhofazasi bo‘yicha o‘qishlarni tashkil qilish va bilimlarni sinash to‘g‘risidagi namunaviy nizomga (ro‘yxat raqami 272, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 12. Ishlarni texnologik reglament bo‘yicha xavfsiz yuritish yo‘riqnomalari Mehnat muhofazasi bo‘yicha yo‘riqnomalarni ishlab chiqish to‘g‘risidagi nizomga (ro‘yxat raqami 870, 2000-yil 7-yanvar) (O‘zbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qo‘mitalari va idoralarining me’yoriy hujjatlari axborotnomasi, 2000-y., 1-son) muvofiq ishlab chiqiladi. Xodimlarni ushbu yo‘riqnomalar bilan ta’minlash tashkilot rahbari zimmasiga yuklatiladi.
 13. Tashkilotlar GOST 17.2.3.02-78 “Tabiatni muhofaza qilish. Atmosfera. Sanoat tashkilotlari zararli moddalarining yo‘l qo‘yiladigan chiqarishlarini o‘rnatish qoidalari” bo‘yicha xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari, ularning tavsifi, yuzaga kelish manbalari, xodimlarga ta’sir qilish xususiyatlari va salomatlik uchun xavflilik darajasi va kelgusidagi oqibatlari to‘g‘risida to‘liq va xolisona ma’lumotga ega bo‘lishi lozim.
 14. Ish joylaridagi ishlab chiqarish muhiti hamda mehnat jarayonining xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari to‘g‘risidagi ma’lumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim o‘lchovi natijalari, shuningdek mehnatning og‘ir sharoitlarini attestatsiya qilish orqali aniqlanishi lozim.
 15. Xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari to‘g‘risidagi ma’lumotlarga yangi zararli moddalar paydo bo‘lishiga yoki xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari yo‘qolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar o‘zgarishlarida yoki yangi ishlab chiqarish asbob-uskunalarini joriy qilishda tegishli o‘zgartirishlar kiritilishi lozim.
 16. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizom (ro‘yxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2012-y., 35-son, 407-modda) asosida amalga oshirilishi lozim.
 17. Tashkilot rahbari kasaba uyushmasi qo‘mitasi va sog‘liqni saqlash organlari bilan birgalikda har yili davriy tibbiy ko‘rikdan o‘tishi lozim bo‘lgan xodimlarning ro‘yxatini tuzishi hamda xodimlarning tibbiy ko‘rikdan o‘tishini ta’minlashi lozim.
 18. Tibbiy ko‘riklar tashkilotning tibbiy muassasalarida, ular mavjud bo‘lmagan hollarda davolash-profilaktika muassasalarida o‘tkazilishi lozim.
 19. Xodim tibbiy ko‘rikdan o‘tishdan bo‘yin tovlagan yoki tibbiy ko‘rik natijalariga ko‘ra berilgan tavsiyalarni bajarmagan taqdirda, ushbu xodim ishga qo‘yilishi mumkin emas.
 20. Davriy tibbiy ko‘riklarning o‘z vaqtida, sifatli o‘tkazilishi va ularning natijalariga ko‘ra tavsiyalar bajarilishi uchun javobgarlik tashkilot rahbari zimmasiga yuklanadi.
 21. Xodimlarni sog‘lig‘i tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarda ishlatish taqiqlanadi.
 22. Ichki ishlab chiqarish transporti yo‘llari, tashkilotning ishlab chiqarish maydonchalari, binodan tashqaridagi ishlash joylari KMK 2.01.05-98 “Tabiiy va sun’iy yoritish. Proyektlash me’yorlari” bo‘yicha yoritilishi kerak.
 23. Ichki ishlab chiqarish transport yo‘llarida ta’mirlash ishlarini o‘tkazish joylarida, transheyalarda va chuqurlarda GOST 10807-78 “Yo‘l belgilari. Umumiy texnik shartlar” va GOST SSBT 12.4.026-76 “Signal ranglari va xavfsizlik belgilari” talablariga muvofiq, yo‘l belgilari, signalizatsiya va to‘siqlar mavjud bo‘lishi lozim.
 24. Ichki ishlab chiqarish transporti yo‘llari tekis hamda qor, muz va axlatlardan tozalangan bo‘lishi kerak. Qish mavsumida ichki ishlab chiqarish transport yo‘llariga qum, shag‘al va ular o‘rniga ishlatiladigan materiallar sepish kerak.
 25. Tashkilotda ichki ishlab chiqarish transporti yo‘llarining holatiga javobgar shaxs tayinlangan bo‘lishi kerak.
 26. Temir yo‘llar bilan boshqa yer usti ichki ishlab chiqarish transporti yo‘llari kesishgan joylarda shlagbaumlar, ogohlantiruvchi tovushli va yorug‘lik signalizatsiyasi o‘rnatilgan bo‘lishi kerak.
 27. Ichki ishlab chiqarish transport yo‘llarida erkin harakatga to‘sqinlik qiladigan buyumlar bo‘lmasligi kerak.
 28. Ichki ishlab chiqarish transportining tormoz yo‘li 12 km/s tezlikda 1,5 m, 6 km/s tezlikda 1 m, 3 km/s tezlikda 0,5 m bo‘lishi kerak.
 29. Ko‘pi bilan 200 qiyalikdagi yo‘llarda g‘ildirakli relssiz ichki ishlab chiqarish transportning harakatlanishiga ruxsat berilmaydi.
 30. Elektrokara va akkumulyatorli elektrodvigatelli avtoyuklagichlardan foydalanish chog‘ida haydovchi:
 har kuni boshqarish richagi va tormoz sistemasini tekshirishi;
 vaqti-vaqti bilan rul boshqaruvi mexanizmi, nazorat qurilmasining yoyiladigan qismi, tormoz richaglari va ressorlarini ko‘zdan kechirishi va moylashi;
 besh kunda bir marotaba nazorat qurilmasini tekshirishi;
 yedirilgan tormoz kolodkalarini o‘z vaqtida almashtirishi lozim. 
 31. Ko‘tarma platformali elektrokara va akkumulyatorli elektrodvigatelli avtoyuklagichlardan foydalanganda, haydovchi ko‘tarish mexanizmi tuzilishini bilishi lozim.
 32. Ish tugaganidan so‘ng, tanaffus paytida yoki haydovchi yo‘qligida elektrokara va akkumulyatorli elektrodvigatelli avtoyuklagichlar motori o‘chirilgan bo‘lishi va asosiy yoqish moslamasi hamda nazorat qurilmasi qulflangan bo‘lishi lozim.
 33. Elektrokaralar va akkumulyatorli elektrodvigatelli avtoyuklagichlarda odamlarni tashish man etiladi.
 34. Elektrokaralar va akkumulyatorli elektrodvigatelli avtoyuklagichlarning old tomonga ag‘darilishining oldini olishi maqsadida quyidagilar taqiqlanadi:
 me’yoridan ortiq yuklarni tashish;
 yuk olib ketilayotgan elektrokarani tezda to‘xtatish.
 35. Elektrokaralar va akkumulyatorli elektrodvigatelli avtoyuklagichlarning yon tomonga ag‘darilishining oldini olish maqsadida kichik radiusda katta tezlik bilan burilish taqiqlanadi.
 36. Tortma organli ko‘tarma-transportlardan (konveyerlar) foydalanish GOST SSBT “Ishlab chiqarish konveyerlari” talablari asosida amalga oshiriladi.
 37. Tortma organli ko‘tarma-transportlarning (konveyerlar) qurilmalari va yordamchi moslamalarini ish boshlanishidan oldin bo‘sh yo‘lda sinab ko‘rish lozim.
 38. Elektrdastgohi va elektr qurilmalarining tok o‘tkazuvchi qismlari mustahkam izolatsiya qilingan va o‘ralgan bo‘lishi lozim.
 39. Ish sharoitiga bog‘liq ravishda tortma organli ko‘tarma-transportlar (konveyerlar) chiroqli yoki ovozli signalizatsiyaga ega bo‘lishi hamda ularning signallari yaxshi ko‘rinishi va eshitilishi lozim. 
 40. Tezkor to‘xtash uchun tortma organli ko‘tarma-transportlarda (konveyerlar) har birining oralig‘i 20 m bo‘lgan qizil rangli tezkor to‘xtatish tugmasi o‘rnatilgan bo‘lishi lozim.
 41. Bir vaqtning o‘zida bir necha tortma organli ko‘tarma-transportlar (konveyerlar) ishlaganda, ularni boshqarish markazlashtirilgan bo‘lishi lozim.
 42. Tortma organli ko‘tarma-transportlarning (konveyerlar) o‘qli aylanalari va o‘qli qurilmalari mustahkam o‘ralgan bo‘lishi lozim.
 43. Tortma organli ko‘tarma-transportlarning (konveyerlar) tortuvchi zanjirlari butun uzunligi bo‘yicha g‘ilofga solingan bo‘lishi lozim.
 44. Tortma organli ko‘tarma-transportlarning (konveyerlar) yuklarni tashishga mo‘ljallangan aravachalarida tormoz bo‘lishi lozim.
 45. Tashkilotning ta’mirlash xizmati ichki ishlab chiqarish transportlarini mehnat xavfsizligi standartlari, ularning texnik pasportlari va texnik yo‘riqnomalari talablariga mosligini ta’minlashi kerak.
 46. Tashkilot tomonidan ichki ishlab chiqarish transportlarining zarur texnik holatini saqlab turish uchun xizmat ko‘rsatish sifati yaxshilanishi, rejali-profilaktik ta’mirlash qat’iy bajarilishi va ta’mirlash ishlari sifatining yaxshilanishi bo‘yicha tegishli choralar ko‘rilishi lozim.
 47. Ichki ishlab chiqarish transportlarini kapital va joriy ta’mirlash belgilangan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan ishlarni tashkil etish loyihasiga muvofiq amalga oshirilishi lozim. Ishlarni tashkil etish loyihalarida ta’mirlashni o‘tkazishga javobgar shaxslar, shuningdek ta’mirlash ishlarining tartibi va xodimlarning xavfsizligini ta’minlovchi choralar ko‘rilishi lozim.
 48. Ta’mirlash ishlarini o‘tkazish muddati tashkilotning bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan yillik rejali-ta’mirlash jadvaliga asosan belgilanadi.
 49. Ta’mirlash ishlarini o‘tkazishda ishlarning bajarilishi texnologik ketma-ketlikda ko‘rsatilishi kerak. Bunda quyidagilar ko‘rsatilishi zarur:
 ishlarni bajarish usullari va uslublari;
 ta’mirlash uchun zarur bo‘lgan asbob-uskuna va anjomlar turlari;
 ta’mirlangan ichki ishlab chiqarish transportlari va ular qismlarining texnik talablarga javob berishi.
 50. Ta’mirlash jihozlari va uskunalari ishlash uchun qulay joylashtirilishi va ish holatida oson o‘rnatilib yechilishi lozim.
 51. Dastgohlar, stollar va stellajlar mustahkam o‘rnatilishi va ishlash uchun qulay balandlikka ega bo‘lishi lozim.
 52. Dastgohlar sirti silliq material (po‘latli va alyuminli list, linoleum) bilan qoplangan bo‘lishi lozim. 
 53. Dastgohdagi iskanjalar orasidagi masofa 1 m bo‘lishi va dastgohning eni 0,75 m dan kam bo‘lmasligi hamda dastgohlar oralig‘iga 1 m dan kam bo‘lmagan himoya to‘ri o‘rnatilishi lozim.
 54. Qo‘l asboblari quyidagi talablarga javob berishi lozim:
 yog‘och soplar yog‘ochning qattiq va qayishqoq navlaridan qilinishi hamda silliqlangan va mustahkam o‘rnatilgan bo‘lishi;
 instrumentning ish qismida yoriqlar, g‘adir-budurlar va singan joylari bo‘lmasligi.
 55. Qo‘l omburi va qaychilarining silliq va ichki tomonida qo‘lni siqib qo‘yishdan himoyalaydigan tayanchi bo‘lishi lozim.
 56. Qo‘l asboblari himoya qoplamasi bilan qoplangan bo‘lishi lozim.
 57. Elektr ta’minoti to‘xtatilgan yoki tanaffus vaqtida elektr dastgoh elektr tokidan uzilgan bo‘lishi lozim.
 58. Elektr dastgohda nosozliklar aniqlangan taqdirda, ish darhol to‘xtatilishi kerak.
 59. Siqilgan havo bilan ishlaydigan elektr dastgohlari bilan ishlashda ularni chang, nam va neft mahsulotlari ta’siridan saqlash lozim.
 60. Dastgohlarni yig‘ish, qayd etish, biriktirish elementlarini qisish, qotishma, flyus qoplash va boshqa yig‘ma detallarni o‘rnatish maxsus qo‘llanma asosida texnologik hujjatlarda ko‘rsatilgan tartibda amalga oshirilishi lozim.
 61. Elektr uskunalari va jihozlarini ta’mirlashdan so‘ng, asbob-uskunani ishga tushirishga, tashkilot bosh mexanigi, mehnat muhofazasi xizmati xodimi, kasaba uyushmasi vakili va bosh muhandis tasdiqlaydigan tegishli dalolatnoma tuzilib, qabul qilingandan so‘ng ruxsat beriladi.
 62. Ta’mirlash ishlari tugagach, barcha keraksiz konstruksiyalar, asbob-uskunalar, materiallar va chiqindilar sexdan olib ketilishi, to‘siqlar, saqlovchi blokirovka moslamalari o‘z joyiga o‘rnatilishi kerak.
 63. Mazkur Qoidalarga amal qilish uchun javobgarlik tegishli ishlarni bajaruvchi tashkilotlar zimmasiga yuklatiladi.
 64. Mansabdor shaxslar va xodimlar mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.
 65. Mazkur Qoidalar O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi, O‘zbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, Ichki ishlar vazirligi, Sog‘liqni saqlash vazirligi, “Sanoatgeokontexnazorat” davlat inspeksiyasi, “O‘zstandart” agentligi, “O‘zdavenergonazorat” inspeksiyasi va O‘zbekiston avtomobil va daryo transporti agentligi bilan kelishilgan.