1 yanvardan nimalar o‘zgardi?

2021 yilning 1 yanvar kunidan boshlab O‘zbekistonda qonunchilikdagi bir qator o‘zgarishlar, xususan davlat byudjeti, pasport o‘rniga ID-kartalar, bir qator litsenziyalar va bojxona to‘lovlarinining bekor qilinishi, Soliq kodeksidagi yangiliklar, chekka hudularda ishlayotgani uchun mutaxassislarga tovon pulining to‘lanishi, davlat xaridlari tizimida yangiliklar, markalash va boshqa ko‘p narsalar kuchga kirdi. Dayjest Gazeta.uz tomonidan Adliya vazirligi ma’lumotlari asosida tayyorlandi.
2021 yilga mo‘ljallangan Davlat byudjeti to‘g‘risidagi qonun kuchga kirdi. Davlat byudjetining 2021 yilgi xarajatlari 149,5 trln so‘mni yoki YAIMga nisbatan 21,7 foizni tashkil etishi kutilmoqda. Shuningdek, 2021 yilda Davlat byudjeti daromadlari 147,2 trln so‘m miqdorida yoki YAIMga nisbatan 21,4 foizni tashkil etishi prognoz qilinmoqda. Byudjet kamomadi 17,3 trln so‘m miqdorida tasdiqlangan.
Mamlakat yalpi ichki mahsuloti 5,1 foizga o‘sib, 688,9 trln so‘mni tashkil etishi kutilmoqda. Bundan tashqari, inflyatsiya darajasining pasayish tendensiyasi davom etishi va kelgusi yilda uning 9−10 foiz atrofida bo‘lishi prognoz qilinmoqda.
O‘zbekiston Soliq kodeksiga bir qator yangilanishlar va o‘zgartirishlar kiritildi. 2021 yil uchun soliq siyosatida soliqlarning asosiy stavkalari saqlab qolinadi, xususan QQS (15%), daromad solig‘i (15%, ayrim toifalar uchun — 20%), jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i (12%), yuridik shaxslarning mol-mulk solig‘i (2%), qishloq xo‘jaligi yerlari uchun yer solig‘i (0,95%), ijtimoiy soliq (xo‘jalik yurituvchi sub’ektlar — 12%, byudjet tashkilotlari — 25%) va oborot solig‘i (bazaviy stavka — 4%).
Prezident farmoniga ko‘ra, 2021 yilning 1 yanvardan boshlab 266 turdagi litsenziyalarning 70 tasi, 140 ta ruxsatnomalarning 35 tasi bekor qilindi.
4 yanvardan boshlab ID-kartalar bir yoshga to‘lmagan yangi tug‘ilgan bola uchun — 2 yil muddatga, 1 yoshdan 16 yoshgacha bo‘lgan shaxslar — 5 yil muddatga (ota-onalar, vasiylar, homiylarning qaroriga binoan), 16 yoshdan — 10 yil muddatga (O‘zbekiston hududida doimiy yashaydigan chet el fuqarolari va 16 yoshdan 60 yoshgacha bo‘lgan fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar uchun — 5 yil muddatga) beriladi.
1 yanvardan boshlab avtotransport vositalariga o‘rnatilgan videoregistratorlar, shuningdek, videokuzatuv va tasvirga olish texnika vositalari hamda mobil qurilmalar orqali YHQ buzish holatlarini qayd etsa bo‘ladi. Videolarni taqdim etgan shaxslarni rag‘batlantirish ham ko‘zda tutilgan.
Quyidagilar bajariladi:
1 yanvardan boshlab tashkillashtirilgan mehnat migratsiyasi yo‘li bilan xorijga chiqib ketayotgan shaxslarni, ishga yuborishdan oldin majburiy tartibda kasb-hunarga o‘qitish tizimi joriy qilinmoqda. Hujjatga ko‘ra, buni amalga oshirish uchun 13 ta «Ishga marhamat» monomarkazlari, 30 ta kasb-hunarga o‘qitish markazlari,11 ta Toshkent shahri tumanlaridagi qisqa muddatli kasb-hunarga o‘qitish kurslari hamda 136 ta mahalla aholisini kasb-hunarga o‘qitish maskanlari faoliyat olib borishadi.

«Ijtimoiy himoya yagona reyestri» ga kiritilgan oila a’zolari pul ishlash uchun chet elga chiqishlari uchun mikrokreditlar olishlari mumkin. 10 million so‘mgacha bo‘lgan mikrokreditlar transport xarajatlarini qoplash va ishlashga ruxsat olish uchun 1 yil muddatga beriladi.
2021 yildan qonuniy migrantlar o‘z-o‘zini ish bilan ta’minlaydiganlarga tenglashtiriladi. Ular ixtiyoriy ravishda ijtimoiy soliq to‘lashlari mumkin. (O‘zini o‘zi band qilgan shaxs sifatida onlayn ro‘yxatdan o‘tish. Qo‘llanma)
1 yanvardan boshlab tajriba (sinov) tariqasida monopoliyaga qarshi komplayens tizimi joriy etiladigan davlat ishtirokidagi korxonalar:
2021 yil 1 yanvardan boshlab olis hududlarda joylashgan byudjet tashkilotlariga boshqa hududlardan mehnat faoliyatini amalga oshirish uchun kelgan oliy ma’lumotli mutaxassislarga bazaviy hisoblash miqdorining 50 baravarida bir martalik boshlang‘ich yordam puli va uy-joylarni ijaraga olganlik (ijarada turganlik) uchun bazaviy hisoblash miqdorining 2 baravarida har oylik pul kompensatsiyasi beriladi.
Barcha sudlarda sud majlislari ish bo‘yicha taraflarning iltimosnomasi va raislik qiluvchining roziligi bilan audioyozuvdan foydalangan holda qayd etib boriladi hamda sud majlislari bayonnomalari ushbu tizimdan (sudlarga masofadan turib murojaat qilish, sud majlislarida videokonferensaloqa tizimidan foydalanib ishtirok etish, sudyalar o‘rtasida ishlarni avtomatik tarzda taqsimlash, sud qarorlarini Internet tarmog‘ida e’lon qilish, ijro hujjatlarini elektron shaklda majburiy ijroga yuborish tizimlari) foydalangan holda shakllantiriladi.
Tibbiy profilaktika ishlari samaradorligini yanada oshirish orqali jamoat salomatligini ta’minlash maqsadida 40 va undan yuqori yoshdagi fuqarolarda yurak qon-tomir xavfini (gipertoniya, infarkt, insult, qandli diabet va boshqa xavf omillarini) aniqlash bo‘yicha tizimli ravishda skrining tekshiruvlari o‘tkaziladi.
Qishloq vrachlik punkti oilaviy shifokor punkti deb, qishloq va shahar oilaviy poliklinikasi esa oilaviy poliklinika deb qayta nomlanib, ularda tunu kun navbatchi tibbiyot xodimi xizmat ko‘rsatadi.
Oilaviy shifokor va boshqa tibbiyot xodimlari faoliyati samaradorligi bo‘yicha yangi reyting tizimi joriy qilinadi hamda uning natijalariga qarab ushbu xodimlar har chorakda bazaviy hisoblash miqdorining 10 baravaridan 30 baravarigacha miqdorda bir martalik pul mukofoti bilan rag‘batlantiriladi.
Shuningdek, tuman (shahar) tibbiyot birlashmasi boshlig‘iga ajratilayotgan mablag‘lar doirasida, zaruriyatga qarab, tor soha shifokorlari shtatlarini mustaqil belgilash vakolati beriladi.
Tuman (shahar) kesimida tuzilgan reytingda birinchi o‘rinni egallagan umumta’lim muassasalari direktorlari mahalliy byudjet mablag‘lari hisobidan mehnatga haq to‘lash eng kam miqdorining 10 baravari miqdorida bir martalik rag‘batlantiriladi.
Xalq ta’limi bo‘limi mudirlari va metodistlariga, umumta’lim muassasalari direktorlariga hamda tuman (shahar) kesimida tuzilgan reytingda birinchi beshta o‘rinlarni egallagan umumta’lim muassasalarining 2 nafar o‘qituvchilariga sanatoriylarda dam olish uchun bepul yo‘llanmalar beriladi.
Davlat oliy ta’lim tashkilotlariga kirish uchun test sinovi topshiriqlari davlat ta’lim standartlari va o‘quv dasturlari asosida tuzilib, test sinovi materiallarining ma’no-mazmuni umumiy o‘rta ta’lim tizimidagi fanlarning o‘quv dasturlariga moslashtiriladi.
Xususan:
Ushbu loyiha doirasida:
Elektr energiyasi hisobini to‘liq yo‘lga qo‘yish, to‘lovlarni o‘z vaqtida va to‘liq undirishni ta’minlash, tizim orqali aniqlangan xatoliklarni tezkorlik bilan bartaraf etish ishlari tizimli yo‘lga qo‘yiladi.
Bunda hisoblagichlarni o‘rnatish va joriy etilgan tizim imkoniyatlaridan samarali foydalanish bo‘yicha amaliy mashg‘ulotlar tashkil qilinib, joylardagi barcha xodimlarning ko‘nikma va malakasi oshiriladi.
Shuningdek, har bir tuman va shaharda hisoblagich o‘rnatish guruhlari shakllantiriladi. Ehtiyojga ko‘ra, tumanlararo mobil o‘rnatish guruhlari tashkillashtirilib, grafik asosida hududlarga jalb qilinadi.
Xususan:
1 yanvardan boshlab milliy geoaxborot tizimi joriy etiladi. Ushbu tizim quyidagilardan iborat bo‘ladi:
Har bir umumta’lim muassasasida Ijodiy-madaniy masalalar bo‘yicha targ‘ibotchi lavozimi joriy etiladi. Mazkur lavozimga O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi tomonidan tavsiya etilgan taniqli shoir, yozuvchi, jurnalist va ijodkorlar, oliy ta’lim muassasalarining ijtimoiy gumanitar kafedralari professor va o‘qituvchilari jalb qilinadi.
2021 yil 1 yanvardan boshlab xalqaro tajribadan kelib chiqib sport sohasini, ayniqsa, futbolni yanada rivojlantirish, uning investitsiyaviy jozibadorligini oshirish, qo‘shimcha mablag‘larni jalb qilish maqsadida O‘zbekiston Respublikasida bukmekerlik faoliyatini amalga oshirishga ruxsat beriladi.
Ilmiy tashkilotlar rahbarlarini Prezident huzuridagi Davlat boshqaruvi akademiyasida o‘qitish va muntazam malakasini oshirib borish tizimi joriy qilinadi.
Har bir ilmiy tashkilotda ilm-fan va ilmiy faoliyat bo‘yicha maslahatchi lavozimi kiritiladi, bu lavozimga taniqli ilm-fan namoyandalari va nufuzli olimlardan biri tayinlanadi hamda maslahatchi tashkilotning Ilmiy kengashini boshqaradi.
Bundan tashqari, «Akademik harakatchanlik» dasturi joriy qilinadi. Dastur doirasida, jumladan, ilmiy faoliyat bilan shug‘ullanib kelayotgan iqtidorli yoshlarning ilmiy g‘oyalarini rag‘batlantirish uchun Yoshlar akademiyasining iqtidorli yoshlarni qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan grantlar ajratiladi.
Shuningdek, ilmiy darajali kadrlar tayyorlashni muvofiqlashtirishning yagona elektron tizimi joriy qilinadi.
O‘zbekiston va xorijiy davlatda tabiiy va texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlar, shu jumladan maishiy tusdagi ofatlar (ofatlar) yuz berganligi oqibatida jismoniy shaxslarning aybisiz yo‘qotilgan yoki yaroqsiz holga kelgan hujjatlarni tiklashda ular davlat boji va yig‘imlardan ozod qilinadi.