Bank xizmatlari iste’molchilari bilan o‘zaro munosabatlarni amalga oshirishda tijorat banklarining faoliyatiga qo‘yiladigan minimal talablar to‘g‘risidagi nizomga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish haqida

O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasining Markaziy banki to‘g‘risida”gi Qonuniga muvofiq Markaziy bank boshqaruvi qaror qiladi:
 1. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2018-yil 28-apreldagi 16/18-son qarori (ro‘yxat raqami 3030, 2018-yil 2-iyul) (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2018-y., 27-son, 553-modda) bilan tasdiqlangan Bank xizmatlari iste’molchilari bilan o‘zaro munosabatlarni amalga oshirishda tijorat banklarining faoliyatiga qo‘yiladigan minimal talablar to‘g‘risidagi nizomga ilovaga muvofiq o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritilsin.
 2. Mazkur qaror rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran uch oydan keyin kuchga kiradi.
 1. Quyidagi mazmundagi 181-band bilan to‘ldirilsin:
 “181. Banklar o‘zlarining rasmiy veb-saytlarida jismoniy shaxslarga mo‘ljallangan kreditlarning (mikroqarzlarning) to‘liq qiymatini mustaqil hisoblab chiqish imkoniyatini yaratib berishlari lozim.”.
 2. 27-bandning to‘rtinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
 “foiz stavkasining yillik nominal qiymati, shuningdek iste’molchi-jismoniy shaxslar murojaat qilgan sanadagi kreditning to‘liq qiymati. Bunda jismoniy shaxslarga ajratiladigan kreditlarning (mikroqarzlarning) to‘liq qiymatini hisoblash mazkur Nizomning 1-ilovasiga muvofiq tartibda amalga oshiriladi;”.
 3. 301-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:
 “301. Iste’molchi-jismoniy shaxs kredit olish yoki omonat hisobvarag‘i ochish uchun bankka murojaat qilganida (bank binosiga iste’molchi tashrif buyurganda) bank mazkur Nizomning 2-ilovasiga muvofiq kreditning hamda 3-ilovasiga muvofiq muddatli omonatning asosiy shartlari to‘g‘risidagi axborot varaqasini (bundan buyon matnda Axborot varaqasi deb yuritiladi) iste’molchi — jismoniy shaxs bilan birgalikda to‘ldiradi va iste’molchi — jismoniy shaxsga taqdim etadi.
 Bank o‘zining rasmiy veb-saytida iste’molchilarga taqdim etilayotgan omonat va kredit mahsulotlari bo‘yicha Axborot varaqasining interaktiv shaklini mustaqil ravishda to‘ldirish va undan nusxa olish imkoniyatini yaratib berishi lozim.
 Axborot varaqasi iste’molchi — jismoniy shaxsga bepul tarzda taqdim etiladi va kredit olish yoki omonat hisobvarag‘i ochish uchun buyurtmanoma hisoblanmaydi.
 Ushbu bandning talablari miqroqarz munosabatlariga ham qo‘llanadi.”.
 4. 366-bandda:
 uchinchi xatboshidan “shart.” degan so‘z chiqarib tashlansin;
 quyidagi mazmundagi to‘rtinchi xatboshi bilan to‘ldirilsin:
 “iste’molchi — jismoniy shaxslar bilan tuzilgan kredit shartnomasida kreditning to‘liq qiymati miqdorini ko‘rsatishi shart. Bunda kreditning to‘liq qiymati miqdori shartnomaning birinchi varag‘ining o‘ng yuqori burchagida, kvadrat shakldagi ramka ichiga, oq fonda qora rang bilan, “Times New Roman” 14 o‘lchamli shriftdan kam bo‘lmagan yoki shunga o‘xshash shriftni qo‘llagan holda, raqam va so‘zlar bilan yoziladi.”.
 5. Ilova mazkur o‘zgartirish va qo‘shimchalarning 1-ilovasiga muvofiq tahrirda bayon etilsin.
 6. Mazkur o‘zgartirish va qo‘shimchalarning 2 va 3-ilovalariga muvofiq tahrirdagi 2 va 3-ilovalar bilan to‘ldirilsin. 
 Mazkur Tartib jismoniy shaxslar — iste’molchilarga (bundan buyon matnda “qarz oluvchilar” deb yuritiladi) ajratilgan kreditlarning (mikroqarzlarning) to‘liq qiymatini hisoblash tartibini belgilaydi.
 1. Mazkur Tartibda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:
 kreditning (mikroqarzning) to‘liq qiymati (bundan buyon matnda “KTQ” deb yuritiladi) — kredit (mikroqarz) olish bilan bog‘liq to‘lovlarning haqqoniy, yillik va samarali hisoblashdagi foiz stavkasi;
 kredit (mikroqarz) shartnomasi — bank tomonidan qarz oluvchiga pul mablag‘larini to‘lovlilik, muddatlilik va qaytarishlilik shartlari asosida berish haqidagi bank va qarz oluvchi o‘rtasidagi kelishuv.
 2. KTQni hisoblab chiqishda qarz oluvchining quyidagi to‘lovlari hisobga olinadi:
 a) asosiy qarz va foizlar bo‘yicha to‘lovlar;
 b) bank foydasiga amalga oshiriladigan to‘lovlar, agar bunday to‘lovlar kredit (mikroqarz) shartnomasi shartlariga muvofiq qarz oluvchining majburiyatlariga kirsa va/yoki kredit (mikroqarz) ajratilishi bunday to‘lovlarning amalga oshirilishiga bog‘liq bo‘lsa;
 v) uchinchi shaxslar foydasiga amalga oshiriladigan to‘lovlar, agar bunday to‘lovlar kredit (mikroqarz) shartnomasi shartlariga muvofiq qarz oluvchining majburiyatlariga kirsa, shu jumladan:
 sug‘urta tashkiloti foydasiga amalga oshiriladigan to‘lovlar, agar sug‘urta shartnomasi bo‘yicha sug‘urta hodisasi yuzaga kelgan taqdirda naf oluvchi bo‘lib bank hisoblansa;
 qarz oluvchining majburiyatlari ta’minotiga qabul qilingan va garovga qo‘yuvchining ixtiyorida qoladigan garov predmetini garov shartnomasi bo‘yicha sug‘urta qilishda qarz oluvchi tomonidan sug‘urta tashkilotining foydasiga amalga oshiriladigan to‘lovlar;
 qarz oluvchi tomonidan kafolat (kafillik) olish uchun kafolat beruvchiga (kafilga), shuningdek garovga topshirilayotgan mulkni baholash uchun baholovchi tashkilotga to‘lanadigan to‘lovlar;
 mijozlarni jalb qilish, ular tomonidan kredit (mikroqarz) olish uchun taqdim etilgan hujjatlarni tekshirish, ushbu hujjatlarni bankka topshirish, kreditlarni (mikroqarzlarni) qoplash hisobiga bank mijozlaridan to‘lovlar va pul o‘tkazmalarini qabul qilish bo‘yicha bankka xizmat ko‘rsatadigan tashkilotlar (vositachilar) hisobiga amalga oshirilgan to‘lovlar.
 Bank tomonidan KTQ ko‘rsatkichining hisob-kitobi kredit (mikroqarz) shartnomasi muddati tugagunga qadar mazkur bandda nazarda tutilgan barcha to‘lovlarni hisobga olgan holda amalga oshiriladi.
 3. KTQ hisob-kitobiga quyidagilar kiritilmaydi:
 a) qarz oluvchining uchinchi shaxslar foydasiga amalga oshiradigan to‘lovlari, mazkur Tartibning 2-bandida ko‘rsatilgan to‘lovlar bundan mustasno;
 b) bajarish majburiyati kredit (mikroqarz) shartnomasi shartlaridan emas, balki qonunchilik talablaridan kelib chiqadigan, qarz oluvchi tomonidan amalga oshirilishi lozim bo‘lgan to‘lovlar;
 v) qarz oluvchining kredit (mikroqarz) shartnomasi shartlarini bajarmasligi yoki lozim darajada bajarmasligi bilan bog‘liq to‘lovlar, shu jumladan neustoyka va/yoki shartnomada nazarda tutilgan boshqa to‘lovlar;
 g) bank plastik kartalaridan foydalangan holda ajratilgan kreditlar (mikroqarzlar) bo‘yicha to‘lovlar, xususan:
 bank kartasini chiqarish bilan bog‘liq komissiyalar;
 bank kartasiga xizmat ko‘rsatish bilan bog‘liq komissiyalar;
 bank va/yoki to‘lov tashkilotlari mobil ilovasi, bankomatlari va infokiosklari orqali kredit to‘lovlari amalga oshirilganda undiriladigan komissiyalar;
 kredit (mikroqarz) summalarini bankomatlardan foydalangan holda naqd pulda olganligi uchun to‘lanadigan komissiyalar.
 4. Banklar quyidagi hollarda KTQni hisoblab chiqishlari shart:
 a) qarz oluvchilar bilan kredit (mikroqarz) shartnomasi tuzilganda;
 b) kredit (mikroqarz) olish istagini bildirgan qarz oluvchilarga kredit (mikroqarz) olish shartlari haqidagi ma’lumotlarni taqdim etish vaqtida. Agar ma’lumotlar taqdim etish vaqtida mazkur Tartibning 2-bandida nazarda tutilgan ayrim to‘lovlar miqdorini aniqlash imkoni bo‘lmasa, u holda bank tomonidan unga ma’lum bo‘lgan shu turdagi to‘lovlarga amal qilishi hamda kredit (mikroqarz) olish istagini bildirgan qarz oluvchilarga shu to‘lovlarning manbalarini oshkor qilishi lozim (masalan, KTQni hisoblashda tariflaridan foydalanilgan sug‘urta kompaniyasining nomi va boshqalar).
 5. KTQni hisoblashda qarz oluvchining kredit (mikroqarz) bo‘yicha amalga oshirib bo‘lgan to‘lovlari ular haqiqatda to‘langan vaqtda, kelajakda amalga oshiradigan to‘lovlari esa kredit (mikroqarz) shartnomasi tuzilgan sanada ma’lum bo‘lgan kredit (mikroqarz) ajratish shartlariga asosan to‘lovlarni to‘lash jadvali bo‘yicha hisobga olinadi.
 Agar garov predmetini sug‘urtalanishi kredit (mikroqarz) shartnomasi tuzilgan sanadan keyin amalga oshiriladigan bo‘lsa, u holda bank qarz oluvchidan sug‘urta kompaniyasiga amalga oshirilishi mo‘ljallanayotgan to‘lov summasini aniqlashi va shu summadan kelib chiqqan holda KTQni hisoblab chiqishi shart.
 6. Kreditning to‘liq qiymatini hisoblashda quyidagi shartlar hisobga olinadi:
 a) agar kredit (mikroqarz) shartnomasiga muvofiq iste’molchi kredit (mikroqarz) mablag‘larini qismlarga bo‘lib olishi yoki kredit (mikroqarz) olish vaqtini tanlash mumkinligi nazarda tutilgan bo‘lsa, unda kredit (mikroqarz) summasi iste’molchiga kredit (mikroqarz) shartnomasini tuzish vaqtida to‘liq o‘tkazilgan deb hisoblanadi;
 b) kredit (mikroqarz) olish istagini bildirgan qarz oluvchilarga kredit (mikroqarz) olish shartlari haqidagi ma’lumotlarni taqdim etish vaqtida, kreditning to‘liq qiymati tarkibidagi sug‘urta xarajatlarini hisoblashda sug‘urta tashkilotlarining joriy davrda amalda bo‘lgan stavka va mukofot miqdorlaridan eng yuqorisi olinadi. Shuningdek, iste’molchilar kelgusida sug‘urta tashkilotlarining stavka va mukofot miqdorlari o‘zgarishi ehtimoli kreditning to‘liq qiymatiga ta’sir ko‘rsatishi mumkinligi to‘g‘risida xabardor qilinishlari shart.
 7. Agar kreditning (mikroqarzning) foiz stavkasi bazaviy ko‘rsatkichlarga (Markaziy bankning asosiy stavkasi, inflatsiya darajasi va boshqalar) bog‘langan bo‘lsa, u holda bank KTQni hisoblashda shu kundagi bazaviy ko‘rsatkichlarning miqdoridan foydalanadi.
 8. Banklar KTQni dasturiy vositalardan foydalangan holda hisoblaydi.
 KTQ quyidagi formula asosida hisoblanadi:
 S — kreditor tomonidan qarzdorga ajratiladigan kreditning (mikroqarzning) summasi;
 R1 — mijozning kreditni (mikroqarzni) so‘ndirish uchun yo‘naltiradigan navbatdagi to‘lov summasi; (Pi kreditni so‘ndirish grafigidagi pul oqimlarini anglatadi)
 APR — kreditning (mikroqarzning) to‘liq qiymati (KTQ);
 m — mijozning kreditni (mikroqarzni) so‘ndirish uchun yo‘naltiradigan to‘lovlari soni;
 (Masalan, iste’molchi kredit (mikroqarz)ni 3 yil davomida har oyda bir marta so‘ndirib borsa, m — 36 ga teng bo‘ladi)
 i — mijozning kreditni (mikroqarzni) so‘ndirish uchun yo‘naltiradigan navbatdagi to‘lovining tartib raqami;
 (Masalan, kreditni so‘ndirish grafigiga asosan iste’molchi har oy so‘ndirib borsa va joriy to‘lovi 5-chi oyga to‘g‘ri kelsa, i — 5 ga teng bo‘ladi)
 ti — kredit (mikroqarz) ajratilgan kundan boshlab mijoz tomonidan so‘ndirish uchun yo‘naltiriladigan navbatdagi to‘lovga qadar bo‘lgan muddat (kunlarda).
 (Agar iste’molchi har oy so‘ndirilib boriladigan kredit (mikroqarz) bo‘yicha 5-chi oy uchun to‘lov qilishi kerak bo‘lsa t5 — 150 kunni tashkil etadi)
 9. KTQni hisoblashda verguldan keyin bir belgigacha yaxlit qilib hisoblanadi. Agar verguldan keyingi ikkinchi belgi “5” ga teng va undan yuqori bo‘lsa, u holda verguldan keyingi birinchi belgi bir birlikka oshiriladi. Masalan, KTQ ko‘rsatkichi 18,66 ni tashkil qildi. U yaxlit qilib hisoblangach — 18,7 hosil bo‘ladi.
 10. Banklar iste’molchi — jismoniy shaxsga uning talabiga ko‘ra KTQ miqdori to‘g‘risidagi ma’lumot bilan birga kredit (mikroqarz) shartnomasi tuzish paytida uning mutlaq qiymatini, ya’ni kreditning (mikroqarzning) asosiy qiymati, foizlari va boshqa to‘lovlar, shu jumladan amaldagi ta’riflar bo‘yicha uchinchi shaxs foydasiga to‘lanadigan to‘lovlarni, agar bunday to‘lovlar iste’molchi — jismoniy shaxsning majburiyati bo‘yicha shartnoma shartlaridan kelib chiqadigan bo‘lsa, ularni alohida ko‘rsatgan holda yozma ma’lumot taqdim etadi.
 11. Banklar ommaviy axborot vositalari orqali kredit (mikroqarz) to‘g‘risidagi ma’lumotlarni e’lon qilganlarida, ushbu e’londa bankka murojaat etilganida mijozlarga kredit (mikroqarz) olish bilan bog‘liq KTQni hisoblab berilishi haqida axborot berishlari lozim.”.