Tijorat banklari tomonidan kasb-hunar kollejlari bitiruvchilariga mikrokreditlar berish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida

O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasining Markaziy banki to‘g‘risida”gi, “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi va “Mikromoliyalash to‘g‘risida”gi qonunlariga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qaror qiladi:
 1. Tijorat banklari tomonidan kasb-hunar kollejlari bitiruvchilariga mikrokreditlar berish tartibi to‘g‘risidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. Mazkur qaror rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.
 Mazkur Nizom O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasining Markaziy banki to‘g‘risida”gi, “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi, “Mikromoliyalash to‘g‘risida”gi, “Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to‘g‘risida”gi qonunlari hamda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2010-yil 28-iyuldagi PF–4232-son “Ta’lim muassasalarining bitiruvchilarini tadbirkorlik faoliyatiga jalb etish borasidagi qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi Farmoniga muvofiq, tijorat banklari tomonidan kasb-hunar kollejlari bitiruvchilariga milliy valyutada mikrokredit berish tartibini belgilaydi. 
 1. Tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish uchun davlat ro‘yxatidan o‘tgan yoki yuridik shaxs ustav fondida (ustav kapitalida) 50 foiz yoki undan ortiq aksiyaga (ulushga) ega bo‘lgan O‘zbekiston Respublikasi kasb-hunar kollejlarida o‘qishni yakunlagan kunidan boshlab 3 yildan ortiq vaqt o‘tmagan bitiruvchilar kreditlash subyektlari (bundan buyon matnda qarz oluvchi deb yuritiladi) hisoblanadi. 
 2. “Mikrokreditbank” ATB hamda davlat maqsadli jamg‘armalari kredit liniyalari hisobidan imtiyozli mikrokreditlar berish tartibi qonun hujjatlari bilan belgilanadi. 
 3. Tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish uchun mikrokreditlar banklar tomonidan to‘lovlilik, muddatlilik hamda pul mablag‘larini muayyan maqsadda ishlatish va qaytarish shartlari asosida beriladi.
 4. Mikrokredit: 
 yuridik shaxs tashkil etmagan holda faoliyat yuritayotgan qarz oluvchilarga — eng kam oylik ish haqining 200 baravarigacha;
 yuridik shaxs tashkil etgan holda faoliyat yuritayotgan qarz oluvchilarga — eng kam oylik ish haqining 300 baravarigacha miqdorda qaytarish muddatini uzaytirish huquqisiz beriladi.
 5. Mikrokredit qarz oluvchiga kredit ajratilayotgan loyihaning o‘zini-o‘zi qoplashi hisobga olingan holda:
 faoliyatni boshlash uchun aylanma mablag‘larni shakllantirishga, investitsiya loyihasining texnik-iqtisodiy asosini ishlab chiqishga — 12 oy muddatgacha;
 qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtirish va qayta ishlashni tashkil etish uchun aylanma mablag‘larini to‘ldirishga, shuningdek asbob-uskunalarni sotib olishga — 2 yil muddatgacha;
 investitsiya loyihalarini moliyalashtirish uchun — 3 yildan ortiq muddatga beriladi.
 6. Mikrokreditlar qarz oluvchilarga quyidagi maqsadlar uchun beriladi:
 urug‘liklar, mineral o‘g‘itlar va o‘simliklarni kimyoviy himoya qilish vositalarini sotib olish, chorvachilik, quyon boqish, parrandachilik, baliqchilik va asalarichilikni rivojlantirish, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtirish va qayta ishlash bo‘yicha ko‘rsatiladigan texnik xizmatlar uchun to‘lovlarni amalga oshirish;
 yengil konstruksiyali va muqobil yoqilg‘i manbalari hisobiga ishlaydigan issiqxonalarni qurish, meva-sabzavotchilikda ishlatiladigan qishloq xo‘jalik texnikalari va mexanizmlarini sotib olish;
 bevosita ishlab chiqarish sohasi — mahsulotlar ishlab chiqarish, xomashyo va materiallarni tubdan qayta ishlash, hunarmandchilikni rivojlantirish, kasanachilik mehnatini tashkil etish, binokorlik materiallari ishlab chiqarish va qurish;
 xizmatlar ko‘rsatish va servis sohasini rivojlantirish — aholiga maishiy, tibbiy, sayyohlik-ekskursiya va mehmonxona xizmati ko‘rsatish, avtomobillar va boshqa texnikalarni ta’mirlash bo‘yicha xizmat ko‘rsatish, transport xizmati ko‘rsatishni rivojlantirish;
 yangi bog‘ va tokzorlarni barpo etish, ilg‘or zamonaviy texnologiyalarni, shu jumladan tomchilatib sug‘orish texnologiyalarini joriy etish.
 Mikrokreditlar mazkur bandning ikkinchi — beshinchi xatboshilarida ko‘rsatilgan maqsadlar uchun 6 oylik, oltinchi xatboshisida ko‘rsatilgan maqsadlar uchun 12 oylik imtiyozli davr bilan beriladi. 
 7. Mikrokredit bo‘yicha imtiyozli davr muddati shartnomaga asosan uzaytirilishi mumkin.
 8. Mikrokreditlar mazkur Nizomning 6-bandida ko‘rsatilmagan maqsadlar uchun berilmaydi.
 9. Mikrokreditdan foydalanganlik uchun foiz stavkasi miqdori Markaziy bankning qayta moliyalash stavkasi darajasidan yuqori bo‘lmagan miqdorda belgilanadi.
 Mikrokreditlar bo‘yicha foiz stavkasi miqdori Markaziy bankning qayta moliyalash stavkasi o‘zgarishiga qarab o‘zgarishi mumkin. Markaziy bankning qayta moliyalash stavkasi oshirilgan taqdirda shartnomada ko‘rsatilgan foiz stavkasi o‘zgarishsiz qoldiriladi. 
 10. Imtiyozli davr o‘rnatilgan holda berilgan mikrokredit bo‘yicha asosiy qarzni to‘lash imtiyozli davr tugagandan keyingi oydan boshlanadi. Imtiyozli davrda mikrokredit bo‘yicha faqat foizlar hisoblanadi va to‘lanadi.
 11. Zarar ko‘rib ishlayotgan, nolikvid balansga ega bo‘lgan qarz oluvchilarga mikrokredit berilmaydi, ilgari berilgan mikrokreditni esa, belgilangan tartibda muddatidan oldin undirib olish choralari ko‘riladi.
 12. Qarz oluvchilar mikrokredit olish uchun bankka buyurtma taqdim etadi. Buyurtmada “Mikromoliyalash to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining 11-moddasida ko‘rsatilgan talablarga muvofiq rasmiylashtirilishi lozim.
 13. Buyurtmaga quyidagi hujjatlar ilova qilinadi:
 qarz oluvchining bank hisobvarag‘iga pul tushumlari (pul oqimi) prognozi ko‘rsatilgan biznes-reja;
 qarz oluvchining tegishli davlat soliq inspeksiyasiga taqdim qilgan oxirgi hisobot davri uchun buxgalteriya balansi (1-son shakl), 90 kundan ortiq muddatdagi qarzlarga doir solishtirish dalolatnomalari, moliyaviy natijalar to‘g‘risida hisobot (2-son shakl), yangi tashkil etilgan yuridik shaxslar hamda yakka tartibdagi tadbirkorlar, yuridik shaxs tashkil etmagan holda faoliyat yuritayotgan dehqon xo‘jaliklari bundan mustasno;
 qarz oluvchiga tegishli kasb-hunar kolleji diplomining nusxasi;
 tegishli kredit ta’minoti turlaridan biri.
 14. Qarz oluvchilar buyurtmani axborot tizimi orqali elektron shaklda berishlari mumkin.
 15. Qarz oluvchi tomonidan majburiyatlarning bajarilishini ta’minlash maqsadida quyidagi kredit ta’minoti turlaridan biri taqdim etiladi:
 mol-mulk va qimmatli qog‘ozlar garovi;
 bank yoki sug‘urta tashkilotining kafolati;
 uchinchi shaxs kafilligi;
 qarz oluvchi tomonidan olingan mikrokreditni qaytarmaslik xatarining bank foydasiga sug‘urta qilinganligi to‘g‘risidagi sug‘urta polisi;
 ta’minotning qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa turlari.
 16. Mikrokredit hisobiga sotib olingan mulk o‘z qiymatining 80 foizi miqdorida mazkur mikrokredit bo‘yicha garov predmeti bo‘lib xizmat qilishi mumkin. 
 17. Bank buyurtmani olganidan so‘ng uch ish kuni ichida uni ko‘rib chiqishi va mikrokredit berish yoki mikrokredit berishni asoslantirilgan holda rad etish haqida qaror qabul qilishi shart. 
 18. Buyurtma bank tomonidan ko‘rib chiqilayotganda quyidagilarning tahlili amalga oshiriladi: 
 buyurtma beruvchining (qarz oluvchining) daromadlari yetarliligini aniqlash;
 buyurtmada bayon etilgan ma’lumotlarning bir-biriga zid bo‘lmasligi;
 bank oldidagi majburiyatlarni buyurtma beruvchi (qarz oluvchi) tomonidan o‘z vaqtida bajarish imkoniyatining mavjudligi.
 Mikrokredit berish asoslantirilgan holda rad etilgan taqdirda, bank buyurtma beruvchiga (qarz oluvchiga) bu haqda yozma shaklda ma’lum qilishi shart.
 19. Buyurtmani ko‘rib chiqish natijalariga ko‘ra mikrokredit berish to‘g‘risida qaror qabul qilingan taqdirda, bank va qarz oluvchi o‘rtasida yozma shaklda shartnoma tuziladi hamda qarz oluvchi tomonidan taqdim etilayotgan kredit ta’minoti turi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda rasmiylashtiriladi. 
 20. Bank va qarz oluvchi o‘rtasida tuziladigan shartnoma “Mikromoliyalash to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining 14-moddasiga muvofiq rasmiylashtirilishi lozim. 
 21. Shartnoma tuzilgandan hamda kreditning ta’minoti rasmiylashtirilgandan so‘ng, qarz oluvchiga bank tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda ssuda hisobvarag‘i ochiladi. 
 22. Mikrokredit qarz oluvchiga naqd pulsiz shaklda pul o‘tkazish yo‘li bilan beriladi. 
 23. Qarz oluvchilarga ajratilgan mikrokredit “O‘zbekiston Respublikasi tijorat banklarida buxgalteriya hisobi hisobvaraqlari rejasi”ning (ro‘yxat raqami 773-17, 2004-yil 13-avgust) mos balans hisobvaraqlarida hisobga olinadi. 
 24. Mikrokreditni so‘ndirish muddatlari jadval ko‘rinishida shartnomaga ilova qilinadi. 
 25. Qarz oluvchining mikrokredit bo‘yicha hisoblangan foizlar va kredit qoldig‘ini to‘lash uchun mablag‘lari yetarli bo‘lmagan taqdirda, qarzdorlik Xo‘jalik yurituvchi subyektlarning bank hisobvaraqlaridan pul mablag‘larini hisobdan chiqarish tartibi to‘g‘risidagi yo‘riqnomada (ro‘yxat raqami 2342, 2012-yil 15-mart) belgilangan tartibda undiriladi. Bunda dastlab kredit bo‘yicha hisoblangan foizlar, so‘ngra kredit bo‘yicha asosiy qarz so‘ndiriladi. 
 26. Banklar mikrokreditdan foydalanishning muddati davomida doimiy monitoring o‘tkazadi. Monitoring qarz oluvchining shartnoma shartlarini bajarishi uchun yordam ko‘rsatishga yo‘naltirilishi kerak. 
 27. Monitoring o‘tkazish jarayonida qarz oluvchining moliyaviy-xo‘jalik faoliyati, tuzilgan shartnoma bo‘yicha o‘z majburiyatlarining bajarayotganligi, ishlab chiqarish hajmi, noishlab chiqarish xarajatlari va yo‘qotishlari, foydasi, aylanma mablag‘lari dinamikasi hamda tovar-moddiy boyliklar zaxirasi va boshqa muhim holatlar tahlil qilib boriladi. 
 28. Monitoring davomida qarz oluvchining faoliyati bilan bog‘liq barcha ijobiy va salbiy holatlar, shuningdek garov ta’minotining holati qarz oluvchi uchun bankda ochilgan maxsus jildda tizimlashtirib boriladi. 
 29. Qurilishni moliyalash uchun berilgan mikrokreditlar bo‘yicha amalga oshiriladigan monitoring jarayonida bank tomonidan shartnomada belgilangan muddatlar va shartlarda bajarilgan ishlar hajmi va boshqa muhim masalalar o‘rganiladi. 
 30. Mikrokreditdan belgilangan maqsadlarda foydalanmaslik holatlari aniqlangan taqdirda, bank qarz oluvchiga kelgusida kredit berishni rad etishga yoki kredit summasi va unga hisoblangan foizlarni muddatidan oldin qaytarib olishga hamda shartnomada belgilangan shartlar asosida jarima belgilashga haqlidir. 
 31. Qarz oluvchi mikrokredit bo‘yicha asosiy qarzi va unga hisoblangan foizlarni shartnoma asosida to‘lashdan yoki garov shartnomasi shartlari asosida garov mulkini bank tasarrufiga berishdan bosh tortgan hollarda, bank tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan choralar ko‘riladi. 
 32. Qarz oluvchining garov ta’minoti mikrokredit bo‘yicha asosiy qarz va unga hisoblangan foizlarni qaytarishga yetmagan taqdirda, bank mazkur qarz bo‘yicha undiruvni Vazirlar Mahkamasining 2002-yil 4-dekabrdagi 422-sonli qarori bilan tasdiqlangan Banklarni kreditlari bo‘yicha qarzdorlik o‘z vaqtida qaytarilmagan taqdirda undiruvni qarzdorlarning likvidli mol-mulkiga qaratish tartibiga muvofiq qarz oluvchining likvidli mol-mulki qaratishi mumkin. 
 33. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor shaxslar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.