Qattiq maishiy chiqindi poligonlarini loyihalashtirish va ulardan foydalanish bo‘yicha yo‘riqnomani tasdiqlash haqida

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 17-apreldagi PQ-4291-son “2019 — 2028-yillar davrida O‘zbekiston Respublikasida qattiq maishiy chiqindilar bilan bog‘liq ishlarni amalga oshirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qaroriga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi qaror qiladi:
 1. Qattiq maishiy chiqindi poligonlarini loyihalashtirish va ulardan foydalanish bo‘yicha yo‘riqnoma ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. O‘zbekiston “O‘zkommunxizmat” agentligi bosh direktorining 2016-yil 15-iyundagi 73-son “Qattiq maishiy chiqindilar poligonlarini loyihalashtirish va ulardan foydalanish bo‘yicha yo‘riqnomani tasdiqlash haqida”gi buyrug‘i (ro‘yxat raqami 2810, 2016-yil 14-iyul) (“O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami”, 2016-y., 28-son, 343-modda) o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilsin.
 3. Mazkur qaror rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.
 Mazkur Yo‘riqnoma O‘zbekiston Respublikasining “Chiqindilar to‘g‘risida”gi Qonuniga muvofiq qattiq maishiy chiqindi poligonlarini loyihalashtirish va ulardan foydalanish tartibini belgilaydi.
 1. Ushbu Yo‘riqnomada quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:
 qattiq maishiy chiqindilar — jismoniy shaxslarning hayoti va faoliyati hamda yuridik shaxslarning faoliyati natijasida hosil bo‘luvchi organik va noorganik chiqindilar, shuningdek, ularning hududida va obodonlashtirish obyektlaridagi tabiiy jarayonlar natijasida hosil bo‘luvchi chiqindilar (oziq-ovqat va o‘simlik chiqindilari, to‘qimachilik mahsulotlari, o‘rash-joylash (qadoqlash) materiallari, shisha, rezina, qog‘oz, plastmassa, yog‘och chiqindilari, o‘zining foydalanish xususiyatlarini yo‘qotgan uy-ro‘zg‘or buyumlari, supurindi, shuningdek, qattiq yoqilg‘ida ishlovchi maishiy pechkalar va isitish bug‘qozonlaridan foydalanish natijasida hosil bo‘luvchi chiqindilar);
 qattiq maishiy chiqindi poligoni — qattiq maishiy chiqindilarni joylashtirish, zararsizlantirish va izolatsiyalash (ko‘mish) uchun mo‘ljallangan hamda atmosfera havosi, tuproq, yer usti va yer osti suvlarining ifloslanishidan himoya qilinishini ta’minlovchi, kemiruvchilar, hasharotlar va kasallik tarqatuvchi mikroorganizmlar ko‘payishining oldini oluvchi kompleks inshoot (chiqindixona).
 2. Qattiq maishiy chiqindi poligonlari (bundan buyon matnda poligon deb yuritiladi) istalgan kattalikdagi aholi punktlari uchun tashkil etilishi mumkin. Yer uchastkalaridan samarali foydalanilishini ta’minlash va qattiq maishiy chiqindilarni tashish harajatlarini kamaytirish maqsadida bir biriga yaqin aholi punktlari uchun markazlashgan poligonlarni tashkil etish maqsadga muvofiq.
 3. Poligonlar qurilishi uchun mo‘ljallangan yer uchastkalari qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda ajratiladi. 
 4. Poligonlar qurilishi uchun qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallanmagan va o‘rmon fondi yerlariga kirmaydigan yer uchastkalari ajratiladi.
 5. Yer ajratish hujjatlarini rasmiylashtirish ishlari O‘zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo‘mitasi huzuridagi Kadastr agentligi organlari tomonidan amalga oshiriladi.
 6. Turar joydan poligon chegarasigacha bo‘lgan masofa aholi yashash joylarida atmosfera havosini muhofaza qilish bo‘yicha sanitariya me’yorlari va qoidalariga muvofiq kamida 500 metrni tashkil qilishi kerak. 
 7. Poligonlarning atrof-muhitning turli obyektlariga salbiy ta’siri darajasini aniqlash va eng kam ta’sir ko‘rsatuvchi yer uchastkasini tanlash uchun bir necha hududlarni muqobil variant sifatida ko‘rib chiqish maqsadga muvofiq. 
 8. Poligonlar shaharlar va boshqa aholi punktlarining tashqarisida joylashtiriladi. 
 9. Poligonlarni suv obyektlarining suvni muhofaza qilish zonalari, sohil bo‘yi mintaqalari va sanitariya muhofazasi zonalari, sifatli yer osti suvlari to‘planadigan manbalar tegrasi, kurortlarni muhofaza qilish zonalari, shuningdek fuqarolarning ommaviy dam olish va sog‘lomlashtirish maskanlari hududiga joylashtirilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
 10. Har bir yer uchastkasining atrof-muhitga potensial ta’sirini o‘rganish natijalariga ko‘ra eng kam ta’sir ko‘rsatadigan maydon tanlanadi. 
 11. Quyidagi omillar mavjud bo‘lganda tanlangan yer uchastkalari atrof-muhitga potensial ta’siri jihatidan poligon qurilishi uchun yaroqli hisoblanadi:
 geologik sharoitlariga ko‘ra, gil yoki qum tuproqli yer uchastkalari; 
 yer uchastkasining geologik nuqtai nazardan barqarorligi, ya’ni unda yoriqlar mavjud emasligi;
 yer uchastkasi ostida suv o‘tkazmaydigan qatlamning mavjudligi;
 yer uchastkasi ostida 30 metrdan ortiq qalinlikdagi gil yoki og‘ir qum tuproqli suv o‘tkazmaydigan qatlamning mavjudligi;
 yer uchastkasining suv havzalari va toshqin suvlar bosadigan hududlardan kamida 1000 metr uzoqda joylashganligi; 
 yer osti suvlarining sathi yer yuzasidan kamida 10 metr pastda joylashganligi, undan iste’mol qilish va sug‘orish uchun foydalanilmasligi.
 12. Quyidagi omillar mavjud bo‘lganda atrof-muhitga potensial ta’sirini inobatga olib, tanlangan yer uchastkasida poligon qurilishiga yo‘l qo‘yilmaydi:
 suv o‘tkazuvchi bir necha qatlamlar, masalan, ochiq shag‘al konlari, yoriqlar mavjudligi;
 yer osti suvlariga 10 metrdan kamroq sathda joylashganligi;
 yer osti suvlaridan iste’mol va sug‘orish uchun foydalanilishi; 
 yer osti suvlari buloqlar ko‘rinishida oqib chiqadigan, 1000 metr radiusda suv havzasi yoki suv toshadigan hududlar mavjudligi.
 13. Poligonlar qurilishi uchun mo‘ljallangan yer uchastkalari kamida 15 yil foydalanish sharti bilan tanlanadi. Ushbu maydonlar to‘g‘ri to‘rtburchak shakliga yaqin va qattiq maishiy chiqindilarni joylashtirishning maksimal balandligiga erishish mumkin bo‘lgan yerlardan tanlab olinadi.
 14. Foydalanish muddati 15 yilga mo‘ljallangan poligon uchun talab etiladigan yer maydonining hajmi mazkur Yo‘riqnomaning 1-ilovasida ko‘rsatilgan namunaviy jadval bo‘yicha aniqlanishi maqsadga muvofiq.
 15. Poligonning loyiha hujjatlariga quyidagilar kiradi:
 yer uchastkasining poligon qurilishi uchun yaroqliligi xususidagi geologiya va gidrogeologiya xulosasi;
 yer uchastkasining poligon qurilishi uchun yaroqliligi xususidagi sanitariya-epidemiologik xulosasi;
 atrof-muhitga ta’sir ko‘rsatishning ekologik normativlari va davlat ekologik ekspertizasining ijobiy xulosasi.
 16. Poligonlar qurilishi uchun tanlangan yer uchastkalarida O‘zbekiston Respublikasi Davlat geologiya va mineral resurslar qo‘mitasi tomonidan geologik va gidrogeologik tadqiqotlar amalga oshiriladi. 
 17. Geologik tadqiqotlarni o‘tkazishda qatlamlanish tartibi, poligonlar joylashgan yerdagi jinslar tarkibi va qalinligi, tuproqning filtratsiya koeffitsiyenti o‘rganiladi. Tadqiqot ishlarining minimal chuqurligi 4 metr bo‘lishi lozim. Turli jinslardan iborat tuproqli sharoitda suvga bardoshli qatlamgacha tadqiqot ishlarini olib borish hamda shu joydan boshlab 1 — 1,5 metr chuqurlikkacha tadqiqot o‘tkazish lozim.
 18. Gidrogeologik tadqiqotlar natijasida yer osti suvlarining sathi va oqimi aniqlanadi. Poligonlarni yer usti (jala va qor) suvlari oqimidan himoya qiladigan balandlik zovurlarini qurishda yog‘ingarchilik faolligi va ularning maydonda to‘planib qolishiga oid ma’lumotlar yig‘iladi. 
 19. Geologik va gidrogeologik tadqiqotlar natijasida quduqlar (shurflar) joylashishi rejasi, geologik (litogeologik) kesimlar rejasi, poligon qurilishi uchun mo‘ljallangan yer uchastkasining yaroqliligi xususida gidrogeologiya xulosasi tuziladi.
 20. O‘zbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmatining tuman (shahar) bo‘limi tayyorlangan barcha materiallarni inobatga olgan holda tanlangan yer uchastkasining poligon qurilishi uchun yaroqliligi xususida o‘z xulosasini beradi.
 21. Loyihalashtirilayotgan poligonlar uchun Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 21-yanvardagi 14-son qarori bilan tasdiqlangan Ekologik normativlar loyihalarini ishlab chiqish va kelishish tartibi to‘g‘risidagi nizomga muvofiq atrof-muhitga ta’sir ko‘rsatishning ekologik normativlari ishlab chiqiladi hamda Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 7-sentabrdagi 541-son qarori bilan tasdiqlangan Davlat ekologik ekspertizasi to‘g‘risidagi nizomga asosan davlat ekologik ekspertizasidan o‘tkaziladi.
 22. Loyihalashtirilayotgan poligonning sig‘imini aniqlashda qattiq maishiy chiqindilarning kishi boshiga umumiy yillik to‘planadigan me’yori, xizmat ko‘rsatiladigan aholi soni, tashkilotlarda qattiq maishiy chiqindilarning yillik to‘planish me’yori, xizmat ko‘rsatiladigan tashkilotlar soni, poligondan foydalanish muddati, joylashtiriladigan qattiq maishiy chiqindilarning zichlanish darajasi hamda poligonlarda ishlatiladigan texnika va mexanizmlar hisobga olinadi.
 23. Poligonlar quyidagi asosiy qismlardan iborat bo‘ladi:
 kirish yo‘li;
 qattiq maishiy chiqindilarni joylashtirish maydoni;
 xo‘jalik hududi;
 sanitariya-muhofaza zonasi.
 24. Kirish yo‘li qattiq maishiy chiqindilarni joylashtirish maydonini magistral yo‘l bilan bog‘lash maqsadida barpo etiladi. Kirish yo‘li ikki tomonlama harakatlanish uchun mo‘ljallangan bo‘lishi kerak. Qiyaliklarda qattiq maishiy chiqindilar ortilgan transport vositalarining harakatlanishi uchun ruxsat beriladigan qiyalik o‘lchami yuqoriga 7 foiz va pastga 10 foizdan oshmasligi lozim. 
 25. Yomg‘ir mavsumida yo‘llarni suv bosmasligi uchun poligonlar drenaj tizimiga ega bo‘lishi lozim. Drenaj tizimi orqali yig‘ilgan suvlar hovuzlarda to‘planib, qattiq maishiy chiqindilarni zichlashda foydalanilishi mumkin. 
 26. Poligonlarning qattiq maishiy chiqindilar joylashtirilayotgan qismi (bundan buyon matnda ish xaritasi deb yuritiladi) muntazam o‘zgarib turishi sababli, qattiq maishiy chiqindilarni doimiy yo‘l tizimidan ish xaritasiga yetkazadigan vaqtinchalik yo‘llar quriladi. Vaqtinchalik yo‘llar tuproq qatlamini zichlash usuli bilan yotqizilishi mumkin. Namlik sharoitidan kelib chiqib, ular mustahkamlaydigan materiallar — shag‘al, tosh, maydalangan beton, qurilish qorishmasi yoki g‘isht bilan qoplanishi mumkin. 
 27. Qattiq maishiy chiqindilarni 2 qavat (qatlam) balandlikda joylashtirilishida xizmat ko‘rsatilishini ta’minlash maqsadida vaqtinchalik yo‘llar, mazkur Yo‘riqnomaning 2-ilovasiga muvofiq sxema bo‘yicha ish xaritalaridan 2 metr balandlikda qurilishi lozim. 
 28. Quyi qavat (qatlam) — qattiq maishiy chiqindilarni qiyalik bo‘yicha 2 metr balandlikdan “tepadan pastga surish” usuli bilan, yuqori qavat (qatlam) esa — qattiq maishiy chiqindilarni 2 metr balandlikka “pastdan tepaga surish” usuli bilan hosil qilinadi.
 29. Qattiq maishiy chiqindilarni joylashtirish maydoni — poligonning asosiy qismi hisoblanadi. U qattiq maishiy chiqindilarni qabul qilishning yillik hajmidan kelib chiqib, poligon maydonining 85 — 95 foizini egallaydi.
 30. Qattiq maishiy chiqindilarni poligonlarga joylashtirish mazkur Yo‘riqnomaning 3-ilovasiga muvofiq Poligon tuzilmasi kesimi bo‘yicha amalga oshiriladi. 
 31. Jarlik yonbag‘rida joylashgan poligonlar yuqorilikdan oqib kelishi mumkin bo‘lgan yer usti suv oqimlaridan himoyalangan bo‘lishi lozim. 
 32. Xo‘jalik hududi poligonlarga qabul qilinadigan qattiq maishiy chiqindilar miqdoridan qat’i nazar, 0,3 — 1,0 gektar maydonni egallaydi. 
 33. Sanitariya-muhofaza zonasi poligonning atrofi bo‘ylab, uning atrof-muhitga va yaqin aholi punktlariga salbiy ta’sirini kamaytirish maqsadida tashkil qilinadi.
 34. Qattiq maishiy chiqindilarni joylashtirish maydonida oraliq va yakuniy izolatsiya uchun tuproq olish maqsadida kotlovan (chuqurlik) loyihalashtiriladi.
 Yer osti suvlarining sathi kotlovan (chuqurlik) tubidan kamida 2 metr pastda bo‘lishi lozim.
 35. Poligonlar yer osti suvlarining ifloslanishi xavfini kamaytirish uchun filtratsiyaga qarshi izolatsiya qoplamasiga ega bo‘lishi lozim. 
 Izolatsiya xarajatlarini kamaytirish maqsadida poligonlarni kam suv o‘tkazuvchanlik xususiyatiga ega bo‘lgan tuproq qatlamida yaratish maqsadga muvofiq.
 36. Qattiq maishiy chiqindilarning morfologik tarkibi va iqlim sharoitidan kelib chiqib, izolatsiya qoplamasining quyidagi turlaridan foydalanish mumkin:
 qalinligi 0,2 millimetrdan kam bo‘lmagan polietilen qoplama va uning ustidan qalinligi 0,5 metrdan kam bo‘lmagan bir qatlamli tuproq yotqizilgan qoplama;
 har birining qalinligi 0,2 millimetrdan kam bo‘lmagan, ikki qavatli polietilen plyonkadan tayyorlangan va ular orasiga 0,4 metr qalinlikda yirik donali qum yotqizilgan qoplama; 
 bitumli va boshqa maxsus izolatsiya qoplama.
 37. Qattiq maishiy chiqindilarni joylashtirish maydoni loyihasida kotlovanlarning (chuqurliklarning) navbat bo‘yicha qazilishi nazarda tutiladi. Birinchi navbatdagi kotlovandan (chuqurlikdan) olingan tuproq poligon perimetri bo‘yicha tuproqtepaga joylashtiriladi. Ikkinchi navbatdagi kotlovandan (chuqurlikdan) olingan tuproq birinchi navbatdagi ish xaritasi to‘ldirilganidan keyin, undagi qattiq maishiy chiqindilarni izolatsiya qilishda foydalaniladi. 
 38. Poligonlar tubida namlik darajasi 52 foizdan ortiq, yillik yog‘ingarchilik miqdori 100 millimetrdan ortiq bo‘lganda qattiq maishiy chiqindilarni joylashtirish maydoni filtrat paydo bo‘lishi ehtimoli inobatga olingan holda loyihalashtiriladi. 
 Bunda kotlovanning (chuqurlikning) tubi maydon asosi bo‘yicha filtratning teng taqsimlanishini ta’minlaydigan (gorizontal) holatda loyihalashtiriladi. 
 39. Qiyaligi 0,5 foizdan yuqori bo‘lgan uchastkalarda mazkur Yo‘riqnomaning 4-ilovasiga muvofiq sxema bo‘yicha kotlovan (chuqurlik) pog‘onasi (kaskadi) loyihalashtiriladi. 
 40. Kotlovanning (chuqurlikning) yuqoridagi va navbatdagi oraliq devorlar balandligi, shuningdek ikkita yonma-yon kotlovanlar (chuqurliklar) devorlarining o‘lchamlari orasidagi farq 1 metrdan oshmasligi lozim. Oraliq devorlarning tepa qismi bo‘yicha chiqindi tashish texnikalarining kirishiga mo‘ljallangan vaqtinchalik kirish yo‘li loyihalashtiriladi. 
 41. Filtratsiya koeffitsiyenti belgilangan me’yordan 30 — 50 foiz ortiq bo‘lganda tuproq qatlamini zichlash choralarini ko‘rish lozim. 
 42. Kotlovanlarning (chuqurliklarning) chuqurligi qoida tariqasida, 3 — 6 metr va kengligi 6 — 12 metr bo‘lishi lozim. Ularni shamol yo‘nalishiga perpendikulyar holatda joylashtiriladi.
 43. Xo‘jalik hududi — ma’muriy va maishiy binolar, nazorat punkti, texnikalarni saqlash va avtotarozi ayvoni, yoqilg‘i-moylash mahsulotlari va boshqa moddiy qiymatliklarni saqlash omborlari, chiqindilarni saralash uskunalari, suv va elektr tarmoqlari kabi boshqa inshootlarni joylashtirish uchun loyihalashtiriladi. 
 44. Xo‘jalik hududi qattiq qoplamali maydonga ega bo‘lishi, tungi vaqtlarda yoritilishi, atrofi to‘silgan bo‘lishi hamda qattiq maishiy chiqindilarni joylashtirish maydoniga kiriladigan yo‘lga ega bo‘lishi lozim. 
 45. Poligonlarning xo‘jalik hududiga kirish joyida darvoza yoki shlagbaum o‘rnatiladi.
 46. Chiqindi tashish texnikalarini yuvishga mo‘ljallangan maydon xo‘jalik hududidan tashqarida bo‘lishi kerak. Chiqindi tashish texnikalarini yuvish havo harorati 5°S dan yuqori bo‘lganda amalga oshiriladi. 
 47. Yiliga 360 ming m³ dan ortiq qattiq maishiy chiqindilar qabul qilinadigan yirik poligonlarda suv ta’minoti artezian quduqlari orqali amalga oshiriladi. Ushbu quduqlar poligonlarning umumiy loyihasi tarkibida nazarda tutiladi.
 48. Poligonlardan chiqishda chiqindi tashish texnikalari g‘ildiraklarini yuvish uchun uzunligi 8 metr, eni 3 metr va chuqurligi 0,3 metr o‘lchamdagi temir betonli qurilmaga ega bo‘lgan nazorat-dezinfeksiya hududi mavjud bo‘lishi kerak. Ushbu qurilma maxsus dezinfeksiyalovchi vositalar bilan to‘ldiriladi. 
 49. Yong‘in o‘chirish uchun mo‘ljallangan suv zaxirasining (sig‘imining) hajmi 108 m³ dan kam bo‘lmasligi hamda undan yong‘in o‘chirish avtomobillarining suv olishlari uchun sharoit yaratilgan bo‘lishi lozim. 
 50. Poligonlarning butun hududi perimetri bo‘yicha to‘siq o‘rnatiladi.
 51. Sanitariya-muhofaza zonasida poligon perimetri bo‘ylab 5 — 8 metr kenglikda yo‘lak quriladi, uning chegarasi bo‘ylab daraxt va buta ko‘chatlari ekiladi, muhandislik kommunikatsiyalari (suv quvurlari, kanalizatsiya) yotqiziladi hamda elektr yoritish qurilmalari o‘rnatiladi.
 52. Sanitariya-muhofaza zonasida turar joylar va ichimlik suvi quduqlari joylashtirilmaydi. 
 53. Poligonning yer osti suvlariga ta’sirini nazorat qilib borish uchun yer osti suvlari oqimi bo‘yicha poligondan yuqori va pastki hududlarda monitoring quduqlari barpo etiladi.
 54. Birinchi monitoring qudug‘i yer osti suvlari oqimi bo‘yicha poligonning yuqori hududida barpo etiladi. Mazkur monitoring qudug‘idan olinadigan namunalar yer osti suvlarining dastlabki holatini aniqlaydi. 
 55. Yer osti suvlari oqimi bo‘yicha poligondan 100 — 200 metr pastki hududda ham 1 ta yoki 50 — 100 metr oraliqda 2 ta monitoring qudug‘i barpo etiladi. Mazkur monitoring qudug‘idan olinadigan namunalar poligonning yer osti suvlariga ta’sirini ko‘rsatadi.
 56. Monitoring quduqlari yer osti suvlariga chiqindilar tushishidan himoya qilingan bo‘lishi, shuningdek suvdan namuna olinishini ta’minlashi lozim. 
 57. Olingan namunalarga asosan, suv tarkibidagi ammiak, nitritlar, nitratlar, gidrokarbonatlar, kalsiy, xloridlar, temir, sulfatlar, litiy, organik uglerod, magniy, xrom, tsianidlar, qo‘rg‘oshin, simob, margimush, mis, bariy va boshqa kimyoviy moddalar miqdori aniqlanadi.
 58. Poligonlarda atmosferaga chiqarilayotgan tashlamalarni monitoring qilish yoki energiya olish maqsadida gazni faol ajratib olish tizimini o‘rnatish maqsadga muvofiq. 
 59. Poligonlarda ishlarni tashkillashtirish mazkur Yo‘riqnomaning 5-ilovasiga muvofiq sxema bo‘yicha amalga oshiriladi.
 60. Poligonlarda qattiq maishiy chiqindilarni qabul qilish mazkur Yo‘riqnomaning 6-ilovasiga muvofiq Poligonlardan foydalanish texnologik sxemasi asosida amalga oshiriladi. Texnologik sxemada yil mavsumlarini inobatga olgan holda bajariladigan ishlar ketma-ketligi, qattiq maishiy chiqindilarni joylashtirish tartibi va izolatsiya qiluvchi tuproqni qazib olish rejasi ko‘rsatilishi maqsadga muvofiq.
 61. Qattiq maishiy chiqindilarni qabul qilish mazkur Yo‘riqnomaning 7-ilovasiga muvofiq bir yilga mo‘ljallangan Poligondan foydalanish jadvali asosida amalga oshiriladi.
 62. Poligondan foydalanish jadvalida qattiq maishiy chiqindilar joylashtiriladigan xaritalar raqami ko‘rsatilgan holda har oy davomida qabul qilinadigan qattiq maishiy chiqindilar miqdori, ularni izolatsiya qilish uchun qazib olinadigan tuproq maydoni xaritalari yoki tuproqtepalar raqamlangan holda ko‘rsatiladi. Izolatsiya qilish uchun qazib olinadigan tuproq hajmi “m³” o‘lchov birligida ko‘rsatiladi.
 63. Qabul qilinayotgan qattiq maishiy chiqindilarning hisobi ularning zichlanmagan holatdagi vazni yoki hajmi bo‘yicha yuritiladi. Qabul qilingan qattiq maishiy chiqindilar miqdori mazkur Yo‘riqnomaning 8-ilovasiga muvofiq Qattiq maishiy chiqindilarni qabul qilish va hisobga olish kitobida yozma yoki elektron shaklda qayd etib boriladi.
 64. Poligonda mazkur Yo‘riqnomaning 9-ilovasiga muvofiq chiqindilarni tashish texnikalarini bo‘shatish sxemasi bo‘yicha ishlar uzluksiz amalga oshiriladi.
 65. Poligonga kelgan chiqindi tashish texnikalari ish xaritasi yonida bo‘shatiladi. 
 Chiqindi tashish texnikalarini bo‘shatish maydoni ish xaritasi oldida ikki qismga bo‘linadi.
 Maydonning bir qismida chiqindi tashish texnikalari bo‘shatiladi, ikkinchi qismida esa, buldozyerlar yoki zichlagichlar ish olib boradi. 
 66. Chiqindi tashish texnikalarining bo‘shatish maydoniga joylashtirilishi chiqib ketayotgan texnikalarning erkin harakatlanishini ta’minlashi lozim. 
 Maydonning bir qismida chiqindi tashish texnikalarini bo‘shatish uchun qabul qilish davomiyligi 1 — 2 soatdan oshmasligi kerak. 
 67. Chiqindi tashish texnikalaridan to‘kilgan qattiq maishiy chiqindilar ish xaritasiga joylashtiriladi. Qattiq maishiy chiqindilarni poligonning butun yuza qismi bo‘ylab va maydondan tashqariga tartibsiz joylashtirilishiga yo‘l qo‘yilmaydi. 
 Ish xaritasining quyidagi o‘lchamlari o‘rnatiladi:
 eni 5 metr (transheyali xaritalar uchun — 12 metr);
 uzunligi — 30 — 150 metr. 
 68. Qattiq maishiy chiqindilar buldozyerlar yordamida mazkur Yo‘riqnomaning 10-ilovasiga muvofiq qalinligi 0,5 metr bo‘lgan qatlamlarni hosil qilgan holda ish xaritasiga suriladi. 10 — 15 ta zichlangan qatlamlar hisobiga chiqindilarni to‘kish maydonidan 2 metr balandlikdagi qiyaliklar hosil qilinadi. 
 69. Navbatdagi ish xaritasidagi qiyaliklar “pastdan tepaga surish” usuli bilan oldingisi tomon surib hosil qilinadi. 2 metr balandlikda zichlashtirilgan har bir chiqindi qatlami ustidan 0,25 metr qalinlikdagi tuproq qatlami yotqizilib, izolatsiya qilinadi. 
 Ish xaritalarining to‘lishiga ko‘ra ish ko‘lami, mazkur Yo‘riqnomaning 11-ilovasiga muvofiq xaritalarni to‘ldirish ketma-ketligi bo‘yicha oldingi (o‘tgan) kunda to‘ldirilgan xaritalardan ortga qarab davom ettiriladi. 
 70. Qattiq maishiy chiqindilarni “tepadan pastga surish” usulida “pastdan tepaga surish” usulidan farqli ravishda, mazkur Yo‘riqnomaning 12-ilovasiga muvofiq chiqindi tashish texnikalaridagi qattiq maishiy chiqindilar oldingi (o‘tgan) kundagi izolatsiyalangan yuqori ish xaritasi ustiga to‘kiladi. Qattiq maishiy chiqindilarni pastga surib yotqizishda qiyalik balandligi 2 metrdan ortmasligi lozim.
 Ish xaritalarining to‘lishiga ko‘ra ish ko‘lami, mazkur Yo‘riqnomaning 13-ilovasiga muvofiq xaritalarni to‘ldirish ketma-ketligi bo‘yicha oldingi (o‘tgan) kunda to‘ldirilgan xaritalar oldinga qarab davom ettiriladi. 
 71. Chiqindi tashish texnikalaridan to‘kilgan qattiq maishiy chiqindilarni ish xaritasiga surish barcha turdagi buldozyerlar yordamida amalga oshirilishi mumkin. Ish xaritasiga joylashtirilgan qattiq maishiy chiqindilarni 0,5 metr qatlam qilib zichlash 14 tonna og‘irlikdagi buldozer yoki quvvati 100 — 130 ot kuchiga teng bo‘lgan traktor yordamida amalga oshirilishi mumkin.
 72. Zichlanadigan har bir qatlamning qalinligi 0,5 metrdan oshib ketmasligi lozim. Zichlash ishlari buldozerni bir joydan ikkinchi joyga 2 — 4-marta harakatlantirib amalga oshiriladi. Qattiq maishiy chiqindilarni zichlash jarayonida buldozyerlarning ish xaritasining tomonlari uzunasi bo‘ylab harakatlanishi talab etiladi.
 73. Buldozerning 2-marta harakatlanishi natijasida chiqindilarning zichlashish darajasi 570 — 670 kg/m3, 4-marta harakatlanishi natijasida esa, ushbu ko‘rsatkich 670 — 800 kg/m3 ni tashkil etadi.
 74. Zichlangan chiqindi qatlamlarining oraliq va yakuniy izolatsiyasi tuproq bilan amalga oshiriladi. Qattiq maishiy chiqindilarni ochiq va chuqur bo‘lmagan ish xaritalariga joylashtirishda oraliq izolatsiya qilish ishlari issiq kunlarda har kuni, sovuq kunlarda esa uch kundan ko‘p bo‘lmagan oraliqda amalga oshiriladi. Oraliq izolatsiya qatlami 0,25 metr qalinlikni, tekislovchi yordamida zichlanganda esa, 0,15 metr qalinlikni tashkil etadi.
 75. Tuproq olish va uni ish xaritasiga tashib keltirish mazkur Yo‘riqnomaning 14-ilovasiga muvofiq tuproq yetkazib berish sxemasi bo‘yicha skrepyerlar yordamida amalga oshiriladi.
 76. Kuz va qish mavsumida izolatsiya materiali sifatida qurilish va ishlab chiqarish chiqindilari (ohak chiqindilari, mel, soda, gips, grafit va b.), shuningdek, istisno tarzida vaqtinchalik izolatsiya uchun qor ishlatilishi mumkin.
 77. Bahor faslida harorat 5°S dan oshgan hollarda qor bilan izolatsiyalangan maydonlar tuproq bilan qoplanadi. Qor bilan izolatsiya qilingan qatlam ustiga navbatdagi qavat joylashtirilmaydi.
 78. Poligonlardan foydalanishda mazkur Yo‘riqnomaning 5-ilovasiga muvofiq sxema bo‘yicha keltirilgan ketma-ketlikka rioya etilishi atrof-muhit muhofazasi bo‘yicha asosiy talablarning bajarilishini ta’minlaydi.
 79. Poligonning mas’ul xizmatchisi har o‘n kunda sanitariya-muhofaza zonasini ko‘zdan kechirib, aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish choralarini ko‘radi (tartibsiz joylashtirilgan qattiq maishiy chiqindilarni bartaraf qilish, hududni tozalash va b.).
 80. Poligon hududida atrof-muhitga zarar yetishining oldini oluvchi maxsus texnik moslamalarni qo‘llamagan holda qattiq maishiy chiqindilarni yoqish qat’iyan man etiladi.
 81. Qattiq maishiy chiqindilar bilan birga joylashtirilishiga yo‘l qo‘yiladigan sanoat chiqindilari portlash, o‘z-o‘zidan alangalanish yoki yonish xususiyatlariga ega bo‘lmasligi kerak.
 82. Foydalanish muddati 15 yildan ortiq bo‘lgan poligonlarda ularning loyihaviy ko‘rsatkichidan 10 foiz ortiq miqdorgacha qattiq maishiy chiqindilarni qabul qilishga yo‘l qo‘yiladi.
 83. Poligonlarda zaharli va portlash xavfini tug‘diradigan gazlarning ajralib chiqishi sababli, ular yopilganidan keyin kamida 40 yil ushbu hududda kapital qurilish ishlarini olib borishga yo‘l qo‘yilmaydi.
 84. Poligonni yopish uchun quyidagilarning mavjud bo‘lishi talab etiladi:
 yakuniy (yuqori) izolatsiya qiluvchi qoplama;
 filtratni boshqarish tizimi;
 gazni boshqarish tizimi.
 85. Yakuniy (yuqori) izolatsiya qiluvchi qoplama poligon yopilishidan oldin barcha kotlovanlarni (chuqurliklarni) tuproqning yakuniy qatlami bilan yopishni nazarda tutadi. 
 86. Yakuniy (yuqori) izolatsiya qiluvchi qoplamaning tuzilishi yer maydonidan kelgusida qanday maqsadda foydalanilishiga bog‘liq holda belgilanadi. Daraxtzor tashkil etishda, tepalik va boshqa balandliklarni hosil qilish uchun foydalanishda tuproqning ustki izolatsiya qatlami 0,6 metrdan kam bo‘lmasligi lozim.
 87. Qattiq maishiy chiqindilarning ustki qatlami izolatsiya bilan qoplanguniga qadar uning zichlanish darajasi 750 kg/m3 ni tashkil etishi lozim. 
 88. Poligonlarning tashqi qiyaliklarini mustahkamlash ishlari qattiq maishiy chiqindilarni joylashtirish balandligi ortishiga mutanosib ravishda davom ettiriladi. Poligonlarning tashqi qiyaliklarini qoplashda uni barpo etishda ko‘chirib olingan unumdor tuproqdan foydalaniladi.
 89. Shamol ko‘chirib ketishi yoki qiyaliklardagi tuproq yuvilib ketishining oldini olish uchun yakuniy (yuqori) izolatsiya qoplamasini ko‘kalamzorlashtirish talab etiladi. Qiyaliklar bo‘ylab ixota daraxtzorlari barpo etiladi. Ekiladigan daraxt va butasimon o‘simliklar (oq qayin, tol, terak va boshqalar) mahalliy iqlim sharoitidan kelib chiqqan holda tanlanadi.
 90. Filtratni boshqarish tizimi loyihasi, qoida tariqasida, poligonning umumiy loyihasiga kiritiladi. 
 91. Gazni boshqarish tizimi poligondan faol foydalanish davrida barpo etiladi. Poligon yopilganidan so‘ng, ushbu tizimni yanada mustahkamlash va barqarorlashtirish maqsadida unga tegishli o‘zgartirishlar kiritish (shamollatish quvurini germetik jihozlash, poligon ostiga havo kirishidan himoyalash va h. k.) zarur.
 92. Poligon yopilganidan so‘ng, uning maydonini rekultivatsiya qilishga yotqizilgan tuproqning kamida quyidagi mustahkamlanish muddatlari o‘tganidan keyin yo‘l qo‘yiladi:
 ko‘p yillik o‘tlarni ekish, pichanzor va maysazorlar barpo etishda — 1 yil;
 daraxt va butalarning nihol hamda ko‘chatlarini ekishda — 2 yil.
 93. Yopilgan poligonlarda rekultivatsiya qilishning o‘rmon xo‘jaligi (daraxtzorlar barpo qilish) va rekreatsiya yo‘nalishlari eng maqbul yo‘l hisoblanib, rekultivatsiya ishlari mazkur Yo‘riqnomaning 15-ilovasiga muvofiq Poligonni rekultivatsiya qilish texnologik sxemasi bo‘yicha amalga oshiriladi.
 94. Poligonni rekultivatsiya qilish texnologik sxemasiga muvofiq rekultivatsiya ishlari texnik va biologik bosqichlarda amalga oshiriladi.
 95. Rekultivatsiya qilishning texnik bosqichida poligon qiyaligi maxsus texnika yordamida tekistlanadi, uning rekultivatsiya qilinadigan ustki qatlamiga 0,2 metr qalinlikda unumdor tuproq bir tekisda yotqizilgan holda rekultivatsiya qatlami hosil qilinadi.
 96. Rekultivatsiya qilishning texnik bosqichi yakuniga ko‘ra, poligonning rekultivatsiya qilinadigan hududi rekultivatsiya qilishning biologik bosqichini amalga oshirish uchun topshiriladi. 
 97. Rekultivatsiya qilishning biologik bosqichida tuproq eroziyasiyaga qarshi, landshaft-ko‘kalamzorlashtirish ahamiyatiga ega o‘rmonzorlar (daraxtzorlar) barpo etilib, bu quyidagi tadbirlarni o‘z ichiga oladi:
 dastlabki yilda — ko‘kalamzorlashtirish uchun yerni urug‘ ekishga tayyorlash, ko‘p yillik o‘t urug‘larini ekish (sepish), ekinzorlarni parvarishlash; 
 kelgusi yilda — mahalliy iqlim sharoitidan kelib chiqqan holda, ko‘p yillik daraxt va buta turlarini tanlash, daraxt va butalarni (urug‘, nihol va ko‘chatlarini) ekish, ekinzorlarni parvarishlash. 
 98. Ushbu Yo‘riqnoma talablarining buzilishida aybdor bo‘lgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar bo‘ladilar.
 99. Mazkur Yo‘riqnoma O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi, Uy-joy kommunal xizmat ko‘rsatish vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Qishloq xo‘jaligi vazirligi, Suv xo‘jaligi vazirligi, Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi, O‘zbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi, Qurilish vazirligi, Davlat geologiya va mineral resurslar qo‘mitasi, Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qo‘mitasi hamda Sanoat xavfsizligi davlat qo‘mitasi bilan kelishilgan.