O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining mehnat, aholini ish bilan ta’minlash va mehnatni muhofaza qilishga doir qonun hujjatlariga rioya etilishini nazorat qilish faoliyatini takomillashtirish yuzasidan tashkiliy chora-

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi tuzilmasini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2009-yil 30-dekabrdagi PQ-1251-son qarorini bajarish yuzasidan, shuningdek mehnat, aholini ish bilan ta’minlash, nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish va mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi yuzasidan nazoratni samarali amalga oshirish uchun qo‘shimcha shart-sharoitlar yaratish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 
 1. Quyidagilar:
 O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining Mehnatni muhofaza qilish va mehnat sharoitlari ekspertizasi bo‘yicha davlat inspeksiyasi to‘g‘risida nizom 1-ilovaga muvofiq;
 O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining Davlat mehnat huquq inspeksiyasi to‘g‘risidagi nizom 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining mehnat, aholini ish bilan ta’minlash, nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish va mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi masalalari bo‘yicha o‘z vakolati doirasida qabul qilgan qarorlari davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari hamda boshqa tashkilotlar tomonidan, shuningdek ish beruvchilar hisoblanadigan jismoniy shaxslar tomonidan bajarilishi majburiy ekanligi ma’lumot uchun qabul qilinsin.
 3. O‘zbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi bir oy muddatda Qoraqalpog‘iston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligining, viloyatlar va Toshkent shahar mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish bosh boshqarmalarining Mehnatni muhofaza qilish va mehnat sharoitlari ekspertizasi davlat inspeksiyalari to‘g‘risidagi nizomlarini belgilangan tartibda tasdiqlasin.
 4. O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining 3-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari o‘z kuchini yo‘qotgan deb hisoblansin.
 5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi o‘rinbosari R.S. Azimov zimmasiga yuklansin.
 1. Ushbu Nizom O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi Mehnatni muhofaza qilish va mehnat sharoitlari ekspertizasi bo‘yicha davlat inspeksiyasi (keyingi o‘rinlarda Inspeksiya deb ataladi) maqomi, asosiy vazifalari, funksiyalari, huquqlari va javobgarligini belgilaydi. 
 2. Inspeksiya O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining (keyingi o‘rinlarda Vazirlik deb ataladi) tarkibiy bo‘linmasi hisoblanadi. 
 3. Vazirlikka mehnatni muhofaza qilish sohasida yuklangan vazifalar Inspeksiya tomonidan bevosita yoki uning quyi turuvchi Qoraqalpog‘iston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar bandlik bosh boshqarmalarining Mehnatni muhofaza qilish va mehnat sharoitlari ekspertizasi davlat inspeksiyalari (keyingi o‘rinlarda hududiy inspeksiyalar deb ataladi) orqali amalga oshiriladi.
 4. Inspeksiya o‘z faoliyatida O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari qarorlariga, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, mazkur Nizomga va boshqa qonun hujjatlariga, shuningdek Vazirlikning buyruqlari va farmoyishlariga amal qiladi.
 5. Inspeksiyaning mehnatni muhofaza qilish va nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish masalalari bo‘yicha o‘z vakolatlari doirasida qabul qilgan qarorlarining davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari hamda mulkchilik shakllaridan va tashkiliy-huquqiy shakllaridan qat’i nazar, boshqa tashkilotlar, shuningdek ish beruvchilar hisoblanadigan jismoniy shaxslar tomonidan bajarilishi majburiydir.
 6. Quyidagilar Inspeksiyaning asosiy vazifalari hisoblanadi:
 mehnat sharoitlari xavfsizligini ta’minlashda mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshirish;
 mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha normativ-huquqiy bazani takomillashtirishga oid takliflarni va barcha tashkilotlar uchun mehnatni muhofaza qilish sohasidagi yagona talablarni ishlab chiqish;
 xodimlarni xavfsiz mehnat sharoitlarini ta’minlashda profilaktika ishlarini amalga oshirish hamda ko‘maklashish va ularni mehnat muhofazasi masalalari bo‘yicha huquqiy himoya qilish;
 mehnatni muhofaza qilishning ahvolini, ishlab chiqarishdagi jarohatlanish va kasb kasalliklari sabablarini tahlil qilish, ularni bartaraf etish yo‘llarini ishlab chiqish, shuningdek Vazirlar Mahkamasiga Vazirlikning ko‘rsatib o‘tilgan yo‘nalishlarda amalga oshirayotgan ishlari to‘g‘risidagi muntazam axborotini tayyorlash;
 manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda normativ-huquqiy hujjatlarni va mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha hujjatlarni ishlab chiqish va qayta ko‘rib chiqish;
 mehnat sharoitlari bo‘yicha ish o‘rinlarini sifatli attestatsiyadan o‘tkazish yuzasidan davlat nazoratini amalga oshirish.
 nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarining nogironlarga ijtimoiy infratuzilma obyektlaridan to‘sqinliksiz kirishi, shuningdek transportning barcha turlaridan, transport kommunikatsiyalaridan, umumiy foydalanishdagi aloqa va axborot vositalaridan foydalanishga doir qismiga rioya etilishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshirish. 
 7. Inspeksiya o‘ziga yuklangan vazifalarga muvofiq quyidagi funksiyalarni amalga oshiradi:
 7.1. Mehnat sharoitlari xavfsizligini ta’minlash maqsadida mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshirish sohasida:
 ish beruvchilar tomonidan mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi yuzasidan tekshiruvni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiradi;
 xodimlarning yakka tartibda va jamoaviy himoya qilish vositalari hamda ishlab chiqarish muhitini nazorat qilish priborlari bilan ta’minlanishini nazorat qiladi;
 mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari buzilishining oldini olish va aniqlangan buzilishlarni bartaraf etish bo‘yicha zarur chora-tadbirlarni ko‘radi.
 7.2. Mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha normativ-huquqiy bazani takomillashtirishga oid takliflarni va barcha tashkilotlar uchun mehnatni muhofaza qilishdagi yagona talablarni ishlab chiqish sohasida:
 mehnatni muhofaza qilish sohasidagi qonun hujjatlariga rioya etilishini tekshirish materiallarini tahlil qiladi va umumlashtiradi;
 mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarining normativ-huquqiy bazasini takomillashtirishga oid takliflar tayyorlaydi;
 mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha maqsadli va tarmoq dasturlarini ishlab chiqadi.
 7.3. Xodimlarning xavfsiz mehnat sharoitlarini ta’minlashda ko‘maklashish va ularni mehnatni muhofaza qilish masalalari bo‘yicha huquqiy himoya qilish sohasida:
 ish beruvchilar tomonidan xodimlarning hayoti va sog‘lig‘iga yetkazilgan zararni qoplash bo‘yicha to‘lovlarning amalga oshirilishini qonun hujjatlarida belgilangan tartibda nazorat qiladi; 
 manfaatdor organlar bilan o‘zaro hamkorlikda tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha ishlarning mehnatni muhofaza qilish talablariga muvofiqligi yuzasidan sertifikatlashtiradi;
 mutaxassislarni jalb etgan holda mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha ilmiy-amaliy konferensiyalar, seminarlar o‘tkazadi;
 ommaviy axborot vositalarida mehnatni muhofaza qilish masalalari bo‘yicha axborot-tushuntirish ishlarini amalga oshiradi.
 7.4. Ishlab chiqarishdagi jarohatlanish holati va ularning sabablarini tahlil qilish sohasida:
 ishlab chiqarishdagi jarohatlanish va kasb kasalliklari sabablarini tahlil qiladi va ularni bartaraf etish yo‘llarini ishlab chiqadi;
 ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tekshiradi;
 ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar sabablarini tahlil qiladi va ularning oldini olish bo‘yicha takliflar ishlab chiqadi.
 7.5. Manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda normativ-huquqiy hujjatlar va mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha hujjatlarni ishlab chiqish va qayta ko‘rib chiqish sohasida:
 mehnatni muhofaza qilishga doir amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarni doimiy ravishda tahlil qiladi va zarur hollarda ularga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish bo‘yicha takliflar kiritadi;
 belgilangan tartibda normativ-huquqiy hujjatlar va mehnatni muhofaza qilish hujjatlari loyihalarini ishlab chiqishda, kelishish va tasdiqlashda qatnashadi.
 7.6. Mehnat sharoitlari bo‘yicha ish o‘rinlarini sifatli attestatsiya qilish yuzasidan davlat nazoratini amalga oshirish sohasida:
 mehnat sharoitlari bo‘yicha ekspertiza amalga oshirilishini nazorat qiladi va uning natijalari bo‘yicha xulosa beradi;
 mehnat sharoitlari va uskunalarning shikastlash xavfliligi bo‘yicha ish o‘rinlarini attestatsiyadan o‘tkazadigan yuridik shaxslarni akkreditatsiya qilish, shuningdek ularning mutaxassislarini mehnatni muhofaza qilish masalalari bo‘yicha o‘qitadi va attestatsiyadan o‘tkazadi.
 7.7. Nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarining nogironlarga ijtimoiy infratuzilma obyektlariga to‘sqinliksiz kirishi, shuningdek transportning barcha turlaridan, transport kommunikatsiyalaridan, umumiy foydalanishdagi aloqa va axborot vositalaridan foydalanishga doir qismiga rioya etilishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshirish sohasida: 
 tashkilotlar tomonidan nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari talablariga rioya etilishini o‘z vakolatlari doirasida, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tekshirishni amalga oshiradi; 
 nogironlarga ijtimoiy infratuzilma obyektlariga to‘sqinliksiz kirishi, shuningdek transportning barcha turlaridan, transport kommunikatsiyalaridan, umumiy foydalanishdagi aloqa va axborot vositalaridan foydalanishi uchun tashkilotlar tomonidan sharoitlar ta’minlanishi bo‘yicha zarur chora-tadbirlar ko‘radi; 
 nogironlarning ijtimoiy infratuzilma obyektlariga to‘sqinliksiz kirishi, shuningdek transportning barcha turlaridan, transport kommunikatsiyalaridan, umumiy foydalanishdagi aloqa va axborot vositalaridan foydalanishini ta’minlash masalalari bo‘yicha ommaviy axborot vositalarida axborot-tushuntirish ishlarini olib boradi; 
 nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish to‘g‘risidagi normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqishda, kelishishda va belgilangan tartibda tasdiqlashda ishtirok etadi. 
 8. Inspeksiya o‘ziga yuklangan vazifalar va funksiyalarni bajarish uchun quyidagi huquqlarga ega:
 qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish va nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya etishning ahvolini o‘rganish va tekshirish;
 o‘z vakolatlarini amalga oshirishni ta’minlash maqsadida tashkilotlar va xodimlardan axborotlar, ma’lumotlar va tushuntirishlar so‘rash va olish;
 mehnatni muhofaza qilish va nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya etish masalalariga tegishli bo‘lgan hujjatlar va boshqa materiallarni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda o‘rganish;
 mansabdor shaxslardan aniqlangan mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari buzilishlarini bartaraf qilishni, tekshirish vaqtida birorta inshootda, asbob-uskunada yoki mehnatni tashkil qilishda aniqlangan qoida buzishlar va kamchiliklar xodimlarning sog‘lig‘iga va xavfsizligiga xavf tug‘dirsa, ularni bartaraf etish bo‘yicha choralar ko‘rishni talab qilish;
 mansabdor shaxslardan nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarining aniqlangan buzilishlarini bartaraf etishni, ijtimoiy infratuzilma obyektlariga (turar joylarga, jamoat va ishlab chiqarish binolari, imoratlar va inshootlarga, sog‘liqni saqlash va sport obyektlariga, madaniy-tomoshagoh hamda boshqa muassasalarga) to‘sqinliksiz kirish uchun, shuningdek temir yo‘l, havo, suv transportidan, shaharlararo avtomobil transportidan, shahar va shahar atrofiga qatnaydigan yo‘lovchilar tashish transportining barcha turlaridan, transport kommunikatsiyalaridan, umumiy foydalanishdagi aloqa va axborot vositalaridan to‘sqinliksiz foydalanish uchun nogironlarga sharoitlar yaratishni ta’minlash maqsadida tekshirishlar davomida aniqlangan buzilishlar va kamchiliklarni bartaraf etish chora-tadbirlari ko‘rishni talab qilish; 
 xodimlarning sog‘lig‘i yoki hayotiga xavf tug‘diradigan mehnat xavfsizligi talablarining buzilishi aniqlanganda ayrim ishlab chiqarishlarni va ishlab chiqarish vositalaridan foydalanishni belgilangan tartibda to‘xtatib turish;
 tashkilotlar va ularning mansabdor shaxslari tomonidan bajarilishi majburiy bo‘lgan, yo‘l qo‘yilgan qoida buzilishlarni bartaraf etish huquqiga ega bo‘lgan mehnatni muhofaza qilish va nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari buzilishlarini bartaraf etish haqida yozma ko‘rsatma berish (ushbu Nizomga 1-ilova);
 qonun hujjatlarida belgilangan tartibda mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari buzilishlari haqida protokolni va belgilangan shakl bo‘yicha (ushbu Nizomga 2 va 3-ilovalar) mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari buzilishi uchun jarima solish haqidagi qarorni rasmiylashtirgan holda aybdor mansabdor shaxslarni ma’muriy javobgarlikka tortish;
 yuqori tashkilotga mehnatni muhofaza qilish va nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari buzilishlarida aybdor bo‘lgan tashkilotlar va mansabdor shaxslarga nisbatan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda choralar ko‘rish to‘g‘risida takliflar bilan mehnatni muhofaza qilish va nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari buzilishini, shuningdek ularning vujudga kelishiga imkon yaratuvchi sharoitlarni bartaraf etish haqida taqdimnoma kiritish; 
 tashkilotlar tomonidan ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha belgilangan qonun hujjatlari talablari bajarilishi yuzasidan nazoratni amalga oshirish;
 tashkilotlarda mehnat sharoitlarini ekspertiza qilish va belgilangan shakl bo‘yicha xulosa berish (ushbu Nizomga 4-ilova);
 mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqish va Vazirlikka kiritish;
 mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi normativ-texnik hujjatlar loyihalarini kelishish va belgilangan tartibda tasdiqlash bo‘yicha takliflar kiritish;
 qonun hujjatlarida belgilangan tartibda yangi va rekonstruksiya qilinadigan obyektlarni qabul qilish davlat komissiyalari ishida qatnashish;
 ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar bo‘yicha qonun hujjatlarida belgilangan tartibda maxsus tekshirishlar o‘tkazish yoki tekshirishlarda qatnashish;
 tashkilotlarning rahbar xodimlari va mutaxassislarini mehnatni muhofaza qilish masalalari bo‘yicha attestatsiyadan o‘tkazish yuzasidan respublika imtihon komissiyalari hamda davlat va xo‘jalik boshqaruv organlari ishida ishtirok etish;
 mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha belgilangan tartibda o‘qishdan, yo‘riqnomalar va bilimlarni tekshirishdan o‘tmagan shaxslarni ishdan chetlatish to‘g‘risida takliflar kiritish;
 mehnat sharoitlari va uskunalarning shikastlash xavfliligi bo‘yicha ish o‘rinlarini attestatsiyadan o‘tkazishni amalga oshirish sohasidagi yuridik shaxslarni akkreditatsiyadan o‘tkazish;
 xodimlarni sog‘lom va xavfsiz mehnat sharoitlari bilan ta’minlash masalalari bo‘yicha xodimlar va mehnat munosabatlarining boshqa subyektlari murojaatlarini ko‘rib chiqish hamda xodimlar (fuqarolar) murojaatlarini ko‘rib chiqish bo‘yicha zarur materiallarni so‘rash va olish.
 Inspeksiya O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega. 
 9. Inspeksiyaning mansabdor shaxslari o‘zlariga yuklangan vazifalar va funksiyalarning samarali bajarilishi yuzasidan javob beradilar.
 10. Inspeksiyaning tuzilmasi va shtatlari O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vaziri tomonidan, xodimlarning belgilangan soni va mehnatga haq to‘lash fondi doirasida tasdiqlanadi. 
 11. Inspeksiyani O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vaziri tomonidan lavozimga tayinlanadigan va lavozimdan ozod qilinadigan, ayni bir vaqtda O‘zbekiston Respublikasi bosh davlat mehnat texnik inspektori hisoblanadigan boshqarma boshlig‘i boshqaradi. 
 12. Inspeksiya boshlig‘ining bir o‘rinbosari bo‘ladi. Boshliq o‘rinbosari ayni bir vaqtda mehnat sharoitlari bo‘yicha bosh davlat eksperti hisoblanadi hamda O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vaziri tomonidan lavozimga tayinlanadi va lavozimdan ozod qilinadi. 
 13. Inspeksiyaning bosh mutaxassislari tegishli ravishda Vazirlikning davlat mehnat texnik inspektorlari va mehnat sharoitlari bo‘yicha davlat ekspertlari hisoblanadilar.
 14. Inspeksiya boshlig‘i, boshliq o‘rinbosari va mutaxassisi lavozimiga oliy texnika ma’lumotiga hamda mutaxassisligi bo‘yicha kamida 3 yil ish stajiga ega bo‘lgan shaxs tayinlanadi.
 15. Inspeksiya hududiy inspeksiyalarning har choraklik hisobotlarini qabul qiladi, tahlil qiladi va umumlashtiradi hamda Vazirlik rahbariyatiga tegishli axborot tayyorlaydi.
 16. Hududiy inspeksiyalar boshlig‘i o‘z vakolati doirasida:
 Inspeksiya va hududiy inspeksiyalarga rahbarlik qiladi, ularning faoliyatini muvofiqlashtiradi;
 Vazirlik va hududiy inspeksiyalarning davlat mehnat texnik inspektorlari va mehnat sharoitlari ekspertlarining ilgari berilgan yozma ko‘rsatmalari, taqdimnomalari, qarorlari va boshqa hujjatlarini ko‘rib chiqadi, o‘zgartiradi va bekor qiladi;
 Inspeksiya va hududiy inspeksiyalar xodimlari tomonidan bajarilishi majburiy bo‘lgan ko‘rsatmalar beradi;
 davlat mehnat texnik hududiy inspeksiyalari va mehnat sharoitlari ekspertlarining bilim darajasi va malakasini doimiy ravishda oshirib borish chora-tadbirlarini ko‘radi;
 Inspeksiyaga yuklangan vazifalar va funksiyalarning o‘z vaqtida va sifatli bajarilishi, unga berilgan huquqlar va yuklangan majburiyatlarning zarur darajada amalga oshirilishi uchun javob beradi.
 17. Inspeksiya boshlig‘ining o‘rinbosari o‘z vakolatlari doirasida:
 hududiy inspeksiyalarning mehnat sharoitlari bo‘yicha ekspertlari tomonidan bajarilishi majburiy bo‘lgan ko‘rsatmalar beradi;
 tashkilotlar buyurtmanomalariga binoan, ish o‘rinlarini attestatsiyadan o‘tkazish materiallari asosida mehnat sharoitlari bo‘yicha ish o‘rinlarini ekspertiza qiladi;
 mehnat sharoitlarini ekspertiza qilish sohasida Inspeksiyaga yuklangan vazifalarning bajarilishi yuzasidan shaxsan javob beradi;
 davlat mehnat texnik inspektorlari va mehnat sharoitlari ekspertlarining bilim darajasi va malakasini doimiy ravishda oshirib borish chora-tadbirlarini ko‘radi;
 mehnat sharoitlarini ekspertiza qilish sohasida Inspeksiyaga yuklangan vazifalar va funksiyalarning o‘z vaqtida va sifatli bajarilishi, o‘ziga berilgan huquqlar va yuklangan vazifalarning zarur darajada amalga oshirilishi uchun javob beradi.
 18. Inspeksiyaning o‘z firma blankasi bo‘ladi.
 1. Mazkur Nizom O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi Davlat mehnat huquq inspeksiyasining (keyingi o‘rinlarda Inspeksiya deb ataladi) maqomi, vazifalari, funksiyalari, huquqlari va javobgarligini belgilaydi.
 2. Inspeksiya O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining (keyingi o‘rinlarda Vazirlik deb ataladi) tarkibiy bo‘linmasi hisoblanadi. 
 3. Mehnat qonunchiligiga rioya etilishini nazorat qilish sohasida Vazirlikka yuklangan vazifalar Inspeksiya tomonidan bevosita yoki quyi turuvchi Qoraqalpog‘iston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi hamda viloyatlar va Toshkent shahar bandlik bosh boshqarmalari (keyingi o‘rinlarda hududiy boshqarmalar deb ataladi) inspeksiyalari orqali amalga oshiriladi. 
 4. Inspeksiya o‘z faoliyatida O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlariga, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, ushbu Nizomga va boshqa qonun hujjatlariga, shuningdek Vazirlikning buyruqlari va farmoyishlariga amal qiladi.
 5. Inspeksiyaning mehnat va aholi bandligi masalalari yuzasidan o‘z vakolatlari doirasida qabul qilgan qarorlarining davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari hamda mulkchilik va tashkiliy-huquqiy shakllaridan qat’i nazar, boshqa tashkilotlar tomonidan, shuningdek ish beruvchi hisoblanadigan jismoniy shaxslar tomonidan bajarilishi majburiydir. 
 6. Quyidagilar Inspeksiyaning asosiy vazifalari hisoblanadi:
 mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlari talablariga rioya qilinishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshirish;
 mehnat to‘g‘risidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan mehnatga oid munosabatlar subyektlarining huquqlarini himoya qilish;
 mehnat, aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlarining bir xilda qo‘llanishini ta’minlash hamda mehnatga oid munosabatlarni, mehnat va aholini ish bilan ta’minlash to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish chora-tadbirlarini ishlab chiqish;
 qonun hujjatlarida taqiqlangan majburiy mehnatni hamda mehnatga oid munosabatlar sohasidagi kamsitishlarning oldini olish va ularga yo‘l qo‘ymaslik;
 mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlarining qo‘llanishi bo‘yicha axborot-tushuntirish va huquqiy tarbiya ishlarini amalga oshirish.
 7. Inspeksiya o‘ziga yuklangan vazifalarga muvofiq quyidagi funksiyalarni amalga oshiradi:
 7.1. Mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlari talablariga rioya qilinishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshirish sohasida: 
 tashkilotlar tomonidan mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya qilinishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshiradi;
 mehnat to‘g‘risidagi kelishuvlar va lokal hujjatlarning, ish beruvchilarning mehnatga oid munosabatlar masalalari bo‘yicha buyruqlarining mehnatga doir qonun hujjatlariga muvofiqligini tahlil qiladi;
 qonun hujjatlarida belgilangan tartibda mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya qilinishi yuzasidan monitoringni amalga oshiradi.
 7.2. Mehnat to‘g‘risidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan mehnatga oid munosabatlar subyektlarining huquqlarini himoya qilish sohasida:
 mehnatga oid munosabatlar subyektlarining, shu jumladan kasanachilik sharoitlarida mehnat faoliyatini amalga oshiradigan xodimlarning hamda shaxsiy yordamchi, dehqon va fermer ho‘jaliklarida qoramol boqishayotgan shaxslarning mehnat huquqlari himoya qilinishini ta’minlaydi;
 aniqlangan mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlarining buzilishini, ularning kelib chiqish sabablari va imkon yaratgan shart-sharoitlarni bartaraf etish uchun huquqiy ta’sir choralarini ko‘radi;
 kasaba uyushmalariga va xodimlarning boshqa vakillik organlariga mehnat to‘g‘risidagi qonun hujjatlarida ularga berilgan huquqlarni amalga oshirishda yordam beradi, shuningdek ish beruvchilarning ularga rioya etishlarini nazorat qiladi;
 mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlari buzilishi yuzasidan tashkilotlar va fuqarolarning murojaatlarini ko‘rib chiqadi.
 7.3. Mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlarining bir xilda qo‘llanishini ta’minlash va mehnatga oid munosabatlarni, mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish bo‘yicha chora-tadbirlar ishlab chiqish sohasida:
 o‘tkazilgan mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya qilish holatini o‘rganish va tekshirish yakunlari bo‘yicha tegishli axborot tayyorlaydi hamda belgilangan tartibda Mehnat vaziriga taqdim etadi;
 mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish bo‘yicha takliflar tayyorlaydi;
 huquqni qo‘llash amaliyotidagi muammoli jihatlarni aniqlash va ularni bartaraf etish bo‘yicha takliflar tayyorlash maqsadida mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlari normalarini hamda mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya qilish holati bo‘yicha tekshiruvlar materiallarini tahlil qiladi va umumlashtiradi;
 mehnatga oid munosabatlarni huquqiy tartibga solish masalalari bo‘yicha xorijiy tajribani o‘rganadi va tahlil qiladi hamda ularni O‘zbekiston Respublikasida qo‘llashning maqsadga muvofiqligi yuzasidan takliflar tayyorlaydi.
 7.4. Qonunda taqiqlangan majburiy mehnat va mehnatga oid munosabatlar sohasidagi kamsitishlarning oldini olish va ularga yo‘l qo‘ymaslik sohasida:
 ayrim toifadagi xodimlar (ayollar, voyaga yetmaganlar, oliy va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari o‘quvchilari, nogironlar, Harbiy Kuchlar saflaridan bo‘shatilganlar va boshqalar) uchun qonun hujjatlarida nazarda tutilgan mehnat huquqlari va kafolatlariga rioya etilishini nazorat qiladi;
 majburiy mehnatdan foydalanish va kamsitishning aniqlangan har bir holati bo‘yicha huquqiy ta’sir choralarini ko‘radi va qonun hujjatlarining buzilishi holatlari to‘g‘risida tegishli davlat hokimiyati organlarini xabardor qiladi.
 7.5. Mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlarining qo‘llanishi bo‘yicha axborot-tushuntirish va huquqiy tarbiya ishlarini amalga oshirish sohasida:
 tashkilotlar mutaxassislari va aholi uchun seminarlar, treninglar va davra suhbatlari o‘tkazadi;
 ommaviy-axborot vositalarida va aholi o‘rtasida mehnat huquqi munosabatlari hamda mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlarining qo‘llanishi masalalari bo‘yicha axborot-tushuntirish ishlarini amalga oshiradi.
 8. Inspeksiya quyidagi huquqlarga ega:
 qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tashkilotlarda mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya etilishini o‘rganish va tekshirish o‘tkazish;
 o‘z vakolatlarini amalga oshirishni ta’minlash maqsadida tashkilotlar va xodimlardan axborotlar, ma’lumotnomalar va tushuntirishlarni so‘rash va olish;
 mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya qilish masalalariga tegishli bo‘lgan hujjatlar va boshqa materiallarni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda o‘rganish;
 o‘z vakolatlari doirasida mansabdor shaxslardan aniqlangan mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlarining buzilishi holatlari bartaraf etilishini talab qilish;
 tashkilotlarning mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga zid bo‘lgan buyruqlari va boshqa hujjatlarining amal qilishini belgilangan tartibda to‘xtatib turish, zarur hollarda esa belgilangan tartibda ularni bekor qilish bo‘yicha Vazirlikka taklif kiritish;
 tashkilotlar va ularning mansabdor shaxslari tomonidan bajarilishi majburiy bo‘lgan mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlari buzilishini bartaraf etish to‘g‘risida yozma ko‘rsatmalar berish (ushbu Nizomga 1-ilova);
 mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlari buzilishi to‘g‘risidagi protokolni hamda mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlari buzilganligi yuzasidan jarima solish to‘g‘risidagi qarorni belgilangan shakllar bo‘yicha (ushbu Nizomga 2 va 3-ilovalar) rasmiylashtirgan holda aybdor mansabdor shaxslarni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda ma’muriy javobgarlikka tortish;
 mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlari buzilishida aybdor bo‘lgan tashkilotlar va mansabdor shaxslarga nisbatan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda choralar ko‘rish to‘g‘risidagi takliflar bilan mehnat, aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlari buzilishini, ularning kelib chiqish sabablari va imkon yaratgan shart-sharoitlarni bartaraf etish to‘g‘risida yuqori tashkilotlar va huquqni muhofaza qilish organlariga taqdimnomalar kiritish;
 tashkilot va xodim (xodimlar) o‘rtasidagi mehnat nizolarini ko‘rib chiqish to‘g‘risida da’vo arizasi bilan sudga murojaat qilish;
 amaldagi mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqish va Vazirlikka kiritish;
 xodimlar va boshqa mehnatga oid munosabatlar subyektlarining mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlarining tegishli qismi bo‘yicha murojaatlarini qonun hujjatlarida belgilangan tartibda ko‘rib chiqish;
 xodimlar va boshqa mehnatga oid munosabatlar subyektlarining murojaatlarini ko‘rib chiqishda ishtirok etish uchun tashkilotlarni (ularning vakillarini) taklif etish.
 Inspeksiya O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega.
 9. Inspeksiyaning mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya etilishini nazorat qiluvchi mansabdor shaxslari o‘z vakolatlarini amalga oshirishda:
 davlat organlaridan mustaqildirlar hamda O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga va qonun hujjatlariga amal qiladilar;
 fuqarolarning shaxsiy hayoti to‘g‘risidagi ma’lumotlarni ularning roziligisiz, shuningdek davlat sirini yoxud qonun bilan qo‘riqlanadigan boshqa sirlarni hamda boshqa axborotlarni, agar bu fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini cheklab qo‘ysa, oshkora qilishga yo‘l qo‘ymaslikka majburdirlar. 
 10. Inspeksiyaning mansabdor shaxslari o‘zlariga yuklangan vazifalar va funksiyalarning samarali bajarilishi yuzasidan qonun hujjatlariga muvofiq javob beradilar.
 11. Inspeksiyaning tashkiliy tuzilmasi Vazirlikning, hududiy boshqarmalarning davlat mehnat huquq inspektorlaridan iborat bo‘ladi.
 12. Inspeksiyaning tuzilmasi va shtatlari O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vaziri tomonidan, belgilangan xodimlar soni va mehnatga haq to‘lash fondi doirasida tasdiqlanadi. 
 13. Quyidagilar mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya qilinishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshiradilar:
 ayni bir vaqtda Vazirlikning bosh davlat mehnat huquq inspektori hisoblanadigan Inspeksiya boshlig‘i;
 Vazirlikning davlat mehnat huquq inspektori hisoblanadigan Inspeksiya bosh mutaxassislari;
 tegishli hududiy boshqarmaning bosh davlat mehnat huquq inspektori hisoblanadigan hududiy boshqarmaning Inspeksiya boshlig‘i;
 tegishli hududiy boshqarmalarning davlat mehnat huquq inspektorlari hisoblanadigan hududiy boshqarmalar Inspeksiyasining bosh mutaxassislari;
 tumanlar (shaharlar) Bandlikka ko‘maklashish markazlari davlat mehnat huquq inspektorlari.
 14. Inspeksiyaga Bandlik va mehnat munosabatlari vaziri tomonidan lavozimga tayinlanadigan va lavozimidan ozod qilinadigan boshliq rahbarlik qiladi. 
 Vazirlikning (bosh) davlat mehnat huquq inspektori lavozimiga oliy yuridik ma’lumotga va mutaxassisligi bo‘yicha kamida uch yil ish stajiga ega bo‘lgan shaxs tayinlanishi mumkin.
 15. Inspeksiya o‘z faoliyatini O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vaziri tomonidan tasdiqlanadigan ish rejalari asosida amalga oshiradi. 
 16. Vazirlik Inspeksiyasi boshlig‘i:
 hududiy boshqarmalarning barcha quyi inspeksiyalariga rahbarlikni amalga oshiradi, ularning faoliyatini muvofiqlashtiradi;
 davlat mehnat huquq inspektorlarining ilgari bergan yozma ko‘rsatmalari, taqdimnomalari, qarorlari va boshqa hujjatlarini ko‘rib chiqadi, o‘zgartiradi va bekor qiladi;
 davlat mehnat huquq inspektorlarining bilimlari darajasini va malakasini doimiy ravishda oshirish chora-tadbirlarini ko‘radi;
 Vazirlikning buyruqlari, farmoyishlari va ko‘rsatmalarining zarur darajada bajarilishini ta’minlaydi;
 o‘z vakolati doirasida quyi hududiy boshqarmalarning inspeksiyalari tomonidan bajarilishi majburiy bo‘lgan ko‘rsatmalar va topshiriqlar beradi;
 mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini qo‘llashga doir masalalarni Vazirlik hay’atiga ko‘rib chiqish uchun kiritadi;
 Inspeksiyaga yuklangan vazifalar va funksiyalarning o‘z vaqtida va sifatli bajarilishi, unga berilgan huquqlar va yuklangan majburiyatlarning zarur darajada amalga oshirilishi yuzasidan javob beradi.
 17. Hududiy boshqarmalar inspeksiyalari ushbu hududiy boshqarmalarning tarkibiy bo‘linmalari hisoblanadi, ularga Inspeksiya boshlig‘i bilan kelishgan holda tegishli hududiy boshqarmalar rahbarlari tomonidan lavozimga tayinlanadigan va lavozimdan ozod qilinadigan inspeksiyalar boshliqlari (bosh inspektorlar) rahbarlik qiladilar.
 Hududiy boshqarmalarning (bosh) davlat mehnat huquq inspektorlari lavozimiga oliy yuridik ma’lumotga va mutaxassisligi bo‘yicha kamida uch yil ish stajiga ega bo‘lgan shaxslar tayinlanishi mumkin.
 18. Hududiy boshqarmalar inspeksiyalari boshliqlari tegishli hududlar doirasida:
 hududiy boshqarmalar hamda tumanlar (shaharlar) Bandlikka ko‘maklashish markazlari davlat mehnat huquq inspektorlariga rahbarlik qiladilar, ularning faoliyatini muvofiqlashtiradilar;
 quyi davlat mehnat huquq inspektorlarining ilgari qabul qilingan yozma ko‘rsatmalari, taqdimnomalari, qarorlari, shuningdek boshqa hujjatlarini ko‘rib chiqish hamda qonun buzilishi holatlari aniqlangan taqdirda ularni o‘zgartirish va bekor qilish huquqiga egadirlar;
 Vazirlikning, Inspeksiyaning ko‘rsatmalari, hududiy boshqarmalar rahbariyatining buyruqlari, farmoyishlari va talablarining zarur darajada bajarilishini ta’minlaydilar;
 o‘z vakolatlari doirasida tumanlar (shaharlar) Bandlikka ko‘maklashish markazlari davlat mehnat huquq inspektorlari tomonidan bajarilishi majburiy bo‘lgan ko‘rsatmalar va topshiriqlar beradilar;
 hududiy boshqarmalar inspeksiyalariga yuklangan vazifalar va funksiyalarning o‘z vaqtida va sifatli bajarilishi uchun javob beradilar;
 O‘zbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga va yuqori organlar qarorlariga muvofiq boshqa vakolatlarni bajaradilar.
 19. Hududiy boshqarmalar inspeksiyalari Inspeksiyaga belgilangan tartibda o‘z faoliyati to‘g‘risida har oylik va choraklik hisobotlar taqdim etadilar.
 20. Tumanlar (shaharlar) Bandlikka ko‘maklashish markazlari davlat mehnat huquq inspektorlari tegishli Hududiy boshqarma inspeksiyasi boshlig‘i bilan kelishgan holda Bandlikka ko‘maklashish markazi direktori tomonidan lavozimga tayinlanadi va lavozimdan ozod etiladi.
 Tuman (shahar) Bandlikka ko‘maklashish markazi davlat mehnat huquq inspektori lavozimiga oliy yuridik ma’lumotga yoki mutaxassisligi bo‘yicha kamida ikki yil ish staji mavjud bo‘lgan o‘rta maxsus, professional yuridik ma’lumotga ega bo‘lgan shaxslar tayinlanishi mumkin.
 21. Tumanlar (shaharlar) Bandlikka ko‘maklashish markazlari davlat mehnat huquq inspektorlari tegishli tumanlar (shaharlar) doirasida:
 mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonunlarga rioya qilinishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshiradilar;
 Vazirlikning, Inspeksiyaning ko‘rsatmalari, hududiy boshqarmalar hamda tumanlar (shaharlar) Bandlikka ko‘maklashish markazlari rahbariyatining buyruqlari, farmoyishlari va talablarining zarur darajada bajarilishini ta’minlaydilar;
 O‘zbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga va yuqori mehnat huquq inspektorlari qarorlariga muvofiq boshqa vakolatlarni bajaradilar.
 22. Tumanlar (shaharlar) Bandlikka ko‘maklashish markazlari davlat mehnat huquq inspektorlari tegishli yuqori Hududiy boshqarma inspeksiyasiga bajarilgan ishlar to‘g‘risida oylik va choraklik hisobotlarni belgilangan tartibda taqdim etadilar.
 23. Mehnat va aholi bandligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya qilinishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshiradigan Inspeksiyaning mansabdor shaxslari Vazirlik tomonidan tasdiqlangan yagona namunadagi guvohnomaga ega bo‘ladilar.
 Vazirlikning va hududiy boshqarmalarning (bosh) davlat mehnat huquq inspektorlariga xizmat guvohnomalari Vazirlik tomonidan beriladi. 
 Tumanlar (shaharlar) Bandlikka ko‘maklashish markazlarining davlat mehnat huquq inspektorlariga xizmat guvohnomalari tegishli hududiy boshqarmalar tomonidan beriladi. 
 24. Xo‘jalik yurituvchi subyektlarni tekshirishlarga ruxsat berish to‘g‘risidagi belgilangan namunadagi guvohnomalar barcha (bosh) davlat mehnat huquq inspektorlariga tegishli attestatsiya natijalariga ko‘ra Vazirlik tomonidan beriladi.
 25. Inspeksiyaning o‘z firma blankasi bo‘ladi.
 1. Vazirlar Mahkamasining “O‘zbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligining Davlat mehnat huquq inspeksiyasi to‘g‘risidagi nizomni va Mehnat shart-sharoitlari davlat ekspertizasi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida” 1993-yil 29-iyuldagi 378-son qarori (O‘zbekiston Respublikasi QT, 1993-y., 7-son, 29-modda).
 2. Vazirlar Mahkamasining “O‘zbekiston Respublikasi Mehnat vazirligining Mehnatni muhofaza qilish boshqarmasi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida” 1995-yil 16-fevraldagi 58-son qarori (O‘zbekiston Respublikasi QT, 1995-y., 2-son, 4-modda).
 3. Vazirlar Mahkamasining “O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida” 1998-yil 23-iyuldagi 310-son qaroriga ilovaning 6-bandi (O‘zbekiston Respublikasi QT, 1998-y., 7-son, 27-modda).
 4. Vazirlar Mahkamasining “O‘zbekiston Respublikasi Mehnat vazirligining Mehnat shart-sharoitlari davlat ekspertizasi to‘g‘risidagi nizomga va Davlat mehnat huquq inspeksiyasi to‘g‘risidagi nizomga o‘zgartirishlar kiritish haqida” 1999-yil 8-fevraldagi 60-son qarori (O‘zbekiston Respublikasi QT, 1999-y., 2-son, 11-modda). 
 5. Vazirlar Mahkamasining “O‘zbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi hamda Tashqi mehnat migratsiyasi masalalari agentligi to‘g‘risidagi nizomlarni tasdiqlash haqida” 2001-yil 6-apreldagi 162-son qaroriga 3-ilovaning 2-bandi (O‘zbekiston Respublikasi QT, 2001-y., 4-son, 21-modda).
 6. Vazirlar Mahkamasining “O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Aholi bandligini oshirish hamda mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish organlari faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2007-yil 6-apreldagi PQ–616-son qarorini amalga oshirish chora-tadbirlari haqida” 2007-yil 8-maydagi 95-son qaroriga 2-ilovaning 2-bandi (O‘zbekiston Respublikasi QT, 2007-y., 5-son, 25-modda).