Favqulodda holatlarda Markaziy bankning hududiy Bosh boshqarmalari tomonidan banklararo hisob-kitoblarni amalga oshirish

1. Mazkur tartib O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi, O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki to‘g‘risida”, “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi qonunlari va O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining boshqa me’yoriy hujjatlariga muvofiq ishlab chiqilgan hamda favqulodda vaziyatlar (FV) paytida respublikaning butun iqtisodiy hududida hisob-kitoblarning uzluksizligini ta’minlashga mo‘ljallangan.
 2. Hisob-kitob markazi (HKM)ning hisob-kitob va hisobotlarini to‘g‘ri rasmiylashtirilishini nazorat qiluvchi, Markaziy bank hududiy Bosh boshqarmasi (MB HBB) Buxgalteriya hisobi, hisoboti, davlat budjetining kassa ijrosi boshqarmasi, To‘lov tizimi sektori (TTS) favqulodda vaziyat paytida HKM vazifasini bajaradi. FV sodir bo‘lgan kunda TTS tijorat banklari bo‘limlari va hisob-kitob kassa markazi vakillik hisobvaraqlari qoldiqlari asosida xar bir tijorat banklari bo‘limlari va hisob-kitob kassa markazi uchun qo‘lda hisobvaraqlarni ochadi.
 TTS banklar qirqimida vakillik hisobvaraqlari qoldiqlarini hisoblab, uni HKMida FV sodir bo‘lgan kun oxirida olingan qoldiq bilan taqqoslab chiqadi.
 Taqqoslashda HKMda mavjud kun yakunidagi banklararo hisob-kitob qoldig‘i tartibi asosida amalga oshiriladi. Barcha hisobvaraqlar qo‘lda ochiladi va tekshirilib chiqiladi.
 Qo‘lda ochilgan va tekshirilib chiqilgan hisobvaraqlar asosida, boshlang‘ich balans tuziladi va FV sodir bo‘lgan kun yakunidagi HKMdagi balans bilan taqqoslanadi va ushbu balans to‘lov tizimi sektori mudiri va Buxgalteriya hisobi, hisoboti, davlat budjetining kassa ijrosi boshqarmasi boshlig‘i tomonidan imzolanadi.
 3. MB HBB TTS mazkur tartibning 1 va 2-bandlarini amalga oshirgandan so‘ng, TBlari vakillik hisobvaraqlari hisob-kitoblarni amalga oshirishni qayta tiklaydi.
 4. Vakillik hisobvaraqlari orqali hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun tijorat banklari o‘z xat tashuvchilari (kuryer) — mas’ul bank xodimlari orqali vakillik hisobvarag‘idan ko‘chirma, to‘lov hujjatlari va to‘lov hujjatlari ro‘yxatini yuborishlari kerak. TB xat tashuvchi — mas’ul xodimning lavozimga tayinlanganligi haqidagi qarordan ko‘chirma taqdim etadilar, xat tashuvchi — mas’ul xodim tajribali xodimlar qatorida bo‘lishi va tasdiqlangan imzo namunalari bo‘lishi, ushbu xat tashuvchi — mas’ul xodim tijorat banklaridan hujjatlarni MB HBBga olib kelishi va MB HBBdan hujjatlarni olib, tijorat banki bo‘limi bosh buxgalteriga shaxsan taqdim etishi lozim. TB MB HBBga hujjatlarni ikki nusxada taqdim etadilar — to‘lov hujjatlari, to‘lov hujjatlari ro‘yxati, vakillik hisobvaraqlaridan ko‘chirma, shu bilan birga ushbu hujjatlarning bir nusxasi tijorat banklari bosh buxgaltyerlari va vakillik hisobvarag‘ini boshqarib boruvchi buxgalter imzosi bilan rasmiylashtirilgan bo‘lishi va tijorat banki muhri bilan mahkamlanishi kerak.
 5. MB HBB TTS boshlig‘i har bir xodimga tijorat banklari vakillik hisobvaraqlariga hizmat ko‘rsatishni biriktirib qo‘yadi va yozma shaklda tijorat banklariga xabar beradi.
 MB HBB boshlig‘i tijorat banklariga TTS boshlig‘i va tijorat banklari vakillik hisobvaraqlarini boshqarib boruvchi buxgalterning tegishli tartibda rasmiylashtirilgan imzo namunalarini yo‘llaydi.
 6. Tijorat banklarining vakillik hisobvaraqlarini boshqarib boruvchi buxgalter tijorat banklari xat tashuvchilari — mas’ul xodimdan hujjatlarni qabul qilish paytida quydagilarni tekshirishi lozim:
 to‘lov hujjatlari, ro‘yxati va vakillik hisobvarag‘idan ko‘chirmada imzo va muhrning mavjudligi; 
 to‘lov hujjatlarida rekvizitlarning to‘liq to‘ldirilganligini;
 to‘lov hujjatlari yig‘indisi, to‘lov hujjatlari ro‘yxatida aks ettirilgan har bir jami yig‘indiga mosligi, huddi shunday taqqoslash vakillik hisobvaraqlarida ham amalga oshiriladi.
 Tekshiruvdan so‘ng, xat tashuvchi — mas’ul bank xodimi jurnalida imzo chekiladi.
 Taqdim etilgan hujjatlarni o‘tqazish uchun tijorat banklari vakillik hisobvaraqlarida mablag‘lar yetarli bo‘lmagan taqdirda, xamda bitta to‘lov hujjati noto‘g‘ri to‘ldirilgan bo‘lsa ham, barcha to‘lov hujjatlari tijorat bankiga to‘liq to‘ldirilishi uchun yuboriladi va tijorat bankining xat tashuvchisi — mas’ul xodimi ishtirokida akt tuziladi, bir nusxasi hamma hujjatlar bilan birga unga taqdim etiladi.
 Agarda boshqa banklardan ushbu bank mijoziga tushum bo‘lsa, rekvizitlar tekshiruvidan so‘ng TTS buxgalteri har bir tushumni alohida har bir tushumni tijorat banki hisobvarag‘iga yozib oladi, ushbu hujjatda tushum sanasi, hujjat raqami, (3 ta belgi) vakillik hisobvarag‘i raqami (20 belgi) operatsiya kodi va vakillik hisob raqamidagi yangi qoldiqni kiritadi. Tijorat banklarining vakillik hisobvaraqlarini boshqarib boruvchi buxgalter tasdiqlangan to‘lov hujjatlari ro‘yxatini tayyorlaydi (tijorat banklari rasmiylashtirgan tartibda) kanvertga joylashtirib muhrlab tilxat asosida tijorat banki xat tashuvchisiga — mas’ul xodimiga taqdim etadi.
 7. To‘lov tizimi sektori yuqorida belgilangan tartibda xizmat ko‘rsatiladigan tijorat banklari va MB HKKM lardan to‘lov hujjatlarini qabul qilib olgach, dastlab tegishli banklarning barcha vakillik hisobvaraqlari bo‘yicha to‘lovni amalga oshiradi, so‘ngra to‘lov hujjatlarini ma’lum bir hudud va hududlararo guruhga bo‘lib saralaydi.
 Saralangan to‘lov hujjatlari asosida hudud miqyosidagi hisob-kitoblar bo‘yicha tegishli tijorat banklarining vakillik hisobvaraqlariga yuqorida keltirilgan tartibga muvofiq holda mablag‘larni kirim qiladi.
 Hududlararo hisob-kitoblar bo‘yicha saralangan to‘lov hujjatlari to‘lov tizimi sektorining hududlararo hisob-kitoblar bilan shug‘ullanuvchi xodimiga beriladi.
 Hududlararo hisob-kitoblar bilan shug‘ullanuvchi xodim to‘lov hujjatlari ro‘yxatini qo‘lda yozilgan holda uch nusxada tuzadi. Bunda viloyatlar kesimida har bir viloyat bo‘yicha summalar yig‘indisi ko‘rsatilib, yakunda barcha viloyatlar bo‘yicha summalar yig‘indisi yozilib, to‘rtinchi bandda ko‘rsatilgan tartibda imzo va muhr qo‘yib tasdiqlaydi. To‘lov hujjatlari ro‘yxati asosida Markaziy bank To‘lov tizimining Toshkent sektorining shaxsiy hisobvarag‘iga yozuv kiritadi.
 Markaziy bankning Hududiy Bosh boshqarmasi feldaloqa orqali Markaziy bank To‘lov tizimining Toshkent sektoriga to‘lov hujjatlari va to‘lov hujjatlari ro‘yxatini ikki nusxada yuboradi.
 8. Markaziy bank To‘lov tizimining Toshkent sektori to‘lov tizimining hududiy sektorlaridan to‘lov hujjatlarini qabul qilib olgach, oltinchi bandda ko‘rsatilgan tartibda ularni tekshiradi va to‘lov hujjatlari ro‘yxatining ikkinchi nusxasi imzolangan, “o‘tkazildi” yozuvli muhr bosilgan va hujjat qayta ishlangan sana ko‘rsatilgan holda feldaloqa orqali MB To‘lov tizimining hududiy sektoriga yuboriladi.
 Hujjatlar tegishli mintaqalar bo‘yicha saralanadi va MB To‘lov markazining Toshkent sektori tomonidan xizmat ko‘rsatiladigan tijorat banklari vakillik hisobvaraqlariga mablag‘lar kirim qilinadi.
 To‘lov tizimining hududiy sektorlariga yuboriladigan hujjatlar bo‘yicha hududlar kesimida summa yig‘indisi va umumiy summa ko‘rsatilgan to‘lov hujjatlari ro‘yxati tuziladi.
 To‘lov hujjatlari ro‘yxatidagi har bir hudud umumiy summasi, har bir hudud uchun alohida ochilgan “Hududlararo hisob-kitoblar” hisobvarag‘ida aks ettiriladi. Bunda har bir kun uchun alohida hisobvaraq ochilishi inobatga olinishi lozim.
 Mazkur hisobvaraqlar qoldiqlari tasdiq (To‘lov hujjatlari ro‘yxatining “o‘tkazildi” yozuvli va qayta ishlash sanasi ko‘rsatilgan ikkinchi nusxasi) kelib tushganidan so‘ng, To‘lov tizimining Toshkent sektori va hududiy sektorlarda balans o‘tkazmasi orqali qoplanadi.
 9. Vakillik hisobvaraqlari bo‘yicha o‘tkazilgan to‘lov hujjatlarining qonuniyligi bo‘yicha javobgarlik tijorat bankiga yuklatiladi.
 10. Markaziy bank Hududiy Bosh boshqarmalari va tijorat banklari rahbarlari kuryerlar — tijorat banklarining mas’ul xodimlarining ish rejimi tartibini shunday kelishib olishlari kerakki, bunda tijorat banklari vakillik hisobvaraqlari bo‘yicha o‘tkazilgan to‘lov hujjatlari shu kunning o‘zida MB To‘lov tizimi sektorida o‘tkazilish lozim, ya’ni keyingi kun holatiga tijorat bankidagi vakillik hisobvarag‘i qoldig‘i MB To‘lov tizimi sektoridagi vakillik hisobvarag‘i qoldig‘i bilan bir xil bo‘lishi kerak. Qoldiqlar o‘rtasida tafovut yuzaga kelgan taqdirda, MB To‘lov tizimi sektoriga tijorat bankining mazkur vakillik hisobvarag‘i bo‘yicha to‘lovlarni amalga oshirish taqiqlanadi. Har ikkala taraf solishtirishni amalga oshirishi va farq bartaraf etilgandan keyin vakillik hisobvarag‘i bo‘yicha ishlash qayta tiklanadi.
 11. Favqulodda vaziyat tugagach, To‘lov tizimining hududiy sektorlari barcha xizmat ko‘rsatiluvchi tijorat banklari va HKKM laridan ularning vakillik hisobvaraqlaridan ko‘chirma ko‘rinishida tasdiq oladi va banklararo hisob-kitoblar bo‘yicha qoldiqlar qoplanishini yakunlaydilar.
 Mazkur ishlar yakunlanganidan keyin barcha hisobvaraqlar bo‘yicha aylanmalarni favqulodda vaziyatda ishlangan har bir kun uchun alohida shakllantiradilar va Axborotlashtirish Bosh Markazining kelishuvi va topshirig‘i asosida ushbu ma’lumotlarni “Hisob-kitoblar markazi” dasturiy majmuasiga kiritadilar.
 12. Favqulodda vaziyat tugashidan ikki oydan ko‘p bo‘lmagan muddatda Markaziy bank Ichki audit departamenti barcha hududiy markazlarda Favqulodda vaziyat sharoitida sektor faoliyatining to‘g‘riligi yuzasidan tekshiruv o‘tkazadi va natijasi haqida Markaziy bank rahbariyatiga hisobot beradi.
 13. Mazkur ish tartibi har bir alohida holatda O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Raisining alohida farmoyishi asosida qo‘llaniladi.