O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari bo‘yicha vakilining (ombudsmanning) inson huquqlari ta’minlanishi ustidan parlament nazoratini amalga oshirish borasidagi rolini kuchaytirish chora-tadbirlari to‘g‘risida

“O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari bo‘yicha vakili (ombudsman) to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunini samarali amalga oshirish, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari bo‘yicha vakilining (ombudsmanning) inson huquqlari ta’minlanishi ustidan parlament nazoratini amalga oshirish borasidagi rolini kuchaytirish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Kengashi va O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Kengashi qaror qiladi:
 1. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari bo‘yicha vakilining (ombudsmanning) Qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olishga doir faoliyati to‘g‘risidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. Ushbu Qo‘shma qarorning ijrosini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Spikerining o‘rinbosari A. Kadirov va O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati Raisining birinchi o‘rinbosari S. Safoyev zimmasiga yuklatilsin.
 3. Ushbu Qo‘shma qaror qabul qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.
 1. Ushbu Nizom O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari bo‘yicha vakilining (ombudsmanning) (bundan buyon matnda Vakil deb yuritiladi) qamoqda saqlash joylarida, shuningdek o‘z ixtiyori bilan chiqib keta olmaydigan boshqa joylarda (bundan buyon matnda qamoqda saqlash joylari deb yuritiladi) qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olishga doir faoliyatini tashkil etish tartibini belgilaydi.
 2. Vakil qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olishga doir o‘z faoliyatida O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga, O‘zbekiston Respublikasining qonunlari, boshqa qonun hujjatlari va xalqaro shartnomalariga, shuningdek xalqaro huquqning umume’tirof etilgan prinsiplari hamda normalariga amal qiladi.
 3. Vakilning qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olish bo‘yicha faoliyatining asosiy prinsiplari qonuniylik, adolat, demokratiklik, insonparvarlik, oshkoralik, har bir kishi uchun ochiqlikdir.
 4. Vakil qamoqda saqlash joylarini muntazam borib ko‘rish orqali qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olish bo‘yicha choralar ko‘radi.
 5. Vakilning qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olishga doir faoliyatining asosiy yo‘nalishlari quyidagilardan iborat:
 qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olish sohasidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi ustidan parlament nazoratini amalga oshirish;
 qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olish sohasida qonunlar ishlab chiqish va qabul qilish, qonunlarga o‘zgartish hamda qo‘shimchalar kiritishga doir takliflarni qonunchilik tashabbusi huquqi subyektlari ko‘rib chiqishi uchun kiritish;
 qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olish sohasidagi O‘zbekiston Respublikasi qonunlari, boshqa normativ-huquqiy hujjatlari va xalqaro shartnomalari, xalqaro huquqning umume’tirof etilgan prinsiplari hamda normalari haqida qamoqda saqlash joylarida saqlanayotgan shaxslarning va qamoqda saqlash joylari ma’muriyati xodimlarining bilimi hamda xabardorligini oshirish chora-tadbirlarini ko‘rish;
 qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olish sohasidagi inson huquqlari, erkinliklariva qonuniy manfaatlarini himoya qilish vositalari, usullari hamda mexanizmlarini o‘rgatishga qaratilgan ma’rifiy va ta’lim dasturlarni ishlab chiqishda, ilmiy-amaliy tadbirlar hamda seminarlarni amalga oshirish chora-tadbirlarini ko‘rish;
 Vakilning qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olishga doir faoliyatiga ko‘maklashuvchi ekspert guruhi faoliyatida nodavlat notijorat tashkilotlari vakillari ishtiroki uchun zarur shart-sharoitlar yaratish;
 qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olish sohasidagi O‘zbekiston Respublikasi xalqaro shartnomalarining bajarilishi to‘g‘risida inson huquqlarini himoya qiluvchi xalqaro tashkilotlar va xorijiy institutlarning xabardorligini oshirish;
 qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olish sohasidagi xorijiy mamlakatlar tajribasini o‘rganishga doir tadbirlar tashkil etish, uni O‘zbekiston Respublikasi sharoitida joriy etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqish;
 Vakilning qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olish bo‘yicha faoliyati masalalari yuzasidan ma’ruzalar tayyorlash hamda ularni O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining palatalariga kiritish;
 Vakilning qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olishga doir faoliyati to‘g‘risidagi axborotdan manfaatdor shaxslar, shuningdek ommaviy axborot vositalari qonun hujjatlarida belgilangan tartibda foydalanishi uchun imkoniyat yaratish.
 6. Vakil qamoqda saqlash joylariga borganida:
 qamoqda saqlanayotgan shaxslar soni haqida axborot oladi;
 qamoqda saqlanayotgan shaxslarning saqlanish sharoitlarini va ularga qilinayotgan muomalani o‘rganadi;
 qamoqda saqlanayotgan shaxslar bilan, shuningdek qamoqda saqlash joylarining ma’muriyati xodimlari bilan uchrashuvlar hamda suhbatlar, shu jumladan xoli uchrashuvlar va suhbatlar o‘tkazadi. Bunda mazkur uchrashuvlar hamda suhbatlar jarayonining bayonnomasini tuziladi, zarur bo‘lganda, texnika vositalaridan foydalaniladi;
 shaxsning qamoqda saqlanishi qonuniyligini tasdiqlovchi hujjatlar bilan tanishadi va ularning ko‘chirma nusxalarini oladi;
 qamoqda saqlanayotgan shaxs tibbiy tekshiruvdan o‘tkazilishini, unga tibbiy, psixologik va boshqa yordam ko‘rsatilishini qamoqda saqlash joylarining ma’muriyatidan talab qiladi, mazkur tadbirlar o‘tkazilayotganda uning roziligi bilan hozir bo‘ladi;
 qamoqda saqlash joylari ma’muriyati rahbariyatidan qamoqda saqlanayotgan shaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ta’minlash masalalari yuzasidan izohlar oladi;
 qamoqda saqlash joylari ma’muriyatining noqonuniy harakatlariga (harakatsizligiga) chek qo‘yish bo‘yicha zudlik bilan choralar ko‘radi;
 qamoqda saqlanayotgan shaxslarning saqlanish sharoitlari to‘g‘risida xulosa tuzadi va uni tegishli tashkilotlar yoki mansabdor shaxslarga yuboradi;
 tegishli davlat organlarining qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olish sohasidagi faoliyatini takomillashtirish yuzasidan ularga tavsiyalar va takliflar kiritadi.
 7. Vakil o‘z faoliyatiga ko‘maklashishi uchun jamoatchilik asosida faoliyat ko‘rsatadigan o‘n besh a’zodan iborat Qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olishga doir faoliyatiga ko‘maklashuvchi ekspert guruhini (bundan buyon matnda Ekspert guruhi deb yuritiladi) tashkil etadi.
 8. Ekspert guruhining tarkibi, qoida tariqasida, huquqshunoslik, tibbiyot, psixologiya, pedagogika sohalarida, shuningdek boshqa sohalarda kasbiy va amaliy bilimlarga ega bo‘lgan nodavlat notijorat tashkilotlari vakillari orasidan shakllantiriladi.
 9. Ekspert guruhi a’zoligiga nomzodlar Insonning konstitutsiyaviy huquqlari va erkinliklariga rioya etilishi bo‘yicha komissiya majlisida muhokama etiladi. Insonning konstitutsiyaviy huquqlari va erkinliklariga rioya etilishi bo‘yicha komissiya fikrlarini inobatga olgan holda Vakil Ekspert guruhining tarkibini tasdiqlaydi.
 10. Yigirma besh yoshga to‘lgan, O‘zbekiston Respublikasi hududida muqim yashaydigan, zarur professional va amaliy bilimlarga ega bo‘lgan O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi Ekspert guruhining a’zosi bo‘lishi mumkin. O‘zbekiston Respublikasining:
 sudlanganlik holati tugallanmagan yoki qonunda belgilangan tartibda olib tashlanmagan;
 sud tomonidan muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topilgan;
 narkologiya yoki psixonevrologiya dispanserida hisobda turgan fuqarosi Ekspert guruhining a’zosi bo‘lishi mumkin emas.
 11. Ekspert guruhining a’zosi quyidagi hollarda vazifasidan muddatidan ilgari ozod etiladi:
 o‘z vakolatlarini zimmasidan soqit qilish to‘g‘risida ariza berganda;
 Ekspert guruhi majlislariga uzrli sababsiz ketma-ket uch marta kelmaganda;
 vafot etganda, O‘zbekiston Respublikasi fuqaroligini yo‘qotganda yoki doimiy yashash uchun O‘zbekiston Respublikasi hududidan chiqib ketganda;
 zimmasiga yuklangan vazifalarni muntazam bajarmaganda.
 Ekspert guruhining a’zosini muddatidan ilgari vazifasidan ozod qilish to‘g‘risidagi qaror Insonning konstitutsiyaviy huquqlari va erkinliklariga rioya etilishi bo‘yicha komissiya bilan kelishilgan holda Vakil tomonidan qabul qilinadi.
 12. Ekspert guruhining vakolatlari muddati uch yil. Vakolatlari muddati tugagach, Ekspert guruhining yangi tarkibi shakllantiriladi. Ekspert guruhining a’zosi ko‘pi bilan ketma-ket bir marta keyingi muddatga tavsiya etilishi mumkin.
 Ekspert guruhi ishining tashkiliy shakli uning yil choragida kamida bir marta o‘tkaziladigan majlislaridir.
 13. Ekspert guruhi:
 kalendar yil davomida borib ko‘rilishi lozim bo‘lgan qamoqda saqlash joylarini Vakilning faoliyati rejasiga kiritish bo‘yicha takliflar kiritadi;
 Vakil, Vakilning qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olishga doir faoliyatiga ko‘maklashuvchi ekspert guruhi a’zolari va sektor xodimlari qamoqda saqlash joylarini borganda axborot to‘plash va uni tahlil qilish hamda ekspert baholash masalalari bo‘yicha metodologik bazani shakllantirishga va takomillashtirishga ko‘maklashadi;
 qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olish sohasidagi O‘zbekiston Respublikasi qonunlari, boshqa normativ-huquqiy hujjatlari va xalqaro shartnomalari, xalqaro huquqning umume’tirof etilgan prinsiplari hamda normalari to‘g‘risida qamoqda saqlash joylarida saqlanayotgan shaxslarning va qamoqda saqlash joylari ma’muriyati xodimlarining bilimi hamda xabardorligini oshirishga qaratilgan tadbirlarni tashkil etish hamda o‘tkazishda ishtirok etadi;
 tegishli davlat organlariga kiritish uchun ularning qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olish sohasidagi faoliyatini takomillashtirish masalalari bo‘yicha tavsiyalar va takliflar tayyorlashda ko‘maklashadi;
 qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olish sohasida qonunlar ishlab chiqish va qabul qilish, qonunlarga o‘zgartish hamda qo‘shimchalar kiritish yuzasidan takliflar tayyorlaydi;
 xorijiy mamlakatlarning qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olish sohasidagi tajribasini o‘rganishda, shuningdek uni O‘zbekiston Respublikasi sharoitida joriy etishda ishtirok etadi;
 Vakilning qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olishga doir faoliyatiga ko‘maklashuvchi sektorida tegishli lavozimlarga tayinlanadigan nomzodlar bo‘yicha takliflar tayyorlaydi.
 Vakil tomonidan belgilanadigan boshqa vazifalarni bajaradi.
 14. Vakil:
 Ekspert guruhi a’zolarining vazifalarini belgilaydi;
 qamoqda saqlash joylarini borib ko‘rish bo‘yicha har bir tadbir yakunlari to‘g‘risida Ekspert guruhini xabardor qiladi;
 Ekspert guruhining tavsiyalari va takliflari bajarilishi jarayoni haqida uni xabardor qiladi;
 qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olish sohasida ishlab chiqiladigan normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini Ekspert guruhi muhokamasiga kiritadi;
 Vakilning qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olishga doir faoliyati masalalari yuzasidan O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalariga kiritish uchun tayyorlangan ma’ruzasini Ekspert guruhi muhokamasiga kiritadi;
 Ekspert guruhi a’zolarini qamoqda saqlash joylariga borish bilan bog‘liq faoliyatga jalb etadi.
 15. Ekspert guruhining faoliyatini tashkiliy va moddiy-texnik jihatdan ta’minlash Vakilning Kotibiyati tomonidan amalga oshiriladi.
 16. Vakilning qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olishga doir faoliyatiga amaliy jihatdan ko‘maklashish uchun uning Kotibiyati tuzilmasida Vakilning qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olish bo‘yicha faoliyatiga ko‘maklashuvchi sektor (bundan buyon matnda Sektor deb yuritiladi) tashkil etiladi.
 17. Sektor xodimlarining funksional vazifalari Vakil tomonidan tasdiqlanadi. Sektor xodimlarini lavozimga tayinlash va ularni lavozimidan ozod etish Vakil tomonidan O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.
 18. Sektorda bo‘sh turgan lavozimlar mavjud bo‘lgan taqdirda, ular paydo bo‘lgan kundan e’tiboran uch kunlik muddatda tegishli axborot Vakilning rasmiy veb-saytiga joylashtiriladi.
 19. Ekspert guruhi a’zolari va Sektor xodimlarining qamoqda saqlash joylariga borishi Vakil tomonidan berilgan, qamoqda saqlash joylariga moneliksiz kirish huquqini beruvchi maxsus yo‘llanma asosida amalga oshiriladi.
 20. Qamoqda saqlash joylarining ma’muriyati Ekspert guruhi a’zolariga va Sektor xodimlariga Vakil tomonidan ular zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarish uchun qonun hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda zarur shart-sharoitlarni yaratadi.
 21. Qamoqda saqlash joylariga borish yakunlari bo‘yicha Ekspert guruhi a’zolari va Sektor xodimlari tomonidan imzolanadigan hisobot tayyorlanadi. Hisobotda qamoqda saqlash joylarida saqlanayotgan shaxslarning saqlanishi sharoitlariga doir ekspert bahosi ko‘rsatilishi kerak. Hisobot mazmuni yuzasidan fikr-mulohazalar yoki qo‘shimchalar mavjud bo‘lgan taqdirda, Ekspert guruhi a’zolari yoki Sektor xodimlari ularni hisobotga ilova qilishi mumkin.
 22. Ekspert guruhi a’zolari va Sektor xodimlari davlat sirini yoki qonun bilan qo‘riqlanadigan boshqa sirni tashkil etuvchi ma’lumotlarni, shuningdek zimmasiga yuklangan vazifalarni bajarishi tufayli o‘zlariga ma’lum bo‘lib qolgan maxfiy axborotni oshkor etmasligi shart.
 23. Vakil tomonidan qamoqda saqlash joylarida axborot to‘plash va tahlil qilish yoki ekspert baholash topshirilgan Ekspert guruhi a’zolari va Sektor xodimlari ushbu harakatlari uchun ta’qib qilinishi yoki ularning huquqlari boshqacha tarzda cheklanishi mumkin emas.
 24. Ekspert guruhi a’zosida yoki Sektor xodimida manfaatlar to‘qnashuvi bilan bog‘liq holatlar, ya’ni shaxsiy manfaatdorlik (bevosita yoki bilvosita) u o‘z vazifalarini tegishli darajada bajarishiga ta’sir ko‘rsatadigan yoki ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan vaziyatlar yuzaga kelsa hamda bunda shaxsiy manfaatdorlik va qamoqda saqlanayotgan shaxslarning huquqlari (qonuniy manfaatlari) o‘rtasida ziddiyat yuzaga kelsa yoki yuzaga kelishi mumkin bo‘lsa, u bu haqda Vakilni darhol xabardor etishi shart. Bunday holda Vakil Ekspert guruhi a’zosini yoki Sektor xodimini qamoqda saqlash joylariga borish bilan bog‘liq tadbirda ishtirok etishdan chetlashtirishi mumkin.
 25. Vakil qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olishga doir o‘z faoliyatining tashkiliy-huquqiy va amaliy jihatlarini yanada rivojlantirish yuzasidan xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik qiladi.
 26. Vakilning qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olishga doir faoliyatini moddiy va boshqacha tarzda ta’minlash O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablag‘lari hisobidan amalga oshiriladi hamda bu Vakil Kotibiyatining xarajatlarida alohida satrda nazarda tutiladi.
 27. Ushbu Nizomga o‘zgartish va qo‘shimchalar O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Kengashining va Senati Kengashining Qo‘shma qarori bilan kiritiladi.