O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Oliy Majlisga Murojaatnomasi

22.12.2017
Muhtaram deputat va senatorlar! 


Aziz vatandoshlar! 


Hurmatli mehmonlar! 


Bugun biz barchamiz jonajon Vatanimizning siyosiy hayotidagi muhim voqeada ishtirok etmoqdamiz. 


O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan birinchi marta mamlakatimiz parlamenti – Oliy Majlisga Murojaatnoma taqdim etilmoqda. 


Sizlarga yaxshi ma’lumki, dunyodagi koʻpchilik taraqqiy topgan mamlakatlarda davlat rahbarining milliy parlament a’zolari huzurida eng asosiy va dolzarb siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy masalalar va jamiyatni demokratik rivojlantirish boʻyicha Murojaatnoma bilan chiqish tajribasi mavjud. 


Davlat boshqaruvining bunday demokratik usuli bugun O‘zbekistonda olib borilayotgan keng koʻlamli islohotlar, avvalambor, xalq bilan muloqot prinsipiga gʻoyat uygʻun va hamohang boʻlib, bizning ish faoliyatimiz samaradorligini yanada oshirishga xizmat qiladi, deb oʻylayman. 


Bugungi nufuzli anjumanda Oliy Majlis Senati va Qonunchilik palatasi a’zolari bilan birga, videokonferensiya aloqa tizimi orqali tuman, shahar va viloyatlardagi mahalliy Kengashlarga saylangan xalq noiblari hamda barcha boʻgʻindagi ijro hokimiyati va xoʻjalik boshqaruvi organlari rahbarlari, nodavlat tashkilotlar va jamoatchilik vakillari ishtirok etmoqda. 


Taraqqiyotimizning yangi bosqichi boʻlgan 2017 yilda amalga oshirilgan asosiy ishlar yakuni va O‘zbekiston Respublikasini 2018 yilda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning eng ustuvor yoʻnalishlariga bagʻishlangan Murojaatnomani e’tiboringizga havola etishga ruxsat bergaysiz. 


Avvalo, yil davomida mamlakatimizni yanada taraqqiy ettirish boʻyicha Harakatlar strategiyasida koʻzda tutilgan maqsad va vazifalarni bajarish uchun davlatimiz va jamiyatimizning bor kuch va imkoniyatlari safarbar etilganini ta’kidlash joiz. 


Bu borada “Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili” Davlat dasturida belgilangan chora-tadbirlarni amalga oshirish muhim qadam boʻldi, desak, ayni haqiqat boʻladi. 


Mamlakatimizda olib borilayotgan keng koʻlamli islohotlar xalqimiz tomonidan qoʻllab-quvvatlanmoqda. Bu oʻzgarishlarning dastlabki natijalari aholimiz hayoti va kundalik turmushida oʻzining yaqqol ifodasini topmoqda, el-yurtimizning ijtimoiy faolligi, ertangi kunga ishonchi oʻsib bormoqda. 


Biz mamlakat hayotiga doir har bir qarorni xalqimiz bilan maslahatlashib, bevosita muloqot asosida qabul qilmoqdamiz. “Xalq davlat idoralariga emas, balki davlat idoralari xalqimizga xizmat qilishi kerak”degan gʻoya bu borada faoliyatimiz mezoniga aylanmoqda. 


Davlat xodimlari, avvalo, birinchi rahbarlar faqat kabinetda oʻtirmasdan, joylarga borib, aholini bezovta qilayotgan eng dolzarb muammolarning amaliy yechimi bilan shugʻullanmoqda. 


Shu ma’noda 2017 yil xalq bilan yaqindan muloqot qilish, uning dardu tashvishlari, hayotiy muammolarini samarali hal etish boʻyicha yangi tizim yaratilgan yil boʻldi, deb aytishga toʻla haqlimiz. 


Bu tizimning asosi boʻlgan O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Xalq qabulxonalari va Virtual qabulxonasi fuqarolarning murojaatlari bilan ishlashning oʻziga xos demokratik instituti sifatida amalda oʻzini oqlamoqda. 


Qisqa muddatda ana shu qabulxonalarga bir yarim milliondan ziyod fuqaro murojaat qilgani va qancha-qancha odamning yillar davomida hal etilmagan muammolari ijobiy yechilgani O‘zbekistonda xalq hokimiyati nomiga emas, amalda joriy etilayotganini koʻrsatmoqda. Joylarda rahbarlarning yoʻl qoʻyilgan xato va kamchiliklarni tezlik bilan bartaraf etish yuzasidan shaxsiy javobgarligi kuchaygani mazkur tizimning muhim natijasi boʻldi. 


Aynan xalqimiz manfaatlarini hisobga olib, ijtimoiy adolatni ta’minlash boʻyicha eng muhim institut boʻlgan sud-huquq sohasida, prokuratura va ichki ishlar organlari tizimida ham katta oʻzgarishlar amalga oshirilmoqda. Bu haqda O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 25 yilligiga bagʻishlangan tantanali marosimda atroflicha soʻz yuritilgani uchun, oʻylaymanki, bugun bu mavzuda ortiqcha toʻxtalib oʻtirishga zarurat yoʻq. 


Joriy yilda O‘zbekiston yoshlar ittifoqini tashkil etish, Xotin-qizlar qoʻmitasi, “Mahalla” va “Nuroniy” jamgʻarmalari ishini yanada faollashtirish boʻyicha aniq chora-tadbirlar amalga oshirildi. 


Yurtimizda yashab kelayotgan, lekin fuqaroligi boʻlmagan 1100 dan ortiq shaxsga O‘zbekiston fuqaroligi berildi. O‘ylaymanki, bu inson huquq va erkinliklarini amalda ta’minlashga qaratilgan ishlarimizning yana bir tasdigʻidir. 


2017 yilda iqtisodiyot sohasida zamon talablariga javob beradigan, yangicha ma’no-mazmundagi va samarali islohotlarni amalga oshirish yoʻlida birinchi qadamlarni qoʻydik. 


Iqtisodiyotimizni mutlaqo yangi asosda tashkil etish va yanada erkinlashtirish, uning huquqiy asoslarini takomillashtirish, ishlab chiqarishni modernizatsiya va diversifikatsiya qilish boʻyicha qator qonunlar, farmon va qarorlar, puxta oʻylangan dasturlar qabul qilindi va ular izchil amalga oshirilmoqda. 


Mamlakatimizda qisqa muddatda 161 ta yirik sanoat obyekti ishga tushirildi. Bu biz uchun kelgusi yilda qoʻshimcha 1,5 trillion soʻmlik mahsulot ishlab chiqarish imkonini beradi. Masalan, Toshkent issiqlik elektr stansiyasida bugʻ-gaz qurilmasi barpo etildi. Bu esa qoʻshimcha ravishda 2,5 milliard kilovatt elektr energiyasi ishlab chiqarish imkonini beradi. Shuningdek, Navoiy issiqlik elektr stansiyasida ikkinchi bugʻ-gaz qurilmasi, Qizilqum bagʻridagi Avminzo-Amantoy oltin konlari negizida gidrometallurgiya zavodi qurish boʻyicha ishlar davom etmoqda. 


Hozirgi vaqtda Olmaliq kon-metallurgiya kombinati tomonidan “Yoshlik – 1”, “Yoshlik – 2” konlarini oʻzlashtirishga kirishildi. Sardoba, Markaziy Fargʻona va Toʻpalang suv omborlarini qurish boʻyicha ishlar jadal olib borilmoqda. Bu yirik inshootlar ham, hech shubhasiz, mamlakatimiz iqtisodiy hayotida muhim voqea boʻladi. 


Fargʻona – Margʻilon yoʻnalishidagi temir yoʻl tarmogʻi ayni paytda elektrlashtirilmoqda. 


Yana bir yirik obyekt – Qandim gazni qayta ishlash kompleksi ishga tushirilishi hisobidan 2018 yilda qoʻshimcha ravishda 4 milliard 100 million kub metr tabiiy gazni qayta ishlash, 67 ming tonnadan ziyod kondensat, 106 ming tonnadan ortiq oltingugurt ishlab chiqarish imkoni yaratiladi. 


O‘zbekiston iqtisodiyotining lokomotivlaridan biri boʻlgan Muborak gazni qayta ishlash zavodida kelgusi yili qoʻshimcha ravishda 6 milliard kub metr tabiiy gazni oltingugurtdan tozalaydigan bloklar toʻliq faoliyat boshlaydi. Shular qatorida “O‘zagrotex-sanoatxolding” aksiyadorlik jamiyatida yangi yilda 5 mingdan koʻproq zamonaviy traktorlar, mingdan ziyod paxta terish mashinasi va 2 mingdan ortiq pritseplar ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyiladi. 


Bunday misollarni yana uzoq davom ettirish mumkin. 


Eng muhimi, mamlakatimiz iqtisodiy siyosatida noreal raqamlar ortidan quvish, amalga oshmaydigan xomxayollarni haqiqat sifatida taqdim etishdek noma’qul ish uslubi tanqidiy qayta koʻrib chiqildi. Amaliy natijadorlik, inson manfaati va yana bir bor inson manfaati islohotlarning bosh maqsadi etib belgilandi. 


Ayni shu asosda amalga oshirilgan chora-tadbirlar natijasida 2017 yilda barqaror iqtisodiy oʻsish sur’atlari 5,5 foizni tashkil etdi, eksport hajmi qariyb 15 foizga koʻpaydi. Tashqi savdo aylanmasining ijobiy saldosi 854 million dollarga yetdi. 
Milliy valyutamizni erkin konvertatsiya qilishga kirishdik. Yuridik va jismoniy shaxslar xorijiy valyutani tijorat banklaridan cheklovsiz sotib olish va erkin sotish imkoniga ega boʻldi. Chet el valyutasining oldi-sotdi operatsiyalari hajmi liberalizatsiya davriga nisbatan 1,5 barobar oshib, oʻrtacha 1,3 milliard dollarni tashkil etdi. Shu bilan birga, davlatimizning oltin-valyuta zaxiralari yil davomida 1,1 milliard dollarga koʻpaydi. 


Joriy yilda mamlakatimizda 12 ta erkin iqtisodiy va 45 ta sanoat zonasi faoliyati yoʻlga qoʻyildi va bu tashkiliy choralar hududlarni jadal rivojlantirish imkonini bermoqda. Yaqin vaqt ichida yana 50 ta yangi sanoat zonasini tashkil etish boʻyicha amaliy ishlar olib borilmoqda. 


Yil davomida biz uchun gʻoyat muhim boʻlgan yangi ish oʻrinlarini tashkil etish masalasi doimiy e’tiborimiz markazida boʻldi. 2017 yilda yangi sanoat korxonalarini qurish, xizmat koʻrsatish obyektlarini ishga tushirish, kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish hisobidan 336 mingdan ziyod yangi ish oʻrinlari tashkil etildi. 


O‘z-oʻzidan ayonki, biz aholi bandligini ta’minlashni oʻz oldimizga ustuvor vazifa qilib qoʻygan ekanmiz, bu masalaga nafaqat son, balki sifat jihatidan ham alohida ahamiyat berishimiz zarur. 


O‘zbekistonda olib borilayotgan davlat siyosatining gʻoyat muhim yoʻnalishi boʻlgan ijtimoiy sohani isloh qilish boʻyicha qabul qilingan dasturlar ijrosi ham bosqichma-bosqich ta’minlanmoqda. 


Ma’lumki, aholimizni, ayniqsa, byudjet sohasi xodimlarini, kam ta’minlangan oilalarni uy-joy muammosikoʻpdan buyon qiynab kelardi. Bu ogʻir ijtimoiy muammoga biz deyarli e’tibor bermay kelganimiz ham bor gap. 


Xalqimizning talab va istaklarini inobatga olib, biz joriy yilda imtiyozli ipoteka kreditlari asosida arzon uy-joylar qurish loyihasini amalga oshirishga kirishdik. Shahar va qishloqlarimizda jami 3,5 million kvadrat metrdan ziyod namunaviy uylar va koʻp qavatli uy-joylar barpo etildi. Bu raqamni avvalgi yillarga taqqoslaydigan boʻlsak, 2007 yilga nisbatan 20 barobar, namunaviy uy-joylar qurish dasturi boshlangan 2010 yilga nisbatan 3,5 barobar, 2014 yilga nisbatan esa 2 barobar koʻp uy-joy qurilganini koʻramiz. 


Shuni alohida ta’kidlash oʻrinliki, biz keyingi 25 yil davomida birinchi marta aholi uchun arzon, barcha qulayliklarga ega boʻlgan koʻpqavatli uy-joylar qurishni boshladik. 2017 yilning oʻzida 800 ming kvadrat metrdan ziyod ana shunday uy-joylar qurib foydalanishga topshirildi. Birgina Toshkent shahrining oʻzida joriy yilda 420 ming kvadrat metr koʻpqavatli uy-joy fondi foydalanishga topshirildi. Bu oʻtgan yilga nisbatan qariyb 3 barobar koʻpdir. 


Odamlarimizning hayotiy ehtiyoj va manfaatlarini ta’minlashda bu muhim masalaning naqadar oʻtkir va dolzarb muammo boʻlib turganini hisobga olib, bu ishlarning hajmini oshirgan holda, biz yangi yilda ham albatta davom ettiramiz. Chunki, xalqimiz ertaga emas, uzoq kelajakda emas, aynan bugun oʻz hayotida ijobiy oʻzgarishlarni koʻrishni istaydi. Bizning mehnatkash, oqkoʻngil, bagʻrikeng xalqimiz bunga toʻla haqlidir. 


Orolboʻyida ekologik vaziyatni yaxshilash yuzasidan aniq choralar koʻrildi. Moliya vazirligi huzurida Orolboʻyi mintaqasini rivojlantirish jamgʻarmasi tuzildi va unga 200 milliard soʻmdan ortiq mablagʻ yoʻnaltirildi. Ana shu mablagʻlar hisobidan Qoraqalpogʻiston Respublikasi va Xorazm viloyati aholisining suv ta’minoti, turmush sharoiti yaxshilanmoqda. Shu bilan birga, mazkur hududlarda 3 ming kilometrdan ortiq ichki yoʻllar kapital ta’mirlandi va rekonstruksiya qilindi. 


Joriy yilda yangi ta’lim muassasalarini qurish, mavjudlarini ta’mirlashga alohida e’tibor qaratildi. 12 ta umumta’lim maktabi yangitdan barpo etildi, 320 tasi rekonstruksiya qilindi, 152 ta maktab kapital ta’mirlandi. Shuningdek, 107 ta maktabgacha ta’lim muassasasi rekonstruksiya qilindi va qurildi, 195 ta bogʻcha kapital ta’mirlandi. 


Farzandlarimiz tarbiyasida eng asosiy boʻgʻin hisoblangan maktabgacha ta’lim tizimining jamiyatimiz hayotidagi katta oʻrni va ahamiyatini e’tiborga olib, Maktabgacha ta’lim vazirligini tashkil etdik. Biz ushbu sohaning moddiy-texnik bazasini mustahkamlashimiz, jumladan, yaqin 3-4 yilda barcha hududlarda minglab yangi bogʻchalar qurishimiz, ta’lim-tarbiya sifati va darajasini yangi bosqichga koʻtarishimiz lozim. 


Koʻplab ota-onalar, oʻqituvchi va oʻquvchilar hamda keng jamoatchilik tomonidan bildirilgan takliflar asosida yurtimizda 11 yillik ta’lim qayta tiklandi. 


Joylardagi oʻqituvchilarga boʻlgan ehtiyojni qoplash uchun Toshkent viloyatida Chirchiq davlat pedagogika instituti tashkil etildi. Bundan tashqari, 15 ta oliy ta’lim muassasasida tashkil etilgan maxsus sirtqi boʻlimlarda oʻrta maxsus ma’lumotga ega boʻlgan 5 mingdan ortiq pedagoglar uchun oliy ma’lumot olish imkoniyati yaratildi. 


Ta’lim tizimidagi innovatsiya va kreativ yondashuvlar asosida Muhammad Xorazmiy va Mirzo Ulugʻbek nomlari bilan ataladigan, aniq fanlar chuqur oʻqitiladigan maxsus maktablar tashkil etildi. 


Oliy ta’lim tizimini yanada takomillashtirish borasida ham koʻplab ishlar amalga oshirilmoqda. Jumladan, 2017-2021 yillarda oliy ta’lim tizimini kompleks rivojlantirish dasturi qabul qilindi. 


Yangi tashkil etilgan institut va filiallar hisobidan yurtimizdagi oliy ta’lim muassasalari soni 81 taga, hududlardagi filiallar 15 taga, xorijiy universitetlar filiallari 7 taga yetdi. Shular qatorida Olmaliq shahrida Moskva poʻlat va qotishmalar institutining, Toshkent shahrida esa AQShning Vebster universitetining filiallarini tashkil etish boʻyicha kelishuvlarga erishilganini ta’kidlash lozim. Oliy ta’lim muassasalarida iqtisodiyotning real sektoridagi talab va ehtiyojdan kelib chiqib, sirtqi va kechki boʻlimlar ochildi. 


O‘zbekiston Fanlar akademiyasi tizimi takomillashtirildi, moddiy-texnik bazasi mustahkamlandi, uning tarkibida bir qator ilmiy-tadqiqot institutlari va markazlar faoliyati tiklandi. Koʻp yillik tanaffusdan soʻng Fanlar akademiyasiga saylov oʻtkazilib, oʻzining ilmiy ishlari bilan mamlakatimiz va xalqaro miqyosda nom qozongan iste’dodli olimlar akademik degan yuksak sharafga sazovor boʻldilar. Endi barchamiz Fanlar akademiyasidan yangi ilmiy ishlanmalar, istiqbolli tadqiqotlar yaratish boʻyicha amaliy natijalar kutib qolamiz. 


Bularning barchasidan biz yagona bir maqsadni koʻzda tutmoqdamiz. Ya’ni O‘zbekiston ilm-fan, intellektual salohiyat sohasida, zamonaviy kadrlar, yuksak texnologiyalar borasida dunyo miqyosida raqobatbardosh boʻlishi shart. 


Aziz doʻstlar! 


Joriy yilda madaniy-gumanitar sohalarni rivojlantirish boʻyicha qilingan ishlar haqida gapirganda, avvalo, madaniyat, adabiyot va san’at, ommaviy axborot vositalari sohasiga taalluqli 12 ta muhim hujjat qabul qilinganini qayd etish lozim. 


Yurtimizdagi ijodiy uyushmalarning ijtimoiy hayotimizdagi oʻrni va nufuzini oshirish, moddiy-texnik bazasini mustahkamlash maqsadida O‘zbekiston ijodkorlarini qoʻllab-quvvatlash “Ilhom” jamoat fondi, shuningdek, madaniyat va san’at muassasalari hamda yirik kompaniya va banklar hamkorligida “Doʻstlar klublari” tashkil etildi. 


Yana bir muhim yangilik – Toshkent shahridagi Milliy bogʻ hududida muhtasham Adiblar xiyoboni, Yozuvchilar uyushmasining yangi binosi, Qoraqalpogʻistonda va bir qator viloyatlarimizda ulugʻ adiblarimizning nomlari bilan atalgan ijod maktablari barpo etildi. Shuningdek, Qoʻqon shahri, Xorazm va Jizzax viloyat drama teatrlari qayta rekonstruksiya qilindi, O‘zbekiston davlat san’at va madaniyat institutining Fargʻona mintaqaviy filiali tashkil etildi. 


Ma’naviy hayotimizda muhim voqea boʻlgan ana shunday loyihalar haqida gapirganda, O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi, Imom Buxoriy va Imom Termiziy nomlaridagi xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlari, Islom akademiyasi kabi ilmiy-ma’rifiy muassasalar faoliyatini yoʻlga qoʻyish ishlari boshlanganini alohida qayd etish zarur. Shular qatorida buyuk allomalarimizning yodgorlik majmualari qoshida hadisshunoslik, islom huquqshunosligi, tasavvuf, kalom va aqida ilmi kabi diniy-ma’rifiy yoʻnalishlarni oʻrganish boʻyicha maxsus maktablar tashkil etildi. Albatta, bizning bu ishlarimiz chuqur ilmiy va amaliy asoslarga ega. 


Ma’lumki, qadimiy madaniyat va sivilizatsiyalar chorrahasi boʻlgan yurtimiz zaminidan oʻrta asrlarda minglab olimu ulamolar, buyuk mutafakkir va shoirlar, aziz-avliyolar yetishib chiqqan. Ularning aniq fanlar va diniy ilmlar sohasida qoldirgan bebaho merosi, butun insoniyatning ma’naviy mulki hisoblanadi. 


Hozirgi kunda O‘zbekistonimizning kitob fondlarida 100 mingdan ziyod qoʻlyozma asarlar saqlanmoqda. Afsuski, bu nodir kitoblar hali toʻliq oʻrganilmagan, ular olimlar va oʻz oʻquvchilarini kutib turibdi. Ushbu noyob asarlarda bugungi davr oʻrtaga qoʻyayotgan juda koʻp dolzarb muammolarga javob topish mumkin. Xususan, islom dinining asl insonparvarlik mohiyatini chuqur ochib beradigan, barcha odamlarni ezgulik, mehr-oqibat va hamjihatlik yoʻlida birlashishga da’vat etadigan teran ma’noli fikr va gʻoyalar bugun ham oʻz qimmati va ahamiyatini yoʻqotgan emas. Lekin biz ana shunday noyob meros vorislari, shunday boylik egalari boʻlaturib, ularni har tomonlama oʻqish-oʻrganish, xalqimiz, avvalo, unib-oʻsib kelayotgan yoshlarimizga, jahon hamjamiyatiga yetkazish boʻyicha, yetarli ish qilmaganimizni ham ochiq tan olish kerak. 


Biz diniy jaholatga, zararli oqimlarga qarshi ma’rifat bilan kurashish kerakligi haqida koʻp gapiramiz. Bu toʻgʻri, albatta. Lekin ma’rifat, ma’rifiy bilimlar qayerda – avvalo ota-bobolarimiz bizga qoldirib ketgan mana shunday moʻtabar kitoblarda emasmi? 


Bizning ushbu yoʻnalishdagi barcha amaliy harakatlarimiz aynan mana shunday ezgu maqsadga qaratilgan boʻlib, nafaqat mamlakatimiz va musulmon dunyosida, balki jahon miqyosida ham katta qiziqish va e’tibor uygʻotmoqda. Ana shunday bebaho boylikka, minglab bilimdon ulamolar, faol ziyolilarga ega boʻlgan, bu sohada katta tashabbuslar bilan chiqayotgan xalq va davlat sifatida yurtimizdan qandaydir aqidaparast, diniy oqimlarga berilgan kimsalarning chiqishi albatta bizga yarashmaydi. 


Hurmatli majlis ishtirokchilari! 


2017 yil jismoniy tarbiya va sport sohasi boʻyicha ham katta ishlar qilindi. Yurtimiz yoshlarining sport sohasidagi yutuqlari barchamizni quvontirmoqda. Jahon va qit’a miqyosida yangi-yangi chempionlar, shaxmat boʻyicha xalqaro grossmeysterlar yetishib chiqmoqda. 


Yakuniga yetib borayotgan yilda oʻzbekistonlik sportchilar boks, dzyudo, taekvando, ogʻir atletika, erkin kurash, sambo boʻyicha oʻtkazilgan turli xalqaro musobaqalarda salmoqli yutuqlarga erishdilar. 2017 yil ayniqsa oʻzbek milliy kurashi tarixida yorqin sahifa boʻldi. Sentabr oyida Turkmanistonda boʻlib oʻtgan Osiyo olimpiya kengashi Bosh assambleyasi yigʻilishida ushbu milliy sport turini Osiyo oʻyinlari dasturiga kiritish haqida qaror qabul qilindi. Ya’ni 2018 yil Indoneziyada boʻlib oʻtadigan 18-Osiyo oʻyinlarida qit’amiz sportchilari oʻzbek milliy kurashi boʻyicha ham oʻzaro bellashadilar. Endi jahon sport maydonlarida “halol”, “gʻirrom”, “chala”, “yonbosh” degan soʻzlar jaranglab, oʻzbek nomini, O‘zbekiston nomini dunyoga tarannum etadi. 


Ayni vaqtda biz O‘zbekiston Milliy Olimpiya qoʻmitasining faoliyatini takomillashtirish ustida ish olib bormoqdamiz. Boʻlgʻusi xalqaro olimpiada oʻyinlari va boshqa nufuzli musobaqalarga tayyorgarlik ishlari endi butunlay yangicha asosda yoʻlga qoʻyiladi. 


Bugun, mana shu yuksak minbardan turib, barcha sportchi yoshlarimizga, ularning ustoz va murabbiylariga milliy sportimizni rivojlantirish yoʻlidagi xizmatlari uchun katta minnatdorchilik bildirib, yangi zafarlar tilashga ruxsat bergaysiz. 


Muhtaram yurtdoshlar! 


O‘tgan davr mobaynida tashqi siyosat sohasida xorijiy davlatlar, birinchi navbatda, qoʻshni mamlakatlar bilan doʻstona va oʻzaro manfaatli munosabatlarni rivojlantirish borasida sezilarli natijalarga erishdik. 


2017 yilda 21 ta oliy darajadagi tashriflar amalga oshirildi, 60 dan ortiq davlat va xalqaro tashkilotlar rahbarlari va vakillari bilan uchrashuvlar oʻtkazildi. Natijada 400 dan ortiq bitim va kelishuvlarga erishildi, qariyb 60 milliard AQSh dollari hajmidagi savdo va sarmoyaviy shartnomalar imzolandi. Qabul qilingan hujjat va kelishuvlarni oʻz vaqtida toʻliq bajarish maqsadida 40 ta “yoʻl xaritasi” ishlab chiqildi va xorijiy hamkorlarimiz bilan birgalikda amalga oshirilmoqda. 
“O‘zbekistonning tashqi siyosatida Markaziy Osiyo – bosh ustuvor yoʻnalish” tamoyilini amalda tatbiq etishga kirishdik. Natijada mintaqamizda mutlaqo yangi siyosiy muhit yaratildi, oʻzaro ishonch va yaxshi qoʻshnichilik asosidagi aloqalar mustahkamlanmoqda. 


Turkmaniston va Qirgʻiziston bilan strategik hamkorlik oʻrnatildi. Qozogʻiston bilan strategik hamkorligimizni yanada chuqurlashtirish borasida bir qator muhim hujjatlar imzolandi, 2 milliard dollar miqdorida iqtisodiy bitimlar tuzildi. Tojikiston bilan hamkorligimiz har tomonlama mustahkamlanmoqda. Toshkent va Dushanbe shaharlari oʻrtasida aviaqatnov yoʻlga qoʻyildi. 


Qirgʻiziston bilan davlat chegaralari toʻgʻrisidagi bitimning imzolanishi Markaziy Osiyoda xavfsizlik va barqarorlikni ta’minlashga qaratilgan katta qadam boʻldi. Qoʻshni Afgʻoniston Islom Respublikasi bilan oʻzaro manfaatli hamkorlik yoʻlida muhim kelishuvlarga erishildi, yangi iqtisodiy loyihalar boʻyicha amaliy ishlar boshlandi. Shuningdek, Rossiya, Xitoy, Janubiy Koreya, Turkiya, AQSh va Yevropa Ittifoqi davlatlari, musulmon mamlakatlari bilan ham samarali bitim va kelishuvlarga erishildi. 


O‘zbekiston Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Islom hamkorlik tashkiloti, Shanxay hamkorlik tashkiloti, Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligi kabi xalqaro tuzilmalar bilan aloqalarni yangi bosqichda davom ettirmoqda. Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki bilan hamkorligimiz tiklandi, Yevropa investitsiya banki bilan sheriklik aloqalari oʻrnatildi. Jahon banki, Xalqaro valyuta jamgʻarmasi, Osiyo taraqqiyot banki, Islom taraqqiyot banki, Osiyo infratuzilma investitsiyalar banki bilan oʻzaro hamkorlik samarali tus olmoqda. 


Mamlakatimizdagi ijobiy oʻzgarishlar dunyo hamjamiyatida O‘zbekistonga boʻlgan qiziqishni oshirib, uning xalqaro maydondagi nufuzini yanada mustahkamlashga xizmat qilmoqda. 


Albatta, yil davomida amalga oshirgan ishlarimiz toʻgʻrisida yana koʻp gapirish mumkin. Lekin bularning barchasi biz tanlagan uzoq va mashaqqatli, ayni paytda yagona toʻgʻri yoʻldagi dastlabki qadamlar, desam, ayni haqiqatni aytgan boʻlaman. 


Fursatdan foydalanib, “Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili” Davlat dasturini amalga oshirishda munosib ishtirok etgan davlat va nodavlat tashkilotlar, xoʻjalik birlashmalari va kompaniyalarga, bu ezgu ishga hissa qoʻshgan barcha insonlarga samimiy minnatdorchilik bildiraman. 


Muhtaram majlis ishtirokchilari! 


Mamlakatimizda shakllangan ijobiy an’anaga muvofiq, endi sizlar bilan birga kirib kelayotgan yangi – 2018 yilga qanday nom berish haqida kelishib olishimiz kerak. Biz bu masala boʻyicha koʻp oʻyladik. Yil davomida fuqarolarimizdan Prezidentning Xalq qabulxonalari va Virtual qabulxonasiga, davlat idoralariga kelgan koʻplab murojaat va xatlar, joylarda boʻlib oʻtgan uchrashuvlarda bildirilgan fikr-mulohazalarni ham hisobga oldik, jamoatchilik fikrini oʻrgandik. 


Bildirilgan taklif va tavsiyalarning barchasini inobatga olib, men yangi – 2018 yilga yurtimizda Faol tadbirkorlik, innovatsion gʻoyalar va texnologiyalarni qoʻllab-quvvatlash yili, deb nom berishni taklif etaman. 


Shu oʻrinda faol tadbirkorlik degan tushunchaga qisqacha toʻxtalib oʻtish zarur. Faol tadbirkorlik biznes faoliyatini innovatsion, ya’ni zamonaviy yondashuvlar, ilgʻor texnologiya va boshqaruv usullari asosida tashkil etadigan iqtisodiy yoʻnalishdir. 


Faol tadbirkor deganda, biz raqobatbardosh mahsulot ishlab chiqarishga qodir, eng muhimi, yangi ish oʻrinlari yaratib, nafaqat oʻzini va oilasini boqadigan, balki butun jamiyatga naf keltiradigan ishbilarmon insonlarni tushunamiz. Bunday tadbirkorlar safini kengaytirish, jumladan, yuqori texnologiyalar, ilm-fanning eng soʻnggi yutuqlariga asoslangan texnika va asbob-uskunalarni mamlakatimizga olib kelish va joriy etish uchun ularga munosib sharoitlar yaratish bizning birinchi galdagi vazifamiz boʻlishi shart. Kerak boʻlsa, xorijdagi yetakchi kompaniya va tashkilotlarda tajriba orttirishi, oʻzaro manfaatli hamkorlik qilishi uchun ularga har tomonlama imkoniyat tugʻdirib berishimiz lozim. 


Bugun biz davlat va jamiyat hayotining barcha sohalarini tubdan yangilashga qaratilgan innovatsion rivojlanish yoʻliga oʻtmoqdamiz. Bu bejiz emas, albatta. Chunki zamon shiddat bilan rivojlanib borayotgan hozirgi davrda kim yutadi? Yangi fikr, yangi gʻoyaga, innovatsiyaga tayangan davlat yutadi. 


Innovatsiya – bu kelajak degani. Biz buyuk kelajagimizni barpo etishni bugundan boshlaydigan boʻlsak, uni aynan innovatsion gʻoyalar, innovatsion yondashuv asosida boshlashimiz kerak. Shuning uchun biz Innovatsion rivojlanish vazirligini tashkil etdik va uning oldiga aniq vazifalarni qoʻydik. Bu vazirlik nafaqat iqtisodiyot sohasida, balki butun jamiyat hayotida eng muhim loyihalarni amalga oshirishda oʻziga xos lokomotiv rolini bajaradi, deb ishonamiz. 


Kelgusi yilda ilmiy tadqiqot va innovatsion faoliyatni rivojlantirish, buning uchun zarur moliyaviy resurslarni safarbar etish, ushbu jarayonda iqtidorli yoshlar ishtirokini, ijodiy gʻoya va ishlanmalarni har tomonlama qoʻllab-quvvatlash vazifasi e’tiborimiz markazida boʻladi. 
I. Davlat va jamiyat qurilishi tizimini takomillashtirishning ustuvor yoʻnalishlari 


Hurmatli xalq noiblari! 


Bugungi kunda jamiyat hayotidagi mavjud muammolarni samarali yechish, keng koʻlamli islohotlarni izchil davom ettirish zarurati davlat boshqaruvi sohasida mutlaqo yangi tizim yaratishni taqozo etmoqda. O‘ylaymanki, buning uchun “Davlat xizmati toʻgʻrisida”gi qonunni ishlab chiqish va qabul qilish vaqti keldi. 


Bu borada boshqa muhim masalalar qatorida davlat xizmatchilari mehnatiga haq toʻlash va ularning munosib ijtimoiy ta’minot tizimini yaratish, ayni vaqtda mansabdor shaxslar javobgarligini oshirishni ham koʻzda tutish maqsadga muvofiqdir. 


Biz boshqaruv sohasida birinchi navbatda ijro hokimiyati organlari faoliyatini takomillashtirish, kadrlar, moddiy resurslardan oqilona foydalanish boʻyicha aniq mezon va tartiblarni joriy etishimiz zarur. 
Ikkinchidan, ijro hokimiyati organlari zimmasidagi vazifalarni amalga oshirish tartibini, ularning mas’uliyat doirasini aniq belgilash lozim. 
Uchinchidan, iqtisodiyot tarmoqlariga ma’muriy ta’sirlarni qisqartirish va bozor mexanizmlaridan keng foydalanish kerak. Ya’ni davlat ishtirokidagi biznes tuzilmalarini tashkil etishni cheklash, bu borada bozorga xos mexanizmlarni ishlab chiqish, davlatning ayrim funksiyalarini xususiy sektorga oʻtkazish darkor. 
Toʻrtinchidan, hokimiyatning vakillik organlari va ijro hokimiyati idoralari oʻrtasida yaqin hamkorlikni ta’minlaydigan usul va uslublarni takomillashtirib, oʻta markazlashgan boshqaruvdan bosqichma-bosqich voz kechish lozim. 


Davlat xizmatlarini bevosita quyi boʻgʻinlarda koʻrsatish, mahalliy hokimiyat idoralari uchun moliyaviy va boshqa imkoniyatlarni kengaytirish zarur. Bu borada mavjud tartib-taomillarni optimallashtirish va soddalashtirish, boshqaruvning innovatsion shakllarini joriy etish lozim. 
Beshinchidan, davlat xizmati institutini isloh qilish, korrupsiyaga qarshi ta’sirchan kurash mexanizmlarini joriy etish kerak. 


Bugun hayotning oʻzi bizdan professional, tezkor va samarali davlat xizmati tizimini shakllantirish, yangicha fikrlaydigan, tashabbuskor, el-yurtga sadoqatli kadrlarga keng yoʻl ochish boʻyicha samarali tizim ishlab chiqishni talab etmoqda. 


Yuqorida zikr etilgan vazifalarni bajarish uchun O‘zbekiston Respublikasida Ma’muriy islohotlar konsepsiyasini ogʻishmay amalga oshirishimiz darkor. 


Ma’lumki, mamlakatimizda korrupsiyaga qarshi samarali kurash olib borish maqsadida ushbu yoʻnalishda alohida qonun qabul qilindi. Shu asosda aniq maqsadlarga qaratilgan chora-tadbirlarni oʻz ichiga olgan davlat dasturi izchillik bilan amalga oshirilmoqda. Ana shunday ishlarimiz natijasida shu yilning 9 oyida korrupsiya bilan bogʻliq jinoyatlar oʻtgan yilga nisbatan 33 foizga kamaydi. Biz bunday natijalarni korrupsiyaga qarshi kurash borasidagi uzoq va davomli faoliyatimizning dastlabki samarasi, deb qabul qilishimiz, bu yoʻlda yanada qat’iy ish olib borishimiz shart. 


Qadrli doʻstlar! 


Islohotlarimiz samarasini oshirishda parlament, deputat va senatorlarning oʻrni va roliga alohida toʻxtalishni joiz, deb hisoblayman. 


Shu yil 12 iyulda Oliy Majlis a’zolari bilan boʻlib oʻtgan uchrashuvda parlamentimiz haqiqiy demokratiya maktabiga, islohotlarning tashabbuskori va asosiy ijrochisiga aylanishi zarurligini alohida ta’kidlab, amaliy chora-tadbirlar dasturini tasdiqlagan edik. Lekin bu dastur ijrosidan xalqimiz qanday naf koʻrdi, qaysi deputat yoki senator odamlarimizning ogʻirini yengil qilishga, sogʻliqni saqlash, ekologiya, kommunal xoʻjalik, ta’lim yoki boshqa sohalarda ularni qiynayotgan muammolarni hal qilishga qanday hissa qoʻshdi? 


Bu boradagi aniq misollarni xalqimiz hayotda ham, matbuot va televideniyeda ham koʻrayotgani yoʻq. Bu – haqiqat. 


Afsuski, deputatlar, senatorlarimiz uygʻonishi kerak, bu – hayot talabi, degan gaplar gapligicha qolib ketdi. Yana bir bor aytaman, kutilgan amaliy natija yoʻq. 


Yil davomida bildirilgan 136 ta qonunchilik tashabbusidan bor-yoʻgʻi 27 tasi deputatlarga tegishli boʻlib, ular ham asosan amaldagi qonunlarga Prezidentning farmon va qarorlaridan kelib chiqadigan oʻzgartish va qoʻshimchalardir. Shuning oʻzi parlamentimiz faoliyati samarasi yetarli emasligini koʻrsatmaydimi? 
Nima, islohotlarni amalga oshirish uchun faqat Prezident farmon va qarorlar qabul qilishi kerakmi? 


Qachon parlament, mayli, koʻp emas, hech boʻlmasa bitta sohani tubdan yaxshilashga qaratilgan qaror yoki qonun ishlab chiqadi? Qachon boʻladi bu ish? 


El-yurtimiz sizlardan, muhtaram xalq noiblaridan bu borada javob kutmoqda. Deputat yoki senator boʻlib saylandik, endi oʻzimiz xohlagancha yuramiz, degan gaplar oʻtmishda qolib ketdi. Yana bir bor aytaman, uygʻonish kerak. 


Afsuski, parlamentimiz faoliyati koʻp hollarda shunchaki rasmiy yigʻilishlardan iborat boʻlib qolmoqda. 


Nima uchun aniqlangan muammolar yoki saylovchilar koʻtarayotgan masalalar tegishli qonunlar qabul qilish yoʻli bilan yoki ijro hokimiyati oldiga masalani qat’iy qoʻyish bilan hal etilmayapti? Samarasiz nazorat, quruq majlislarning, aytinglar, kimga keragi bor? 


Parlamentimiz sogʻliqni saqlash tizimi, jinoyatchilik va huquqbuzarliklarning barvaqt oldini olish hamda mahalliy Kengashlarda ishchanlik, oʻz-oʻzini tanqid ruhini yaratishga bosh-qosh boʻlishi zarurligi taklif qilingan edi. 
Biroq bu sohalarda parlament va deputatlarning oʻrni yetarlicha sezilmayapti. 


Bugungi kunda bironta ham hududda sogʻliqni saqlash tizimi aholi uchun munosib xizmat qiladigan darajada tashkil etilgan, deb aytolmaymiz. 


Qonunchilik palatasi (N.Ismoilov) oʻz ish faoliyatida asosiy e’tiborni tizimdagi ana shu muhim muammolarni, ayniqsa, joylarda hal etishga qaratsa, maqsadga muvofiq boʻlar edi. Kerak boʻlsa, Qonunchilik palatasida sogʻliqni saqlash masalalari boʻyicha alohida qoʻmita tashkil etib, uning a’zolari asosan hududlarda faoliyat koʻrsatsa, nur ustiga nur boʻlardi. 


Hisobotlarga e’tibor bersak, mahalliy Kengashlar faoliyatida goʻyoki ijobiy oʻzgarishlar yuz berayotgandek tuyuladi, lekin ular faqat raqamlarda aks etmoqda, xolos. Bizga raqamlar emas, aniq natija kerak. 


Qachonki, hududlardagi vaziyat ijobiy tomonga oʻzgarsa, byudjet ijrosi toʻliq ta’minlansa, jinoyatchilik kamaysa, yangi ish oʻrinlari yaratilsa, eng muhimi, xalqimizning turmush darajasi yaxshilansa, mahalliy Kengashlar faoliyatiga ijobiy baho bersa boʻladi. 


Afsuski, bironta tumanda xalq deputatlari Kengashining faoliyati namunali asosda tashkil etilgani yoʻq. 


Senat rahbariyati (N.Yoʻldoshev) yuqori palataning bu yoʻnalishdagi ishini tanqidiy koʻrib chiqishi, aholining fikr va mulohazalarini e’tiborga olgan holda, vakillik organlari faoliyatini tubdan oʻzgartirish boʻyicha zarur choralarni koʻrishi maqsadga muvofiqdir. Shuningdek, hududlarda huquqbuzarliklar profilaktikasi va jinoyatchilikka qarshi kurashish samaradorligini oshirish borasidagi ishlarni ham susaytirmaslik lozim. 


Parlamentimizning eng muhim faoliyati – qonun ijodkorligini ham kamchilik va nuqsonlardan xoli, deb boʻlmaydi. Ochiq tan olish kerak, aksariyat hollarda biron-bir masalani aniq hal etmaydigan, bir-biriga toʻgʻri kelmaydigan qonun va qonunosti hujjatlarini qabul qilish amalda koʻplab muammolar tugʻdirmoqda. 


O‘zingiz ayting, samarasiz ishchi guruhlar tashkil etish, huquqni qoʻllash amaliyotiga ta’sir koʻrsatmaydigan, ijro mexanizmlariga ega boʻlmagan, ta’bir joiz boʻlsa, “oʻlik” qonunlar kimga kerak? Ana shunday salbiy holatlarni bartaraf etish maqsadida Qonunchilik va normativ hujjatlar ijodkorligini takomillashtirishga doir konsepsiya ishlab chiqib, amalga oshirishimiz lozim. 


Bundan buyon turli dasturlar ijrosi doirasida qonun qabul qilish amaliyotini qayta koʻrib chiqamiz. 


Barchamiz bir haqiqatni unutmasligimiz kerak: qonunning birdan-bir manbai va muallifi tom ma’noda xalq boʻlishi shart. 


Har bir qonun loyihasi yuzasidan fikr va takliflarni quyidan – fuqarolardan, joylardagi xalq deputatlari Kengashlaridan olish tartibini keng joriy etish zarur. Qonunlarni qabul qilish jarayonida ularni aholi oʻrtasida har tomonlama muhokama qilish tizimidan samarali foydalanishimiz kerak. 


Oliy Majlis rahbariyati qonunlar muhokamasiga keng xalq ommasini jalb qilish, buning uchun zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish, jumladan, Internet tarmogʻida maxsus “maydon”lar yaratishi zarur. Shu munosabat bilan mamlakatimiz fuqarolari davlat va jamiyat hayotiga daxldor muhim masalalar boʻyicha oʻz fikrlarini bildirishlari uchun Internet tarmogʻida “Mening fikrim” deb nomlangan maxsus veb-sahifa tashkil etish maqsadga muvofiq. Xususan, demokratiyaning ilgʻor mexanizmi sifatida jamoa boʻlib elektron murojaat kiritish tartibini tatbiq qilish zarur. Ya’ni bir guruh fuqarolar tomonidan ilgari surilgan tashabbuslarni Oliy Majlis yoki xalq deputatlari Kengashlari koʻrib chiqishi majburiy ekani qonunda belgilab qoʻyilishi lozim. 


Biz yaqinda Oliy Majlis huzurida Qonunchilik muammolari va parlament tadqiqotlari institutini tashkil etdik. Ushbu institut Oliy Majlisga kelayotgan turli takliflarni chuqur tahlil qiladigan, ta’bir joiz boʻlsa, elakdan oʻtkazadigan ilmiy markaz boʻlishi lozim. 


Yana bir muhim masala – barcha sohalarda vaziyatni har tomonlama oʻrganish va mavjud muammolarni hal etish uchun ta’sirchan choralar ishlab chiqishda Oliy Majlis palatalari va siyosiy partiyalar rolini yanada kuchaytirish kerak. Bu jarayonda ham raqamlar ketidan quvish amaliyotidan voz kechish lozim. Qogʻozda yuzlab masalalarni hal qilgandan koʻra, amalda bir nechta muammoni hal qilib bersangiz, odamlar sizlardan rozi boʻladi. 


Eng muhimi, hayotdagi oʻzgarishlarni xalqimiz bilishi, davlat hokimiyati tizimida haqiqatda ham oʻz vakili borligini sezishi kerak. Boʻlmasa, barcha ishlarimiz, tadbirlarimiz zoye ketadi. 
Partiyalararo raqobatni ta’minlash, barcha siyosiy subyektlar uchun teng sharoitlar yaratish parlament rolini kuchaytirishning muhim sharti hisoblanadi. 


Ma’lumki, 2008 yilda tashkil etilgan O‘zbekiston Ekologik harakati oʻtgan davrda chinakam siyosiy kuchga aylandi. Ammo tan olish kerak, Harakat vakillari parlament quyi palatasiga kvota asosida kiritilishi uning faol va tashabbuskor boʻlib ishlashini muayyan darajada susaytirmoqda. Barcha siyosiy kuchlar uchun teng sharoit yaratish va parlament quyi palatasidan Ekologik harakat vakillari uchun maxsus oʻrin ajratishdan voz kechish vaqti keldi, deb oʻylayman. Bu oʻzgarish siyosiy maydonda sogʻlom raqobatni kuchaytiradi va Ekologik harakatning alohida siyosiy kuch sifatida mustahkamlanishiga xizmat qiladi. 


Shu oʻrinda siyosiy hayotimizda muhim ahamiyatga ega boʻlgan saylov qonunchiligi haqida ham toʻxtalib oʻtmoqchiman. Bu borada qabul qilingan 6 ta qonun va bir qator qonunosti hujjatlari, afsuski, haligacha yaxlit bir hujjat shakliga keltirilmagan. Shu sababli xalqaro norma va standartlarga javob beradiganyagona Saylov kodeksini ishlab chiqish va qabul qilish lozim. Shuningdek, 2019 yilda hokimiyatning vakillik organlariga boʻlib oʻtadigan saylovlarga tayyorgarlik koʻrish boʻyicha tadbirlar dasturini ishlab chiqishga hozirdan kirishish kerak. Dasturda mazkur siyosiy jarayon yanada oshkoralik ruhida oʻtishini ta’minlaydigan yangi, ilgʻor amaliyotni joriy etishga alohida e’tibor qaratish zarur. 


Hurmatli doʻstlar! 


Oldimizda turgan navbatdagi muhim masala – davlat xizmatlari sifatini tubdan yaxshilash, ularning koʻlamini kengaytirish orqali aholi uchun qulay muhit yaratishdan iborat. Shuning uchun barcha davlat idoralari tomonidan koʻrsatiladigan xizmatlarni muvofiqlashtirib va nazorat qilib boradigan yangi tuzilma – Adliya vazirligi huzurida Davlat xizmatlari agentligini tashkil etdik. Endilikda ushbu Agentlikning Xalq qabulxonalari qoshida faoliyat olib boradigan Davlat xizmatlari markazlari nafaqat tadbirkorlarga, balki butun xalqimizga tezkor va sifatli xizmat koʻrsatadigan idora boʻladi. 
Davlat organlari faoliyatini rejalashtirish, samaradorligini oshirish hamon dolzarb masala boʻlib turibdi. 


Bugun birorta idoraning oʻtgan davrdagi faoliyatini xolisona baholash imkonini beradigan aniq mezon yoʻq. Masalan, hozirgi kungacha men Iqtisodiyot vazirligi yoki boshqa biron vazirlik faoliyatiga qaysi mezonlar boʻyicha baho berilishini bilmayman. Shuning uchun vazirlik va idoralar, barcha darajadagi hokimliklar prognoz koʻrsatkichlarni belgilashda oʻz faoliyatida kutilayotgan natijalarning aniq miqdor va sifat koʻrsatkichlarini belgilab olishi lozim. 


Davlat organlari tuzilmasi va vazifalarini qayta koʻrib chiqish talab etilmoqda. Eng muhimi, bu borada xatoga yoʻl qoʻymaslik, chuqur oʻylab qaror qabul qilish uchun Ma’muriy islohotlar konsepsiyasini amalga oshirish boʻyicha komissiyadan albatta ijobiy xulosa olinishi lozim. 


Mamlakatimizda qabul qilinayotgan chora-tadbirlarni samarali amalga oshirishda ijro hokimiyati organlarining uygʻun faoliyat olib borishi gʻoyat muhim ahamiyatga ega. 


Afsuski, bugungi kunda faoliyat yoʻnalishidagi javobgarlik darajasi, vakolat mexanizmlari aniq chegaralab, belgilab qoʻyilmagani ishimizga xalaqit bermoqda. 


Shu munosabat bilan davlat boshqaruvida ochiqlikka asoslangan, samarali qarorlar qabul qilish tizimini tatbiq etish lozim. 


Davlat boshqaruv organlari va Vazirlar Mahkamasi oʻrtasida oʻzaro hamkorlikda ish olib borish boʻyicha prinsip va mexanizmlarni qayta koʻrib chiqish maqsadga muvofiqdir. 


Har bir vazirlik oʻziga ishonib topshirilgan sohada davlat siyosatini amalga oshirishni ta’minlashi va yakuniy natija uchun toʻliq javobgar boʻlishi shart. 


Vazirliklar bilan teng maqomda faoliyat olib borayotgan, hukumat va parlament bilan bevosita hamkorlik qilayotgan agentliklar, qoʻmita, inspeksiya va markazlarni tegishli vazirliklarga boʻysundirish talab etiladi. Shuni nazarda tutgan holda, Hukumatning vazifa va tuzilmasini tanqidiy qayta koʻrib chiqish va optimallashtirish lozim. Bunday oʻzgarishlar davlat va xoʻjalik ishi sohasida deyarli bir xil vazifalarni bajarayotgan yuzdan ortiq boshqaruv organlari sonini tubdan qisqartirish imkonini beradi. 


Biz uchun eng ogʻir muammolardan biri – davlatning funksiya va vakolatlari haddan tashqari markazlashib ketganidir. Masalan, hozirgi vaqtda 64 ta litsenziya turi mavjud boʻlsa, shundan 21 tasi Vazirlar Mahkamasi va 40 tasi markaziy idoralar tomonidan beriladi. Bu litsenziyalarning uchtasi viloyat hokimliklari va faqatgina bittasi tuman hokimliklari vakolatiga tegishlidir. Bunday holatni ruxsat berish bilan bogʻliq hujjatlarni rasmiylashtirish sohasida ham kuzatish mumkin. 


Ruxsat berishga oid 220 ta hujjatdan faqatgina 11 tasini tuman yoki shaharlarda olish mumkin. Qolgan 209 tasi uchun respublika va viloyat organlariga murojaat qilishga toʻgʻri keladi. O‘zingiz ayting, buni toʻgʻri deb boʻladimi? Masalan, Shovot tumanida xususiy bogʻcha ochishga litsenziya olish uchun tadbirkor ming kilometr masofani bosib, Toshkentga kelib-ketishga, 3-4 oylab kutishga majbur boʻlmoqda. 


Kadrlarni tanlash, joy-joyiga qoʻyish, kredit va moliya vositalarini ajratish, mahalliy darajada koʻpgina muhim qarorlarni tasdiqlash borasida ham shunday holatlar kuzatilmoqda. 


Mahalliy hokimlik organlari oddiy masalalarni hal etishda ham vakolatga ega boʻlmasa, buni qanday tushunish mumkin? 


Bularning barchasi mahalliy tuzilmalarga hududlardagi dolzarb ijtimoiy-iqtisodiy muammolarni hal etish boʻyicha mustaqil ish olib borishda salbiy ta’sir koʻrsatmoqda. 
Davlat boshqaruvini haddan tashqari markazlashtirishdan voz kechish zarur. Buning uchun koʻpgina vakolatlarni markaziy davlat organlaridan hududiy organlarga oʻtkazish kerak. Shuning uchun joylarda – tuman, shahar va viloyat hokimliklarida investitsiyalarni faol jalb etish boʻyicha hokim oʻrinbosarlari lavozimi joriy etildi. 


Shu bilan birga, hududiy boshqaruv organlarining byudjet mablagʻlarini shakllantirish, qoʻshimcha zaxiralarni yaratish boʻyicha soliq, moliya va iqtisodiyot sohalari organlarining mas’uliyatini oshirish yuzasidan qaror qabul qilindi. 


Byudjet tizimini isloh qilish sohasida mahalliy hokimiyat organlari vakolatlari yanada kengaytirildi. Endi har bir hudud rahbari berilgan imkoniyatlardan foydalanib, mas’uliyatni toʻla oʻz zimmasiga olishi, oʻz aravasini oʻzi tortishi kerak. 


Yaqin istiqboldagi dolzarb vazifalardan biri – hududlarda ijtimoiy-iqtisodiy masalalarga mas’ul boʻlgan rahbarlarni tanlash va joy-joyiga qoʻyish boʻyicha vakolatlarni tuman va shahar hokimlariga toʻliq oʻtkazishdan iborat. Bundan buyon tibbiyot birlashmasi, xalq ta’limi, iqtisodiyot, moliya boʻlimlari, soliq inspeksiyasi va boshqa tuzilmalar rahbarlarini lavozimga tayinlash va ozod etish tuman hokimi tomonidan amalga oshiriladi. Viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari boʻyicha kadrlarni tanlash, tayinlash va lavozimdan ozod etish bilan bogʻliq vakolatlar qayta koʻrib chiqiladi. 


Ayni paytda mahalliy rahbarlarga bunday keng vakolat va mustaqillik berish bilan birga, yakuniy natija uchun ularning javobgarligini tubdan oshirishimiz zarur. 


Yana bir muhim vazifa – hokimlarning ijro va vakillik hokimiyati rahbari sifatidagi vakolatlarini alohida-alohida ajratib qoʻyish bilan bogʻliq. 


Keyingi paytda yurtimizda xalq deputatlari Kengashlarining roli, xalq noiblarining vakolatlari tubdan oshirildi. Siyosiy partiyalarning mahalliy hokimiyat idoralarini shakllantirish borasidagi vakolatlari bosqichma-bosqich kengaytirildi, deputatlik nazorati esa mustahkamlandi. Biroq, ochiq tan olishimiz lozim, hokimlarning ham mahalliy Kengashlarga, ham ijro hokimiyatiga rahbarlik qilishi demokratik prinsiplarga mos keladi, deb boʻlmaydi. 


Hammaga ma’lum, hokimlar hududning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishining eng muhim va dolzarb masalalari yuzasidan mahalliy Kengashlarga hisobotlar taqdim etadi. Kengashlar esa oʻz oʻrnida tegishli qarorlar qabul qiladi. Endi, aytinglar, hisobotini oʻzi rahbarlik qilib kelayotgan mahalliy Kengashga taqdim qilishi va tasdiqlatishi, oʻzining faoliyatiga oʻzi baho berishi toʻgʻrimi? 


Bu tizim hokimlar va mahalliy Kengashlar vazifalarini samarali bajarishiga salbiy ta’sir etayotganini zamonning oʻzi koʻrsatmoqda. Biz kelgusida bu masala boʻyicha qonunga asoslangan toʻgʻri yechim topamiz. 


Hokimlarning hududlarni rivojlantirish, mahalliy byudjetni ijro etish, kommunal muammolarni hal qilish kabi dolzarb faoliyati ustidan xalqimiz oʻz vakillari orqali tegishli nazoratni amalga oshirishiga imkoniyat yaratib berish bizning eng muhim vazifamiz boʻlib qolishi zarur. 


Bugungi sharoitda aynan ochiqlik va hisob berish mas’uliyati davlat apparatini samarali shakllantirishning muhim sharti hisoblanadi. 


Yaqin kelajakda barcha davlat xaridlarini amalga oshirish va davlat mulkini sotish uchun Internet tarmogʻida yagona maydon tashkil etish lozim. Bu byudjet xarajatlarini qisqartirish, davlat mulkini samarali boshqarish va katta moliyaviy mablagʻlarni iqtisod qilish imkonini beradi. 


Muhtaram yurtdoshlar! 


Erkin fuqarolik jamiyatini barpo etish, inson huquq va erkinliklarini himoya qilish borasida amalga oshirayotgan islohotlarimizda nodavlat notijorat tashkilotlarining oʻrni va roli beqiyos ekanini alohida ta’kidlash joiz. 


Hozirgi kunda yurtimizda 9 mingdan ortiq nodavlat notijorat tashkiloti mavjud, 29 ta xalqaro va xorijiy nohukumat tashkilotlarining filial va vakolatxonalari faoliyat yuritmoqda. 2017 yilda “Nuroniy” jamgʻarmasi, Yoshlar ittifoqi, O‘zbekiston fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashi, Savdo-sanoat palatasi, oʻzini oʻzi boshqarish organlari faoliyatini muvofiqlashtirish boʻyicha Respublika kengashi kabi nodavlat notijorat tashkilotlari faoliyatini takomillashtirish, ularni qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan alohida farmon va qarorlar qabul qilindi. Ammo ana shunday muhim sa’y-harakatlarga qaramasdan, aholining muammolarini tizimli oʻrganish, ularni aniq hal etish, ayniqsa, ijtimoiy sharoiti ogʻir ayollarni qoʻllab-quvvatlash, yoshlar va xotin-qizlar oʻrtasida huquqbuzarlik va jinoyatchilikning oldini olish, ularni ish bilan ta’minlash masalalarida bu tashkilotlarning ishtiroki yetarli darajada sezilmayapti. Ular faqat nomiga yigʻilishlar oʻtkazish bilan mashgʻul boʻlib qolmoqda. 


Nodavlat notijorat tashkilotlari bugun aytilgan tanqidiy gaplardan xulosa chiqarib, oʻz faoliyatida burilish yasaydi, deb ishonamiz. Ushbu ijtimoiy tuzilmalar bilan amaliy muloqotni yoʻlga qoʻyish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzurida Fuqarolik jamiyatini rivojlantirish boʻyicha maslahat kengashini tuzish maqsadga muvofiq, deb hisoblayman. 


Bu yoʻnalishdagi yana bir dolzarb muammoga toʻxtalib oʻtmoqchiman. Bugungi kunga qadar davlat organlari faoliyati ustidan samarali jamoatchilik nazoratini amalga oshirishning aniq huquqiy mexanizmlari yaratilmagan. Bu esa nodavlat notijorat tashkilotlari tomonidan davlat organlari va mansabdor shaxslar faoliyatini xolisona baholashga xalaqit bermoqda. Shundan kelib chiqib, davlat va jamiyat boshqaruvida jamoatchilik nazoratini amalga oshirishning ta’sirchan va amaliy mexanizmlarini joriy etish maqsadida “Jamoatchilik nazorati toʻgʻrisida”gi qonunni qabul qilish zarur. Shu munosabat bilan barcha davlat organlari qoshida faoliyat olib boradigan jamoatchilik kengashlari tashkil etishni taklif qilaman. Mazkur jamoatchilik kengashlari davlat organlari faoliyatining ochiqligini ta’minlaydigan, ularni aholi bilan bevosita bogʻlaydigan koʻprik vazifasini bajarishi lozim. 


Jamiyatimiz hayotida demokratik prinsiplarni mustahkamlashda ommaviy axborot vositalari muhim va ta’sirchan omil hisoblanadi. Bu borada chinakam professional zamonaviy jurnalistikani shakllantirish, xususan, nodavlat ommaviy axborot vositalarini, axborot va tahliliy Internet saytlarni moliyaviy qoʻllab-quvvatlashga e’tibor qaratish, buning uchun alohida davlat fondini tuzish maqsadga muvofiq. 


Bugungi kunda yurtimizda 1 ming 500 dan ziyod ommaviy axborot vositasi faoliyat koʻrsatmoqda. Ular mulk shakli, yoʻnalishi, axborot uzatish vositalariga koʻra turlichadir. O‘z-oʻzidan ravshanki, ularning barchasiga yuqori malakali kadrlar kerak. 


Afsuski, bunday keng koʻlamli vazifani talab darajasida hal etadigan tayanch oliy oʻquv yurti mamlakatimizda mavjud emas. Shu munosabat bilan Jurnalistika va ommaviy kommunikatsiya vositalari universitetini tashkil etish zarur, deb hisoblayman. 
II. Qonun ustuvorligini ta’minlash va sud-huquq tizimini yanada isloh qilishning ustuvor yoʻnalishlari 


Hurmatli deputat va senatorlar! 


Men bir fikrni takrorlashdan charchamayman: xalqimiz hamma narsadan ustun qoʻyadigan adolatni hayotimizda tom ma’noda qaror toptirish eng asosiy vazifamizga aylanishi shart. 


O‘tgan bir yil davomida sud hokimiyatining chinakam mustaqilligini ta’minlash boʻyicha keng koʻlamli ishlar boshlandi. Xususan, sudlar tuzilmasini hamda sudyalik lavozimlariga nomzodlarni tanlash va tayinlash tizimini yanada takomillashtirish maqsadida hech qaysi hokimiyat boʻgʻiniga boʻysunmaydigan organ – Sudyalar oliy kengashi tashkil etildi. Kengash tomonidan sudyalikka nomzodlarni tanlash va tayinlashda ta’sirchan jamoatchilik nazorati oʻrnatildi. 


Mazkur sohadagi islohotlarni davom ettirishimiz lozim. Shu maqsadda Oliy Majlis huzurida Sud hokimiyati mustaqilligini ta’minlashga koʻmaklashish komissiyasini tashkil etish zarur, deb hisoblayman. Bu komissiya odamlardan kelib tushayotgan murojaatlar, xalq bilan bevosita uchrashuv va muloqot jarayonida koʻtarilayotgan masalalarni umumlashtirishi, parlament soʻrovi orqali haqqoniy vaziyatni tahlil qilishi, Oliy sud va Sudyalar oliy kengashi bilan birga muammolarni hal etish choralarini koʻrishi lozim. 


Sud hokimiyatining chinakam mustaqilligini ta’minlash uchun, birinchi navbatda, sudyalarni odil sudlovga ta’sir oʻtkazadigan omillardan himoya qilish kerak. Tergov va sud ishiga aralashish holatlarini aniqlash, buning uchun javobgarlikni kuchaytirish va jazo muqarrarligini ta’minlash gʻoyat muhimdir. 


Biz “Xabeas korpus” institutini joriy etish va tergov olib borishda sud nazoratini kuchaytirish borasidagi ishlarni izchil davom ettiramiz. Shundan kelib chiqqan holda, tintuv oʻtkazishga va jinoyat sodir etishda gumon qilingan shaxslarning telefondagi muloqotlarini eshitib turishga sanksiya berish huquqini sudlarga oʻtkazish zarur. 


Biz ayrim qilmishlarni jinoyatlar toifasidan chiqarish va liberallashtirish, jinoiy jazolarni insonparvarlik nuqtai nazaridan oʻzgartirishga alohida e’tibor qaratamiz. Shu maqsadda 2018 – 2021 yillarda jinoyat va jinoyat-protsessual qonunchilikni rivojlantirish konsepsiyasini qabul qilishimiz va amalga oshirishimiz zarur. 


Xalqimizning kechirimli boʻlish va bagʻrikenglik kabi azaliy qadriyatlaridan kelib chiqib, jinoiy javobgarlikka tortish muddatlarini qayta koʻrib chiqish lozim. Shuningdek, yuksak professional darajada faoliyat yuritadigan malakali sudyalarni tayyorlashga xizmat qiladigan O‘zbekiston Respublikasi Odil sudlov akademiyasini tashkil etishimiz kerak. 


Konstitutsiya bayramiga bagʻishlangan majlisda ta’kidlanganidek, bundan buyon O‘zbekistonda hibsga olingan va jinoiy javobgarlikka tortilgan shaxslarga nisbatan qiynoqqa solish, ruhiy hamda jismoniy bosim oʻtkazish, boshqa gʻayriinsoniy zoʻravonlikka mutlaqo yoʻl qoʻyilmaydi. Bunday harakatlarni sodir etgan xodim yoki kimningdir “buyurtmasi”ni bajargan har qanday shaxs, kim boʻlishidan qat’i nazar, muqarrar qonuniy jazoga tortiladi. 


Mahkumlar huquqlarini ta’minlaydigan qoʻshimcha mexanizmlar yaratishni hisobga olgan holda, jinoyat-ijro qonunchiligini yanada takomillashtirish alohida ahamiyat kasb etadi. 


Jazoni ijro etish muassasalari tizimini tanqidiy oʻrganish va tubdan takomillashtirish doirasida 2018 – 2022 yillarda tegishli chora-tadbirlar dasturini qabul qilish rejalashtirilmoqda. 


Inson huquqlari buzilishining oldini olish maqsadida barcha vaqtincha saqlash va tergov hibsxonalari, jazoni ijro etish muassasalari videokuzatuv vositalari bilan jihozlanadi. Kelgusi yildan boshlab ichki ishlar organlari yoʻl-patrul va post-patrul xizmatlarini oʻz vazifasini bajarish, ayniqsa, fuqarolar bilan muloqot jarayonini qayd etish imkonini beradigan videokameralar bilan ta’minlaymiz. Bu tizim sohadagi mavjud ta’magirlik va suiiste’molchilik holatlarining oldini olish imkonini yaratadi. 


Hozirgi vaqtda viloyatlar oʻrtasida yoʻl-patrul postlarining eskicha joylashuvi harakatlanish erkinligini cheklab, savdo-iqtisodiy munosabatlar, ichki va tashqi turizm rivojiga salbiy ta’sir koʻrsatmoqda. 


O‘zingiz oʻylang, bugungi kunda mamlakatimiz hududida 60 dan ziyod bunday postlar mavjud. Endi tasavvur qiling, oddiy odam Xorazmdan Toshkentga mashinada kelmoqchi boʻlsa, yoʻlda 17 ta postdan oʻtadi. Fargʻona vodiysidan kelayotgan kishi esa 8 ta ana shunday postga duch keladi. Shu munosabat bilan viloyatlar chegarasidagi barcha yoʻl-patrul postlarini tugatish, patrul xizmati statsionar postlari sonini keskin kamaytirish lozim. 


Alohida ta’kidlash zarurki, biz huquqiy demokratik davlat qurayotgan ekanmiz, har tomonlama bilimli, yuqori malakali, xalqaro standartlarga javob beradigan, oʻz kasbining haqiqiy fidoyisi boʻlgan huquqshunos kadrlar tayyorlash ishlarini takomillashtirishimiz kerak. 


Ayni paytda yurtimizdagi oliy ta’lim muassasalariga yuridik mutaxassislik boʻyicha bir yilda 600 ga yaqin talaba qabul qilinadi. Bu jami oliy oʻquv yurtlariga qabul qilinadigan talabalarning atigi bir foizini tashkil etadi. O‘zingiz ayting, bu bilan davlatimiz va jamiyatimizning huquqshunos mutaxassislarga boʻlgan, tobora ortib borayotgan ehtiyojini qondirish mumkinmi? Albatta, yoʻq. Bu borada Toshkent davlat yuridik universitetining oʻquv-metodik bazasini kengaytirish bilan birga, mamlakatimizda mazkur yoʻnalishdagi yirik va nufuzli xorijiy oliy ta’lim muassasalari filiallarini tashkil etish biz uchun muhim vazifa hisoblanadi. 


Barchaga ma’lumki, yurtimizda oxirgi yillarda advokaturani rivojlantirish boʻyicha e’tiborga loyiq ishlar amalga oshirildi. Endilikda advokatlarning konsalting xizmati, ya’ni maslahat berish va tadbirkorlik subyektlariga huquqiy yordam koʻrsatish borasidagi faoliyatini takomillashtirish choralarini koʻrishimiz lozim. Advokatlar tomonidan yuridik xizmatlar koʻrsatish borasidagi faoliyatni kengaytirish darkor. Jumladan, tadbirkorlarga ruxsat beruvchi hujjatlarni rasmiylashtirishda koʻmaklashish, davlat organlarida vakillik qilish, nizolarni sudgacha hal etish, mehnat huquqi boʻyicha yuridik xizmatlar koʻrsatish, huquqiy savodxonlikni oshirish kabi yoʻnalishlarda bunday xizmatlarni kuchaytirish kerak. 


Barchamizga ayonki, shu vaqtgacha huquqni muhofaza qiluvchi organlar va sud idoralarining asosiy vazifasi aksariyat hollarda odamlarni jazolashdan iborat boʻlib kelgan. Bu – achchiq haqiqat. Shu munosabat bilan bir fikrni alohida ta’kidlab aytmoqchiman: huquq-tartibot organlari xodimlari yaxshi bilib olsin – “tekshir-tekshir” va “dedi-dedi” qabilidagi gaplar asosida javobgarlikka tortishlardan xalqimiz qattiq charchagan. 


Vakolat doirasidan chiqib, barcha sohalarga aralashish, Vatan va xalq manfaati bir chetda qolib, oʻz manfaati yoʻlida “idora” nomini roʻkach qilish davri oʻtdi. Ya’ni endi bironta fuqaro qalbaki dalillar, tuhmat va boʻhtonlar asosida javobgarlikka tortilmasligi shart. Konstitutsiya va qonun normalari soʻzsiz ishlashi uchun ishonchli kafolatlar yaratishimiz zarur. 


Biz har qaysi huquqni muhofaza qilish organi bevosita oʻz vakolati doirasidan chiqmaydigan, bir-birining funksiyasini takror etmaydigan tizim shakllantirishimiz shart. Loʻnda qilib aytganda, ichki ishlar – jamoat tartibi va xavfsizligini ta’minlash bilan, milliy xavfsizlik – davlatni ichki va tashqi tahdidlardan himoya qilish bilan shugʻullanishi lozim. Prokuratura esa qonunlar ijrosi ustidan nazorat olib borishi zarur. Sudlarning asosiy vazifasi adolatni qaror toptirishdan iborat. Buning uchun sud har bir ish yuzasidan qonuniy, asosli va adolatli qaror chiqarishi lozim. Shu maqsadda oʻtgan bir yil mobaynida sud, prokuratura, ichki ishlar organlari faoliyatini tubdan isloh qilish boʻyicha keng koʻlamli ishlarni amalga oshirdik. Ushbu idoralarning vazifalari aniq belgilanib, ularning faoliyati xalq manfaatlariga xizmat qilishga yoʻnaltirilmoqda. Lekin bu borada qabul qilingan qator qonun, farmon va qarorlarimiz hayotga toʻliq tatbiq etildi, deyishga, albatta, hali erta. 


Koʻrilayotgan choralarga qaramasdan, ichki ishlar idoralari hali chinakam “Xalqparvar ichki ishlar idoralari”ga aylangani yoʻq. 


Prokuratura organlarining esa jamiyatda qonun ustuvorligini ta’minlash borasidagi faoliyati yetarli emas. 


Sud idoralari hali-hamon har qanday holatda adolat qaror topadigan maskanga aylangani yoʻq. 


Mazkur idoralardagi barcha xodimlar faoliyati fuqarolarning konstitutsiyaviy huquqlarini himoya qilishga toʻliq safarbar etilmoqda, deb aytolmaymiz. Shu sababli bu sohadagi islohotlarni kelgusida ham qat’iy va izchil davom ettiramiz. 


Sud va huquqni muhofaza qiluvchi idoralar ishiga faqat va faqat xalqimizning oʻzi baho beradi. Ular uchun yagona va eng qattiq talab – bu fuqarolarning qonuniy manfaatlariga xizmat qilish va ularning huquqlarini har qanday holatda ham himoya qilishdan iborat. Eng asosiysi, biz bir idora qoʻlida barcha vakolat va resurslar toʻplanib qolishiga, oʻzaro tiyib turish va manfaatlar muvozanati prinsipi buzilishiga yoʻl qoʻymasligimiz zarur. 


Shu oʻrinda ta’kidlash joizki, Milliy xavfsizlik xizmati idoralari bugungi kungacha 26 yil avval Hukumat tasdiqlagan Nizom asosida faoliyat koʻrsatib kelmoqda. Bu Nizom chorak asr davomida oʻzgartirilmagani va har qanday oddiy masala ham milliy xavfsizlikka tahdid deb baholab kelingani ushbu idora vakolatlarining asossiz kengayib ketishiga sabab boʻlgan. 


Ayni vaqtda dunyoning ba’zi mintaqalarida yuzaga kelgan notinch vaziyat aholi migratsiyasi kuchayishiga, bu esa, oʻz navbatida, terrorizm va ekstremizmning tarqalishiga hamda ularning global muammolardan biriga aylanishiga olib kelmoqda. Bunday vaziyatda milliy davlatchiligimiz, mustaqilligimiz, aholimizning tinch va osoyishta hayoti va xavfsizligimizni saqlash biz uchun eng ustuvor vazifaga aylanib bormoqda. Aynan shu nuqtai nazardan va globallashuv davrining barcha tahdidlarini inobatga olgan holda, Milliy xavfsizlik xizmati faoliyatini ham isloh qilish vaqti keldi. Shu munosabat bilan “Huquqni muhofaza qiluvchi organlar toʻgʻrisida”gi va “Milliy xavfsizlik xizmati toʻgʻrisida”gi qonunlarni ishlab chiqish va qabul qilishni taklif etaman. O‘ylaymanki, ushbu qonunlarning qabul qilinishi fuqarolarning konstitutsiyaviy huquq va erkinliklarini hamda farovon hayoti kafolatlarini yanada mustahkamlash uchun huquqiy poydevor yaratadi. 
III. Iqtisodiyotni rivojlantirish va liberallashtirishning ustuvor yoʻnalishlari 


Qadrli doʻstlar! 


Hammamiz yaxshi tushunamiz, har qanday islohot va oʻzgarishni barqaror iqtisodiyotsiz amalga oshirib boʻlmaydi. Biz oʻtgan yil davomida bu borada keng koʻlamli ishlarni boshladik. Lekin milliy iqtisodiyotimizni mustahkamlash, yurtimizni rivojlangan davlatlar qatoriga olib chiqish uchun oldimizda hali koʻplab vazifalar turibdi. 


Bugungi kunda dunyoda innovatsion taraqqiyot modellarini joriy etish, ilgʻor gʻoyalar, “nau-xau” va “aqlli” texnologiyalarni eksport qilish hisobidan tez sur’atlar bilan rivojlanayotgan davlatlar soni tobora ortib bormoqda. Mamlakatimizda bu yoʻnalishda amalga oshirilayotgan ishlarni, afsuski, qoniqarli deb boʻlmaydi, desam, oʻylaymanki, sizlar ham bu fikrga qoʻshilasiz. 


Xalqaro valyuta fondi ma’lumotlariga koʻra, aholi jon boshiga toʻgʻri keladigan yalpi ichki mahsulot hajmi boʻyicha O‘zbekiston dunyo reytingida 187 mamlakat oʻrtasida 134-oʻrinda turibdi. Vaholanki, O‘zbekiston juda boy tabiiy resurslarga, katta iqtisodiy salohiyatga ega boʻlgan davlat. Yurtimiz zaminida oltin, kumush, mis, uran, neft, tabiiy gaz, koʻmir kabi tabiiy qazilma boyliklarning katta zaxiralari mavjud. Umuman, Mendeleyevning kimyoviy moddalar jadvalidagi barcha elementlarni mamlakatimizdan topish mumkin. 


Bizdagi unumdor tuproq, toʻrt faslda ham oftob chiqib turadigan qulay iqlim va betakror tabiatni, oʻzingiz ayting, yana qayerda topish mumkin? 


Hamma gap ana shu bebaho boylikni xalqimiz manfaati yoʻlida oqilona va samarali ishlata olishda. Lekin, ochiq tan olishimiz kerak, bu masalada biz orqada qolmoqdamiz. Masalan, 2017 yilda yurtimizda gaz ishlab chiqarish hajmi 56,5 milliard kub metrni tashkil etdi. Ammo mazkur soha yillar davomida modernizatsiya qilinmagani tufayli yoʻqotish miqdori juda katta – 20-23 foizni tashkil etmoqda. Bu boylikning katta qismi bekordan-bekorga isrof boʻlayotgani albatta barchamizni oʻylantirishi, tashvishga solishi kerak. Chunki Xudo bunday ne’matni hammaga ham bermagan. Uni qadrlash, har bir misqolini asrab-avaylab ishlatish kerak. 


Iqtisodiyot – bu hisob-kitob degani. Har bir ishimizda puxta hisob-kitob birinchi oʻrinda turishi lozim. Aks holda, hamma ishimiz eski hammom, eski tos boʻlib qolaveradi. Mana, masalan, 2018 yilda 66 milliard kub metr tabiiy gaz ishlab chiqarishimiz kerak. Shundan 17 milliard kub metr gaz “O‘zbekenergo” aksiyadorlik jamiyatiga yetkazib beriladi. Buning hisobidan 56 milliard kilovatt elektr energiyasi ishlab chiqariladi. Afsuski, bizda elektr uzatish tarmoqlari eskirib ketgan. Buning oqibatida 15-20 foiz elektr energiyasi iste’molchiga yetib bormasdan, tarmoqning oʻzida behuda yoʻqotilmoqda. 


Yoki yana bir misol. “O‘zkimyosanoat” aksiyadorlik jamiyati tarkibiga kiradigan korxonalar tomonidan yiliga 10 milliard kub metr tabiiy gaz iste’mol qilinadi. Shu asosda mineral oʻgʻitlar ishlab chiqarilib, fermerlarimizga yetkazib beriladi. Fermer xoʻjaliklaridan buning uchun mablagʻlar oʻz vaqtida undirilmagani sababli “O‘zkimyosanoat” korxonalari 2017 yil 1 dekabrgacha tabiiy gazdan 890 milliard soʻm qarzdor boʻlib qolgan. 


Bozor sharoitida mahsulot yetkazib beruvchi ham, iste’molchi ham oʻz shartnoma majburiyatlarini toʻliq bajarishi kerak. Aks holda, bir joyda depsinib, boshimiz muammodan chiqmaydi. 


Iqtisodiyotda boshqaruv tizimi eskirgani, innovatsion gʻoyalarni qoʻllab-quvvatlash boʻyicha samarali mexanizmlar oʻz vaqtida joriy qilinmagani ham jiddiy muammo boʻlib qolmoqda. Shuningdek, texnologik qoloqlik, resurs va energiyani tejaydigan texnologiyalar, muqobil energiya manbalarini tatbiq etishning sustligi ham iqtisodiy taraqqiyot yoʻlida toʻsiq boʻlmoqda. 


Eng yomoni, istiqbolli yirik loyihalarni belgilash va amalga oshirishda jiddiy xatoliklarga yoʻl qoʻyilgani, xorijiy kreditlar samarasiz ishlarga sarflangani iqtisodiyot rivojiga xalaqit bermoqda. Masalan, mamlakatimizda 25 yil davomida olingan kreditlarning aksariyati yetarlicha iqtisodiy samara bermaganini turli ekspert va mutaxassislar ochiq tan olmoqda. Misol uchun, Qoraqalpogʻistonda barpo etilgan Ustyurt gaz-kimyo majmuasi kutilgan iqtisodiy foydani bermayapti. Moliya vazirligida oʻtirgan ba’zi “vallomatlar” vaqtida bu – dunyodagi eng zoʻr loyiha, deb butun olamga jar solgan edi. Lekin qani natija? 


Bunday achinarli holatni xalqimizning eng oʻtkir ehtiyojlari bilan bogʻliq ijtimoiy dasturlar boʻyicha ham koʻrish mumkin. Misol uchun, aholini ichimlik suvi bilan ta’minlash maqsadida oxirgi 10 yilda 17 ta loyiha doirasida 618 million dollardan ziyod xorijiy kredit mablagʻlari jalb etildi. Agar shuncha valyuta xalqimiz turmush sharoitini yaxshilash uchun samarali ishlatilib, aniq natijaga erishilganida, albatta, bu ishda tashabbuskor boʻlgan iqtisodiyot kompleksining rahbarlariga bugun ming bor rahmatlar aytar edik. Lekin, afsuski, bunday boʻlgani yoʻq. Boshlangan loyihalarning koʻpchiligi oxiriga yetkazilmadi. Ichimlik suvi qancha-qancha odamlar uchun hali ham shirin orzuligicha qolmoqda. Ularning umidi, ishonchi oqlanmagani uchun kim javob beradi? 


Biz, avvalo, chetdan kredit va sarmoyalar olib kelish boʻyicha samarali tizim yaratishimiz, har bir kreditni aniq ishlatishni oʻrganishimiz lozim. Bu masalada yetti oʻlchab, bir marta kesadigan, oqibatini puxta oʻylab ish olib boradigan davr keldi. 


Shu nuqtai nazardan, davlatning innovatsion yangilanish dasturini shakllantirish, innovatsiya va investitsiyalardan samarali foydalanadigan yangi avlod kadrlarini, yangi sarmoyadorlar sinfini tayyorlash oʻta muhim ahamiyatga ega. Buning uchun O‘zbekistonni texnologik rivojlantirish va ichki bozorni modernizatsiya qilish boʻyicha kuchli milliy gʻoya, milliy dastur kerak. Ushbu dastur O‘zbekistonni jahondagi taraqqiy topgan mamlakatlar qatoriga tezroq olib chiqishga imkon yaratishi lozim. 


Mamlakatimizda asosiy energiya resurslarining narxi past boʻlib qolayotgani bozor iqtisodiyoti sharoitida oʻzini oqlamasligini albatta hammamiz yaxshi tushunamiz. Masalan, O‘zbekistonda aholi va sanoat korxonalari uchun 1 megavatt soat elektr energiyaning narxi 25 AQSh dollarini tashkil