O'zbekistonda TikTok blokdan chiqarilishi mumkin. AOKA bu bo'yicha kompaniya rahbariyati bilan gaplashib olgan

Oxirgi paytda o'zbekistonliklar uchun “blok”, “cheklash” va shu kabi taqiqni anglatuvchi so'zlar ancha tanish bo'lib qoldi. Esingizda bo'lsa, iyul oyining birinchi kunlarida Twitter va TikTok platformalari O'zbekiston hududida bloklangandi (albatta, VPN bilan ushbu tarmoqlar hecham yodingizdan chiqmagan). Sabab — O'zbekiston Respublikasi “Shaxsga doir ma'lumotlar to'g'risida”gi qonunining 27¹-moddasi talablariga zid ravishda O'zbekiston Respublikasi fuqarolarining shaxsga doir ma'lumotlariga ishlov berish. Ijrochi — O'zbekiston Respublikasi Axborotlashtirish va telekommunikatsiyalar sohasida nazorat bo'yicha davlat inspektsiyasi — O'zkomnazorat.
“Bugun.uz”ga yetib kelgan ma'lumotlarga ko'ra, Prezident Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi — AOKA TikTok videoplatformasi rahbariyati bilan 2020 yildan beri muzokaralar olib bormoqda. Maqsad — platformadagi noqonuniy kontentlarni o'zbek segmentidan o'z vaqtida filtrlab turishga kelishish.
AOKA 2020 yilning sentyabr oyidan beri TikTok platformasining administratsiyasiga destruktiv va g'ayriqonuniy ahamiyatga ega mingdan ziyod materialni o'chirishni so'rab, 50 dan ortiq rasmiy murojaatnoma yuborgan. 2021 yilning 14 dekabr holatiga ko'ra, 700 ga yaqin (yuborilgan so'rovlarning 67 foizi) videomaterial, akkaunt o'chirilgan va / yoki cheklangan.
Agentlik yuborgan murojaatlarda eng ko'pi diniy ekstremizm, terrorizm va fanatizm g'oyalarini yoyishga qaratilgan material va akkauntlarni o'chirish so'ralgan. 350 dan ziyodroq so'rovdan 86 foizi o'chirilgan. Bundan keyingi eng ko'p so'rov noodatiy jinsiy munosabatni targ'ib qilishga bog'liq materiallarni o'chirishga oid bo'lgan. Shunday turdagi 150 dan oshiq videomateriallarni o'chirish so'ralgan bo'lsa, ulardan 50 ga yaqini  (25,5 foiz) o'chirilgan / bloklangan. Bu esa noqonuniy materiallar ichida eng kam o'chirilgan turi hisoblanadi.
AOKA, bundan tashqari, Markaziy saylov komissiyasi bilan birgalikda Prezident saylovida TikTok bilan hamkorlik qilgan. Unda ushbu platformaning mobil versiyasida saylovga oid rasmiy ma'lumotlar joylashtirilgan va MSK rasmiy saytiga olib boruvchi maxsus bo'lim ishga tushirilgan.
O'zbekistonda TikTok blokdan yechilib, Toshkentda uning vakolatxonasi ochiladimi? Ikkisi ham bo'lishi mumkin.
Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi 2020 yilning 1 dekabr kuni TikTok videoplatformasiga ega kompaniya — “ByteDance” asoschisi va direktori Jan Imin nomiga O'zbekistonda kompaniyaning rasmiy vakolatxonasini ochishni so'rab xat yuborgan.
Agentlik bundan bir hafta o'tib, 8 dekabr kuni kompaniya vitse-prezidenti, Evropadagi hukumat va jamoatchilik bilan aloqa bo'limi direktori doktor Teo Bertramdan javob xati olgan. Vitse-prezident unda O'zbekiston tomonining munosabatini yuqori e'tirof etib, kelajakda Toshkentda vakolatxona ochish uchun o'zbek auditoriyasining o'sish dinamikasi, internet-infrastrukturasining rivojlanishi va biznes tomonlama o'sish potentsialini kuzatishini ma'lum qilgan.
Bizga yetib kelgan ma'lumotlarga ko'ra, AOKA va kompaniyaning muzokalaridan yaxshi natijalar bor. Agentlik muzokalar va suhbatlar davomidagi kelishuvlar va O'zbekistonning so'z, internet va OAV erkinligi bo'yicha reytinglardagi o'rni tushib ketmasligini hisobga olib, quyidagilarni amalga oshirishi mumkin:
Shunday bo'lsa ham, afsuski, hozirda qator ijtimoiy tarmoqlarga qo'yilgan cheklovlar saqlanib qolmoqda. O'tkazilgan muzokaralar ortidan, asosan, yoshlarni qamrab olgan platforma — TikTok ochilsa, bulardan biri ketgan bo'ladi. Shunda ham boshqa tarmoqlarning cheklovlari o'z kuchida, masalan, Twitter.
Bizning boshqa manbalarimizga ko'ra, soha mas'ullari ham bunday bloklarga qarshi, bunday nazorat yo'li eskirganini juda yaxshi tushunadi. Ular va ular rahbarlik qilayotgan tashkilotlar ochiq va konstruktiv tanqidga tayyor. Lekin ijtimoiy tarmoqlarda ochiqchasiga noqonuniy chaqiriqlar (yuqoridagi holatlar bunga yaqqol misol), qonun buzilishlari kuzatilmoqda. Bularni bartaraf qilish, qarshi kurashish yo'llari ustida o'ylab, ijtimoiy tarmoqlar bilan muloqotga kirishishyapti. Ko'pchilik ijtimoiy tarmoqlar bilan bu borada hamkorlik qilish qiyin bo'lyapti. TikTok bilan muzokaralar olib borildi va ular hamkorlikka rozi bo'ldi. Lekin boshqa platformalar bunday hamkorlikka hali rozi bo'lganicha yo'q. Agar ular ham rozi bo'lsa, barcha platformalar O'zbekiston hududida hech qanday blok va cheklovlarsiz ishlaydi.
20 dekabr kuni Toshkent shahrida bo'lib o'tgan Yoshlar forumida poytaxt hokimi va adliya vaziri Ruslanbek Davletov ushbu videoplatformaga qo'yilgan cheklovlar haqida gapirdi.
Jahongir Ortiqxo'jaevning so'lariga ko'ra, TikTok’dan to'g'ri foydalanilsa, ya'ni kerakli kontent ko'rilsa, uni hech qanday zarari yo'q. Unga taqiq qo'yganlar esa aynan o'sha keraksiz kontentni ko'rib qolgan.
“TikTok masalasi bo'yicha — bu bitta platformada kontentlar har xil. Hamma o'ziga kerakli kontentni olib qaraydi. Lekin, ming afsuski, taqiqni qo'ygan odamlar keraksiz kontentga kirganligi ko'rinib turibdi. Agar kerakli kontentlarga kirganda hech qanday platformaning zarari yo'q deb o'ylayman”, — degan poytaxt hokimi.
Forumda, shuningdek, adliya vaziri Ruslanbek Davletov ham yoshlar bilan muloqot qilib, ijtimoiy tarmoqlar, xususan, TikTok va Twitter bloklanishiga oid savollarga javob bergan. Vazir ham hokim bilan deyarli bir xil fikrda.
“Cheklovlar ko'payib ketdi degani cheklovlar bo'lishi kerak emas deganini anglatmaydi. U har doim maqbul darajada, o'zining sohasiga qarab, qonundagi kontekstdan kelib chiqib bo'lishi kerak. Ijtimoiy tarmoqqa keladigan bo'lsak, men axborot almashinuvi erkinligi tarafdoriman. Bugungi asrda axborotni hech qachon cheklab, siz uni ustiga o'tirib, jilovlay olmaysiz”, — dedi u.
Bundan xulosa qilish mumkinki, hukumatdagilarning aksariyati bunday taqiqlarga toqatsiz. Ulardan hech qanday ma'no ko'rmaydi, faqat chet ellik kompaniyalar bilan hamkorlikda ishlashni xohlaydi. Ularning chaqiruviga javob bergan platformalarning ishlashida muammo yo'q, TikTok ham endi ular qatorida bo'lishga yaqin. AOKAning bu borada sa'y-harakatlarini qo'llab-quvvatlash kerak, ular ham qonunda yozilgani bo'yicha va xavfsizlik nuqtai nazaridan bunday choralar ko'rmoqda. Endi foydalanuvchilardan ikki tomonning yakuniy xulosasi va kelishuvini kutish qoldi, xolos.