Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanishga oid ayrim normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash to‘g‘risida

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2018-yil 19-dekabrdagi PQ-4068-son qaroriga muvofiq Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:
 3. Quyidagilar:
 O‘zbekiston Respublikasi Turizm va madaniy meros vazirligi huzuridagi Madaniy meros agentligining Ilmiy-ekspert kengashi tarkibi 5-ilovaga muvofiq;
 O‘zbekiston Respublikasi Turizm va madaniy meros vazirligi huzuridagi Madaniy meros agentligining Ilmiy-ekspert kengashi to‘g‘risidagi nizom 6-ilovaga muvofiq;
 O‘zbekiston Respublikasi Turizm va madaniy meros vazirligi huzuridagi Madaniy meros agentligining Madaniy meros jamg‘armasi to‘g‘risidagi nizom 7-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 4. Belgilab qo‘yilsinki:
 g) moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlarini asrashga doir ishlar bo‘yicha loyiha-smeta hujjatlarining davlat ekspertizasi O‘zbekiston Respublikasi Qurilish vazirligining “Shaharsozlik hujjatlari ekspertizasi” davlat unitar korxonasi tomonidan o‘tkaziladi.
 5. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari ikki oy muddatda: 
 Agentlikning hududiy boshqarmalari foydalanilmayotgan va bo‘sh turgan davlat mulki obyektlariga ijara to‘lovining “nol” stavkasi asosida joylashtirilishini ta’minlasin;
 hududlardagi moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlarini qayta tarixiy-madaniy ekspertizadan o‘tkazish, ularning kadastr hujjatlarini rasmiylashtirish hamda ularga muhofaza belgilarini o‘rnatish bilan bog‘liq xarajatlar uchun tegishlicha Qoraqalpog‘iston Respublikasi budjeti, viloyatlar va Toshkent shahar mahalliy budjetlaridan zarur bo‘lgan mablag‘larni ajratsin.
 7. Quyidagilar:
 Moddiy madaniy meros obyektlarining muhofaza qilinishi, asralishi va ulardan foydalanish ustidan davlat nazoratini amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi nizom 8-ilovaga muvofiq;
 Moddiy madaniy meros ko‘chmas mulk obyektlarining qo‘riqlanadigan tegralarini belgilash va ularni saqlash tartibi to‘g‘risida nizom 9-ilovaga muvofiq;
 Alohida muhofaza qilinadigan tarixiy-madaniy hududlarni tashkil etish va ularni saqlash tartibi to‘g‘risidagi nizom 10-ilovaga muvofiq;
 Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish bo‘yicha jamoatchi inspektorlar faoliyatini tashkil etish to‘g‘risidagi nizom 12-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 8. O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining 13-ilovaga muvofiq ayrim qarorlariga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritilsin.
 9. O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining 14-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari o‘z kuchini yo‘qotgan deb hisoblansin.
 10. O‘zbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda o‘zlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin.
 11. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasining madaniyat vaziri B.S. Sayfullayev zimmasiga hamda Vazirlar Mahkamasining Yoshlar siyosati, madaniyat, ma’naviyat, ommaviy axborot vositalari, ijodiy va jamoat tashkilotlari masalalari kotibiyatiga yuklansin.
 1. Ushbu Nizom O‘zbekiston Respublikasi Turizm va madaniy meros vazirligi huzuridagi Madaniy meros agentligining (keyingi o‘rinlarda Agentlik deb ataladi) Ilmiy-ekspert kengashi (keyingi o‘rinlarda Kengash deb ataladi) faoliyatini tashkil etish tartibini belgilaydi.
 2. Kengash o‘z faoliyatida O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlariga, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga, Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, turizm va madaniy meros vazirining buyruqlariga, shuningdek, ushbu Nizomga hamda boshqa qonun hujjatlariga amal qiladi.
 3. Kengash o‘z faoliyatida O‘zbekiston Respublikasi Turizm va madaniy meros vazirligiga hisobot beradi.
 4. Kengash tarkibiga uning raisi, o‘rinbosari va a’zolaridan iborat tarix, me’morchilik, moddiy madaniy meros sohasida ilmiy, amaliy tajribaga ega bo‘lgan 11 nafar olim va yuqori malakali mutaxassislar kiritiladi.
 Kengash tarkibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.
 Agentlik direktorining birinchi o‘rinbosari Kengash raisi hisoblanadi.
 5. Kengash a’zolari uning majlislarida almashuv huquqisiz ishtirok etadilar.
 Agentlikning Madaniy merosni asrashga doir ishlarni litsenziyalash, ruxsatnoma berish, ilmiy-texnik nazorat qilish boshqarmasi boshlig‘i Kengash mas’ul kotibi hisoblanadi va u Kengash tarkibiga kirmaydi hamda ovoz berish vakolatiga ega emas.
 Kengash mas’ul kotibi Kengash faoliyati va uning majlislari kun tartibiga taalluqli materiallarni yig‘ish, umumlashtirish, tahlil qilish va Kengashga kiritilishini tashkil qiladi, shuningdek, Kengash faoliyatini ta’minlash uchun zarur bo‘lgan boshqa topshiriqlarni bajaradi.
 6. Kengash a’zolariga Agentlikning budjetdan tashqari Madaniy meros jamg‘armasi hisobidan har oyda mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdorining 3 barobari miqdorida haq to‘lanadi, Kengash tarkibiga kiritilgan Agentlik boshqaruv xodimlari bundan mustasno.
 Kengash majlislarida 6 oy davomida sababsiz 3-marta ishtirok etmagan Kengash a’zolariga bir oylik haq to‘lanmaydi hamda uning a’zolikdan chiqarish masalasi ko‘rib chiqiladi va belgilangan tartibda Vazirlar Mahkamasiga taklif kiritiladi.
 7. Kengash xulosalari Agentlik tomonidan amalga oshirilishi majburiy hisoblanadi.
 8. Kengash vazifalari quyidagilardan iborat:
 O‘zbekiston Respublikasi davlat boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, xo‘jalik birlashmalari, shuningdek, nodavlat notijorat tashkilotlarining moddiy madaniy meros obyektlari masalalari bo‘yicha faoliyatini muvofiqlashtirishni yanada takomillashtirish bo‘yicha ilmiy va amaliy takliflar tayyorlash;
 moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlarini amalga oshirish yuzasidan ilmiy va amaliy takliflar tayyorlash;
 moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish jarayonida paydo bo‘ladigan masalalarni ilmiy jihatdan ko‘rib chiqish, ularni hal etish bo‘yicha ilmiy va amaliy takliflar tayyorlash hamda amalga oshirishda ishtirok etish;
 moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlarini asrashga doir ishlar loyiha oldi va loyiha-smeta hujjatlari, ularda rejalashtirilgan asrashga doir ishlarni obyektning tarixiy-madaniy qimmati va noyobligiga putur yetkazmagan holda texnologiya va materiallarning qo‘llanilishi bo‘yicha tegishli xulosa berish;
 yuridik va jismoniy shaxslarga moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish faoliyatida moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari buzilishlarining oldini olish bo‘yicha ilmiy-ekspertlik takliflar berish;
 alohida muhofaza qilinadigan tarixiy-madaniy hududlar, tarixiy-madaniy qimmatiga ko‘ra, YUNESKOning Umumjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan obyektlarni (hududlarni) ishonchli muhofaza qilish, ushbu hududlarda qurilish-montaj va obodonlashtirish ishlarini umumbashariy bemisl qimmatiga salbiy ta’sir etmagan holda olib borish bo‘yicha ilmiy xulosalar berish.
 9. Kengash o‘ziga yuklatilgan vazifalarga muvofiq quyidagi funksiyalarni bajaradi:
 moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlari tarixiy-madaniy ekspertiza xulosalarini tasdiqlash, davlat sud ekspertiza xulosalari bundan mustasno;
 moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlarini asrashga doir ishlarning loyiha oldi va loyiha-smeta hujjatlari bo‘yicha xulosa berish;
 davlat boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, xo‘jalik birlashmalari tomonidan moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarining bajarilishi amaliyotini ko‘rib chiqishda ishtirok etish;
 moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish bo‘yicha qonun hujjatlari loyihalarini ko‘rib chiqishda ishtirok etish;
 moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlari va ularning qo‘riqlanadigan tegralarida yer qazish, yer tuzish, qurilish, melioratsiya va boshqa xo‘jalik ishlari, asrashga doir ishlarni amalga oshirish hamda ilmiy va ilmiy-texnik tadqiqotlar o‘tkazishga oid loyihalarga xulosa berish;
 alohida muhofaza qilinadigan tarixiy-madaniy hududlar hamda tarixiy-madaniy qimmatiga ko‘ra, YUNESKOning Umumjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan hududlarda (obyektlarda) qurilish-montaj, obodonlashtirish va tarixiy-madaniy qimmatga ega bo‘lmagan bino va inshootlarni buzish ishlari va yerdan foydalanish loyihalariga xulosa berish; 
 alohida muhofaza qilinadigan tarixiy-madaniy hududlar, tarixiy-madaniy qimmatiga ko‘ra, YUNESKOning Umumjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan hududlar (obyektlar) boshqaruv rejalariga xulosa berish;
 tarixiy-madaniy qimmatiga ko‘ra, YUNESKOning Umumjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan hududlarning (obyektlarning) qo‘riqlanadigan tegralari loyihalariga xulosa berish.
 10. Kengash a’zolariga davlat sud ekspertlari uchun qonun hujjatlarida belgilangan huquq va majburiyatlar tatbiq etiladi.
 11. Kengash majlislarini Kengash raisi olib boradi, Kengash raisi qatnashmagan hollarda uning topshirig‘iga ko‘ra yig‘ilishni rais o‘rinbosari olib boradi.
 12. Kengash majlislari har oyda kamida bir marta chaqiriladi. Zudlik bilan hal qilinishi zarur bo‘lgan masalalar Kengash a’zolari o‘rtasida so‘rov shaklida o‘tkaziladi.
 13. Kengash majlislarning kun tartibi, shuningdek, ularni o‘tkazish joyi va vaqti Kengash raisi yoki uning topshirig‘iga ko‘ra rais o‘rinbosari tomonidan belgilanadi.
 14. Majlislar Kengash a’zolarining kamida 7 nafari qatnashgan taqdirda vakolatli hisoblanadi.
 15. Kengash qarorlari majlisda qatnashayotgan Kengash a’zolarining ko‘pchilik ovozi bilan qabul qilinadi. Ovozlar teng bo‘lgan hollarda, majlisga raislik qiluvchining ovozi hal qiluvchi ovoz hisoblanadi.
 Kengash a’zolari ovoz berish jarayonida betaraf qolishga haqli emas. Kengash qaroriga rozi bo‘lmagan Kengash a’zolari o‘zining alohida fikrini bayon qilishga haqli.
 16. Kengash qarorlari bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi hamda u Kengash a’zolari har birining imzosi bilan tasdiqlanadi.
 17. Kengash majlisi qarorlarining mazmuni (sharhi) ommaviy axborot vositalari va boshqa axborot vositalari orqali e’lon qilib borilishi mumkin.
 18. Foydalanish huquqi cheklangan axborotlarni o‘zida mujassam etgan materiallar Kengashning yopiq majlislarida Kengashning vakolatli a’zolari ishtirokida ko‘rib chiqiladi. Ushbu majlislarda qabul qilingan qarorlar belgilangan tartibda rasmiylashtiriladi va ommaviy axborot vositalarida e’lon qilinmaydi.
 19. Kengash yuridik shaxs hisoblanmaydi va Kengash nomidan Agentlik direktorining birinchi o‘rinbosari faoliyat olib boradi.
 20. Kengashning faoliyati bilan bog‘liq xarajatlar Agentlikning Madaniy meros jamg‘armasi va qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi.
 1. Ushbu Nizom O‘zbekiston Respublikasi Turizm va madaniy meros vazirligi huzuridagi Madaniy meros agentligining (keyingi o‘rinlarda Agentlik deb ataladi) Madaniy meros jamg‘armasi (keyingi o‘rinlarda Jamg‘arma deb ataladi) faoliyatini tashkil etish tartibini belgilaydi.
 2. Jamg‘arma yuridik shaxs hisoblanmaydi va uning mablag‘lari Agentlikning shaxsiy g‘azna hisobvarag‘ida jamlanadi.
 3. Jamg‘arma mablag‘lari quyidagilar hisobiga shakllantiriladi:
 Agentlik va uning hududiy boshqarmalari va davlat muzey qo‘riqxonalariga tegishli moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlarini ijaraga berishdan tushgan mablag‘larning 90 foiz miqdori;
 davlat mulki bo‘lgan boshqa tashkilotlarga tegishli moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlarini ijaraga berish va chiptalar sotilishidan tushgan pul mablag‘larining 50 foiz miqdori;
 muzey-qo‘riqxonalarda chiptalar sotilishidan tushgan pul mablag‘larining 50 foiz miqdori va davlat muzeylarida chiptalar sotilishidan tushgan pul mablag‘larining 10 foiz miqdori;
 madaniy boyliklarni badiiy ekspertizadan o‘tkazish, realizatsiya qilish uchun davlat xizmati ko‘rsatish, olib chiqish huquqini beruvchi sertifikat, Milliy muzey fondining davlat katalogida muzey ashyolari va muzey kolleksiyalari ro‘yxatdan o‘tkazilganligi to‘g‘risida guvohnoma berish hamda uning tarkibidan muzey ashyolari va muzey kolleksiyalarini chiqarish uchun to‘lovlar;
 moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlarini davlat kadastriga kiritish va chiqarish, tarixiy-madaniy hududning pasportini ko‘rib chiqish va tasdiqlash, aholi punktlari bosh rejalarining loyihalarini ko‘rib chiqish va ularga xulosa berish uchun to‘lovlar;
 moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlarini asrashga doir ishlar uchun ruxsatnoma va litsenziya berish, ilmiy-texnik nazorat qilish, shuningdek, tarixiy-madaniy va loyiha-smeta hujjatlarining tegishli ekspertizalari, restavrator-ustalarga malaka sertifikati berish uchun to‘lovlar;
 moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlari, alohida muhofaza qilinadigan tarixiy-madaniy hududlarda, Umumjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan hududlar va ularning qo‘riqlanadigan tegralarida yer qazish, yer tuzish, qurilish, melioratsiya va boshqa xo‘jalik ishlarini o‘tkazishga oid loyihalar, merosga bo‘lgan ta’sirini baholash hisobotlarini ko‘rib chiqish uchun to‘lovlar;
 moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish qoidalarini buzganligi hamda nobud qilish, buzish yoki ularga shikast yetkazganligi uchun to‘lanadigan jarimalar, shuningdek, davlat mulki hisoblangan moddiy madaniy meros obyektlariga yetkazilgan zararni qoplash bo‘yicha mablag‘lar;
 vakolatli organlar tomonidan Agentlik, uning tizimidagi tashkilotlar va davlat muzeylari, muzey-qo‘riqxonalari faoliyatini, shuningdek, moddiy madaniy meros ko‘chmas mulk obyektlarida asrashga doir ishlarni amalga oshirishni tekshirish natijalari bo‘yicha aniqlangan noqonuniy sarflangan budjet mablag‘larining, talon-toroj, rastratalar, kamomadlar summalarining Davlat budjetiga yo‘naltiriladigan qismi;
 Jamg‘armaning vaqtincha bo‘sh turgan mablag‘larini joylashtirishdan olinadigan daromadlar, xalqaro moliya tashkilotlari va xorijiy davlatlarning grantlari va texnik ko‘maklashish mablag‘lari, shuningdek, qonunchilik hujjatlari bilan taqiqlanmagan boshqa tushumlar.
 4. Jamg‘arma mablag‘lari:
 moddiy madaniy meros obyektlarini, shu jumladan, arxeologiya merosi obyektlari, madaniy boyliklar hamda muzey ashyolari va kolleksiyalarini muhofaza qilish, konservatsiyalash, restavratsiya qilish, tuzatish, ta’mirlash, hozirgi zamonda foydalanishga moslashtirishni, shuningdek ular bilan bog‘liq ilmiy va ilmiy-texnik tadqiqotlar, loyihalash hamda ishlab chiqarish ishlari amalga oshirish;
 moddiy madaniy meros obyektlarining davlat kadastrini, arxeologiya ashyolari, milliy muzey fondining davlat kataloglari va pasportlarini yuritish;
 muzeylar faoliyati va arxeologiya tadqiqotlarini qo‘llab-quvvatlash, targ‘ibot va ommalashtirish ishlarini tashkil etish;
 alohida muhofaza qilinadigan tarixiy-madaniy hududlar, Umumjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan hududlar va tarixiy mahallalarni muhofaza qilish;
 Agentlik va hududiy boshqarmalarning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish, elektron xizmatlarni rivojlantirish va raqamlashtirish, sohada huquqbuzarliklarning oldini olish, ularga samarali qarshi kurashish bo‘yicha ishlarni tashkil etish;
 ekspertlarni, jumladan, xorijiy mutaxassislar, Ilmiy-ekspert kengashi, Ilmiy-texnik tadqiqot guruhlari a’zolari mehnatiga haq to‘lash, jamoatchi inspektorlar, Agentlik va hududiy boshqarmalarning xodimlarini moddiy rag‘batlantirish, Agentlik faoliyati bilan bog‘liq masalalar bo‘yicha mutaxassislarni fuqarolik-huquqiy shartnoma asosida jalb etish;
 qonunchilik hujjatlari bilan belgilangan Agentlik faoliyati bilan bog‘liq boshqa tadbirlarni amalga oshirish uchun sarflanadi.
 5. Jamg‘arma faoliyatini boshqarish va uning mablag‘larini taqsimlash Jamg‘arma faoliyatini boshqarish kengashi (keyingi o‘rinlarda Kengash deb ataladi) tomonidan amalga oshiriladi. Agentlik direktori Kengash raisi hisoblanadi.
 Kengash Agentlik direktorining buyrug‘i bilan kamida yetti nafar kishidan iborat tarkibda tasdiqlanadi va Agentlik direktorining o‘rinbosarlari, Agentlik markaziy apparatining boshqarma, bo‘lim hamda Agentlik hududiy boshqarmalarining tegishli boshliqlaridan shakllantiriladi.
 Kengash majlisi a’zolarning yarmidan ko‘pi qatnashgan taqdirda vakolatli hisoblanadi. Ko‘rib chiqilayotgan masalalar bo‘yicha qarorlar oddiy ko‘pchilik ovoz bilan qabul qilinadi. Qabul qilingan qaror bayonnoma shaklida rasmiylashtiriladi.
 6. Kengash majlisi har chorakda yoxud zarur bo‘lganda navbatdan tashqari o‘tkaziladi.
 7. Kengash:
 har yili 25-dekabrgacha Jamg‘armaning kelgusi yil uchun daromadlari va xarajatlari smetalarini tasdiqlaydi;
 zarur hollarda, tasdiqlangan daromadlar va xarajatlar smetalariga tegishli o‘zgartirishlar kiritadi;
 ushbu Nizomning 4-bandga muvofiq Jamg‘arma mablag‘lari hisobiga moliyalashtiriladigan tadbirlarni belgilaydi;
 Jamg‘arma mablag‘laridan maqsadli va samarali foydalanilishini nazorat qiladi;
 yil choraklari yakunlari bo‘yicha Jamg‘armaning mablag‘laridan foydalanish to‘g‘risidagi hisobotlarni ko‘rib chiqadi va tasdiqlaydi;
 Jamg‘armaga xalqaro moliya tashkilotlari, xorijiy davlatlar va boshqa donorlarning kreditlari (qarzi), grantlari va texnik ko‘maklashish mablag‘lari jalb etilishiga ko‘maklashadi;
 Jamg‘arma mablag‘larini shakllantirish va ulardan foydalanish bilan bog‘liq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.
 8. Agentlikning Iqtisodiy-tahlil, moliya va buxgalteriya bo‘limi Jamg‘armaning ishchi organi hisoblanadi.
 9. Ishchi organ:
 Jamg‘armaning kelgusi yil uchun daromadlari va xarajatlari prognoz ko‘rsatkichlarini ishlab chiqadi;
 Jamg‘armaning daromadlari va xarajatlari smetalarini tayyorlaydi va belgilangan tartibda Moliya vazirligiga kelishish uchun kiritadi;
 Jamg‘arma tushumlarini ko‘paytirish va uning mablag‘laridan samarali foydalanish bo‘yicha takliflar tayyorlaydi;
 tushumlar manbalari bo‘yicha Jamg‘armaning daromadlari hamda xarajatlarining asosiy yo‘nalishlari hisobini yuritadi;
 har chorakda kamida bir marta Jamg‘arma mablag‘laridan foydalanilishi to‘g‘risida hisobot tayyorlaydi va Kengashga taqdim etadi.
 10. Jamg‘arma mablag‘laridan foydalanish bo‘yicha hisob va hisobotlar Agentlikning budjetdan tashqari boshqa mablag‘laridan alohida yuritiladi.
 11. Jamg‘armaning daromadlari va xarajatlari smetasi budjet tashkilotlari uchun budjetdan tashqari mablag‘lar bo‘yicha qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tuziladi (choraklar, tushumlar manbalari va ulardan foydalanish yo‘nalishlari bo‘yicha) va Kengash tomonidan tasdiqlanadi.
 12. Jamg‘armaning daromadlari va xarajatlari smetalarining bajarilishi bo‘yicha yillik hisobot Agentlik umumiy majlisida ko‘rib chiqiladi va har yili 15-martgacha Kengash tomonidan tasdiqlanadi. Yillik hisobot nusxasi O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligiga taqdim etiladi.
 13. Jamg‘armaning joriy yilda foydalanilmay qolgan mablag‘lari keyingi yilga o‘tadi va olib qo‘yilmaydi.
 14. Ushbu Nizomning 3-bandida ko‘rsatilgan manbalardan Jamg‘armaga ajratmalar tegishli tashkilotlar tomonidan hisobot oyi uchun keyingi oyning 10-sanasidan kechiktirmay o‘tkaziladi.
 Jamg‘armaga ajratmalar o‘z vaqtida va to‘liq o‘tkazilishi uchun mas’uliyat tegishli tashkilotlar rahbarlari va bosh buxgalterlari zimmasiga yuklanadi.
 15. Jamg‘arma mablag‘laridan maqsadli foydalanilishi bo‘yicha nazorat O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi Davlat moliyaviy nazorati inspeksiyasi tomonidan amalga oshiriladi.
 16. Kengash Jamg‘arma mablag‘laridan maqsadli va samarali foydalanish uchun javob beradi.
 17. Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor bo‘lgan shaxslar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar bo‘ladi.
 1. Ushbu Nizom moddiy madaniy meros obyektlarining muhofaza qilinishi, asralishi va ulardan foydalanilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshirish tartibini belgilaydi.
 2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:
 davlat nazorati — yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya qilinishi, obyektlarning muhofaza qilinishi, asralishi va ulardan foydalanish va boshqa zarur holatlarni o‘rganish, aniqlash, tahlil va monitoring qilish, baholash hamda salbiy ta’sirlarning oldini olishga qaratilgan tekshirishlar majmui;
 nazorat qiluvchi organ — O‘zbekiston Respublikasi Turizm va madaniy meros vazirligi huzuridagi Madaniy meros agentligi hamda uning Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar hududiy boshqarmalari;
 obyekt — moddiy madaniy meros obyektlari davlat kadastriga kiritilgan yoki tarixiy-madaniy qimmatga ega ekanligi aniqlangan bino, inshootlar, yer uchastkalari va boshqa ko‘chmas mulk obyektlari, arxeologiya meros obyektlari va arxeologiya ashyolari, tarixiy-madaniy qiymatiga ko‘ra, YUNESKOning Umumjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan hududlar (obyektlar), alohida muhofaza qilinadigan tarixiy-madaniy hududlar.
 3. Davlat nazorati xo‘jalik yurituvchi subyektlar faoliyatini tekshirish shaklida o‘tkazilganda, ushbu nazorat “Xo‘jalik yurituvchi subyektlar faoliyatini davlat tomonidan nazorat qilish to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasining Qonuniga muvofiq amalga oshiriladi.
 Nazorat qiluvchi organ tomonidan davlat nazorati tadbirkorlik subyektlari faoliyatida o‘tkazilganda ushbu davlat nazorati — tekshirish Tekshiruvlarni elektron ro‘yxatga olish yagona tizimida ro‘yxatga olinishi shart.
 4. Obyekt yuzasidan davlat nazorati foydalanuvchi (balans saqlovchisi, mulk egasi, operativ boshqarish bo‘yicha huquq egasi) bilan tuzilgan ijara, tekin foydalanish va muhofaza qilish shartnomalariga muvofiq ham o‘tkazilishi mumkin.
 5. Davlat nazoratining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
 moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari talablari buzilishining oldini olish, aniqlash va chek qo‘yish;
 obyekt holatini kuzatib borish, muhofaza qilish va saqlanishiga salbiy ta’sir etishi mumkin bo‘lgan omillarni hamda ularni nobud qilish, buzish, shikast yetkazish va nooqilona foydalanilishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan vaziyatlarni aniqlash, shuningdek, ushbu holatlarni bartaraf etish choralarini ko‘rish;
 mo‘ljallanayotgan yoki amalga oshirilayotgan xo‘jalik faoliyati va boshqa faoliyatning obyektni muhofaza qilish va saqlash talablariga muvofiqligini aniqlash;
 yuridik va jismoniy shaxslarning obyektlarni muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarida belgilangan huquqlari va qonuniy manfaatlariga rioya etilishini, ular tomonidan majburiyatlar bajarilishini ta’minlash; 
 obyektdagi o‘zgarishlar, uning prognoz qilinayotgan holati hamda uni muhofaza qilish, saqlash va foydalanish samaradorligini oshirish bo‘yicha ko‘rilayotgan tegishli chora-tadbirlar to‘g‘risida davlat organlari, boshqa tashkilotlar va fuqarolarni xabardor qilish.
 6. Davlat nazoratini amalga oshirishda qonuniylik, xolislik, mustaqillik, oshkoralik, shaxs, jamiyat hamda davlatning huquqlari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishi ta’minlanishi shart.
 7. Davlat nazorati obyektlari quyidagilardan iborat:
 obyekt, uning muhofaza belgilari va arxeologiya ashyolari;
 obyektning muhofaza tegralari, obyektning imoratlar qurish va xo‘jalik faoliyatini tartibga solish tegralari hamda qo‘riqlanadigan tabiiy landshaft tegralari;
 obyektga ta’sir etuvchi tabiiy va texnogen manbalar;
 obyekt muhofazasi qilish va foydalanishga doir hujjat, material hamda axborotlar;
 obyektni muhofaza va saqlanishiga salbiy ta’sir etishi, ularni nobud qilish, buzish, shikast yetkazishi hamda nooqilona foydalanilishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan faoliyat, harakat yoki harakatsizlik.
 8. Davlat nazoratining shakllari quyidagilardan iborat:
 yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari talablariga amal qilinishini, davlat dasturlari va sohaga oid boshqa dasturlar bajarilishini tekshirish;
 obyektning holatini ko‘rikdan o‘tkazish va ularni qayd etib qo‘yish;
 so‘rovnomalar yo‘llash, zarur bo‘lgan axborot, hujjat va materiallarni olish va tahlil qilish;
 obyektni muhofaza qilish va ulardan foydalanishga oid hujjat va materiallarni taftish qilish; 
 obyektni tarixiy-madaniy ekspertizadan o‘tkazish.
 9. Davlat nazorati nazorat qiluvchi organ tomonidan amalga oshiriladi.
 Nazorat qiluvchi organning davlat nazoratini amalga oshirish vakolatiga ega bo‘lgan mansabdor shaxslari lavozimlarining ro‘yxati nazorat qiluvchi organ rahbari tomonidan tasdiqlanadi.
 10. Davlat nazorati xo‘jalik yurituvchi subyektlar faoliyatini tekshirish shaklida o‘tkazilganda, davlat nazoratini amalga oshirish vakolatiga ega bo‘lgan mansabdor shaxslar xo‘jalik yurituvchi subyektlar faoliyatini tekshirish huquqini beruvchi attestatsiyadan o‘tgan bo‘lishi hamda tekshirishlarni o‘tkazishga ruxsat beruvchi maxsus guvohnomaga ega bo‘lishlari lozim.
 11. Xo‘jalik yurituvchi subyektlar faoliyatiga aralashmagan holda, davlat mulkida turgan obyektning muhofaza qilishini va saqlanishi holati ustidan davlat nazoratini amalga oshirish uchun nazorat qiluvchi organning mansabdor shaxslariga xo‘jalik yurituvchi subyektlar faoliyatini tekshirish huquqini beruvchi attestatsiyadan o‘tgan bo‘lishi hamda tekshirishlarni o‘tkazishga ruxsat beruvchi maxsus guvohnomaga ega bo‘lishi talab etilmaydi.
 12. Mahalliy davlat hokimiyati organlari tegishli hududda davlat nazoratini amalga oshirishda ishtirok etadi.
 13. Nazorat qiluvchi organning o‘z vakolati doirasida qabul qilgan qarorlari vazirliklar, davlat qo‘mitalari, idoralar, nodavlat notijorat tashkilotlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan bajarilishi shart. 
 Nazorat qiluvchi organning vakolatiga taalluqli masalalar yuzasidan umummajburiy davlat ko‘rsatmalari sifatidagi huquqiy normalarni belgilash, o‘zgartirish yoki bekor qilish O‘zbekiston Respublikasi Turizm va madaniy meros vazirligi tomonidan qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.
 14. Nazorat qiluvchi organ boshqa davlat organlari, nodavlat notijorat tashkilotlar, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari va ommaviy axborot vositalari bilan davlat nazorati masalalari bo‘yicha hamkorlik qiladi.
 15. Davlat nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxslar:
 yuridik va jismoniy shaxslardan obyektlarni muhofaza qilish va ulardan foydalanishga oid zarur ma’lumot, axborot, tushuntirish va hujjatlarni so‘rash hamda tekin olish;
 davlat nazoratini amalga oshirish davomida o‘lchov o‘tkazish, namunalar olish va ularning laboratoriya tahlilini qilish, kadastr hujjatlarini o‘rganish, sxema va chizmalarni chizish, foto, videotasvirga tushirish;
 obyekt mulkdori, foydalanuvchisi, obyektga zarar yetkazgan, qonun hujjatlarini buzgan va boshqa shaxslar bilan so‘rov o‘tkazish va ulardan yozma ravishda tushuntirish olish;
 yuridik va jismoniy shaxslarning (xo‘jalik yurituvchi subyektlarning) bino va inshootlariga obyektni muhofaza qilish va foydalanish sohasidagi faoliyati ustidan davlat nazoratini amalga oshirish uchun mazkur bino va inshootlarda bo‘lish qoidalariga rioya qilgan holda kirish va ko‘zdan kechirish;
 obyektni muhofaza qilish va saqlashning buzilish sabablari hamda obyektdan foydalanish sharoitlarini aniqlash;
 davlat nazorati amalga oshirilayotganda obyektning mulkdori, foydalanuvchisini, agar mulkdor, foydalanuvchi bo‘lmagan (yoki belgilanmagan) hollarda tegishli mahalliy davlat hokimiyati organi, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organi vakili ishtirok etishini talab qilish;
 moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari talablari buzilganligini bartaraf qilish haqida yuridik va jismoniy shaxslarga ko‘rib chiqilishi majburiy bo‘lgan taqdimnomalar kiritish;
 obyektning muhofaza qilinishi va saqlanishiga salbiy ta’sir etishi, ularni nobud qilish, buzish, shikast yetkazishi hamda nooqilona foydalanilishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan restavratsiya, ta’mirlash va tiklash, ilmiy va ilmiy-texnik tadqiqot ishlari, foydalanish, qurilish-montaj va boshqa harakatlarni o‘n kundan ortiq bo‘lmagan muddatga cheklash, to‘xtatib qo‘yish haqida qarorlar qabul qilish;
 obyektga yetkazilgan zararni qoplash haqida yuridik va jismoniy shaxslarga talab qo‘yish bo‘yicha sudga murojaat qilish;
 obyektga zararli ta’sir ko‘rsatayotgan korxona, tashkilot, inshoot va boshqa binolar faoliyati, foydalanish va boshqa harakatlarni o‘n kundan ortiq bo‘lgan muddatga cheklash, to‘xtatib qo‘yish va (yoki) qayta ixtisoslashtirish, shuningdek, obyektga yetkazilgan zararni qoplash haqidagi arizalar bilan sudlarga murojaat qilish;
 tegishli ruxsatnomaga ega bo‘lmagan holda obyektda olib borilayotgan restavratsiya, ta’mirlash va tiklash, ilmiy va ilmiy-texnik tadqiqotlar hamda qurilish-montaj va obodonlashtirish ishlarini zudlik bilan to‘xtatish bo‘yicha qaror qabul qilish;
 yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarining talablarini buzgan holda obyektda olib borilayotgan restavratsiya, ta’mirlash va tiklash, ilmiy va ilmiy-texnik tadqiqotlar hamda qurilish-montaj va obodonlashtirish ishlari amalga oshirilayotganda ushbu faoliyatni amalga oshirish uchun berilgan ruxsatnomaning (va ochiq varaqning) amal qilishini to‘xtatib qo‘yish va bekor qilish haqida vakolatli organlarga takliflar kiritish;
 davlat nazorati natijalari bo‘yicha ma’lumotnoma, dalolatnoma, xulosa, hisobotlar tuzish va tasdiqlash;
 obyektni restavratsiya qilish, ta’mirlash va tiklash, ilmiy va ilmiy-texnik tadqiqot ishlarining yakunlari, hisobotlarni qabul qilish va foydalanishga topshirishda qatnashish;
 moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari talablarini buzgan shaxslarni javobgarlikka tortish to‘g‘risidagi materiallarni tegishli huquqni muhofaza qiluvchi organga yuborish huquqiga ega.
 16. Davlat nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxslar:
 obyektning mulkdori, foydalanuvchisiga, agar mulkdor, foydalanuvchi bo‘lmagan (yoki belgilanmagan) hollarda tegishli mahalliy davlat hokimiyati organi, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organi vakiliga davlat nazoratini o‘tkazish to‘g‘risidagi nazorat qiluvchi organ rahbarining buyrug‘i nusxasi, xizmat guvohnomasini, agar davlat nazorati tadbirkorlik subyektlari faoliyatini tekshirishga taalluqli bo‘lsa, ularni tekshirishlarni o‘tkazishga ruxsat beruvchi maxsus guvohnomani ko‘rsatishga;
 obyektning mulkdori va foydalanuvchisining faoliyatiga to‘sqinlik qilmaslikka;
 xo‘jalik yurituvchi subyektlarning faoliyati tekshirilayotganda tekshirishlarni ro‘yxatga olish kitobini belgilangan tartibda to‘ldirishga;
 davlat siri, tijorat yoki boshqa sirlar saqlanishini ta’minlashga;
 davlat nazorati natijasini dalolatnoma (ma’lumotnoma) bilan rasmiylashtirishga, uning bir nusxasi davlat nazorati tamom bo‘lgan kunda davlat nazoratidan o‘tgan obyektning mulkdori, foydalanuvchisiga, agar mulkdor, foydalanuvchi bo‘lmagan (yoki belgilanmagan) hollarda tegishli mahalliy davlat hokimiyati organi, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organi vakiliga, davlat nazoratiga bevosita taalluqli yuridik shaxsning vakili yoki tadbirkorlik subyektiga (yakka tartibdagi tadbirkorga) ushbu Nizomning 38-bandiga muvofiq taqdim etishga;
 huquqbuzarlik holatlari aniqlanganda unga ta’sir ko‘rsatishning qonun hujjatlarida nazarda tutilgan choralarini ko‘rishga majbur.
 17. Nazorat qiluvchi organning mansabdor shaxsi davlat nazoratini amalga oshirishda manfaatlar to‘qnashuviga yo‘l qo‘yishi mumkin emas.
 Manfaatlar to‘qnashuvi mavjud bo‘lgan vaziyatlarda davlat nazoratini amalga oshirishi rejalashtirilayotgan mansabdor shaxs tegishli nazorat qiluvchi organning rahbariga oldindan yozma ravishda xabar berishga va o‘zini rad etishga majbur. Ushbu talabning bajarilmasligi davlat nazorati natijalarining haqiqiy bo‘lmasligiga olib keladi.
 18. Davlat nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxslarga xo‘jalik yurituvchi subyektga xo‘jalik va tashkiliy-boshqaruv xususiyatiga ega bo‘lgan topshiriq berish, xo‘jalik yurituvchi subyektlarning faoliyatiga to‘sqinlik qilish va aralashish taqiqlanadi, tadbirkorlik subyektining faoliyati obyektning muhofazasi va saqlanishiga salbiy ta’sir etishi, ularni nobud qilish, buzish, shikast yetkazishga olib keladigan harakatlar bundan mustasno.
 19. Davlat nazorati amalga oshirilishiga yoki uni amalga oshiruvchi mansabdor shaxslarga har qanday shaklda ta’sir o‘tkazish, ularning faoliyatiga to‘sqinlik qilish taqiqlanadi.
 20. Davlat nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxslarning xizmat vazifalari bajarilishiga to‘sqinlik qilgan va ularning qonuniy talablarini bajarmagan aybdor shaxslar qonunda belgilangan tartibda javobgar bo‘ladi.
 21. Davlat nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxslar o‘z faoliyatining qonuniyligi, xolisligi, u qonun hujjatlariga muvofiq to‘g‘ri tashkil qilinishi va amalga oshirilishi uchun javob beradi.
 22. Nazorat qiluvchi organga bevosita taalluqli faoliyat, uning vazifa, funksiya va majburiyatiga kiradigan masalalar yuzasidan davlat nazorati nazorat qiluvchi organ rahbari buyrug‘i bilan tuzilgan komissiya tomonidan o‘tkaziladi.
 23. Nazorat qiluvchi organ belgilangan tartibda:
 yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya etilishini;
 obyektni muhofaza qilish, asrash, targ‘ib qilish, foydalanish, ilmiy va ilmiy-texnik tadqiq etish, konservatsiyalash, ta’mirlash hamda foydalanishga moslashtirish bo‘yicha davlat dasturlari va sohaga oid boshqa dasturlar bajarilishini; 
 tarixiy-madaniy qimmatga ega bo‘lgan yangi obyektlarni davlat hisobiga olinishi, obyektning aniqlanishi, hisobga olinishi, muhofaza qilinishi, targ‘ib qilinishi va ulardan foydalanilishini;
 obyektning tarixiy-madaniy ekspertizasini tashkil etilishi va amalga oshirilishini;
 Moddiy madaniy meros obyektlarining davlat kadastri va Arxeologiya ashyolari davlat katalogi belgilangan tartibda yuritilishini;
 obyektning o‘rnatilgan tartibda Umumjahon merosi ro‘yxatiga kiritilishiga tavsiya etilishini;
 tarixiy-madaniy qimmatiga ko‘ra, Umumjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan hududlardan (obyektlardan) va ularning qo‘riqlanadigan tegralaridan xalqaro umume’tirof etilgan normalar, YUNESKO Umumjahon merosi qo‘mitasi va Umumjahon merosi markazi tavsiyalariga hamda qonun hujjatlariga muvofiq muhofaza qilinishi va foydalanilishini;
 tarixiy-madaniy qimmatiga ko‘ra, Umumjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan hududlarda (obyektlarda) olib boriladigan yirik restavratsiya, ta’mirlash-tiklash, qurilish-montaj, obodonlashtirish va xo‘jalik faoliyati bilan bog‘liq ishlarini YUNESKOning Umumjahon merosi markazi bilan o‘rnatilgan tartibda kelishilishini;
 tarixiy-madaniy qiymatiga ko‘ra, Umumjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan hududlarda (obyektlarda), obyekt va ularning qo‘riqlanadigan tegralaridan foydalanish, xo‘jalik va boshqa faoliyatlar tashkil etilishini;
 tarixiy-madaniy qiymatiga ko‘ra, Umumjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan hududlar (obyektlar) bo‘yicha boshqaruv rejalarining tasdiqlanishi va ularning bajarilishini;
 alohida tartibga solinishi lozim bo‘lgan va obyektni muhofaza qilish bilan bog‘liq shaharsozlik faoliyati obyektlarining chegaralari belgilanishi va ularga rioya qilinishini;
 obyektning qo‘riqlanadigan tegralarida shaharsozlik faoliyati, loyiha hujjatlari, mo‘ljallanayotgan yer qazish, yer tuzish, qurilish, melioratsiya, xo‘jalik ishlari va boshqa ishlarning hamda ularni asoslovchi hujjatlarning obyektni asrash talablariga muvofiqligini;
 xo‘jalik jihatidan o‘zlashtirilishi lozim bo‘lgan yer uchastkalarini (agar ularda obyekt joylashgan bo‘lsa yoki yer uchastkalari xo‘jalik jihatidan o‘zlashtirilayotganda yangi obyekt aniqlansa);
 obyektning qo‘riqlanadigan tegralari loyihalarining ishlab chiqilishi, belgilab qo‘yilishi hamda ularga rioya qilinishini;
 obyektni asrash bo‘yicha ishlar, shuningdek, obyektda ilmiy va ilmiy-texnik tadqiqotlar tegishli ruxsatnomalarga muvofiq amalga oshirilishini;
 obyektda muhofaza belgilarining o‘rnatilishi va saqlanishini;
 obyekt holatining monitoringi amalga oshirilishini;
 obyektga doir mulk huquqi va boshqa huquqlarning davlat ro‘yxatidan o‘tkazilishini, o‘zgartirilishi va bekor qilinishini;
 obyektning miqdor va sifat tavsiflari hisobga olinishini;
 obyektning sifat va qiymat jihatidan baholanishini;
 obyekt kadastr axborotining tizimga kiritish, saqlash va yangilab borilishini;
 obyektning holati haqida hisobotlar tuzilishini;
 obyektning pasportini berilishi va ularning yuritilishini;
 obyektning toifasi belgilanishini va o‘zgartirilishini;
 obyekt Moddiy madaniy meros obyektlarining davlat kadastridan chiqarilganligi masalasini;
 obyektni asrash chora-tadbirlari, konservatsiyalash, tuzatish, ta’mirlash, foydalanishga moslashtirishni, shuningdek, ular bilan bog‘liq ilmiy va ilmiy-texnik tadqiqotlar, loyihalash hamda ishlab chiqarish ishlarining bajarilishini;
 yo‘qotilgan obyektni ta’mirlash usullari orqali o‘rnatilgan tartibda asli holiga keltirilishini;
 obyekt joylashgan yer uchastkalarining egalari (mulkdorlari) zimmasiga mazkur obyektni saqlab turish vazifasi, shuningdek, qonun hujjatlariga muvofiq yuklangan boshqa majburiyatlarni bajarilishini;
 obyekt ijara shartnomasi asosida ijaraga berilishini, unda obyektni saqlash talablari bajarilishini;
 obyektning tashqi va ichki ko‘rinishini obyektning pasportiga kiritilgan muhofaza mazmuni ma’lumotlariga muvofiq holda saqlanishini;
 obyektdan foydalanish shartlarini jismoniy va yuridik shaxslar, shuningdek, davlatning huquqlari va qonuniy manfaatlariga rioya etilishi uchun qay darajada zarur bo‘lsa, shu darajada cheklanishini;
 xususiy mulkda turgan obyektdan foydalanish huquqini qonunda nazarda tutilgan hollarda sud qarori bilan cheklash bo‘yicha takliflarni;
 obyektdan foydalanishdagi cheklashni joriy etish zaruratini yuzaga keltirgan holatlar yoki shart-sharoitlar bartaraf etilganini hamda mazkur obyektdan foydalanish huquqi to‘la hajmda tiklanishini;
 xususiy mulkda turgan obyektdan qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda mulkdordan olib qo‘yilishini;
 davlat mulkida turgan obyekt qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tuzilgan shartnomaga muvofiq tekin foydalanilishini;
 obyektdan foydalanish huquqi qonun hujjatlariga muvofiq bekor qilinishini;
 tarixiy-madaniy qo‘riqxona, muzey-qo‘riqxona, tarixiy manzilgohlar tashkil etilishi, saqlanishi hamda ulardan foydalanilishini;
 tarixiy manzilgohlarda qonun hujjatlariga muvofiq shaharsozlik faoliyatini tartibga solishning alohida belgilab qo‘yilgan tartiblariga rioya qilinishini;
 obyektni foydalanishga berishdan, xizmatlar ko‘rsatishdan, yuridik va jismoniy shaxslarning homiylik xayriyalaridan tushgan mablag‘larning qonun hujjatlariga muvofiq obyektni muhofaza qilish, asrash va targ‘ib qilishga hamda obyektni muhofaza qilish va ulardan foydalanishda band bo‘lgan xodimlarni moddiy rag‘batlantirish uchun sarflanishini; 
 moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari talablarining buzilishi natijasida ko‘rilgan zararni qoplash holatini;
 arxeologiya ashyolarining Arxeologiya ashyolari davlat katalogida ro‘yxatdan o‘tkazilishini;
 arxeologiya ashyolarini davlatga topshirish hamda ularning fan, madaniyat va ta’lim muassasalariga biriktirib qo‘yilishini; 
 fan, ta’lim va madaniyat muassasalariga biriktirib qo‘yilgan arxeologiya ashyolaridan foydalanishda belgilangan tartibga rioya qilinishini;
 xalqaro arxeologiya tadqiqotlarini tashkil etishda belgilangan tartibga rioya qilinishini;
 arxeologiya ashyolarining hisobga olinishi va saqlanishini;
 ruxsatnoma berish tartibi va shartlariga rioya qilinishini;
 arxeologiya qidiruvlari, arxeologiya qazishmalari va arxeologiya nazoratini amalga oshirishda belgilangan tartibga rioya qilinishini;
 arxeologiya obyektlarida maxsus asbob-uskunalardan foydalanish tartibi va shartlariga rioya qilinishini;
 ilmiy hisobotni tuzish, ekspertizadan o‘tkazish va undan foydalanishni;
 ochiq varaq berish tartibi va shartlariga rioya qilinishini;
 ochiq varaq va ruxsatnoma olgan arxeologning majburiyatlari bajarilishini;
 fan, ta’lim va madaniyat muassasalariga biriktirib qo‘yilgan arxeologiya ashyolari arxeologiya tadqiqotining belgilangan tartibda amalga oshirilishini;
 arxeologiya qidiruvlari, arxeologiya qazishmalari va arxeologiya nazorati amalga oshirilayotganda arxeologda ochiq varaq va ruxsatnoma mavjudligini tekshiradi.
 24. Obyekt va uning qo‘riqlanadigan tegralaridan foydalanish va muhofaza qilish ustidan davlat nazorati qonun hujjatlarida belgilangan cheklashlar va taqiqlar rejimini hisobga olgan holda amalga oshiriladi. 
 25. Davlat nazorati o‘n besh kundan ko‘p bo‘lmagan muddat davomida amalga oshiriladi.
 26. Davlat nazoratini obyektning mulkdori, foydalanuvchisi, agar mulkdor, foydalanuvchi bo‘lmagan (yoki belgilanmagan) hollarda, tegishli mahalliy davlat hokimiyati organi, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organi vakili, davlat nazoratiga bevosita taalluqli yuridik shaxsning vakili yoki tadbirkorlik subyekti (yakka tartibdagi tadbirkor) ishtirokida amalga oshirishga ruxsat beriladi, davlat nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxsning talabiga qaramay ushbu shaxslar (vakillar) ishtirok etmasa, davlat nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxs ikki nafar xolis ishtirokida dalolatnoma tuzadi hamda davlat nazoratini amalga oshirishga kirishadi.
 27. Obyekt hududiga o‘rnatilgan ishlab chiqarish uchastkalarini (sexlarini) korxona ma’muriyatini xabardor qilmasdan yoki uning vakilisiz aylanib chiqish (ko‘zdan kechirish) taqiqlanadi.
 28. Obyektga o‘rnatilgan ishlab chiqarish uchastkalarini (sexlarini) aylanib chiqishdan (ko‘zdan kechirishdan) oldin nazorat qiluvchi organning mansabdor shaxsiga mazkur obyektdagi texnika xavfsizligi qoidalari bo‘yicha yo‘riqnoma obyektning balans saqlovchisi tomonidan berilishi shart.
 29. Nazorat qiluvchi organning mansabdor shaxslariga tekshirishni amalga oshirish uchun shart-sharoitlar (xona, telefon va boshqa aloqa vositalari, zarur hollarda, maxsus kiyim, shuningdek, maxsus himoya vositalari) obyektning balans saqlovchisi tomonidan yaratib berilishi lozim.
 Nazorat funksiyalarini tez, samarali va xavfsiz amalga oshirishga to‘sqinlik qiluvchi, qiyin o‘tiladigan hududlar uchastkalari bilan kesishganda masofa katta bo‘lgan hollarda nazorat qiluvchi organ tomonidan transport vositasi beriladi.
 30. Quyidagi hollarda qisqa muddatli — reyd tartibidagi davlat nazorati sutkaning istalgan vaqtida bir kundan ko‘p bo‘lmagan muddat davomida:
 obyektni noqonuniy egallash, foydalanish, nobud qilish, buzish, shikast yetkazishi holatlar haqida ishonchli axborotlar bo‘lganda;
 obyekt va uning qo‘riqlanadigan tegralarida o‘rnatilgan tartibda ruxsatnoma olmasdan, kelishilmasdan foydalanish, xo‘jalik va boshqa faoliyatlar tashkil etilayotganda;
 yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari talablarining buzilish holatlarini aniqlash va to‘xtatish yuzasidan tezkor nazorat tadbirlarini amalga oshirish zarurati bo‘lganda amalga oshirilishi mumkin.
 31. Nazorat qiluvchi organ qisqa muddatli — reyd tartibidagi davlat nazoratini mustaqil yoki muvofiqlashtirilgan tadbirlar rejasi asosida boshqa davlat organlari bilan birgalikda amalga oshirishi mumkin.
 32. Davlat nazorati natijalari:
 tarixiy-madaniy ekspertiza natijalari bo‘yicha xulosa tuzish;
 moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari talablariga yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan rioya qilinishining davlat nazorati natijalari bo‘yicha ma’lumotnoma yoki dalolatnoma tuzish yo‘li bilan rasmiylashtiriladi.
 Davlat nazoratining natijalari qonun hujjatlariga muvofiq boshqa usullar bilan ham rasmiylashtirilishi mumkin.
 33. Obyektning Moddiy madaniy meros obyektlarining davlat kadastriga kiritilishi va chiqarilishi, obyekt toifasini aniqlash va toifasi o‘zgartirilishini asoslash to‘g‘risidagi tarixiy-madaniy ekspertiza xulosalari O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2002-yil 29-iyuldagi 269-son qarori bilan tasdiqlangan Moddiy madaniy meros obyektlarining tarixiy-madaniy ekspertizasi to‘g‘risidagi nizomga muvofiq ko‘rib chiqiladi.
 Obyektni nobud qilish, buzish, shikast yetkazishga taalluqli tarixiy-madaniy ekspertiza xulosalari davlat nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxs tomonidan tasdiqlanadi.
 34. Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarining buzilish holati mavjud bo‘lmaganda ma’lumotnoma, moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risida qonun hujjatlari buzilganligi aniqlanganda dalolatnoma tuziladi.
 Ma’lumotnomada davlat nazoratini amalga oshirish holati qayd qilinadi, ular bo‘yicha davlat nazorati amalga oshirilgan savollar ro‘yxati keltiriladi va biror-bir qonun buzilishlarning mavjud emasligi ko‘rsatiladi.
 Dalolatnomani rasmiylashtirishda mansabdor shaxs savolnomada nazarda tutilgan har bir savol bo‘yicha talablari buzilgan qonun hujjatining nomi va normalariga havola qilib, holatini bayon qiladi.
 35. Ma’lumotnoma yoki dalolatnomada quyidagilar ko‘rsatilishi shart:
 ma’lumotnoma yoki dalolatnoma tuzilgan sana va joy nomi;
 obyekt nomi va joylashgan joyi (pochta manzili);
 obyekt Moddiy madaniy meros obyektlari davlat kadastriga kiritilgani haqidagi O‘zbekiston Respublikasi turizm va madaniy meros vazirining buyrug‘i sanasi va raqami (yoki obyektning tarixiy-madaniy qimmati aniqlanganiga oid boshqa asos), obyektning umumiy tavsifi; 
 obyekt davlat muhofazasiga olingani haqida aholi xabardor etilgani to‘g‘risida ma’lumot (rasmiy veb-saytlar, ommaviy axborot vositasidagi e’lonlar yoki muhofaza belgisi o‘rnatilgani va boshqalar bo‘lishi mumkin);
 davlat nazoratini amalga oshirish to‘g‘risidagi nazorat qiluvchi organ rahbari buyrug‘ining sanasi va raqami;
 davlat nazoratini amalga oshirishda ishtirok etgan shaxslarning familiyasi, ismi, otasining ismi hamda lavozimlari;
 obyektning mulkdori, foydalanuvchisini, agar mulkdor, foydalanuvchi bo‘lmagan (yoki belgilanmagan) hollarda tegishli mahalliy davlat hokimiyati organi, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organi vakilining familiyasi, ismi, otasining ismi, pasporti seriyasi va raqami, doimiy yashash joyi manzili;
 mulkdor, foydalanuvchi yuridik shaxs bo‘lsa, uning tashkiliy-huquqiy shakli ko‘rsatilgan to‘liq nomi, joylashgan joyi (pochta manzili), telefon va faks raqamlari hamda rahbarining familiyasi, ismi, otasining ismi, pasporti seriyasi va raqami, doimiy yashash joyi manzili;
 qonun hujjatlari buzilishining sabablari (dalolatnoma tuzilganda);
 talablari buzilgan qonun hujjatining nomi va normalari (dalolatnoma tuzilganda);
 qonun hujjatlarining buzilishiga aybdor bo‘lgan shaxslar haqidagi ma’lumotlar (dalolatnoma tuzilganda);
 ushbu Nizomga ilovaga muvofiq Moddiy madaniy meros obyektiga yetkazilgan moddiy zarar miqdorini hisoblash metodikasi asosida hisoblangan obyektga yetkazilgan moddiy zarar miqdori (dalolatnoma tuzilganda);
 zarar yetkazilishi yoki qonun hujjatlarining buzilishini bartaraf etish va bunday holatlarning takroran yuz berishining oldini olish bo‘yicha tavsiyalar (dalolatnoma tuzilganda);
 davlat nazorati davomida aniqlangan boshqa muhim ma’lumotlar.
 36. Davlat nazorati natijalari bo‘yicha tuzilgan ma’lumotnoma yoki dalolatnoma davlat nazoratini amalga oshirishda ishtirok etgan barcha shaxslar tomonidan imzolanadi.
 Ma’lumotnoma yoki dalolatnomani imzolashdan bosh tortgan shaxslar o‘z fikrini yozma ravishda taqdim qilishi lozim. Bunda uning yozma ravishda taqdim qilgan fikri dalolatnomaga ilova qilinadi. Yozma ravishda o‘z fikrini bildirishdan ham bosh tortsa, bu haqda dalolatnoma tuziladi va asosiy dalolatnomaga tegishli qayd kiritiladi. 
 37. Ma’lumotnoma yoki dalolatnoma uch asl nusxada rasmiylashtiriladi hamda davlat nazorati tamom bo‘lgan kunda quyidagilarga:
 birinchi asl nusxasi — nazorat qiluvchi organda ushbu Nizomning 39-bandida keltirilgan hujjatlar ilova qilingan holda yig‘majildda saqlanadi; 
 ikkinchi asl nusxasi — tegishli huquqni muhofaza qiluvchi organga ushbu Nizomning 39-bandida keltirilgan hujjatlar ilova qilingan holda yig‘majildda tegishli yo‘naltiruvchi xat bilan yuboriladi (dalolatnoma tuzilganda);
 uchinchi asl nusxa — mulkdor, foydalanuvchiga, agar mulkdor, foydalanuvchi bo‘lmagan (yoki belgilanmagan) hollarda tegishli mahalliy davlat hokimiyati organiga, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organiga yuboriladi.
 38. Ma’lumotnoma yoki dalolatnoma nusxalari unga tegishli hujjatlar ilova qilingan holda davlat nazorati tamom bo‘lgan kunda tilxat olinib quyidagilarga:
 mulkdor, foydalanuvchi bo‘lgan hollarda, tegishli mahalliy davlat hokimiyati organi, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organiga;
 nazorat qiluvchi organning yuqori tashkilotiga topshiriladi (beriladi) yoki buyurtma pochta orqali yuboriladi.
 39. Davlat nazoratini amalga oshirish bo‘yicha rasmiylashtirilgan hujjatlar alohida yig‘majildda ketma-ketlikda aks ettiriladi. Mazkur hujjatlar alohida yig‘majildda quyidagi tartibda joylashtiriladi:
 davlat nazoratini amalga oshirish to‘g‘risidagi buyruq nusxasi (asliga to‘g‘ri ekani tasdiqlangan holda);
 obyekt Moddiy madaniy meros obyektlari davlat kadastriga kiritilgani haqidagi O‘zbekiston Respublikasi turizm va madaniy meros vazirining buyrug‘i sanasi va raqami (yoki obyektning tarixiy-madaniy qimmati aniqlanganiga oid boshqa asos), obyektning umumiy tavsifi qayd etilgan holda, shuningdek, obyekt davlat muhofazasiga olingani haqida aholi xabardor etilgani haqida nazorat qiluvchi organning rahbari tomonidan imzolangan va davlat gerbi tasviri tushirilgan muhri bilan tasdiqlangan ma’lumotnoma;
 zarur hollarda, obyektning suratlari va videotasvirlari;
 obyektning foydalanuvchisi, mulkdori, jamoatchi inspektori, obyektga zarar yetkazgan, qonun hujjatlarini buzgan va boshqa shaxslar bilan o‘tkazilgan so‘rov va ulardan olingan yozma tushuntirishlar (tushuntirishdan bosh tortgan hollarda bu haqda tuzilgan dalolatnoma);
 jalb qilingan ekspert va mutaxassislarning yozma xulosalari (agar mavjud bo‘lsa);
 obyektga yetkazilgan moddiy zarar miqdori (agar mavjud bo‘lsa);
 davlat nazoratini amalga oshirish va uning natijalarini ifodalashda zarur bo‘lgan boshqa hujjatlar (yoki nusxalari) hamda materiallar;
 davlat nazoratini amalga oshirish dalolatnoma yoki ma’lumotnomasi.
 40. Nazorat qiluvchi organ tomonidan har bir davlat nazorati natijalari bo‘yicha materiallar maxsus jurnalda hisobga olinishi hamda har yili tahlil qilib borilishi shart.
 Davlat nazoratini hisobga olish jurnali raqamlangan, ip o‘tkazib tikilgan va nazorat qiluvchi organ rahbari tomonidan imzolanib, muhrlangan bo‘lishi lozim.
 Mazkur jurnal nazorat qiluvchi organ rahbari tomonidan tayinlangan mas’ul shaxs tomonidan yuritiladi.
 41. Jarimalar, davlat mulki hisoblangan obyektga yetkazilgan moddiy zarar va kompensatsiya to‘lovlari aybdor shaxslardan qonun hujjatlariga muvofiq undiriladi hamda ushbu mablag‘larning 100 foizi nazorat qiluvchi organning Madaniy meros jamg‘armasiga yo‘naltiriladi.
 42. Davlat nazorati natijalarini amalga oshirish shakllari quyidagilar hisoblanadi:
 yuridik yoki jismoniy shaxsga moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari talablari buzilishini bartaraf qilish to‘g‘risida taqdimnoma kiritish;
 davlat mulkida turgan moddiy madaniy meros obyektining shartnoma asosidagi foydalanuvchisi bilan shartnomani to‘xtatib turish va bekor qilish;
 xususiy mulkda turgan obyektdan foydalanish huquqini cheklash, mulkdordan olib qo‘yilishi to‘g‘risidagi ariza bilan sudga murojaat qilish;
 faoliyat moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarining talablarini buzgan holda amalga oshirilayotganda, ushbu faoliyatni amalga oshirish uchun berilgan ruxsatnomaning (va ochiq varaqning) amal qilishini to‘xtatib qo‘yish va bekor qilish haqida vakolatli organlarga takliflar kiritish;
 korxonalar, tashkilotlar, inshootlar va boshqa obyektlar faoliyatini o‘n ish kunidan ortiq bo‘lmagan muddatga cheklash, to‘xtatib turish to‘g‘risida qaror qabul qilish;
 obyektga yetkazilgan moddiy zararni qoplash, shuningdek, kompensatsiya to‘lovlarini amalga oshirish to‘g‘risida sudga ariza bilan murojaat qilish;
 unga ta’sir ko‘rsatishning qonun hujjatlarida nazarda tutilgan choralarini ko‘rish;
 huquqbuzarlik holatlari, obyektlarni nobud qilish, buzish yoki ularga shikast yetkazganligi aniqlanganda tegishli materiallarni (dalolatnomalarni) tegishli huquqni muhofaza qiluvchi organga yuborish.
 43. Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari talablari buzilishini bartaraf qilish to‘g‘risidagi taqdimnoma davlat nazorati tamom bo‘lgan kundan keyin besh kalendar kun ichida beriladi.
 Taqdimnomada dalolatnomada keltirib o‘tilgan qonun hujjatlari buzilishini va uning faoliyatidagi kamchiliklarni bartaraf qilishga yo‘naltirilgan, ijro qilishning aniq muddatlari ko‘rsatilgan talablar bayon qilinadi.
 44. Taqdimnoma ikkita asl nusxada imzolanadi va rasmiylashtiriladi, uning:
 bir nusxasi — obyekt mulkdoriga yoki foydalanuvchiga, ularning yuqori turuvchi organiga, agar mulkdor, foydalanuvchi bo‘lmagan (yoki belgilanmagan) hollarda tegishli mahalliy davlat hokimiyati organi, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organiga, davlat nazoratiga bevosita taalluqli yuridik shaxsning vakili yoki tadbirkorlik subyektiga (yakka tartibdagi tadbirkorga) yuboriladi;
 ikkinchi nusxasi — taqdimnomani bergan organda saqlanadi.
 45. Korxonalar, tashkilotlar, inshootlar va boshqa obyektlar faoliyatini o‘n ish kunidan ortiq bo‘lmagan muddatga cheklash, to‘xtatib turish nazorat qiluvchi organi rahbarining buyrug‘i shaklida rasmiylashtiriladi.
 46. Nazorat qiluvchi organlar mansabdor shaxslarining harakatlari va qarorlari ustidan bevosita sudga yoki bo‘ysunish tartibida yuqori turuvchi organga yoxud mansabdor shaxsga shikoyat qilinishi mumkin. 
 Bo‘ysunish tartibida yuqori turuvchi organga yoki mansabdor shaxsga shikoyat berish, shunday shikoyatni sudga berish huquqini istisno etmaydi.
 47. Sudga shikoyat berilganida, shikoyat qilinayotgan harakatni yoki qarorni ijro etish sudning qarori qonuniy kuchga kirguniga qadar to‘xtatib turiladi, favqulodda vaziyatlar, epidemiyalar, aholining hayoti va sog‘lig‘i, obyektning nobud bo‘lishi, buzilishi va shikastlanishi uchun haqiqiy xavf yuzaga kelishining oldini olish bilan bog‘liq bo‘lgan harakatlar yoki qarorlar bundan mustasno.
 48. Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor bo‘lgan shaxslar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar bo‘ladilar.
 1. Moddiy madaniy meros ko‘chmas mulk obyektiga (keyingi o‘rinlarda obyekt deb ataladi) yetkazilgan moddiy zarar miqdori quyidagi formula yordamida aniqlanadi:
 Bunda: M — yetkazilgan zarar miqdori (o‘lchov birligi — so‘m), V — yetkazilgan zarar balli (o‘lchov birligi — ball), U — obyekt koeffitsiyenti (o‘lchov birligi — m-3 ball -1), V — yetkazilgan zarar hajmi (o‘lchov birligi — m3), E — O‘zbekiston Respublikasi hududidagi bazaviy hisoblash miqdori (o‘lchov birligi — so‘m), A — obyektning alohida muhim badiiy bezaklari, naqshlar, koshinlar, tasvirlar va boshqa muhim jihatlariga yetkazilgan zarar miqdori (o‘lchov birligi — so‘m). 
 2. Obyektga yetkazilgan zarar balli quyidagi mezonlarning tegishli ballari yig‘indisi bo‘yicha aniqlanadi:
 3. Obyektning umumbashariy ahamiyati (U) obyektning YUNESKOning Umumjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan hududda yoki uning qo‘riqlanadigan hududida joylashgani yoxud obyekt umumbashariy bemisl qimmatga ega ekanligiga bog‘liq ravishda quyidagining biri belgilanadi:
 respublika ahamiyatiga ega bo‘lgan obyekt YUNESKOning Umumjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan hududda yoki uning qo‘riqlanadigan hududida joylashgan bo‘lsa — U=1 m-3 ball -1;
 mahalliy ahamiyatga ega bo‘lgan obyekt YUNESKOning Umumjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan hududda yoki uning qo‘riqlanadigan hududida joylashgan bo‘lsa — U=0,5 m-3 ball -1.
 4. Obyektga yetkazilgan zarar hajmi davlat nazoratini amalga oshirayotgan shaxs (yoki tayinlangan mutaxassis yoxud ekspert) tomonidan o‘lchov asboblarini qo‘llash yordamida aniqlanadi. Etkazilgan zarar hajmi obyektning uch o‘lchamlik fazoviy shakli (masalan, xonaning ichki bo‘sh qismlari bilan birga) bo‘yicha hisoblanadi.
 5. O‘zbekiston Respublikasidagi bazaviy hisoblash miqdori qonun hujjatlarida belgilangan miqdor bo‘yicha hisoblanadi va bunda obyektga zarar yetkazilgani aniqlangan (davlat nazorati o‘tkazilgan) vaqtdagi bazaviy hisoblash miqdori olinadi.
 6. Obyektning alohida muhim badiiy bezaklari, naqshlari, koshinlari, tasvirlari va boshqa muhim jihatlariga (shu jumladan, monumental san’at yodgorliklariga) yetkazilgan zarar miqdori mutaxassis (ekspert) tomonidan hisoblanadi. Bunda mashhur xorijiy (xalqaro) madaniy boyliklar auksionlarida sotilgan (sotuvga qo‘yilgan) madaniy boyliklar analogiyasidan foydalanish mumkin. Shuningdek, bunday analogiya aniqlanmagan holda ushbu zarar miqdori mutaxassis (ekspert) yoki maxsus tuzilgan komissiya tomonidan belgilanadi. 
 1. Ushbu Nizom “Madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasining Qonuniga muvofiq tarixiy-madaniy qimmatiga ko‘ra, YUNESKOning Umumjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan hududlar (obyektlar), moddiy madaniy meros ko‘chmas mulk obyektlarining muhofaza tegralari, imoratlar qurish va xo‘jalik faoliyatini tartibga solish tegralari hamda qo‘riqlanadigan tabiiy landshaft tegralari loyihalarini ishlab chiqish tartibi, ushbu tegralarda yerdan foydalanish, shaharsozlik normalari va qoidalariga bo‘lgan talablarni belgilaydi.
 2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:
 obyekt — Moddiy madaniy meros obyektlari davlat kadastriga kiritilgan yoki tarixiy-madaniy qimmatga ega ekanligi aniqlangan bino, inshootlar, yer uchastkalari va boshqa ko‘chmas mulk obyektlari;
 maxsus vakolatli organ — O‘zbekiston Respublikasi Turizm va madaniy meros vazirligi huzuridagi Madaniy meros agentligi;
 qo‘riqlanadigan tegralar — muhofaza tegralari, imoratlar qurish va xo‘jalik faoliyatini tartibga solish tegralari hamda qo‘riqlanadigan tabiiy landshaft tegralarini o‘zi ichiga oladi; 
 qo‘riqlanadigan tegralarning chegaralari — olib boriladigan shaharsozlik, xo‘jalik va boshqa faoliyat obyektning tarixiy muhitini saqlab qolish uchun bevosita yoki bilvosita salbiy ta’sir ko‘rsatmaydigan obyektdan tashqaridagi hududni belgilaydigan chiziqlar;
 muhofaza tegrasi — obyektlarni asrashni ta’minlash maqsadida hududning tarixiy, shaharsozlik yoki tabiiy atrof-muhitni asrash va tiklashga qaratilgan maxsus tadbirlarni qo‘llashdan tashqari xo‘jalik faoliyatini cheklaydigan va qurilishni taqiqlovchi, yerdan foydalanish uchun maxsus tartib o‘rnatilgan hudud;
 imoratlar qurish va xo‘jalik faoliyatini tartibga solish tegrasi — qurilish va xo‘jalik faoliyatini cheklaydigan, mavjud bino va inshootlarni rekonstruksiya qilish talablari belgilangan hudud;
 qo‘riqlanadigan tabiiy landshaft tegrasi — obyektlar hamda uning tegralari bilan bog‘liq bo‘lgan yerdan foydalanish, xo‘jalik faoliyatini taqiqlash yoki cheklash, tabiiy landshaftni muhofaza qilish (tiklash) uchun bino va inshootlarni qurish va rekonstruksiya qilish, daryo vodiylari va qirg‘oqlari, suv omborlari, o‘rmonlar, ochiq joylardan foydalanish tartibi o‘rnatilgan hudud;
 tarixiy-madaniy tadqiqotlar — qo‘riqlanadigan tegralarning loyihalarini ishlab chiqish uchun amalga oshiriladigan tarixiy-me’moriy, tarixiy-shaharsozlik, arxiv, arxeologik va boshqa izlanishlar majmuasi.
 3. Obyektning o‘zgartirilishi mumkin bo‘lmagan o‘ziga xos xususiyatlarini va uning tarixiy muhitini saqlab qolish maqsadida unga tutash hududda qo‘riqlanadigan tegralar o‘rnatiladi.
 4. Qo‘riqlanadigan tegralar loyihada belgilanadi. Qo‘riqlanadigan tegralarning loyihasi matn va xaritalar (chizmalar) shaklida tuziladi. 
 5. Qo‘riqlanadigan tegralarning loyihasida, ushbu tegralarda joylashgan obyektlarning qo‘riqlanadigan tegralar chegaralari hamda yerdan foydalanish, shaharsozlik normalari va qoidalari qayd etiladi.
 6. Qo‘riqlanadigan tegralarning chegaralari yer uchastkalarining chegaralari bilan mos kelmasligi mumkin.
 7. Qo‘riqlanadigan tegralarning loyihalari maxsus vakolatli organ va uning hududiy organlari, davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, obyektlarning egalari yoki foydalanuvchilari, yer uchastkalarining egalari, ustav (nizom) faoliyatlarida obyektlarni muhofaza qilish belgilangan yuridik shaxslar tashabbusi yoki sudning hujjatiga muvofiq ishlab chiqilishi mumkin. 
 Qo‘riqlanadigan tegralarning loyihalarini ishlab chiqish mahalliy davlat hokimiyati organlari va maxsus vakolatli organ hamda uning hududiy organlari tomonidan muvofiqlashtiriladi.
 8. Qo‘riqlanadigan tegralarning loyihalari (ushbu tegralarda yerdan foydalanish, shaharsozlik normalari va qoidalariga bo‘lgan talablar bilan birga) arxitektura-shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiqish bo‘yicha tegishli (A guruh, arxitektura yodgorliklarini ta’mirlash uchun hujjatlar) litsenziyaga ega bo‘lgan va shtatida moddiy madaniy meros obyektlari sohasi bo‘yicha kamida bir nafar oliy yoki o‘rta maxsus ma’lumotli va sohada kamida uch yillik amaliy tajribaga ega mutaxassisi bo‘lgan yuridik shaxslar tomonidan ishlab chiqiladi. 
 Maxsus vakolatli organ, uning hududiy organlari, davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, obyektlarning egalari yoki foydalanuvchilari, yer uchastkalarining egalari hamda boshqa jismoniy va yuridik shaxslar qo‘riqlanadigan tegralarning loyihalarini ishlab chiqish bo‘yicha buyurtmachi bo‘lishi mumkin.
 9. Qo‘riqlanadigan tegralarning loyihalarini ishlab chiqishni rejalashtirish obyektlarni muhofaza qilish, targ‘ib qilish va ulardan foydalanish bo‘yicha maqsadli dasturlarga kiritilishi mumkin.
 Qo‘riqlanadigan tegralarning loyihalarini ishlab chiqish bilan bog‘liq xarajatlar obyektning tekin foydalanuvchisi, huquq egasi, budjet mablag‘lari va qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan qoplanishi mumkin.
 10. Qo‘riqlanadigan tegralarning loyihalarini ishlab chiqish tarixiy-madaniy tadqiqotlar, kadastr ma’lumotlari va qo‘riqlanadigan tegralarni asoslash bo‘yicha boshqa materiallar asosida amalga oshiriladi.
 11. Qo‘riqlanadigan tegralarda yerdan foydalanish, shaharsozlik normalari va qoidalari ushbu Nizomning 18 — 20-bandlarida ko‘rsatilgan talablarni inobatga olgan holda ishlab chiqiladi.
 12. Bir nechta obyektlarning tarixiy muhiti saqlanishini ta’minlash maqsadida ushbu obyektlar uchun yagona muhofaza tegralari, yagona qurish yoki xo‘jalik faoliyatini tartibga solish tegralari va yagona tabiiy landshaft tegralari (yagona qo‘riqlanadigan tegralar) o‘rnatiladi.
 13. Qo‘riqlanadigan tegralarning chegaralarini loyihalashtirishda tabiiy chegaralar (yo‘llar, temir yo‘llar, daryolar, adirlik, jarlik va boshqalar) inobatga olinadi.
 14. Qo‘riqlanadigan tegralar loyihasini asoslash bo‘yicha materiallar quyidagilardan iborat:
 obyektning Moddiy madaniy meros obyektlari davlat kadastriga kiritilganligi to‘g‘risidagi ma’lumotlar;
 o‘tkazilgan tarixiy-madaniy tadqiqotlar bo‘yicha hisobotlar, shu jumladan arxeologik tadqiqotlar bo‘yicha ilmiy hisobotlar;
 loyihalashtirilgan tegralar va ushbu tegralar hududida joylashgan obyektlar, boshqa bin