Toʻqimachilik va tikuv-trikotaj sanoatini jadal rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida

14.12.2017
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 14-dekabrdagi PF-5285-son farmoni
Respublikada keng turdagi sifatli toʻqimachilik va tikuv-trikotaj mahsulotlari (keyingi oʻrinlarda toʻqimachilik mahsuloti deb yuritiladi) ishlab chiqarilishini tashkil etish, uning ishlab chiqarilishini mahalliylashtirishni chuqurlashtirish, shuningdek, mahalliy ishlab chiqaruvchilarning eksport salohiyatini oshirishga qaratilgan kompleks chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.
O‘tgan davr mobaynida toʻqimachilik va tikuv-trikotaj sanoatini (keyingi oʻrinlarda toʻqimachilik sanoati deb yuritiladi) rivojlantirish uchun zarur huquqiy baza va qulay sharoitlar shakllantirildi.
Shu bilan birga, oʻtkazilgan oʻrganishlarda mamlakat toʻqimachilik sanoatining izchil rivojlanishiga toʻsiq boʻlayotgan qator tizimli muammolar aniqlandi, xususan:
birinchidan, tarmoqning yetarli salohiyatiga qaramasdan, yuqori qoʻshilgan qiymatli tayyor mahsulotni ishlab chiqarishda uygʻunlashgan texnologik zanjirning mavjud emasligi sababli 2017-yilning birinchi yarim yilligida ishlab chiqarilayotgan toʻqimachilik mahsulotlarining respublika yalpi ichki mahsulotidagi ulushi atigi 4,6 foizni tashkil etdi;
ikkinchidan, toʻqimachilik sanoatining boshqaruv tizimi tarmoqning zamonaviy rivojlanish tendensiyalariga javob bermaydi, bu esa hal etilmagan muammolarning toʻplanib qolishiga olib kelmoqda hamda uning jadal modernizatsiya qilinishiga toʻsqinlik qilmoqda;
uchinchidan, milliy standartlar va toʻqimachilik mahsulotlarining sinovlari boʻyicha laboratoriyalarning xalqaro standartlar va talablar bilan uygʻunlashtirish ishlarining qoniqarsizligi, shuningdek, sifat menejmenti zamonaviy tizimlarini joriy etishning past darajada ekanligi mahalliy mahsulotlarni yirik xorijiy savdo bozorlariga chiqarishga, eksport salohiyatini yuksaltirishga hamda mahsulotlar sifati va xavfsizligiga boʻlgan ishonchni oshirishga toʻsiq boʻlmoqda;
toʻrtinchidan, tarmoqqa zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish darajasi mavjud muammolarni tizimli tahlil qilish va toʻqimachilik sanoati rivojlanishining istiqbolli yoʻnalishlarini belgilash uchun shart-sharoit yaratmayapti;
beshinchidan, xom ashyo va ishlab chiqarish resurslarining nooqilona taqsimlanishi, logistika va muhandislik infratuzilmasini tashkil etishdagi kamchiliklar ishlab chiqarish quvvatlari ancha qismining toʻxtab qolishiga, iqtisodiy yoʻqotishlarga va oqibatda mahsulotlar tannarxining oshishiga, shuningdek, ishlab chiqarish rentabelligining pasayishiga olib kelmoqda;
oltinchidan, toʻqimachilik yarim tayyor mahsulotlarni ishlab chiqarish va eksport qilishning barqaror ustunlik qilishi, yuqori qoʻshilgan qiymatli tayyor toʻqimachilik mahsulotlarini ishlab chiqarish va jahon bozorlarida munosib raqobatlashishga qodir boʻlgan milliy brendlarni shakllantirishning yetarli darajada emasligi toʻqimachilik sanoati korxonalari daromadlarini oshirish imkonini bermayapti;
yettinchidan, kadrlar tayyorlash tizimi toʻqimachilik sanoatining real ehtiyojlariga javob bermaydi, tarmoqni rivojlantirishning dolzarb masalalari boʻyicha oʻqitishning innovatsion yoʻnalishlarini joriy etish va ilmiy tadqiqotlarni chuqurlashtirish yuzasidan xalqaro hamkorlik yoʻlga qoʻyilmagan.
Respublika toʻqimachilik sanoatining jadal rivojlanishini ta’minlash, yuqori sifatli va raqobatbardosh tayyor mahsulotlar ishlab chiqarishni kengaytirish, uni yirik xorijiy bozorlarga yanada ilgari surish, shuningdek, 2017 – 2021-yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasida belgilangan vazifalarni izchil amalga oshirish maqsadida:
1. Quyidagilar O‘zbekiston Respublikasi toʻqimachilik sanoatini yanada isloh qilishning muhim yoʻnalishlari etib belgilansin:
birinchidan, toʻqimachilik sanoatining iqtisodiyotdagi ulushini oshirish, mamlakatda ishlab chiqarilayotgan toʻqimachilik mahsulotlarining, eng avvalo, yuqori qoʻshilgan qiymatli raqobatbardosh toʻqimachilik mahsulotlarini yuqori texnologik ishlab chiqarishga qayta yoʻnaltirish orqali hajmi va sifatini oshirish;
ikkinchidan, toʻqimachilik sanoatining boshqaruv tizimini ilgʻor menejment texnologiyalari, tarmoq korxonalariga har tomonlama koʻmaklashish va qoʻllab-quvvatlashning, shu jumladan ularning rivojlanishiga toʻsqinlik qiluvchi muammolarni hal etishda samarali shakllarini joriy etgan holda tubdan qayta koʻrib chiqish;
uchinchidan, toʻqimachilik sanoati sohasidagi standartlashtirish va sertifikatlashtirish tizimini xalqaro talab va standartlarga uygʻunlashtirish, shuningdek, mahsulotlar sinov laboratoriyalarini modernizatsiya qilish va akkreditatsiyadan oʻtkazish orqali yanada takomillashtirish;
toʻrtinchidan, tarmoqqa toʻqimachilik mahsulotlari mahalliy va xorijiy bozorlarining holati hamda rivojlanish tendensiyalari haqidagi ishonchli va oʻz vaqtida axborotlar olishni ta’minlash imkonini beruvchi ilgʻor axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etish, tarmoq rivojlanishining ustuvor yoʻnalishlarini aniqlash maqsadida uni tizimli va kompleks tahlil qilish;
beshinchidan, paxta xom ashyosini yetishtirishdan boshlab, unga dastlabki ishlov berish, mahsulotni paxta tozalash korxonalarida keyingi qayta ishlash va yuqori qoʻshilgan qiymatli tayyor toʻqimachilik mahsuloti chiqarish bosqichigacha boʻlgan ishlab chiqarishni integratsiya qilishni nazarda tutuvchi rivojlanishning klaster modelini amalga oshirish;
oltinchidan, xom ashyo resurslari taqsimotining mutanosibligi va tashkil etilayotgan tarmoq korxonalarining logistika va muhandislik infratuzilmasini rivojlantirish bilan oʻzaro uzviy bogʻliqlikda, shu jumladan koʻp funksiyali transport-logistika xablarini qurish, yuklarni yetkazishning optimal yoʻnalishlari hamda yoʻlaklarini tanlash, shuningdek, transportda yuk tashish tariflarini optimallashtirish orqali joylashuvini ta’minlash;
yettinchidan, yuqori sifatli tayyor toʻqimachilik mahsulotlarini ishlab chiqarish va eksportini kengaytirish, milliy brendlarni jahon bozorlariga ilgari surish maqsadida ishlab chiqarish jarayoniga ilgʻor innovatsion texnologiyalar, nou-xau, dizaynerlik ishlanmalarini keng joriy etish, furnitura va aksessuarlarning zamonaviy namunalarini ishlab chiqarishni mahalliylashtirish;
sakkizinchidan, talab yuqori boʻlgan mutaxassisliklar boʻyicha yoʻnalishlarni kengaytirgan holda toʻqimachilik sanoati uchun kadrlar tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimini tubdan takomillashtirish, ta’lim muassasalarining oʻquv dasturlarini tarmoqning zamonaviy rivojlanish tendensiyalarini hisobga olgan holda qayta koʻrib chiqish, ilmiy-tadqiqot faoliyatini, shuningdek, ushbu sohada xalqaro hamkorlikni faollashtirish.
2. O‘zbekiston Respublikasida toʻqimachilik va tikuv-trikotaj sanoatini jadal rivojlantirish “Yoʻl xaritasi” (keyingi oʻrinlarda “Yoʻl xaritasi” deb yuritiladi) 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Belgilansinki, vazirliklar, idoralar va boshqa tashkilotlar rahbarlari “Yoʻl xaritasi”da nazarda tutilgan tadbirlarning oʻz vaqtida, toʻliq va sifatli bajarilishiga shaxsan javobgardir.
3. 2018-yil paxta hosilidan boshlab, eksperiment tartibida mahalliy toʻqimachilik sanoati korxonalari tomonidan toʻgʻridan-toʻgʻri fermer xoʻjaliklari va boshqa qishloq xoʻjaligi ishlab chiqaruvchilaridan (keyingi oʻrinlarda fermer xoʻjaliklari deb yuritiladi) paxta xom ashyosini yetishtirishga buyurtma qilish va avans berish, shu jumladan quyidagi shartlarni nazarda tutuvchi tizim joriy etilsin:
xarid qilinadigan paxta navi va hajmi, uni yetkazib berish muddatlari hamda tartibi fermer xoʻjaligi va toʻqimachilik sanoati korxonasi oʻrtasida tuziladigan shartnomada belgilanadi;
paxta xom ashyosini dastlabki qayta ishlash paxta tozalash korxonasi tomonidan qayta ishlash asosida yoxud toʻqimachilik korxonasi tomonidan xususiy yoki ijaraga olingan paxta tozalash korxonasida amalga oshiriladi;
toʻqimachilik sanoati korxonalari fermer xoʻjaliklarining xarajatlarini (chigit, mineral oʻgʻitlar, yoqilgʻi-moylash materiallari, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari, ish haqini toʻlash va koʻrsatilgan xizmatlarga haq toʻlash xarajatlari, boshqa sarf-xarajatlar) tuzilgan shartnoma qiymatining kamida 60 foizini avans berish yoʻli bilan moliyalashtirishni amalga oshiradi;
toʻqimachilik sanoati korxonalari tomonidan xarid qilinadigan paxta xom ashyosi narxi fermer xoʻjaliklarining haqiqiy xarajatlarini va rentabelligini tahlil qilishdan kelib chiqib, shartnoma asosida belgilanadi va davlat ehtiyojlari uchun oʻrnatilgan narxlardan past boʻlmasligi lozim;
toʻqimachilik sanoati korxonalari olingan chigitni shartnoma asosida yogʻ-moy korxonalariga, qoʻshimcha mahsulotlarni (lint, oʻlik paxta) boshqa iste’molchilarga realizatsiya qiladi;
toʻqimachilik sanoati korxonalari tomonidan xarid qilingan paxta xom ashyosidan faqatgina uni keyinchalik chuqur qayta ishlash uchun foydalaniladi.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
2018-yil 10-yanvarga qadar muddatda toʻgʻridan-toʻgʻri toʻqimachilik sanoati korxonalari, shuningdek, paxta-toʻqimachilik klasterlari ishtirokchilari bilan paxta xom ashyosini yetishtirishga buyurtma qilish va avans berish tizimiga kiritilayotgan eksperimentni hisobga olgan holda, paxta xom ashyosini yetishtirish va yetkazib berishga kontraktatsiya shartnomalarining fermer xoʻjaliklari bilan oʻrnatilgan tartibda qayta tuzilishini;
2018-yil 15-yanvarga qadar muddatda toʻgʻridan-toʻgʻri toʻqimachilik sanoati korxonalari bilan paxta xom ashyosini yetishtirishga buyurtma qilish va avans berishning kiritilayotgan tizimini hisobga olgan holda, paxta xom ashyosini yetishtirish va yetkazib berishga kontraktatsiya shartnomalari fermer xoʻjaliklari bilan qayta tuzilishidan kelib chiqib, eksperiment oʻtkazish uchun hududlar va yer uchastkalari maydonlarining belgilanishini;
toʻgʻridan-toʻgʻri toʻqimachilik sanoati korxonalari bilan paxta xom ashyosini yetishtirishga shartnoma tuzgan fermer xoʻjaliklarini aniqlashni hisobga olgan holda, 2018-yil 1-fevralga qadar muddatda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining davlat xaridi va qishloq xoʻjaligini texnika bilan jihozlashni maqsadli moliyalashtirish jamgʻarmasining daromadlari va xarajatlari balansi shakllantirilishini;
2018-yil 15-yanvarga qadar muddatda 2018-yil hosilining paxta xom ashyosi uchun davlat xaridi narxi belgilanishini;
qayta tuzilgan shartnomalarni hisobga olgan holda, 2018-yil 20-yanvarga qadar muddatda toʻgʻridan-toʻgʻri toʻqimachilik sanoati korxonalari, shuningdek, paxta-toʻqimachilik klasterlari ishtirokchilari bilan paxta xom ashyosini yetishtirish va yetkazib berishga kontraktatsiya shartnomalari bilan qamrab olinmagan fermer xoʻjaliklari kesimida 2018-yil hosilining paxta xom ashyosi ekilishi uchun “O‘zpaxtasanoat” AJ buyurtmasining hajmi aniqlanishini ta’minlasin.
4. Toʻqimachilik sanoati korxonalari, “O‘zbekengilsanoat” AJ aksiyadorlarining umumiy yigʻilishi, O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi, Moliya vazirligi, Tashqi savdo vazirligi, Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining:
O‘zbekiston toʻqimachilik va tikuv-trikotaj sanoati korxonalari uyushmasini (keyingi oʻrinlarda “O‘ztoʻqimachiliksanoat” uyushmasi deb yuritiladi) tashkil etish; 
“O‘zbekengilsanoat” AJni uning mol-mulklari va davlatga tegishli boshqa mablagʻlari, shuningdek, debitor qarzdorligini keyinchalik “O‘ztoʻqimachiliksanoat” uyushmasiga begʻaraz oʻtkazish orqali tugatish;
“O‘ztoʻqimachiliksanoat” uyushmasi tuzilmasida tizimli muammolarni bartaraf etish, marketing innovatsiyalarini faol joriy etish boʻyicha takliflar ishlab chiqish, shuningdek, zamonaviy tendensiyalarni hisobga olgan holda tarmoqni rivojlantirishning istiqbolli va ustuvor yoʻnalishlarini aniqlashni ta’minlovchi maslahat organi – Toʻqimachilik va tikuv-trikotaj sanoati korxonalari kengashini tashkil etish toʻgʻrisidagi takliflari ma’qullansin.
5. Quyidagilar:
“O‘ztoʻqimachiliksanoat” uyushmasi a’zolari toʻqimachilik sanoati korxonalari va tashkilotlari hisoblanishi;
“O‘ztoʻqimachiliksanoat” uyushmasining joriy ta’minoti va faoliyatini moliyalashtirish uyushma a’zolarining badallari va ajratmalari hamda qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshirilishi;
“O‘ztoʻqimachiliksanoat” uyushmasi raisi va uning oʻrinbosarlari uyushma a’zolari umumiy yigʻilishining qarori bilan saylanishi;
“O‘ztoʻqimachiliksanoat” uyushmasi raisi bir vaqtning oʻzida Toshkent toʻqimachilik va yengil sanoat instituti Vasiylik kengashi raisining oʻrinbosari hisoblanishi ma’lumot uchun qabul qilinsin.
6. Quyidagilar “O‘ztoʻqimachiliksanoat” uyushmasining asosiy vazifalari etib belgilansin:
xom ashyoni qayta ishlash, yuqori qoʻshilgan qiymatli tayyor mahsulotni ishlab chiqarish va eksport qilish boʻyicha yagona kompleks sifatida, shu jumladan sanoat kooperatsiyasini kengaytirish va qoʻllab-quvvatlash, toʻqimachilik mahsulotlari ichki va tashqi bozorlarida tadqiqotlar oʻtkazish asosida tarmoqni barqaror rivojlantirish strategiyasini ishlab chiqish;
toʻqimachilik sanoati sohasidagi standartlashtirish va sertifikatlashtirish tizimini xalqaro talab va standartlarga uygʻunlashtirish, shuningdek, mahsulotlar sinov laboratoriyalarini modernizatsiya qilish va akkreditatsiyadan oʻtkazish orqali takomillashtirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlar koʻrish;
toʻqimachilik sanoati korxonalarining faoliyatiga innovatsion texnologiyalar, shu jumladan dizaynerlik ishlanmalari, nou-xau, sifat menejmenti tizimlari va zamonaviy marketing xizmatlari keng joriy etilishini ta’minlash;
ichki bozorni yuqori sifatli mahalliy toʻqimachilik mahsulotlari bilan toʻldirish va uning eksport geografiyasini, shu jumladan turli axborot resurslarida hamda mamlakatdagi va xorijdagi koʻrgazma tadbirlarida milliy brendlarni yoʻnaltirishni ilgari surish va toʻqimachilik sanoati korxonalarining salohiyatini namoyish qilish orqali kengaytirish boʻyicha tizimli kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish;
toʻqimachilik sanoatiga chet el investitsiyalarini, shu jumladan logistika va muhandislik infratuzilmasini takomillashtirish maqsadida faol jalb qilish;
toʻqimachilik sanoati korxonalari, paxta-toʻqimachilik klasterlarini hududlar salohiyatining yanada rivojlanish istiqbollaridan, xom ashyo bazasi, infratuzilmasi, mehnat resurslari va bozorlarning mavjudligidan kelib chiqib joylashtirishga koʻmaklashish;
tarmoqning zamonaviy rivojlanish tendensiyalarini hisobga olgan holda toʻqimachilik sanoati sohasida kadrlarga boʻlgan real ehtiyojni va ularni tayyorlashning istiqbolli yoʻnalishlarini aniqlash, mutaxassislarni tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish boʻyicha oʻquv dasturlarini takomillashtirishda ishtirok etish, ushbu sohada ilmiy-tadqiqot ishlarini chuqurlashtirish;
tarmoqning jadal rivojlanishi va toʻqimachilik sanoati korxonalarining barqaror faoliyat koʻrsatishiga toʻsqinlik qiluvchi tizimli muammolarni aniqlash hamda bartaraf etish, mazkur sohadagi qonun hujjatlarini yanada takomillashtirish boʻyicha takliflar ishlab chiqish.
7. “O‘ztoʻqimachiliksanoat” uyushmasi ijro etuvchi apparatining tuzilmasi 2-ilovaga muvofiq ma’qullansin.
8. Paxta-toʻqimachilik klasterlarini oʻrta muddatli istiqbolda rivojlantirish konsepsiyasi loyihasini ishlab chiqish boʻyicha ishchi komissiya (keyingi oʻrinlarda Ishchi komissiya deb yuritiladi) 3-ilovaga muvofiq tarkibda tashkil etilsin.
Ishchi komissiya Buxoro va Navoiy viloyatlarida paxta-toʻqimachilik klasterlari tashkil etilishining borishini oʻrganish natijalarini hisobga olgan holda, bir oy muddatda quyidagilarni nazarda tutuvchi Paxta-toʻqimachilik klasterlarini oʻrta muddatli istiqbolda rivojlantirish konsepsiyasi loyihasini Vazirlar Mahkamasiga kiritsin:
toʻqimachilik sanoati korxonalarining ishlab chiqarish quvvatlaridan kelib chiqib, hududlarda paxta-toʻqimachilik klasterlarini joylashtirish tartibi, ularni shakllantirish muddatlari va bosqichlarini belgilash;
paxta-toʻqimachilik klasteri ishtirokchilariga yer, suv va boshqa resurslardan samarali va oqilona foydalanishni hisobga olgan holda, tabaqalashtirilgan soliq imtiyozlarini qoʻllash imkoniyati;
tashkiliy-xoʻjalik munosabatlarning shakllari, asosiy kompaniyaning paxta-toʻqimachilik klasteri ishtirokchilari oldidagi majburiyatlari;
qishloq xoʻjaligi mahsulotlari ishlab chiqarishning klaster modelini tashkil qilish boʻyicha ilgʻor xorijiy tajribani tizimli tahlil qilish va joriy etish;
paxta xom ashyosiga davlatning buyurtmasini bosqichma-bosqich qisqartirishni ta’minlaydigan xususiy kapital va chet el investitsiyalarini jalb etish hisobiga qishloq xoʻjaligida moliyaviy munosabatlarni yaxshilashga ta’sir etish istiqbollarini baholash;
qishloq xoʻjaligi va boshqa qoʻshimcha mahsulotlar ishlab chiqarishning (chorvachilik, issiqxona xoʻjaliklari va boshqalar) qayta ishlash tarmoqlari rivojlanishiga ta’sirini tahlil qilish.
9. Belgilab qoʻyilsinki, toʻqimachilik sanoati korxonalari – “O‘ztoʻqimachiliksanoat” uyushmasi a’zolari:
2021-yil 1-yanvarga qadar muddatda toʻqimachilik mahsulotlari ishlab chiqarish uchun zarur boʻlgan va respublikada ishlab chiqarilmaydigan, belgilangan tartibda tasdiqlanadigan roʻyxat boʻyicha import qilinadigan paxta, sun’iy va sintetik tola, jun, xom ashyo va boshqa materiallar uchun bojxona toʻlovlari toʻlashdan (bojxona rasmiylashtiruvi yigʻimlaridan tashqari) ozod qilinadi;
qonunchilikda belgilangan tartibda yuqori sifatli mahsulotlarni yagona “Uztextile” belgisi bilan eksport qiladi.
“O‘ztoʻqimachiliksanoat” uyushmasiga davlat bojini toʻlamagan holda uyushma a’zolarining manfaatlarini koʻzlagan holda davlat organlari va boshqa tashkilotlar qarorlari, ushbu organlar mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) ustidan sudga shikoyat qilish huquqi berilsin.
10. “O‘ztoʻqimachiliksanoat” uyushmasiga badallar va ajratmalar soliq bazasidan chiqarilsin.
11. “O‘zstandart” agentligi O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Loyiha boshqaruvi milliy agentligi va boshqa manfaatdor idoralar bilan birgalikda 2018-yil 1-fevralga qadar muddatda toʻqimachilik sanoati sohasida, shu jumladan mavjud xalqaro akkreditatsiyaga ega laboratoriyalar sonini koʻpaytirish, toʻqimachilik sanoati milliy standartlarini xalqaro standartlarga tezkor va toʻliq muvofiqlashtirishni ta’minlash, toʻqimachilik sanoati korxonalarida zamonaviy sifat menejmenti tizimini joriy qilishni nazarda tutuvchi standartlashtirish va sertifikatlashtirish tizimini tubdan takomillashtirishga qaratilgan kompleks chora-tadbirlarni Vazirlar Mahkamasiga kiritsin.
12. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Loyiha boshqaruvi milliy agentligi Iqtisodiyot vazirligi, “O‘zpaxtasanoat” AJ bilan birgalikda 2018-yil 1-fevralga qadar muddatda mahalliy paxta tolasini sotish uchun, shu jumladan boshqa mamlakatlar-etishtiruvchilarning paxta hajmlarini jalb qilishni nazarda tutgan holda ixtisoslashtirilgan elektron savdo maydonlarini tashkil etish, shuningdek, toʻqimachilik sanoati uchun respublikada ishlab chiqarilmaydigan aksessuarlar, furnituralar, boʻyoqlar va kimyoviy vositalarning doimiy faoliyat koʻrsatuvchi yarmarkasini tashkil qilish boʻyicha takliflar kiritsin.
13. O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi “O‘ztoʻqimachiliksanoat” uyushmasi buyurtmalari boʻyicha toʻqimachilik sanoat korxonalari tomonidan jalb qilinayotgan chet el mutaxassislariga kirish vizalarini rasmiylashtirishni ta’minlasin.
14. O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi “O‘ztoʻqimachiliksanoat” uyushmasining buyurtmalari boʻyicha toʻqimachilik sanoat korxonalari tomonidan jalb qilinayotgan chet el mutaxassislariga davlat boji undirilmasdan koʻp martalik vizalar rasmiylashtirilishi, berilishi va muddati uzaytirilishi, shuningdek, ularni vaqtincha propiska qilish, turgan joyi boʻyicha hisobga olish hamda ularning uzaytirilishini ta’minlasin.
15. “O‘ztoʻqimachiliksanoat” uyushmasi Toshkent shahri, Yakkasaroy tumani, A.Avloniy koʻchasi, 20-uy manzili boʻyicha bepul foydalanish huquqi asosida joylashtirilsin.
16. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2002-yil 1-iyuldagi “Respublika yengil sanoatini boshqarishni takomillashtirish toʻgʻrisida”gi PF–3102-son Farmoni oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.
17. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi Adliya, Qishloq va suv xoʻjaligi vazirliklari hamda boshqa manfaatdor idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda qonun hujjatlariga mazkur Farmondan kelib chiqadigan oʻzgartish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin.
18. Mazkur Farmonning ijrosini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.N.Aripov, O‘zbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosarlari Z.T.Mirzayev, N.S.Otajonov va O‘zbekiston Respublikasining Bosh prokurori I.B.Abdullayev zimmasiga yuklansin.
O‘zbekiston Respublikasi

            Prezidenti                                                                                     Sh.Mirziyoyev
Toʻqimachilik va tikuv-trikotaj sanoatini (keyingi oʻrinlarda toʻqimachilik sanoati deb yuritiladi) modernizatsiya va diversifikatsiya qilish tashqi bozorlarda talab yuqori boʻlgan ishlab chiqarilayotgan tayyor raqobatbardosh mahsulotlarning hajmi va turlarini kengaytirish, paxta xom ashyosini yetishtirish va qayta ishlash samaradorligi va rentabelligini oshirishning eng muhim sharti hisoblanadi.
Shuni inobatga olgan holda, mamlakatimizda mazkur sohani yanada rivojlantirishni ta’minlashga qaratilgan amaliy chora-tadbirlar izchil roʻyobga chiqarilmoqda. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2016 yil 21 dekabrdagi PQ–2687-son qarori bilan 2017-2019-yillarda toʻqimachilik va tikuv-trikotaj sanoatini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari dasturi tasdiqlangan.
Bugungi kunda respublikada 7 mingga yaqin korxona faoliyat olib borayotgan yuqori ishlab chiqarish salohiyatiga ega boʻlgan toʻqimachilik tarmogʻi shakllantirildi. 1,4 million tonna hajmdagi paxta tolasini ishlab chiqarish quvvatlari yaratildi, shundan 60 foizga yaqinidan mahalliy toʻqimachilik korxonalarining ehtiyojlarini qondirish uchun foydalanilmoqda.
Eng avvalo, tayyor mahsulotlar ishlab chiqarilishini yoʻlga qoʻyish, tarmoqni boshqarishni tashkil etish, resurs va ishlab chiqarish quvvatlarining taqsimlanishi, kadrlar malakasining yuqori emasligi bilan bogʻliq tizimli muammolarning mavjudligi paxta xom ashyosini yetishtirishning past rentabelligiga va uni qayta ishlashga, tayyor mahsulot ishlab chiqarish va eksport qilishning yetarli darajada emasligiga olib kelmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan qabul qilingan “Toʻqimachilik va tikuv-trikotaj sanoatini jadal rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmon mavjud muammolarni hal etish, shuningdek, yuqori sifatli toʻqimachilik mahsulotlarini ishlab chiqarishni kengaytirish va uni jahon bozorlariga ilgari surish boʻyicha birinchi navbatdagi chora-tadbirlar kompleksini belgilab berdi.
Ushbu hujjat bilan toʻqimachilik sanoatini yanada isloh qilishning quyidagi muhim yoʻnalishlari belgilandi, xususan:
– toʻqimachilik sanoatining iqtisodiyotdagi ulushini oshirish, mamlakatda ishlab chiqarilayotgan toʻqimachilik mahsulotlarining hajmi va sifatini oshirish;
– toʻqimachilik sanoatining boshqaruv tizimini tubdan qayta koʻrib chiqish;
– toʻqimachilik sanoati sohasida standartlashtirish va sertifikatlashtirish tizimini yanada takomillashtirish;
– tarmoqqa ilgʻor axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etish;
– toʻqimachilik sanoatini rivojlantirishning klaster modelini amalga oshirish;
– logistika va muhandislik infratuzilmasini rivojlantirish bilan oʻzaro uzviy bogʻliqlikda xom ashyo resurslari taqsimotining va tashkil etilayotgan tarmoq korxonalari joylashuvining muvozanatini ta’minlash;
– ishlab chiqarish jarayoniga ilgʻor innovatsiya texnologiyalari, nou-xau, dizaynerlik ishlanmalarini keng joriy etish, furnitura va aksessuarlarning zamonaviy namunalarini ishlab chiqarishni mahalliylashtirish;
– toʻqimachilik sanoati uchun kadrlar tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimini tubdan takomillashtirish.
Ta’kidlash joizki, mazkur Farmon iqtisodiyot tarmoqlariga ma’muriy ta’sir koʻrsatishni yanada qisqartirish va boshqaruvning bozor mexanizmlarini kengaytirishni nazarda tutadigan O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 8-sentabrdagi PF–5185-son Farmoni bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasida Ma’muriy islohotlar konsepsiyasini amaliy roʻyobga chiqarishda muhim qadam hisoblanadi.
Xususan, Farmon bilan boshqaruv va kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish, ishlab chiqarish, toʻqimachilik sanoatining texnologik jarayonini modernizatsiya qilish va infratuzilmasini rivojlantirish, tashqi iqtisodiy faoliyatni faollashtirish, toʻqimachilik sanoatiga xalqaro standartlarni joriy etish boʻyicha 20 dan ortiq tadbirlardan iborat boʻlgan O‘zbekiston Respublikasida toʻqimachilik va tikuv-trikotaj sanoatini jadal rivojlantirish “Yoʻl xaritasi” tasdiqlandi.
Paxta xom ashyosini ishlab chiqarishni tashkil qilishda sogʻlom raqobat muhitini rivojlantirish va bozor mexanizmlarini joriy etish maqsadida Farmon bilan eksperiment oʻtkazish nazarda tutilgan boʻlib, uning doirasida birinchi bor mahalliy toʻqimachilik sanoati korxonalari tomonidan fermer xoʻjaliklari va boshqa qishloq xoʻjaligi ishlab chiqaruvchilaridan paxta xom ashyosiga toʻgʻridan-toʻgʻri buyurtma berish tizimini joriy etish rejalashtirildi.
Bugungi kunga qadar mahalliy toʻqimachilik korxonalari paxta tolasini eksport narxlar boʻyicha monopol yetkazib beruvchi – “O‘zpaxtasanoateksport” XKdan xarid qilishga majbur edi. Mazkur tartib toʻqimachilik mahsulotlarini ishlab chiqarishning rentabelligi va raqobatbardoshligini pasaytirgan.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tashabbus qilingan eksperimentga muvofiq, toʻqimachilik sanoati korxonalari fermer xoʻjaliklari paxta xom ashyosini yetishtirish boʻyicha asosiy xarajatlarining tuzilgan shartnoma qiymatining kamida 60 foizini avans berish yoʻli bilan moliyalashtirishni amalga oshiradi. Bunda korxonalarga yetkazib berilgan paxta xom ashyosidan faqatgina keyinchalik chuqur qayta ishlash va tayyor raqobatbardosh mahsulotlarni ishlab chiqarish maqsadida foydalaniladi.
Bundan tashqari, Davlat rahbari oʻzining Farmonida toʻqimachilik sanoati korxonalari, “O‘zbekengilsanoat” AJ aksiyadorlari yigʻilishining va qator idoralarning “O‘ztoʻqimachiliksanoat” uyushmasini tashkil etish toʻgʻrisidagi taklifini qoʻllab-quvvatladi. Bunda davlatning tartibga solish va xoʻjalik funksiyalarini oʻz ichiga olgan “O‘zbekengilsanoat” AJ tugatiladi.
Mazkur uyushmaga respublika toʻqimachilik tarmogʻini barqaror rivojlantirish boʻyicha keng doiradagi vazifalar yuklatildi.
Sohani boshqarish tizimi toʻqimachilik sanoatini rivojlantirishning zamonaviy tendensiyalariga javob bermasligi, ishlab chiqaruvchilarni qoʻllab-quvvatlashga qodir emasligi mazkur qarorning qabul qilinishini taqozo etdi. Masalan, “O‘zbekengilsanoat” AJ tarkibiga 436 ta korxona kiradi, bu esa ular umumiy sonining atigi 6 foizini tashkil etadi. Ushbu jamiyatning faoliyati asosan statistikani toʻplash, turli xil yigʻilishlar oʻtkazish, koʻrgazmalarni tashkillashtirishga qaratilgan. Uning tashkiliy shakli ham aksiyadorlik jamiyatining huquqiy holatiga mos kelmaydi.
Xorijiy mamlakatlarning tajribasi shuni koʻrsatdiki, toʻqimachilik sanoatini rivojlantirishning samarali shakllaridan biri klasterlarni tashkil etish hisoblanadi. Mazkur model paxta xom ashyosini yetishtirish, dastlabki ishlov berish, mahsulotni paxta tozalash korxonalarida keyingi qayta ishlash va yuqori qoʻshilgan qiymatli tayyor toʻqimachilik mahsulotlarini ishlab chiqarishni oʻz ichiga olgan yagona ishlab chiqarish siklini tashkil etishni koʻzda tutadi.
Bundan kelib chiqib, maxsus Ishchi komissiyaga Paxta-toʻqimachilik klasterlarini oʻrta muddatli istiqbolda rivojlantirish konsepsiyasi loyihasini, shunday klasterlarni Buxoro va Navoiy viloyatlarida tashkil etish natijalarini hisobga olgan holda ishlab chiqish topshirildi.
Shu bilan bir qatorda, Farmon bilan toʻqimachilik sanoati korxonalarini qoʻllab-quvvatlash boʻyicha chora-tadbirlar, shu jumladan bojxona toʻlovlari toʻlash boʻyicha imtiyozlar taqdim etish nazarda tutilmoqda.
Ta’kidlash joizki, mahsulotlarni sinovdan oʻtkazish boʻyicha laboratoriyalarning past samaradorligi, ularning koʻpchiligida xalqaro akkreditatsiyaning mavjud emasligi mahalliy toʻqimachilik sanoati ishlab chiqaruvchilarining tashqi bozorlarga chiqishiga toʻsqinlik qilmoqda. Ushbu muammolarni hal qilish uchun toʻqimachilik sanoati sohasida standartlashtirish va sertifikatlashtirish tizimini takomillashtirish, shu jumladan xalqaro standartlarni joriy etish boʻyicha kompleks chora-tadbirlarni ishlab chiqish nazarda tutildi.
Umuman olganda, Davlat rahbari Farmonining amalga oshirilishi:
– tarmoqning boshqaruv tizimini takomillashtirish, ishlab chiqarish, narxlarni shakllantirish va paxtani sotish jarayoniga bozor mexanizmlarini bosqichma-bosqich joriy etish;
– paxta eksporti hajmini tobora qisqartirish va ichki bozorda uni chuqur qayta ishlashning oʻsishini ta’minlash;
– mamlakatda ishlab chiqarilmaydigan xom ashyo, materiallarni ishlab chiqarishni, shu jumladan mahsulotning alohida turlarini mahalliylashtirish orqali ragʻbatlantirish;
– texnologik va marketing innovatsiyalarini keng joriy etish;
– davlat-xususiy sheriklik mexanizmlaridan foydalangan holda toʻqimachilik komplekslarini qurish;
– xalqaro akkreditatsiyaga ega mahalliy laboratoriyalar sonini koʻpaytirish, toʻqimachilik sanoati milliy standartlarini xalqaro standartlar bilan uygʻunlashtirish hisobiga toʻqimachilik sanoatining jadal rivojlanishini ta’minlaydi.