O‘zbekiston Respublikasi Bosh vaziri o‘rinbosari Sh. G‘aniyevning qishloq xo‘jaligida suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy qilish hamda shu maqsadda ajratilgan mablag‘lardan foydalanish samaradorligi to‘g‘risidagi axboroti haqida

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati O‘zbekiston Respublikasi Bosh vaziri o‘rinbosari Sh. G‘aniyevning qishloq xo‘jaligida suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy qilish hamda shu maqsadda ajratilgan mablag‘lardan foydalanish samaradorligi to‘g‘risidagi axborotini eshitib, bu borada muayyan ishlar amalga oshirilganligini qayd etadi.
 Jumladan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 10-iyuldagi PF-6024-sonli Farmoni ijrosini ta’minlash maqsadida 2021-yilda jami 515,2 ming gektar maydonda suv tejovchi texnologiyalar, shundan 197,5 ming gektar maydonda tomchilatib sug‘orish joriy qilinib, suv tejovchi texnologiyalar joriy qilingan jami yerlar 917,0 ming gektarga yoki sug‘oriladigan maydonlarning 20 foiziga yetkazilgan.
 Suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy etishni monitoring va tahlil qilib borish, qishloq xo‘jaligi mahsulotlari yetishtiruvchilarga amaliy yordam ko‘rsatish maqsadida Suv xo‘jaligi vazirligida Qoraqalpog‘iston Respublikasi, barcha viloyat va tumanlarda maslahat markazlari tashkil qilingan.
 Suv xo‘jaligi tizimi tashkilotlarida faoliyat olib borayotgan 6 ming nafardan ortiq ishchi-xodimlardan iborat servis-montaj guruhlari tomonidan suv tejovchi texnologiyalar asbob-uskunalarni qurish va o‘rnatish ishlari yo‘lga qo‘yilgan.
 Suvni tejaydigan texnologiyalarni keng joriy etish orqali paxta xomashyosini yetishtirish maqsadida 2021-yilda 858 mlrd 500 mln so‘m ajratilib, 2021-yil yanvar-sentyabr oylarida 754 mlrd 400 mln so‘m (88 foiz) mablag‘ o‘zlashtirilgan.
 Qishloq xo‘jaligi vazirligi huzuridagi Bog‘dorchilik va issiqxona xo‘jaligini rivojlantirish agentligi tizimi korxonalarida 2022-yil 1-yanvar holatiga 70,8 ming gektar intensiv bog‘larning 30,4 ming gektarida (43 foiz) tomchilatib sug‘orish tizimi joriy etilgan.
 Bog‘dorchilik va issiqxona xo‘jaligini rivojlantirish jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan 2019 — 2021-yillarda tomchilatib sug‘orish texnologiyasini joriy etishga 172 mlrd 600 mln so‘m, burg‘ulangan quduqlar, nasos stansiyalarining qurilishi uchun 39 mlrd 100 mln so‘m mablag‘ ajratilgan.
 Alkogol va tamaki bozorini tartibga solish hamda vinochilikni rivojlantirish agentligi tizimidagi korxonalarda yangi uzumzorlar barpo etish va ularni suv bilan ta’minlash uchun burg‘ulangan quduqlar qazish va tomchilatib sug‘orish texnologiyalarini joriy etishga Vinochilikni rivojlantirish jamg‘armasidan 2019 — 2021-yillarda 68 mlrd 967 mln so‘m mablag‘ ajratilgan.
 Natijada 176 ta artezian qudug‘i, 5 393 gektar yer maydonlarida tomchilatib sug‘orish texnologiyalaridan foydalanib, 5 mingdan ortiq doimiy va mavsumiy yangi ish o‘rni yaratilgan, yiliga 12 mln metr kub suv hamda 1,1 mln kVt elektr energiyasi tejab qolingan.
 Shu bilan birga, suvni tejaydigan texnologiyalarni tatbiq etishda bir qator muammo va kamchiliklar mavjud.
 Qishloq xo‘jaligi ekinlarini yetishtirishda suv tejovchi texnologiyalar joriy qilingan bo‘lsa-da, 357 ta holatda yerlarni an’anaviy usulda sug‘orish, suvdan samarasiz foydalanish holatlariga yo‘l qo‘yilgan. Mazkur kamchiliklar asosan Jizzax, Farg‘ona va Xorazm viloyatlarida qayd etilgan.
 Suv tejovchi texnologiyalarni joriy qilishda Qishloq xo‘jaligi vazirligi, Suv xo‘jaligi vazirligi hamda hududiy va tuman ishchi guruhlari mas’uliyatsizligi oqibatida 848 ta joriy etilgan suvni tejaydigan texnologiyalarning loyiha hujjatlari texnik talablarga javob bermaydi, qurilish-montaj ishlari sifatsiz bajarilgan.
 Tijorat banklari tomonidan suv tejovchi texnologiyalarni joriy qilish bo‘yicha tumanlarda tasdiqlangan manzilli ro‘yxatlar inobatga olinmagan. Faqat iqtisodiy holati yaxshi fermer xo‘jaliklariga ajratilgan kredit mablag‘lari hududlarda suv tejovchi texnologiyalarning tarqoq holda joylashishiga, shu bilan birga bunday texnologiyalar belgilangan maydonlarda to‘liq va o‘z vaqtida ishga tushmasligiga sabab bo‘lib, suv va elektr ta’minotida muammolar yuzaga kelgan.
 2021-yilda qishloq xo‘jaligi ekinlari ekiladigan maydonlar to‘liq elektr ta’minoti (elektr havo liniyalari) bilan ta’minlanmaganligi sababli 4 290 gektar paxta maydonida texnologiya joriy qilish bilan bog‘liq muammolarni keltirib chiqargan. Jizzax viloyati Arnasoy tumanida 1,7ming gektar maydonda joriy qilingan texnologiya elektr tarmog‘i yo‘qligi sababli ishga tushirilmagan.
 Qishloq xo‘jaligi ekinlarini yetishtirishda suv tejovchi texnologiyalarni quruvchi aksariyat pudrat tashkilotlari tomonidan hududlarning turli tabiiy iqlim, tuproq, gidrogeolog-meliorativ sharoitlari to‘liq inobatga olinmaganligi, qurilish-montaj ishlari bir xil parametrli loyihalar asosida olib borilganligi natijasida sug‘orish tizimlari nosoz holatga kelgan.
 Prokuratura organlari ma’lumotiga ko‘ra respublika bo‘yicha jami 203 ta pudratchi quruvchi tashkilot bilan shartnomalar tuzilgan bo‘lsa-da, shundan atigi 40 tasida (19,7 %) suv tejovchi texnologiyalarni ishlab chiqarish quvvati mavjud yoki 163 ta pudratchi tashkilotlar faqat vositachilik bilan shug‘ullangan, 104 tasi esa suv tejovchi texnologiyalarni joriy qilishda umuman tajribaga ega emas.
 Shuningdek, joriy qilingan suv tejovchi texnologiyalarni foydalanish uchun qabul qilish va subsidiya mablag‘lari ajratish bo‘yicha ayrim tuman ishchi guruhlari tomonidan nosoz holdagi texnologiyalarga ijobiy xulosalar berilib, budjet mablag‘larining maqsadsiz sarflanishiga yo‘l qo‘yilgan.
 Samarqand viloyati Qo‘shrabot tumanidagi “Bog‘i Rohat” fermer xo‘jaligi tomonidan 40 gektar maydonda tomchilatib sug‘orish texnologiyasi tuman ishchi guruhi tomonidan foydalanishga qabul qilinib, 320 mln so‘m subsidiya mablag‘lari ajratilgan, haqiqatda joriy qilingan maydon 29 gektar ekanligi aniqlangan.
 Paxta ekilmagan yoki ekilgan holda tomchilatib sug‘orish texnologiyalari joriy etilmagan 825 gektar uchun tuman ishchi guruhlarining asossiz xulosalari asosida Suv xo‘jaligi vazirligi tomonidan 6 mlrd 600 mln so‘m hamda boshqa ozuqa ekinlari ekilgan 1 158 gektar uchun 9 mlrd 300 mln so‘m qonunchilikka zid ravishda subsidiya mablag‘lari ajratilgan.
 Uzum plantatsiyalarida suv tejovchi texnologiyalarni joriy qilish uchun qishloq xo‘jaligi korxonalarining o‘z mablag‘lari yetishmasligi, bank kreditlari uchun garov ta’minotidagi muammolar mavjudligi sababli tijorat banklari tomonidan kredit mablag‘lari ajratilmagan.
 Moliya vazirligining nazorat tadbirlari natijasida 2019 — 2021-yillarda jami 814 ta qishloq xo‘jaligi mahsuloti ishlab chiqaruvchisiga ajratilgan 871 mlrd 300 mln so‘mlik subsidiya mablag‘larining 165 mlrd 300 mln so‘mi (19 foizi) maqsadsiz sarflanganligi va talon-toroj qilinganligi holatlari aniqlangan.
 Jumladan, 143 mlrd 200 mln so‘m paxtachilik, 10 mlrd 600 mln so‘m bog‘dorchilik va 11 mlrd 400 mln so‘m uzumchilik yo‘nalishidagi qishloq xo‘jaligi korxonalariga to‘g‘ri keladi.
 Xususan, Jizzax viloyatida 66 mlrd 300 mln so‘mni, Samarqand viloyatida 22 mlrd 400 mln so‘mni, Sirdaryo viloyatida 13 mlrd 800 mln so‘mni, Qashqadaryo viloyatida 12 mlrd 200 mln so‘mni, Navoiy viloyatida 10 mlrd 500 mln so‘mni tashkil etadi.
 Qishloq xo‘jaligi vazirligi huzuridagi Bog‘dorchilik va issiqxona xo‘jaligini rivojlantirish agentligi tomonidan Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi “Nishonov Abbos” fermer xo‘jaligiga amalda mavjud bo‘lmagan 35 gektar tokzorga suv tejovchi texnologiyasini joriy etish xarajatlarining bir qismini qoplash uchun 308 mln so‘m, Samarqand viloyati Jomboy tumanidagi “Sag Agro” MChJ tomonidan 2020-yilda tashkil etilgan 30 gektar yong‘oqzorda joriy etilmagan suv tejovchi texnologiyalari xarajatlarining bir qismini qoplash uchun 180 mln so‘m subsidiya ajratilgan.
 Alkogol va tamaki bozorini tartibga solish va vinochilikni rivojlantirish agentligi tizimida tashabbuskorlar tomonidan barpo qilingan uzum plantatsiyalarida yangi ish o‘rinlari yaratilmaganligi natijasida tokzorlar qarovsiz qolgan, sug‘orish tizimlari nosoz holatga kelib, ajratilgan subsidiya o‘z samarasini bermagan.
 Agentlik tomonidan 2019 — 2021-yillar davrida uzumning texnik navlari plantatsiyalarida suv tejovchi texnologiyalarni joriy etish xarajatlarining bir qismini qoplash uchun 47 ta subyektga ajratilgan subsidiyaning 11 mlrd 400 mln so‘mi amaldagi talablarga zid ravishda sarflangan.
 Qishloq xo‘jaligi vazirligi huzuridagi Bog‘dorchilik va issiqxona xo‘jaligini rivojlantirish agentligi korxonalarida 794 gektar intensiv bog‘da joriy etilgan suv tejovchi sug‘orish tizimlaridan turli sabablarga ko‘ra foydalanilmaslik oqibatida 6 mlrd 400 mln so‘m subsidiya samarasiz sarflangan.
 Elektr energiyasi va suv bilan ta’minlanmagan joylarda ilmiy asoslarga tayanmagan holda suv tejovchi texnologiyalar ommaviy-majburiy tartibda joriy etish holatlariga yo‘l qo‘yilgan.
 Yuqorida bayon etilganlarni inobatga olib, “O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Reglamenti to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining 321-moddasiga hamda “Parlament nazorati to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining 10-moddasiga asosan O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati qaror qiladi:
 1. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati O‘zbekiston Respublikasi Bosh vaziri o‘rinbosari Sh. G‘aniyevning qishloq xo‘jaligida suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy qilish hamda shu maqsadda ajratilgan mablag‘lardan foydalanish samaradorligi to‘g‘risidagi axboroti ma’lumot uchun qabul qilinsin.
 2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
 Suv xo‘jaligi vazirligi, Qishloq xo‘jaligi vazirligi hamda Alkogol va tamaki bozorini tartibga solish hamda vinochilikni rivojlantirish agentligi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va tuman hokimliklari tomonidan zamonaviy sug‘orish texnologiyalarini qo‘llash hamda ushbu maqsadlar uchun budjetdan ajratilgan subsidiyalarning samaradorligini ta’minlash bo‘yicha olib borilayotgan ishlar talab darajasida emasligiga e’tibor qaratsin;
 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 10-iyuldagi “O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligini rivojlantirishning 2020 — 2030-yillarga mo‘ljallangan konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF-6024-sonli Farmoni ijrosini ta’minlashda xato va kamchiliklarga hamda sustkashlikka yo‘l qo‘ygan mansabdor shaxslarning faoliyatini ko‘rib chiqsin;
 suv tejovchi texnologiyalar joriy qilingan, subsidiya ajratilgan klaster va fermer xo‘jaliklari faoliyati samaradorligini monitoring qilish uchun tuman hokimlarini mas’ul etib belgilash, joriy qilingan suv tejovchi texnologiyalarni qabul qilish bo‘yicha tuman ishchi guruhlari tarkibini qayta ko‘rib chiqib, ularning mas’uliyatini yanada oshirsin;
 suv tejovchi texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha hududlarning tuproq, iqlim sharoiti va meliorativ xususiyatidan kelib chiqib, ilmiy jihatdan asoslangan loyiha-smeta hujjatlarini hamda suv tejovchi texnologiyalar joriy etishda foydalanilayotgan uskunalar va materiallar sifat darajasi talablarining ishlab chiqilishini ta’minlasin;
 suv tejovchi texnologiyalarni joriy qilgan, subsidiya ajratilib yuqori hosildorlikka erishgan va uskunalardan samarali foydalangan qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruvchilariga kelgusi yillarda qo‘shimcha subsidiya ajratish tartibini ishlab chiqsin;
 suv tejovchi texnologiyalarni joriy qilishni rag‘batlantirish hamda mahalliy suv tejovchi texnologiyalarni ishlab chiqaruvchilarni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini takomillashtirsin;
 suv tejovchi texnologiyalarni keng joriy qilish maqsadida qishloq xo‘jaligi ehtiyojlari uchun suv yetkazib berish xarajatlarini qoplash tartibini takomillashtirsin;
 joriy etilgan suv tejovchi texnologiyalardan va suv resurslaridan foydalanish hamda suv iste’moli bo‘yicha talablarning bajarilishi yuzasidan nazorat tadbirlarini kuchaytirsin, shu jumladan, mansabdor shaxslarning hududlarda amalga oshirilayotgan ishlar bo‘yicha axborotlarini muntazam ravishda eshitsin;
 xalqaro konsalting kompaniyalarini jalb etgan holda suv tejovchi texnologiyalarni joriy etishning samaradorlik ko‘rsatkichlarini o‘rganib chiqish va uning xulosasi asosida suv tejovchi texnologiyalarni joriy etish rejalarini qayta ko‘rib chiqish choralarini ko‘rsin.
 Mazkur Qarorning ijrosi yuzasidan 2022-yil 1-iyulga qadar Oliy Majlis Senatiga har chorakda axborot taqdim etsin.
 3. Suv xo‘jaligi vazirligi, Qishloq xo‘jaligi vazirligi hamda Alkogol va tamaki bozorini tartibga solish hamda vinochilikni rivojlantirish agentligi:
 klasterlar va fermer xo‘jaliklari tomonidan suv tejovchi texnologiyalar joriy qilingan maydonlarda, plantatsiyalarda yangi ish o‘rinlarining yaratilishini nazoratga olish;
 Moliya vazirligi va Monopoliyaga qarshi kurashish qo‘mitasi bilan birgalikda erkin raqobat talablariga to‘liq javob bera oladigan ishlab chiqarish quvvatlari, malakali mutaxassislar va servis xizmatlari mavjud pudrat korxonalarining yagona elektron reyestrini shakllantirish hamda pudrat korxonalarini tanlashda shaffof mexanizmni joriy qilish;
 Moliya vazirligi bilan birgalikda suv tejovchi texnologiyalar joriy etilgan xo‘jaliklarda texnologiyadan foydalanishda iqtisodiy majburiyat mexanizmini ishlab chiqish, bunda subsidiyani xo‘jalikdan qaytarib olish, ayniqsa, iqtisodiy nochor xo‘jalikdan qaytarishni inobatga olish;
 Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari bilan hamkorlikda suv tejovchi texnologiyalarni joriy qilishda klasterlar, fermer xo‘jaliklari va tegishli korxonalar, tashkilotlar rahbarlarida bilim va ko‘nikmalar hosil qilish, ularning malakasini oshirish choralarini ko‘rsin.
 4. Moliya vazirligi:
 suv tejovchi texnologiyalarni joriy qilish uchun ajratilgan mablag‘lardan maqsadli foydalanishni ta’minlash maqsadida doimiy nazorat tadbirlarini olib borsin;
 suv tejovchi texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha xarajatlarning bir qismini qoplash uchun ajratiladigan subsidiyalarni hisoblashning sifat darajasini belgilovchi koeffitsiyent tizimini joriy qilsin.
 Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari bilan birgalikda inson omilini kamaytirish maqsadida suv tejovchi texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha subsidiya ajratish jarayonini raqamlashtirish tizimini tatbiq etsin.
 5. Iqtisodiy taraqqiyot va kambag‘allikni qisqartirish vazirligi va Monopoliyaga qarshi kurashish qo‘mitasi Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari bilan birgalikda suv tejovchi texnologiyalarni ishlab chiqarish uchun mahalliy ishlab chiqaruvchilarning mavjud ehtiyojidan kelib chiqib, ichki bozorda talab etiladigan xomashyoni (polimer granulani) birja savdolari orqali realizatsiya qilish choralarini ko‘rsin.
 6. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesiga, xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlariga suv tejovchi texnologiyalarni joriy qilish, ulardan foydalanish, yangi ish o‘rinlarini yaratish, shuningdek, tijorat banklari tomonidan kredit mablag‘larini ajratilishi, subsidiya mablag‘larini o‘z vaqtida berilishi ustidan nazorat o‘rnatish hamda muntazam ravishda xalq deputatlari Kengashlarining sessiyalarida muhokama qilish tavsiya etilsin.
 7. Mazkur Qaror ijrosini nazorat qilish Senatning Budjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qo‘mitasi (E. Gadoyev) zimmasiga yuklansin.
 8. Ushbu Qaror qabul qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.