Konstitutsiyaga taklif etilayotgan o‘zgarishlar ro‘yxati

Oliy Majlis Qonunchilik palatasi “O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi qonun loyihasini e’lon qildi.
Loyihada asosiy qonunning 64 ta moddasiga 200 dan ortiq o‘zgartishlar kiritish hamda 16 ta normani o‘z ichiga olgan 6 ta yangi modda (prim-moddalar) qo‘shish taklif etilmoqda.
Kun.uz o‘z o‘quvchilariga qulay bo‘lishi uchun 20 betdan iborat qonun loyihasini yuridik qolipdan soddaroq formatga o‘tkazib, zarur holatlarda amaldagi Konstitutsiya bilan taqqoslagan holda e’lon qilmoqda.
Ta’kidlash lozim, qonun loyihasi normativ-huquqiy hujjatlar muhokamalari portali – regulation.gov.uz saytida emas, Meningkonstitutsiyam.uz saytida pdf formatda e’lon qilindi. Bu esa fuqarolarda loyihaga moddama-modda fikr bildirish va onlayn muhokama o‘tkazish imkoniyatini cheklaydi. Avvalroq Kun.uz barcha NHH loyihalari jamoatchilik muhokamasini o‘tkazish majburiy tartibda regulation.gov.uz'ga joylanishi tartibi bekor qilingani haqida xabar bergan edi.  
1-moddadagi “O‘zbekiston – suveren demokratik respublika” jumlasini quyidagicha o‘zgartirish taklif etilmoqda:
1-modda o‘zgargach, uni boshqa hech qachon o‘zgartirmaslik belgilanmoqda. Buning uchun 127-moddaga (bu moddada Konstitutsiyani o‘zgartirish prinsiplari yozilgan) quyidagicha ikkinchi qism qo‘shiladi:
13-modda kengaytirilib, unga xususan quyidagi qoidalar qo‘shilishi kutilyapti:
15-modda quyidagicha norma bilan to‘ldirilyapti:
16-moddadagi: “Mazkur Konstitutsiyaning birorta qoidasi O‘zbekiston Respublikasi huquq va manfaatlariga zarar yetkazadigan tarzda talqin etilishi mumkin emas” degan qoida kengaytirilmoqda:
17-moddaning birinchi qismi amaldagi tahriri bunday: “O‘zbekiston Respublikasi xalqaro munosabatlarning to‘la huquqli sub’yektidir. Uning tashqi siyosati davlatlarning suveren tengligi, kuch ishlatmaslik yoki kuch bilan tahdid qilmaslik, chegaralarning daxlsizligi, nizolarni tinch yo‘l bilan hal etish, boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik qoidalariga va xalqaro huquqning umum e’tirof etilgan boshqa qoidalari va normalariga asoslanadi”.
Mazkur moddaning yuqoridagi birinchi qismi o‘rniga quyidagicha birinchi va ikkinchi qismlarni kiritish taklif etilyapti:
Amaldagi 17-moddaning quyidagicha ikkinchi qismi o‘zgarmay qoladi va uchinchi qismga aylanadi: “Respublika davlatning, xalqning oliy manfaatlari, farovonligi va xavfsizligini ta’minlash maqsadida ittifoqlar tuzishi, hamdo‘stliklarga va boshqa davlatlararo tuzilmalarga kirishi va ulardan ajralib chiqishi mumkin”.
20-moddaga inson huquqlarining cheklanishini tiyib turishga oid quyidagicha norma qo‘shilyapti:
22-moddaga quyidagicha yangi qoidalar kiritilmoqda:
24-moddaga kiritilayotgan yangi jumla:
25-moddaga jinoyat qonunchiligiga oid normalar qo‘shilyapti:
26-moddaga qo‘shilayotgan sud-huquq tizimiga oid normalar:
Konstitutsiyaga 261- va 262-moddalarni qo‘shish taklif etilyapti, bu yangi moddalarda quyidagilar belgilanmoqda:
27-moddadagi shaxsiy hayot daxlsizligiga oid normalar kuchaytirilyapti:
28-moddadagi: “O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi Respublika hududida bir joydan ikkinchi joyga ko‘chish, O‘zbekiston Respublikasiga kelish va undan chiqib ketish huquqiga ega. Qonunda belgilangan cheklashlar bundan mustasnodir” degan norma quyidagicha tahrirga o‘tkazilyapti:
29-moddada internetdan foydalanish har kimning huquqi deb e’lon qilinmoqda (hozircha istisnolar, xususan sud qarorlari bilan cheklashga oid qo‘shimchalar loyihada yo‘q):
30-moddada shaxsning o‘ziga taalluqli hujjatlar va ma’lumotlarga oid huquqlari aniq yozilmoqda:
32-moddaga mahalla idoralariga oid ta’rif kiritilyapti:
36-moddadagi: “Har bir shaxs mulkdor bo‘lishga haqli” degan jumla quyidagicha o‘zgartirilyapti:
37-moddaga mehnat huquqiga doir quyidagicha normalar qo‘shilyapti:
Shu moddadagi: “Sud hukmi bilan tayinlangan jazoni o‘tash tartibidan yoki qonunda ko‘rsatilgan boshqa hollardan tashqari majburiy mehnat taqiqlanadi” degan jumladan keyin quyidagicha yangi jumla qo‘shilmoqda:
38-moddadagi: “Yollanib ishlayotgan barcha fuqarolar dam olish huquqiga egadirlar. Ish vaqti va haq to‘lanadigan mehnat ta’tilining muddati qonun bilan belgilanadi” degan jumla quyidagicha o‘zgartirilmoqda:
39-moddadagi “Pensiyalar, nafaqalar, ijtimoiy yordam boshqa turlarining miqdori rasman belgilab qo‘yilgan tirikchilik uchun zarur eng kam miqdordan oz bo‘lishi mumkin emas” degan jumladagi “tirikchilik uchun zarur eng kam miqdor” degan so‘zlar “eng kam iste’mol xarajatlari” deb o‘zgartirilmoqda.
39-moddaga ijtimoiy himoyaga oid quyidagicha yangi bandlar ham qo‘shilyapti:
40-moddaga sog‘liqni saqlashga oid quyidagicha normalar qo‘shilyapti:
Konstitutsiyaga 401-modda qo‘shilmoqda:
41-moddaning amaldagi tahriri bunday: “Har kim bilim olish huquqiga ega. Bepul umumiy ta’lim olish davlat tomonidan kafolatlanadi. Maktab ishlari davlat nazoratidadir”. Bu moddani quyidagicha yangi tahrirga o‘tkazish taklif etilmoqda:
Konstitutsiyaga quyidagi mazmundagi 411-modda qo‘shilmoqda:
42-moddaga ilmiy va texnikaviy ijod erkinligidan tashqari, badiiy ijod erkinligi ham qo‘shiladi:
Konstitutsiyaga 421-modda qo‘shilmoqda:
Amaldagi 43-modda bitta jumladan iborat: “Davlat fuqarolarning Konstitutsiya va qonunlarda mustahkamlangan huquqlari va erkinliklarini ta’minlaydi”. Mazkur moddani quyidagicha qayta yozish taklif etilmoqda: 
44-moddaga quyidagicha yangi band kiritilyapti:
Amaldagi 45-modda quyidagicha bitta banddan iborat: “Voyaga yetmaganlar, mehnatga layoqatsizlar va yolg‘iz keksalarning huquqlari davlat himoyasidadir”. Mazkur moddaga quyidagicha ikkinchi band qo‘shiladi:
49-moddadagi “Madaniyat yodgorliklari davlat muhofazasidadir” degan jumla o‘rniga quyidagilar kiritiladi:
Amaldagi 52-moddada shunday yozilgan: “O‘zbekiston Respublikasini himoya qilish – O‘zbekiston Respublikasi har bir fuqarosining burchidir. Fuqarolar qonunda belgilangan tartibda harbiy yoki muqobil xizmatni o‘tashga majburdirlar”. Yuqoridagi ikki jumladan oldin quyidagicha yangi jumla kiritiladi:
53-moddaga iqtisodiyot va tadbirkorlikka oid qator yangi normalar, xususan quyidagilar qo‘shiladi:
Konstitutsiyaga yangi 531-modda qo‘shiladi:
55-moddaga quyidagicha normalar qo‘shiladi:
56-moddaning amaldagi talqini quyidagicha: “O‘zbekiston Respublikasida qonunda belgilangan tartibda ro‘yxatdan o‘tkazilgan kasaba uyushmalari, siyosiy partiyalar, olimlarning jamiyatlari, xotin-qizlar, faxriylar va yoshlar tashkilotlari, ijodiy uyushmalar, ommaviy harakatlar va fuqarolarning boshqa uyushmalari jamoat birlashmalari sifatida e’tirof etiladi”. Mazkur moddani quyidagicha tahrirga o‘tkazish taklif etilyapti:
61-moddaga diniy erkinlikka oid quyidagicha normalar qo‘shiladi:
63-moddaning amaldagi tahriri bunday: “Oila jamiyatning asosiy bo‘g‘inidir hamda jamiyat va davlat muhofazasida bo‘lish huquqiga ega. Nikoh tomonlarning ixtiyoriy roziligi va teng huquqliligiga asoslanadi”. Mazkur modda quyidagicha tahrirga o‘tkaziladi:
64-moddada ota-onalar zimmasiga yuklatilgan vazifalar ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar zimmasiga ham yuklatilmoqda. Bu vazifalar qatoriga bolalarni voyaga yetgunga qadar boqish va tarbiyalashdan tashqari, ularning ta’limi, sog‘lom va to‘laqonli kamol topishi haqida qayg‘urish ham qo‘shilmoqda.
65-moddadagi: “Onalik va bolalik davlat tomonidan muhofaza qilinadi” degan jumla o‘rniga quyidagilar yoziladi:
70-moddaning amaldagi tahriri bunday: “Suveren Qoraqalpog‘iston Respublikasi O‘zbekiston Respublikasi tarkibiga kiradi. Qoraqalpog‘iston Respublikasining suvereniteti O‘zbekiston Respublikasi tomonidan muhofaza etiladi”.
Mazkur moddani quyidagicha shaklga o‘tkazish ko‘zda tutilmoqda:
74-moddaning amaldagi tahriri bunday: “Qoraqalpog‘iston Respublikasi O‘zbekiston Respublikasi tarkibidan Qoraqalpog‘iston Respublikasi xalqining umumiy referendumi asosida ajralib chiqish huquqiga ega”.
Mazkur moddani ikki qismdan iborat quyidagicha shaklga o‘tkazish taklif etilmoqda:
75-moddaning amaldagi tahriri bunday: “O‘zbekiston Respublikasi bilan Qoraqalpog‘iston Respublikasining o‘zaro munosabatlari O‘zbekiston Respublikasi va Qoraqalpog‘iston Respublikasi o‘rtasida O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi doirasida tuzilgan shartnomalar hamda bitimlar bilan tartibga solinadi. O‘zbekiston Respublikasi va Qoraqalpog‘iston Respublikasi o‘rtasidagi nizolar murosaga keltiruvchi vositalar yordamida hal etiladi”.
Mazkur moddani quyidagicha shaklga o‘tkazish ko‘zda tutilmoqda:
77-moddaga Oliy Majlis deputatlari hududiy kengashlarda deputat bo‘lishini cheklovchi band qo‘shilmoqda:
78- va 93-moddalarga kiritilayotgan o‘zgarishlarga binoan:
78-moddada, Qonunchilik palatasi va Senatning birgalikdagi vakolatlariga quyidagilar qo‘shilmoqda:
80- va 93-moddalarga kiritilayotgan o‘zgarishlarga asosan, Senatning vakolatlari uchtaga ko‘paymoqda:
83-moddada qonunchilik tashabbusiga ega sub’yektlar ro‘yxatiga quyidagilar qo‘shilyapti:
Bu moddaning yangi tahriri asosida Konstitutsiyaviy sud, Oliy sud va bosh prokurorning qonunchilik tashabbuslari doirasi cheklanmoqda: ular (shuningdek, Sudyalar oliy kengashi ham) faqat “o‘z vakolatlariga oid masalalar yuzasidan” qonunchilik tashabbusi bilan chiqishi mumkin bo‘ladi.
84-moddaning yangi tahriri bilan quyidagilar taklif etilyapti:
90-moddada prezidentning vakolat muddatini 5 yildan 7 yilga uzaytirish taklif etilmoqda.
93-moddada prezidentning vakolatlariga quyidagilar qo‘shilmoqda:
98-moddaning yangi tahriri bilan Vazirlar Mahkamasiga quyidagi yo‘nalishlarda javobgarlik yuklatilmoqda:
99-, 100- va 101-moddalarga kiritilayotgan o‘zgarishlar orqali viloyatlar, tumanlar va shaharlarda ijro etuvchi va vakillik hokimiyati organlari bir-biridan ajratiladi:
Kengashlarning vakolatlariga quyidagilar kiradi:
Hokimlarning vakolatlariga quyidagilar kiradi:
105-modda yangi tahrirga o‘tkazilib, mahalla va fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish bo‘yicha quyidagicha qoidalar belgilanyapti:
109-moddaga qo‘shiladigan yangi bandga binoan:
111-moddada Sudyalar oliy kengashi mustaqil deb belgilanmoqda:
112-moddaning joriy talqinidagi “Sudyalar mustaqildirlar, faqat qonunga bo‘ysunadilar. Sudyalarning odil sudlovni amalga oshirish borasidagi faoliyatiga biron-bir tarzda aralashishga yo‘l qo‘yilmaydi va bunday aralashish qonunga muvofiq javobgarlikka sabab bo‘ladi” degan jumladan “odil sudlovni amalga oshirish borasidagi” degan so‘zlar chiqarib tashlanadi.
Shu moddadagi “Sudya vakolat muddati tugagunga qadar sudyalik vazifasidan qonunda ko‘rsatilgan asoslar bo‘lgandagina ozod etilishi mumkin” degan jumla quyidagi jumlaga almashtiriladi:
116-moddaning amaldagi talqini bunday: “Ayblanuvchi himoyalanish huquqi bilan ta’minlanadi. Tergov va sud ishini yuritishning har qanday bosqichida malakali yuridik yordam olish huquqi kafolatlanadi. Fuqarolarga, korxona, muassasa va tashkilotlarga yuridik yordam berish uchun advokatura faoliyat ko‘rsatadi. Advokaturani tashkil etish va uning ish tartibi qonun bilan belgilanadi”.
Mazkur modda quyidagicha yangi tahrirga o‘tkaziladi:
117-moddada mahalliy kengashlar deputatligi uchun saylovni Markaziy saylov komissiyasi o‘tkazishi haqida norma kiritilmoqda.
122-moddaga quyidagicha bandlar qo‘shiladi:
Konstitutsiyani o‘zgartirish bo‘yicha qonun loyihasining bugun boshlangan jamoatchilik muhokamasi 10 kun davom etadi.