Pandemiyadan o‘tayotgan O‘zbekiston, davlat tashqi qarzi va mahalliylashtirish - Osiyo taraqqiyot banki vakili bilan suhbat

Alisher Ro‘zioxunov (jurnalist): Osiyo taraqqiyot banki yaqin kunlarda koronavirusning jahon iqtisodiyotiga ta'siri bo‘yicha ma'lumotlarni yangiladi. Suhbatimizni shundan boshlasak, kiritilgan yangiliklar haqida aytib bersangiz.

Sindi Malvichini (OTB): Ha, odatda bankimiz har yili aprel oyida Osiyo rivojlanish rejasi nomli axborotnomani e'lon qiladi. Sentyabrda ushbu axborotnoma yana yangilanadi. Joriy yilda an'anaga sodiq qolib, axborotnomani e'lon qildik va unda koronavirusning global iqtisodiyotga ta'siri haqida ma'lumot berilishi aniq edi. Raqamlar kutilgandek quvonarli emas: 3 oy ixotalanishda yashash iqtisodiyotga qariyb 4 trillion dollar zarar qildi. Agar muddat cho‘zilsa, ahvol yana yomonlashadi. Xususan, Osiyoda ham bu kuzatilmoqda. Ammo Markaziy Osiyodagi vaziyat dunyoning boshqa davlatlarida bo‘lgani kabi juda yomon emas.
Shunga qaramay, bu mintaqaning iqtisodiy salohiyatiga putur yetkazadi. Masalan, bu Markaziy Osiyodagi katta iqtisodiyotga ega O‘zbekiston uchun taraqqiyotni bir yil ortga surishi mumkin.
A.R.: Ha, bu katta masala. Boshqa tarafdan xom-ashyo yetkazib berish masalasida ham muammolar boshlangan. Keyingi davrda mahalliylashtirish siyosati ustunlik qilishi haqida mish-mishlar yuribdi. Siz bunga qanday munosabat bildirasiz?
S.M.: Xom-ashyo va detallarni yetkazib berishdagi qiyinchiliklar allaqachon yirik kompaniyalar oldida paydo bo‘lgandi. Uning oqibatida ish o‘rinlari qisqarib, talab pasayishi kuzatildi. Mahsulotlarni eksport qilish ham qiyinlashdi. Ammo sog‘liqni saqlash tizimida narsalarni yetkazib berish masalasi biroz qiyinchilikka aylandi.
Hukumatlar pandemiyada masalaga jiddiy yondashmoqda. O‘zbekiston sog‘liq saqlash tizimiga ham virusga qarshi samarali kurash olib borishi uchun bir qancha tibbiy ashyolar kerak. Sun'iy nafas beruvchi apparatlar, tibbiyot xodimlarining himoya vositalaridan tortib, yalpi test o‘tkazish uchun resurslar zarur. Talab keskin oshyapti. Albatta, O‘zbekiston tibbiy himoya vositalarni ishlab chiqaradi va bunda davom etyapti. Ammo barcha mahalliy ishlab chiqaruvchilar tibbiy himoya vositalarini xalqaro standartlarga mos tayyorlashni bilmaydi. Balki biz ko‘p narsa mahalliy sharoitda ishlab chiqarishimiz mumkindir, kichik va o‘rta tadbirkorlar xalqaro standartlarga mos tovar ishlab chiqarib, uni bozorga olib chiqishi uchun biroz tajriba kerak.

A.R.: Bu vaziyat mintaqada saqlanib qolaveradimi?
S.M.: Ha, saqlanib qoladi. Lekin OTB barcha imkoniyatlarni ishga solib, xalqaro savdoni rag‘batlantirishga urinmoqda. Masalan, bog‘dorchilikka katta e'tibor qaratyapmiz. Fermerlar Qozog‘iston va Rossiyadan o‘tib, Osiyoning boshqa davlatlari, bundan tashqari Yevropaga ham mahsulotlarni eksport qilishni istasa, standartlarga moslashib ishlashi kerak. Bu yana logistika masalalarini yuzaga chiqaradi. Biz qishloq xo‘jaligida logistika markazlarini tashkil etishni qo‘llab-quvvatlaymiz. Shuningdek, fermerlar bozorni yaxshi o‘rganishi va bilishi kerak.
A.R.: Shu masalaga oid boshqa savolim bor: yetkazib berishda qiyinchilik paydo bo‘lishi bilan oziq-ovqat xavfsizligi haqida o‘ylay boshladik. Qolaversa, O‘zbekistonda ekin va sug‘oriladigan yerlar kam. Bu masala jiddiy tus olishi nechog‘lik haqiqat?
S.M.: Menimcha barcha davlatlar singari hukumat pandemiyada aholining oziq-ovqatga bo‘lgan talabini yaxshi anglagan holda ish olib bordi. Boshqa davlatlarga solishtirganda, siz narxning keskin oshib ketishi, bozorlarning bo‘shab qolishiga duch kelmadingiz. Mening o‘z Vatanim - AQShda bunday vaziyatlar kuzatildi.
Qishloq xo‘jaligi yaxshi ishladi, desa bo‘ladi. Yuk mashinalari faoliyati to‘xtab qolmadi. Investitsiyalar va tashqi savdo vaziri xorijdagi hamkasblari bilan doimiy aloqa o‘rnatganini kuzatdik.
Shunga qaramay, pandemiyada aholining ko‘pchiligi qashshoqlashdi. Ko‘pchilik ishini yo‘qotdi, yo‘qotmagan holatda ham ishlay olmadi.

A.R.: Shu vaqtda O‘zbekiston davlat tashqi qarzi o‘sib borishi biroz xavotirga sabab bo‘ladi. Siz bu haqda qanday o‘ylaysiz? Mamlakat shu masalada paydo bo‘ladigan muammoni qanday hal etishi lozim?
S.M.: Tashqi qarz masalasiga jiddiy qarashadi. Biz qarz berishimizdan avval iqtisodiy barqarorlik tahlilini olib borishimiz kerak. O‘zbekiston bugun bu borada ancha mustahkam, ko‘p qarz olmagan. Olingan qarzlar esa iqtisodiy samara beradigan loyihalarga sarflanadi. Masalan, infratuzilma va qishloq xo‘jaligiga ko‘p mablag‘ yo‘naltirilgan. Moliya vaziriligi strukturasida davlat tashqi qarzini boshqarish boshqarmasi mavjud. Bu ham yaxshi.
Shuningdek, biz hukumatga texnik ko‘mak ko‘rsatamiz, anjumanlarni tashkil etamiz. Umuman olganda, bu masala doimo nazoratda bo‘lib kelgan. Jamoatchilik buni nazardan qochirmayotgani quvonarli, albatta. Qolaversa, davlat budjet sarfini oshkor etyapti, xalqqa ko‘proq va shaffof ma'lumot berishga intilmoqda. Biz ham ajratilgan mablag‘ning o‘z joyiga yetib borishini kuzatamiz.
Sindi xonim suhbat davomida pandemiyadan aziyat ko‘rgan xususiy sektorning soyaga ketishi va noformal bozor o‘rni mustahkamlanishi haqida fikrini bildirdi. Intervyuni to‘liq Youtube'da tomosha qilishingiz mumkin. 
Alisher Ro‘zioxunov suhbatlashdi