Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini lingvistik ekspertizadan o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosiga bosqichma-bosqich to‘liq o‘tishni ta’minlash chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2021-yil 10-fevraldagi 61-son qarori ijrosini ta’minlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:
 1. O‘zbekiston Respublikasining “Normativ-huquqiy hujjatlar to‘g‘risida”gi Qonuniga muvofiq, normativ-huquqiy hujjat loyihasi ishlab chiquvchining yoki normativ-huquqiy hujjat qabul qilish huquqiga ega bo‘lgan organning qaroriga ko‘ra lingvistik ekspertizadan o‘tkazilishi mumkinligi belgilanganligi ma’lumot uchun qabul qilinsin.
 2. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini lingvistik ekspertizadan o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizom 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin:
 normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini (keyingi o‘rinlarda — loyiha) lingvistik ekspertizadan o‘tkazishning maqsadi va asosiy vazifalari;
 loyihani lingvistik ekspertizadan o‘tkazish talabi;
 loyihani lingvistik ekspertizadan o‘tkazish va xulosa berish tartibi;
 loyihani lingvistik ekspertizadan o‘tkazuvchi maslahatchi yoxud mutaxassisning huquq va majburiyatlari.
 3. Belgilansinki:
 2023-yil 1-yanvardan boshlab loyihani ishlab chiquvchining tashabbusi bilan yoxud topshiriqqa asosan vazirlik, idoralar bilan kelishishdan oldin loyiha matni davlat tili qoida va talablariga muvofiqligini tekshirish maqsadida lingvistik ekspertizadan o‘tkaziladi;
 lingvistik ekspertiza loyihani ishlab chiquvchi davlat boshqaruvi organlari, xo‘jalik birlashmalari rahbarlari, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahar, tuman (shahar) hokimlarining ma’naviy-ma’rifiy ishlar samaradorligini oshirish, davlat tili to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlariga rioya etilishini ta’minlash masalalari bo‘yicha maslahatchisi (keyingi o‘rinlarda — maslahatchi) tomonidan amalga oshiriladi;
 loyihani lingvistik ekspertizadan o‘tkazish jarayonida ishlab chiquvchining tashabbusi bilan davlat organlarining ilmiy va ta’lim tashkilotlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari vakillari, ilmiy daraja yoki ilmiy unvonga ega bo‘lgan fuqarolar, shuningdek, Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti huzuridagi Davlat tilida ish yuritish asoslarini o‘qitish va malaka oshirish markazi hamda uning hududiy bo‘linmalari (keyingi o‘rinlarda — Markaz) ham shartnoma asosida jalb qilinishi mumkin;
 lingvistik ekspertizani o‘tkazish xarajatlari budjetdan tashqari jamg‘armalar va qonunchilik hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan moliyalashtiriladi.
 4. O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi:
 davlat boshqaruvi organlari, xo‘jalik birlashmalari hamda Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar, tuman (shahar) hokimliklarida loyihani lingvistik ekspertizadan o‘tkazish bo‘yicha amaliy seminarlarni muntazam tashkil etsin;
 manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda o‘zlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ikki oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin. 
 5. O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining 2-ilovaga muvofiq ayrim qarorlariga o‘zgartirishlar va qo‘shimcha kiritilsin.
 6. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Bosh vazirining ijtimoiy rivojlantirish masalalari bo‘yicha o‘rinbosari B.A. Musayev hamda adliya vaziri R.Q. Davletov zimmasiga yuklansin.
 1. Mazkur Nizom normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini (keyingi o‘rinda — loyiha) lingvistik ekspertizadan o‘tkazish tartibini belgilaydi.
 2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:
 normativ-huquqiy hujjat loyihasi — qonunchilikka muvofiq qabul qilinadigan, umummajburiy davlat ko‘rsatmalari sifatida huquqiy normalarni belgilaydigan, o‘zgartiradigan yoki bekor qiladigan rasmiy hujjat loyihasi;
 lingvistik ekspertiza — loyiha matnining davlat tili qoida va talablariga muvofiqligini mutaxassis tomonidan o‘rganilishi;
 davlat tili qoida va talablari — o‘zbek adabiy tilining imloviy, uslubiy, leksik-grammatik, grafik va punktuatsiya qoidalari, atamalarni to‘g‘ri qo‘llash va matnda mantiqiy xatoliklarga yo‘l qo‘ymaslik talablari;
 maslahatchi — davlat boshqaruvi organlari, xo‘jalik birlashmalari rahbarlari, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahar, tuman (shahar) hokimlarining ma’naviy-ma’rifiy ishlar samaradorligini oshirish, davlat tili to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlariga rioya etilishini ta’minlash masalalari bo‘yicha maslahatchisi;
 mutaxassis — davlat organlarining ilmiy va ta’lim tashkilotlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari vakillari, ilmiy daraja yoki ilmiy unvonga ega bo‘lgan fuqarolar, shuningdek, Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti huzuridagi Davlat tilida ish yuritish asoslarini o‘qitish va malaka oshirish markazi hamda uning hududiy bo‘linmalarida kasbiy faoliyat bilan shug‘ullanayotgan shaxslar.
 3. Loyiha matni lingvistik ekspertizaning obyekti hisoblanadi.
 4. Loyiha matnining lingvistik ekspertizasi:
 taqdim etilgan loyiha matnining davlat tili, imlo, uslubiy, grammatik va punktuatsiya qoidalariga muvofiqligini tekshirishga;
 loyiha matni aniq va tushunarli bayon qilinganligi, so‘z birikmalari to‘g‘ri tanlanganligiga hamda o‘zaro to‘g‘ri bog‘langanligiga baho berishga;
 loyihada yangi atamalar qo‘llanilganda, ularga mos ta’rif berilishini tekshirish hamda mantiqiy, tahririy xato-kamchiliklarni bartaraf etishga yo‘naltirilgan tavsiyalarni ishlab chiqishga qaratilgan.
 5. Lingvistik ekspertiza loyihani ishlab chiqqan tashkilot rahbarining maslahatchisi tomonidan o‘tkaziladi.
 6. Lingvistik ekspertizani o‘tkazishda ishlab chiquvchining tashabbusi bilan shartnoma asosida mutaxassis ham jalb qilinishi mumkin. Ushbu tadbirlar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda tasdiqlanadigan budjetdan tashqari jamg‘armalar mablag‘lari va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan moliyalashtiriladi.
 7. Loyiha matnini davlat tili qoida va talablariga moslash, yangi atamalarni to‘g‘ri qo‘llash hamda grammatika, imlo, punktuatsiya qoidalariga muvofiq bo‘lishi lingvistik ekspertizaning asosiy maqsadi hisoblanadi.
 8. Lingvistik ekspertizaning asosiy vazifalari quyidagilar:
 loyiha matnining davlat tili qoida va talablariga, jumladan, imlo, uslubiy, grammatik va orfografiya qoidalariga mos bo‘lishini ta’minlash;
 loyihada soha atamalarining to‘g‘ri qo‘llanilishi, yangi atamalar qo‘llanilganda, ularga mos ta’rif berilishini tekshirish;
 loyiha matni aniq va tushunarli bayon qilinganligi, so‘z birikmalari to‘g‘ri tanlanganligiga va o‘zaro to‘g‘ri bog‘langanligiga baho berish;
 loyiha matnidagi tushuncha va atamalarning ma’nosiga muvofiq yagona shaklda va to‘g‘ri qo‘llanishini ta’minlash.
 9. Loyiha matni lingvistik ekspertizadan quyidagi talablar asosida o‘tkaziladi:
 jumlalarning soddaligi va qisqaligi, ta’riflarning aniqligi;
 imlo, uslubiy, grammatik va orfografiya qoidalariga mosligi;
 yangi atamalar, shuningdek, soha atamalarining to‘g‘ri qo‘llanganligi;
 so‘z birikmalarining o‘zaro to‘g‘ri bog‘langanligi;
 bayonning tizimliligi va ifodali ketma-ketligi.
 10. Loyihada, shuningdek, unga ilova qilinadigan axborot-tahliliy materiallarda quyidagilarning qo‘llanilishiga yo‘l qo‘yilmaydi:
 og‘zaki nutq shakllari;
 davlat tilida teng ma’noli so‘zlar va tushunchalar mavjud bo‘lgan taqdirda, chet tillari atamalari;
 eskirgan hamda ko‘p ma’noni anglatadigan so‘zlar va iboralar, majoziy taqqoslashlar, sifatlashlar, kinoyalar;
 abbreviatura va qisqartmalar (bundan umumiy qabul qilingan abbreviatura va qisqartmalar, shuningdek qonunosti hujjatlarining ilovalaridagi tashkilotlarning qisqartirilgan nomlari mustasno).
 11. Lingvistik ekspertiza ishlab chiquvchining tashabbusi bilan yoxud topshiriqqa asosan vazirlik va idoralar bilan kelishishdan oldin o‘tkaziladi.
 Davlat tili va uni rivojlantirishga oid qonunchilik hujjatlarining loyihalari lingvistik ekspertizadan o‘tkazilishi shart.
 12. Loyihaning lingvistik ekspertizasi ushbu Nizomning 1-ilovasida ko‘rsatilgan sxemaga muvofiq o‘tkaziladi.
 13. Loyiha tashkilot rahbarining ko‘rsatmasida boshqa muddat belgilanmagan bo‘lsa, maslahatchiga kelib tushgan sanadan boshlab uch ish kunida lingvistik ekspertizadan o‘tkaziladi.
 14. Mutaxassis tomonidan loyihani lingvistik ekspertizadan o‘tkazish muddati u bilan tuzilgan shartnomada ko‘pi bilan besh ish kuni etib belgilanadi.
 15. Loyihaning lingvistik ekspertiza natijasi to‘g‘risida ushbu Nizomga 2 va 3-ilovalarda ko‘rsatilgan namunaga muvofiq xulosa beriladi.
 Xulosada loyiha matnida aniqlangan xato va kamchiliklarni bartaraf etish, tegishli tuzatishlar kiritish, matnni qisqartirish, qayta ishlash bo‘yicha aniq tavsiyalar ko‘rsatiladi. Ushbu tavsiyalar jadval shaklida bayon qilinib, unda loyiha matnining dastlabki tahriri hamda ekspertiza natijasida tavsiya etilayotgan tahrir aks ettiriladi.
 16. Loyiha lingvistik ekspertizadan o‘tkazilganidan keyin xulosa maslahatchi yoxud mutaxassis tomonidan imzolanadi. Lingvistik ekspertiza natijalari bo‘yicha qabul qilingan xulosaning sifati uchun maslahatchi yoxud mutaxassis javobgar hisoblanadi.
 17. Loyihani ishlab chiquvchi xulosada ko‘rsatilgan tavsiyalar asosida loyiha matnini qayta ko‘rib chiqadi hamda kelishish uchun vazirlik va idoralarga yuboradi.
 18. Lingvistik ekspertizani o‘tkazadigan maslahatchi yoxud mutaxassis:
 qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda lingvistik ekspertizadan o‘tkazadigan normativ-huquqiy hujjatlar va ularning loyihalari predmetiga taalluqli bo‘lgan hujjatlar bilan tanishish;
 lingvistik ekspertizani o‘tkazish uchun zarur bo‘lgan qo‘shimcha hujjatlarni so‘rab olish;
 lingvistik ekspertizadan o‘tkaziladigan normativ-huquqiy hujjatlar va ularning loyihalari normalarini aniqlashtirish va ular bo‘yicha tegishli tushuntirishlarni olish huquqiga ega.
 Maslahatchi yoxud mutaxassis qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi mumkin.
 19. Lingvistik ekspertizani o‘tkazadigan maslahatchi yoxud mutaxassis:
 lingvistik ekspertizani tashkil etish va o‘tkazishning qonunchilik hujjatlari bilan belgilangan talablariga rioya qilish;
 lingvistik ekspertizani o‘tkazish munosabati bilan o‘ziga ma’lum bo‘lgan ma’lumotlarni oshkor qilmaslik;
 zarur hollarda lingvistik ekspertiza xulosalarini asoslab berishi;
 taqdim etilgan hujjatlarning saqlanishini ta’minlashga majbur.
 Maslahatchi yoxud mutaxassis qonun hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlarni ham olishi mumkin.
 20. Lingvistik ekspertiza o‘tkazish jarayonida “Davlat tili haqida”gi O‘zbekiston Respublikasining Qonuni, O‘zbek tilining asosiy imlo qoidalari, O‘zbek tilining izohli va imlo lug‘atlari, soha va tarmoq lug‘atlari, O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, Geografik obyektlarning nomlari davlat reyestri ma’lumotlari, davlat tilida ish yuritishga oid adabiyot va uslubiy qo‘llanmalar, shuningdek, o‘zbek adabiy tilining boshqa ilmiy-uslubiy manbalaridan foydalaniladi.
 21. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor bo‘lgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar.
 1. Vazirlar Mahkamasining “Mamlakatda davlat tilida ish yuritishni samarali tashkil qilish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2020-yil 20-yanvardagi 34-son qarorida:
 a) 3-bandning beshinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon qilinsin:
 “ma’naviy-ma’rifiy ishlar samaradorligini oshirish hamda davlat tilini rivojlantirishga oid qonunchilik hujjatlari loyihalarini ishlab chiqish jarayonida faol ishtirok etish, shuningdek, normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini lingvistik ekspertizadan o‘tkazish”;
 b) ilovaning 4-bandi beshinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon qilinsin:
 “ma’naviy-ma’rifiy ishlar samaradorligini oshirish hamda davlat tilini rivojlantirishga oid qonunchilik hujjatlari loyihalarini ishlab chiqish jarayonida faol ishtirok etish, shuningdek, normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini lingvistik ekspertizadan o‘tkazish”.
 2. Vazirlar Mahkamasining “Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2020-yil 3-martdagi 117-son qarori 3-bandi quyidagi mazmundagi o‘ninchi xatboshi bilan to‘ldirilsin:
 “normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini lingvistik ekspertizadan o‘tkazish”.