“Pashsha”mi “chivin”? Yoxud ona tilimizning ajoyib shevalari

Boshqa viloyatlik tengdoshingiz bilan suhbatlashib qolganda bir-biringizni tushunmay qolgan payt bo‘lganmi? Bir mamlakatda yashab, bir millatga mansub bo‘la turib, bir-birining gap-so‘zlarini tushunmaslik g‘alati holat, albatta. Biroq bunday vaziyatlarning uchrab turishi tabiiy hol. Axir buni sheva deb qo‘yishibdi.

Sheva – o‘zbek tilining eng qiziqarli jihatlaridan biri bo‘lsa ajab emas.
Ma’lumot o‘rnida, o‘zbek tili tarkibida uchta lahja bor:
Hozirgi o‘zbek adabiy tili uchun qarluq lahjasiga kiradigan Farg‘ona-Toshkent shevalari asos qilib olingan. Olimlarning fikricha, Toshkent shevasi fonetik jihatdan, Farg‘ona shevasi morfologik jihatdan adabiy tilga asos bo‘lgan. Umuman olganda, adabiy til barcha shevalarga tayanadi.
Shevalar mavzusini jonliroq ravishda ochib berish maqsadida turli sheva vakillari bilan suhbatlashdik. Qani, ular tildagi farqlar haqida nima deydi?

 Samarqandlik Komila

 Samarqandlik Komila Toshkent va Samarqand shevalarining mana shunday farqlari haqida aytib o‘tdi

 Andijonlik Hasanboy

 Andijonlik do‘stimiz Hasanboy adabiy til va Andijon shevasida turlicha bo‘lgan ba’zi soz‘larni keltirdi

 Xorazmlik Jaloliddin

 Jaloliddin Xorazm shevasi va adabiy til tafovutlarini ba’zi so‘zlar misolida ko‘rsatdi
Yuqorida keltirilgan so‘zlar shevalararo farqlarning faqat ba’zilari edi xolos.
Ba’zan bitta so‘zning o‘zi turli shevalarda turlicha ma’noga ega bo‘lishi mumkin. Masalan, “pashsha” – Toshkent shevasida chaqmaydigan hasharotni bildiradi (ruscha “muxa”). Samarqand shevasida esa chaqadigan hasharotni bildirib (ruscha “komar”), “chivin” esa aksincha ma’nolarda qo‘llaniladi.
Bunday shevalararo farqlarga ko‘plab misollar keltirish mumkin. Aziz mushtariylar, siz ham ana shunday shevadan-shevaga tafovut qiluvchi so‘zlardan qaysilarini bilasiz?