KREDIT UYuShMALARIDA BUXGALTERIYA HISOBINI YuRITISh TO‘G‘RISIDAGI YO‘RIQNOMANI TASDIQLASh HAQIDA

O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasining Markaziy banki to‘g‘risida” (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-y., 12-son, 247-modda), “Kredit uyushmalari to‘g‘risida” (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2002-y., 4-5-son, 65-modda), “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1996-y., 9-son, 142-modda) qonunlari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2010-yil 26-noyabrdagi PQ-1438-son “2011 — 2015-yillarda respublika moliya-bank tizimini yanada isloh qilish va barqarorligini oshirish hamda yuqori xalqaro reyting ko‘rsatkichlariga erishishning ustuvor yo‘nalishlari to‘g‘risida”gi qaroriga (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2010-y., 48-son, 442-modda) muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qaror qiladi:
 1. Kredit uyushmalarida buxgalteriya hisobini yuritish to‘g‘risidagi yo‘riqnoma ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. Markaziy bank Boshqaruvining 2002-yil 30-noyabrdagi 26/4-son “Kredit uyushmalarida buxgalteriya hisobini yuritish to‘g‘risidagi yo‘riqnomani tasdiqlash haqida”gi qarori (ro‘yxat raqami 1228, 2003-yil 27-mart) (O‘zbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qo‘mitalari va idoralarining me’yoriy hujjatlari axborotnomasi, 2003-y., 5-6-son) o‘z kuchini yo‘qotgan deb hisoblansin.
 3. Mazkur qaror O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan kundan boshlab o‘n kun o‘tgandan keyin kuchga kiradi.
 Ushbu Yo‘riqnoma O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasining Markaziy banki to‘g‘risida” (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-yil, 12-son, 247-modda), “Kredit uyushmalari to‘g‘risida” (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2002-yil, 4-5-son, 65-modda), “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1996-yil, 9-son, 142-modda) qonunlariga muvofiq kredit uyushmalarida buxgalteriya ishlarini tashkil qilish, buxgalteriya hisobi va hisobotini yuritish hamda nazorat qilish tartibini belgilaydi.
 1. Ushbu Yo‘riqnomada buxgalteriya hisobining tamoyillari asosida kredit uyushmalarida moliyaviy operatsiyalarning hisobini yuritish va nazorat qilish qoidalari, buxgalteriya apparati tuzilishi, hujjatlar aylanmasini yo‘lga qo‘yish usullari hamda buxgalteriya hisobotini tuzish nazarda tutilgan.
 2. Ushbu Yo‘riqnomada quyidagi tushunchalardan foydalaniladi:
 bosh kitob — kredit uyushmalari operatsiyalari hisobini yuritish, tahlil qilish, guruhlash va ularga doir hisobotlarni tuzishda qo‘llanadigan hisobvaraqlar ro‘yxatidan iborat kitob;
 boshlang‘ich qiymat — barpo etish (qurish yoki qurib bitkazish)ga yoki aktivlarni sotib olishga, to‘langan soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlar, shuningdek, aktivdan belgilangan maqsadda foydalanish uchun uni ishchi holatiga keltirish, yetkazib berish va montaj qilish, o‘rnatish, foydalanishga topshirish va boshqa xarajatlar bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan haqiqiy xarajatlar summasi;
 buxgalteriya apparati — kredit uyushmasining pul hisob-kitob hujjatlarini rasmiylashtirish, operatsiyalarni nazoratdan o‘tkazish hamda ularni hisobga olish kitoblarida qayd etish bilan shug‘ullanuvchi xodimlar guruhi;
 dividend — kredit uyushmasi tomonidan zarur ajratmalar va zaxiralar (fondlar) shakllantirilgandan so‘ng, moliyaviy yil yakuni bo‘yicha a’zolar umumiy yig‘ilishi qaroriga muvofiq uning a’zolari o‘rtasida a’zolarning paylari bo‘yicha taqsimlanadigan sof foydaning va/yoki o‘tgan yillardagi taqsimlanmagan foydaning bir qismi;
 yordamchi kitob — bosh kitob hisobvaraqlariga ochiladigan shaxsiy hisobvaraqlar, shuningdek alohida mablag‘lar turi va qimmatliklar bo‘yicha yuritiladigan kartochka, kitob yoki jurnallar;
 foizlarni o‘stirmaslik — hisoblangan foizli daromadlarni to‘liq olish ehtimoli mutlaqo qolmagan va/yoki asosiy qarz summasini to‘liq olish mumkin bo‘lmagan taqdirda, aktivga hisoblash usulini qo‘llashning to‘xtatilishi;
 shaxsni tasdiqlovchi hujjat — O‘zbekiston Respublikasi fuqarosining pasporti, 16 yoshga to‘lmagan fuqarolarning tug‘ilganlik to‘g‘risidagi guvohnomasi, harbiy xizmatchilarning harbiy qismlar va harbiy muassasalar qo‘mondonligi tomonidan beriladigan shaxsiy guvohnomalar yoki harbiy biletlar (harbiy xizmatga majbur fuqarolarning harbiy bileti bundan mustasno), xorijiy fuqarolarning milliy pasporti (qonun hujjatlariga muvofiq xorijiy fuqarolar tegishli ichki ishlar organlari tomonidan ro‘yxatga olinishi lozim) yoki O‘zbekiston Respublikasida yashash guvohnomasi yoxud diplomatik pasporti yoki O‘zbekiston Respublikasida akkreditatsiya qilinganligini tasdiqlovchi akkreditatsiya kartochkasi, fuqaroligi bo‘lmagan shaxslarning O‘zbekiston Respublikasida yashash guvohnomasi;
 haqqoniy qiymat — aktivning bozor qiymati yoki baholovchi tashkilot tomonidan aniqlanadigan qiymatdir.
 3. Kredit uyushmasi faoliyatida hujjatlarning o‘tish tartibi bosh buxgalter tomonidan kredit uyushmasining ish xususiyatlari hisobga olinib, mazkur Yo‘riqnomada nazarda tutilgan hujjatlar aylanishining asosiy qoidalariga amal qilingan holda belgilanishi mumkin.
 Kredit uyushmasi O‘zbekiston Respublikasining qonun hujjatlari va mazkur Yo‘riqnomaga muvofiq o‘z hisob siyosatini ishlab chiqishi, tasdiqlashi va amalda qo‘llashi lozim.
 4. Kredit uyushmasining ijro etuvchi organi rahbari (keyingi o‘rinlarda kredit uyushmasi rahbari deb yuritiladi) hamda bosh buxgalteri mazkur Yo‘riqnomada belgilangan buxgalteriya hisobini yuritish talablariga rioya qilgan holda hisobotlarni o‘z vaqtida tayyorlanishiga javobgardir. 
 5. Kredit uyushmasida operatsiyalar hisobini balans hisobvaraqlarida aks ettirish “Kredit uyushmalarida buxgalteriya hisobi hisobvaraqlar rejasi”ga (ro‘yxat raqami 1944-son, 2009-yil 20-aprel) (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2009-yil, 17-son, 216-modda) muvofiq amalga oshiriladi. 
 6. Kredit uyushmasining buxgalteriya apparati kredit uyushmasining bosh buxgalteri tomonidan boshqariladi. Bosh buxgalter Kredit uyushmasining bosh buxgalteri to‘g‘risidagi nizom (mazkur Yo‘riqnomaning 1-ilovasi) asosida ish olib boradi.
 7. Buxgalteriya apparati xodimining xizmat majburiyatlari lavozim yo‘riqnomalarida yozma ko‘rinishda aks ettirilib, ularning nusxalari tegishli xodimlarga imzo qo‘ydirib beriladi.
 Buxgalteriya apparati xodimiga qo‘shimcha vazifalar kredit uyushmasining rahbari buyrug‘iga muvofiq amalga oshiriladi.
 8. Kredit uyushmasi operatsiyalari hisobining yuritilishini va hisobotlar tuzilishini tashkil etish kredit uyushmasining rahbariga yuklatiladi.
 9. Bosh buxgalter zimmasiga umumiy nazoratni amalga oshirish hamda kunlik buxgalteriya va kassa ishlarining belgilangan tartibiga amal qilinishini kuzatib borish, shuningdek, bosh va yordamchi kitoblarda operatsiyalarni qayd etish, tegishli buxgalteriya hisobi hisobotlarini tuzish ishlariga rahbarlik qilish yuklatiladi. Kredit uyushmasining bosh buxgalteri ishda bo‘lmagan vaqtda, ushbu vazifalar kredit uyushmasi rahbarining buyrug‘iga asosan uning o‘rinbosariga topshiriladi.
 10. Buxgalteriya apparati xodimlarining ish kunini tashkillashtirish quyidagi talablarga muvofiq o‘rnatiladi: 
 hisob-kitob hujjatlari shu kunning o‘zida qabul qilinishi, belgilangan tartibda rasmiylashtirilishi, amaliyot kuni davomida buxgalteriya hisobi hisobvaraqlarida aks ettirilishi;
 amaliyot kuni tugaganidan so‘ng kunlik balans hisoboti tuzilishi lozim.
 11. Kredit uyushmalari elektron balans hisobotini O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankiga (keyingi o‘rinlarda Markaziy bank deb yuritiladi) keyingi ish kunidan kechiktirmagan holda, Markaziy bank tomonidan belgilangan tartibda jo‘natadi.
 12. Kredit uyushmalarida ish kuni operatsiyalar buxgalteriya hisobida to‘liq aks ettirilganidan, kunlik balans hisoboti tuzilganidan hamda ushbu hisobot kredit uyushmasining rahbari va bosh buxgalteri tomonidan imzolanganidan so‘ng yakunlanadi. 
 Kredit uyushmasining rahbari va bosh buxgalteri balans va boshqa hisobotlarni o‘z vaqtida hamda haqqoniy tuzilishi uchun javobgardir.
 13. Har bir kredit uyushmasida uning rahbari tomonidan tasdiqlangan hujjatlar aylanishi jadvali tuziladi. Jadvalda hujjatlarning barcha ko‘rib chiqish jabhalari bo‘yicha o‘tish tartibi belgilanadi.
 14. Moliyaviy operatsiyalar amalga oshirilganda ushbu operatsiyalarni amalga oshirish uchun asos bo‘luvchi birlamchi hujjatlarning to‘g‘ri rasmiylashtirilganligi, mablag‘lar va qimmatliklarning but saqlanganligi nazorat qilinishi lozim.
 15. Buxgalteriya xodimi hujjatni to‘g‘ri rasmiylashtirilganligi, barcha rekvizitlar to‘g‘ri ko‘rsatilganligini va kredit uyushmasi a’zosining imzosi berilgan namunalarga mos kelishini tekshiradi hamda imzosi bilan tasdiqlaydi.
 16. Kirim va chiqim kassa operatsiyalari ustidan nazorat kredit uyushmasi rahbarining buyrug‘i asosida maxsus ajratilgan buxgalter-nazoratchi (keyingi o‘rinlarda nazoratchi deb yuritiladi) tomonidan, agar kredit uyushmasida ushbu lavozim nazarda tutilmagan bo‘lsa kredit uyushmasi rahbari yoki uning buyrug‘i asosida kredit uyushmasi rahbarining o‘rinbosari tomonidan amalga oshiriladi. Nazoratchi tomonidan amalga oshirilayotgan operatsiyalarning to‘g‘riligi hamda hujjatlarning to‘g‘ri rasmiylashtirilganligi, xato va kamchiliklarning yo‘qligi tekshiriladi.
 17. Kassa operatsiyalarining hisobi va kredit uyushmasi a’zolari hisobvaraqlarida aks ettirish faqat kredit uyushmasining kassasiga naqd pul haqiqatda kirim qilinganidan yoki chiqim qilinganidan so‘ng amalga oshirilishi lozim. 
 18. Kredit uyushmasining kassiri kirim va chiqim kassa hujjatlarini imzolash vakolatiga ega bo‘lgan buxgalteriya xodimlarining imzo namunalari bilan, kirim va chiqim kassa operatsiyalarini rasmiylashtirish bilan shug‘ullanuvchi buxgalteriya xodimlari esa — kassirning imzo namunalari bilan ta’minlangan bo‘lishlari shart.
 Imzo namunalari kredit uyushmasining rahbari tomonidan tasdiqlanadi. Imzo namunalarini tegishli xodimlarga o‘z vaqtida berish kredit uyushmasining bosh buxgalteri tomonidan amalga oshiriladi. 
 19. Kredit uyushmasining bosh buxgalteri muhrlar, burchak muhr va blanklardan foydalanish, ularning yo‘qolishi yoki suiiste’molchilik maqsadlarida foydalanish sharoitiga imkon bermaslik uchun tegishli ravishda ularning saqlanishini ta’minlashi shart.
 Kredit uyushmasi bosh buxgalteri tomonidan muhrlarni ro‘yxatga olish kitobi yuritiladi. Mazkur kitobda muhrlar va burchak muhrlarning hisobi, ularni saqlayotgan xodimlar familiyasi, ismi, otasining ismi, lavozimi va imzosi hamda biriktirilgan muhr yoki burchak muhrlarning izi ko‘rsatiladi. 
 20. Kredit uyushmalarida buxgalteriya hisobini yuritish uchun Bosh kitob (mazkur Yo‘riqnomaning 2-ilovasi) va yordamchi kitoblardan foydalaniladi.
 21. Bosh kitobda kredit uyushmasining operatsiyalarini hisobini yuritish, guruhlash va moliyaviy hisobotlarni tuzishda qo‘llaniladigan jamlanma ma’lumotlar qayd etiladi. Unda har bir hisobvaraq bo‘yicha kun davomida amalga oshirilgan operatsiyalarning jami debet va kredit aylanmasi va kun oxiriga qoldiq summalari aks ettiriladi.
 22. Bosh kitob hisobvaraqlari yordamchi kitob hisobvaraqlariga nisbatan nazorat hisobvaraqlari hisoblanadi. Bosh kitob kunlik balans shaklida quyidagi yordamchi kitoblar asosida tuziladi:
 kirim kassa orderlarini qayd etish jurnali (mazkur Yo‘riqnomaning 3-ilovasi);
 chiqim kassa orderlarini qayd etish jurnali (mazkur Yo‘riqnomaning 4-ilovasi);
 depozit kartochkasi (mazkur Yo‘riqnomaning 5-ilovasi);
 kredit kartochkasi (mazkur Yo‘riqnomaning 6-ilovasi);
 asosiy vositalar hisobi kartochkasi (mazkur Yo‘riqnomaning 7-ilovasi).
 23. Kunlik operatsiyalar yordamchi kitoblarda xronologik tartibda aks ettiriladi. Yordamchi kitoblar uchun manba bo‘lib quyidagi birlamchi hujjatlar hisoblanadi:
 chiqim kassa orderi (mazkur Yo‘riqnomaning 8-ilovasi);
 kirim kassa orderi (mazkur Yo‘riqnomaning 9-ilovasi);
 memorial order (mazkur Yo‘riqnomaning 10-ilovasi);
 to‘lov topshiriqnomalari (umumiy qabul qilingan shaklda) va boshqa birlamchi hujjatlar.
 24. Kredit uyushmalari tomonidan amalga oshirilayotgan barcha operatsiyalar tasdiqlovchi birlamchi hisob hujjatlari bilan rasmiylashtirilishi lozim. Buxgalteriya hisobi ushbu birlamchi hujjatlar asosida yuritiladi.
 25. Dasturiy ta’minotga ega bo‘lgan kredit uyushmalarida mazkur Yo‘riqnomaning 22, 23 va 29-bandlarida nazarda tutilgan yordamchi kitoblar va hujjatlar (depozit kartochkalari bundan mustasno) dasturiy tizimlar yordamida shakllantirilishi va chop etilishi mumkin. 
 26. Kredit uyushmasining rahbari birlamchi hisob hujjatlari va hisobga olish kitoblarini imzolash huquqiga ega bo‘lgan shaxslarning ro‘yxatini buyruq asosida tasdiqlaydi.
 27. Buxgalteriyaga kelib tushayotgan birlamchi hisob hujjatlari ularning shakli (hujjatlar to‘liqligi va to‘g‘riligi, rekvizitlar to‘ldirilishi) va tarkibi (hujjatli operatsiyalar qonuniyligi, ma’lum bir ko‘rsatkichlarning mantiqan bog‘liqliligi) bo‘yicha majburiy tarzda tekshirilishi lozim.
 28. Birlamchi hisob hujjatlar majburiy tartibda quyidagilarni o‘z ichiga olishi shart:
 kredit uyushmasi nomi;
 hujjatning turi, tartib raqami, sanasi va rasmiylashtirilgan joyi;
 amalga oshirilgan operatsiyaning nomi, mazmun-mohiyati hamda miqdoriy o‘lchovi (pul va natura shaklidagi birligi);
 mas’ul ijrochilarning shaxsiy imzolari;
 qonun hujjatlarida belgilangan boshqa rekvizitlar.
 29. Kredit uyushmasi tomonidan amalga oshiriladigan birlamchi operatsiyalarning hisobi shaxsiy hisobvaraqlarda (mazkur Yo‘riqnomaning 11-ilovasi) aks ettiriladi.
 30. Kassa operatsiyalari hisobi buxgalteriya mas’ul xodimi tomonidan alohida kirim va chiqim kassa orderlarini qayd etish jurnallarida kunlik yuritiladi. 
 Kredit uyushmasining kirim va chiqim kassa orderlarini qayd etish jurnallariga yozuvlar kredit uyushmasi kassasiga pul mablag‘lari kirim qilinguniga va kassadan chiqim qilinguniga qadar mas’ul xodim tomonidan kiritiladi. 
 31. Kirim va chiqim kassa orderlarini qayd etish jurnallaridagi kunlik yozuvlar jami kredit uyushmasi kassiri tomonidan taqdim etilgan kassa daftaridagi (mazkur Yo‘riqnomaning 12-ilovasi) bir kunlik yozuvlar nusxasi ma’lumotlari bilan taqqoslanadi. 
 Kassa daftariga muvofiq kassa qoldig‘i kredit uyushmasining kassiri tomonidan kun yakunida kassadagi pul mablag‘lari mavjudligi bilan solishtirilishi lozim.
 32. Kirim va chiqim kassa orderlarini qayd etish jurnallarining har bir varag‘i mazkur jurnallarni yurituvchi buxgalteriya mas’ul xodimi, kassir hamda bosh buxgalter tomonidan imzolanadi va tikiladi. Kirim va chiqim kassa operatsiyalari bo‘yicha birlamchi hujjatlar kirim va chiqim kassa orderlarini qayd etish jurnallariga ilova qilinadi.
 33. Kirim kassa hujjatlari (e’lon, kvitansiya va order)ga muvofiq kredit uyushmasi kassasiga naqd pul mablag‘lari kirim qilinmagan taqdirda kassir kirim kassa hujjatlarini kirim va chiqim kassa orderlarini qayd etish jurnallarini yurituvchi buxgalteriya xodimiga qaytaradi. Bunda, kirim va chiqim kassa orderlarini qayd etish jurnallaridagi yozuvlar kassa jurnallarini yurituvchi mas’ul xodim tomonidan tegishli qaydlar amalga oshiriladi va kirim hujjatlari yo‘q qilinadi. Kassa jurnallarida qilingan tuzatishlar mas’ul xodim tomonidan imzolanadi.
 34. Kun oxirida yordamchi kitoblarning jami debet va kredit bo‘yicha aylanmalari Bosh kitobning mos hisobvaraqlariga o‘tkazilishi va yordamchi kitobning jami Bosh kitobning mos nazorat hisobvaraqlari jami bilan muvofiq kelishi lozim.
 35. Hisobga olish davri moliyaviy operatsiyalar tahlilidan boshlanib, moliyaviy hisobotlarni tuzish va hisobvaraqlarni yopishgacha bo‘lgan hisob jarayonining ketma-ket bosqichini o‘z ichiga oladi.
 Hisobga olish davri quyidagi bosqichlardan iborat:
 birlamchi hujjatlarni rasmiylashtirish (kirim kassa orderi, chiqim kassa orderi, memorial orderi);
 yordamchi kitoblarda operatsiyalarni ro‘yxatga olish;
 kun oxirida yordamchi kitoblardagi jami summani Bosh kitobga o‘tkazish;
 yordamchi kitobdagi hisobvaraq qoldiqlarini Bosh kitobdagi tegishli nazorat hisobvaraqlari qoldig‘i bilan moslashtirish;
 kunlik buxgalteriya balansini shakllantirish;
 buxgalteriya balansi asosida moliyaviy hisobotlarni tayyorlash;
 hisobot yili oxirida kredit uyushmasining foyda va zararlar hisobvaraqlarini yopish;
 yillik moliyaviy hisobotlarni tuzish.
 36. Bosh va yordamchi kitoblaridagi matnda hamda raqamlarda hech qanday tuzatishlar qilinishiga ruxsat etilmaydi. O‘chiruvchi suyuqliklar yordamida, shuningdek, summalarni o‘chirib yozish va tuzatish yo‘li bilan tuzatishlar kiritish taqiqlanadi. 
 37. Operatsiya amalga oshirilgan hamda tegishli balans hisobvaraqlariga aks ettirilganidan so‘ng aniqlangan xato yozuvlar ushbu xato yozuvlar kiritilgan balans hisobvaraqlariga teskari yozuvlar kiritish yo‘li bilan (storno usulida) tuzatish orderlari asosida tuzatilishi lozim. Xato hisobga olingan summalarni hisobdan chiqarish kredit uyushmasi a’zosining roziligisiz amalga oshirilib, hisobvaraqqa xizmat ko‘rsatish to‘g‘risidagi shartnomada bu oldindan kelishib olinishi lozim.
 38. Tuzatish orderi ikki nusxada tuziladi. Uning birinchi nusxasi o‘tkazmani tasdiqlovchi birlamchi hujjat hisoblanadi, ikkinchisi Tuzatish orderlarini ro‘yxatga olish kitobiga qo‘yiladi.
 Tuzatish orderi matnida qachon va qaysi hujjatda xatoga yo‘l qo‘yilganligi ko‘rsatilishi kerak, agarda kredit uyushmasi a’zosining tashabbusi bilan berilgan arizaga asosan bo‘lsa, unda arizaga eslatma beriladi. Ushbu ariza birlamchi hujjatlar bilan birga saqlanadi.
 39. Tuzatish orderining ikkinchi nusxasining orqa tomonida va Tuzatish orderlarini ro‘yxatga olish kitobida xatoga yo‘l qo‘ygan xodimning familiyasi, ismi, otasining ismi va lavozimi ko‘rsatiladi. Tuzatish orderlarini ro‘yxatga olish kitobi bosh buxgalterda saqlanadi.
 40. Kredit uyushmasi a’zosining depozit, kredit kartochkalarida yoki shaxsiy hisobvaraqdagi storno usuli bilan summasi tuzatilgan xato yozuv qarshisiga “Tuzatilgan” degan yozuv va sana hamda tuzatish orderining raqami ko‘rsatilishi shart. Bu qayd tuzatish orderini imzolagan bosh buxgalter yoki uning o‘rinbosari imzosi bilan tasdiqlanadi. Kredit uyushmasi a’zosining Hisob-kitob daftarchasiga tegishli yozuvlar kiritilishi zarur.
 41. Yillik moliyaviy hisobotlarga tuzatishlar kiritish faqat muhim arifmetik xatoliklar, ma’lumotlardan noto‘g‘ri foydalanish yoki yanglishish, buxgalteriya hisobi tamoyillari va qoidalarini qo‘llashda xatoliklar natijasida yo‘l qo‘yiladi, boshqa hollarda yillik moliyaviy hisobotlarga tuzatishlar kiritilmaydi.
 42. Kredit uyushmalari qonun hujjatlarida belgilangan tartibda bir yoki bir necha bankda depozit hisobvaraqlari va boshqa bank hisobvaraqlarini ochish huquqiga ega.
 43. Kredit uyushmasi a’zolariga shaxsiy hisobvaraqlarni ochish kredit uyushmasi a’zolari taqdim etgan arizalarda kredit uyushmasi rahbarining hisobvaraq ochishga ruxsat beradigan imzosi bo‘lganda bosh buxgalter tomonidan amalga oshiriladi.
 44. Amalga oshirilgan operatsiyalarning hisobini yuritish maqsadida kredit uyushmasining har bir a’zosiga barcha shaxsiy hisobvaraqlarda va hujjatlarda aks ettiriladigan hamda Hisobvaraqlarni ro‘yxatga olish kitobida ro‘yxatga olinadigan tartib raqami beriladi.
 Har bir depozit, kredit va lizing bo‘yicha hisobvaraqlarning tartib raqami qat’iy ketma-ketlikda bo‘lishi kerak. Bir xil raqamlashga yo‘l qo‘yilmaydi. Yopilgan hisobvaraqlarning raqami qayta tiklanmaydi va boshqa hisobvaraqlarga berilmaydi. 
 45. Kredit uyushmasi a’zolariga depozit hisobvaraqlari quyidagi hujjatlar taqdim etilganda bosh buxgalter tomonidan ochiladi:
 hisobvaraq ochish to‘g‘risida ariza;
 kredit uyushmasiga a’zoligini tasdiqlovchi sertifikatning nusxasi;
 kredit uyushmasining a’zosi — jismoniy shaxslarning shaxsini tasdiqlovchi hujjat. Shaxsni tasdiqlovchi hujjatning asli ko‘rsatilgandan so‘ng kredit uyushmasi tomonidan undan nusxa olinadi;
 kredit uyushmasining a’zolari — yuridik shaxs va yakka tartibdagi tadbirkorlarning belgilangan tartibda davlat ro‘yxatidan o‘tkazilganligi to‘g‘risidagi guvohnomaning nusxasi.
 46. Kredit uyushmasi va uning a’zosi o‘rtasida tuzilgan kredit (lizing) shartnomasi kuchga kirganidan so‘ng, keyingi ish kunidan kechiktirmasdan Kredit qo‘mitasi kredit uyushmasi a’zosiga shaxsiy kredit (lizing) hisobvarag‘ini ochish to‘g‘risida buxgalteriyaga kredit muddati va foiz stavkasi ko‘rsatilgan farmoyish beradi. Bosh buxgalter tomonidan farmoyishga asosan keyingi ish kunidan kechiktirmasdan kredit uyushmasi a’zosiga shaxsiy kredit (lizing) hisobvarag‘i ochiladi.
 47. Kredit uyushmasi a’zolarining tegishli hisobvaraqlari bo‘yicha barcha keyingi operatsiyalar va o‘tkazmalar shartnoma shartlariga muvofiq buxgalteriya mas’ul xodimi tomonidan amalga oshiriladi.
 48. Kredit uyushmasi a’zosining har bir depozit yoki kredit (lizing) shartnomasi bo‘yicha alohida depozit yoki kredit kartochkasi rasmiylashtiriladi. Depozit (kredit) kartochkalarida depozit (kredit, lizing) bo‘yicha amalga oshirilgan barcha operatsiyalarning hisobi yuritiladi. 
 Depozit (kredit) kartochkasida kredit uyushmasi a’zosi — jismoniy shaxsning shaxsini tasdiqlovchi hujjatidagi imzosi bilan solishtiruvchi imzo namunasi keltiriladi.
 49. Kredit uyushmasining a’zosi — yuridik shaxs tomonidan notarial tasdiqlangan imzo namunalari va muhr izi tushirilgan varaqcha (mazkur Yo‘riqnomaning 13-ilovasi) taqdim etiladi. Imzo namunalari va muhr izi tushirilgan varaqchada kredit uyushmasi a’zosi — yuridik shaxs rahbari yoki u vakolat bergan shaxslarning imzolari keltiriladi hamda asosiy muhr tushiriladi.
 50. Yuridik shaxs maqomini olmasdan faoliyat ko‘rsatayotgan dehqon xo‘jaligi rahbari va yakka tartibdagi tadbirkorlar muhri bo‘lmagan hollarda, o‘zlarining notarial tasdiqlangan imzolari namunalarini taqdim etadi.
 51. Rahbar shaxslarga vaqtincha imzo huquqi berilganda, shuningdek, rahbar tomonidan vakolat berilgan shaxslardan birortasi vaqtincha o‘zgarganda, vaqtincha vakolat berilgan shaxsning imzo namunasi qo‘yilib, amal qilish muddati ko‘rsatilgan qo‘shimcha varaqcha taqdim etiladi. Ushbu vaqtinchalik varaqcha rahbar tomonidan imzolanib, muhr qo‘yiladi. 
 52. Kredit uyushmasi a’zosi — yuridik shaxsning muhri o‘zgarganda, varaqchada ko‘rsatilgan imzolardan birortasi almashtirilganda yoki qo‘shilganda, hisobvaraq egasi notarial tasdiqlangan yangi imzolar namunalari va muhr izi qo‘yilgan varaqchani taqdim qiladi. Bekor qilingan imzolar namunalari va muhr izi qo‘yilgan varaqcha yuridik shaxsning yig‘majildiga tikiladi. 
 53. Kredit uyushmasi a’zolari o‘z rekvizitlari o‘zgarganligi to‘g‘risida kredit uyushmasini besh ish kuni davomida yozma ravishda xabardor qilishlari shart.
 54. Depozit shartnomasi hisobvaraq egasining arizasiga ko‘ra bekor qilinadi, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan holatlar bundan mustasno.
 Depozit hisobvarag‘ini yopishda buxgalteriya xodimi Hisob-kitob daftarchasiga tegishli yozuvlarni qayd etadi hamda Hisob-kitob daftarchasini depozit kartochkasi bilan birga bosh buxgalterga imzolash uchun topshiradi. 
 55. Depozit hisobvarag‘ini yopishda va tegishli qoldiqni kredit uyushmasi a’zosiga qaytarishda, bosh buxgalter a’zoning ushbu hisobvarag‘i bo‘yicha hujjatlardagi barcha yozuvlarni, hisoblangan va to‘langan foizlarni hamda chiqarilgan yakuniy qoldiq to‘g‘riligini tekshirishi, Hisob-kitob daftarchasi hamda depozit kartochkasini imzolashi lozim.
 56. Kredit hisobvaraqlari kredit bo‘yicha majburiyatlar to‘liq hisob-kitob qilinganidan so‘ng yopiladi.
 57. Kredit uyushmasi a’zosi — jismoniy shaxsdan pul mablag‘lari naqd pulda yoki naqd pulsiz hisob-kitob yo‘li bilan kirim qilinishi mumkin. Kredit uyushmasi a’zosi — yuridik shaxs tomonidan mablag‘lar naqd pulsiz hisob-kitob yo‘li bilan uning asosiy talab qilib olinguncha depozit hisobvarag‘idan amalga oshiriladi.
 58. Kredit uyushmasining a’zosi — jismoniy shaxs tomonidan pul mablag‘lari naqd pul shaklida kirim qilinganda, a’zo tomonidan naqd pul qo‘yish e’loni (mazkur Yo‘riqnomaning 14-ilovasi) rasmiylashtiriladi. Naqd pul qo‘yish e’loni 2 qismdan — naqd pul qo‘yish e’loni va kvitansiyadan iborat. Naqd pul qo‘yish e’loni kunlik kassa hujjatlariga tikiladi, kvitansiya esa naqd pulni topshirgan shaxsga beriladi.
 59. Buxgalteriya xodimi naqd pul mablag‘larini qabul qilish bo‘yicha operatsiyalarni amalga oshirganda:
 kredit uyushmasi a’zosi — jismoniy shaxsning naqd pul qo‘yish e’lonidagi imzosini kredit (depozit) kartochkasidagi hamda shaxsni tasdiqlovchi hujjatidagi imzo namunasi bilan solishtiradi;
 naqd pul qo‘yish e’loni asosida kirim kassa orderini rasmiylashtiradi;
 kirim kassa orderini kirim kassa orderlarini qayd etish jurnalida ro‘yxatga oladi;
 a’zoning Hisob-kitob daftarchasiga depozit bo‘yicha operatsiya amalga oshirilgan sana, badal summasini, qoldiqni raqamda kiritadi hamda imzolaydi;
 naqd pul qo‘yish e’lonini, kvitansiyani, kirim kassa orderini hamda Hisob-kitob daftarchasini nazoratchiga topshiradi;
 operatsiyani kassirdan olingan imzolangan kirim kassa orderi va Hisob-kitob daftarchasi asosida 10101 — “Kassadagi naqd pullar” hisobvarag‘i debeti bo‘yicha aks ettiradi;
 Hisob-kitob daftarchasini kredit uyushmasi a’zosi — jismoniy shaxsiga qaytaradi;
 kredit uyushmasi a’zosining kredit (depozit) kartochkasiga operatsiya sanasi, qabul qilingan summa va boshqa tegishli yozuvlarni kiritadi.
 60. Nazoratchi buxgalteriya xodimidan hujjatlarni olganda quyidagilarni amalga oshiradi:
 Hisob-kitob daftarchasidagi summani naqd pul qo‘yish e’loni, kvitansiya va kirim kassa orderidagi summa bilan solishtiradi;
 depozit qoldig‘i hisobi, shuningdek, operatsiyaning Hisob-kitob daftarchasida aks ettirilishi va kirim kassa orderi rasmiylashtirilishi to‘g‘riligini tekshiradi;
 kvitansiyaga imzo qo‘yadi hamda hujjatlarni kassirga beradi.
 61. To‘lov terminallari orqali bank plastik kartochkalaridan to‘lovlar qabul qilingan taqdirda, kirim qilingan mablag‘lar inkassa qilinguniga qadar 19997 — “Boshqa aktivlar” hisobvarag‘ining debeti bo‘yicha aks ettiriladi. 
 62. Naqd pulsiz hisob-kitob yo‘li bilan hamda to‘lov terminallari orqali kelib tushgan mablag‘larni kredit uyushmasining 10503 — “Banklarda joylashtirilgan talab qilib olinguncha depozitlar” hisobvarag‘ining debeti bo‘yicha aks ettirish kredit uyushmasining bankdagi depozit hisobvarag‘idan ko‘chirma asosida amalga oshiriladi.
 Kredit uyushmasiga mablag‘larni naqd pulsiz hisob-kitob yo‘li bilan o‘tkazishda to‘lov topshiriqnomasining “to‘lovning maqsadi” satrida kredit uyushmasi a’zosining nomi (kredit uyushmasi a’zosi — jismoniy shaxsning familiyasi, ismi va otasining ismi), mablag‘larni o‘tkazish maqsadi, kredit uyushmasi bilan tuzilgan shartnoma rekvizitlari ko‘rsatiladi.
 63. Naqd pulsiz hisob-kitob yo‘li bilan kelib tushgan mablag‘larni kirim qilishda buxgalteriya xodimi:
 memorial orderni rasmiylashtiradi va bosh buxgalter imzosini oladi;
 operatsiyani tegishli hisobvaraqda aks ettiradi;
 kredit uyushmasi a’zosining depozit yoki kredit kartochkasiga operatsiya sanasi, o‘tkazilgan summa va boshqa tegishli yozuvlarni kiritadi;
 depozit operatsiyasi amalga oshirilganda kredit uyushmasining a’zosi — jismoniy shaxs uchun operatsiyani Hisob-kitob daftarchasiga yozadi va imzolaydi hamda daftarchani kredit uyushmasi a’zosiga qaytarib beradi.
 64. Kredit uyushmasining a’zosi — jismoniy shaxsga naqd pul mablag‘lari a’zoning o‘ziga, shuningdek, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan ishonchnoma hamda merosga bo‘lgan huquq to‘g‘risidagi guvohnoma bo‘yicha kredit uyushmasi a’zosining vakiliga (merosxo‘riga) beriladi.
 65. Chiqim kassa operatsiyalari chiqim kassa orderi bilan rasmiylashtiriladi. Naqd pul berilayotganda, buxgalteriya xodimi ikki nusxada chiqim kassa orderini rasmiylashtiradi. Uning birinchi nusxasi kredit uyushmasining kassa hujjatlariga, ikkinchi nusxasi buxgalteriyaning kunlik yig‘majildiga tikiladi.
 66. Naqd pul berilganda, buxgalteriya xodimi quyidagilarni amalga oshiradi:
 kredit uyushmasi a’zosi — jismoniy shaxsning chiqim kassa orderidagi imzosini depozit yoki kredit kartochkasidagi hamda shaxsni tasdiqlovchi hujjatdagi imzo namunasi bilan solishtiradi;
 chiqim kassa orderini chiqim kassa orderlarini qayd etish jurnalida qayd etadi; 
 a’zoning Hisob-kitob daftarchasiga depozit bo‘yicha amalga oshirilgan operatsiya sanasini, berilayotgan summani raqamda ko‘rsatib, depozit qoldig‘ini kiritadi hamda imzolaydi;
 Hisob-kitob daftarchasini, chiqim kassa orderini, agar naqd pul vakil (merosxo‘r)ga berilayotgan bo‘lsa, ishonchnoma (merosga bo‘lgan huquq to‘g‘risidagi guvohnoma)ni ruxsat beruvchi imzo olish uchun nazoratchiga taqdim etadi;
 operatsiyani kassirdan olingan imzolangan chiqim kassa orderi va Hisob-kitob daftarchasi asosida 10101 — “Kassadagi naqd pullar” hisobvarag‘i krediti bo‘yicha aks ettiradi;
 Hisob-kitob daftarchasini kredit uyushmasi a’zosi — jismoniy shaxsga qaytaradi;
 depozit (kredit) kartochkaga operatsiya sanasi, berilgan summa va operatsiyadan keyin qolgan qoldiq va boshqa tegishli yozuvlarni kiritadi. 
 67. Nazoratchi buxgalteriya xodimidan hujjatlarni olganda quyidagilarni amalga oshiradi:
 Hisob-kitob daftarchasidagi summani chiqim kassa orderlaridagi summa bilan solishtiradi;
 ishonchnoma yoki merosga bo‘lgan huquq to‘g‘risida guvohnoma bo‘yicha naqd pul berilganda, uning to‘g‘ri rasmiylashtirilganligini tekshiradi va chiqim kassa orderidagi summa bilan solishtiradi;
 depozit qoldig‘i hisobi, shuningdek, operatsiyaning Hisob-kitob daftarchasida aks ettirilishi va chiqim kassa orderi rasmiylashtirilishi to‘g‘riligini tekshiradi;
 chiqim kassa orderiga imzo qo‘yadi hamda hujjatlarni kassirga beradi.
 68. Mablag‘lar naqd pulsiz hisob-kitob yo‘li bilan berilganda (qaytarilganda) buxgalteriya xodimi:
 kredit uyushmasi a’zosidan mablag‘larni o‘tkazish to‘g‘risida ariza qabul qiladi;
 kredit uyushmasi a’zosi — jismoniy shaxsning arizasidagi imzosini depozit (kredit) kartochkadagi imzo nusxasi bilan, yuridik shaxs a’zosining arizasidagi imzosini notarial tasdiqlangan imzo namunalari va muhr izi tushirilgan varaqcha bilan solishtiradi;
 memorial orderni rasmiylashtiradi;
 depozit (kredit) kartochkasiga operatsiya sanasi, o‘tkazilgan summa va operatsiyadan keyin qolgan hisobvaraq qoldig‘ini va boshqa tegishli yozuvlarni kiritadi;
 kredit uyushmasi a’zosi — jismoniy shaxslarning Hisob-kitob daftarchasida sanani, berilayotgan summani raqamda ko‘rsatib, depozit qoldig‘ini yozib, kredit uyushmasi a’zosiga qaytaradi;
 ariza va memorial order asosida bankka mablag‘ o‘tkazish to‘g‘risida “O‘zbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblar to‘g‘risida”gi nizomda (ro‘yxat raqami 1122, 2002-yil 15-aprel) (O‘zbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qo‘mitalari va idoralarining me’yoriy hujjatlari axborotnomasi, 2002-yil, 7-son) belgilangan tartibda to‘lov topshiriqnomasini rasmiylashtiradi;
 to‘lovlar amalga oshirilgandan so‘ng buxgalteriya operatsiyasini 10503 — “Banklarda joylashtirilgan talab qilib olinguncha depozitlar” hisobvarag‘ining krediti bo‘yicha aks ettiradi.
 69. Pul mablag‘lari ishonchnoma yoki merosga bo‘lgan huquq to‘g‘risidagi guvohnoma bo‘yicha berilganda (o‘tkazilganda), buxgalteriya xodimi ishonchnoma yoki merosga bo‘lgan huquq to‘g‘risidagi guvohnoma to‘g‘ri rasmiylashtirilganligini tekshiradi va naqd pul berilganda chiqim kassa orderiga naqd pulni ishonchnoma yoki merosga bo‘lgan huquq to‘g‘risidagi guvohnoma bo‘yicha olayotgan shaxsning familiyasi, ismi va otasining ismini hamda “Ishonchnoma asosida” yoki “Merosga bo‘lgan huquq to‘g‘risidagi guvohnoma asosida” degan yozuvni kiritadi.
 70. Depozit shartnomasida belgilangan muayyan maqsadga yo‘naltiriladigan yoki boshqa shartlar asosida jalb qilingan depozitlar jamg‘arma depozitlar hisoblanadi.
 Depozit shartnomasida belgilangan muddat tugaganidan keyin qaytarish sharti bilan jalb qilingan depozitlar muddatli depozitlar hisoblanadi. 
 71. Depozit shartnomasi kredit uyushmasi va uning a’zolari o‘rtasida yozma shaklda tuziladi. Kredit uyushmasi va uning a’zolari o‘rtasida depozit shartnomasi depozit summasi kredit uyushmasining kassasiga yoki bankdagi hisobvarag‘iga kelib tushgan kundan boshlab tuzilgan hisoblanadi.
 72. Jamg‘arma hamda muddatli depozitlar hisobi tegishlicha 20400 — “Jamg‘arma depozitlar” va 20600 — “Muddatli depozitlar” hisobvaraqlarida yuritiladi.
 73. Kredit uyushmasining har bir a’zosi — jismoniy shaxsga depozit hisobvaraqlari bo‘yicha barcha depozit operatsiyalarini yozma ravishda aks ettiruvchi hujjat sifatida Hisob-kitob daftarchasi beriladi. Hisob-kitob daftarchasi har bir depozit shartnomasi bo‘yicha alohida rasmiylashtiriladi.
 74. Hisob-kitob daftarchasi muqovasiga kredit uyushmasining to‘liq nomi, ichki tomoni birinchi betida kredit uyushmasi va uning tegishli filialining nomi, joylashgan manzili, mablag‘ qo‘yuvchining familiyasi, ismi va otasining ismi, shaxsiy hisobvaraq raqami (15 ta belgili), depozit turi, kredit uyushmasining mas’ul xodimi imzosi, kredit uyushmasining muhr o‘rni uchun chiziqli joy ko‘rsatilishi lozim.
 75. Hisob-kitob daftarchasining ikkinchi va keyingi varaqlariga depozit harakatini qayd etuvchi jadval shakli tushirilishi, unda “Sana” (yil, kun, oy) “Kirim”, “Chiqim” “Qoldiq”, “Foizlar”, “Buxgalteriya mas’ul xodimi” va “Kassir” imzosi uchun ustunlar bo‘lishi shart.
 76. Kredit uyushmasi a’zolarining depozit hisobvaraqlari bo‘yicha pul mablag‘larining tushumi va berilishi mazkur Yo‘riqnomaning IV bobi 2-3-paragraflariga muvofiq amalga oshiriladi. 
 77. Kredit uyushmasining a’zosi — yuridik shaxslarga depozit hisobvaraqlaridan mablag‘larning qaytarilishi ularning bankdagi asosiy talab qilib olinguncha depozit hisobvarag‘iga naqd pulsiz hisob-kitob yo‘li bilan amalga oshiriladi.
 78. Depozitlar bo‘yicha foizlar depozit shartnomasining shartlariga muvofiq kredit uyushmasi tomonidan belgilangan yillik foiz stavkasidan kelib chiqqan holda kunlik hisoblanadi. 
 79. Hisob-kitob daftarchasi varaqlari yozuvlar bilan to‘lganda yoki yaroqsiz holga kelganda yoki yo‘qolganda kredit uyushmasi a’zosining arizasiga muvofiq unga yangi Hisob-kitob daftarchasi (depozit to‘liq olingan hollar bundan mustasno) beriladi.
 80. Depozit shartnomasi muddati tugaganida hamda tegishli depozit hisobvarag‘i yopilganidan so‘ng kredit uyushmasi Hisob-kitob daftarchasini qaytarib olishi shart. Kredit uyushmasida a’zolar Hisob-kitob daftarchalarini saqlashga qoldirishi taqiqlanadi.
 81. Kreditlar kredit qo‘mitasining qaroriga muvofiq naqd pulda va naqd pulsiz hisob-kitob yo‘li bilan beriladi. 
 82. Pul mablag‘larining tushumi va berilishi mazkur Yo‘riqnomaning IV bobi 2-3-paragraflariga muvofiq amalga oshiriladi.
 83. Kreditlarning so‘ndirilishi kredit shartnomasining kredit bo‘yicha to‘lovlarni so‘ndirish jadvaliga muvofiq amalga oshiriladi.
 84. Kreditlar bo‘yicha foizlar kredit uyushmasi tomonidan kredit uyushmasi a’zosi bilan tuzilgan kredit shartnomasida belgilangan foiz stavkasiga muvofiq kreditning haqiqiy qoldig‘idan kunlik hisoblanadi. 
 85. Kreditlar bo‘yicha hisoblangan muddati o‘tgan foizlarni asosiy qarz summasiga qo‘shib, foizlarni kapitalizatsiya qilishga yo‘l qo‘yilmaydi.
 86. Aktivlar Markaziy bankning normativ-huquqiy hujjatlariga muvofiq substandart, shubhali va umidsiz deb tasniflanganda, kredit summasining asosiy qarz yoki foizlar qaytarilishi bo‘yicha to‘lovlar 60 kundan ortiq muddatga kechiktirilganda, bunday kredit bo‘yicha foizlarni balans hisobvaraqlarida hisoblash to‘xtatiladi, ya’ni foizlarni o‘stirmaslik maqomi beriladi. Hisoblangan, lekin ushbu kredit bo‘yicha olinmagan barcha foizlar quyidagi qayta o‘tkazma bilan hisobdan chiqariladi:
 Dt 42xxx — 444xx Kreditlar bo‘yicha foizli daromadlar tegishli hisobvarag‘i
 Kt 163xx Olinishi lozim bo‘lgan hisoblangan foizlar tegishli hisobvarag‘i.
 87. Foizlar hisobdan chiqarilganidan so‘ng, keyingi foizlarni hisoblash balansdan tashqari 91501 — “Berilgan kreditlar va lizing bo‘yicha hisoblangan foizlar” hisobvarag‘ida 5 yil muddat davomida amalga oshiriladi.
 88. Mazkur kredit bo‘yicha keyingi barcha to‘lovlar birinchi navbatda hisoblangan lekin undirilmagan foizlarni qoplashga, so‘ngra asosiy qarz bo‘yicha qarzdorlikni qoplashga yo‘naltiriladi.
 89. Kreditlar bo‘yicha foizlarni o‘stirish maqomiga tiklash faqat qarz oluvchi tomonidan hisoblangan, lekin undirilmagan foizlarni hamda kreditlarni qaytarish grafigiga muvofiq tegishli muddati o‘tgan qarz summasi qoplanganidan so‘ng amalga oshiriladi. 
 90. Foizlarni o‘stirmaslik maqomini olgan barcha foizli aktivlar bo‘yicha foizlarni hisoblash hamda tegishli balans hisobvaraqlarida aks ettirish kredit qo‘mitasining yozma ravishda rasmiylashtirilgan qaroriga muvofiq amalga oshiriladi va quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi beriladi:
 Dt 96335 “Aktivlar bo‘yicha foizlar va vositachilik haqlari kontr-hisobvaraq”
 Kt 91501 “Berilgan kreditlar va lizing bo‘yicha hisoblangan foizlar”.
 91. Kredit operatsiyalari bo‘yicha ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasiga o‘tkazmalar kredit uyushmasining xarajatiga 568xx — “Ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni baholash” tegishli hisobvarag‘i orqali olib borilishi va joriy davr uchun “Foyda va zararlar to‘g‘risida hisobot”da aks ettirilishi shart.
 92. Kreditlar bo‘yicha ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasi yaratilganda, quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi beriladi:
 Dt 568xx “Ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni baholash” tegishli hisobvarag‘i
 Kt 1xx99 “Aktivlar bo‘yicha ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasi (kontr-aktiv)” tegishli hisobvarag‘i.
 93. Agar kredit uyushmasining kredit portfeli tahlil qilinganidan keyin uning ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxiralari talab qilinganidan ortiq bo‘lsa, u holda kredit uyushmasi tomonidan quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi bilan yaratilgan zaxira summasi kamaytiriladi:
 Dt 1xx99 “Aktivlar bo‘yicha ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasi (kontr-aktiv)” tegishli hisobvarag‘i
 Kt 568xx “Ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni baholash tegishli hisobvarag‘i” (zaxira joriy yilda yaratilgan bo‘lsa) yoki
 Kt 45921 “Hisobdan chiqarilgan mablag‘larning qaytarilishi” (zaxira o‘tgan yilda yaratilgan bo‘lsa).
 94. Yaratilgan zaxiralar hisobidan kreditlarni balans hisobvarag‘idan chiqarish hamda balansdan tashqari hisobvaraqlarda aks ettirishda quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi amalga oshiriladi:
 Dt 1xx99 “Aktivlar bo‘yicha ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasi (kontr-aktiv)” tegishli hisobvarag‘i
 Kt 1xxxx Tegishli aktiv hisobvarag‘i
 Dt 95413 “Hisobdan chiqarilgan kreditlar va lizing”
 Kt 96397 “Boshqa ko‘zda tutilmagan holatlar hisobvarag‘i bo‘yicha kontr-hisobvaraq”.
 95. Agar ilgari ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash uchun yaratilgan zaxira hisobidan balansdan chiqarilib, “Ko‘zda tutilmagan holatlar” hisobvarag‘iga o‘tkazilgan aktiv bo‘yicha asosiy qarz summasi va foiz to‘lovi amalga oshirilsa, unda quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi beriladi:
 Dt 96397 “Boshqa ko‘zda tutilmagan holatlar hisobvaraqlari bo‘yicha kontr-hisobvaraq”
 Kt 95413 “Hisobdan chiqarilgan kreditlar va lizing”
 Dt 10101 “Kassadagi naqd pullar” (agar naqd pulda to‘lanayotgan bo‘lsa) yoki
 Dt 10503 “Banklarda joylashtirilgan talab qilib olinguncha depozitlar” (agar naqd pulsiz hisob-kitob yo‘li bilan to‘lanayotgan bo‘lsa)
 Kt 568xx “Ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni baholash” tegishli hisobvarag‘i (zaxira joriy yilda yaratilgan bo‘lsa) yoki
 Kt 45921 “Hisobdan chiqarilgan mablag‘larning qaytarilishi” (zaxira o‘tgan yilda yaratilgan bo‘lsa)
 Kt 42xxx — 444xx “Kreditlar bo‘yicha foizli daromadlar” tegishli hisobvarag‘i.
 96. Lizing beruvchi kredit uyushmalari faqat lizing shartnomasining muddati tugagach, lizing obyekti lizing oluvchining mulki bo‘lib o‘tadigan lizing operatsiyalarini amalga oshirishi mumkin. 
 97. Lizing beruvchi kredit uyushmasida lizing operatsiyalarining hisobi 156xx — “Kredit uyushmasi a’zolariga berilgan lizing” tegishli hisobvarag‘ida yuritiladi. 
 98. Lizing obyekti lizing oluvchining balansida hisobga olinadi.
 99. Lizing obyektini dastlabki (boshlang‘ich) tan olish lizing shartnomasining amal qilish muddati boshlanishida amalga oshiriladi. Bunda, lizing beruvchi kredit uyushmasi lizingga berilgan lizing obyektini o‘z balansida lizingga qilingan sof investitsiya qiymatida tan oladi, ya’ni lizing obyektini sotib olish, uni lizing oluvchiga yetkazib berish va foydalanishga tayyor holga keltirish bilan bog‘liq dastlabki bevosita xarajatlar yig‘indisi yoki uning haqqoniy qiymatida, ularning qaysi biri kichik bo‘lsa, o‘sha summada aktiv sifatida tan oladi.
 100. Lizing muddatining boshlanishi — bu lizing shartnomasiga muvofiq, lizing oluvchining lizing obyektiga egalik qilish va foydalanish huquqini amalga oshirishni boshlagan sana.
 101. Lizing beruvchi kredit uyushmasi tomonidan amalga oshirilgan va lizing shartnomasiga muvofiq lizing oluvchi tomonidan qoplanadigan dastlabki bevosita xarajatlar lizing obyektining qiymatiga qo‘shiladi. 
 Lizing shartnomasiga muvofiq dastlabki bevosita xarajatlar lizing oluvchi tomonidan qoplanmaydigan bo‘lsa, mazkur xarajatlar yuzaga kelgan paytdagi tegishli hisobot davri xarajatlari sifatida tan olinadi.
 102. Lizing beruvchi kredit uyushmasi lizing obyekti uchun to‘lovlarni sotuvchiga oldindan to‘lab berib, lizing obyekti to‘g‘ridan to‘g‘rilizing oluvchiga yetkazib berilganda, foydalanishga qabul qilish dalolatnomasiga asosan memorial order to‘ldirib, quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi amalga oshiriladi: 
 Dt 19909 “Tovar-moddiy qimmatliklar uchun to‘langan mablag‘lar”
 Kt 10503 “Banklarda joylashtirilgan talab qilib olguncha depozitlar”
 Dt 156xx “Kredit uyushmasi a’zolariga berilgan lizing” tegishli hisobvarag‘i
 Kt 19909 “Tovar moddiy qimmatliklar uchun to‘langan mablag‘lar”.
 103. Kredit uyushmasi tomonidan lizing obyekti bo‘yicha keyingi hisob lizing oluvchi tomonidan to‘lanadigan lizing bo‘yicha asosiy qarz summasini (dastlabki tan olingan summani) va u bo‘yicha foizlarning hisobini yuritishdan iborat. 
 104. Kredit uyushmasining foizli daromadi lizing oluvchi tomonidan lizing to‘lovlarining amalga oshirilishidan qat’i nazar, tegishli hisobot davrlarida lizing to‘lovlari jadvaliga muvofiq hisoblanadi.
 Lizing beruvchi kredit uyushmasi tomonidan lizing bo‘yicha foizli daromadlar kunlik hisoblanadi.
 105. Lizing to‘lovlarini to‘lash shartlari to‘liq bajarilib, lizing shartnomasi muddati tugaganida yoki lizing obyekti lizing shartnomasi muddati tugashidan oldin sotib yuborilganda 156xx — “Kredit uyushmasi a’zolariga berilgan lizing” tegishli hisobvarag‘i va 16323 — “Lizing bo‘yicha olinishi lozim bo‘lgan hisoblangan foizlar” hisobvaraqlari qoldig‘i nolga teng bo‘ladi.
 106. Lizing oluvchi tomonidan lizing shartnomasi shartlari buzilganligi sababli lizing beruvchi lizing obyektini qaytarib olganda, lizing beruvchi lizing obyektini balansga quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi orqali qabul qiladi:
 Dt 167xx “Kredit uyushmasining boshqa o‘z xususiy mulklari” tegishli hisobvarag‘i
 Kt 156xx “Kredit uyushmasi a’zolariga berilgan lizing” tegishli hisobvarag‘i.
 107. Aktivlar Markaziy bankning normativ-huquqiy hujjatlariga muvofiq substandart, shubhali va umidsiz deb tasniflanganda, lizing bo‘yicha to‘lovlar 60 kun va undan ortiq muddatga kechiktirilganda, lizingga foizlarni o‘stirmaslik maqomini berish hamda hisobini yuritish mazkur Yo‘riqnomaning 86— 90-bandlariga muvofiq amalga oshiriladi.
 108. Lizing operatsiyalari bo‘yicha ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasini shakllantirish hamda ulardan foydalanish mazkur Yo‘riqnomaning 91—95-bandlariga muvofiq amalga oshiriladi va joriy davr uchun “Foyda va zararlar to‘g‘risida hisobot”da aks ettiriladi.
 109. Asosiy vositalar tarkibiga quyidagi mezonlarga javob beruvchi moddiy aktivlar kiradi:
 xizmat qilish muddati bir yildan ortiq bo‘lgan;
 bir birlik (to‘plam) uchun qiymati O‘zbekiston Respublikasida (xarid paytida) belgilangan eng kam oylik ish haqi miqdorining ellik baravaridan ortiq bo‘lgan buyumlar.
 Kredit uyushmasining rahbari hisobot yilida buyumlarni asosiy vositalar tarkibida hisobga olish uchun ular qiymatining eng kam chegarasini belgilashga haqli.
 110. Asosiy vositalar aktiv sifatida tan olinadi, agar:
 kredit uyushmasiga kelgusida aktiv bilan bog‘liq iqtisodiy foyda kelib tushishiga ishonch bo‘lsa;
 aktiv qiymatini aniq baholash mumkin bo‘lsa.
 111. Asosiy vositalar balansda boshlang‘ich qiymati bo‘yicha aks ettiriladi. 
 112. Asosiy vositalar sotib olinganda quyidagi buxgalteriya o‘tkazmalari beriladi:
 1) asosiy vositaning qiymati to‘liq yoki qisman oldindan to‘langanda:
 Dt 19909 “Tovar-moddiy qimmatliklar uchun to‘langan mablag‘lar”
 Kt 10503 “Banklarda joylashtirilgan talab qilib olinguncha depozitlar”;
 2) asosiy vositalar kredit uyushmasiga kelib tushganida:
 Dt 165xx “Kredit uyushmasi faoliyatida foydalaniladigan asosiy vositalar” tegishli hisobvarag‘i yoki
 Dt 16561 “Ombordagi asosiy vositalar”
 Kt 19909 “Tovar-moddiy qimmatliklar uchun to‘langan mablag‘lar”;
 3) asosiy vositalar ombordan foydalanishga berilganda:
 Dt 165xx “Kredit uyushmasi faoliyatida foydalaniladigan asosiy vositalar” tegishli hisobvarag‘i
 Kt 16561 “Ombordagi asosiy vositalar”.
 113. Asosiy vositalar tekinga olinganda, asosiy vositalarning haqqoniy qiymatiga quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi beriladi:
 Dt 16561 “Ombordagi asosiy vositalar” yoki
 Dt 165xx “Kredit uyushmasi faoliyatida foydalaniladigan asosiy vositalar” tegishli hisobvarag‘i
 Kt 45994 “Boshqa foizsiz daromadlar”.
 Bunda, tekinga olingan asosiy vositani balansga kirim qilish bilan bog‘liq bo‘lgan (to‘langan soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlar, shuningdek, aktivdan belgilangan maqsadda foydalanish uchun uni ishchi holatiga keltirish, yetkazib berish va montaj qilish, o‘rnatish, foydalanishga “topshirish va boshqa xarajatlar) xarajatlar joriy xarajatlarga olib boriladi.
 114. Asosiy vositalar grant yoki subsidiya ko‘rinishida olinganda haqqoniy qiymatiga quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi beriladi:
 Dt 165xx “Kredit uyushmasi faoliyatida foydalaniladigan asosiy vositalar” tegishli hisobvarag‘i
 Kt 22896 “Boshqa muddati uzaytirilgan daromadlar”.
 Grant va subsidiya ko‘rinishida olingan asosiy vositalar mazkur Yo‘riqnomaning 118—120-bandlariga muvofiq eskirish hisoblanadi hamda aktivning foydali xizmat muddatiga mutanosib ravishda 22896 — “Boshqa muddati uzaytirilgan daromadlar” hisobvarag‘idan 45994 — “Boshqa foizsiz daromadlar” hisobvarag‘iga o‘tkazib boriladi.
 115. Qurilish, asosiy vositalarni yangilash, qaytadan tiklash va zamonaviylashtirish bilan bog‘liq bo‘lgan barcha xarajatlar hisobi 16505 — “Tugallanmagan qurilish” hisobvarag‘ida olib boriladi.
 Bino (imorat)lar foydalanishga tayyor bo‘lganda, ularning 16505 — “Tugallanmagan qurilish” hisobvarag‘idagi qiymati 16509 — “Binolar va boshqa qurilishlar” hisobvarag‘iga tegishli qabul qilish dalolatnomasi asosida o‘tkaziladi.
 116. Asosiy vositalar kredit uyushmasiga kelib tushgandan so‘ng, to‘lov amalga oshirilganda kirim hujjatlari asosida quyidagi buxgalteriya o‘tkazmalari beriladi:
 1) asosiy vositalar kelib tushganda:
 Dt 165xx “Kredit uyushmasi faoliyatida foydalaniladigan asosiy vositalar” tegishli hisobvarag‘i yoki
 Dt 16505 “Tugallanmagan qurilish” (agar rekonstruksiya qilinishi talab etiladigan binolar, tugallanmagan qurilishlar yoki qurilish uchun materiallar xarid qilinsa)
 Kt 29802 “Tovar-moddiy qimmatliklar va ko‘rsatilgan xizmatlar uchun to‘lanadigan mablag‘lar”;
 2) asosiy vositalar qiymati to‘langanda:
 Dt 29802 “Tovar-moddiy qimmatliklar va ko‘rsatilgan xizmatlar uchun to‘lanadigan mablag‘lar”
 Kt 10503 “Banklarda joylashtirilgan talab qilib olguncha depozitlar”.
 117. Kredit uyushmasi kengashi qaroriga muvofiq undirilgan mol-mulkni kredit uyushmasi asosiy vosita sifatida foydalanishga qabul qilinganda, quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi beriladi:
 Dt 165xx “Kredit uyushmasi faoliyatida foydalaniladigan asosiy vositalar” tegishli hisobvarag‘i
 Dt 16799 “Ko‘chmas mulk va boshqa o‘z xususiy mulki bo‘yicha ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash zaxirasi (kontr-aktiv)”
 Kt 167xx “Kredit uyushmasining boshqa o‘z xususiy mulklari” tegishli hisobvarag‘i.
 118. Foydalanishda bo‘lgan aktivlar bo‘yicha eskirishni hisoblash ular foydalanishga topshirilgan oydan keyingi oyning birinchi sanasidan boshlanadi hamda mazkur obyektning eskirish qiymati to‘liq so‘ndirilgunga qadar yoki bu obyektni balansdan hisobdan chiqarilguncha amalga oshiriladi. Bunda 56600 — “Eskirish xarajatlari” tegishli hisobvarag‘i debetlanadi va 16500 — “Kredit uyushmasi faoliyatida foydalaniladigan asosiy vositalar”ning tegishli yig‘ilgan eskirish (kontr-aktiv) hisobvarag‘i kreditlanadi.
 119. Asosiy vositalarning foydali xizmati muddati davomida uning boshlang‘ich qiymati asosida tugatish qiymatini ayirish bilan eskirish hisoblanadi. Tugatish qiymati bu — foydali xizmati muddatining tugatish vaqtida chiqish bo‘yicha kutilayotgan xarajatlarni ayirish orqali aniqlanadigan asosiy vositalarning kutilayotgan ko‘zlangan qiymatidir.
 120. Eskirishni hisoblash quyidagi usullarda amalga oshirilishi mumkin:
 1) teng maromli (to‘g‘ri chiziqli) hisoblash usuli:
 teng maromli (to‘g‘ri chiziqli) hisoblash usuli o‘zgarmas eskirish summasini teng maromda, asosiy vositalarning foydali xizmat muddati mobaynida ularning qiymatidan kelib chiqqan holda teng ulushlarda hisoblashga asoslanadi;
 2) bajarilgan ish hajmiga mutanosib ravishda hisoblash usuli (ishlab chiqarish usuli):
 bajarilgan ishlar hajmiga mutanosib ravishda eskirishni hisoblash usuli eskirish summasini aktivning taxmin qilinayotgan ishlatilishi yoki taxmin qilinayotgan unumdorligidan kelib chiqqan holda hisoblashga asoslangan. Ushbu usul har bir muayyan yildagi asosiy vositaning mahsulotlarini hisobga olishga asoslangan. Ushbu usul bo‘yicha har yillik eskirish miqdorini hisoblash uchun butun foydali xizmat muddatidagi umumiy baholangan mahsulotlar yig‘indisini va mazkur muayyan yildagi mahsulotlarni aniqlash lozim. Mahsulot sifatida ishlar (mahsulotlar) hajmi, ishlangan soatlar soni olinishi mumkin;
 3) tezlashtirilgan usul (kamayib boruvchi qoldiq usuli va yillar yig‘indisi (kumulyativ) usuli):
 kamayib boruvchi qoldiq usuli hisoblanadigan amortizatsiya summasini aktivning foydali xizmat muddati mobaynida kamayishini anglatadi. Ushbu usul teng maromli (to‘g‘ri chiziqli) hisoblash usulidagi prinsipga asoslangan. Ushbu usulda teng maromli (to‘g‘ri chiziqli) usulida foydalaniladigan me’yorga qaraganda ikki baravar oshirilgan eskirish me’yori olinadi;
 yillar yig‘indisi (kumulyativ) usuli hisob-kitob koeffitsiyentida maxraj bo‘lib hisoblangan obyektning xizmat muddati yillari summasi bilan belgilanadi. Ushbu koeffitsiyentning suratida obyektning xizmat muddati oxiriga qadar qoladigan yillar soni (teskari tartibda) bo‘ladi.
 121. Kredit uyushmasi asosiy vositalari obyektlarining boshlang‘ich qiymatini hozirgi bozor narxlari darajasiga moslash maqsadida davriy ravishda qayta baholanadi. Asosiy vositalarni qayta baholash bilan hisobga olgan holdagi qiymati tiklanish qiymati deyiladi. 
 122. Asosiy vositalarning alohida obyektlarini qayta baholashda asosiy vositalarning ushbu obyektiga tegishli barcha guruhlari qayta baholanishi kerak. Asosiy vositalarning guruhi — bu kredit uyushmasida foydalaniladigan tur va usuliga o‘xshaydigan aktivlarning yig‘indisidir.
 123. Asosiy vositalarni qayta baholashda quyidagi usullar qo‘llaniladi:
 1) indeks usuli;
 2) to‘g‘ridan to‘g‘riqayta baholash usuli.
 124. Asosiy vositalar qayta baholanganda, quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi beriladi:
 1) asosiy vositaning qayta baholangan qiymati uning balans qiymatidan oshganda: 
 a) qayta baholash natijasida aniqlangan aktiv haqqoniy qiymatining oshgan summasiga:
 Dt 165xx “Kredit uyushmasi faoliyatida foydalaniladigan asosiy vositalar” tegishli hisobvarag‘i
 Kt 30907 “Boshlang‘ich qiymatiga nisbatan baholash qiymatining oshgan summasi”;
 b) qayta baholashdan oldin va undan keyingi yig‘ilgan eskirish summalari o‘rtasidagi tafovutga:
 Dt 30907 “Boshlang‘ich qiymatiga nisbatan baholash qiymatining oshgan summasi”
 Kt 165xx “Kredit uyushmasi faoliyatida foydalaniladigan asosiy vositalar”ning tegishli yig‘ilgan eskirish summasi (kontr-aktiv) hisobvarag‘i;
 v) qayta baholash natijasida asosiy vositaning oshgan qiymati, ushbu aktiv bo‘yicha oldingi qayta baholash natijasiga ko‘ra xarajat sifatida hisobga olingan qismi miqdoridagina daromad sifatida hisobga olinishi lozim;
 2) qayta baholash natijasida asosiy vositalarning haqqoniy qiymatining kamayishi xarajat sifatida tan olinadi. Ushbu summa bevosita 30907 — “Boshlang‘ich qiymatiga nisbatan baholash qiymatining oshgan summasi” hisobvarag‘ining xuddi o‘sha asosiy vositaga nisbatan oldingi qo‘shimcha baholash miqdori doirasida chegirib tashlanishi mumkin. Bunda quyidagi buxgalteriya yozuvlari bajariladi:
 a) qayta baholashdan oldin va undan keyingi yig‘ilgan eskirish summalari o‘rtasidagi tafovutga:
 Dt 165xx “Kredit uyushmasi faoliyatida foydalaniladigan asosiy vositalar”ning tegishli yig‘ilgan eskirish summasi (kontr-aktiv) hisobvarag‘i
 Kt 30907 “Boshlang‘ich qiymatiga nisbatan baholash qiymatining oshgan summasi”;
 b) qayta baholash natijasida aniqlangan aktiv haqqoniy qiymatining kamayishi summasiga:
 Dt 30907 “Boshlang‘ich qiymatiga nisbatan baholash qiymatining oshgan summasi” (qayta baholashdan oldingi ko‘payish doirasida)
 Kt 165xx “Kredit uyushmasi faoliyatida foydalaniladigan asosiy vositalar” tegishli hisobvarag‘i;
 v) 30907 — “Boshlang‘ich qiymatiga nisbatan baholash qiymatining oshgan summasi” hisobvarag‘ida aks ettirilgan oldingi qayta baholash summasi yetarli bo‘lmagan taqdirda, arzonlashgan summa va oldingi qayta baholash summasi o‘rtasidagi farq xarajat sifatida tan olinadi va 55995 — “Boshqa foizsiz xarajatlar” hisobvarag‘ida aks ettiriladi. Bunda quyidagi o‘tkazma amalga oshiriladi:
 Dt 55995 “Boshqa foizsiz xarajatlar”
 Kt 165xx “Kredit uyushmasi faoliyatida foydalaniladigan asosiy vositalar” tegishli hisobvarag‘i.
 125. Qayta baholashning 30907 — “Boshlang‘ich qiymatga nisbatan baholash qiymatining oshgan summasi” hisobvarag‘iga qo‘shilgan ijobiy natija obyektning foydali xizmat muddati davomida teng qismlarda 31203 — “Taqsimlanmagan foyda (aktiv-passiv)” hisobvarag‘iga o‘tkazib boriladi.
 126. Asosiy vositalar obyektlarining chiqib ketishi yoki sotilishidan yuzaga keladigan foyda yoki zararlar asosiy vositaning chiqib ketishi yoki sotishdan olingan sof tushum bilan uning sof balans qiymati o‘rtasidagi farq sifatida aniqlanadi. Chiqib ketish yoki sotishdan olinadigan foyda yoki zararlar asosiy vosita hisobdan chiqarilgan paytda “Foyda va zararlar to‘g‘risidagi hisobot”da aks ettiriladi. 
 127. Asosiy vosita hisobdan chiqarilayotganda 30907 — “Boshlang‘ich qiymatga nisbatan baholash qiymatining oshgan summasi” hisobvarag‘idagi mazkur asosiy vositaga tegishli qayta baholash natijasi to‘liq 31203 — “Taqsimlanmagan foyda (aktiv-passiv)” hisobvarag‘iga o‘tkaziladi.
 128. Asosiy vositalarning qiymati fors-major holatlar bilan bog‘liq bo‘lganda, bepul berilganda, belgilangan tartibda zarar sifatida hisobdan chiqariladi va quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi beriladi:
 Dt 55910 “Boshqa mulk va/yoki aktivlarni sotish yoki dispozitsiya qilishdan ko‘rilgan zararlar”
 Kt 165xx “Kredit uyushmasi faoliyatida foydalaniladigan asosiy vositalar” tegishli hisobvarag‘i.
 129. Kredit uyushmasining asosiy vositalariga egalik huquqini berishni tasdiqlovchi barcha hujjatlar, sug‘urta polisi va boshqa hujjatlari alohida yig‘majildlarda saqlanishi lozim. Asosiy vositalarning tahliliy hisobi har bir asosiy vosita bo‘yicha alohida Asosiy vositalar hisobi kartochkalarida yuritiladi.
 130. Nomoddiy aktivlar — bu nomonetar, identifikatsiya qilinadigan aktivlar bo‘lib, moddiy va jism shakliga ega bo‘lmagan, foydali xizmat muddati bir yildan ortiq bo‘lgan hamda ulardan xizmatlar ko‘rsatishda yoki ma’muriy maqsadlar uchun foydalanishga mo‘ljallangan aktivlardir.
 131. Nomoddiy aktiv identifikatsiyalanadigan bo‘lib hisoblanadi, agarda u quyidagi mezonlardan biriga muvofiq kelsa: 
 ajraladigan bo‘lsa, ya’ni uni kredit uyushmasidan ajratib bo‘lsa hamda sotish, berib yuborish, ijaraga berish, alohida yoki ular bilan bog‘liq aktiv, kontrakt yoki majburiyat bilan birga ayirboshlash (gudvilldan tashqari) mumkin bo‘lsa;
 ushbu huquqlar beriladigan yoki kredit uyushmasidan yoxud boshqa huquq va majburiyatlardan ajraladigan bo‘lishidan qat’i nazar, shartnomaviy va boshqa yuridik huquqlardan paydo bo‘lsa.
 132. Nomoddiy aktivlarga patentlar, mualliflik huquqlari, gudvill (goodwill), savdo markalari, kompyuter dasturiy ta’minotlari, litsenziyalar va shu kabilar tegishlidir.
 133. Dasturiy ta’minot tegishli jihozning tarkibiy qismi bo‘lsa, u moddiy aktiv ahamiyatiga ega bo‘lgan asosiy vosita bilan birga qaraladi. Agar dasturiy ta’minot tegishli jihozning tarkibiy qismi bo‘lmasa va mutlaq huquq kredit uyushmasiga tegishli bo‘lsa, u nomoddiy aktiv hisoblanadi.
 134. Kredit uyushmasi nomoddiy aktivlari quyidagi yo‘llar bilan shakllanadi: 
 haq evaziga xarid qilish;
 kredit uyushmasi ichida ishlab chiqish yo‘li bilan;
 tekinga olish;
 grant va subsidiya asosida.
 135. Haq evaziga xarid qilingan nomoddiy aktiv boshlang‘ich qiymati bo‘yicha baholanadi va hisobga olinadi. Nomoddiy aktivlarning boshlang‘ich qiymati nomoddiy aktivlarning faqat qayta baholanishi natijasida o‘zgarishi mumkin.
 136. Nomoddiy aktivlar bilan bog‘liq xarajatlar, agar ushbu xarajatlar kelajakda shu aktivlar bo‘yicha dastlabki hisoblangan me’yorlardan yuqori iqtisodiy foyda olib kelishi mumkin bo‘lsa, ularning boshlang‘ich qiymatiga qo‘shilishi mumkin. Barcha boshqa xarajatlar, ular qaysi davrda yuzaga kelgan bo‘lsa, o‘sha davrning joriy xarajatlari sifatida aks ettiriladi.
 137. Nomoddiy aktivlarning tahliliy hisobi nomoddiy aktivlarning har bir turi bo‘yicha ochiladigan tegishli shaxsiy hisobvaraqlarda yuritiladi.
 138. Kredit uyushmasi ichida yaratilgan nomoddiy aktiv balansda boshlang‘ich qiymati bo‘yicha aks ettiriladi.
 139. Tekinga olingan nomoddiy aktivlar dastlab balansda haqqoniy qiymati bo‘yicha aks ettiriladi. Tekinga olingan nomoddiy aktivlarning qiymati baholovchi tashkilotlar tomonidan yoki aktivlarni qabul qilish-topshirish hujjatlaridagi ma’lumotlar asosida belgilanadi.
 140. Nomoddiy aktivlar sotib olinganda quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi beriladi:
 1) nomoddiy aktivlarning qiymati oldindan to‘liq yoki qisman to‘langanda:
 Dt 19909 “Tovar-moddiy qimmatliklar uchun to‘langan mablag‘lar”
 Kt 10503 “Banklarda joylashtirilgan talab qilib olinguncha saqlanadigan depozitlar”;
 2) nomoddiy aktivlar kredit uyushmasiga kelib tushganda:
 Dt 16601 “Nomoddiy aktivlar”
 Kt 19909 “Tovar-moddiy qimmatliklar uchun to‘langan mablag‘lar”.
 141. Kredit uyushmasi nomoddiy aktivlar kelib tushgandan keyin to‘lovni amalga oshirsa, quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi beriladi:
 1) nomoddiy aktivlar kelib tushganda ularni balansda aks ettirish:
 Dt 16601 “Nomoddiy aktivlar”
 Kt 29802 “Tovar-moddiy qimmatliklar va ko‘rsatilgan xizmatlar uchun to‘lanadigan mablag‘lar”;
 2) nomoddiy aktivlar qiymati to‘langanda:
 Dt 29802 “Tovar-moddiy qimmatliklar va ko‘rsatilgan xizmatlar uchun to‘lanadigan mablag‘lar”
 Kt 10503 “Banklarda joylashtirilgan talab qilib olinguncha depozitlar”.
 142. Nomoddiy aktivlar tekinga olinganda, tekinga olingan nomoddiy aktivlarning haqqoniy qiymatiga quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi beriladi:
 Dt 16601 “Nomoddiy aktivlar”
 Kt 45994 “Boshqa foizsiz daromadlar”.
 143. Nomoddiy aktiv balansda dastlabki qiymati bo‘yicha hisobga olingandan keyin qayta baholash sanasida, agar uning bozor bahosini aniqlash mumkin bo‘lsa, nomoddiy aktiv qayta baholanadi va qayta baholangan (tiklanish) qiymati bo‘yicha hisobga olinadi. 
 144. Nomoddiy aktivni qayta baholash chog‘ida ushbu qayta baholanayotgan aktivga taalluqli bo‘lgan bir turdagi nomoddiy aktivlarning barcha guruhi qayta baholanishi kerak, bunday aktivlar uchun faol bozor mavjud bo‘lmagan holatlar bundan mustasno.
 145. Nomoddiy aktiv qayta baholanganda, quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi beriladi:
 qayta baholangan qiymat uning balans qiymatidan ortiq bo‘lsa:
 Dt 16601 “Nomoddiy aktivlar”
 Kt 30907 “Boshlang‘ich qiymatga nisbatan baholash qiymatining oshgan summasi”;
 qayta baholashgacha bo‘lgan va qayta baholangandan keyingi yig‘ilgan eskirish summalari o‘rtasidagi farq summasiga:
 Dt 30907 “Boshlang‘ich qiymatga nisbatan baholash qiymatining oshgan summasi”
 Kt 16605 “Nomoddiy aktivlarning yig‘ilgan eskirish summasi (kontr-aktiv)”;
 qayta baholash natijasida asosiy vositaning oshgan qiymati, ushbu aktiv bo‘yicha oldingi qayta baholash natijasiga ko‘ra xarajat sifatida hisobga olingan qismi miqdoridagina daromad sifatida hisobga olinishi lozim.
 146. Aktivning qayta baholangandagi qiymati uning balans qiymatidan kam bo‘lsa, unda aktivning summasi kamayadi va bu kamayish quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi bilan rasmiylashtiriladi:
 qayta baholashgacha bo‘lgan va qayta baholangandan keyingi yig‘ilgan eskirish o‘rtasidagi farq summasiga:
 Dt 16605 “Nomoddiy aktivlarning yig‘ilgan eskirish summasi (kontr-aktiv)”
 Kt 30907 “Boshlang‘ich qiymatga nisbatan baholash qiymatining oshgan summasi”;
 qayta baholash natijasida aniqlangan aktiv qiymatining kamayish summasiga:
 Dt 30907 “Boshlang‘ich qiymatga nisbatan baholash qiymatining oshgan summasi” (qayta baholashdan oldingi ko‘payish doirasida)
 Kt 16601 “Nomoddiy aktivlar”;
 30907 — “Boshlang‘ich qiymatga nisbatan baholash qiymatining oshgan summasi” hisobvarag‘idagi qoldiq (nomoddiy aktivlarning aynan shu toifasiga taalluqli qismi) yetarli bo‘lmasa, unda qayta baholangan aktivning qo‘shimcha kamaygan qiymati quyidagicha hisobga olinadi:
 Dt 55995 “Boshqa foizsiz xarajatlar”
 Kt 16601 “Nomoddiy aktivlar”;
 qayta baholashning 30907 — “Boshlang‘ich qiymatga nisbatan baholash qiymatining oshgan summasi” hisobvarag‘iga qo‘shilgan ijobiy natija foydali xizmat muddati davomida teng qismlarda 31203 — “Taqsimlanmagan foyda (aktiv-passiv)” hisobvarag‘iga o‘tkazib boriladi.
 147. Nomoddiy aktiv hisobdan chiqarilayotganda 30907 — “Boshlang‘ich qiymatga nisbatan baholash qiymatining oshgan summasi” hisobvarag‘idagi ushbu nomoddiy aktivga tegishli qayta baholash natijasi to‘liq 31203 — “Taqsimlanmagan foyda (aktiv-passiv)” hisobvarag‘iga o‘tkaziladi.
 148. Nomoddiy aktivlarga eskirish hisoblash nomoddiy aktivlar tarkibiga qabul qilingan oydan keyingi oyning birinchi sanasidan boshlab hisoblab boriladi. Nomoddiy aktivlarning eskirish summasi ularning foydali xizmat qilish muddati davomida muntazam ravishda kredit uyushmasi xarajatlariga o‘tkazib boriladi.
 149. Nomoddiy aktivlarga ushbu Yo‘riqnomaning 118—120-bandlarida belgilangan tartibda eskirish hisoblanadi.
 150. Eskirishni hisoblashning tanlangan usuli kredit uyushmasining hisob siyosatida aniqlanishi va hisobot yili davomida o‘zgarmasligi kerak.
 151. Hisobdan chiqarilayotgan nomoddiy aktiv sotilayotganda, quyidagi buxgalteriya o‘tkazmasi amalga oshiriladi:
 nomoddiy aktiv jo‘natilgandan keyin xaridor tomonidan to‘lov amalga oshirilgan holda:
 Dt 19909 “Tovar-moddiy qimmatliklar uchun to‘langan mablag‘lar”
 Kt 16601 “Nomoddiy aktivlar”;
 to‘lov kelib tushgandan keyingi buxgalteriya o‘tkazmalari:
 Dt 10503 “Banklarda joyl