Buyrakda tosh qaerdan paydo bo`ladi?

«Belimda goh keskin gohida simillagan og`riq bezovta qilavergach, tibbiy tekshiruvlardan o`tdim. UTT tahlili buyragimda tosh borligini ko`rsatdi. Garchi o`lchami kichik bo`lsa-da, tushib ketarmikan degan havotirdaman. Yanada kattalashsa-chi? Nima qilaman?» 
Nargiza Akromova, Toshkent viloyati
Mavzu yuzasidan oliy toifali shifokor-urolog, dosent Ulug`bek XUDOYBERGANOV ma`lumot beradi. 
Statistik ma`lumotlarga ko`ra, buyrak-tosh kasalligi – nefrolitiazga chalinuvchilar soni kundan-kunga oshib bormoqda. Xastalikka doir ko`rsatkich erkak va ayollarda deyarli bir xil. Buyrakdagi toshlar joylashishi va xajmiga ko`ra turlicha bo`ladi. Urat, oksalat, fosfat toshlari, peshob suyuqligida shovul kislotasining ko`payib ketishini natijasida cho`kmalar paydo bo`lishidan so`ng kelib chiqadiganlari, shuningdek, kalsiy tuzining siydikda me`yordan ortiqcha ajralishi sababli paydo bo`ladigan toshlar shular jumlasidan. 
SABABINI BILASIZMI? 
Buyrak-tosh kasalligi asosan organizmda moddalar almashinuvining buzilishi sababli kelib chiqadi. Shu bilan birga xastalikning boshqa omillari ham yo`q emas. Xususan:
Toshlar turli xastaliklar asoratida ham yuzaga kelishi mumkin. Jumladan:
QANDAY ALOMATLARI BOR?
Aksariyat xollarda buyrak toshi qorin, bel va tos sohasida keskin og`riq berishi bilan xarakterlanadi. Og`riq shu qadar kuchli bo`ladiki, hatto tana holatini o`zgartirganda ham o`tib ketmaydi.  Ko`ngil aynishi, qayt qilish, peshob rangining to`qlashishi, siydik ajralishining qiyinlashishi kabi alomatlar ham xastalikdan darak beradi. Agar peshob yo`llarida toshdan tashqari infeksiya bo`lsa, tana harorati ko`tirilishi , et uvishishi yoki xolsizlik yuzaga keladi.
TOShLAR QANDAY PAYDO BO`LADI?
Toshlar avvaliga turli tarkibga ega mayda kristall ko`rinishida bo`lib, suyuqlik miqdori etarlicha qabul qiladigan kishilarda siydik ajralishi orqali chiqib ketadi. Agar bu holat yuz bermasa, kristallar o`sa boshlaydi va bir-biri bilan birlashib, toshga aylanadi. Odatda, toshlar o`lchami 4 mm dan 4-5 sm.gacha bo`lib, bir necha yillar davomida bilinmay kattalashishi mumkin. Buyrakda qum yoki tuz borligi aniqlanganida u toshga aylanmasligi uchun zarur davo choralarini ko`rish lozim. Afsuski, buyrakda tosh paydo bo`lganida uni bartaraf etishga qaratilgan muolaja qayta tosh to`planmasligiga kafolat bera olmaydi. Shu bois ham tosh olib tashlangach, uning tarkibi o`rganilib, qanday mahsulotlarni iste`mol qilish va nimalarga ahamiyat qaratish kerakligi ko`rsatiladi.
NASL SURADIMI?
Mutaxassislar, buyrak xastaliklari bilan bog`liq irsiy moyillik 1-2 foiz ekanligini ta`kidlashadi. Ba`zan oila a`zolarida siydik-tosh kasalligi yohud polikistoz aniqlangan bo`lsa, uning keyingi avlodlarida mazkur xastaliklarning birortasi ham kuzatilmasligi mumkin. Shu bois aksariyat xollarda buyrak bilan bog`liq kasalliklar orttirilgan bo`ladi.
TAShXIS QO`YaMIZ!
Buyrakdagi nome`yoriy o`zgarishlarni aniqlash uchun shifokor huzurida peshob tahlili, UTT va rentgen tekshiruvlari o`tkaziladi. Shuningdek umumiy shikoyatlaringiz, bezovtalik qachondan boshlangani, og`riq asosan qachon xuruj qilayotgani surishtiriladi.
QANDAY DAVOLANADI?
Tosh xajmi katta bo`lmasa (4-5mm), etarli miqdorda suyuqlik ichilganida siydik orqali tushib ketadi. 9-10 mm.o`lchamdan katta toshlarga  esa davolash usullari tadbiq etiladi. Bunda toshni maydalab tushiruvchi muolaja turi tanlanib, tosh siydik yo`llaridan o`ta oladigan darajaga keltiriladi. Buyrakdagi tosh o`lchami 1,5 sm.gacha bo`lganida uni maydalash maqsadida elektromagnit to`lqin yoki ultratovush zarb to`lqini yordamida muolaja o`tkaziladi. Mazkur amaliyot ambulator sharoitda bajarilib, hech qanday tig` ishlatilmaydi. Elektromagnit to`lqin ta`sirida maydalangan toshlar 3-5 kun ichida siydik bilan tushib ketadi. Xajmi yirik toshlarga esa endoskopik jarroxlik amaliyoti tadbiq etiladi.
OLDINI OLISh MUMKINMI?
Buyrak toshi paydo bo`lmasligining asosiy talablaridan biri sog`lom turmush tarziga rioya etish. O`z vaqtida taomlanish, vitaminga boy mahsulotlarga urg`u berish, etarlicha suyuqlik ichish kabilar shular jumlasidan. Har kungi engil jismoniy mashqlar ham organizmni chiniqtiradi. Shu bilan birga qon aylanishini ham yaxshilaydi.