IKKILAMChI XOM AShYo TAYYORLASh OMBORXONALARI, BAZA VA PUNKTLARI XODIMLARI UChUN MEHNATNI MUHOFAZA QILISh QOIDALARINI TASDIQLASh HAQIDA

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son qarori bilan tasdiqlangan “Mehnatni muhofaza qilishga doir qoida va normalarni qayta ko‘rib chiqish, ishlab chiqish va joriy etish Dasturi” (O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari to‘plami, 2000-y., 7-son, 39-modda) ijrosini ta’minlash maqsadida buyuraman:
 1. Ikkilamchi xomashyo tayyorlash omborxonalari, baza va punktlari xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. Mazkur buyruq O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatiga olingan kundan boshlab o‘n kun o‘tgach kuchga kiritiladi.
 Mazkur Qoidalar O‘zbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonuniga (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2016-y., 38-son, 441-modda) muvofiq ikkilamchi xomashyo tayyorlov omborxonalari, baza va punktlarida ishlovchi xodimlar uchun mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi.
 1. Mazkur Qoidalar ikkilamchi xomashyo tayyorlov omborxonalari, baza va punktlarida (keyingi o‘rinlarda korxonalar deb yuritiladi) metall parchalari hamda qora va rangli metallar rezgi-chiqitlarini yig‘ish, tayyorlash va qayta ishlash bilan bog‘liq bo‘lgan ishlarda qo‘llaniladi.
 2. Mazkur Qoidalar korxonalarda metall parchalari hamda qora va rangli metallar rezgi-chiqitlarini yig‘ish, tayyorlash va qayta ishlash ishlarni bajaruvchi xodimlar (bundan keyingi o‘rinlarda xodimlar deb yuritiladi) tomonidan qo‘llanishi shart.
 3. Mazkur Qoidalar Qurilish me’yorlari va qoidalari, Sanitariya qoidalari va me’yorlari, Davlat standartlarining tegishli bo‘limlari va boblari, shuningdek aniq ishlab chiqarishda belgilangan tartibda tasdiqlangan boshqa tarmoq normativ hujjatlari talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi.
 4. Mazkur Qoidalarning bajarilishini nazorat qilish korxonaning xavfsizlik texnikasi bo‘yicha xizmati (muhandisi) zimmasiga yuklatiladi.
 5. Korxonalarda metall parchalari hamda qora va rangli metallar rezgi-chiqitlarini yig‘ish, tayyorlash va qayta ishlashda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish “Mehnat muhofazasi bo‘yicha ishlarni tashkil etish to‘g‘risida”gi Namunaviy nizomga (1996-yil 14-avgust, ro‘yxat raqami 273) muvofiq amalga oshiriladi.
 6. Korxonalarda mehnat faoliyati bilan bog‘liq ravishda sodir bo‘lgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni o‘rganish va hisobini yuritish O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-sonli qarori (O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari to‘plami, 1997-y., 6-son, 21-modda) bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish to‘g‘risidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 7. Korxonalarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizom (ro‘yxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) asosida amalga oshirilishi lozim.
 8. Korxonalarning barcha xodimlari, shu jumladan rahbarlari o‘z kasblari va ish turlari bo‘yicha belgilangan tartibda o‘qishlari, yo‘l-yo‘riqlar olishlari hamda bilimlari sinovdan o‘tkazilishi kerak.
 9. Bevosita ishlab chiqarishda ishlarni tashkillashtirish va bajarish bilan bog‘liq ishchilar, rahbarlar, muhandis-texnik xodimlarning mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha bilimlarini sinovdan o‘tkazish “Mehnat muhofazasi bo‘yicha o‘qishlarni tashkil qilish va bilimlarni sinash haqida”gi Namunaviy nizomga (1996-yil 14-avgust, ro‘yxat raqami 272) muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 10. Ishlarni texnologik reglament bo‘yicha xavfsiz yuritish yo‘riqnomalari “Mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha yo‘riqnomalarni ishlab chiqish to‘g‘risida”gi (2000-yil 7-yanvar, ro‘yxat raqami 870) nizomga muvofiq ishlab chiqiladi va ishlovchi xodimlar xamda ish joylarini shu yo‘riqnomalar bilan ta’minlash korxona rahbariyati zimmasiga yuklatiladi.
 11. Korxonalarda ishlovchi xodimlar:
 o‘ta xavfli ishlarga, bug‘ hamda suv isitish qozonlari, yuk ko‘tarish mexanizmlari, bosim ostida ishlovchi idishlar, elektr uskunalar, maxsus mexanizm va mashinalarga xizmat ko‘rsatish uchun ishga kiruvchi shaxslar maxsus o‘qitilganligi to‘g‘risida hujjatga ega bo‘lishlari;
 O‘n sakkiz yoshdan kichik shaxslarning mehnati qo‘llanishi taqiqlanadigan noqulay mehnat sharoitlari ishlari ro‘yxatiga (ro‘yxat raqami 1990, 2009-yil 29-iyul) (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2009-y., 30-31-son, 355-modda) muvofiq o‘n sakkiz yoshga to‘lmagan shaxslar zararli va noqulay mehnat sharoiti mavjud ishlarga qabul qilinmasligi;
 korxona ma’muriyati umumiy va kasb kasalliklarini ilk bosqichda aniqlash maqsadida o‘z xodimlarining salomatligini muntazam nazorat qilish choralarini ta’minlashi; 
 ishga kirishdan oldin va davriy ravishda tibbiy ko‘rikdan o‘tgan bo‘lishi kerak.
 12. Ishlovchilarni zararli va xavfli ishlab chiqarish muhiti omillaridan himoya qilish tegishli standartlar va me’yorlar talablariga mos jamoaviy va shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish orqali ta’minlanishi lozim.
 13. Jamoaviy himoya vositalari (ventilatsiya, aspiratsiya, yerga ulash, tunukadan qilingan g‘iloflar bilan bekitish, mahalliy so‘rg‘ichlar va boshqalar) zararli va xavfli ishlab chiqarish muhiti omillari xonadagi barcha ishlovchilarga ta’sir qilganda qo‘llanishi shart va korxonani qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim.
 14. Jamoaviy himoya vositalari zararli va xavfli omillarni ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda shaxsiy himoya vositalari qo‘llanishi lozim. Bunday hollarda shaxsiy himoya vositalarisiz kishilarning ishtiroki va ishlar amalga oshirilishi taqiqlanadi.
 15. Ishchi va xizmatchilar shaxsiy himoya vositalari bilan korxona tomonidan ta’minlanadi.
 16. Shaxsiy himoya vositalaridan foydalangan holda ishlovchilar, ularning qo‘llanishi, himoya xususiyatlari, amal qilish muddati to‘g‘risida ma’lumotlarga ega bo‘lishi hamda ulardan foydalanishga o‘rgatilishi lozim.
 17. Xodimlarni maxsus kiyim, poyafzal va boshqa shaxsiy himoya vositalari bilan ta’minlash namunaviy me’yorlarga mos ravishda amalga oshiriladi.
 18. Ish vaqtida himoya kiyimi tugmalari mahkam qadalgan, yeng manjetlari bilaklargacha zich qamrab olgan bo‘lishi kerak. 
 19. Ishchilarning sochlari bosh kiyim (beret, ro‘mol va h. k.) bilan berkitilgan bo‘lishi kerak. 
 20. Ehtiyot moslamalari (ehtiyot kamari va elektr kalishlar, rezina qo‘lqoplar va gilamchalar, himoya ko‘zoynaklari va shlemlar, respiratorlar, shovqinga qarshi quloqchinlar) qo‘llashni talab qiladigan ishlarni bajarishda me’yorlarda nazarda tutilganidan qat’iy nazar ishlovchilarga ehtiyot chorasi sifatida berilishi kerak. 
 21. Korxona ma’muriyati yoki ish beruvchi quyidagilarni ta’minlashi shart:
 a) belgilangan namunaviy me’yorlar bo‘yicha mazkur ishlab chiqarish uchun talab qilinadigan barcha shaxsiy himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasini;
 b) himoya vositalarini qo‘llash va to‘g‘ri foydalanish ustidan doimiy nazoratni amalga oshirish;
 v) qo‘llanilayotgan himoya vositalarining samaradorligi va sozligini tekshirish;
 g) shaxsiy himoya vositalaridan xavfli va zaharli moddalar muhitida foydalanilganda ularni degazatsiya va dezinfeksiya qilish (bir marta qo‘llaniladigan himoya vositalari bundan mustasno).
 22 QMQ 2.09.04-98 “Korxonalarning ma’muriy va maishiy binolari va inshootlari” talablariga muvofiq bo‘lishi kerak. 
 23. Ma’muriyat bino va xonalarni texnik jihatdan soz holatda saqlashi, yong‘in xavfsizligini ta’minlashi, mazkur binolar va xonalarda ishlovchilar uchun normal sanitariya-gigiyena sharoitini va mehnat muhofazasini ta’minlashi kerak. 
 24. Barcha binolar va inshootlar ulardan foydalanish jarayonida doimiy texnik nazoratdan, alohida konstruksiya elementlari holati davriy ravishda umumiy va maqsadli ko‘rikdan o‘tkazilishi kerak. 
 25. Bino va inshootlarning umumiy texnik ko‘rigini o‘tkazish uchun korxona ma’muriyati tomonidan maxsus komissiya tayinlanadi. 
 26. Yangi qurilish, rekonstruksiya qilish va ta’mirlash ishlari bilan bog‘liq ishlar QMQ talablariga muvofiq bajarilishi kerak. 
 27. Qish vaqtida bino tomini qordan, soyabonlarni hosil bo‘lgan muzlardan uzluksiz tozalash kerak. Yiliga 2-marta (bahor va kuzda) tomning suvdan himoya qilish qismini, tarnovni, suv oqib tushadigan quvurlarni barg, shox-shabba, axlat va changdan tozalash kerak. 
 28. Bino va xonalarni ta’mirlash, tomlarni, fonarlarni tozalash va ta’mirlash, deraza oynalari va yoritish armaturalari uchun ko‘rsatilgan ishlarning balandlikda qulay va xavfsiz bajarilishini ta’minlovchi maxsus mexanizmlar, qurilma va moslamalar nazarda tutilgan bo‘lishi kerak. 
 29. Korxonalarning sanitariya-maishiy va boshqa yordamchi xonalari QMQ 2.09.04-98 “Korxonaning ma’muriy va maishiy binolari” talablariga mos bo‘lishi kerak. 
 30. Sanitariya-maishiy va boshqa yordamchi xonalarga ehtiyoj hisoblari ishlab chiqarish jarayonlari va eng ko‘p sonli ishlovchilar ishlaydigan smenaga muvofiq bajariladi. 
 31. Yechinish-kiyinish xonalari ko‘cha, uy kiyimlari va maxsus kiyimlar va poyafzallarni saqlash uchun moslashgan bo‘lishi kerak
 32. Dush xonalari yechinish-kiyinish xonalari bilan yonma-yon joylashishi kerak. 
 33. Chekish joylarini alohida xonalarda yoki hojatxona bilan yonma-yon xonalar yoxud dam olish xonalari yonida joylashtirish tavsiya qilinadi. (ishlovchilar soni 100 nafardan kam bo‘lgan) korxonalarda chekish uchun “Chekish joyi” deb yozib qo‘yilgan maxsus belgili joy ajratiladi va jihozlanadi. 
 34. Ishlab chiqarish, ombor xonalarida ovqatlanish qat’iyan man qilinadi. 
 35. Suv bilan ta’minlash va kanalizatsiya tizimi O‘zbekiston Respublikasi “Davarxitektqurilish” tomonidan tasdiqlangan QMQ 2.04.01-98 “Binolarni ichki suv quvuri va kanalizatsiyasi” talabiga mos kelishi kerak.
 Korxonani ishlab chiqarish oqova suvlari, tashqi kanalizatsiyaga yetib kelguncha zararli moddalardan tozalanishi kerak.
 Tozalangandan so‘ng suvda zararli moddalarni tarkibi sanoat korxonalarini loyihalashtirish sanitar normalari o‘rnatgan, chegaralangan ruxsat etilgan konsentratsiyasidan oshib ketishi kerak emas.
 36. Korxonalarni sanitariya-gigiyenik, texnologik va o‘t o‘chirish ehtiyojlarini qondirish uchun xo‘jalikda ishlatiladigan va ichimlik suvi bilan ta’minlash kerak. 
 37. Xo‘jalik uchun foydalaniladigan suvi ta’minoti tarmoqlarini ichimlik suv uzatiladigan tarmoqlar bilan birlashtirishga ruxsat berilmaydi. 
 38. Suv ta’minoti tarmoqlari va kanalizatsiyadan foydalanishda tarmoq, inshoot, qurilma va uskunaning texnik holati nazorat qilinadi, tiqilgan axlatlar, avariya bartaraf qilinadi, joriy va kapital ta’mirlash amalga oshiriladi. 
 39. Tarmoqlardan texnik foydalanishni xavfsiz ish yuritishga o‘qitilgan va bilimlari tekshirishdan o‘tkazilgan maxsus xizmat, maxsus tayyorgarlikka ega bo‘lgan ishchilar tomonidan amalga oshirilishi lozim. 
 40. Quduqlarda ish bajarilishida ishning mazmuni, joyi va sanasi, xavfsizlik talablari, brigada tarkibi va xavfsiz ish olib borishga mas’ul shaxs naryad-ruxsatnomada rasmiylashtiriladi. 
 41. Quduqlarda, kameralarda, kollektorlarda va boshqa yerosti inshootlarida ish bajaruvchi brigada himoya vositalari, zarur asbob-anjomlar, inventarlar, moslamalar va birinchi tibbiy yordam aptechkasi bilan ta’minlangan bo‘lishi kerak. 
 42. Ishlab chiqarish, omborxona, maishiy va ma’muriy binolarda hamda xonalarda ishlovchilarga mavjud zararli omillar: yuqori (yoki past) harorat, havoning nisbiy namligi va tezligi yuqoriligi, chang bosganligi va gazlanganligi salbiy ta’sir qilishining oldini olish uchun — issiq suv, issiqlik ta’minoti, mahalliy havoni tortish-kiritish, umumalmashuvchi ventilatsiyalar va sun’iy sovuq havo hosil qilishni nazarda tutish kerak. 
 43. Ishlab chiqarish, omborxona, maishiy va ma’muriy xonalarning ish zonalaridagi havo haroratining me’yorlangan qiymati, nisbiy namligi, havo harakati tezligi sanitariya va gigiyena talablariga mos bo‘lishi kerak. 
 44. Isitish tizimi, ventilatsiya va sun’iy havo yuborishni ishga tushirish, faqat mazkur tizimda ishga tushirish sinovlari o‘tkazilib, pasport ro‘yxatida qayd qilingandan so‘ng ruxsat beriladi. 
 45. Issiqlik ta’minoti tizimi, isitish, ventilatsiya va sun’iy havo yuborish mexanizmlarining texnik holati va ulardan foydalanishni nazorat qilish, o‘z vaqtida sifatli remont qilish mas’uliyati bosh mexanikka (energetikka), shtatlar jadvalida bunday lavozim bo‘lmasa, korxona rahbarining buyrug‘i bilan tayinlangan shaxsga yuklatiladi. 
 46. Barcha isitish-ventilatsiya qurilmalari va temir quvurlarda ogohlantiruvchi ranglar va xavfsizlik belgilar va yozuvlari bo‘lishi kerak. 
 47. Korxona maydonida, ishlab chiqarish va yordamchi binolar va xonalarda tabiiy va sun’iy yoritishlar O‘zbekiston Respublikasi “Davarxitektqurilish” tomonidan tasdiqlangan QMQ 2.01.05-98 “Tabiiy va sun’iy yoritish”ga talablariga mos kelishi kerak.
 48. Barcha ishlab chiqarish va yordamchi xonalarda tabiiy yoritishdan imkon boricha samarali foydalanish kerak. 
 49. Zarur bo‘lganda binolarni yoritish tuynuklarida ish joylarida quyosh nurlarining ko‘zga tushish ta’sirini yo‘qotishda (quyoshdan himoya soyaboni, parda, darparda va hokazo) moslamalar o‘rnatishni nazarda tutish kerak. 
 50. Yoritgichlarni o‘rnatish, kuygan lampalarni almashtirish va yoritish tarmog‘ida ta’mirlash ishlarini amalga oshirish faqat elektr texnik xodimlar tomonidan elektr manbaidan uzib qo‘yilgan holda amalga oshirilishi kerak. 
 51. Qora va rangli metall parchalari va rezgi-chiqitlarini tayyorlash, qayta ishlash uchun texnikaviy qurilmalar (texnologik uskuna, agregatlar, mashina va mexanizmlar, texnikaviy tizimlar va komplekslar, priborlar, apparatlar va boshqalar) mazkur Qoidalar talablariga mos bo‘lishi kerak.
 52. Metallarni erituvchi texnikaviy qurilmalardan foydalanish o‘rnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan hamda po‘lat va metall eritish, quyish ishlab chiqarishlarida sanoat xavfsizligi talablarini hisobga oluvchi texnologik yo‘riqnomalarga muvofiq amalga oshirilishi kerak.
 53. Tayyorlangan ikkilamchi qora va rangli metal parcha va qoldiqlari maxsus ajratilgan joylarda taxlanishi kerak.
 54. Saralash metal parcha va qoldiqlari to‘pi, uyumi va taxlamining eng yuqori qismidan boshlanishi kerak. Metal parcha va qoldiqlarni uyumi va taxlamining osti qismidan biror metal bo‘laklarini olish mumkin emas. 
 55. Doimiy ravishda yuklash-tushirish ishlari olib boriladigan joy vagon yoki avtomashina yuk ortiluvchi qismi balandligiga teng bo‘lgan maxsus maydoncha yoki estakada bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
 56. Har bir metal qoldiqlari partiyasi, tegishli me’yoriy hujjat talablariga javob berishini tasdiqlovchi pasport bilan ta’minlangan bo‘lishi kerak.
 57. Metal parcha va qoldiqlarini briketlash (paketlash) jarayonida ularga nometal qo‘shilmalar, shuningdek, ichida yog‘, suv yoki muz bo‘lgan yopiq buyumlar (idishlar, quvurlar va boshqalar) qo‘shilmasligi kerak.
 58. Korxonada rangli metal parchalari va rezgi-chiqitlari portlash xavfsizligi nazorati bo‘yicha xizmat tuziladi va nazorat uchun mas’ul shaxs tayinlanadi.
 59. Korxonadagi rangli va qora metal parchalari va rezgi-chiqitlarini portlash xavfsizligi nazoratidan maxsus tayyorgarlikdan o‘tib, attestatsiyadan o‘tgan va guvohnomaga ega bo‘lgan shaxs tomonidan o‘tkazilishi kerak.
 60. Qayta ishlash yoki jo‘natish uchun korxonaga kelgan har-bir metal qoldiqlari partiyasi portlash xavfsizligi tekshiruvidan o‘tkazilishi va shu to‘g‘risidagi hujjatga ega bo‘lishi kerak.
 61. Konverter (metall eritish moslamasi) uchun tayyorlangan qora metal rezgi-chiqitlari portlash xavfsizligi hujjatida “Konverterda foydalanish uchun” degan yozuv bo‘lishi kerak.
 62. Metal rezgi-chiqitlari:
 artilleriya va o‘q otuv qurollari gilzalari otilmagan kapsula va portlovchi modda qoldiqlaridan tozalangan bo‘lishi;
 harbiy samolyot va raketa rezgi-chiqitlari portlovchi modda, moy va suyuqliklardan tozalangan bo‘lishi;
 artilleriya va o‘q otuv qurollari stvollari qayta ishlatish uchun yaroqsiz holatga keltirilgan (deformatsiyalangan yoki uzunasiga kanal o‘yib teshilgan) bo‘lishi;
 xar-xil idishlar, yopiq predmetlar va ballonlar, uning ichki yuzasini ko‘rish mumkin bo‘lgan holatda bo‘g‘zi ochilgan va ichi toza, yog‘, suyuqliklar, qish vaqtida muz parchalaridan holi bo‘lishi;
 kislota yoki boshqa xavfli moddalar saqlangan idishlar zararsizlantirilgan bo‘lishi;
 portlatish yo‘li bilan maydalangan metal chiqit va qoldiqlari portlash nazoratidan o‘tkazilishi kerak.
 63. Keltirilgan metal rezgi-chiqitlari partiyasida portlash xavfi bo‘lgan predmetlar topilgan taqdirda mehnat muhofazasi talablarini inobatga olgan o‘rnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan yo‘riqnomalarga asosan choralar ko‘riladi.
 64. Harbiy samolyot va raketa rezgi-chiqitlarini bo‘laklarga ajratish, shuningdek, portlash xavfi bo‘lgan predmetlarni zararsizlantirishni bajarish o‘ta xavfli ishlar hisoblanib, alohida maxsus ajratilgan joyda bajarilishi kerak.
 65. Ikkilamchi metallarning xar bir partiyasi qabul qilishdan oldin radioaktiv tekshiruvdan o‘tkaziladi. 
 Ishlab chiqarishda radioaktiv moddalar qo‘llaniladigan korxonalardan topshirilgan ikkilamchi metallarning xar bir partiyasi dezaktivatsiya qilinganlik guvohnomasiga ega bo‘lishi kerak.
 66. Tarkibida simob bo‘lgan rezgi-chiqitlarda radioaktiv va brizantlik xossalari bo‘lgan moddalarning bo‘lishi mumkin emas.
 67. Magniy, titan va ularning qirindilari saqlanuvchi joylarda payvandlash va boshqa uchqun ajralib chiquvchi ishlarni bajarish taqiqlanadi.
 68. Tarkibida zararli unsurlar bo‘lgan metal qoldiqlarini zararsizlantirish, qayta ishlash va yo‘qotish o‘rnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, mehnat muhofazasi talablarini inobatga olgan tartibda olib boriladi.
 69. Metal qoldiqlarini gaz yordamida kesish ishlari o‘rnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, mehnat muhofazasi talablarini inobatga olgan yo‘riqnomalarga asosan olib boriladi.
 70. Metal qoldiqlarini gaz yordamida kesish ishlari olib boriladigan maydonchalar yuk ko‘tarish moslamalari bilan jihozlangan bo‘lishi kerak
 71. Bir birining ustida turgan metal qoldiqlarini shu holatda kesish ishlari olib borish taqiqlanadi. Kesish ishlari ish maydonchasi tekis yerida olib borilishi kerak.
 72. Idish va buyumlarni kesishda ularning qopqoq va quvurlari, yopiq yuzalari ochilgan bo‘lishi kerak.
 73. Gidravlik qaychi konstruksiyasi gidrotarmoqda bosim pasayganda qaychi o‘z og‘irligi bilan pastga harakatlanib ketishini istisno qilishi kerak.
 74. Gidravlik qaychi operatori ish joyi, boshqaruv pultida metallarning qirqish mumkin bo‘lgan eng katta o‘lchamlari jadvali bo‘lishi kerak.
 75. Qirqish vaqtida metal bo‘laklari tayanchga mahkam siqilgan bo‘lishi kerak. Qoladigan (oxirgi) bo‘lak uzunligi 500 mm dan kam bo‘lmasligi kerak.
 76. Gidravlik qaychi operatori ish joyi poli qattiq materialdan, dielektrik qoplama yopilgan va ozoda bo‘lishi kerak. Qirqilgan metallarni yig‘ishtirib olish qaychi to‘xtagan vaqtda amalga oshiriladi.
 77. Ichi bo‘sh metal qoldiqlari ichi (quvur, silindr va hokazo)da begona jism va moddalar bo‘lmasligi kerak.
 Gidravlik qaychida pulemyot, miltiq va to‘plarning quvurlarini, alligator qaychilarda parchinlangan va murvatlar bilan mahkamlangan metal qoldiqlarini qirqishga yo‘l qo‘yilmaydi.
 78. Alligator qaychilarning qo‘shuvchi boshqaruv pulti operator-qirquvchi ish joyida joylashgan bo‘lib, tasodifan qo‘shilishdan himoyalangan bo‘lishi kerak. Qo‘shish pedali himoya to‘sig‘i bilan o‘ralgan bo‘lib, qaychining tasodifan qo‘shilishini oldini olishi kerak.
 79. Metalni qirqish uchun qaychining yon tomonidan yoki tayanchga qarama-qarshi tomondan uzatish taqiqlanadi.
 80. Sinf va turlarga ajratilgan metal qoldiqlari paketlovchi press yordamida presslanadi.
 81. Press joylashgan binoning yuk ko‘tarish moslamalari keluvchi tomon devori metal qoplamalar bilan himoyalanadi.
 82. Pressning ish maydonchasi, presslovchi-kamera va yuk ortiluvchi moslamalar atrofi qovurg‘ali metal qoplamalar bilan qoplanadi.
 83. Metal qirindilari briketlash briketlovchi-presslar yordamida amalga oshiriladi.
 84. Briketlovchi-presslar metal qirindilarini boshqa qo‘shilmalardan tozalovchi va tiqilib qolgan qadoqlangan briketlarni chiqarib oluvchi mexanizatsiyalashgan moslamalar bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
 85. Briketlovchi-presslar konstruksiyasi pressning o‘z-o‘zidan ishlab ketishi xavfidan himoya qiluvchi blokirovka majmuasi bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
 86. Cho‘yan parchalari, rezgi-chiqitlarini maydalash maxsus texnik qurilmalarda bajariladi.
 87. Cho‘yan parchalari, rezgi-chiqitlarini maydalash, qayta ishlash o‘rnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, mehnat muhofazasi talablarini inobatga olgan tartibda olib borilishi zarur.
 88. Metall qirindilarini saralash, maydalash va moylardan tozalashda maxsus texnik moslamalar yig‘indisidan foydalaniladi.
 Bunday yig‘indi — moslamalarni metal qirindilari solinadigan bunkyerlari oldida qirindilarni yuklashdan oldin ko‘rikdan o‘tkazish uchun maydoncha bo‘lishi kerak.
 89. Yig‘indi — moslamalar bunkyerlari, tegirmonlari va saralash barabanlariga metal qirindilari yetkazib berish, maydalangan qirindilarni chiqarib tashlash va boshqa jarayonlar mexanizmlar yordamida amalga oshirilishi kerak.
 90. Metall qirindilarini maydalovchi agregatlar tuzilmalarida maydalanmagan jismlar va metal bo‘laklarini ushlab qoluvchi moslamalar bo‘lishi ko‘zda tutilishi kerak.
 91. Saralash barabanlari, konveyer va metal qirindilarini maydalovchi agregatlar ishlayotgan vaqtda ulardagi metal bo‘laklarini qo‘lda olish, metal qirindilari solinadigan bunkyerlar og‘ziga tiqilib qolgan qirindilarni qo‘lda tushirib yuborish taqiqlanadi.
 92. Metal qirindilarini moylardan tozalovchi maxsus texnik moslamalarga qirindilar yetkazib berish, ularni yuklash va moydan tozalangandan so‘ng yig‘ishtirish mexanizmlar yordamida amalga oshirilishi kerak.
 93. Sentrifugalar, ularning gabariti va qanday ish bajarishidan qat’iy nazar, ularni ochiq, qopqoq va xavfsizlik qoplamasisiz ishlashini oldini olish uchun blokirovka qiluvchi moslama bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
 94. Sentrifugalar, ularni qirindilar ortishga tayyorlagandan so‘ng “ortishga tayyor” degan yozuv ko‘rinadigan, bevosita ish vaqtida “avtomat” degan yozuv ko‘rinadigan signal beruvchi moslama bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
 95. Yuvib-qurituvchi moslamalar germetik bo‘lishi va tortuvchi ventilatsiya bilan jihozlanishi kerak.
 96. Yuvuvchi suvli (ishqorli) suyuqliklar xodimlar va ularning kanalizatsiya quvuriga tushish xavfsizligini ta’minlovchi yopiq quvurli majmualar bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
 97. Ishlatilgan ishqorli suyuqliklar maxsus texnik moslamalarda zararsizlantirilishi kerak.
 98. Portlovchi moddalarni korxonalarda saqlash, tashish va portlatish ishlarini olib borish, maxsus bronlangan o‘ralardan foydalanish muayyan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan yo‘riqnomalarga asosan ushbu qoidalar va portlatish ishlarini olib borishning qoidalari talablarini e’tiborga olgan holda olib boriladi.
 99. Metall qoldiqlarini portlatish yo‘li bilan maydalash Sanoat xavfsizligi davlat qo‘mitasi tomonidan foydalanishga qabul qilingan maxsus binolarda, bronlangan o‘ralarda olib boriladi.
 100. Qora metal parchalaridan rangli metal parchalarini ajratib olish o‘rnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, mehnatni muhofaza qilish talablarini inobatga olgan yo‘riqnomalarga asosan olib boriladi.
 101. Qora metal parcha va rezgi-chiqitlaridan rangli metal parchalarini ajratib olishni transport vositalari ustida bajarish taqiqlanadi.
 102. Shlaklarni qayta ishlash muayyan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan yo‘riqnomalarga asosan va ushbu Qoidalar va boshqa me’yoriy hujjatlar talablarini e’tiborga olgan holda olib boriladi.
 103. Shlaklarni qayta ishlash maxsus ishlab chiqilgan ishni tashkillashtirish loyihasi bo‘yicha bajariladi.
 104. Sanoat qoldiqlaridan separator yordamida rangli va qora metal parchalari, rezgi-chiqitlarini ajratib olish o‘rnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, texnik moslama va jihozlarni ishlab chiqaruvchining texnik talablari va mehnat muhofazasi talablari inobatga olingan yo‘riqnomalarga asosan olib boriladi.
 105. Separatsiya moslamalari metal parchalari tushib ketishini istisno etuvchi panjara hamda ishlovchilarni xavfdan himoya qiluvchi blokirovka moslamalari bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
 106. Tayyor mahsulotni olish moslama to‘xtatilgan holda mexanizmlar yordamida bajarilishi kerak.
 107. Texnik moslamani ichki qismlarini ko‘zdan kechirish, uni tozalash, qayta ishlanayotgan materiallarni konveyer, bunker ichida va boshqa joylarda yig‘ilib va osilib qolishini hamda boshqa nosozliklarni bartaraf etish texnik talablar va mehnat muhofazasi talablari inobatga olingan yo‘riqnomalarga asosan olib boriladi.
 108. Xar-xil idishlar va yopiq predmetlar uning ichki yuzasini (ballonlar bo‘g‘zi ochilgan) ko‘rish mumkin bo‘lgan holatda va ichi toza, yog‘, suyuqliklar, qish vaqtida muz parchalaridan tozalangan bo‘lishi kerak. 
 109. Shixta materiallari usti yopiq binolarda saqlanishi kerak.
 110. O‘zida namlik saqlagan predmetlarni portlash tufayli ularni eritish uchun eritish moslamalarga yuklashdan oldin quritilishi lozim.
 111. Bir yoki ikki tomonidan yopiq predmetlarni portlash tufayli ularni eritish uchun eritish moslamalariga yuklash mumkin emas.
 112. Rangli va qora metal parchalari, rezgi-chiqitlari saqlanadigan bunkyerlar ostki qismida yengillatish uchun maxsus teshiklar bo‘lishi kerak.
 113. Elektr induktiv eritish moslamalariga zanglagan rangli va qora metal parchalari, rezgi-chiqitlarini yuklash mumkin emas.
 114. Radioaktivlik ehtimoli bo‘lgan rangli va qora metal parchalari, rezgi-chiqitlarini eritish moslamalariga yuklash mumkin emas.
 115. Metallarni qayta eritish jarayonidagi asosiy xavfli omillar qatoriga erigan metall, bug‘ va chang, shovqin, issiqlik va zararli bug‘lanish kiradi. 
 116.Alyumin parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlash o‘rnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, ishlab chiqarishda umumiy xavfsizlik qoidalari va metal eritish, quyish sohalari mehnat muhofazasi talablarini inobatga olgan yo‘riqnomalarga asosan amalga oshirilishi lozim.
 117. Ishchi zonasi havosidagi zaharli gazlarning chegaraviy yo‘l qo‘yiladigan konsentratsiyasi:
 alyumin oksidlari 1 mg / m3;
 cho‘yan oksidlari 6 mg/m3;
 uglerod oksidi 20 mg/m3 bo‘lishi kerak. 
 118. Alyuminiy qotishmalari ishlab chiqarishda ajralib chiquvchi aerozol va metallar changi ko‘zning shilliq pardasiga, yuqori nafas yo‘llariga va teri qoplamiga ta’sir qiladi.
 119. Ishlab chiqarish binolari umumiy almashtiriladigan va mahalliy shamollatish uskunalari bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
 120. Xodimlar maxsus kiyim-bosh va shaxsiy himoya vositalari bilan sohaviy me’yorlarga mos ravishda ta’minlanishi kerak.
 121. Mis parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlash o‘rnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, ishlab chiqarishda umumiy xavfsizlik qoidalari va metal eritish, quyish sohalarida mehnat muhofazasi talablarini inobatga olgan yo‘riqnomalarga asosan amalga oshirilishi lozim.
 122. Mis qotishmalari ishlab chiqarishda ajralib chiquvchi aerozol va metallar changi ko‘zning shilliq pardasiga, yuqori nafas yo‘llariga va teri qoplamiga ta’sir qiladi.
 123. Ishlab chiqarish binolari umumiy almashtiriladigan va mahalliy shamollatish uskunalari bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
 124. Qo‘rg‘oshin parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlash o‘rnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, ishlab chiqarishda umumiy xavfsizlik qoidalari va metal eritish, quyish sohalari mehnat muhofazasi talablarini inobatga olgan yo‘riqnomalarga asosan amalga oshirilishi lozim.
 125. Ishlab chiqarish binolari umumiy almashtiriladigan va mahalliy shamollatish uskunalari bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
 126. Qo‘rg‘oshin qotishmalari ishlab chiqarishda turli kislotalar aerozollari, qo‘rg‘oshin changi va boshqa havoda tarqaluvchi, ajralib chiquvchi metallar changi ko‘zning shilliq pardasiga, yuqori nafas yo‘llariga va teri qoplamiga ta’sir qiladi.
 127. Qo‘rg‘oshin oksidi organizmda moddalar almashuvi jarayonini va asab tizimi buzilishiga, kamqonlik, hujayralarning energetik balansi buzilishiga olib keladi. 
 128. Rux parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlash o‘rnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, ishlab chiqarishda umumiy xavfsizlik qoidalari va metal eritish, quyish sohalari mehnat muhofazasi talablarini inobatga olgan yo‘riqnomalarga asosan amalga oshirilishi lozim.
 129. Rux parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlab chiqarishda ajralib chiquvchi uning chang va oksidlari yuqori nafas yo‘llari kasalliklari va oshqozon-ichak kasalliklarini keltirib chiqaradi.
 130. Ishlab chiqarish binolari umumiy almashtiriladigan va mahalliy shamollatish uskunalari bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
 131. Nikel parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlash o‘rnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, ishlab chiqarishda umumiy xavfsizlik qoidalari va metal eritish, quyish sohalari mehnat muhofazasi talablarini inobatga olgan yo‘riqnomalarga asosan amalga oshirilishi lozim.
 132. Nikel parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlab chiqarishda ajralib chiquvchi chang zaharli ta’sir ko‘rsatib, markaziy asab sistemasi faoliyati buzilishiga, qon bosimining pasayishiga va allergik kasalliklar kelib chiqishiga sabab bo‘ladi. 
 Nikel parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlab chiqarishda ajralib chiquvchi tuzlari va oksidlari yuqori nafas yo‘llari (bronxial, o‘pka va oshqozon raki) va oshqozon-ichak kasalliklarini keltirib chiqaradi.
 Tuzlari zaharlovchi ta’sir ko‘rsatib, “nikel ekzemasi”, “nikel qichimasi” kasalliklarini kelib chiqishiga sabab bo‘ladi.
 133. Ishlab chiqarish binolari umumiy almashtiriladigan va mahalliy shamollatish uskunalari bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
 134. Kadmiy parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlash o‘rnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, ishlab chiqarishda umumiy xavfsizlik qoidalari va metal eritish, quyish sohalari mehnat muhofazasi talablarini inobatga olgan yo‘riqnomalarga asosan amalga oshirilishi lozim.
 135. Kadmiy parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlab chiqarishda ajralib chiquvchi chang va kadmiy oksidlari organizmda markaziy asab tizimi, ichki organlar faoliyati va fosfor-kalsiy almashuvi jarayoni buzilishiga, oshqozon-ichak kasalliklarini keltirib chiqaradi.
 136. Ishlab chiqarish binolari umumiy almashtiriladigan va mahalliy shamollatish uskunalari bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
 137. Magniy parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlash o‘rnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, ishlab chiqarishda umumiy xavfsizlik qoidalari va metal eritish, quyish sohalarida mehnat muhofazasi talablarini inobatga olgan yo‘riqnomalarga asosan amalga oshirilishi lozim.
 138. Magniy yuqori yonuvchan, shuning uchun uni saqlash va qayta ishlashda maxsus yo‘riqnomalarga asosan ish joylari yonuvchan changlarni tarqalishini kamaytirish uchun nam latta bilan tez-tez artib turiladi.
 139. Magniy parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlab chiqarishda ajralib chiquvchi chang va oksidlari teri yuzasi shamollash-yiringlash kasalliklarini keltirib chiqaradi.
 140. Mansabdor shaxslar va xodimlar mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.
 141. Ishlab chiqarish bilan bog‘liq holda xodimlarni salomatligiga yetkazilgan zararlar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda qoplanadi.
 Ushbu Ikkilamchi xomashyo tayyorlash omborxonalari, baza va punktlari xodimlari uchun mehnat muhofazasi qoidalari “Toshkent rangli metall parchalari va rezgi-chiqitlarini tayyorlash va qayta ishlash zavodi” OAJ, O‘zbekiston kasaba uyushmalari Federatsiyasi kengashi, “Sanoatkontexnazorat” DI bilan kelishilgan.