9. ΠΡΟΕΔΡΙΚΟΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑ υπ' αριθ. 244 της 29 Φεβρ./28 Μαρτ. 1980(ΦΕΚ Α' 69) Περί Κανονισμού Τσιμέντων για Έργα από Σκυρόδεμα (Προεντεταμένο, Οπλισμένο και Άοπλο) Έχοντας υπόψη: 1.Τις διατάξεις του από 17 Ιουλίου 1923 Νομοθετικού Διατάγματος "περί Σχεδίων, Πόλεων, Κωμών και Συνοικισμών του Κράτους και της οικοδομής αυτών" όπως τούτο τροποποιήθηκε και ειδικώτερον του άρθρου 9, παραγρ. 1 και παραγρ. 2 περιπτώσεις 10 και 12 ως και του άρθρου 53, παραγρ. 3. 2.Τις υπ' αριθ. 297/22.8.79, 386/3.10.79 και 414/ 10.10.79 πράξεις του Συμβουλίου Δημοσίων Έργων. 3.Την υπ' αριθ. 1318/1979 γνωμοδότηση του Συμβουλίου της Επικρατείας με πρόταση του Υπουργού Δημοσίων Έργων, αποφασίζουμε: Άρθρο πρώτο. Εγκρίνομε τον Κανονισμόν Τσιμέντου για έργα από Σκυρόδεμα (προεντεταμένο, οπλισμένο και άοπλο), έχοντα ως εξής: Άρθρο δεύτερον 1.Από της ισχύος του παρόντος Κανονισμού κάθε όρος σχετικά με το τσιμέντο σαν υλικό, που αναφέρεται στο από 18-2/26-7-1954 Β.Δ/μα «Περί Κανονισμών δια την μελέτην και την εκτέλεσιν οικοδομικών έργων εξ οπλισμένου σκυροδέματος» αντικαθίσταται από τους όρους του παρόντος Κανονισμού. Τα άρθρα 13, 18, 64, 65, 66, 67, 68 και 69 του ανωτέρω από 18-2/26-7-1954 Β. Διατάγματος καταργούνται. 23.Δ.ν.9 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Άρθρο 1. Αντικείμενο του Κανονισμού. Ο παρών κανονισμός καθορίζει τους διαφόρους τύπους τσιμέντου που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή έργων από σκυρόδεμα (προεντεταμένο, οπλισμένο ή άοπλο), και περιλαμβάνει την κατάταξή τους, τις μηχανικές, φυσικές και χημικές απαιτήσεις, καθώς και τις μεθόδους δειγματοληψίας και ελέγχου αυτών. ΜΕΡΟΣ Α' ΥΛΙΚΑ Άρθρο 2. Τύποι, πρόσθετα και κατηγορίες τσιμέντων. 1.Επιτρέπεται κατά κανόνα η χρήση τσιμέντου μόνον: -Τύπου Ι      Πόρτλαντ (Portland) -Τύπου ΙΙ     Πόρτλαντ με ποζολάνη (Portland Pozzolan) Τύπου ΙΙΙ     Ποζολανικού (Pozzolanic) -Τύπου ΙV    Πόρτλαντ ανθεκτικού στα θειϊκά (Portland         sulfate resisting). 2.Τσιμέντα πόρτλαντ (αμιγή) χαρακτηρίζονται τα τσιμέντα τα προερχόμενα από συνάλεση Κλίνκερ (Clinker) και γύψου. Στα τσιμέντα αυτά επιτρέπεται η προσθήκη φίλλερ (filler) μέχρι 3% κατά βάρος (οπότε το κλίνκερ μαζί με το γύψο πρέπει να είναι τουλάχιστον το 97% κατά βάρος). 3.Τσιμέντα πόρτλαντ με ποζολάνη χαρακτηρίζονται τα τσιμέντα τα προερχόμενα από συνάλεση Κλίνκερ πόρτλαντ, ποζολάνης φυσικής ή τεχνητής και του απαραιτήτου γύψου. Το ποσοστό της ποζολόνης ορίζεται από το αδιάλυτον υπόλλειμα του τσιμέντου, το οποίον πρέπει να είναι 20% κατά μέγιστο. Τα τσιμέντα αυτά δεν είναι απαραίτητο να ικανοποιούν τη δοκιμή ποζολονικότητας του άρθρου 7, παραγρ. 6.11. Ειδικά το τσιμέντο με 10% αδιάλυτο υπόλειμμα ονομάζεται "ΤΣΙΜΕΝΤΟ ΠΟΡΤΛΑΝΤ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ" (11α). 4.Ποζολονικά τσιμέντα πόρτλαντ χαρακτηρίζονται τα τσιμέντα τα προερχόμενα από συνάλεση Κλίνκερ πόρτλαντ, ποζολάνης (Pozzolan) τεχνητής ή φυσικής και του απαραίτητου γύψου. Το ποσοστό της ποζολάνης καθορίζε ται από το αδιάλυτο υπόλειμμα του τσιμέντου το οποίο πρέπει να είναι από 20-40%. Τα τσιμέντα αυτά συνιστώνται ιδιαίτερα για έργα ογκώδη, όπου απαιτείται χαμηλός βαθμός θερμότητος ενυδατώσεως ή βελτιωμένη αντοχή έναντι διαβρωτικών μέσων. Τα ποζολονικά τσιμέντα πρέπει να ικανοποιούν τη δοκιμή ποζολονικότητας (Pozzolanicity test) του άρθρου 7, παραγρ. 6.11. 5.Τσιμέντα πόρτλαντ ανθεκτικά στα θειϊκά άλατα και το θαλάσσιο νερό, χαρακτηρίζονται τα τσιμέντα τα προερχόμενα από συνάλεση Κλίνκερ πόρτλαντ και γύψου. Για τα τσιμέντα αυτά το αργιλικό τριασβέστιο (C 3 A), υπολογιζόμενο με τον τύπο C 3A = 2,65. AI 2 O 3 -1,692. Fe 2 O 3 πρέπει να είναι μικρότερο του 3,5%, η δε περιεκτικότητα σε SO 3 να μην υπερβαίνει το 2,5%. 6.Ποζολάνες (Pozzolans) είναι φυσικά ή τεχνητά πυριτικά ή αργιλοπυριτικά υλικά, η χαρακτηριστική ιδιότητα των οποίων είναι σε λεπτότατο καταμερισμό και με την παρουσία υγρασίας, να ενώνονται χημικά με την υδράσβεστο, στην συνήθη θερμοκρασία και να σχηματίζουν ενώσεις υδραυλικές. Στις φυσικές ποζολάνες περιλαμβάνονται διάφορες ηφαίστειες γαίες. Στις τεχνητές ποζολάνες υπάγονται και οι ιπτάμενες τέφρες, εφ' όσον έχουν ποζολανικές ή και υδραυλικές ιδιότητες. Υδραυλική ιδιότητα είναι η ικανότητα που έχει ένα υλικό όταν σε λεπτόκοκκο διαμερισμό μετά από ανάμιξη με νερό πήζει και σκληρύνεται στον αέρα ή υπό το νερό. 7.Φίλλερ (Filler) είναι προϊόντα που λαμβάνονται από θραύση ή κονιοποίηση ορισμένων φυσικών ή τεχνητών υλικών (ασβεστολίθων, βασάλτου, σκωριών, γης διατόμων, μπεντονίτου, ιπταμένων τεφρών, κλπ.) και τα οποία σε κατάλληλη λεπτότητα επιδρούν ευνοϊκά σε ορισμένες ιδιότητες των από τσιμέντο σκυροδεμάτων (αύξηση εργασίμου, ελάττωση της διαπερατότητας και των τριχοειδών, μείωση της τάσεως ρηγματώσεως κλπ.). Τα φίλλερ είναι αδρανή αν δεν ασκούν καμμία χημική δράση στα τσιμέντα, παρουσία νερού. Αντίθετα θεωρούνται ενεργά αν παρουσιάζουν υδραυλικές ή ποζολονικές ιδιότητες, παρουσία τσιμέντου και νερού. 8.Σε όλες τις κατηγορίες τσιμέντων επιτρέπεται η προσθήκη μικρών ποσοστών ουσιών ως βοηθητικών της αλέσεως (βελτιωτικά αλέσεως) εφ' όσον δεν επηρεάζουν δυσμενώς τις απαιτήσεις ποιότητας του τσιμέντου. 9.Κατηγορίες τσιμέντων: Από απόψεως αντοχών όλα τα τσιμέντα κατατάσσονται στις κατωτέρω τρεις κατηγορίες: -Κατηγορία   35 -      ''             45 -      ''             55 Οι κατηγορίες αυτές καθορίζονται από τις αντοχές του τσιμέντου (των 28 ημερών), σύμφωνα με τον Πίνακα 1 του άρθρου 5 του παρόντος κανονισμού. Άρθρο 3. Το δελτίο παραδόσεως και η συσκευασία των τσιμέντων πρέπει να αναγράφουν τον τύπο του τσιμέντου, την κατηγορία αυτού καθώς και το σήμα της εταιρίας. ΜΕΡΟΣ Β' ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ  ΤΣΙΜΕΝΤΟΥ Άρθρο 4. Γενικά. 1.Οι αναφερόμενες στο παρόν μέρος χημικές, φυσικές και μηχανικές χαρακτηριστικές ιδιότητες ως και ο τρόπος ελέγχου, αφορούν τα παραγόμενα στην Ελλάδα τσιμέντα πόρτλαντ, πόρτλαντ ανθεκτικά στα θειϊκά άλατα και θαλάσσιο νερό, πόρτλαντ με ποζολάνη και ποζολονικά τσιμέντα. Εφαρμόζονται επίσης αυτούσια και δια τα αντίστοιχα τσιμέντα πόρτλαντ οποιασδήποτε άλλης προελεύσεως. (Μετά την σελ. 470,561) Σελ. 470,563 Τεύχος 726-Σελ. 49 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.9 Άρθρο 5. Χαρακτηριστικές ιδιότητες των τσιμέντων. 1.Η περιεκτικτότητα του τσιμέντου σε Μαγνησία (Mg0) δεν πρέπει να υπερβαίνει το 6%, η δε σε τριοξείδιο του θείου (SO 3) το 3,5%, εφ' όσον δε η ειδική επιφάνεια είναι μεγαλύτερη των 4000 cm 2 /g, το SO 3 επιτρέπεται να φθάνει μέχρι 4,0%. Η απώλεια πυρώσεως του τσιμέντου κατά την παράδοση στο εργοστάσιο επιτρέπεται να ανέρχεται κατ' ανώτατο όριο μέχρι 5%. Το αδιάλυτο υπόλειμμα του αμιγούς τσιμέντου πόρτλαντ δεν πρέπει να υπερβαίνει το 3%, του ανθεκτικού εις τα θειϊκά το 1,5%, του δε τσιμέντου πόρτλαντ με ποζολάνη το 20% και του ποζολανικού το 40%. 2.Η λεπτότητα αλέσεως του τσιμέντου πρέπει να είναι τέτοια, ώστε το υπόλειμμα στο κόσκινο των 4900 βροχίδων να μην είναι μεγαλύτερο του 10%, η δε ειδική επιφάνεια αυτού (συνολικό εμβαδόν της επιφανείας των κόκκων ενός γραμμαρίου τσιμέντου), που προσδιορίζεται με τη συσκευή Blaine πρέπει να είναι τουλάχιστον 2600 cm 2 /g. 3.Η πήξη του τσιμέντου, όταν ελέγχεται με τη συσκευή VICAT, πρέπει να αρχίζει όχι νωρίτερα από 1 ώρα και να λήγει όχι αργότερα από 8 ώρες, από την προσθήκη του νερού στο τσιμέντο της παρασκευής του κανονικού πολτού. 4.Το τσιμέντο πρέπει να παρουσιάζει σταθερότητα όγκου. Η διόγκωσή του όταν μετριέται με την μέθοδο προσδιορισμού σταθερότητας όγκου, άρθρο 7, παραγρ. 5.5, πρέπει να είναι μικρότερη των 10mm (Δακτύλιος Le Chatelier). 5.Δοκίμια από κονίαμα τσιμέντου με πρότυπη άμμο, που παρασκευάζονται και ελέγχονται σύμφωνα με τα καθοριζόμενα στο άρθρο 7, παραγρ. 4.1. του παρόντος Κανονισμού πρέπει να παρουσιάζουν ανάλογα με τη κατηγορία του τσιμέντου, τις αντοχές του Πίνακα 1. ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Κατηγορία αντοχών (ονομαστική)                     Αντοχή σε θλίψη σε Ν/mm 2 * 2 ημερών Ελάχιστη τιμή 7 ημερών Ελάχιστη τιμή 28 ημερών Ελάχιστη τιμή Μέγιστη τιμή 35 45 55 10 15 15 25 35 45 45 55 χωρίς όριο * 1 Ν/mm 2  = 10,2 Kgf/cm 2 Τα όρια αντοχών του Πίνακα 1 πρέπει να εγγυάται ο παραγωγός με ασφάλεια: -90% για τις ελάχιστες τιμές των 2 ή 7 ημερών. -99% για τις ελάχιστες τιμές των 28 ημερών. -90% για τις μέγιστες τιμές των 28 ημερών. Ο παραγωγός εγγυάται το 85% των αντοχών των 28 ημερών με ασφάλεια 100%. Σελ. 470,564 Τεύχος 726-Σελ. 50 Άρθρο 6. Δειγματοληψία. 1.Η δειγματοληψία του τσιμέντου, για τον έλεγχο σύμφωνα με τον κανονισμόν, γίνεται επάνω στο μέσο μεταφοράς ή στη θέση αποθηκεύσεως. Στην περίπτωση εργοστασίου παραγωγής τσιμέντου γίνεται σε θέση φορτώσεως, επάνω στο μέσο μεταφοράς. 2.Κατά κανόνα η δειγματοληψία γίνεται παρουσία των ενδιαφερομένων μερών ή εξουσιοδοτημένων αντιπροσώπων. Η δειγματοληψία είναι παραδεκτή, εάν το ένα μέρος, κληθέν, δεν προσέλθει. 3.Το δείγμα τοποθετείται μέσα σε καθαρό και ξηρό δοχείο σφραγισμένο αεροστεγώς. Ο έλεγχος της ποιότητος γίνεται το βραδύτερο μέσα σε 4 εβδομάδες από τη λήψη του δείγματος. Σχηματισμός δείγματος: Από την για έλεγχο ποσότητα τσιμέντου λαμβάνονται τουλάχιστο 12 υποδείγματα, ώστε να αντιπροσωπεύεται σωστά η όλη ποσότητα. Τα υποδείγματα αναμιγνύονται καλά και σχηματίζεται το τελικό δείγμα. Τσιμέντο χύμα: Λαμβάνονται δείγματα με κατάλληλο μέσο (δειγματολήπτη). Τσιμέντο σε σάκκους: Από ένα σάκκο λαμβάνεται ένα υποδείγμα. Τα υποδείγματα συγκεντρώνονται, αναμιγνύονται και σχηματίζεται το τελικό δείγμα. 4.Το πρακτικό δειγματοληψίας θα αναφέρει τα ονόματα και την ιδιότητα των προσώπων, που πήραν μέρος στη δειγματοληψία, θα δίνει όλες τις πληροφορίες για το είδος και το σήμα του τσιμέντου, τον τόπο και χρόνο δειγματοληψίας, όπως και την ημερομηνία παραδόσεως. 5.Εάν το δείγμα ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του παρόντος Κανονισμού, τότε χορηγείται βεβαίωση, η οποία αναγράφει τα εξής: "Το δείγμα τσιμέντου μετά εξέταση ικανοποιεί τις απαιτήσεις του Ελληνικού Κανονισμού Τσιμέντων για έργα από σκυρόδεμα (προεντεταμένο, οπλισμένο και άοπλο) Φ.Ε.Κ .....". 6.Εάν το δείγμα δεν καλύπτεται τις απαιτήσεις του παρόντος Κανονισμού, επαναλαμβάνεται η πλήρης εξέταση αυτού. Εάν οι απαιτήσεις δεν καλύπτονται και στη δεύτερη εξέτασή του, στο πρακτικό θα αναγραφεί: "Το δείγμα τσιμέντου δεν καλύπτει τις απαιτήσεις του Ελληνικού Κανονισμού Τσιμέντων για έργα από σκυρόδεμα (προεντεταμένο, οπλισμένο και άοπλο) Φ.Ε.Κ.......» (με αναγραφή της ανωμαλίας που διαπιστώθηκε). 7.Εάν μια δειγματοληψία γίνει κατά τρόπο όχι σύμφωνα με τον Κανονισμό αυτό, αναγράφεται ιδιαίτερα στο πρακτικό. 8.Προκειμένου περί σιλοφόρου αυτοκινήτου ή βαγονιού, το δείγμα λαμβάνεται με δειγματολήπτη εις βάθος τουλάχιστον 20cm. Η όλη ενέργεια πρέπει να γίνει κάτω από σκέπαστρο. 9.Σε περίπτωση σιλό, λαμβάνεται δείγμα μετά από ροή τουλάχιστον 200 Kg τσιμέντου. 10.Στις εγκαταστάσεις σακκεύσεως η δειγματοληψία πρέπει να γίνεται αφού αυτές λειτουργήσουν τουλάχιστον 5 λεπτά. 11.Σε όλες τις περιπτώσεις το τελικό δείγμα δεν πρέπει να είναι μικρότερο των 8 kg. 12.Το δείγμα πρέπει να τοποθετείται αμέσως μέσα σε μεταλλικό ή πλαστικό δοχείο με ερμητικό πώμα. Μέσα στο δοχείο αυτό τοποθετείται το πρακτικό δειγματοληψίας, κλείνεται στεγανά και σφραγίζεται. Επί του δοχείου τοποθετείται ετικέττα με τα κύρια στοιχεία του πρακτικού. 13.Το δείγμα αποστέλλεται το ταχύτερο στο Εργαστήριο, που έχει συμφωνηθεί να κάνει τον έλεγχο. 23.Δ.ν.9 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Άρθρο 7. οκιμασία τσιμέντων. 1.Γενικά. Ο εργαστηριακός έλεγχος έχει σκοπό τη διαπίστωση των χαρακτηριστικών ιδιοτήτων του ελεγχομένου τσιμέντου, που αναφέρονται στο Άρθρο 5 του παρόντος Κανονισμού. Οι σχετικές εργαστηριακές δοκιμές εκτελούνται σύμφωνα με τα καθοριζόμενα στις επόμενες παραγράφους το παρόντος άρθρου. 2.Προέλεγχος. 2.1.Κοσκίνισμα ποσότητος 100 g από κόσκινο ανοίγματος βροχίδων 0,2 mm. 2.2.Οπτική εκτίμηση υπάρξεως συσσωματωμάτων ή ξένων υλών στο υπόλειμμα, που συγκρατήθηκε στο κόσκινο. 2.3.Σε περίπτωση συσσωματωμάτων: -κοσκίνισμα της όλης ποσότητος του δείγματος από κόσκινο ανοίγματος βροχίδων 0,8 mm. -αναγραφή στα πρακτικά της εκατοστιαίας αναλογίας συσσωματωμάτων. -εκτέλεση των δοκιμών του κανονισμού στο διερχόμενο κλάσμα. 2.4.Σε περίπτωση υπάρξεως ξένων υλών: -Αναγράφεται στο πρακτικό η ποσότητα και το είδος των ξένων υλών. -Αν ζητηθεί εκτελείται χημική ανάλυση και μικροσκοπική εξέταση των ξένων υλών. -Εκτελούνται οι δοκιμές του Κανονισμού, εφ' όσον η ανάλυση δεν αφήνει να διαφανεί ότι οι ξένες ύλες θα έχουν επιβλαβή επίδραση κατά τη χρήση του τσιμέντου. 3.Χώρος δοκιμών. 3.1.Ο χώρος παρασκευής κανονικού τσιμεντοπολτού πρέπει να ανταποκρίνεται στις κάτωθι απαιτήσεις: Θερμοκρασία 20 ο  ± 2 ο C. Σχετική υγρασία όχι μικρότερη του 65%. Ο χώρος συντηρήσεως του κανονικού τσιμεντοπολτού κατά την δοκιμή πήξεως πρέπει να ανταποκρίνεται στις κάτωθι απαιτήσεις: Θερμοκρασία 20 ο  ± 2 ο  C. Σχετική υγρασία όχι μικρότερη του 90%/ Όλα τα χρησιμοποιούμενα όργανα και σκεύη, όπως επίσης και το νερό πρέπει να έχουν τη θερμοκρασία του χώρου. 3.2.Ο χώρος παρασκευής δοκιμίων για μηχανικές δοκιμασίες πρέπει να ανταποκρίνεται στις κάτωθι απαιτήσεις: Θερμοκρασία 20 ο  ± 2 o C. Σχετική υγρασία όχι μικρότερη του 65%. 3.3.Ο χώρος συντηρήσεως των δοκιμίων για μηχανικές αντοχές μέχρι του ξεκαλουπώματος πρέπει να ανταποκρίνεται στις κάτωθι απαιτήσεις: Θερμοκρασία 20 ο  ± 2 o C. Σχετική υγρασία όχι μικρότερη του 90%. 3.4.Για τις άλλες δοκιμές ισχύουν οι συνήθεις προϋποθέσεις χημικού εργαστηρίου. 4.Μηχανικές δοκιμασίες τσιμέντου. 4.1.Προσδιορισμός αντοχής σε θλίψη και κάμψη. 4.1.1.Σκοπός. Η μέθοδος αύτη καθορίζει τρόπο προσδιορισμού αντοχών πλαστικών κονιαμάτων τσιμέντου σε θλίψη και κάμψη. 4.1.2.Υλικά 4.1.2.1.Πρότυπη άμμος. Η πρότυπη άμμος πρέπει να είναι φυσική, στρογγυλευμένη, πυριτική άμμος (της μεγίστης δυνατής περιεκτικότητας σε χαλαζία, ιδίως στο λεπτό της κλάσμα). Η άμμος πρέπει να αποτελείται από τρία κλάσματα: Λεπτό (0/0,5) μέσο (0,5/1) και χονδρό (½), που διαχωρίζονται με τα κόσκινα των 0,5 και 1,0 mm. Η κοκκομετρική διάβαθμιση των τριών κλασμάτων (χονδρού, μέσου και λεπτού) πρέπει να είναι τέτοια, ώστε όταν αναμιγνύονται ίσα βάρη των κλασμάτων να επιτυγχάνεται σύνθεση της άμμου, που να ευρίσκεται μέσα στα όρια που δίνονται στον Πίνακα 2. ΠΙΝΑΚΑΣ 2 Άνοιγμα κοσκίνου με τετράγωνες οπές mm Συγκρατούμενα ποσοστά % Αντίστοιχο κλάσμα της άμμου 0,08 0,15 98 + 2 88 + 5 Λεπτό 0,50 67 + 5 Μέσο 1,00 1,70 2,00 33 + 5  5 + 5 0 Χονδρό Μέχρις αποκτήσεως ελληνικής προτύπου άμμου καθορίζεται σαν πρότυπη άμμος των Ελληνικών Κανονισμών η Γαλλική άμμος AFNOR NF P 15403. Σαν άμμος διαιτησίας θα χρησιμοποιείται η ίδια άμμος NF P 15-403. Η κοκκομετρική ανάλυση της άμμου πρέπει να γίνεται σε αντιπροσωπευτικό δείγμα άμμου 100 g. Τόσο η άμμος, όσο και τα κόσκινα ελέγχου πρέπει να είναι τελείως στεγνά. Το κοσκίνισμα συνεχίζεται μέχρις ότου το διερχόμενο ποσό της άμμου από κάθε κόσκινο να είναι μικρότερο από 0,5 g στο λεπτό. Τα αποτελέσματα δίνονται υπό μορφή καμπύλης, όπως στο διάγραμμα του σχήματος 1, με τετμημένη το άνοιγμα των κοσκίνων που χρησιμοποιήθηκαν σε λογαριθμική κλίμακα. (Μετά την σελ. 470,564) Σελ. 470,565 Τεύχος 726-Σελ. 51 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.9 4.1.2.2.Σύνθεση του κονιάματος. Οι κατά βάρος αναλογίες πρέπει να είναι: ένα μέρος του υπό δοκιμή τσιμέντου, τρία μέρη τελείως στεγνής άμμου και μισό μέρος ποσίμου νερού (λόγος νερό / τσιμέντο = 0,5). 4.1.2.3.Προετοιμασία του κονιάματος. Για την κατασκευή τριών δοκιμίων, κάθε φορά πρέπει να αναμιγνύονται: 450 g τσιμέντο, 1350 g άμμος και 225 g νερό. Εάν η άμμος δίνεται σε τρία κλάσματα, τότε ζυγίζονται διαδοχικά ποσά 450 g από το τσιμέντο και από κάθε ένα από τα κλάσματα της άμμου, δηλ χονδρό, μέσο και λεπτό. Η ακρίβεια της ζυγίσεως πρέπει να είναι 0,5%. Η ανάμιξη πρέπει να γίνεται με το μηχανικό αναμικτήρα, που παριστάνεται στο Σχήμα 2. Για την παρασκευή του κονιάματος, η θερμοκρασία του τσιμέντου, του νερού, της άμμου και του περιβάλλοντος καθώς και των συσκευών πρέπει να είναι 20 ο  ± 2 ο C. Η σχετική υγρασία του αέρος στην αίθουσα του εργαστηρίου πρέπει να είναι μικρότερη από 65%. 4.1.3.Εξοπλισμός. 4.1.3.Μηχανή αναμίξεως (μηχανικός αναμικτήρας). Ο ηλεκτροκίνητος αναμικτήρας αποτελείται βασικά από: Σελ. 470,566 Τεύχος 726-Σελ. 52 α)Υποδοχέα από ανοξείδωτο χάλυβα, χωρητικότητας περίπου 4,7 lt. του οποίου το σχήμα και οι διαστάσεις δίνονται στο Σχήμα 2. Ο υποδοχέας φέρνει κατάλληλη διατάξη, με την οποία προσαρμόζεται σταθερά στο πλαίσιο του αναμικτήρα, όταν γίνεται η ανάμιξη και  β)Μίκτρο του οποίου ο τύπος και οι διαστάσεις φαίνονται στο Σχήμα 2, και που εκτελεί δύο κινήσεις, μιας γύρω από τον άξονά του και μιας πλανητικής στην περιφέρεια του υποδοχέα, με τη βοήθεια ενός κινητήρα με ελεγχόμενη ταχύτητα. Οι δύο φορές περιστροφής πρέπει να είναι αντίθετες και ο λόγος μεταξύ των δύο ταχυτήτων να μην είναι ακέραιος αριθμός. 23.Δ.ν.9 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.9 23.Δ.ν.9 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Κατά την διάρκεια της αναμίξεως, πρέπει να τηρούνται οι κάτωθι ταχύτητες, που δίνονται στον Πίνακα 3. ΠΙΝΑΚΑΣ 3 Ταχύτητες Στροφές μίκτρου/λεπτό (r/min) Στροφές της πλανητικής κινήσεως/λεπτό (r/min) Χαμηλή ταχύτητα Υψηλή  ταχύτητα 140 + 5 285 + 10 62 + 5 125 + 10 4.1.3.2.Μήτρες (καλούπια). Οι μήτρες κατασκευάζονται από σκληρό χάλυβα (σκληρότ. κατά Vickers ≥ 400) και πρέπει να είναι τρίδυμες, για να είναι δυνατή η κατασκευή τριών δοκιμίων ταυτόχρονα. Ένα τυπικό σχέδιο εικονίζεται στο Σχήμα 3. Οι εσωτερικές τους διαστάσεις, σε mm, πρέπει να είναι  -Μήκος: 160±0,4 -Πλάτος:  40±0,1 -Ύψος:  40±0,1 (Μετά την σελ. 470,566) Σελ. 470,567 Τεύχος 726-Σελ. 53 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.9 23.Δ.ν.9 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.9 Τα τοιχώματα της μήτρας πρέπει να έχουν τουλάχιστο πάχος 10mm. Οι δύο απέναντι εσωτερικές (πλευρικές) επιφάνειες των 40 mm X 160 mm πρέπει να είναι επίπεδες με ακρίβεια 0,01 mm και η γωνία μεταξύ αυτών και της βάσεως της μήτρας πρέπει να είναι 90 ο ±0,5 ο . Όταν οι διαστάσεις και το σχήμα των μητρών διαφέρουν από τα προδιαγραφόμενα κατά το διπλάσιο της επιτρεπομένης ανοχής, σε κάθε διάσταση, οι μήτρες αντικαθίστανται. Η μήτρα τοποθετείται πάνω σε χαλύβδινη βάση, η οποία έχει κατεργαστεί μηχανουργικά και στερεώνεται καλά με σύσφιξη. Πάνω στη μήτρα τοποθετείται ένα μεταλλικό πλαίσιο (παρέκταμα) με κατακόρυφες πλευρές ύψους 20-40 mm που να μην υπερκαλύπτει τα εσωτερικά τοιχώματα της μήτρας, άνω του 1mm. 4.1.3.3.Συσκευή συμπυκνώσεως με κρούση. Η συσκευή φαίνεται στο Σχήμα 4 και αποτελείται βασικά από μια ορθογώνια πλάκα, στερεά συνδεδεμένη με δύο ελαφρούς βραχίονες (μπράτσα) σε ένα άξονα και σε μια οριζόντια απόσταση 80 cm από το κέντρο της πλάκας, Η μάζα των μπράτσων, που συγκρατούν την πλάκα, πρέπει να είναι 1±0,3 kg.  Σελ. 470,568 Στην κατώτερη επιφάνεια της πλάκας είναι ενσωματωμένη και προεξέχει μία διάταξη προσκρούσεως, με επίπεδη όψη, κάτω από την οποία υπάρχει ένα μικρό στοπ με στρογγυλεμένη την άνω επιφάνειά του. Όταν η διάταξη προσκρούσεως εφάπτεται στο στοπ, η επίπεδη επιφάνειά της και εκείνη της πλάκας πρέπει να είναι οριζόντιες. Με τη βοήθεια ενός έκκεντρου, κατασκευασμένου από σκληρό χάλυβα (σκληρότητα κατά Vickers ≥400) ή από επιφανειακά ενανθρακωμένο χάλυβα, η πλάκα ανυψώνεται, σε συνέχεια αφήνεται να πέσει ελεύθερα από ύψος 15mm, και κτυπάει με την διάταξη προσκρούσεως στο στοπ. Με τη βοήθεια ενός ηλεκτρικού κινητήρα των 250 Watt περίπου και ενός μειωτού, το έκκεντρο κινείται με ταχύτητα 1 στροφή / sec. Συνιστάται να είναι ο κινητήρας εφοδιασμένος με διάταξη αυτομάτου σταματήματος, μετά από 60 κτυπήματα. Η μήτρα τοποθετείται πάνω στην πλάκα με τέτοιο τρόπο, ώστε το μήκος των διαμερισμάτων της να είναι κάθετο στον άξονα περιστροφής του έκκεντρου. Η μήτρα πρέπει να τοποθετείται στην πλάκα με τη βοήθεια κατάλληλων σημείων αναφοράς έτσι ώστε το κέντρο του κεντρικού διαμερίσματος να βρίσκεται ακριβώς πάνω από το σημείο κρούσεως. Η μήτρα με το παρέκταμά της, πρέπει να συνδέεται σταθερά στην πλάκα π.χ. με κατάλληλους κοχλίες. 23.Δ.ν.9 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.9 23.Δ.ν.9 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Το συνολικό βάρος της πλάκας, της μήτρας, του παρεκτάματος και των μέσων συσφίξεως, πρέπει να ανέρχεται σε 20 + 1 kg. Η συσκευή πρέπει να εδραστεί σε μία βάση από σκυρόδεμα μήκους 1m, πλάτους 30 cm και ύψους 80 cm. Οι πλάκες της βάσεως των δύο πλαισίων, που συγκρατούν το έκκεντρο και τον άξονα, γύρω από τον οποίο η πλάκα κινείται, πρέπει να στερεωθούν στην από σκυρόδεμα βάση με τη βοήθεια τεσσάρων μπουλωνιών αγκυρώσεως. Όταν σταθεροποιηθούν αυτά πρέπει να διατρωθή, ανάμεσα στις πλάκες της βάσεως και στην από σκυρόδεμα βάση, ένα λεπτό στρώμα από πλούσιο κονίαμα έτσι ώστε να εξασφαλίζεται τέλεια επαφή. Για τη μείωση του θορύβου η από σκυρόδεμα βάση πρέπει να τοποθετηθεί πάνω σε τέσσαρα ελαστικά προσκέφαλα διαστάσεων 10 cm x 10 cm x 1cm. Η πλάκα σε ηρεμία πρέπει να είναι οριζόντια και ο κοινός άξονας, ο οποίος περνάει από το σημείο επαφής της διατάξεως προσκρούσεως και του στοπ, πρέπει να είναι κατακόρυφος. Η επιφάνεια κρούσεως της διατάξεως προσκρούσεως και του στοπ πρέπει να αντικατασταθούν μόλις οι παραπάνω συνθήκες δεν ικανοποιούνται. Στους άξονες πρέπει να χρησιμοποιούνται τριβείς με μπίλιες, γύρω από τους οποίους η πλάκα και το έκκεντρο περιστρέφονται. Αν χρησιμοποιούνται λεία κουζινέττα το παίξιμο (ανοχή) των αξόνων σε αυτά δεν πρέπει να ξεπερνά το 0,1 mm. 4.1.3.4.Μηχανή ελέγχου αντοχής σε κάμψη. Η μηχανή ελέγχου της αντοχής σε κάμψη πρέπει να έχει την δυνατότητα εφαρμογής φορτίων μικροτέρων των 10 ΚΝ. ή (1.000 kgf) με ακρίβεια 1% στην περιοχή των τελευταίων 4/5 της κλίμακάς της. Η μηχανή θα είναι εφοδιασμένη με διάταξη κάμψεως, η οποία θα φέρει δύο κυλινδρικά στηρίγματα διαμέτρου 10 mm σε απόσταση μεταξύ των 100 mm και τρίτο κύλινδρο φορτίσεως της ίδιας διαμέτρου τοποθετημένο κεντρικά μεταξύ των δύο άλλων. Τα τρία κατακόρυφα επίπεδα, που διέρχονται από τους άξονες των τριών κυλίνδρων, πρέπει να είναι και να παραμένουν παράλληλα και σε ίσες αποστάσεις σε όλη την διάρκεια της δοκιμής. Ένας από τους κυλίνδρους στηρίξεως όπως και ο κύλινδρος φορτίσεως πρέπει να έχουν την δυνατότητα της ελαφράς περιστροφής, σε σχέση με τα κέντρα ανυψώσεώς τους, που να επιτρέπει την ομοιόμορφη κατανομή του φορτίου κατά πλάτος του πρίσματος χωρίς το δοκίμιο να υπόκειται σε καταπόνηση στρέψεως. 4.1.3.5.Μηχανή ελέγχου αντοχής σε θλίψη και βοηθητικά εξαρτήματα. Για τον έλεγχο αντοχών σε θλίψη κάθε μισό πρίσμα μήκους μεγαλυτέρου των 40 mm, που λαμβάνεται από τον έλεγχο σε κάμψη τοποθετείται ανάμεσα σε δύο τετράγωνες πλάκες από σκληρό μέταλλο, διαστάσεων, τουλάχιστον 10 mm πάχους, πλευράς 40 + 0,1 mm και επιπεδότητας της (Μετά την σελ. 470,568) Σελ. 470,569 Τεύχος 726-Σελ. 55 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.9 23.Δ.ν.9 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.9 τάξεως του 0,01 mm (πλάκες θραύσεως δοκιμίων). Οι πλάκες αυτές είναι από σκληρό χάλυβα με σκληρότητα κατά Vickers τουλάχιστο 600 ή, κατά προτίμηση, από καρβίδιο βολφραμίου (tungsten carbide). Η μηχανή θραύσεως πρέπει να έχει ακρίβεια τουλάχιστο 1,5% για τα πιο μικρά φορτία, που χρησιμοποιούνται κατά τις δοκιμές. Η μηχανή αυτή πρέπει να είναι εφοδιασμένη τουλάχιστο με δύο κλίμακες φορτίσεως, μιας των 4 μέχρι 5 τόννων και άλλης των 15 μέχρι 25 τόννων (tn.) Η πάνω πλάκα της πρέπει να αρθρώνεται με σφαιρική έδραση, της οποίας το κέντρο να αντιστοιχεί στο κέντρο του επιπέδου της κάτω πλάκας. Όταν η μηχανή θραύσεως είναι εφοδιασμένη με πλάκες συμπιέσεως, των οποίων η διάμετρος δεν είναι μεγαλύτερη από 10 cm και έχει σφαιρική άρθρωση διάμετρου όχι μεγαλύτερης από 6 cm, οι πλάκες θραύσεως των δοκιμίων μπορούν απλώς να στερεωθούν επάνω στις πλάκες συμπιέσεως της μηχανής και να κεντραρισθούν σ' αυτές και στον άξονα του υπό δοκιμή τεμαχίου. Οι πλάκες πρέπει να μπορούν να παίρνουν την κατάλληλη θέση χωρίς αισθητή τριβή ώστε να διατηρούν την ίδια οριζόντια προβολή κατά την διάρκεια της δοκιμής. Μια από αυτές μπορεί ελαφρώς να κλίνει με σκοπό να επιτρέπει τέλεια επαφή με το δοκίμιο. Οι παραπάνω συνθήκες μπορούν εύκολα να επιτυγχάνονται με ειδική διάταξη θραύσεως, η οποία τοποθετείται μεταξύ των πλακών της μηχανής θλίψεως (Σχήμα 5). Η ειδική αυτή διάταξη θραύσεως χρησιμοποιείται οπωσδήποτε, στη περίπτωση που οι πλάκες και η σφαιρική έδραση της μηχανής θλίψεως είναι μεγαλύτερες από αυτές, που αναφέρονται παραπάνω. Η διάταξη αυτή διευκολύνει τη σωστή μεταφορά του φορτίου της μηχανής στις επιφάνειες φορτίσεως των δοκιμίων του κονιάματος. Σελ. 470,570 Τεύχος 726-Σελ. 56 Η κάτω πλάκα θραύσεως των δοκιμίων μπορεί να ενσωματωθεί στο κάτω μέρος της διατάξεως, ενώ η άνω πλάκα δέχεται το φορτίο από την άνω πλάκα της μηχανής θλίψεως, με σφαιρική άρθρωση. Το όλο σύστημα μεταφοράς του φορτίου πρέπει να έχει την ικανότητα, χωρίς σημαντική τριβή, να ολισθαίνει κατακόρυφα και μετά τη θραύση του δοκιμίου να επανέρχεται αυτόματα στην αρχική του θέση. Η διάταξη θραύσεως πρέπει να διατηρείται καθαρή και η σφαιρική άρθρωσή της να μπορεί να περιστρέφεται ελεύθερα, κατά τέτοιο τρόπο, ώστε η άνω πλάκα θραύσεως να προσαρμόζεται από μόνη της στην επιφάνεια το δοκιμίου και να παραμένει σταθερή κατά τη διάρκεια της δοκιμής. 4.1.4.Τρόπος εργασίας. 4.1.4.1.Ανάμιξη. Με τον αναμικτήρα στη θέση λειτουργίας: -Ρίχνεται το νερό στον υποδοχέα και προστίθεται το τσιμέντο. -Ο αναμικτήρας ξεκινά με τη μικρή ταχύτητα (Πίνακας 3) και μετά από 30 sec προστίθεται όλο το ποσό της άμμου με σταθερό ρυθμό κατά την διάρκεια των επόμενων 30 sec. Αν τα κλάσματα της άμμου παρέχονται χωριστά, ρίχνονται με τη σειρά: Λεπτό, μέσο, χονδρό στο αυτό χρονικό διάστημα. Ο αναδευτήρας φέρεται στη μεγάλη ταχύτητα (Πίνακας 3) και η ανάμιξη συνεχίζεται για άλλα 30 sec. Σε συνέχεια ο αναμικτήρας σταματά για 1 min και 30 sec. Κατά τη διάρκεια των πρώτων 15 sec, με τη βοήθεια ελαστικής ξύστρας μεταφέρεται στη μέση του υποδοχέα όλο το κονίαμα που έχει επικαθήσει στις πλευρές του. Ο υποδοχέας σκεπάζεται κατά τη διάρκεια των υπολοίπων 1 min και 15 sec. Μετά συνεχίζεται η ανάμιξη με τη μεγάλη ταχύτητα για 1min. 23.Δ.ν.9 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.9 23.Δ.ν.9 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 4.1.4.2.Γέμισμα των μητρών. Αμέσως μετά την παρασκευή του κονιάματος, γεμίζονται οι μήτρες μηχανικά, με τη βοήθεια της συσκευής συμπυκνώσεως με κρούσεις, όπως περιγράφεται κατωτέρω. 4.1.4.3.Παρασκευή των δοκιμίων. Οι μήτρες λαδώνονται ελαφρά εσωτερικά και στεγανοποιούνται οι εξωτερικές συνδέσεις τους με μίγμα που αποτελείται από τρία μέρη στερεής παραφίνης και ένα ρητίνης (κολοφωνίου). Η μήτρα με το παρέκταμα στερεώνονται πάνω στη πλάκα της συσκευής συμπυκνώσεως και τοποθετείται μέσα σ' αυτή, κατ' ευθείαν από τον αναμικτήρα το πρώτο στρώμα κονιάματος, περίπου 320 g, σε κάθε ένα από τα διαμερίσματα της μήτρας, με τη βοήθεια κουταλιού γνωστής χωρητικότητας. Απλώνεται το στρώμα αυτό με χαλύβδινη σπάτουλα, που σύρεται δύο φορές μπρος πίσω κατά μήκος κάθε διαμερίσματος της μήτρας. Το στρώμα αυτό του κονιάματος υποβάλλεται σε 60 κρούσεις σε χρόνο 60 sec. Κατόπιν διαστρώνεται δεύτερο, καθ' όλα όμοιο στρώμα κονιάματος, ισοπεδώνεται και συμπυκνώνεται όπως προηγούμενα. Μετά ο τύπος απομακρύνεται από τη μηχανή διαστρώσεως και αφαιρείται το παρέκταμά του. Το περίσσευμα του κονιάματος αφαιρείται με μεταλλικό κανόνα, που φέρεται σχεδόν κάθετα και κινείται αργά κατά μήκος της μήτρας με πριονοειδή εγκάρσια κίνηση. Μετά επιπεδώνεται η επιφάνεια με τον ίδιο κανόνα, χρησιμοποιώντάς τον σε σχεδόν επίπεδη θέση. Στη συνέχεια αναγράφονται στις μήτρες τα στοιχεία αναγνωρίσεως των δοκιμίων. 4.1.4.4.Συντήρηση των δοκιμίων. Για αποφυγή εξατμίσεως του νερού, οι μήτρες σκεπάζονται με γυάλινη, μεταλλική ή ελαστική πλάκα και τοποθετούνται μέχρι του ξεκαλουπώματος μέσα σε δωμάτιο ή θάλαμο θερμοκρασίας 20 ο  + 1 o  C και σχετικής υγρασίας όχι μικρότερης του 90%. Στην περίπτωση θραύσεως των δοκιμίων σε 24 ώρες, η αφαίρεση από τις μήτρες πρέπει να γίνονται μεταξύ 20 και 24 ωρών μετά την παρασκευή των δοκιμίων. Αν το κονίαμα δεν έχει αποκτήσει ικανοποιητική αντοχή μετά 24 ώρες, για να μπορούν να γίνονται οι διάφοροι χειρισμοί χωρίς κίνδυνο προξενήσεως ζημιάς στα δοκίμια, η αφαίρεσή τους από τις μήτρες αναβάλλεται επί ένα 24ωρο και το γεγονός αυτό πρέπει να αναγράφεται στο πιστοποιητικό δοκιμασίας. Το ξεκαλούπωμα πρέπει να γίνεται με τις απαιτούμενες προφυλάξεις. Κάθε δοκίμιο, μετά την αφαίρεση από τη μήτρα, ζυγίζεται και η μάζα του αναγράφεται στη κάτω επιφάνειά του. Η τιμή αυτή αποτελεί έλεγχο του τρόπου εργασίας. Μετά το ξεκαλούπωμα τα δοκίμια πρέπει να συντηρούνται σε νερό πόσιμο 20 ο  + 1 ο  C μέχρι την ημέρα της δοκιμασίας. Τα δοκίμια τοποθετούνται στο νερό έτσι, ώστε οι κατακόρυφες έδρες τους, που διαμορφώνονται από τα εσωτερικά τοιχώματα της μήτρας, να διατηρούνται ομοίως κατακόρυφες και κατά την συντήρηση και να υπάρχει κάποια απόσταση μεταξύ τους, ώστε να επιτρέπεται η ελεύθερη επαφή του νερού με όλες τις επιφάνειές τους. Το νερό πρέπει να ανανεώνεται κάθε 15 ημέρες. Τα δοκίμια πρέπει να βγαίνουν από το νερό το πολύ 15 min πριν από τη δοκιμασία. Γι' αυτό πρέπει να μεταφέρονται στη μηχανή ελέγχου μέσα σε δοχείο γεμάτο με νερό. Μετά πρέπει να σκουπίζονται με καθαρό ύφασμα, έτσι ώστε να αφαιρεθούν επικαθίσεις, που μπορεί να έχουν συσσωρευθεί πάνω σ' αυτά. 4.1.4.5.Έλεγχος των δοκιμίων. 4.1.4.5.1.Έλεγχος αντοχής σε κάμψη. Το πρίσμα πρέπει να τοποθετείται στη μηχανή κάμψεως, έτσι ώστε μια από τις πλάγιες έδρες του, που σχηματίσθηκαν από τα τοιχώματα της μήτρας, να πατάει πάνω στους κυλίνδρους στηρίξεως και ο επιμήκης άξονάς του να είναι κάθετος σ' αυτούς. Το φορτίο Ρ πρέπει να εφαρμόζεται κατακόρυφα με τον κύλινδρο φορτίσεως πάνω στη απέναντι παράπλευρη έδρα του πρίσματος και πρέπει να αυξάνει προοδευτικά κατά 50 + 10 Ν/sec (ή 5 + 1 Kgf/sec). Η αντοχή σε κάμψη R δίνεται από τον ακόλουθο τύπο:                       6Μ                     PL R =             = 1,5                                          b 3                          b 3          PL όπου Μ = η ροπή κάμψεως, Μ=                                                                         4 b= η πλευρά της τετραγωνικής διατομής του       πρίσματος. Ρ= το φορτίο που εφαρμόσθηκε στη μέση του       πρίσματος. L= η απόσταση μεταξύ των στηριγμάτων. Για     L = 10 cm και b = 4cm έχουμε: R = 0,234 Ρ σε kgf/cm 2 , όταν το Ρ δίνεται         σε kgf         και R= 0,00234 P σε Ν/mm 2 , όταν το Ρ δίνεται         σε Ν. 4.1.4.5.2.Έλεγχος αντοχής σε θλίψη. Τα μισά πρίσματα που προκύπτουν από τη δοκιμασία σε κάμψη διατηρούνται υγρά μέχρι της δοκιμής σε θλίψη. Κάθε μισό πρίσμα τοποθετείται ανάμεσα στις πλάκες θραύσεως (παρ. 4.1.3.5του παρόντος άρθρου), έτσι ώστε το φορτίο θλίψεως να εφαρμόζεται πάνω στις παράλληλες έδρες, που σχηματίστηκαν από τα επιμήκη τοιχώματα της μήτρας και επί εμβαδού 40mm x 40mm. Το φορτίο πρέπει να αυξάνεται με τέτοια ταχύτητα, ώστε η τάση να μεγαλώνει κατά 1 έως 2Ν/mm 2 /sec (10 έως 20 kgf/cm 2 /sec.) Το φορτίο μπορεί να αυξάνεται ταχύτερα μέχρι του μισού φορτίου θραύσεως, που αναμένεται. Οπωσδήποτε, η διάρκεια της δοκιμής δεν πρέπει να είναι μικρότερη των 10 sec. 4.1.5.Έκφραση των αποτελεσμάτων. Οι αντοχές σε κάμψη και θλίψη πρέπει να εκφράζονται σε Ν/mm 2 , στο πλησιέστερο δέκατο και πρέπει να προσδιορίζονται με θραύση τριών τουλάχιστον πρισμάτων για κάθε ηλικία. Συνιστάται η κάθε σειρά πρισμάτων κατά ηλικία να αποτελείται από δοκίμια διαφορετικών χαρμανιών. Δηλ. γίνονται τρία χαρμάνια. Από κάθε χαρμάνι τρία πρίσματα, και παίρνουμε ένα πρίσμα από κάθε χαρμάνι για κάθε ηλικία θραύσεως 2,7 και 28 ημερών. Το πιστοποιητικό ελέγχου θα πρέπει να δίνει όλα τα αποτελέσματα, αλλά σαν αντοχή σε κάμψη και θλίψη του κονιάματος θα πρέπει να λαμβάνεται ο μέσος όρος αντοχών των τριών δοκιμών για τη κάμψη και των 6 δοκιμών για τη θλίψη, σε κάθε ηλικία. Σε περίπτωση που δύο τιμές διαφέρουν του μέσου όρου των αντοχών περισσότερο του 10% η δοκιμή επαναλαμβάνεται. 5.Φυσικές δοκιμασίες τσιμέντου. 5.1.Κανονισμός τσιμεντοπολτός. 5.1.1.Σκοπός. Η μέθοδος αυτή καθορίζει τον τρόπο προσδιορισμού της ποσότητας του νερού, για την παρασκευή τσιμεντοπολτού κανονικής συνεκτικότητας, ο οποίος χρησιμοποιείται για τις δοκιμασίες προσδιορισμού χρόνου πήξεως και σταθερότητας όγκου. (Μετά την σελ. 470,570) Σελ. 470,571 Τεύχος 726-Σελ. 57 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.9 5.1.2.Όργανα και Συσκευές 5.1.2.1.Συσκευή VICAT. Η συσκευή VICAT (Σχήμα 6) αποτελείται βασικά από ένα πλαίσιο που φέρει δύο δακτύλιους, μέσα στους οποίους κινείται κατακόρυφα και χωρίς τριβές χαλύβδινος κύλινδρος. Στο άνω μέρος του κυλίνδρου προσαρμόζεται ένας δίσκος, που μπορεί να δέχεται πρόσθετα βάρη, για τη διόρθωση του συνολικού βάρους του κυλίνδρου. Στο κάτω άκρο του κυλίνδρου μπορούν να προσαρμόζονται το έμβολο της κανονικής συνεκτικότητας και οι βελόνες VICAT. Στον κύλινδρο είναι προσαρμοσμένος δείκτης, που κινείται μπροστά από κατακόρυφη κλίμακα. Σ' αυτή γίνεται απ' ευθείας ανάγνωση σε mm της αποστάσεως ανάμεσα στο κατώτερο άκρο του έμβολου συνεκτικότητας ή της βελόνας VICAT και της πλάκας στηρίξεως του κολουροκωνικού δακτύλιου. 5.1.2.2.Έμβολο κανονικής συνεκτικότητας. Είναι κατασκευασμένο από ανοξείδωτο, λείο μέταλλο, σε μορφή τέλειου κυλίνδρου, που έχει ενεργό μήκος 50 + 1mm και διάμετρο 10 + 0,05 mm. Η ολική μάζα του κινητού μέρους της συσκευής VICAT, δηλ. ο κύλινδρος με το δίσκο, τα πιθανά πρόσθετα βάρη και το έμβολο κανονικής συνεκτικότητας, πρέπει να είναι 300 + 1 g. 5.1.2.3.Κολουροκωνική μήτρα. Η μήτρα αυτή αποτελείται από ένα κολουροκωνικό δακτύλιο και μία πλάκα στηρίξεως, πάνω στην οποία εδράζεται ο δακτύλιος με τη μεγαλύτερη βάση του. Ο δακτύλιος πρέπει να είναι κατασκευασμένος από σκληρό ελαστικό, με λεία την εσωτερική του επιφάνεια και να έχει εσωτερικές διαμέτρους, της επάνω βάσεως 70 + 5 mm, και της κάτω βάσεως 80 + 5 mm και ύψος 40 + 0,2 mm. Η πλάκα στηρίξεως πρέπει να είναι από γυαλί με παράλληλες, τέλεια επίπεδες έδρες, πάχους τουλάχιστον 2,5 mm και να έχει τις άλλες διαστάσεις τέτοιες, που να μπορεί να δέχεται με ευχέρεια τον κολουροκωνικό δακτύλιο. 5.1.2.4.Ζυγός. Πρέπει να χρησιμοποιείται ζυγός, που να δίνει ακρίβεια μεγαλύτερη από 0,5% του βάρους που ζυγίζει. 5.1.2.5.Μηχανικός αναμικτήρας. Χρησιμοποιείται αυτός που περιγράφεται στη παρ. 4.1.3.1. του παρόντος άρθρου. 5.1.3.Χώρος παρασκευής και δοκιμών τσιμεντοπολτών. Ο χώρος παρασκευής και δοκιμών των τσιμεντοπολτών πρέπει να είναι θερμοκρασίας 20 ο  + 2 ο  C και σχετικής υγρασίας τουλάχιστο 65%. 5.1.4.Τρόπος εργασίας. 5.1.4.1.Παρασκευή τσιμεντοπολτού. -Ζυγίζονται 500 g τσιμέντου. -Ζυγίζεται η πιθανή απαιτουμένη ποσότητα νερού (π.χ. 125 g), για την παρασκευή τσιμεντοπολτού κανονικής συνεκτικότητας και ρίχνεται μέσα στον υποδοχέα του αναμικτήρα. -Προσθέτονται στο νερό τα 500 g τσιμέντου με προσοχή, για να αποφύγουμε απώλειες νερού ή τσιμέντου, σε χρόνο όχι λιγότερο από 5 sec και όχι περισσότερο από 10 sec. Σελ. 470,572 Τεύχος 726-Σελ. 58 Ο χρόνος στον οποίον τελειώνει η προσθήκη του τσιμέντου χαρακτηρίζεται σαν χρόνος μηδέν. -Μπαίνει αμέσως σε λειτουργία ο αναμικτήρας με τη χαμηλή ταχύτητα για 90 sec. -Διακόπτεται η λειτουργία του αναμικτήρα για 15 sec, κατά τη διάρκεια των οποίων ξύνεται, με ελαστική ξύστρα, ο τσιμεντοπολτός που έχει κολλήσει στα τοιχώματα και στον πυθμένα και μεταφέρεται στη ζώνη αναμίξεως. -Συνεχίζεται η ανάμιξη του τσιμεντοπολτού με την υψηλή ταχύτητα για άλλα 90 sec. 5.1.4.2.Γέμισμα της κολουροκωνικής μήτρας. Μεταφέρεται αμέσως ο τσιμεντοπολτός στην κολουροκωνική μήτρα, της οποίας η πλάκα στηρίξεως έχει ελαφρά λιπανθεί και γεμίζεται καλά χωρίς κρούσεις και δόνηση. Αφαιρείται το περίσσευμα με μυστρί, που μετακινείται πριονωτά πάνω στα χείλη της μήτρας, με τέτοιο τρόπο, ώστε να επιτυγχάνεται λεία επιφάνεια. 5.1.4.3.Δοκιμή συνεκτικότητας. -Ρυθμίζεται από πριν η συσκευή VICAT, ώστε ο δείκτης να είναι στο μηδέν, όταν το έμβολο κανονικής συνεκτικότητας ακουμπά στην πλάκα στηρίξεως της κολουροκωνικής μήτρας. -Η γεμάτη με τσιμεντοπολτό κολουροκωνική μήτρα τοποθετείται αμέσως στη συσκευή VICAT κάτω από το έμβολο, έτσι που ο άξονάς του να περνάει από τα κέντρα των βάσεων της μήτρας. -Αφήνεται το έμβολο να κατέβει κατακόρυφα και ακινητοποιείται, όταν έλθει σε επαφή με την επιφάνεια του τσιμεντοπολτού. -Αφού περάσουν 5 min από το χρόνο μηδέν, απελευθερώνεται γρήγορα το έμβολο και βυθίζεται στον τσιμεντοπολτό, χωρίς αρχική ταχύτητα ή επιτάχυνση, με την επίδραση μόνο του βάρους του κινητού μέρους της συσκευής VICAT (300 + 1g). -Μετά από 30 sec διαβάζεται στη κλίμακα η απόσταση του κάτω άκρου του εμβόλου από την πλάκα στηρίξεως και καταγράφεται μαζί με την αντίστοιχη ποσότητα νερού στα 100 μέρη μάζας του τσιμέντου. 5.1.4.4. Κανονικός τσιμεντοπολτός. Είναι ο τσιμεντοπολτός, που κατά τη δοκιμή συνεκτικότητας της προηγούμενης παραγράφου δίνει απόσταση εμβόλου-πλάκας στηρίξεως 6 + 1mm. Η αντίστοιχη ποσότητα νερού στα 100 μέρη μάζας τσιμέντου, στρογγυλευμένη σε μισές μονάδες, είναι το νερό της κανονικής συνεκτικότητας. Για την επιτυχία του κανονικού τσιμεντοπολτού παρασκευάζονται και δοκιμάζονται τσιμεντοπολτοί με διάφορες περιεκτικότητες σε νερό, σύμφωνα με την παραπάνω διαδικασία. 5.2.Προσδιορισμός του χρόνου πήξεως τσιμέντου. 5.2.1.Σκοπός. Η μέθοδος αυτή περιγράφει τον τρόπο προσδιορισμού του χρόνου αρχής και τέλους πήξεως τσιμέντων με τη συσκευή VICAT. 5.2.2.Όργανα και συσκευές. 5.2.2.1.Συσκευή VICAT και κολουροκωνική μήτρα. Περιγράφονται στις παραγράφους 5.1.2.1. και 5.1.2.3. του παρόντος άρθρου. 5.2.2.2.Βελόνα αρχής πήξεως. Είναι κατασκευασμένη από ανοξείδωτο λείο χάλυβα, σε μορφή τέλειου κύλινδρου, που έχει ενεργό μήκος 50 + 1 mm και διάμετρο 1,13 + 0,05 mm (διατομής 1 mm 2 ). 5.2.2.3.Βελόνα τέλους πήξεως. Είναι κατασκευασμένη, όπως και η βελόνα αρχής πήξεως (5.2.2.2.) με τη μόνη διαφορά ότι, στο κάτω μέρος της, είναι προσαρμοσμένος  δακτύλιος για την εύκολη και σωστή 23.Δ.ν.9 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος (Μετά την σελ. 470,572) Σελ. 470,573 Τεύχος 726-Σελ. 59 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.9 παρατήρηση μικρών βυθίσεων της βελόνας. Οι διαστάσεις, το ειδικό σχήμα και η θέση του δακτύλιου, πάνω στη βελόνα, φαίνονται στο Σχήμα 6.ε. Η ολική μάζα του κινητού μέρους της συσκευής VICAT, δηλ. ο κύλινδρος με το δίσκο, τα πιθανά πρόσθετα βάρη και η βελόνα αρχής ή τέλους πήξεως, πρέπει να είναι 300 + 1g. 5.2.3.Χώρος δοκιμών και συντηρήσεως. Ο χώρος παρασκευής και ελέγχου των τσιμεντοπολτών πρέπει να είναι θερμοκρασίας 20 ο  + 2 ο  C και σχετικής υγρασίας τουλάχιστο 65%. Ο χώρος συντηρήσεως των τσιμεντοπολτών πρέπει να είναι θερμοκρασίας 20 ο  + 2 ο  C και σχετικής υγρασίας τουλάχιστο 90%. 5.2.4.Τρόπος εργασίας. -Γεμίζονται οι κολουροκωνικές μήτρες με κανονικό τσιμεντοπολτό και επιπεδώνονται, σύμφωνα με τη παράγραφο 5.1.4.2. του παρόντος άρθρου. -Τοποθετούνται οι γεμισμένες κολουροκωνικές μήτρες στο χώρο συντηρήσεως (παρ. 5.2.3.) και διατηρούνται εκεί μέχρι τέλους της όλης δοκιμής, στα νεκρά στάδια των δοκιμών. 5.2.4.1.Προσδιορισμός αρχής πήξεως. -Τοποθείται στη συσκευή VICAT η βελόνα αρχής πήξεως, και ρυθμίζεται η συσκευή, ώστε ο δείκτης να είναι στο μηδέν, όταν η βελόνα ακουμπά στην πλάκα στηρίξεως της κολουροκωνικής μήτρας. -Στον κατάλληλο χρόνο μεταφέρεται η γεμισμένη κολουροκωνική μήτρα στη συσκευή VICAT, κάτω από τη βελόνα αρχής πήξεως. -Αφήνεται η βελόνα αρχής πήξεως να κατέβει σιγά σιγά και να έλθει σε επαφή με την επιφάνεια του τσιμεντοπολτού, όπου ακινητοποιείται για λίγο. -Από τη θέση αυτή και χωρίς αρχική ταχύτητα ή επιτάχυνση με την επίδραση μόνο του βάρους του κινητού μέρους της συσκευής VICAT (300 + 1 g), αφήνεται η βελόνα να βυθιστεί κατακόρυφα στον τσιμεντοπολτό. -Μετά από 30 sec διαβάζεται στην κλίμακα και καταγράφεται η απόσταση του κάτω άκρου της βελόνας από την πλάκα στηρίξεως. Καταγράφεται επίσης και ο αντίστοιχος χρόνος που πέρασε από το χρόνο μηδέν της παρασκευής του κανονικού τσιμεντοπολτού. -Αμέσως μετά τη δοκιμή καθαρίζεται η βελόνα VICAΤ. -Επαναλαμβάνονται οι δοκιμές, με τη προηγούμενη διαδικασία, στην ίδια γεμισμένη με τσιμεντοπολτό μήτρα, σε θέσεις που απέχουν από τα τοιχώματα και προηγούμενες βυθίσεις τουλάχιστο 10 mm. Οι δοκιμές αυτές γίνονται κατά μικρά χρονικά διαστήματα (π.χ. 10 min,) που μικραίνουν όσο πλησιάζουν οι ενδείξεις αρχής πήξεως. -Ο χρόνος, που πέρασε από τον χρόνο μηδέν της παρασκευής του κανονικού τσιμεντοπολτού μέχρι τη στιγμή της δοκιμής, που η απόσταση του κάτω άκρου της βελόνας από την πλάκα στηρίξεως είναι 5 + 1 mm, είναι ο χρόνος αρχής πήξεως και καταγράφεται στρογγυλευμένος στο πλησιέστερο πεντάλεπτο. 5.2.4.2.Προσδιορισμός τέλους πήξεως. -Τοποθετείται στη συσκευή VICAT η βελόνα τέλους πήξεως. Σελ. 470,574 Τεύχος 726-Σελ. 60 -Μετά τη δοκιμή αρχής πήξεως αναποδογυρίζεται ο κολουροκωνικός δακτύλιος με τον τσιμεντοπολτό πάνω στην πλάκα στηρίξεώς του. Οι δοκιμές για το τέλος πήξεως γίνονται στη νέα άνω επιφάνεια του τσιμεντοπολτού και σε χρονικά διαστήματα σχετικά μεγάλα (π.χ. 30 min), που μικραίνουν όσο ο έλεγχος πλησιάζει το τέλος πήξεως. -Μεταφέρεται ο κολουροκωνικός δακτύλιος με τη βάση στηρίξεως στη συσκευή VICAT, κάτω από τη βελόνα τέλους πήξεως. -Αφήνεται η βελόνα να κατέβει ελαφρά και να έλθει σε επαφή με την επιφάνεια του τσιμεντοπολτού. -Από τη θέση αυτή και χωρίς αρχική ταχύτητα η επιτάχυνση, με την επίδραση μόνο του βάρους του κινητού μέρους της συσκευής VICAT (300 + 1g), αφήνεται η βελόνα να βυθιστεί κατακόρυφα. -Η διαδικασία αυτή επαναλαμβάνεται μέχρι εκείνη τη δοκιμή, που η βελόνα βυθίζεται μέσα στον τσιμεντοπολτό 0,5 mm και αυτό είναι βέβαιο ότι έγινε, όταν για πρώτη φορά ο δακτύλιος δεν αφήνει σημάδι πάνω στην επιφάνεια του τσιμεντοπολτού. -Ο χρόνος που πέρασε από το χρόνο μηδέν της παρασκευής του κανονικού τσιμεντοπολτού, μέχρι τη στιγμή, που η βελόνα βυθίζεται στον τσιμεντοπολτό 0,5 mm, είναι ο χρόνος τέλους πήξεως και καταγράφεται στρογγυλευμένος στο πλησιέστερο δεκάλεπτο. 5.3.Προσδιορισμός σταθερότητας όγκου τσιμέντου. 5.3.1.Σκοπός. Η μέθοδος αυτή περιγράφει τον τρόπο προσδιορισμού της σταθερότητας του όγκου τσιμέντου, με μέτρηση της διογκώσεως κανονικού τσιμεντοπολτού, με τη βοήθεια της συσκευής LE CHATELIER. 5.3.2.Όργανα και συσκευές. 5.3.2.1.Δακτύλιος LE CHATELIER. Είναι κυλινδρικός δακτύλιος με εσωτερική διάμετρο 30 mm και ύψος 30 mm. Είναι κατασκευασμένος από φύλλο φωσφορούχου ορείχαλκου (ποιότητας ελατηρίων), πάχους 0,5 mm περίπου και είναι σχισμένος κατά γενέτειρα. Από τη μια και την άλλη πλευρά της σχισμής, κάθετα σ' αυτή, είναι συγκολλημένες δύο βελόνες μήκους 15 cm (Σχήμα 7α). Επίσης είναι προσαρμοσμένη στο δακτύλιο, μια διάταξη ανεξάρτητη από τις βελόνες (Σχήμα 7γ) που επιτυγχάνει το άνοιγμα της σχισμής και διευκολύνει το ξεκαλούπωμα, μετά τη δοκιμή. Ο δακτύλιος πρέπει να παρουσιάζει ελαστικότητα τέτοια, ώστε, όταν εφαρμοσθεί βάρος 300 g, όπως φαίνεται στο Σχήμα 7β, η απόσταση των άκρων των βελονών να αυξάνεται κατά 17,5 + 2,5 mm χωρίς μόνιμη παραμόρφωση του δακτυλίου. 5.3.2.2.Γυάλινες πλάκες. Οι πλάκες εδράσεως και επικαλύψεως του δακτυλίου πρέπει να είναι από γυαλί και να έχουν διαστάσεις μεγαλύτερες από τη διάμετρο του δακτυλίου. Η πλάκα επικαλύψεως πρέπει να ζυγίζει τουλάχιστο 75 g. Στην περίπτωση που χρησιμοποιείται πλάκα μικρότερης μάζας τοποθετείται πάνω σ' αυτή πρόσθετο βάρος, ώστε να καλύπτεται η παραπάνω απαίτηση. 5.3.2.3.Λουτρό βρασμού. Το λουτρό πρέπει να είναι εφοδιασμένο με θερμαντικά στοιχεία και να μπορεί να ανεβάζει προοδευτικά τη θερμοκρασία του νερού και τριών τουλάχιστον εμβαπτισμένων δοκιμίων LE CHATELIER, από τους 20 ο  + 2 ο  C στη θερμοκρασία βρασμού του νερού, μέσα σε χρόνο 30 + 5 min. 23.Δ.ν.9 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 5.3.3.Τρόπος εργασίας -Λαδώνονται ελαφρά οι δακτύλιοι LE CHATELIER και οι γυάλινες πλάκες. -Τοποθετούνται οι δακτύλοι πάνω στις πλάκες εδράσεως. (Μετά τη σελ. 470,574) Σελ. 470,575 Τεύχος 726-Σελ. 61 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.9 23.Δ.ν.9 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.9 -Παρασκευάζεται κανονικός τσιμεντοπολτός (παραγρ. 5.1. του παρόντος άρθρου). -Γεμίζονται αμέσως οι δακτύλιοι, με τα χέρια, χωρίς κρούση ή δόνηση και επιπεδώνονται με τη βοήθεια μυστριού. Κατά το γέμισμα πρέπει να λαμβάνεται φροντίδα, ώστε να μην ανοίγει η σχισμή. -Σκεπάζονται οι γεμισμένοι δακτύλιοι με τις πλάκες επικαλύψεως και τοποθετείται, αν απαιτείται, πάνω σ' αυτές πρόσθετο βάρος. -Κατόπιν οι δακτύλιοι βυθίζονται μέσα σε νερό θερμοκρασίας 20 ο  + 2 ο  C και διατηρούνται σ' αυτό για 24 + 0,5 ώρες. -Στο τέλος των 24 ωρών εξάγονται οι δακτύλιοι από το νερό και μετριέται η απόσταση Α 1 των άκρων των δύο βελονών, με ακρίβεια 0,5 mm. -Στη συνέχεια, βυθίζονται οι δακτύλιοι στο λουτρό βρασμού και θερμαίνονται προοδευτικά στη θερμοκρασία του βρασμού σε χρόνο 30 + 5 min. -Διατηρούνται στη θερμοκρασία βρασμού για 3h + 5 min. -Εξάγονται και αφήνονται να ψυχθούν στη θερμοκρασία 20 ο  + 2 ο  C. -Μετριέται η απόσταση Α 2 των δύο άκρων των βελονών, με ακρίβεια 0,5 mm. 5.3.4.Έκφραση αποτελεσμάτων. Η διαφορά των αποστάσεων Α 2 - Α 1 χαρακτηρίζει τη σταθερότητα όγκου του τσιμέντου. Ο έλεγχος γίνεται σε τρεις τουλάχιστον δακτύλιους από το ίδιο μίγμα και δίνονται ξεχωριστά τα αποτελέσματα για κάθε δακτύλιο, καθώς επίσης και ο μέσος όρος αυτών, που αποτελεί και το κριτήριο της σταθερότητας όγκου. 5.3.5.Επανέλεγχος. Αν ένα τσιμέντο δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της παραγρ. 4 του άρθρου 5 του παρόντος κανονισμού, επανελέγχεται για σταθερότητα όγκου, σύμφωνα με την προηγούμενη διαδικασία, αφού πρώτα εκτεθεί σε ένα στρώμα πάχους 7 cm για επτά ημέρες σε χώρο θερμοκρασίας 20 ο  + 2 ο  C και σχετικής υγρασίας μεγαλύτερης του 65%. 5.4.Προσδιορισμός της λεπτότητας του τσιμέντου με τη συσκευή αεροδιαπερατότητας Blaine. 5.4.1.Σκοπός. Η μέθοδος περιγράφει τον τρόπο προσδιορισμού της λεπτότητας του τσιμέντου με τη συσκευή αεροδιαπερατότητας Blaine. Η λεπτότητα του τσιμέντου εκφράζεται σαν ειδική επιφάνεια, η οποία είναι το συνολικό εμβαδό σε cm 2 της επιφανείας των κόκκων ενός γραμμαρίου τσιμέντου. 5.4.2.Συσκευές, όργανα και υλικά. 5.4.2.1.Συσκευή Blaine. Η συσκευή αεροδιαπερατότητας Blaine δίνει, ουσιαστικά, τη δυνατότητα διελεύσεως καθορισμένης ποσότητας αέρος από στρώμα τσιμέντου με καθορισμένο πορώδες. Ο αριθμός και το μέγεθος των πόρων σ' ένα στρώμα τσιμέντου με ωρισμένο πορώδες, είναι συνάρτηση του μεγέθους των κόκκων και καθορίζει την ταχύτητα ροής του αέρα μέσα από το στρώμα. Η συσκευή Blaine, που εικονίζεται στο Σχήμα 8, αποτελείται ειδικά από τα μέρη, που περιγράφονται στις κατωτέρω παραγράφους. Σελ. 470,576 Τεύχος 726-Σελ. 62 5.4.2.1.1.Κελλί διαπερατότητας. Αποτελείται από άκαμπτο κύλινδρο εσωτερικής διαμέτρου 12,7 + 1 mm, που κατασκευάζεται από γυαλί ή ανοξείδωτο μέταλλο, που δεν κάνει αμάλγαμα με τον υδράργυρο. Τα άνω χείλη του κελλιού πρέπει να σχηματίζουν ορθή γωνία με τον κύριον άξονά του. Το κατώτερο τμήμα του πρέπει να μπορεί να εφαρμόζει καλά με το άνω άκρο του μανόμετρου, για να μην υπάρχει διαφυγή αέρα ανάμεσα στις επιφάνειες, που έρχονται σε επαφή. Το κελλί καταλήγει σε χείλος 0,8 + 0,2 mm, που προεξέχει εσωτερικά και απέχει 50 + 15 mm από το άνω μέρος του κελλιού και χρησιμεύει να στηρίζει το διάτρητο δίσκο. 5.4.2.1.2. Διάτρητος δίσκος. Κατασκευάζεται από ανοξείδωτο μέταλλο, πάχους 0,9 + 0,1 mm με 30-40 οπές διαμέτρου 1 mm, που κατανέμονται ομοιόμορφα σ' όλη την επιφάνειά του. Ο δίσκος πρέπει να μπορεί να προσαρμόζεται στο εσωτερικό του κελλιού χωρίς δυσκολία. Ο δίσκος έχει ένα σημάδι από τη μια πλευρά του, που διευκολύνει τον χειριστή να τοποθετεί την πλευρά αυτή πάντα προς τα κάτω, όταν βάζει τον δίσκο μέσα στο κελλί. Το σημάδι δεν φθάνει σε καμμιά από τις οπές, ούτε εφάπτεται στην περιφέρειά τους, ούτε και φθάνει μέχρι την περιοχή του δίσκου, που ακουμπά στο χείλος του κελλιού. 5.4.2.1.3 Έμβολο. Είναι κυλινδρικό και κατασκευάζεται από ανοξείδωτο μέταλλο. Η διάμετρός του είναι μικρότερη από τη διάμετρο του κελλιού κατά 0,1 mm. Η κάτω βάση του πρέπει να είναι κάθετη στον άξονά του. Η κυλινδρική επιφάνεια του έμβολου είναι κομμένη σε μια γενέτειρά της, έτσι ώστε να σχηματίζεται επίπεδο πλάτους 3 + 30 mm, που διευκολύνει τη διαφυγή του αέρα. Προβλέπεται επίσης να υπάρχει στο άνω μέρος του έμβολου ένα περιλαίμιο (κολλάρο) ώστε, όταν το έμβολο τοποθετείται στο κελλί και το περιλαίμιο έρχεται σε επαφή με το άνω μέρος του κελλιού, η απόσταση μεταξύ της κάτω επιφάνειας του έμβολου και της άνω επιφάνειας του διάτρητου δίσκου να είναι 15 + 1 mm. 5.4.2.1.4. Μανομετρικός σωλήνας (μανόμετρο). Είναι γυάλινος σωλήνας σχήματος U (Σχήμα 8α), εξωτερικής διαμέτρου 9 mm. Το άνω άκρο του ενός σκέλους του μανόμετρου πρέπει να μπορεί να συνδέεται στεγανά με το κελλί διαπερατότητας. Αυτό το σκέλος του μανόμετρου φέρει κυκλική χαραγή σε απόσταση 125-145 mm κάτω από την πλευρική έξοδο. Επίσης φέρει και άλλες χαραγές σε αποστάσεις 15 + 1 mm, 70 + 1 mm και 110 + 1 mm, από τη προηγούμενη και προς τα άνω. Στην πλευρική έξοδο και σε απόσταση από το μανομετρικό σκέλος μικρότερη των 50 mm πρέπει να υπάρχει δικλείδα ή σφικτήρας. Το μανόμετρο προσαρμόζεται σταθερά και κατά τέτοιο τρόπο, που τα σκέλη του να είναι κατακόρυφα. 5.4.2.2.Χρονόμετρο. Το χρονόμετρο πρέπει να έχει σταθερούς μηχανισμούς εκκινήσεως και στάσεως, με δυνατότητα αναγνώσεως 0,5 sec ή λιγότερο. Το χρονόμετρο πρέπει να έχει ακρίβεια 0,5 sec ή μικρότερη, για χρονικά διαστήματα μέχρι 60 sec και 1% η μικρότερη, για χρονικά διαστήματα 60 - 300 sec. 5.4.2.3.Δίσκοι διηθητικού χαρτιού. Πρέπει να είναι μέσης ικανότητας συγκρατήσεως, κυκλικοί, της ίδιας διαμέτρου με το εσωτερικό του κελλιού και με λεία άκρα. 5.4.2.4. Υγρό μανομέτρου. Το υγρό αυτό πρέπει να είναι σταθερό, μη πτητικό, μη υγροσκοπικό, χαμηλού ιξώδους και πυκνότητας (π.χ. ελαφρό κλάσμα ορυκτελαίου). Με το υγρό αυτό γεμίζεται το μανόμετρο μέχρι τη μέση. 23.Δ.ν.9 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος (Μετά τη σελ. 470,576) Σελ. 470,577 Τεύχος 726-Σελ. 63 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.9 5.4.3.Εύρεση σταθερών συσκευής (Καλιμπράρισμα). 5.4.3.1.Πρότυπο δείγμα. Είναι δείγμα τσιμέντου με καθορισμένα το ειδικό βάρος και την ειδική επιφάνεια, την ακρίβεια των οποίων εγγυάται επίσημος Οργανισμός Προτυποποιήσεως. Το δείγμα, όταν χρησιμοποιείται για το καλιμπράρισμα της συσκευής, πρέπει να έχει την θερμοκρασία του δωματίου. 5.4.3.2.Φαινόμενος όγκος του συμπιεσμένου στρώματος τσιμέντου. Προσδιορίζεται ως κατωτέρω: -Τοποθετούνται δύο δίσκοι διηθητικού χαρτιού στο κελλί διαπερατότητας, με τη βοήθεια ράβδου, που έχει διάμετρο κάπως μικρότερη από αυτήν του κελλιού, έτσι ώστε να εφαρμόσουν τέλεια επάνω στο διάτρητο δίσκο. (Οι διάφοροι χειρισμοί του κελλιού γίνονται πάντοτε με λαβίδα). -Το κελλί, συγκρατούμενο με λαβίδα, γεμίζεται με υδράγυρο "χημικώς καθαρό" και αφαιρούνται όλες οι φυσαλλίδες αέρα, που έχουν επικολληθεί στα τοιχώματά του. Ισοπεδώνεται ο υδράργυρος στη κορυφή του κελλιού με τη βοήθεια μικρής πλάκας γυαλιού, που πιέζεται πάνω στην επιφάνεια του υδραργύρου, έως ότου το γυαλί έλθει σε πλήρη επαφή με τα χείλη του κελλιού, χωρίς να υπάρχουν φυσαλλίδες ή κενά μεταξύ της επιφάνειας του υδραργύρου και της γυάλινης πλάκας. -Αφαιρείται ο υδράργυρος από το κελλί, ζυγίζεται και σημειώνεται το βάρος του. -Αφαιρείται ο ένας από τους δύο δίσκους και εισάγεται στο κελλί μια δοκιμαστική ποσότητα 2,80 g τσιμέντου. -Τοποθετείται πάνω στο τσιμέντο ο δίσκος που αφαιρέθηκε και συμπιέζεται το τσιμέντο, σύμφωνα με τις οδηγίες της παραγράφου 5.4.3.5. Αν σχηματίζεται χαλαρό στρώμα τσιμέντου, ή δεν μπορεί να συμπιεστεί στον απαιτούμενο όγκο, προσαρμόζουμε τη δοκιμαστική ποσότητα τσιμέντου. -Ο κενός χώρος του κελλιού, πάνω από το στρώμα του τσιμέντου γεμίζεται με υδράργυρο, αφαιρείται ο αέρας και ισοπεδώνεται το άνω μέρος, όπως προηγούμενα. -Αφαιρείται ο υδράργυρος από το κελλί, ζυγίζεται και σημειώνεται το βάρος του. -Υπολογίζεται ο φαινόμενος όγκος, που καταλαμβάνεται από το στρώμα τσιμέντου, με προσέγγιση 0,005 cm 3 , με τον ακόλουθο τύπο: V= (W A - W B) / D (1) όπου: V    =  Ο φαινόμενος όγκος του τσιμέντου, σε cm 3 . W Α =  Τα γραμμάρια υδραργύρου που απαιτούνται για             το γέμισμα του κελλιού, όταν δεν υπάρχει             τσιμέντο σ' αυτό. W Β =  Τα γραμμάρια υδραργύρου, που απαιτούνται για             το γέμισμα του κενού μέρους του κελλιού, πάνω             από το στρώμα του τσιμέντου. D   =   Η πυκνότητα του υδραργύρου, στη Θερμοκρασία            της δοκιμής, σε g/cm 3  (Πίνακας 5). -Λαμβάνεται σαν φαινόμενος όγκος ο μέσος όρος δύο τιμών που συμφωνούν κατά 0,005 cm 3 . Σημειώνεται η θερμοκρασία στη περιοχή του κελλιού, στην αρχή και στο τέλος του προσδιορισμού. 5.4.3.3.Προετοιμασία του δείγματος. Κλείνεται το περιεχόμενο ενός φιαλιδίου του πρότυπου δείγματος τσιμέντου σε ένα δοχείο 120 cm 3  περίπου και ανακινείται δυνατά για 2 min, για να διασκορπιστεί το  Σελ. 470,578 Τεύχος 726-Σελ. 64 τσιμέντο και να σπάσουν τα συσσωματώματα. Αφήνεται το δοχείο να παραμείνει κλειστό για άλλα 2 min, αφαιρείται το πώμα και ανακατεύεται ήρεμα το τσιμέντο, για να κατανεμηθεί σε όλη τη μάζα του δείγματος το λεπτό κλάσμα, που έχει επικαθήσει στη επιφάνεια μετά το διασκορπισμό. 5.4.3.4.Βάρος δείγματος. Το βάρος του προτύπου δείγματος που χρησιμοποιείται για τη δοκιμή καλιμπραρίσματος της συσκευής θα είναι τόσο όσο απαιτείται για τη παρασκευή ενός στρώματος τσιμέντου με πορώδες 0,500 + 0,005 και υπολογίζεται με τον τύπο: W = pV (1 -ε) (2) όπου: W   =    γραμμάρια δείγματος που απαιτούνται  ρ    =    ειδικό βάρος του δείγματος που θα δοκιμαστεί  V   =    ο φαινόμενος όγκος του στρώματος του               τσιμέντου σε cm 3 , που έχει προσδιοριστεί               σύμφωνα με την παραγρ. 5.4.3.2. και  ε    =    το επιθυμητό πορώδες του στρώματος               το τσιμέντου (0,500 + 0,005). 5.4.3.5.Παρασκευή συμπιεσμένου στρώματος τσιμέντου. -Τοποθετείται ο διάτρητος δίσκος στη θέση του, στο εσωτερικό του κελλιού, με τη σημαδεμένη επιφάνειά του προς τα κάτω. -Πάνω στο διάτρητο δίσκο τοποθετείται δίσκος διηθητικού χαρτιού και πιέζεται με ένα κύλινδρο διαμέτρου ελαφρά μικρότερης από τη διάμετρο του κελλιού, για πλήρη εφαρμογή. -Ζυγίζεται, με προσέγγιση 0,001 g η ποσότητα του δείγματος που καθορίστηκε σύμφωνα με την παραγρ. 5.4.3.4. και τοποθετείται μέσα στο κελλί. -Οριζοντιώνεται η επιφάνεια του στρώματος τσιμέντου, με ελαφρά χτυπήματα στα πλευρά του κελλιού. -Τοποθετείται δίσκος διηθητικού χαρτιού πάνω από το τσιμέντο και συμπιέζεται με το έμβολο, ώστε το περιλαίμιο του έμβολου να έλθει σε επαφή με το άνω μέρος του κελλιού. -Ανασηκώνεται λίγο το έμβολο, περιστρέφεται περίπου 90 ο , ξαναπιέζεται και μετά αφαιρείται αργά. Χρησιμοποιούνται νέοι ηθμοί σε κάθε μέτρηση. 5.4.3.6.Εκτέλεση της δοκιμής. -Εφαρμόζεται το κελλί διαπερατότητας στο μανομετρικό σωλήνα, με προσοχή ώστε να μη προξενηθεί καταστροφή του συμπιεσμένου στρώματος τσιμέντου. -Ελέγχεται η στεγανότητα της συνδέσεως ως εξής: Πωματίζεται το κελλί, δημιουργείται κενό στο ένα σκέλος του μανόμετρου και κλείνεται η δικλείδα. Όταν υπάρχει συνεχής πτώση της πιέσεως σημαίνει ότι υπάρχει διαφυγή στο σύστημα. -Δημιουργείται αργά κενό στο ένα σκέλος του μανόμετρου U, έως ότου το υγρό φθάσει στη άνω χαραγή του σωλήνα και κλείνεται καλά η στρόφιγγα. -Όταν το κάτω μέρος του μηνίσκου του μανομετρικού υγρού φθάσει στη δεύτερη από την κορυφή χαραγή, μπαίνει σε λειτουργία το χρονόμετρο. -Όταν το κάτω μέρος του μηνίσκου του μανομετρικού υγρού φθάσει στην τρίτη από την κορυφή χαραγή, διακόπτεται η λειτουργία του χρονόμετρου. -Σημειώνεται το χρονικό διάστημα, που μετρήθηκε σε δευτερόλεπτα, ως επίσης και η θερμοκρασία της δοκιμής. -Για το καλιμπράρισμα της συσκευής προσδιορίζεται ο ;χρόνος της ροής σε τρία ξεχωριστά στρώματα συμπιεσμένου πρότυπου τσιμέντου, με εκτέλεση σε κάθε στρώμα απ' αυτά τριών τουλάχιστον δοκιμών. Το καλιμπράρισμα πρέπει να γίνεται από το ίδιο πρόσωπο, που κάνει και τους προσδιορισμούς λεπτότητας. 23.Δ.ν.9 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 5.4.3.7.Επανέλεγχος της συσκευής. Η συσκευή καλιμπραρίζεται εκ νέου: α)Κατά περιόδους για διόρθωση σφαλμάτων, που μπορεί να οφείλονται σε φθορά του έμβολου ή του κελλιού διαπερατότητας. β)Όταν υπάρχει απώλεια στο μανομετρικό υγρό. γ)Όταν αλλαχθεί ο τύπος ή η ποιότητα των δίσκων διηθητικού χαρτιού, που χρησιμοποιούνται στις δοκιμές. 5.4.4.Τρόπος εργασίας. 5.4.4.1.Θερμοκρασία του τσιμέντου. Το, για προσδιορισμό, δείγμα τσιμέντου πρέπει να έχει τη θερμοκρασία του δωματίου. 5.4.4.2.Βάρος δείγματος. Το βάρος δείγματος, που χρησιμοποιείται στη δοκιμή, υπολογίζεται με τη βοήθεια του τύπου W = pV (1 - ε) της παραγρ. 5.4.3.4. Το πορώδες για τα συμπιεσμένα στρώματα τσιμέντου συνιστάται να είναι: -για τσιμέντα πόρτλαντ 0,500 + 0,005. -για τσιμέντα λεπτοαλεσμένα 0,530 + 0,005. -γενικά δε τέτοιο ώστε, με κανονική συμπίεση, (μόνο με τον αντίχειρα) να παράγεται συνεκτικό στρώμα τσιμέντου. 5.4.4.3.Παρασκευή συμπιεσμένου στρώματος τσιμέντου. Το συμπιεσμένο στρώμα του για δοκιμή τσιμέντου παρασκευάζεται σύμφωνα με τη μέθοδο, που περιγράφεται στην παράγραφο 5.4.3.5. 5.4.4.4.Δοκιμή διαπερότητας. Εκτελείται η δοκιμή σύμφωνα με τα περιγραφόμενα στην παράγραφο 5.4.3.6., με τη διαφορά ότι γίνεται μια μέτρηση του χρόνου ροής σε κάθε στρώμα συμπιεσμένου τσιμέντου. 5.4.5.Υπολογισμοί. Υπολογίζονται οι τιμές της ειδικής επιφάνειας σύμφωνα με τις ακόλουθες εξισώσεις: όπου: S   =  Ειδική επιφάνεια του για προσδιορισμό            δείγματος, cm 2 /g. Ss =  Ειδική επιφάνεια του πρότυπου δείγματος,            που χρησιμοποιείται στο καλιμπράρισμα            της συσκευής, cm 2 /g. Τ  =   Χρόνος της δοκιμής του για προσδιορισμό            δείγματος τσιμέντου, sec. Τs=   Χρόνος της δοκιμής για το πρότυπο δείγμα,           το χρησιμοποιούμενο για το καλιμπράρισμα           της συσκευής, sec. η =    Ιξώδες αέρα στη θερμοκρασία δοκιμής           του για προσδιορισμό δείγματος τσιμέντου,            Poise. ns=   Ιξώδες αέρα στη θερμοκρασία δοκιμής του           πρότυπου δείγματος, που χρησιμοποιείται για το καλιμπράρισμα της συσκευής, Poise. ε  =   Πορώδες συμπιεσμένου στρώματος           τσιμέντου, που σχηματίζεται από το για          προσδιορισμό δείγμα. Εs =  Πορώδες συμπιεσμένου στρώματος           τσιμέντου, που σχηματίζεται από πρότυπο          δείγμα, για το καλιμπράρισμα της           συσκευής. ρ  =   Ειδικό βάρος του για προσδιορισμό           δείγματος. ρs =  Ειδικό βάρος του προτύπου δείγματος. Τιμές για τα n 3    λαμβάνονται αντίστοιχα από τους πίνακες 4, 5 και 6. Οι εξισώσεις (3), (4), (5) και (6) χρησιμοποιούνται για τσιμέντα του ίδιου ειδικού βάρους με αυτό του πρότυπου τσιμέντου. Οι εξισώσεις (3), (5) και (7) χρησιμοποιούνται, όταν η θερμοκρασία δοκιμής του για προσδιορισμό δείγματος διαφέρει του πολύ + 3 ο  C από τη θερμοκρασία της δοκιμής καλιμπραρίσματος. Οι εξισώσεις (4), (6) και (8) χρησιμοποιούνται στον υπολογισμό όταν η θερμοκρασία δοκιμής διαφέρει περισσότερο των + 3 ο  C. Οι εξισώσεις (3) και (4) χρησιμοποιούνται για υπολογισμούς της ειδικής επιφάνειας τσιμέντων, όταν κατά τη δοκιμή γίνεται χρήση του ίδιου πορώδους, που χρησιμοποιήθηκε στο πρότυπο δείγμα. Οι εξισώσεις (5) και (6) χρησιμοποιούνται στον υπολογισμό της ειδικής επιφάνειας τσιμέντων, όταν κατά τη δοκιμή γίνεται χρήση διαφορετικού πορώδους απ' αυτό, που χρησιμοποιήθηκε στο πρότυπο δείγμα. Οι εξισώσεις (7) και (8) είναι γενικής εφαρμογής. 5.4.6. Έκφραση αποτελεσμάτων. Λαμβάνεται σαν ειδική επιφάνεια του ελεγχόμενου δείγματος τσιμέντου ο μέσος όρος των αποτελεσμάτων τριών δοκιμών (παρ. 5.4.4.4.), τα οποία δεν διαφέρουν περισσότερο του 2% του μέσου όρου αυτών, στρογγυλευμένος στα 10 cm 2 /g. 5.4.7.Ακρίβεια μεθόδου μεταξύ εργαστηρίων. Αποτελέσματα ειδικής επιφανείας τσιμέντου μεταξύ δύο διαφορετικών εργαστηρίων, σε δείγματα αντιπροσωπευτικά του αυτού τσιμέντου, δεν πρέπει να διαφέρουν μεταξύ τους περισσότερο του 6% του μέσου όρου αυτών. (Μετά τη σελ. 470,578) Σελ. 470,579 Τεύχος 726-Σελ. 65 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.9 23.Δ.ν.9 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.9 Σελ.470,580 Τεύχος 726-Σελ.66 23.Δ.ν.9 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος (Μετά τη σελ. 470,580) Σελ.470,581 Τεύχος 726-Σελ. 67 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.9 6.Χημικοί Προσδιορισμοί. 6.1.Γενικές Παρατηρήσεις. 6.1.1.Αντιδραστήρια. Όλα τα αντιδραστήρια πρέπει να είναι «χημικώς καθαρά» (pro analysis). 6.1.2.Διηθητικό χαρτί (ηθμός). Οι ηθμοί πρέπει να είναι «χωρίς τέφρα». Χρησιμοποιούνται οι τρεις κατηγορίες ηθμών: βραδείας, μέσης και ταχείας διηθήσεως. 6.1.3.Αναλυτικός ζυγός. Χρησιμοποιείται αναλυτικός ζυγός ακριβείας 0,0001 g. 6.1.4.Τυφλοί προσδιορισμοί. Συνιστάται να γίνεται σε κάθε προσδιορισμό ενός συστατικού ένας τυφλός προσδιορισμός, που εκτελείται χωρίς δείγμα ή καλύτερα σε δείγμα παραπλήσιας συνθέσεως, το οποίο δεν περιέχει το συστατικό, που πρόκειται να προσδιοριστεί. 6.2.Προσδιορισμός απώλειας πυρώσεως. 6.2.1.Τρόπος εργασίας. -Ζυγίζεται 1 g δείγματος μέσα σε προζυγισμένο χωνευτήριο πλατίνας, χωρητικότητας 20-25 ml. -Καλύπτεται το χωνευτήριο και πυρώνεται μέχρι σταθερού βάρους μέσα σε ηλεκτρικό φούρνο, στη θερμοκρασία των 925 ο  + 25 o  C. Διάρκεια αρχικής θερμάνσεως 15 min. Οι επόμενοι χρόνοι θερμάνσεως μέχρι σταθερού βάρους, είναι της τάξεως των 5 min. -Ψύχεται κάθε φορά, μέσα σε ξηραντήρα στη θερμοκρασία του περιβάλλοντος και ζυγίζεται. 6.2.2.Έκφραση αποτελεσμάτων. Η απώλεια πυρώσεως εκφράζεται % του αρχικού δείγματος, στρογγυλευμένη στο πλησιέστερο 0,1%. 6.3.Προσδιορισμός αδιάλυτου υπολείμματος. 6.3.1.Αντιδραστήρια. -Πυκνό HCl (d=1.19). -Διάλυμα NaOH (10 g/l). -Δείκτης ερυθρού του μεθυλίου. -Διάλυμα ΝΗ 4ΝΟ 3 (20g/l). 6.3.2.Τρόπος εργασίας. -Ζυγίζεται 1 g δείγματος και ρίχνεται προσεκτικά σε ποτήρι ζέσεως 250 ml. -Προσθέτονται 10 ml κρύο νερό και με σύγχρονη ισχυρή ανάδευση 5 ml ΗCl. -Θερμαίνεται το διάλυμα ελαφρά και διασκορπίζεται το δείγμα με το πλατυσμένο άκρο γυάλινης ράβδου, μέχρι να γίνει πλήρης η αποσύνθεση. -Αραιώνεται στα 50 ml και διατηρείται για 15 min, σε θερμοκρασία λίγο χαμηλότερη του βρασμού. -Διηθείται σε ηθμό μέσης διηθήσεως (λευκής ταινίας). -Εκπλύνεται το υπόστημα 6 φορές με θερμό νερό. -Μεταφέρεται ο ηθμός με το υπόστημα στο αρχικό ποτήρι της διαλύσεως. -Προσθέτονται 100 ml ΝaOH και διατηρείται το διάλυμα σε θερμοκρασία λίγο χαμηλότερη του βρασμού για 15 min. -Οξυνίζεται το διάλυμα με HCI, με τη χρήση ερυθρού του μεθυλίου σαν δείκτη. -Προσθέτονται για περίσσεια 4 έως 5 σταγόνες HCI. -Διηθείται με ηθμό μέσης διηθήσεως. Σελ. 470,582 Τεύχος 726-Σελ. 68 -Πλύνεται το υπόστημα 12 έως 15 φορές με θερμό διάλυμα NH 4 NO 3. -Ξήραινεται, πυρώνεται και ζυγίζεται μέχρι σταθερού βάρους, μέσα σε χωνευτήρι πλατίνας, σε θερμοκρασία 950 ο - 1000 ο  C. 6.3.3.Έκφραση αποτελεσμάτων. Το αδιάλυτο υπόλειμμα εκφράζεται % του αρχικού δείγματος, στρογγυλευμένο στο πλησιέστερο 0,01%. 6.3.4.Παρατήρηση. Το διήθημα από τη πρώτη διήθηση, του προσδιορισμού του αδιάλυτου υπολείμματος, φυλάγεται για τον προσδιορισμό του SO 3. 6.4.Προσδιορισμός ολικού οξειδίου του πυριτίου (SiO 2)– Μέθοδος Maczkowski. 6.4.1.Αντιδραστήρια. -ΝΗ 4 CI -Πυκνό HCI (d=1,19). -Διάλ. 5% HCI -Πυκνό HF. -Πυκνό H 2 SO 4. 6.4.2.Αρχή της μεθόδου. Οι διαλυτές πυριτικές ενώσεις αποσυνθέτονται με HCI, παρουσία NH 4 CI το οποίο θρομβώνει το σχηματιζόμενο κολλοειδές διοξείδιο του πυριτίου και επιτρέπει την ταχεία και ποσοτική καταβύθισή του, αφού προηγούμενα θερμανθεί για 30 min σε ατμόλουτρο. Μετά την διήθηση, πύρωση και ζύγιση, προσδιορίζεται το καθαρό SiO 2 από την εξάτμισή του, παρουσία H 2SO 4 σαν SiF 4. 6.4.3.Τρόπος εργασίας. -Ζυγίζονται 1 g δείγματος και 1g NH 4 CI περίπου και ρίχνονται προσεκτικά μέσα σε ποτήρι ζέσεως 250 ml. -Αναμιγνύονται καλά με γυάλινη ράβδο. -Καλύπτεται το ποτήρι ζέσεως με γυαλί ωρολογίου. -Προσθέτονται αργά με σιφώνιο 10 ml HCI, αφήνοντάς το να ρέει στην πλευρά του ποτηριού. -Αναδεύεται το μίγμα για την αποφυγή σχηματισμού συσσωματωμάτων. -Θερμαίνεται σε ατμόλουτρο για 30 min, με συχνή ανάδευση του περιεχομένου. -Αραιώνεται το σχηματιζόμενο παχύρρευστο προϊόν με 50 ml θερμό αποσταγμένο νερό. -Διηθείται με ηθμό ταχείας διηθήσεως (μαύρης ταινίας). -Πλύνεται το ίζημα 2 φορές με θερμό διάλυμα 5% HCI. -Πλύνεται κατόπιν με θερμό αποσταγμένο νερό μέχρι απουσίας χλωριόντων (έλεγχος με AgNO 3). -Τοποθετείται ο ηθμός με το ίζημα μέσα σε προζυγισμένο χωνευτήριο πλατίνας, καλύπτεται και θερμαίνεται ήπια, ώστε να καεί χωρίς ανάφλεξη. -Πυρώνεται στους 1150 ο  – 1200 ο  C σε ηλεκτρικό φούρνο για 45 min. -Ψύχεται σε ξηραντήρα και ζυγίζεται (ζύγιση 1). -Διαβρέχεται το περιεχόμενο του χωνευτηρίου με σταγόνες νερού. -Προσθέτονται 5 ml καθαρό, πυκνό HF και 3 έως 4 σταγόνες πυκνό H 2 SO 4. -Eξατμίζεται προσεκτικά το περιεχόμενο του χωνευτηρίου σε αμμόλουτρο. -Πυρώνεται για 5 min σε θερμοκρασία 1150 ο  έως 1200 ο C. -Ψύχεται και ζυγίζεται (ζύγιση 2). 23.Δ.ν.9 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 6.4.4.Έκφραση αποτελεσμάτων. Η διαφορά των δύο ζυγίσεων (ζύγιση  1-ζύγιση 2) δίνει το καθαρό ολικό SiO 2 και εκφράζεται % του αρχικού δείγματος, στρογγυλευμένο στο πλησιέστερο 0,1%. 6.4.5.Παρατηρήσεις. α)Το διήθημα από την εργασία προσδιορισμού του ολικού SiO 2, φυλάγεται για τους προσδιορισμούς των άλλων συστατικών. β)Το περιεχόμενο του χωνευτηρίου στη ζύγιση 1 αποτελείται από το ολικό SiO 2 και προσμίξεις οξειδίων του τύπου R 2O 3. γ)Το χωνευτήριο στη ζύγιση 2, που περιέχει τα οξείδια R 2O 3, φυλάσσεται για να χρησιμοποιηθεί στον προσδιορισμό των ολικών οξειδίων R 2O 3 (παραγρ. 6.5.). δ)Η θέρμανση, στη σχετικά υψηλή θερμοκρασία των 1150 ο  C,γίνεται για την απομάκρυνση του SO 3, που μπορεί να συγκρατήσουν τα R 2O 3. ε)Προσοχή στους ατμούς SiF 4. Η όλη εργασία γίνεται μέσα σε καλά λειτουργούντα απαγωγό. 6.5.Προσδιορισμός οξειδίων του τύπου R 2O 3 (Al 2O 3, Fe 2O 3, TiO 2, P 2O 5 κλπ.). 6.5.1.Αντιδραστήρια. -Βρωμιούχο νερό ή Η 2Ο 2 3%. -Δείκτης ερυθρού του μεθυλίου. -ΝΗ4ΝΟ 3. -Διάλυμα αμμωνίας 10% απαλλαγμένο CO 2. -Διάλυμα ΝΗ 4 ΝΟ 3 2%. -Διάλυμα HCI 1+ 1. 6.5.2.Αρχή της μεθόδου. Καταβύθιση υδροξειδίων με ΝΗ 4ΟΗ, παρουσία αμμωνικων αλάτων και ζύγιση του αθροίσματος των οξειδίων, μετά την πύρωση. 6.5.3.Τρόπος εργασίας. Στο διήθημα του προσδιορισμού του ολικού SiO 2, προσθέτονται 5 ml βρωμιούχο νερό ή Η 2 Ο 33% (ο όγκος αυτός διπλασιάζεται παρουσία μεγάλων συγκεντρώσεων Μn). -Θερμαίνεται για να φύγει η περίσσεια του βρωμίου και εξατμίζεται μέχρι όγκου 150 ml. -Προσθέτονται 2 έως 3 σταγόνες δείκτη ερυθρού του μεθυλίου και 1 g ΝΗ 4ΝΟ 3. -Καταβυθίζονται τα υδροξείδια με την προσθήκη, κατά σταγόνες, διαλύματος 10% αμμωνίας με σύγχρονη ισχυρή ανάδευση, μέχρις ότου το διάλυμα πάρει κίτρινη χροιά. -Καλύπτεται το ποτήρι με γυαλί ωρολογίου και παραμένει μερικά λεπτά για την καταβύθιση. -Αποχύνεται το υπερκείμενο στο ίζημα διάλυμα σε ηθμό μέσης διηθήσεως (λευκής ταινίας), που έχει προπλυθεί με διάλυμα ΝΗ 4 ΝΟ 3 2%. -Προσθέτεται στο ίζημα ζεστό διάλυμα ΝΗ 4 ΝΟ 3 2% διηθείται και πλύνεται με το ίδιο διάλυμα του ΝΗ 4 ΝΟ 3. -Μεταφέρεται προσεκτικά ο ηθμός με το ίζημα στο ίδιο ποτήρι ζέσεως και αναδιαλύεται, με την προσθήκη θερμού HCI 1 – 1. Κόβεται σε μικρά κομμάτια και προσθέτονται 2 έως 3 σταγόνες δείκτη ερυθρού του μεθυλίου. Καταβυθίζονται για δεύτερη φορά τα υδροξείδια, με την προσθήκη διαλύματος 10% αμμωνίας. -Διηθείται σε ηθμό μέσης διηθήσεως και πλύνεται το ίζημα με διάλυμα ΝΗ 4 ΝΟ 3 2%. -Τοποθετείται το ίζημα με τον ηθμό στο χωνευτήριο πλατίνας, που περιέχει το υπόλειμμα από την εξάτμιση του SiF 4 (Προσδιορισμός ολικού SiO 2-παραγρ. 6.4.). -Καίγεται ο ηθμός, χωρίς ανάφλεξη και πυρώνεται το ίζημα σε θερμοκρασία τουλάχιστον 1100 ο  C, για 30 min. -Ψύχεται σε ξηραντήρα και ζυγίζεται. -Επαναλαμβάνεται η πύρωση και ζύγιση μέχρι σταθερού βάρους. 6.5.4.Έκφραση αποτελεσμάτων. Η τελική ζύγιση δίνει τα ολικά οξείδια R 2O 3, που εκφράζονται % του αρχικού δείγματος, στρογγυλευμένα στο πλησιέστερο 0,1%. 6.5.5.Παρατηρήσεις. α)Η παρουσία αμμωνιακών αλάτων επιτρέπει καλύτερη εξουδετέρωση, θρόμβωση των κολλοειδών, μειώνει τη συγκράτηση άλλων στοιχείων και εμποδίζει την καταβύθιση υδροξειδίων του Μg και Ca, σχηματίζοντας σύμπλοκα άλατα. Εμποδίζει επίσης τη συγκράτηση NaCI και SO 3. β)Ταυτόχρονα με το AI(OH) 3 και Fe(OH) 3, καταβυθίζονται και τα ιόντα Ti 4  – PO 4  3 ,- V 5  + και Cr 3 +. γ)Η παρουσία CO 2 στο αμμωνιακό διάλυμα προκαλεί την καταβύθιση μικρής ποσότητας CaO. δ)Τα διηθήματα που προκύπτουν από τον προσδιορισμό των ολικών οξειδίων R 2 O 3 φυλάγονται για τους προσδιορισμούς των υπολοίπων συστατικών. 6.6.Προσδιορισμός ολικού οξειδίου του ασβεστίου (CaO). 6.6.1.Αντιδραστήρια: -Διάλυμα ΗCI 1+4. -Οξαλικό οξύ, κρυσταλικό. -Διάλυμα αμμωνίας 1-4. -Διάλυμα οξαλικού αμμωνίου  ο / οο. -Δείκτης ερυθρού του μεθυλίου. -Διάλυμα οξαλικού αμμωνίου 5%. 6.6.2.Αρχή της μεθόδου. Το ασβέστιο καταβυθίζεται σαν οξαλικό και με πύρωση μετατρέπεται σε οξείδιο ασβεστίου. 6.6.3.Τρόπος εργασίας: -Το διήθημα από τον προσδιορισμό των R 2O 3 εξατμίζεται μέχρι του όγκου των 300 ml και οξυνίζεται ελαφρά με HCI, με την προσθήκη σταγόνων ερυθρού του μεθυλίου. -Προσθέτονται 2 g οξαλικό οξύ, θερμαίνεται μέχρι βρασμού και εξουδετερώνεται ενώ βράζει με αραιή αμμωνία 1 + 4 μέχρι να πάρει κίτρινο χρώμα. -Διατηρείται θερμό το διάλυμα για 15 min, ώστε να δοθεί ο απαραίτητος χρόνος για τον πλήρη σχηματισμό του ιζήματος. -Διηθείται από ηθμό μέσης διηθήσεως και πλύνεται, με αισθητά κρύο διάλυμα οξαλικού αμμωνίου 1 ο / οο -Μεταφέρεται ο ηθμός με το ίζημα στο ποτήρι της πρώτης καταβυθίσεως. -Προσθέτωνται 50 ml HCI 1 + 4 για τη διάλυση του ιζήματος και κόβεται ο ηθμός σε μικρά κομμάτια. -Αραιώνεται στα 200 ml και ρίχνονται 2 έως 3 σταγόνες ερυθρού του μεθυλίου. -Προσθέτονται 20 ml διάλυμα οξαλικού αμμωνίου 5%. -Θερμαίνεται σχεδόν μέχρι βρασμού (70 ο -80 ο  C) και γίνεται η ανακαταβύθιση του ασβεστίου με διάλυμα αμμωνίας 1 + 4, που προστίθεται κατά σταγόνες μέχρι το διάλυμα να πάρει κίτρινο χρώμα. -Μετά από παραμονή 2 ωρών γίνεται η διήθηση με ηθμό μέσης διηθήσεως και εκπλύνεται με αραιό διάλυμα οξαλικού αμμωνίου 1 ο / οο. -Τοποθετείται το ίζημα με τον ηθμό σε προζυγισμένο χωνευτήριο πλατίνας. (Μετά την σελ. 470,582) Σελ. 470,583 Τεύχος 726-Σελ. 69 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.9 -Καίγεται ο ηθμός χωρίς ανάφλεξη και πυρώνεται το ίζημα σε θερμοκρασία τουλάχιστο 1100 ο  C, για 20 min. -Ψύχεται σε ξηραντήρα και ζυγίζεται. -Επαναλαμβάνεται η πύρωση και ζύγιση μέχρι σταθερού βάρους. 6.6.4.Έκφραση αποτελεσμάτων. Η τελική ζύγιση δίνει το ολικό CaO, που εκφράζεται % του αρχικού δείγματος, στρογγυλευμένο στο πλησιέστερο 0,1%. 6.6.5.Παρατηρήσεις: α)Το διήθημα των δύο διηθήσεων, που προκύπτει στον προσδιορισμό του ολικού CaO, φυλάγεται για τον προσδιορισμό του οξειδίου του μαγνησίου (MgO). β)Σαν αφυδατικό ο ξηραντήρας πρέπει να περιέχει κόκκους ασβέστης που ασβεστοποιήθηκε σε χαμηλή θερμοκρασία (900 ο  C) ή κόκκους Silica gel, που πρόσφατα έχει αφυδατωθεί. Επίσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί υπερχλωρικό μαγνήσιο, ενώ το χλωριούχο ασβέστιο είναι ακατάλληλο. 6.7.Προσδιορισμός οξειδίου του μαγνησίου. 6.7.1.Αντιδραστήρια. -Διάλυμα HCI 1+ 4. -Κορεσμένο διάλυμα (ΝΗ 4) 2 ΗΡΟ 4 -Πυκνή αμμωνία (d = 0,910) -Διάλυμα αμμωνίας 2,5% -Διάλυμα αμμωνίας 1+3, που να περιέχει και 2%ο ΝΗ 4 ΝΟ 3. 6.7.2.Αρχή της μεθόδου. Το μαγνήσιο καταβυθίζεται ποσοτικά με τη μορφή MgNH 4PO 4. 6H 2O, από όξινο περιβάλλον, με τη προσθήκη αμμωνίας, παρουσία περίσσειας αλάτων αμμωνίου. Τα άλατα αμμωνίου μειώνουν τη διαλυτότητα του ιζήματος, και εμποδίζουν την καταβύθιση του μαγνησίου σαν Mg(OH) 2. To MgNH 4PO 4 6H 2O πυρώνεται και μετατρέπεται σε πυροφωσφορικό μαγνήσιο (Mg 2P 2O 7) και ζυγίζεται με την μορφή αυτή. 6.7.3.Τρόπος εργασίας. -Οξυνίζεται αργά το διήθημα, που προέκυψε από τον προσδιορισμό CaO, με αραιό HCI και εξατμίζεται σε όγκο περίπου 400 ml. -Στο ζεστό διάλυμα προσθέτονται 20 ml κορεσμένου διαλύματος (ΝΗ 4) 2 ΗΡΟ 4 και περίπου 50 ml πυκνής αμμωνίας. -Ψύχεται το διάλυμα σε ροή κρύου νερού, σε θερμοκρασία χαμηλότερη του περιβάλλοντος, ενώ σύγχρονα αναδεύεται για 20 έως 30 min. -Αφήνεται να κατακαθίσει το ίζημα για άλλα 30 min, διηθείται από ηθμό μέσης διηθήσεως και εκπλύνεται καλά το ίζημα με κρύο διάλυμα αμμωνίας 2,5%. Ολοκληρώνεται η έκπλυση με 20 ml διαλύματος αμμωνίας 1+3 που περιέχει και 2 ο/ οο ΝΗ 4 ΝΟ 3. -Τοποθετείται ο ηθμός με το ίζημα σε προζυγισμένο χωνευτήριο πλατίνας. -Καίγεται ο ηθμός χωρίς ανάφλεξη και πυρώνεται το ίζημα τους 1100 ο  C. -Ψύχεται σε ξηραντήρα και ζυγίζεται. -Επαναλαμβάνεται η πύρωση και ζύγιση μέχρι σταθερού βάρους. Σελ. 470,584 Τεύχος 726-Σελ.70 6.7.4.Έφραση αποτελεσμάτων. Η τελική ζύγιση δίνει τη μάζα του Mg 2,P 2O 7. Το MgO εκφράζεται % του αρχικού δείγματος στρογγυλευμένο στο πλησιέστερο 0,1%. Για ένα g αρχικού δείγματος το MgO υπολογίζεται με τον τύπο:          % MgO= W. 0,3623. 100. όπου W = Μάζα του Mg 2P 2O 7 σε g και 0,3623 ο λόγος των μοριακών βαρών 2MgO προς Mg 2P 2O 7. 6.7.5.Παρατηρήσεις. α)Δεν γίνεται τέλεια η καταβύθιση του μαγνησίου, όταν υπάρχει μεγάλο ποσό οξαλικών ιόντων στο διάλυμα, διότι σχηματίζονται σύμπλοκα άλατα. Αν η συγκέντρωση του οξαλικού αμμωνίου είναι μεγαλύτερη από 1g στα 100 ml διαλύματος, τότε εξατμίζεται το διήθημα του προσδιορισμού CaO μέχρι ξηρού, προσθέτονται 40 ml νιτρικό οξύ (d=1,42), βράζεται μέχρι να φύγουν οι νιτρώδεις ατμοί, αραιώνεται με νερό και συνεχίζεται η εργασία σύμφωνα με την παράγραφο 6.7.3. β)Το Mg 2P 2O 7 σε υψηλή θερμοκρασία ανάγεται από τον άνθρακα και γι’ αυτό συνιστάται η καύση του ηθμού να γίνεται σε θερμοκρασία, όσο το δυνατό, χαμηλότερη και προσεκτικά, ώστε να μην παραμείνει άκαυστος άνθρακας. 6.8.Προσδιορισμός οξειδίου σιδήρου (Fe 2O 3). 6.8.1.Αντιδραστήρια. -Διάλυμα χλωριούχου κασσίτερου: Διαλύονται 5 g SnCI 2 2H 2O σε 10ml πυκνού ΗCI και αραιώνεται σε 100 ml. Προσθέτονται τεμάχια μεταλλικού κασσίτερου απαλλαγμένου σιδήρου και βράζεται, έως ότου το διάλυμα να γίνει διαυγές. Το διάλυμα διατηρείται σε ένα σταγονομετρικό φιαλίδιο, που περιέχει μερικά κομμάτια μεταλλικού κασσίτερου. -Δείκτης διφαινυλο – αμινο – σουλφονικό βάριο 0,3g/100 ml αποσταγμένου νερού. -Διάλυμα διχρωμικού καλίου (1ml = 0,004g Fe 2O 3):  Περιέχει 2,457g Κ 2Gr 2O 7/1I αποσταγμένου νερού. -Κορεσμένο διάλυμα χλωριούχου υδραγύρου. -Πυκνό HCI (d = 1,19). 6.8.2.Αρχή της μεθόδου. Ανάγεται ο τρισθενής σίδηροςς σε δισθενή με SnCI2 και τιτλοδοτείται με διάλυμα K 2Gr 2O 7. Ο προσδιορισμός γίνεται σε ξεχωριστό δείγμα. 6.8.3. Τρόπος εργασίας. -Ζυγίζεται 1g δείγματος μέσα σε κωνική φιάλη των 250 ml, προσθέτονται 40 ml κρύο νερό και με σύγχρονη ισχυρή ανακίνηση, 10 ml πυκνό HCI. -Θερμαίνεται το διάλυμα και διασκορπίζονται τυχόν συσσωματώματα μέχρι η αποσύνθεση του δείγματος να γίνει πλήρης. -Θερμαίνεται μέχρι βρασμού. -Ρίχνεται σε σταγόνες διάλυμα χλωριούχου κασσίτερου, με σύγχρονη ανακίνηση, μέχρι αποχρωτισμού. -Ρίχνεται επί πλέον 1 σταγόνα διαλύματος SnCI 2 και ψύχεται στη θερμοκρασία του περιβάλλοντος. -Εκπλύνονται τα τοιχώματα της κωνικής φιάλης με αποσταγμένο νερό. -Προσθέτονται 10ml κορ. διαλ. HgCI 2. -Ανακινείται καλά για 1 min και προσθέτονται 10 ml διαλύματος 1:1 H 3PO 4 και 2 σταγόνες δείκτου διφαινυλο- αμινο- σουλφονικό βάριο. -Αραιώνεται με αποσταγμένο νερό, ώστε μετά την τιτλοδότηση ο όγκος να είναι 75 έως 100 ml. -Τιτλοδοτείται με το διάλυμα του K 2Gr 2O 7, μέχρι τη σταγόνα που σχηματίζει έντονο ιώδες χρώμα, το οποίο μένει αμετάβλητο με την προσθήκη και άλλων σταγόνων διαλ. K 2Gr 2O 7. 23.Δ.ν.9 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 6.8.4.Έκφραση αποτελεσμάτων. Το Fe 2O 3 εκφράζεται % του αρχικού δείγματος, στρογγυλευμένο στο πλησιέστερο 0,1%. Για 1 g αρχικού δείγματος το % Fe 2 O 3 υπολογίζεται από τον τύπο:           % Fe 2 O 3 = E.V. 100         Όπου: Ε =Ισοδύναμο σε Fe 2O 3 του διαλύματος Κ 2Gr 2O 7,        g/ml. V =ml του διαλύματος Κ 2Gr 2O 7, που        καταναλώθηκαν. 6.8.5.Παρατήρηση. Για τη διόρθωση των αποτελεσμάτων είναι απαραίτητος ένας τυφλός προσδιορισμός με τον οποίο υπολογίζεται το Fe 2O 3, που προέρχεται από τα αντιδραστήρια, καθώς και ο όγκος του Κ 2Gr 2O 7 που καταναλώνεται από το δείκτη. 6.9.Προσδιορισμός οξειδίου του αργιλίου (Αl 2O 3). Το οξείδιο αυτό προσδιορίζεται από τη διαφορά του συνόλου των οξειδίων R 2O 3 και του οξειδίου του σιδήρου.                  Αl 2O 3% = R 2O 3% - Fe 2 O 3% Παρατήρηση: Στην περίπτωση που συνυπάρχουν στο τσιμέντο αξιόλογες ποσότητες ΤiO 2 V 2O 5, Cr 2O 3 και Ρ 2Ο 5 πρέπει να γίνονται οι σχετικές διορθώσεις, στο ποσοστό του Al 2O 3 και να αναφέρονται στο πιστοποιητικό αναλύσεως. 6.10.Προσδιορισμός τριοξειδίου του θείου (SO 3). 6.10.1.Αντιδραστήρια. Διάλυμα χλωριούχου βαρίου: 100g BaCl 2 στο λίτρο διαλύματος. 6.10.2.Αρχή της μεθόδου. Τα θειϊκά καταβυθίζονται σε όξινο περιβάλλον με την προσθήκη BaCl 2. Το ίζημα πυρώνεται και ζυγίζεται σαν BaSO 4. 6.10.3.Τρόπος εργασίας. -Το διήθημα, από την πρώτη διήθηση του προσδιορισμού του αδιάλυτου υπολείμματος, αραιώνεται στα 250 ml και θερμαίνεται μέχρι βρασμού. -Προσθέτονται σιγά σιγά σε σταγόνες 10ml ζεστό διάλυμα BaCl 2 και συνεχίζεται ο βρασμός μέχρι την πλήρη καταβύθιση του ιζήματος. -Διατηρείται το διάλυμα σε θερμοκρασία ελαφρά μικρότερη του βρασμού για 12 έως 24 ώρες, κατά τη διάρκεια των οποίων το ποτήρι είναι σκεπασμένο με γυαλί ωρολογίου και λαμβάνεται φροντίδα, ώστε ο όγκος του διαλύματος να διατηρείται από 225 έως 260 ml, με την προσθήκη νερού, όταν απαιτείται. -Διηθείται με ηθμό βραδείας διηθήσεως (κυανής ταινίας) και εκπλύνεται με ζεστό νερό. -Τοποθετείται ο ηθμός με το ίζημα σε προζυγισμένο χωνευτήριο πλατίνας και καίγεται αργά χωρίς ανάφλεξη. -Πυρώνεται το ίζημα στους 800 ο  έως 900 ο  C για 15 min, ψύχεται σε ξηραντήρα και ζυγίζεται. -Η πύρωση, ψύξη και ζύγιση επαναλαμβάνεται μέχρι σταθερού βάρους. 6.10.4.Έκφραση αποτελεσμάτων. Η τελική ζύγιση δίνει τη μάζα του BaSO 4. Το SO 3 εκφράζεται % του αρχικού δείγματος, στρογγυλευμένο στο πλησιέστερο 0,1%. Για 1 g αρχικού δείγματος το % SO 3 υπολογίζεται με τον τύπο:       % SO 3 = W. 0,343.100 όπου: W= μάζα ΒaSO 4 σε g και 0,343 = λόγος των μοριακών βαρών SO 3 προς BaSO 4. 6.11.Δοκιμή ποζολανικότητας για ποζολανικά τσιμέντα (pozzolanicity test). 6.11.1.Σκοπός. Η μέθοδος αυτή περιγράφει τον τρόπο ελέγχου της ποζολανικότητας (δραστικότητας) της περιεχόμενης ποζολάνης στα ποζολανικά τσιμέντα. 6.11.2.Αρχή της μεθόδου. Συγκρίνεται η ποσότητα υδροξειδίου του ασβεστίου της υγρής φάσεως του ενυδατωμένου τσιμέντου, με την ποσότητα υδροξειδίου ασβεστίου κορεσμένου διαλύματος της ιδίας αλκαλικότητας. Σε ένα ποζολανικό τσιμέντο, η συγκέντρωση Ca(OH) 2 στην υγρή φάση είναι πάντοτε μικρότερη της συγκεντρώσεως κορεσμού. 6.11.3.Αντιδραστήρια. -Αποσταγμένο νερό. -Πρότυπο διάλυμα HCI(0,1N). -Διάλυμα αμμωνίας (0,5Ν). -Κορεσμένο διάλυμα οξαλικού αμμωνίου. -Ερυθρό του μεθυλίου. -Αραιό θεϊκό οξύ 20%. -Διάλυμα υπερμαγγανικού καλίου (0,05Ν). -Περίπου 20 g στερεής παραφίνης (εάν χρησιμοποιείται γυάλινη φιάλη). 6.11.4.Συσκευές. -Κωνική φιάλη 300 ml από γυαλί ανθεκτικό σε αλκαλικά διαλύματα ή καλύτερα από πλαστικό, με πώμα ελαστικό ή από φελλό με επάλειψη παραφίνης. Πώμα και φιάλη προσαρμόζονται καλά, ώστε να μπορεί να γίνει ισχυρή ανακίνηση του περιεχομένου με ασφάλεια. -Χωνί με ευρύ σωλήνα. -Ηθμός από πορώδες γυαλί. -Κωνική φιάλη 250 ml με σμυρισμένο πώμα. -Ποτήρι ζέσεως 250ml -Σιφώνια ακριβείας 50 ml και 100 ml. -Χώρος σταθερής θερμοκρασίας, που μπορεί να ρυθμίζεται στους 40 ο  + 2 ο  C. -Προχοΐδες ογκομετρήσεως. 6.11.5.Τρόπος εργασίας. -Επικαλύπτεται το εσωτερικό της κωνικής φιάλης των 300 ml, αν είναι γυάλινη, με 20g περίπου λυωμένης παραφίνης, το πλεόνασμα της οποίας πρέπει να αφήνεται να στερεοποιηθεί στον πυθμένα ομοιόμορφα. -Προσθέτονται με σιφώνιο 100 ml αποσταγμένο νερό, πωματίζεται η κωνική και τοποθετείται στο χώρο σταθερής θερμοκρασίας, για να αποκτήσει την θερμοκρασία των 40 ο  + 2 ο  C (περίπου 1 ώρα). -Στη συνέχεια ρίχνονται στην κωνική φιάλη, με τη βοήθεια του χωνιού, 20+0,01 g δείγματος τσιμέντου. -Πωματίζεται, ασφαλίζεται καλά η κωνική φιάλη και ανακινείται ισχυρά το περιεχόμενο για 20 sec, ώστε να μην σχηματισθούν συσσωματώματα τσιμέντου. -Ξανατοποθετείται η κωνική φιάλη στο χώρο σταθερής θερμοκρασίας με τη φροντίδα, ώστε ο πυθμένας της να είναι τέλεια οριζόντιος, για να εξασφαλίζεται ομοιόμορφη στρώση τσιμέντου. Παρατήρηση: Όλοι οι χειρισμοί, που γίνονται έξω από το χώρο σταθερής θερμοκρασίας, πρέπει να εκτελούνται όσο το δυνατό ταχύτερα, για να αποφεύγεται σημαντική μείωση της θερμοκρασίας του περιεχόμενου της κωνικής φιάλης. -Μετά από παραμονή 7 ημερών στο χώρο σταθερής θερμοκρασίας διηθείται γρήγορα το υγρό στον ηθμό από πορώδες γυαλί και μαζεύεται το διήθημα στην κωνική φιάλη με το σμυρισμένο πώμα. (Μετά την σελ. 470,584) Σελ. 470,585 Τεύχος 726-Σελ. 71 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.9 -Αφήνεται να ψυχθεί στη θερμοκρασία του περιβάλλοντος. -Ανακατεύεται καλά. Λαμβάνονται με σιφώνιο 50 ml διαλύματος και μεταφέρονται στο ποτήρι ζέσεως των 250 ml. -Προσδιορίζεται η ολική αλκαλικότητα με το πρότυπο διάλυμα HCI (0,1Ν) και δείκτη ερυθρό του μεθυλίου. -Καταβυθίζεται το ασβέστιο, που περιέχεται στο διάλυμα, στα οξαλικό ασβέστιο, σε αμμωνιακό περιβάλλον. Διηθείται και πλύνεται με κρύο νερό. -Το ίζημα διαλύεται με τη βοήθεια αραιού H 2SO 4 και τιτλοδοτείται με το διάλυμα του υπερμαγγανικού καλίου (0,05Ν). 6.11.6.Έκφραση αποτελεσμάτων. Εκφράζεται η ολική αλκαλικότητα σε mmol OH-/Ι και η περιεκτικότητα σε CaO σε mmol CaO/Ι και ορίζεται το σημείο, που έχει αυτά σαν συντεταγμένες, πάνω σε διάγραμμα ποζολονικότητας (Σχήμα 9). Αν το σημείο αυτό (Μ) ευρίσκεται κάτω από την καμπύλη διαλυτότητας, η περιεχομένη στο τσιμέντο ποζολάνη θεωρείται ικανοποιητικής ποζολανικότητας. Αν το σημείο βρίσκεται πολύ κοντά ή πάνω στη καμπύλη διαλυτότητας, επαναλαμβάνεται η δοκιμή, με παραμονή της φιάλης στο χώρο σταθερής θερμοκρασίας για 14 ημέρες. Στην περίπτωση αυτή, αν το σημείο, που ορίζεται με τα νέα αποτελέσματα, βρίσκεται κάτω από την καμπύλη η ποζολάνη θεωρείται ικανοποιητικής ποζολανικότητας. Σελ. 470,586 Τεύχος 726-Σελ. 72 23.Δ.ν.9 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Άρθρο 8. Απαιτήσεις και δοκιμασία ποζολανών. 1.Απαιτήσεις. Για τη χρησιμοποίηση μιας ποζολάνης, για την παραγωγή τσιμέντων με ποζολάνη και ποζολανικών (άρθρο 2, παραγρ. 1), πρέπει η αντοχή των δοκιμίων, που κατασκευάζονται μ’ αυτή, σύμφωνα με τη διαδικασία της παρ. 2 του παρόντος άρθρου, να είναι τουλάχιστον 5 Ν/mm 2 . 2.Δοκιμή δραστικότητας ποζολάνης. 2.1.Σκοπός. Η μέθοδος περιγράφει τον έλεγχο δραστικότητας μιας ποζολάνης, με την κατασκευή δοκιμίων από κονίαμα υδρασβέστου και ποζολάνης και έλεγχο αυτών σε θλίψη. 2.2.Υλικά. 2.2.1.Πρότυπη άμμος. Χρησιμοποιείται η πρότυπη άμμος του παρόντος κανονισμού, που καθορίζεται στην παραγρ. 4.1.2.1 του άρθρου 7. 2.2.2.Υδράσβεστος. Είναι χημικά καθαρή (pro analysis) και πρέπει να έχει λεπτότητα τέτοια, ώστε να μην αφήνει υπόλειμμα στο κόσκινο των 90 μm (ξηρό κοσκίνισμα) και το υπόλειμμα στο κόσκινο των 45 μm (υγρό κοσκίνισμα) να είναι το πολύ 5%. 2.2.3.Ποζολάνη. Η για έλεγχο ποζολάνη πρέπει να είναι ξηρή και τέτοιας λεπτότητας, ώστε να αφήνει υπόλειμμα στο κόσκινο των 45 μm (υγρό κοσκίνισμα) το πολύ 20%. Αν δεν ικανοποιεί την απαίτηση αυτή αλέθεται πριν να χρησιμοποιηθεί στη δοκιμή. 2.2.4.Νερό αναμίξεως. Χρησιμοποιείται νερό πόσιμο. 2.2.5.Σύνθεση κονιάματος. Το κονίαμα αποτελείται από ένα μέρος βάρους υδρασβέστου. εννιά μέρη βάρους πρότυπης άμμου και ποσό ποζολάνης, που  είναι το διπλάσιο του βάρους της υδρασβέστου πολλαπλασιασμένο με το λόγο των ειδικών βαρών ποζολάνης δια της υδρασβέστου. Το απαιτούμενο νερό καθορίζεται με τη συσκευή εξαπλώσεως έτσι ώστε το κονίαμα να δίδει εξάπλωση 110+5%. (Μετά την σελ. 470,586) Σελ. 470,587 Τεύχος 726-Σελ. 73 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.9 23.Δ.ν.9 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.9 Σελ. 470,588 Τεύχος 726-Σελ.74 23.Δ.ν.9 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 2.3.Συσκευές. 2.3.1.Μηχανικός αναμικτήρας. Χρησιμοποιείται αυτός που περιγράφεται στην παραγρ. 4.1.3.1. του άρθρου 7. 2.3.2.Συσκευή εξαπλώσεως. Η συσκευή εξαπλώσεως (Σχήμα 10) αποτελείται από μια κινούμενη διάταξη, η οποία στηρίζεται σε ένα πλαίσιο και μπορεί να ανυψώνεται και να πέφτει ελεύθερα από ύψος 12,7 + 0,3 mm, προσκρούοντας πάνω στο πλαίσιο, με τη βοήθεια ενός περιστρεφόμενου έκκεντρου. 2.3.2.1.Κινητή διάταξη (Σχήμα 10 α, ε). Αποτελείται από ένα ολόσωμο, χυτό, άκαμπτο πλαίσιο, από χυτοσίδηρο, στο άνω μέρος του οποίου είναι προσαρμοσμένη κυκλική άκαμπτη πλάκα, με διάμετρο 254 + 2,5 mm. Το υλικό της πλάκας πρέπει να είναι χυτός ορείχαλκος ή μπρούντζος, σκληρότητας κατά Rockwell HRB 25 και το πάχος του στην περιφέρεια της πλάκας να είναι 8mm. Η επιφάνεια της πλάκας πρέπει να είναι επίπεδη και λεία και να φέρει τέσσαρες λεπτές διαμετρικές χαραγές, που να σχηματίζουν μεταξύ τους γωνίες 45 ο . Στο κάτω μέρος του πλαισίου και κάθετα στην πλάκα προσαρμόζεται βιδωτά ένας άξονας (Σχήμα 10ε), το κάτω μέρος του οποίου εφάπτεται στο έκκεντρο, για την ανύψωση και πτώση της κινητής διατάξεως. Ο άξονας στο άνω μέρος του, φέρει επίσης και την επαφή προσκρούσεως της κινητής διατάξεως στο πλαίσιο στηρίξεως. Κατά την πτώση της κινητής διατάξεως ο άξονας δεν χτυπά στο έκκεντρο. Έρχεται σε επαφή μ’ αυτό, αφού το έκκεντρο περιστραφεί περισσότερο από 120 ο  από την πτώση της κινητής διατάξεως. Ο άξονας είναι από χάλυβα, μέσης κατεργαστικότητας και το κάτω άκρο του έχει σκληρυνθεί με βαφή. Το συνολικό βάρος της κινητής διατάξεως πρέπει να είναι 4,1+0,05 kg και συμμετρικά διαμοιρασμένο. 2.3.2.2.Έκκεντρο. Είναι κατασκευασμένο από χάλυβα μέσης κατεργαστικότητας, με βαμμένο το άκρο ανυψώσεως. Το σχήμα και οι διαστάσεις του, καθώς και ο άξονας περιστροφής του φαίνονται στο Σχήμα 10γ. 2.3.2.3.Πλαίσιο στηρίξεως (Σχήμα 10β). Πρέπει να είναι ολόσωμο, κατασκευασμένο από λεπτόκοκκο χυτοσίδηρο καλής ποιότητας. Στο άνω μέρος του υπάρχει κυλινδρική υποδοχή, μέσα στην οποία κινείται κατακόρυφα ο άξονας της κινητής διατάξεως, με ανοχή (διαφορά διαμέτρων) όχι μικρότερη των 0,05 mm και όχι μεγαλύτερη των 0,25 mm. Η άνω επιφάνεια της κυλινδρικής υποδοχής πρέπει να έχει σκληρυνθεί σε βάθος περίπου 6,5 mm και να έχει λειανθεί, ώστε να κάνει τέλεια επαφή με την επιφάνεια προσκρούσεως της κινητής διατάξεως. Στο πλαίσιο υπάρχει επίσης και οριζόντια κυλινδρική υποδοχή, στην οποία προσαρμόζεται ο άξονας περιστροφής του έκκεντρου. 2.3.2.4.Κολουροκωνικός δακτύλιος. Είναι κατασκευασμένος από χυτό ορείχαλκο ή μπρούντζο, σκληρότητας κατά Rockwell, όχι μικρότερης της HRB 25. Οι διαστάσεις του φαίνονται στο Σχήμα 10δ. Όλες οι επιφάνειες πρέπει να είναι λείες και οι βάσεις του δακτύλιου κάθετες στον άξονά του. 2.3.2.5.Έδραση συσκευής εξαπλώσεως. Η συσκευή εξαπλώσεως βιδώνεται καλά σε μια τετράγωνη πλάκα από χυτοσίδηρο, ή χάλυβα, πλευράς τουλάχιστο 250 mm και πάχους τουλάχιστο 25 mm. Η πλάκα αγκυρώνεται σε βάθρο από σκυρόδεμα με μπουλόνια, διαμέτρου τουλάχιστον 13 mm, που μπαίνουν στο σκυρόδεμα περισσότερο από 150 mm και έτσι, ώστε η πλάκα της κινητής διατάξεως της συσκευής εξαπλώσεως να είναι οριζόντια. Το βάθρο πρέπει να έχει την πάνω βάση του τετράγωνη, πλευράς 250-275 mm, την κάτω βάση του, επίσης τετράγωνη, πλευράς 375-400mm και το ύψος του πρέπει να είναι 625-750 mm. Στις τέσσαρες γωνίες του το βάθρο στηρίζεται σε κομμάτια ελαστικού πάχους 15 mm και πλευράς τετραγωνικής επιφανείας 100mm περίπου. Πρέπει να ελέγχεται συχνά, αν η πλάκα της κινητής διατάξεως είναι οριζόντια, το βάθρο σταθερό και τα διάφορα μπουλόνια σφιγμένα. 2.3.3.Μήτρες (Καλούπια). Οι μήτρες πρέπει να είναι κυλινδρικές, εσωτερικής διαμέτρου 51+3 mm και ύψους 102+3 mm. Μπορεί να κατασκευάζονται είτε από γυαλί, είτε από πλαστικό, ή από κατάλληλο μέταλλο. Κάθε μήτρα συνοδεύεται από δύο γιάλινες τετράγωνες πλάκες, πλευράς 80 mm και πάχους 3 mm περίπου. 2.3.4.Τυπάδα (κόπανος) συμπυκνώσεως κονιάματος. εξαπλώσεως. Είναι πρισματική, ορθογωνικής διατομής 12,5mm x 25mm και έχει μήκος 120-150 mm. Είναι κατασκευασμένη από υλικό μη απορροφητικό και αντοχής σε τριβή και θραύση. Οι δύο επίπεδες βάσεις της είναι κάθετες στον επιμήκη άξονά της. 2.3.5.Ραβδί συμπυκνώσεως δοκιμίων. Είναι κυλινδρικό μεταλλικό ραβδί, βάρους 340g. Το κάτω άκρο του καταλήγει σε επίπεδη κυκλική επιφάνεια, κάθετη στον άξονά του και διαμέτρου 25 mm. 2.3.6.Χώρος σταθερής θερμοκρασίας. Ικανός να δέχεται τουλάχιστον 18 μήτρες με τα δοκίμια και να μπορεί να ρυθμίζεται η θερμοκρασία του στους 23 + 2 ο  C και 55+ 2 ο  C. 2.3.7.Μηχανή ελέγχου αντοχής σε θλίψη. Χρησιμοποιείται αυτή, που περιγράφεται στην παραγρ. 4.1.3.5 το άρθρου 7, στην οποία τοποθετείται δυναμομετρικός δακτύλιος, για μεγαλύτερες ακρίβειες. 2.4.Τρόπος εργασίας. 2.4.1.Προανάμιξη ποζολάνης-υδρασβέστου. Η ξηρή ποζολάνη και η υδράσβεστος ζυγίζονται και ρίχνονται μέσα σε κατάλληλο κλειστό δοχείο. Το δοχείο κλείνεται καλά και ανακινείται ισχυρά το περιεχόμενο για 2 min. 2.4.2.Παρασκευή κονιάματος. -Ζυγίζεται η πιθανή απαιτούμενη ποσότητα νερού για την παρασκευή κονιάματος, που θα έχει εξάπλωση 110+5%. -Ρίχνεται το νερό στον υποδοχέα του αναμικτήρα και προστίθεται το ζυγισμένο μίγμα ποζολάνης-υδρασβέστου, στο οποίο έχει γίνει η προανάμιξη κατά την παραγρ. 2.4.1. του παρόντος άρθρου. -Μπαίνει σε λειτουργία ο αναμικτήρας με τη χαμηλή ταχύτητα και μετά από 30 sec προστίθεται όλο το ποσό της άμμου με σταθερό ρυθμό, κατά την διάρκεια των επόμενων 30 sec (βλέπε παραγρ. 4.1.4.1 του άρθρου 7). -Ο αναμικτήρας φέρεται στην υψηλή ταχύτητα και η ανάμιξη συνεχίζεται για άλλα 30 sec. -Το κονίαμα αφήνεται χωρίς ανάμιξη, για 1 min και 30 sec και κατά τη διάρκεια των πρώτων 15 sec, με τη βοήθεια ελαστικής ξύστρας, μεταφέρεται στη μέση του υποδοχέα όλο το κονίαμα, που έχει επικαθήσει στις πλευρές του. Μετά ο υποδοχέας σκεπάζεται, για το υπόλοιπο διάστημα του 1 min και 15 sec. -Ανακατεύεται το κονίαμα για 1 min ακόμα στην υψηλή ταχύτητα. -Εκτελείται, αμέσως μετά, η δοκιμή εξαπλώσεως, όπως περιγράφεται στη παραγρ. 2.4.3 του παρόντος άρθρου. (Μετά τη σελ. 470,588) Σελ. 470,589 Τεύχος 726-Σελ. 75 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.9 -Αν η δοκιμή εξαπλώσεως δώσει εξάπλωση 110+5%, μεταφέρεται το κονίαμα, που χρησιμοποιήθηκε στη δοκιμή εξαπλώσεως, στον υποδοχέα του αναμικτήρα. -Ξύνεται το κονίαμα, που πιθανά έχει επικαθήσει στα τοιχώματα και ανακατεύεται για 15 sec στην υψηλή ταχύτητα. 2.4.3.Δοκιμή εξαπλώσεως. -Σκουπίζεται προσεκτικά η επιφάνεια της πλάκας της κινητής διατάξεως της συσκευής εξαπλώσεως, για να είναι καθαρή και ξηρή και τοποθετείται πάνω σ’ αυτή, κεντρικά, ο κολουροκωνικός δακτύλιος. -Τοποθετείται στον κολουροκωνικό δακτύλιο ένα στρώμα κονιάματος, πάχους περίπου 25 mm και συμπυκνώνεται με 20 κτύπους με τον κόπανο. Η δύναμη των κτυπημάτων πρέπει να είναι τόση, όση χρειάζεται για να γεμίσει ομοιόμορφα ο δακτύλιος. -Γεμίζεται ο δακτύλιος με κονίαμα και συμπυκνώνεται, όπως και προηγούμενα. -Αφαιρείται το περίσσευμα του κονιάματος με μυστρί, που μετακινείται σχεδόν κάθετα και πριονωτά πάνω στα χείλη του καλουπιού, ώστε να σχηματισθεί επίπεδη επιφάνεια. -Σκουπίζεται, καθαρίζεται και ξηραίνεται η επιφάνεια της συσκευής, εξαπλώσεως, γύρω από το δακτύλιο. -Παραμένει γεμάτος ο κολουρωνικός δακτύλιος, μέχρι να συμπληρωθεί 1 min από το τέλος της αναμίξεως του κονιάματος. Αμέσως μετά, ανασηκώνεται κατακόρυφα ο δακτύλιος και αφαιρείται. -Αφήνεται η κινητή διάταξη της συσκευής εξαπλώσεως να πέσει 25 φορές σε 15 sec, από το ύψος των 12,7 mm. -Μετριούνται τέσσαρες τουλάχιστον διάμετροι της βάσεως του κονιάματος, που σχηματίζουν μεταξύ τους ίσες γωνίες. -Η διαφορά του μέσου όρου των διαμέτρων αυτών και της αρχικής διαμέτρου της βάσεως του δακτυλίου εκφράζεται ως εκατοστιαίον ποσοστό της αρχικής διαμέτρου και χαρακτηρίζει την εξάπλωση του κονιάματος. -Γίνονται δοκιμαστικά κονιάματα, με διάφορες περιεκτικότητες σε νερό, μέχρι να ευρεθή εξάπλωση 110+5%. Για κάθε δοκιμή εξαπλώσεως γίνεται νέο κονίαμα. 2.4.4.Γέμισμα των μητρών. -Τοποθετούνται οι κυλινδρικές μήτρες επί των γυαλίνων βάσεων με παρεμβολή καταλλήλου υλικού, ώστε να εμποδίζεται η διαφυγή υγρασίας και λαδώνονται οι μήτρες εσωτερικά με ελαφρύ στρώμα ορυκτελαίου. Σελ. 470,590 Τεύχος 726-Σελ. 76 -Γεμίζεται κάθε καλούπι σε τέσσαρες στρώσεις του ιδίου ύψους. Κάθε στρώση συμπυκνώνεται με 25 κτύπους, με την μεταλλική ράβδο της παρ. 2.3.5. του παρόντος άρθρου και με τέτοια δύναμη, ώστε να προκύπτει ομοιογενές δοκίμιο. -Αφαιρείται το περίσσευμα με μυστρί, που μετακινείται πριονωτά πάνω στα χείλη της μήτρας με τέτοιο τρόπο ώστε να επιτυγχάνεται λεία επιφάνεια. -Λαδώνεται η άλλη γυάλινη πλάκα, τοποθετείται πάνω στη μήτρα ώστε να κάνει τέλεια επαφή, με την διαδικασία που ανεφέρθη ανωτέρω. 2.4.5.Συντήρηση δοκιμίων. Τα δοκίμια μέσα στα καλούπια συντηρούνται στο χώρο σταθερής θερμοκρασίας. α)Στους 23 o  + 2 ο  C για 24 + 2 ώρες. β)Στους 55 ο  + 2 ο  C για 5 ημέρες και 20 + 1/4 ώρες. Μετά ψύχονται και συντηρούνται στους 23 ο  + 2 ο C για 4 + 1/4 ώρες μέχρι τον έλεγχο της αντοχής τους σε θλίψη. 2.4.6.Προετοιμασία των δοκιμίων για τον έλεγχο αντοχής σε θλίψη. Ξεκαλουπώνεται προσεκτικά τα δοκίμια 1/2 έως 1 ώρα πριν από τη δοκιμή τους. -Επιπεδώνονται οι βάσεις των δοκιμίων (καπελλώνονται) σε ειδική συσκευή καπελλώματος, με λυωμένο μείγμα από θειάφι, φούμο και άμμο λεπτή, τέτοια που να περνάει από το κόσκινο Νο 100 (150μm) και να παραμένει στο κόσκινο Νο 200 (75 μm). Οι αναλογίες των υλικών καπελλώματος είναι οι εξής: Θειάφι Εμπορίου 75%, φούμο 5% και άμμος λεπτή 20%. -Τα δοκίμια μέχρι τη θραύση τους διατηρούνται υγρά, σκεπάζοντάς τα με βρεγμένα πανιά, με εξαίρεση το χρονικό διάστημα του καπελλώματος. 2.4.7.Έλεγχος αντοχής δοκιμίων σε θλίψη. -Σπάζονται τα δοκίμια στη μηχανή ελέγχου αντοχής σε θλίψη με ταχύτητα φορτίσεως 0,69 έως 3,4 Ν/mm 2  /min. -Υπολογίζεται η αντοχή σε θλίψη σε Ν/mm 2 . 2.5.Έκφραση αποτελεσμάτων. Για κάθε ποζολάνη που ελέγχεται, κατασκευάζονται τουλάχιστον τρία δοκίμια. Δίνεται σαν μέτρο δραστικότητας της ποζολάνης ο μέσος όρος των αντοχών των δοκιμίων, τα οποία μένουν αφού εξαιρεθούν τα δοκίμια που έχουν αντοχές μικρότερες ή μεγαλύτερες κατά 15% του μέσου όρου αντοχών όλων των δοκιμίων. Αν εξαιρεθούν, κατά τα ανωτέρω, περισσότερα από ένα στα τρία δοκίμια, η δοκιμή επαναλαμβάνεται. 