text: 10. ΑΠΟΦΑΣΗ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ Αριθ. ΕΔ2α/01/21 της 8 Μαρτ./8 Μαΐου 1985 (ΦΕΚ Β΄ 266) (Διόρθ. σφαλμ. στο ΦΕΚ Β΄ 413/4 Ιουλ.  1985) Έγκριση Κανονισμού Τεχνολογίας Σκυροδέματος. Έχοντας υπόψη τις διατάξεις της παρ. 1 του άρθρου 21 του Ν. 1418/29.2.84 «Δημόσια έργα και ρυθμίσεις συναφών θεμάτων» (ΦΕΚ 23/Α/29.2.84), αποφασίζουμε: Άρθρο πρώτο. Έγκριση Κανονισμού. Εγκρίνουμε τον Κανονισμό Τεχνολογίας Σκυροδέματος με το Παράρτημα που τον συνοδεύει. Στο Παράρτημα δημοσιεύονται τα Σχέδια Προτύπων του Ελληνικού Οργανισμού Τυποποιήσεως που αναφέρονται στο κείμενο του Κανονισμού. Ο Κανονισμός αυτός εφαρμόζεται υποχρεωτικά στα δημόσια και ιδιωτικά έργα, εκτός από τις περιπτώσεις που αναφέρονται σ’ αυτόν. Για τα σκυροδέματα που παρασκευάζονται και ελέγχονται με βάση αυτό τον Κανονισμό εφαρμόζονται και οι διατάξεις των παρ. 2 και 3 του άρθρ. 21 του Νόμ. 1418/84 «Δημόσια έργα και ρυθμίσεις συναφών θεμάτων» (ΦΕΚ 23/Α/ 29.2.84). Τα κείμενα του Κανονισμού και του Παραρτήματος ακολουθούν (Άρθρο 115). ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΚΥΡΟΔΕΜΑΤΟΣ ΥΛΙΚΑ, ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ  ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΚΥΡΟΔΕΜΑΤΟΣ Άρθρο 9 9 Συμπύκνωση σκυροδέματος 9.1 Η συμπύκνωση του σκυροδέματος πρέπει να γίνεται με δονητή. Όταν το σκυρόδεμα έχει μεγάλη κάθιση (μεγαλύτερη από 20 cm) και το πάχος του στοιχείου που διαστρώνεται είναι μικρό, τότε, μετά από έγκριση του επιβλέποντα ή της υπηρεσίας η δόνηση μπορεί να παραλειφθεί και να γίνει τακτοποίηση του μίγματος με σανίδα ή ράβδο. 9.2 Το είδος του δονητή (εσωτερικός δονητής, δονητής ξυλοτύπου, δονητής επιφάνειας κτλ.) και ο αριθμός των δονητών που θα χρησιμοποιηθούν εξαρτάται από τη μορφή του στοιχείου που σκυροδετείται και τη διαδικασία διαστρώσεως, προδιαγράφεται δε στη Σύμβαση του έργου. 9.3 Όταν το πάχος του στοιχείου του σκυροδέματος είναι μεγάλο η διάστρωση πρέπει να γίνεται σε στρώσεις με πάχος όχι μεγαλύτερο από 60 cm. Η επιφάνεια των στρώσεων πρέπει να διαμορφώνεται κατά τη διάστρωση οριζόντια και όχι να οριζοντιοποιείται με το δονητή. Κάθε στρώση πρέπει να διαστρώνεται όσο το σκυρόδεμα της προηγούμενης στρώσεως είναι πλαστικό, ώστε να αποφεύγεται η δημιουργία αρμού εργασίας. Οι αποστάσεις μεταξύ των διαδοχικών θέσεων του δονητή θα είναι ίσες με 1,5 Α περίπου, όπου Α η ακτίνα ενέργειας του δονητή. Κατά τη δόνηση το στέλεχος του δονητή θα εισχωρεί στην υποκείμενη στρώση κατά 5 cm περίπου. Απαγορεύεται η δόνηση σιδηροπλισμού του οποίου ένα τμήμα βρίσκεται ήδη βυθισμένο σε σκληρυμένο σκυρόδεμα. 9.4 Η εξωτερική δόνηση με δονητή ξυλοτύπου ή επιφάνειας μπορεί να εφαρμοστεί μόνον όταν η ακαμψία και η ευστάθεια του ξυλοτύπου ή του σιδηροτύπου το επιτρέπουν. 9.5 Επαναδόνηση του σκυροδέματος επιτρέπεται μόνο όταν το σκυρόδεμα είναι αρκετά πλαστικό ώστε το δονητικό στέλεχος, όταν ταλαντώνεται, να μπορεί να βυθίζεται στο σκυρόδεμα με το δικό του βάρος, δηλαδή χωρίς να πιέζεται από το χειριστή. Άρθρο 10 10 Συντήρηση σκυροδέματος 10.1 Η συντήρηση είναι υποχρεωτική για κάθε έργο. Αρχίζει αμέσως μετά τη διάστρωση και πρέπει να διαρκεί για χρονικό διάστημα που εξαρτάται από τις κλιματολογικές συνθήκες και τις ειδικές απαιτήσεις του έργου (Παράγραφος 12). Το χρονικό αυτό διάστημα δεν επιτρέπεται να είναι μικρότερο από επτά (7) ημέρες. 10.2 Η συντήρηση πρέπει να δημιουργεί τις συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας που θα επιτρέψουν να ενυδατωθεί το μεγαλύτερο ποσοστό τσιμέντου του μίγματος. Για τη θερμοκρασία συντηρήσεως ισχύουν τα αναφερόμενα στις Παραγράφους 12.7 και 12.8. Η απαραίτητη υγρασία για τη συντήρηση εξασφαλίζεται: α)Με μεθόδους που απαγορεύουν ή επιβραδύνουν την εξάτμιση νερού του μίγματος, όπως ο ψεκασμός με ειδικά υγρά που σχηματίζουν επιφανειακή μεμβράνη, η επικάλυψη με λινάτσες, άμμο, αδιάβροχα φύλλα κτλ. β)Με μεθόδους που αντικαθιστούν το νερό που εξατμίζεται, όπως κατάβρεγμα, πλημμύρισμα κτλ. 10.3 Αν στην Σύμβαση του έργου δεν αναφέρεται διαφορετικά και αν δεν προβλέπεται παγετός, η συντήρηση θα γίνεται ως εξής: Αμέσως μετά το τέλος της διαστρώσεως όλες οι ελεύθερες επιφάνειες του σκυροδέματος θα σκεπάζονται με λινάτσες. Οι λινάτσες θα διατηρούνται υγρές ολόκληρο το 24ωρο και για επτά τουλάχιστον ημέρες. Σ’ αυτό το διάστημα η κυκλοφορία του προσωπικού και κάθε άλλη εργασία αναγκαία για τη συνέχιση του έργου θα γίνεται πάνω στις λινάτσες. Η ίδια μέθοδος και για το ίδιο χρονικό διάστημα θα εφαρμόζεται και στις κατακόρυφες επιφάνειες, μετά την απομάκρυνση του ξυλοτύπου τους. Αν οι λινάτσες απομακρυνθούν πριν από τη συμπλήρωση 14 ημερών από τη διάστρωση, για το χρονικό διάστημα από τις 7 μέχρι τις 14 ημέρες, το σκυρόδεμα θα διαβρέχεται μέχρι κορεσμού της επιφάνειάς του δύο φορές την ημέρα, από τις 14 δε μέχρι τις 28 ημέρες μια φορά την ημέρα. 10.4 Η αποτελεσματικότητα της μεθόδου συντηρήσεως και η εν γένει πρόοδος της σκληρύνσεως ελέγχεται με δοκίμια, τα οποία παραμένουν δίπλα στο έργο και συντηρούνται όπως αυτό («δοκίμια του έργου»). Οι αντοχές αυτών των δοκιμίων δε θα λαμβάνονται υπόψη στους ελέγχους συμμορφώσεως. 10.5 Τα δοκίμια της παραγράφου 10.4 επιβάλλονται μόνο στην περίπτωση προεντεταμένου σκυροδέματος ή όταν οι κλιματολογικές συνθήκες είναι δυσμενείς. Η αρμόδια υπηρεσία ή ο επιβλέπων μηχανικός όμως μπορεί να ζητήσει τη λήψη αυτών των δοκιμίων και σε άλλες περιπτώσεις αν θέλει να ελέγξει την αποδοτικότητα μιας μεθόδου συντηρήσεως. 10.6 Τα δοκίμια της παραγράφου 10.4 θα κατασκευάζονται ως δίδυμα των δοκιμίων 7 ή 28 ημερών, σύμφωνα με τη μέθοδο ΣΚ-304. 10.7 Αν η συντήρηση γίνει με μεμβράνη που σχηματίζεται στην επιφάνεια του σκυροδέματος με ψεκασμό υγρού, το υγρό αυτό πρέπει να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της προδιαγραφής ΣΚ-314. 10.8 Η διαβροχή λίγης ώρας και γενικά η διαβροχή που δεν συνεχίζεται ολόκληρο το 24ωρο δεν θεωρείται ικανοποιητική συντήρηση για τις μικρές ηλικίες του σκυροδέματος. Εφαρμόζεται μόνο μετά το τέλος της φάσεως της κύριας συντηρήσεως, όπως αναφέρεται στην παράγραφο 10.3. Άρθρο 11 11 Ξυλότυποι 11.1 Ο όρος «ξυλότυπος» χρησιμοποιείται για όλα τα είδη των τύπων (καλουπιών) και των αναγκαίων ικριωμάτων ανεξαρτήτως υλικού κατασκευής τους. Όπου χρειάζεται να γίνει διάκριση των μεταλλικών (Mετά τη σελ. 470,600) Σελ. 470,6001 Τεύχος ΖΙ04-Σελ. 69 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 ή των πλαστικών τύπων θα χρησιμοποιούνται οι όροι «σιδηρότυπος» και «πλαστικότυπος». 11.2 Οι ξυλότυποι πρέπει να υπολογίζονται όπου χρειάζεται και να κατασκευάζονται με τέτοιο τρόπο, ώστε να μπορούν να φέρουν όλες τις κατακόρυφες και οριζόντιες δυνάμεις που αναπτύσσονται κατά την κατασκευή του σκελετού του σκυροδέματος, χωρίς να υποχωρούν ή να παραμορφώνονται. Απαγορεύεται η χρήση εύκαμπτων λεπτών φύλλων (λαμαρίνες, χαρτόνια κτλ.) για την συμπλήρωση του ξυλοτύπου σε οποιαδήποτε θέση. 11.3 Οι αρμοί μεταξύ των σανίδων του ξυλοτύπου πρέπει να είναι αρκετά κλειστοί ώστε να εμποδίζουν τη διαφυγή τσιμεντοκονίας. 11.4 Πριν από τη διάστρωση πρέπει να απομακρύνονται από τον ξυλότυπο και τις επιφάνειες σκληρυμένου σκυροδέματος που θα καλυφτούν με νέο σκυρόδεμα (υποστυλώματα, τοιχεία κτλ.) όλα τα ξένα σώματα (ξύλα, χαρτιά, πολυστερίνη κ.ά.). Αν ο ξυλότυπος είναι υδροαπορροφητικός (σανίδες, κόντρα-πλακέ κτλ. που δεν έχουν επαλειφθεί με αποκολλητικά υλικά κ.ά.) τότε θα διαβρέχεται μέχρι κορεσμού. Θα διαβρέχονται επίσης οι επιφάνειες του σκληρυμένου σκυροδέματος που θα καλυφτούν με νέο σκυρόδεμα. Απαγορεύεται η διάστρωση τσιμενοκονίας σ’ αυτές τις επιφάνειες. 11.5 Η αφαίρεση των ξυλοτύπων μπορεί να γίνει μόνο όταν το σκυρόδεμα έχει αποκτήσει ικανή αντοχή ώστε να φέρει, με τις προϋποθέσεις που έχουν ληφθεί υπόψη στο στατικό υπολογισμό, όλα τα φορτία με τα οποία φορτίζεται κατά τη στιγμή της αφαιρέσεως των ξυλοτύπων (ή σιδηροτύπων) ή τα φορτία με τα οποία πρόκειται να φορτιστεί μέχρι την ηλικία των 28 ημερών. Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στις περιπτώσεις όπου σε στοιχεία που δεν έχουν ακόμη ενηλικιωθεί στηρίζονται ξυλότυποι υπερκειμένων κατασκευών. 11.6 Όταν η εξέλιξη της σκληρύνσεως δεν παρακολουθείται με δοκίμια (Παρ. 10.4) οι ξυλότυποι δεν θα αφαιρούνται πριν από τις ημέρες που δίνονται στον Πίνακα 11.6. Αν μέσα σ’αυτά τα χρονικά διαστήματα η θερμοκρασία του περιβάλλοντος κατέβηκε κάτω από + 5°C για περισσότερο από δύο ώρες και μέχρι 24 ώρες, οι χρόνοι του Πίνακα 11.6 θα αυξάνονται κατά μία ημέρα. Γενικά, εάν η χαμηλότερη των + 5°C θερμοκρασία διατηρείται για 24Κ + λ ώρες όπου Κ = ακέραιος ή μηδέν και λ ≤ 24, τότε οι χρόνοι του Πίνακα 11.6 θα αυξάνονται κατά Κ + 1 ημέρες, αν λ ≥ 2 και κατά Κ ημέρες αν λ < 2. 11.7 Για τις περιπτώσεις χαμηλών θερμοκρασιών περιβάλλοντος ισχύει η παράγραφος 12.7. 11.8 Η αφαίρεση των ξυλοτύπων πρέπει να γίνεται χωρίς κρούσεις και δονήσεις. Θα αφαιρούνται πρώτα οι ξυλότυποι των κατακόρυφων στοιχείων (υποστυλωμάτων, τοιχείων κτλ.) μετά δε οι ξυλότυποι των οριζόντιων στοιχείων (πλακών και δοκών). Σελ. 470,6002 Τεύχος ΖΙ04-Σελ. 70 ΠΙΝΑΚΑΣ 11.6. Χρόνοι αφαιρέσεως ξυλοτύπων. Στοιχεία κατασκευής Τύπος τσιμέντων Ι ΙΙ Πλευρικά δοκών, πλακών, υποστυλομάτων και τοιχείων. Ξυλότυποι πλακών και δοκών. Ξυλότυποι πλακών και δοκών ανοίγματος μεγαλύτερου των 5m. Υποστυλώματα ασφάλειας δοκών, πλαισίων και πλακών ανοίγματος μεγαλύτερου των 5m.   2 ημ.   5 ημ. 10 ημ. 28 ημ.   3 ημ.   8 ημ. 16 ημ. 28 ημ. Άρθρο 12 12 Ειδικές περιπτώσεις σκυροδεμάτων και διαστρώσεων Στα ακόλουθα ειδικά σκυροδέματα και ειδικές διαστρώσεις εφαρμόζονται οι επί μέρους διατάξεις των παραγράφων αυτού του άρθρου. Τα ειδικά αυτά σκυροδέματα και διαστρώσεις είναι: Εργοστασιακό έτοιμο σκυρόδεμα Εργοταξιακό έτοιμο σκυρόδεμα Σκυρόδεμα ανθεκτικό σε επιφανειακή φθορά Σκυρόδεμα μειωμένης υδατοπερατότητας Σκυρόδεμα ανθεκτικό σε χημικές προσβολές Σκυρόδεμα μέσα σε νερό Σκυρόδεμα στη θάλασσα Σκυροδέτηση με χαμηλή θερμοκρασία περιβάλλοντος Σκυροδέτηση με ψηλή θερμοκρασία περιβάλλοντος και Αντλητό σκυρόδεμα 12.1 Έτοιμο σκυρόδεμα Όπως αναφέρεται στην παράγραφο 3.9 το έτοιμο σκυρόδεμα μπορεί να είναι εργοστασιακό ή εργοταξιακό. 12.1.1 Εργοστασιακό έτοιμο σκυδρόδεμα Ισχύουν όσα αναφέρονται στο Πρότυπο ΕΛΟΤ-346 με τις ακόλουθες τροποποιήσεις ή προσθήκες. 12.1.1.1 Όπου αναφέρεται η λέξη «παρτίδα» νοείται η λέξη «ανάμιγμα». 12.1.1.2 Δεν εφαρμόζονται οι υποσημειώσεις 10 και 14. 12.1.1.3 Αντί της Παραγράφου 3.1 ισχύουν τα ακόλουθα: «Την ευθύνη της ποιότητας των υλικών του σκυροδέματος έχει το εργοστάσιο. Τα υλικά (αδρανή, τσιμέντο, νερό, πρόσθετα) θα ελέγχονται σύμφωνα με τις απαιτήσεις αυτού του Κανονισμού. Το εργοστάσιο σκυροδέματος έχει την υποχρέωση να κοινοποιεί τα αποτελέσματα των ελέγχων στον αγοραστή σκυροδέματος, εφόσον αυτός τα ζητήσει». 12.1.1.4 Αντί του τμήματος της Παραγράφου 3.2 «Εις τας ως άνω Μελέτας... ότι τοιαύτη μείωσις είναι εφικτή» ισχύει το «Η αντοχή f m κάθε Μελέτης συνθέσεως θα είναι τουλάχιστον ίση με f m = f ck + 1,64 s, όπου f fk είναι η χαρακτηριστική αντοχή του σκυροδέματος για την οποία έγινε αυτή η σύνθεση και s η τυπική του απόκλιση, η οποία πρέπει να έχει προκύψει από την εξέταση δοκιμίων 15-60 τουλάχιστον αναμιγμάτων». Κατά τα λοιπά, ισχύουν για τις Μελέτες συνθέσεως όσα αναφέρονται στην παράγραφο 5.2.2 αυτού του Κανονισμού. 12.1.1.5 Το ποσοστό αέρα και η κάθιση πρέπει να ελέγχονται σύμφωνα με τις Παραγράφους 8.6 και 8.9 του Κανονισμού αυτού. 12.1.1.6 Ο έλεγχος της αντοχής στο Εργοτάξιο από τον αγοραστή ή τον επιβλέπονται ή τα αρμόδια κρατικά όργανα θα γίνεται σύμφωνα με την παράγραφο 13.3 του Κανονισμού και όχι όπως περιγράφεται στην παράγραφο 3.3β του Προτύπου ΕΛΟΤ-346. Αντιθέτως, το τμήμα αυτής της παραγράφου που αναφέρεται στα στοιχεία ελέγχου αντοχής που πρέπει να τηρεί το Εργοστάσιο, εξακολουθεί να ισχύει. 12.1.1.7 Το εργοστάσιο σκυροδέματος μπορεί να διενεργεί τις δικές του Μελέτες συνθέσεως στο δικό του Εργαστήριο. 12.1.1.8 Από το ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α «ΑΝΑΜIΞΙΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗ», του Προτύπου ΕΛΟΤ-346 δεν ισχύει το τμήμα του κειμένου: «Γενικώς, κατά σειράν καταλληλότητας... εφθαρμένα τμήματα δέον να αντικαθίστανται». 12.1.1.9 O έλεγχος «Ομοιομορφία εντός της αυτής Παρτίδας» (αναμίγματος) της παραγράφου 1.1 του ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ Β, του Προτύπου ΕΛΟΤ- 346 θα γίνε23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος ται μόνο σε σκυρόδεμα που έχει κάθιση μεταξύ 10cm και 15 cm. 12.1.1.10 Ο έλεγχος της διαφοράς σε περιεκτικότητα αέρα που αναφέρεται στον Πίνακα Ι, «Απαιτήσεις ομοιομορφίας σκυροδέματος» του Παραρτήματος Β του Προτύπου ΕΛΟΤ-346 θα γίνεται μόνον όταν το σκυρόδεμα περιέχει αερακτικό πρόσθετο. Στον ίδιο Πίνακα, στη δοκιμή για την κάθιση, η φράση «Δια μέσην τιμήν καθίσεως 10 cm» και το αντίστοιχο όριο «2,5 cm» δεν ισχύουν. 12.1.1.11Τα αρμόδια κρατικά όργανα έχουν το δικαίωμα να ελέγχουν στα εργοστάσια σκυροδέματος την τήρηση του Κανονισμού αυτού. 12.1.1.12Αντί της Παραγράφου 3.4.2ε του Προτύπου ΕΛΟΤ-346 ισχύει η ακόλουθη: ε)Ποσότητα εκφρασμένη σε τόνους και κυβικά μέτρα νωπού συμπυκνωμένου σκυροδέματος. 12.1.1.13 Η παραγγελία έτοιμου σκυροδέματος από τον αγοραστή θα περιλαμβάνει την κατηγορία, την κάθιση, τη μορφή και τις διαστάσεις των δοκιμίων για τους ελέγχους συμμορφώσεως και τυχόν άλλες πρόσθετες ιδιότητες (μειωμένη υδατοπερατότητα, ανθεκτικότητα σε χημικές προσβολές κτλ.). 12.1.2    Εργοταξιακό έτοιμο σκυρόδεμα 12.1.2.1 Για την ποιότητα των υλικών, τα μέσα και τον τρόπο αναμίξεως ισχύουν όσα αναφέρονται στις σχετικές παραγράφους του Κανονισμού αυτού. 12.1.2.2 Για τα αυτοκίνητα–αναδευτήρες που θα μεταφέρουν το σκυρόδεμα, ισχύουν όσα αναφέρονται στο Πρότυπο ΕΛΟΤ-346. 12.1.2.3 Το σκυρόδεμα θα αναμιγνύεται πλήρως στο συγκρότημα παραγωγής σκυροδέματος. Απαγορεύεται η ανάμιξη (μερική ή ολική) σε αυτοκίνητα – αναμικτήρες. 12.1.2.4 Οι λήψεις δοκιμίων για τον έλεγχο αντοχής θα γίνεται στο συγκρότημα παραγωγής σκυροδέματος. Για τον τρόπο δειγματοληψίας και τον έλεγχο αντοχής των δοκιμίων ισχύουν όσα αναφέρονται στην παράγραφο 13.5 «Εργοταξιακό σκυρόδεμα μεγάλων έργων» του Κανονισμού αυτού. 12.1.2.5 Ο έλεγχος του ποσοστού αέρα και της καθίσεως θα γίνεται στη θέση που τα αυτοκίνητα – αναδευτήρες εκφορτώνουν το σκυρόδεμα και σύμφωνα με τις παραγράφους 8.6 και 8.9. 12.2 Σκυρόδεμα ανθεκτικό σι επιφανειακή φθορά Σκυρόδεμα που είναι εκτεθειμένο σε μηχανική καταπόνηση από τριβή και κρούση (π.χ. μεγάλη κίνηση οχημάτων, ολίσθηση αντικειμένων, νερό που μεταφέρει στερεά υλικά) χωρίς ειδικές επενδύσεις ή ειδική επιφανειακή επεξεργασία, πρέπει να ανταποκρίνεται στις ακόλουθες απαιτήσεις. 12.2.1 Η κοκκομετρική καμπύλη του μίγματος των αδρανών πρέπει να βρίσκεται στο κάτω μισό της υποζώνης Δ. 12.2.2 Εφόσον δεν έχει προστεθεί ρευστοποιητικό ή υπερ-ρευστοποιητικό η κάθιση του μίγματος δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 5 cm. 12.2.3 Η χαρακτηριστική αντοχή του σκυροδέματος θα είναι τουλάχιστον 30 ΜΡa (300 kg/cm 2 ) και η περιεκτικότητα τσιμέντου τουλάχιστον 350 Κg/m 3 . 12.2.4 Η σύνθεση του μίγματος πρέπει να έχει μελετηθεί έτσι ώστε αυτό να έχει τη μικρότερη εξίδρωση. Η συντήρηση πρέπει να αρχίζει αμέσως μετά την διάστρωση και να διαρκεί 14 ημέρες τουλάχιστον. 12.2.5 Σημαντική αύξηση της ανθεκτικότητας σε επιφανειακή φθορά προκύπτει μετά από αντικατάσταση των αδρανών ή μέρους των αδρανών από άλλα μεγαλύτερης σκληρότητας. 12.2.6 Οι προηγούμενες απαιτήσεις δεν εξασφαλίζουν αντιολισθηρές επιφάνειες σκυροδέματος. 12.3 Σκυρόδεμα μειωμένης υδατοπερατότητας 12.3.1 Η περιεκτικότητα τσιμέντου δεν πρέπει να είναι μικρότερη από 350 Κg/m 3  για σκυρόδεμα μέγιστου κόκκου Ø 30 (ή □31.5 ή 1΄΄) και 400 Κg/m 3 για σκυρόδεμα μέγιστου κόκκου Ø 15 (ή □6 ή 1/2΄΄). 12.3.2 Η κοκκομετρική καμπύλη του μίγματος των αδρανών πρέπει να βρίσκεται στην υποζώνη Δ και κατά το δυνατόν κοντά στη μέση γραμμή αυτής της υποζώνης. 12.3.3 Ο λόγος Ν/Τ δεν πρέπει να υπερβαίνει το 0.58 για περιεκτικότητα τσιμέντου 350 kg/m 3  και το 0.50 για περιεκτικότητα 400 kg/m 3  (με γραμμική παρεμβολή για ενδιάμεσες περιεκτικότητες). 12.3.4 Η συμπύκνωση πρέπει να γίνεται με μεγάλη προσοχή και η συντήρηση να αρχίζει αμέσως μετά τη διάστρωση και να διαρκεί τουλάχιστον 14 ημέρες. 12.4 Σκυρόδεμα ανθεκτικό σε χημικές προσβολές 12.4.1 Σκυρόδεμα που εκτίθεται σε προσβολή χημικών ουσιών που περιέχονται στο νερό ή στο έδαφος πρέπει να ικανοποιεί τις απαιτήσεις του Πίνακα 12.4. Συγχρόνως η κοκκομετρική καμπύλη του μίγματος των αδρανών πρέπει να βρίσκεται στην υποζώνη Δ και κατά το δυνατόν κοντά στη μέση γραμμή αυτής της υποζώνης. Η συμπύκνωση πρέπει να γίνεται με μεγάλη προσοχή και η συντήρηση να διαρκεί τουλάχιστον 14 ημέρες. 12.4.2 Οι απαιτήσεις του Πίνακα 12.4 ισχύουν για ήπιες κλιματολογικές συνθήκες, για φυσικό νερό που έχει μολυνθεί από χημικές ουσίες και είναι στάσιμο ή ρέει με βραδύτητα, όπως και για εδάφη που είναι υγρά ή υγραίνονται συχνά. Δεν ισχύουν για θαλασσινό νερό (Παράγραφος 12.6), για υγρά βιομηχανικά απόβλητα, για αποθέσεις στερεών βιομηχανικών αποβλήτων και γενικά για εδάφη με περιεκτικότητα θειούχων μεγαλύτερη από 100 mg θειοϊόντων (S 2) ανά kg εδαφικού υλικού ξεραμένου στον αέρα. Στις περιπτώσεις αυτές όπως επίσης και σε περιπτώσεις που το σκυρόδεμα έρχεται σε επαφή με θερμό θαλασσινό νερό (π.χ. σταθμοί αφαλατώσεως) θα γίνεται ειδική Μελέτη. 12.4.3 Οι απαιτήσεις κάθε στήλης του Πίνακα 12.4 ισχύουν ακόμη και αν ένας μόνο από τους αναγραφόμενους χημικούς παράγοντες βρίσκεται στην περιοχή που ορίζεται σ’ αυτή τη στήλη. Αν συγχρόνως δύο ή περισσότερες τιμές χημικών παραγόντων μιας στήλης βρίσκονται στο άνω τέταρτο (για το pΗ στο κάτω τέταρτο) των ορίων προσβολής που αναφέρονται στον Πίνακα 12.4, τότε ως βαθμός προσβολής θεωρείται ο επόμενος (δυσμενέστερος) του Πίνακα, οπότε και πρέπει να ικανοποιούνται οι ανάλογες απαιτήσεις. 12.4.4 Οι ελάχιστες ποσότητες τσιμέντου που αναγράφονται στον Πίνακα 12.4 ισχύουν για αδρανή με μέγιστο κόκκο Ǿ 30 mm. Οι ποσότητες αυτές θα ελαττώνονται κατά 30 kg/m 3  για αδρανή με μέγιστο κόκκο Ǿ 50 mm και θα αυξάνονται κατά 30 kg/m 3  για αδρανή με μέγιστο κόκκο Ǿ15 mm. 12.4.5 Ο αριθμός των χημικών ελέγχων που απαιτούνται ώστε να εξασφαλίζεται ικανοποιητική ακρίβεια στον καθορισμό του βαθμού προσβολής θα καθορίζεται ανάλογα με την ομοιογένεια του εδάφους και του νερού προσβολής. 12.5 Σκυρόδεμα μέσα σε νερό (Μετά τη σελ. 470,6002) Σελ. 470,6003 Τεύχος ΖΙ04-Σελ. 71 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 (1)Προσδιορίζεται με την μέθοδο μαρμάρου κατά Heyer. (2)Προσδιορίζεται με την μέθοδο Βaumann-Gully. (3)Για βαθμό οξύτητας μικρότερο από 20 δεν υπάρχει προσβολή. (4)Για νερό με περιεκτικότητα σε SO 24 μικρότερη από 200 mg/1 δεν απαιτούνται ιδιαίτερα μέτρα. (5)Προσδιορίζεται με την μέθοδο ΣΚ-390 (ολική περιεκτικότητα εδαφών σε θεϊικά διαλυτά σε HCI). Σκυρόδεμα που διαστρώνεται κάτω από την επιφάνεια νερού, που δεν είναι διαβρωτικό, πρέπει να ανταποκρίνεται στις ακόλουθες απαιτήσεις. 12.5.1 Όταν το βάθος του νερού είναι μεγαλύτερο από 1m το σκυρόδεμα δε θα αφήνεται ελεύθερο μέσα στο νερό, αλλά θα διαστρώνεται με μια από τις επόμενες μεθόδους: α)Το σκυρόδεμα θα κατεβαίνει στη θέση διαστρώσεως μέσα σε κάδο με κινητό πυθμένα, ο οποίος θα ανοίγει μόνο όταν ο κάθος έρθει σε επαφή με το ήδη διαστρωμένο σκυρόδεμα. β)Θα υπάρχει συνεχής ροή μέσα από κατακόρυφους σωλήνες ικανής διαμέτρου (tremie). Το κάτω μέρος των σωλήνων θα παραμένει βυθισμένο στο σκυρόδεμα, το υλικό δε που κατεβαίνει μέσα από τους σωλήνες θα εκτοπίζει το ήδη διαστρωμένο, μετακινώντας την ελεύθερη επιφάνεια προς τα πλάγια και προς τα πάνω. γ)Θα χρησιμοποιείται αντλία της οποίας ο σωλήνας εξόδου θα έχει κινητό πώμα που δεν θα επιτρέπει την έξοδο του σκυροδέματος παρά μόνο όταν αυτό πιέζεται. δ)Για έργα όχι μεγάλων απαιτήσεων, πλαστικό σκυρόδεμα τοποθετείται σε υφασμάτινους σάκκους, οι δε σάκκοι, που δεν πρέπει να είναι γεμάτοι, τοποθετούνται ο ένας μετά τον άλλον, όπως οι τσιμεντόλιθοι στη δόμηση τοίχων. Η σύνδεση των σάκκων μεταξύ τους γίνεται μέσω της κονίας που διαφεύγει από την πλέξη του υφάσματος. Σελ. 470,6004 Τεύχος ΖΙ04-Σελ. 72 Ανάλογα με τις περιπτώσεις μπορεί να γίνεται συνδυασμός των προηγουμένων μεθόδων διαστρώσεως. 12.5.2 Όταν το νερό κάτω από την επιφάνεια του οποίου διαστρώνεται σκυρόδεμα είναι διαβρωτικό, τότε πρέπει να ικανοποιούνται και οι απαιτήσεις της παραγράφου 12.4. 12.5.3 Η κάθιση πρέπει να είναι 15-20 cm, η περιεκτικότητα τσιμέντου τουλάχιστον 350 Κg/m 3  και ο λόγος Ν/Τ το πολύ 0.60. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί τσιμέντο τύπου Ι ή II. 12.5.4 Το σκυρόδεμα δεν θα δονείται και δεν θα μετακινείται από τη θέση που πήρε μετά την έξοδό του από τον κάδο ή το σωλήνα. 12.5.5 Η κοκκομετρική καμπύλη του μίγματος πρέπει να βρίσκεται στην υποζώνη Δ και κατά το δυνατόν, κοντά στη μέση γραμμή αυτής της περιοχής. 12.5.6 Το σκυρόδεμα πρέπει να είναι μέγιστου κόκκου Ǿ 30 (ή □31.5 ή 1΄΄) εκτός της περιπτώσεως που η διάστρωση γίνεται με σάκκους, οπότε ο μέγιστος κόκκος δεν ενδιαφέρει. 12.6 Σκυρόδεμα στη θάλασσα 12.6.1 Για την προστασία του οπλισμού των έργων από οπλισμένο σκυρόδεμα που βρίσκονται μέσα στη θάλασσα, ή που διαβρέχεται από θάλασσα ή που καταιονίζεται με θαλασσινό νερό, θα ισχύουν τα ακόλουθα: 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος α)Το σκυρόδεμα θα ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της παραγράφου 12.3 «Σκυρόδεμα μειωμένης υδατοπερατότητας», με λόγο Ν/Τ 0.48 και περιεκτικότητα τσιμέντου 400 Κg/m 3  τουλάχιστον. β)Η ελάχιστη επικάλυψη του οπλισμού θα είναι 60 mm. 12.6.2 Αν η σκυροδέτηση γίνεται κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας ισχύουν όσα αναφέρονται στην παράγραφο 12.5 «Σκυρόδεμα μέσα σε νερό». 12.7 Σκυροδέτηση με χαμηλή θερμοκρασία περιβάλλοντος 12.7.1 Σε περιοχές της χώρας κατηγορίας IV, όπως αυτές χαρακτηρίζονται στο Πρότυπο ΕΛΟΤ-515, επιβάλλεται η χρήση αερακτικού προσθέτου σε σκυροδέματα ανωδομών που δεν προστατεύονται από επίχρισμα, όπως και σε σκυροδέματα ανωδομών ή υποδομών που διαστρώνονται στους μήνες Δεκέμβριο μέχρι και Φεβρουάριο. 12.7.2 Όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος είναι μικρότερη από 0° C η σκυροδέτηση πρέπει να αναβάλλεται. Αν αυτό δεν είναι δυνατόν και αν το σκυρόδεμα μετά το τέλος της θερμικής προστασίας θα βρεθεί σε θερμοκρασία παγετού, τότε θα γίνεται χρήση αερακτικού προσθέτου. 12.7.3 Απαγορεύεται η σκυροδέτηση όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος είναι μικρότερη από -15° C. 12.7.4 Όταν προστεθεί αερακτικό, η ποσότητα του πρέπει να εξασφαλίζει στο μίγμα την περιεκτικότητα αέρα που δίνεται στον Πίνακα 12.7.4 . ΠΙΝΑΚΑΣ 12.7.4. Περιεκτικότητα αέρα σε νωπό σκυρόδεμα. Σκυρόδεμα μεγίστου κόκκου (mm) Περιεκτικότητα αέρα % Ø 15 ή  16    ή  1/2΄΄ Ø 30 ή  31,5 ή  1΄΄ Ø 50 ή  63    ή  1 1/2΄΄ 4,5 3,5 3,0 Σε οδοστρώματα στα οποία θα χρησιμοποιηθούν αποπαγετικά άλατα, οι περιεκτικότητες αέρα του Πίνακα 12.7.4 πρέπει να αυξάνονται κατά 1%. 12.7.5 Κατά τη διάρκεια του χειμώνα, όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος παραμένει μικρότερη από +5°C, το σκυρόδεμα που διαστρώνεται πρέπει να έχει ελάχιστη θερμοκρασία 13°C όταν είναι μέγιστου κόκκου  15 1  (σκυρόδεμα λεπτών διατομών), 10° C όταν είναι μέγιστου κόκκου  30* (σκυρόδεμα κανονικών διατομών) και 7° C όταν είναι μέγιστου κόκκου  50* (σκυρόδεμα μεγάλων διατομών). Οι θερμοκρασίες αυτές πρέπει να κρατηθούν, με κατάλληλη θερμική προστασία, για τα χρονικά διαστήματα που δίνονται στον Πίνακα 2 του Προτύπου ΕΛΟΤ-515. 12.7.6 Οι χρόνοι θερμικής προστασίας του Πίνακα 2 του Προτύπου ΕΛΟΤ-515 εξασφαλίζουν μόνο την ανθεκτικότητα του σκυροδέματος και όχι την αντοχή του. Σε προεντεταμένο σκυρόδεμα η εξέλιξη της αντοχής τόσο για την αφαίρεση των ξυλοτύπων όσο και για την προένταση θα παρακολουθείται με δοκίμια που θα συντηρούνται στο έργο, όπως συντηρείται αυτό (δοκίμια του έργου). Σε κατασκευές χωρίς προένταση η τάξη μεγέθους της αντοχής για την αφαίρεση των ξυλοτύπων θα διαπιστώνεται με δοκίμια του έργου ή θα παίρνεται από τον Πίνακα 3 του Προτύπου ΕΛΟΤ-515. Οι χρόνοι του Πίνακα 3 προϋποθέτουν την τοπο1  η του αντιστοίχου μέγιστου κόκκου στις άλλες σειρές κοσκίνων θέτηση υποστυλωμάτων ασφαλείας μετά την αφαίρεση των ξυλοτύπων. 12.7.7 Στους Πίνακες 2 και 3 του Προτύπου ΕΛΟΤ-515 αντί των αναγραφών «Κοινό τσιμέντο» και «Τσιμέντο ταχείας σκληρύνσεως» ισχύουν οι «Τσιμέντο τύπου II» και «Τσιμέντο τύπου Ι» αντιστοίχως. 12.7.8 Οι χρόνοι θερμικής προστασίας του Πίνακα 2 του Προτύπου ΕΛΟΤ-515 αναφέρονται σε σκυρόδεμα που περιέχει αερακτικό. Αν το σκυρόδεμα δεν περιέχει αερακτικό οι χρόνοι αυτοί θα διπλασιάζονται. 12.7.9 Σκυροδέματα των περιοχών κατηγορίας IV τα οποία δεν έχουν επίχρισμα, όπως και σκυροδέματα έργων άλλων περιοχών της χώρας, τα οποία είναι εκτεθειμένα χωρίς επίχρισμα σε θερμοκρασίες παγετού (γέφυρες, οδοστρώματα, σιλό κτλ.) πρέπει να ικανοποιούν τις απαιτήσεις της παραγράφου 12.3. Η ελάχιστη επικάλυψη του οπλισμού σ’ αυτές τις περιπτώσεις θα είναι 50 mm. 12.7.10 Η θερμοκρασία του σκυροδέματος εφόσον αυτό θερμαίνεται πριν διαστρωθεί, δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει τους 32°C. 12.8 Σκυροδέτηση με ψηλή θερμοκρασία περιβάλλοντος 12.8.1 Η θερμοκρασία του σκυροδέματος που διαστρώνεται δεν επιτρέπεται (σε οποιαδήποτε θερμοκρασία περιβάλλοντος) να είναι μεγαλύτερη από 32°C. 12.8.2 Η συντήρηση θα αρχίζει αμέσως μετά τη διάστρωση. Η μέθοδος της παραγράφου 10.3 είναι εξαιρετικά αποτελεσματική διότι κρατά σκιασμένη την επιφάνεια του σκυροδέματος και συγχρόνως διατηρεί κορεσμένα με νερό τα τριχοειδή. 12.8.3 Γενικές οδηγίες για τη διάστρωση με ψηλές θερμοκρασίες περιβάλλοντος δίνονται στο Πρότυπο ΕΛΟΤ-517. 12.9 Αντλητό σκυρόδεμα 12.9.1 Σε αντλητό σκυρόδεμα χαρακτηριστικής αντοχής μικρότερης ή ίσης με 40 ΜΡa (400 kg/cm 2 ), που δεν έχει ειδικές απαιτήσεις στεγανότητας ή ανθεκτικότητας (Παράγραφοι 12.2, 12.3, 12.4, 12.5 και 12.6) η κοκκομετρική καμπύλη του μίγματος των αδρανών μπορεί να βρίσκεται, ολόκληρη ή μόνο κατά ένα τμήμα της, στην υποζώνη Ε. 12.9.2 Η απαίτηση της παραγράφου 4.3.2.18 δεν ισχύει στην περίπτωση αντλητού σκυροδέματος. 12.9.3 Αν η παροχή της αντλίας, λόγω βλάβης ή εμπλοκής, διακοπεί για χρονικό διάστημα τόσο ώστε το σκυρόδεμα που βρίσκεται μέσα σ’ αυτή να μην έχει πια την προδιαγραφόμενη κάθιση, αυτό το σκυρόδεμα πρέπει να απορριφθεί. 12.9.4 Απαγορεύεται η προσθήκη νερού, τσιμεντοκονίας ή υπερρευστοποιητικού στον κάδο της αντλίας για τη βελτίωση της ρευστότητας του σκυροδέματος. 12.9.5 Στην περίπτωση που το τελευταίο στέλεχος ή τα τελευταία στελέχη των σωλήνων της αντλίας είναι κατακόρυφα με κατεύθυνση ροής του σκυροδέματος προς τα κάτω, το δε συνολικό μήκος αυτών (συμπεριλαμβανομένου και του εύκαμπτου τελευταίου τμήματος που πιθανώς να υπάρχει) υπερβαίνει τα 3m, τότε το στόμιο εκροής του σκυροδέματος δεν επιτρέπεται να απέχει από την επιφάνεια διαστρώσεως περισσότερο από 0,50 m. Άρθρο 13 13. Δειγματοληψίες και έλεγχοι συμμορφώσεως Όσα αναφέρονται στις επόμενες παραγράφους σχετικά με δειγματοληψίες και ελέγχους ισχύουν για  σκυρόδεμα  μιας ορισμένης χαρακτηριστικής  αντο(Μετά τη σελ. 470,6004) Σελ. 470,6005 Τεύχος Ζ104-Σελ. 73 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 χής. Αν στο ίδιο έργο διαστρώνεται σκυρόδεμα δύο ή περισσοτέρων χαρακτηριστικών αντοχών θα γίνονται διαφορετικές δειγματοληψίες και έλεγχοι για κάθε περίπτωση χαρακτηριστικής αντοχής. 13.1 Απαίτηση αντοχής Το σκυρόδεμα θα ελέγχεται με δοκίμια που θα παίρνονται στην έξοδο του αναμικτήρα αν πρόκειται για εργοταξιακό σκυρόδεμα ή στην έξοδο του αυτοκινήτου μεταφοράς αν πρόκειται για εργοστασιακό σκυρόδεμα. Οι αντοχές σε θλίψη αυτών των δοκιμίων πρέπει να ικανοποιούν τα Κριτήρια συμμορφώσεως της παραγράφου 13.6. 13.2 Μορφή και διαστάσεις δοκιμίων 13.2.1 Τα συμβατικά δοκίμια με τα οποία θα γίνονται οι έλεγχοι συμμορφώσεως καθώς και τα δοκίμια του έργου (Παράγραφος 10.4) θα είναι κυβικά ακμής 20 cm ή 15 cm ή κυλινδρικά διαμέτρου 15 cm και ύψους 30 cm. 13.2.2 Για τους ελέγχους συμμορφώσεως θα χρησιμοποιούνται για το ίδιο έργο δοκίμια της ίδιας μορφής και διαστάσεων, εκείνα που χρησιμοποιήθηκαν στη Μελέτη συνθέσεως. Στη περίπτωση του εργοστασιακού έτοιμου σκυροδέματος που η Μελέτη συνθέσεως του έχει γίνει στο Εργοστάσιο, η μορφή και οι διαστάσεις των δοκιμίων θα προδιαγράφονται. Για το ίδιο έργο απαγορεύεται η λήψη διαφορετικών δοκιμίων και η σύγκριση της αντοχής τους μετά από πολλαπλασιασμό με συντελεστές αναγωγής. 13.2.3 Για άλλες ανάγκες, όπως για τους ελέγχους αντοχής σε μικρή ηλικία, που δεν έχουν όμως σχέση με τους ελέγχους συμμορφώσεως, θεωρείται ότι τα κυβικά δοκίμια ακμής 15 cm σε ηλικία 28 ημερών ή μεγαλύτερη, δίνουν αντοχές κατά 5% μεγαλύτερες από τις αντίστοιχες αντοχές κυβικών δοκιμίων ακμής 20 cm και ότι η σχέση κυβικών δοκιμίων ακμής 20 cm προς κυλινδρικά δοκίμια διαμέτρου 15 cm και ύψους 30 cm καθορίζεται από τους συντελεστές του Πίνακα 13.2.3. ΠΙΝΑΚΑΣ 13.2.3. Συντελεστές αναγωγής αντοχών κυλινδρικών δοκιμίων σκυροδέματος 15cm X 30cm σε αντοχές κυβικών δοκιμίων ακμής 20cm * . Αντοχές κυλινδρικών δοκιμίων σκυροδέματος 15cm x 30cm σε MPa (kg cm 2 ) <   9,2 (92) 12,8 (128) 18,4 (184) 25,4 (254) >   39, 5 (395) Συντελεστής πολλαπλασιασμού για αναγωγή αντοχής κυλίνδρου σε αντοχή κύβου 20 x 20 x 20 cm. 1,30 1,25 1,22 1,18 1,14 13.2.4 Εκτός από τα συμβατικά δοκίμια που είναι απαραίτητα για τους ελέγχους συμμορφώσεως, ο επιβλέπων μπορεί να πάρει και άλλα δοκίμια, για έλεγχο της αντοχής σε μικρότερες ηλικίες, για έλεγχο της προόδου σκληρύνσεως του σκυροδέματος ή για άλλους ειδικούς ελέγχους. Οι αντοχές αυτών των δοκιμίων δεν μπορεί να οδηγήσουν σε απόρριψη του σκυροδέματος, εκτός αν αυτό έχει συμφωνηθεί με γραπτή συμφωνία. 13.2.5 Δοκίμια με εμφανή ελαττώματα από κακή συμπύκνωση ή τραυματισμό δε θα συμπεριλαμβάνονται στον έλεγχο συμμορφώσεως. 13.2.6. Για να αντιμετωπιστεί η περίπτωση της παραγράφου 13.2.5 συνιστάται η λήψη σε κάθε δειγματοληψία, ενός υπεράριθμου δοκιμίου. Αν, μετά την αφαίρεση των δοκιμίων από τις μήτρες τους, διαπιστωθεί ότι κανένα από αυτά δεν είναι ελλαττωματικό (με την έννοια της παραγράφου 13.2.5), το υπεράριθμο δοκίμιο δε θα λαμβάνεται υπόψη στους ελέγχους συμμορφώσεως μπορεί όμως να χρησιμοποιηθεί για έλεγχο της αντοχής σε μικρή ηλικία. Σελ. 470,6006 Τεύχος Ζ104-Σελ. 74 *  Για ενδιάμεσες τιμές γίνεται γραμμική παρεμβολ 13.2.7 Οι αντοχές των κατηγοριών σκυροδέματος του άρθρου 11 του Β.Δ. 1954 θα ελέγχονται με κυβικά δοκίμια 20 x 20 x 20 ή 15 x 15 x 15 cm που θα παρασκευάζονται και θα συντηρούνται σύμφωνα με τους όρους αυτού του Κανονισμού. 13.3 Εργοστασιακό σκυρόδεμα 13.3.1 Το σκυρόδεμα που διαστρώνεται σε μια ημέρα θα αποτελεί μια παρτίδα και θα αντιπροσωπεύεται από μια δειγματοληψία 6 δοκιμίων. 13.3.2 Η αρμόδια υπηρεσία ή ο επιβλέπων αλλά και το Εργοστάσιο παραγωγής του σκυροδέματος έχουν το δικαίωμα να αυξήσουν τον αριθμό των δοκιμίων μιας δειγματοληψίας από 6 σε 12 αν πρόκειται να διαστρωθούν περισσότερα από 11 φορτία αυτοκινήτων. Η δαπάνη ελέγχου των επί πλέον 6 δοκιμίων θα βαρύνει εκείνον που ζήτησε τη λήψη τους. 13.3.3 Αν η ποσότητα του σκυροδέματος που θα διαστρωθεί σε μια ημέρα υπερβαίνει τα 150 m 3 , η δειγματοληψία αυτής της παρτίδας θα περιλαμβάνει δώδεκα (12) δοκίμια, που δε θα παίρνονται από διαδοχικά αυτοκίνητα, αν αυτό είναι δυνατόν. 13.3.4 Αν η σκυροδέτηση πρόκειται να διαρκέσει δύο διαδοχικές ημέρες τότε το σκυρόδεμα του διημέρου θα αποτελεί μια παρτίδα και θα αντιπροσωπεύεται από μια δειγματοληψία δώδεκα (12) συμβατικών δοκιμίων, από τα οποία τα έξι (6) θα παίρνονται την πρώτη ημέρα. 13.3.5 Αν η σκυροδέτηση πρόκειται να διαρκέσει περισσότερες από δύο διαδοχικές ημέρες, τότε η παρτίδα κάθε διημέρου θα αντιπροσωπεύεται από μια δειγματοληψία δώδεκα (12) συμβατικών δοκιμίων, εκτός αν ο αριθμός των ημερών διαστρώσεως είναι μονός, οπότε η παρτίδα της τελευταίας ημέρας θα αντιπροσωπεύεται από μια δειγματοληψία έξι (6) συμβατικών δοκιμίων. 13.3.6 Αν η διάστρωση ενός διημέρου διακοπεί πριν συμπληρωθούν δώδεκα (12) δοκίμια, τότε η παρτίδα σκυροδέματος που έχει διαστρωθεί θα αντιπροσωπεύεται από τα έξι (6) πρώτα δοκίμια. Τα υπόλοιπα δοκίμια που πιθανώς έχουν κατασκευαστεί δε θα συμπεριλαμβάνονται στους ελέγχους συμμορφώσεως. 13.3.7 Σκυρόδεμα το οποίο διαστρώνεται σε δύο όχι διαδοχικές ημέρες θα αποτελεί δύο παρτίδες και θα αντιπροσωπεύεται από δύο δειγματοληψίες. 13.3.8 Αν το έργο απαιτεί διάστρωση χωρίς δακοπή για περισσότερες από μια ημέρες (όπως συμβαίνει σε κατασκευές με ολισθαίνοντα ξυλότυπο), το σκυρόδεμα θα χωρίζεται σε νοητές παρτίδες ανάλογα με τις φάσεις της κατασκευής (π.χ. διάστρωση ημέρας, διάστρωση νύχτας). 13.3.9 Από ένα αυτοκίνητο μεταφοράς σκυροδέματος θα παίρνεται το πολύ ένα δοκίμιο για τον έλεγχο συμμορφώσεως. Αν η σκυροδέτηση συμπληρώνεται με λιγότερα από έξι (6) αυτοκίνητα, τότε επιτρέπεται η λήψη περισσότερων δοκιμίων από το ίδιο αυτοκίνητο, αλλά κάθε δοκίμιο θα παίρνεται αφού έχει εκφορτωθεί περίπου 1 m 3  σκυροδέματος μετά τη λήψη του προηγούμενου δοκιμίου. Το δοκίμιο (ή τα δοκίμια), το αυτοκίνητο από το οποίο έγινε η δειγ23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος ματοληψία και η περιοχή του έργου στην οποία διαστρώθηκε το φορτίο αυτοκινήτου θα σημειώνονται. 13.3.10 Οι αντοχές 28 ημερών κάθε δειγματοληψίας έξι (6) δοκιμίων πρέπει να ικανοποιούν το Κριτήριο συμμορφώσεως Α (Παράγραφος 13.6.2) οι δε αντοχές 28 ημερών κάθε δειγματοληψίας δώδεκα (12) δοκιμίων πρέπει να ικανοποιούν το Κριτήριο συμμορφώσεως Β (Παράγραφος 13.6.3). 13.3.11 Δεν επιτρέπεται ο χωρισμός των δοκιμίων μιας δειγματοληψίας δώδεκα δοκιμίων σε δύο ομάδες των έξι (6) δοκιμίων και ο έλεγχος των αντοχών αυτών των δοκιμίων με το Κριτήριο Α. 13.3.12 Αν ο 2ος Κανόνας ή ο 4ος Κανόνας αποδοχής δεν ικανοποιείται από ένα μόνο δοκίμιο μιας δειγματοληψίας, τότε η αντοχή του σκυροδέματος του αυτοκινήτου από το οποίο έγινε η λήψη του δοκιμίου αμφισβητείται και ακολουθεί η διαδικασία της παραγράφου 13.7.1. Σε κάθε άλλη περίπτωση κατά την οποία ένας ή και οι δύο Κανόνες αποδοχής δεν ικανοποιούνται, αμφισβητείται ολόκληρη η παρτίδα σκυροδέματος αυτής της δειγματοληψίας και ακολουθεί ο επανέλεγχος της παραγράφου 13.7.2. 13.3.13 Στη λήψη των δοκιμίων μπορεί να παραβρίσκεται εξουσιοδοτημένος εκπρόσωπος του εργοστασίου. 13.4 Εργοταξιακό σκυρόδεμα μικρών έργων Αν το έργο είναι μικρό και δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθούν προκαταρκτικοί έλεγχοι αντοχής επί τόπου, ισχύουν τα ακόλουθα. 13.4.1 Το σκυρόδεμα που διαστρώνεται σε μια ημέρα θ’ αποτελεί μια παρτίδα και θα αντιπροσωπεύεται από μια δειγματοληψία έξι (6) δοκιμίων, εκτός αν ο συνολικός όγκος του σκυροδέματος που πρόκειται να διαστρωθεί υπερβαίνει τα 150m 3 , οπότε η δειγματοληψία θα περιλαμβάνει δώδεκα (12) δοκίμια. Ο επιβλέπων ή ο κατασκευαστής έχουν το δικαίωμα να αυξήσουν τον αριθμό των δοκιμίων από έξι (6) σε δώδεκα (12) δοκίμια. Στην περίπτωση αυτή η δαπάνη των επί πλέον έξι (6) δοκιμίων θα βαρύνει εκείνον που ζήτησε τη λήψη τους. 13.4.2 Για τους ελέγχους συμμορφώσεως παίρνεται ένα δοκίμιο από κάθε διαφορετικό ανάμιγμα. Το δοκίμιο καθώς και η περιοχή του έργου στην οποία διαστρώνεται το ανάμιγμα θα σημειώνονται. Δεν γίνεται επιλογή καλών ή κακών αναμιγμάτων. Τα αναμίγματα από τα οποία θα γίνει δειγματοληψία είναι τυχαία, η δε εκλογή τους αποφασίζεται από τον επιβλέποντα πριν ολοκληρωθεί η ανάμιξη. 13.4.3 Για δοκίμια τα οποία δεν χρησιμοποιούνται στους ελέγχους συμμορφώσεως ισχύουν όσα αναφέρονται στην παράγραφο 13.2.4. 13.4.4 Για τους ελέγχους συμμορφώσεως ισχύουν όσα αναφέρονται στις παραγράφους 13.3.10 και 13.3.11. 13.4.5 Αν ο 2ος Κανόνας αποδοχής ή ο 4ος Κανόνας αποδοχής δεν ικανοποιείται από ένα μόνο δοκίμιο μιας δειγματοληψίας, τότε η αντοχή του αναμίγματος από το οποίο έγινε η λήψη του δοκιμίου αμφισβητείται και ακολουθεί η διαδικασία της παραγράφου 13.7.1. Σε κάθε άλλη περίπτωση κατά την οποία ένας ή και οι δύο Κανόνες αποδοχής δεν ικανοποιούνται, αμφισβητείται ολόκληρη η παρτίδα σκυροδέματος αυτής της δειγματοληψίας και ακολουθεί ο επανέλεγχος της παραγράφου 13.7.2. 13.5 Εργοταξιακό σκυρόδεμα μεγάλων έργων Οι επόμενες παράγραφοι ισχύουν στην περίπτωση έργων στα οποία ο κατασκευαστής είναι υποχρεωμένος από την Σύμβαση του έργου να εγκαταστήσει συγκρότημα παραγωγής σκυροδέματος και να διενεργήσει τους προκαταρκτικούς ελέγχους της παραγράφου 13.5.1. 13.5.1 Τουλάχιστον ένα μήνα πριν από την έναρξη κατασκευής του έργου πρέπει να έχουν συγκεντρωθεί επί τόπου ικανές ποσότητες αδρανών υλικών. Από τα αδρανή αυτά θα κατασκευαστούν, κατά προτίμηση σε διαφορετικές ημέρες, 15 έως 60 δοκιμαστικά αναμίγματα με τις αναλογίες υλικών που προβλέπονται στη Μελέτη συνθέσεως. Ο ακριβής αριθμός αναμιγμάτων πρέπει να συμφωνεί με έναν από τους «Αριθμούς δοκιμίων» που δίνονται στον Πίνακα 5.2.2.1. Κάθε ανάμιγμα μπορεί να περιέχει μικρότερη ποσότητα σκυροδέματος από εκείνη που θα περιέχει κατά την κατασκευή του έργου, όχι όμως μικρότερη από το μισό της τελευταίας. Από κάθε τέτοιο ανάμιγμα (το οποίο μπορεί μετά να διαστρωθεί σε βοηθητικές κατασκευές του έργου) θα κατασκευάζονται δύο δίδυμα δοκίμια για τον έλεγχο αντοχής σε θλίψη. Αν προδιαγράφονται και άλλοι έλεγχοι (κάμψεως, διαρρήξεως κτλ.) για κάθε έλεγχο θα κατασκευάζεται διαφορετικό ζευγάρι δοκιμίων. Θα συγκεντρωθούν έτσι δύο ομάδες 15 έως 60 δοκιμίων για θλίψη, που θα συντηρηθούν όπως τα συμβατικά δοκίμια. Η μία ομάδα θα ελεγχθεί σε ηλικία 7 ημερών και η άλλη σε ηλικία 28 ημερών. Από την αντοχή αυτών των δοκιμίων θα υπολογιστούν: α)Ο λόγος αντοχής 7/28 ημερών. β)Η τυπική απόκλιση s΄ των δοκιμίων 28 ημερών και η τυπική απόκλιση s π που προκύπτει από τον πολλαπλασιασμό της s΄ επί το συντελεστή που δίνεται στον Πίνακα 5.2.2.1 για τον αντίστοιχο αριθμό δοκιμίων. γ)Πιθανώς άλλα στατιστικά στοιχεία (π.χ. η τυπική απόκλιση αντοχής 7 ημερών). Αν η s π είναι μεγαλύτερη από την τυπική απόκλιση s με την οποία έγινε ο υπολογισμός της απαιτούμενης αντοχής της Μελέτης συνθέσεως (Παράγραφος 5.2.2) τότε η απαιτούμενη αντοχή θα διορθώνεται από τη Σχέση (1) για s=s π. Αν η s π είναι μικρότερη από 3 ΜΡa (30 Κg/cm 2 ) στη Σχέση (1) θα εισάγεται η τιμή s=3 ΜΡa (30 kg/cm 2 ). Συγχρόνως, από την καμπύλη λόγου νερό/τσιμέντο (Ν/Τ) και αντοχής που θα δίνεται στη Μελέτη συνθέσεως θα αναπροσαρμόζονται οι αναλογίες των υλικών έτσι ώστε να προκύπτει μέση τιμή f m ίση με τη νέα απαιτούμενη. Με τη διορθωμένη αυτή τιμή f m (ή με την παλιά, αν η τυπική απόκλιση των δοκιμαστικών αναμιγμάτων που αναφέρθηκε προηγουμένως είναι ίση με εκείνη της Μελέτης συνθέσεως) θα αρχίσει η κατασκευή του έργου. 13.5.2 Το σκυρόδεμα που διαστρώνεται σε μια ημέρα θα αποτελεί μια παρτίδα και θα αντιπροσωπεύεται από μια δειγματοληψία. Για έργα με διάστρωση χωρίς διακοπή ισχύουν όσα αναφέρονται στην παράγραφο 13.3.8. 13.5.3 Οι δειγματοληψίες των τριών πρώτων ημερών διαστρώσεως θα αποτελούνται από 12 δοκίμια η κάθε μια, οι δε δειγματοληψίες των επόμενων ημερών από 3 δοκίμια. Αν το σκυρόδεμα είναι έτοιμο, οι δειγματοληψίες θα γίνονται στο συγκρότημα παραγωγής. Τα δοκίμια θα έχουν συνεχή αρίθμηση. 13.5.4 Κάθε δοκίμιο θα παίρνεται από διαφορετικό ανάμιγμα σύμφωνα με τη διαδικασία της παραγράφου 13.4.2. 13.5.5 Στη Σύμβαση του έργου πρέπει να προβλέπεται ικανός αριθμός δοκιμίων που θα ελέγχονται σε μικρές ηλικίες, ώστε να είναι δυνατόν να προβλέπεται με ικανοποιητική προσέγγιση η αντοχή 28 ημερών. (Μετά τη σελ. 470,6006) Σελ. 470,6007 Τεύχος Ζ104-Σελ. 75 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 13.5.6 Οι αντοχές των δειγματοληψιών 12 δοκιμίων της παραγράφου 13.5.3 πρέπει να ικανοποιούν το Κριτήριο συμμορφώσεως Γ, οι δε αντοχές των δειγματοληψιών 3 δοκιμίων της ίδιας παραγράφου, πρέπει να ικανοποιούν ένα τουλάχιστον από τους Κανόνες 7 και 8 του Κριτηρίου συμμορφώσεως Δ. Αν ένα μόνο δοκίμιο μιας δειγματοληψίας 12 δοκιμίων δεν ικανοποιήσει τον 6ο Κανόνα αποδοχής, τότε η αντοχή του αντίστοιχου αναμίγματος αμφισβητείται και ακολουθεί η διαδικασία της παραγράφου 13.7.1. Σε κάθε άλλη περίπτωση που δεν ικανοποιούνται και οι δύο Κανόνες του Κριτηρίου Γ (δειγματοληψίες 12 δοκιμίων) ή που δεν ικανοποιείται τουλάχιστον ένας από τους Κανόνες 7 και 8 του Κριτηρίου Δ (δειγματοληψίες 3 δοκιμίων) η αντίστοιχη παρτίδα σκυροδέματος αμφισβητείται και ακολουθεί η διαδικασία της παραγράφου 13.7.2. 13.5.7 Μετά από κάθε συγκέντρωση 60 αποτελεσμάτων αντοχής δοκιμίων συνεχών δειγματοληψιών που ικανοποίησαν τα αντίστοιχα Κριτήρια συμμορφώσεως θα υπολογίζεται ο μέσος όρος αντοχής Χ 60, και η τυπική απόκλιση s 60, αυτών των δοκιμίων. Αν η s 60, διαφέρει από την τυπική απόκλιση s που ήδη χρησιμοποιείται περισσότερο από ±0.5 ΜPa (5 kg/cm 2 ) τότε θα υπολογίζεται από τη Σχέση (1) νέα απαιτούμενη αντοχή για την τιμή s 60. Αν η s 60 βρεθεί μικρότερη από 3 ΜΡa (30 Κg/cm 2 ), στη Σχέση (1) θα εισάγεται η τιμή 3 ΜΡa (30 Κg/cm 2 ). Τη μεταβολή της απαιτούμενης αντοχής θα ακολουθεί τροποποίηση των αναλογιών συνθέσεως, όπως και στην παράγραφο 13.5.1, ώστε να προκύπτει αντοχή f m τουλάχιστον ίση με την απαιτούμενη. Στην περίπτωση που η Χ 60 βρεθεί μεγαλύτερη από την απαιτούμενη αντοχή f a, ο κατασκευαστής μπορεί να ζητήσει, με δική του ευθύνη, τον υπολογισμό νέας απαιτούμενης αντοχής από τη Σχέση: fa=fck+1.64 s 60  (3) με τον περιορισμό για την τιμή s 60 που αναφέρθηκε παραπάνω. 13.5.8 Αν δύο συνεχείς δειγματοληψίες δεν ικανοποίησαν τα Κριτήρια συμμορφώσεως οι αναλογίες συνθέσεως θα αναπροσαρμόζονται έτσι ώστε η μέση αντοχή f m να γίνει ίση προς την fa της Σχέσεως (1). Αν είναι ήδη ίση προς αυτήν, θα αυξηθεί κατά 0.41s, όπου s η τυπική απόκλιση για την οποία συνέβησαν οι προηγούμενες αστοχίες. Η επαναφορά της f m σε χαμηλότερες τιμές θα γίνεται μετά τη συμπλήρωση 60 δοκιμίων σύμφωνα με την παράγραφο 13.5.7. Όπως αναφέρεται στην παράγραφο 13.5.5 αστοχίες στην ικανοποίηση των Κριτηρίων συμμορφώσεως είναι δυνατόν να προβλέπονται από τα δοκίμια μικρής ηλικίας. Στην περίπτωση αυτή ο κατασκευαστής μπορεί να ζητήσει την αναπροσαρμογή των αναλογιών συνθέσεως αμέσως μετά τον έλεγχο αυτών των δοκιμίων. 13.5.9 Κάθε φορά που αλλάζουν οι αναλογίες συνθέσεως (Παράγραφοι 13.5.7 και 13.5.8) οι δειγματοληψίες θα ακολουθούν τη διαδικασία της παραγράφου 13.5.3 με επανάληψη της αριθμήσεως των δοκιμίων από την αρχή. 13.5.10 Ο αύξοντας αριθμός κάθε δοκιμίου, η ημερομηνία λήψεως, η αντοχή του, καθώς και ο μέσος όρος κάθε δειγματοληψίας θα σημειώνονται σε κατάλληλα διαγράμματα, έτσι ώστε να υπάρχει εποπτεία της μεταβολής της ποιότητας του σκυροδέματος. Σελ. 470,6008 Τεύχος Ζ104-Σελ. 76 13.5.11 Τα αδρανή θα συγκεντρώνονται σε μεγάλους σωρούς (στο μέγεθος και την έκταση που επιτρέπει ο χώρους του εργοταξίου) μετά δε τον έλεγχο τους στους σωρούς σα μεταφέρονται στον αστέρα του συγκροτήματος παραγωγής. Η μεταφορά αδρανών κατευθείαν από το λατομείο στον αστέρα κατά τη διάρκεια της σκυροδετήσεως δεν επιτρέπεται παρά μόνο σε ειδικές περιπτώσεις περιορισμένου χώρου. 13.5.12 Για τις εγκαταστάσεις ζυγίσεως των υλικών και αναμίξεως του σκυροδέματος ισχύουν όσα αναφέρονται στην παράγραφο 12.1 (Έτοιμο σκυρόδεμα). 13.5.13 Όταν η παραγωγή είναι συνεχής τα ζυγιστήρια και γενικά η καλή λειτουργία του συγκροτήματος θα ελέγχονται μια φορά την εβδομάδα. Όταν η παραγωγή δεν είναι συνεχής ο έλεγχος θα γίνεται σε μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα κατά την κρίση του επιβλέποντα. 13.5.14 Η αρμόδια υπηρεσία ή ο επιβλέπων μηχανικός θα ασκεί πλήρη έλεγχο σε όλα τα στάδια κατασκευής του έργου (συγκέντρωση των υλικών, έλεγχος των δελτίων ποιότητας των υλικών, εργαστηριακός έλεγχος των υλικών, επίβλεψη στο συγκρότημα παραγωγής, στη λήψη δοκιμίων, στη μεταφορά, τη διάστρωση και τη συντήρηση του σκυροδέματος, στον πιθανό επανέλεγχο της κατασκευής κτλ.). Η παρακολούθηση αυτή δεν απαλλάσσει τον κατασκευαστή από την ευθύνη της ποιότητας των υλικών και του σκυροδέματος. 13.6 Κριτήρια συμμορφώσεως 13.6.1 Στην περίπτωση ελέγχου σκυροδέματος που ανήκει στις κατηγορίες που αναφέρονται στο Β.Δ. της 18.2.54 και στην Π.Τ.Π. 504, η χαρακτηριστική αντοχή για την εφαρμογή των Κριτηρίων συμμορφώσεως που δίνονται στις επόμενες παραγράφους θα παίρνεται από τον Πίνακα 5.2.2.3 σύμφωνα με τις προηγούμενες παραγράφους. 13.6.2 Κριτήριο Α (Μικρών έργων) X 6≥fck+1.40s      1ος Κανόνας αποδοχής Xi≥fck-2.5 MΡa   2ος Κανόνας αποδοχής όπου: Χ 6  =     Μέσος όρος αντοχής των 6 δοκιμίων της               δειγματοληψίας. Xi  =   Η αντοχή κάθε δοκιμίου της δειγματοληψίας. s  =    Η τυπική απόκλιση της δειγματοληψίας που προκύπτει από τη Σχέση 5 2 6 6 1                  s 13.6.3 Κριτήριο Β (Μικρών έργων) X 12≥f ck+1.43s        3ος Κανόνας αποδοχής X 1≥fck-4 MPa       4ος Κανόνας αποδοχής όπου: Χ 12  =  Μέσος όρος αντοχής 12 δοκιμίων της             δειγματοληψίας. X i    =  Η αντοχή κάθε δοκιμίου της δειγματοληψίας. s     =  Η τυπική απόκλιση της δειγματοληψίας που            προκύπτει από τη Σχέση: 11 2 12 12 1                  s 13.6.4 Κριτήριο Γ (Μεγάλων έργων) X 12≥fck+1.43 s         5ος Κανόνας αποδοχής X i≥fck–4 Mpa         6ος Κανόνας αποδοχής 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος όπου: Χ 12=Μέσος όρος αντοχής 12 δοκιμίων της δειγματοληψίας. Χ i=Η αντοχή κάθε δοκιμίου της δειγματοληψίας. s=Η τυπική απόκλιση της δειγματοληψίας που προκύπτει από τη Σχέση: 11 2 12 12 1                  s 13.6.5 Κριτήριο Δ (Μεγάλων έργων) Χ 36≥fck+1.50 s 7ος Κανόνας αποδοχής X3≥fck+1.60 s 8ος Κανόνας αποδοχής όπου: X 3=Μέσος όρος αντοχής των 3 δοκιμίων της δειγματοληψίας. X 36=Μέσος όρος αντοχής των 3 δοκιμίων της δειγματοληψίας και των 33 αμέσως προηγουμένων δοκιμίων. s=ΗI τυπική απόκλιση της τελευταίας ομάδας 60 δοκιμίων ή (αν ακόμη δεν έχει σχηματιστεί η πρώτη ομάδα 60 δοκιμίων) η τυπική απόκλιση των δοκιμίων που έχουν ήδη συγκεντρωθεί συμπληρωμένων με τον απαιτούμενο αριθμό των δοκιμίων των τελευταίων δοκιμαστικών αναμιγμάτων, ώστε να αποτελέσουν ένα σύνολο 60 δοκιμίων. Αν τα δοκίμια των δοκιμαστικών αναμιγμάτων είναι λιγότερα από 24, τότε η τυπική απόκλιση θα υπολογίζεται από τα 36 δοκίμια που έχουν ήδη συγκεντρωθεί και τα δοκίμια όλων των δοκιμαστικών αναμιγμάτων παρ’ ότι ο συνολικός αριθμός των δοκιμίων είναι μικρότερος από 60. 13.7 Επανέλεγχοι σε σκληρυμένο σκυρόδεμα 13.7.1 Στην περίπτωση που αμφισβητείται ένα ανάμιγμα ή φορτίο αυτοκινήτου καταβάλλεται η Αποζημίωση «Α» της παραγράφου 13.7.7 και η περιοχή του έργου στην οποία διαστρώθηκε αυτό το ανάμιγμα ή το φορτίο αυτοκινήτου υποβάλλεται σε εντατική συντήρηση για 14 μέχρι 28 ημέρες. Η συντήρηση αυτή θα γίνεται με πλημμύρισμα στα οριζόντια στοιχεία και με τη μέθοδο της παραγράφου 10.3 για τα κατακόρυφα στοιχεία. Μετά την πάροδο των 14-28 ημερών, από τυχαίες θέσεις του διαστρωμένου αναμίγματος ή του φορτίου σκυροδέματος που αμφισβητείται θα κόβονται 3 πυρήνες διαμέτρου 10+0,5 cm και ύψους μέχρι 12,5 cm. Δε θα γίνεται πυρηνοληψία κοντά σε ακμές ή αρμούς (εργασίας ή διαστολής) ή από θέσεις στις οποίες το σκυρόδεμα παρουσιάζει ανωμαλίες ιστού (μεγάλα κενά, απόμιξη, συγκέντρωση λεπτού υλικού κτλ.). Πυρήνες που θα περιέχουν τμήματα σιδηροπλισμού διαμέτρου μεγαλύτερης από 8 mm θα απορρίπτονται. H κοπή και η προετοιμασία των πυρήνων θα γίνεται σύμφωνα με το Πρότυπο ΕΛΟΤ-344, το ύψος όμως κάθε πυρήνα πριν από την επίστρωση της κονίας επιπεδώσεως (καπέλωμα) δεν πρέπει να είναι μικρότερο από 9,5 cm. Η αναγωγή της αντοχής των πυρήνων σε αντοχή συμβατικών δοκιμίων θα γίνεται σύμφωνα με την παράγραφο 13.7.8. Ο μέσος όρος των ανηγμένων αντοχών των τριών πυρήνων θα αντικαθιστά την αντοχή του δοκιμίου το οποίο προκάλεσε τον επανέλεγχο αυτής της παραγράφου. Αν με αυτή την αντικατάσταση ικανοποιούνται και οι δύο Κανόνες αποδοχής του αντίστοιχου Κριτηρίου συμμορφώσεως, η αντοχή του αναμίγματος ή του φορτίου αυτοκινήτου που  αμφισβητήθηκε θεωρείται ικανοποιητική, διαφορετικά ολόκληρη η παρτίδα σκυροδέματος αμφισβητείται και ακολουθεί η διαδικασία της παραγράφου 13.7.2. 13.7.2 Στην περίπτωση που αμφισβητείται η αντοχή μιας παρτίδας σκυροδέματος καταβάλλεται η Αποζημίωση «Α» της Παραγράφου 13.7.7 και ακολουθεί η εξής διαδικασία επανελέγχου. Γίνεται εντατική συντήρηση της αμφισβητούμενης παρτίδας όπως περιγράφεται στην παράγραφο 13.7.1, εκτός αν αυτή η συντήρηση έχει ήδη γίνει. Κατόπιν κόβονται από τυχαίες θέσεις του σκυροδέματος της παρτίδας (με τις προϋποθέσεις που αναφέρονται στην παράγραφο 13.7.1) 12 πυρήνες. Μετά την αναγωγή των αντοχών σε αντοχές συμβατικών δοκιμίων όπως προβλέπεται στην παράγραφο 13.7.8 θα εξεταστεί αν ισχύει η Σχέση (4):                    s min 12     >2,28 (4) όπου X min η μικρότερη από τις 12 αντοχές και s η τυπική απόκλιση όπως υπολογίζεται από την Σχέση (5) 11 2 12 12 1 12                  s             (5) Αν η Σχέση (4) ισχύει, θεωρείται ως μέσος όρος αντοχής της δειγματοληψίας ο μέσος όρος Χ 11 των πυρήνων που έχουν αντοχή μεγαλύτερη από Χ min. Αν η Σχέση (4) δεν ισχύει, μέσος όρος αντοχής της δειγματοληψίας θεωρείται ο μέσος όρος Χ 12 όλων των πυρήνων. Ο μέσος όρος Χ 11 ή Χ 12 πρέπει να ικανοποιεί τον 3ο Κανόνα αποδοχής (Παράγραφος 13.6.3) όπου η τυπική απόκλιση s θα υπολογίζεται από τη Σχέση (5) για μέσο όρο Χ 12 ή τη Σχέση (6) για μέσο όρο Χ 11. 10 2 11 11 1 11                  s             (6) Αν ο 3ος Κανόνας αποδοχής δεν ικανοποιείται από το μέσο όρο Χ 11 ή Χ 12 θεωρείται ότι η αντίστοιχη παρτίδα σκυροδέματος δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις αυτού του Κανονισμού και ακολουθεί η διαδικασία της παραγράφου 13.7.3. 13.7.3 Όταν από τον έλεγχο της παραγράφου 13.7.2 προκύψει ότι μια παρτίδα σκυροδέματος δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις αυτού του Κανονισμού καταβάλλεται η Αποζημίωση «Β» της παραγράφου 13.7.7 και γίνεται εντατική συντήρηση της παρτίδας, εκτός αν αυτή η συντήρηση έχει ήδη γίνει. Κατόπιν εκτιμάται η αντοχή του σκυροδέματος αυτής της παρτίδας από ένα συμπληρωματικό αριθμό πυρήνων σε συνδυασμό και με έμμεσες μεθόδους ελέγχου, ακολουθεί δε υπολογισμός του στοιχείου ή του φορέα με περισσότερο ακριβείς μεθόδους και πιθανώς με ελάττωση των φορτίων, όπου η λειτουργία του έργου το επιτρέπει. Σε όσους φορείς κρίνεται σκόπιμο διενεργείται δοκιμαστική φόρτιση. 13.7.1 Αν οι έλεγχοι της παραγράφου 13.7.3 αποδείξουν ότι το στοιχείο ή ο φορέας δεν έχει την απαιτούμενη φέρουσα ικανότητα (ή αν κατάλληλοι έλεγχοι αποδείξουν ότι το στοιχείο ή ο φορέας δεν έχει την απαιτούμενη ανθεκτικότητα στο χρόνο ή σε επιρροές περιβάλλοντος), τότε καταβάλλεται η Αποζημίωση «Γ» της Παραγράφου 13.7.7 και ενισχύεται ο φο(Μετά τη σελ. 470,6008) Σελ. 470,6009 Τεύχος Ζ104-Σελ. 77 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 ρέας στην έκταση που απαιτεί η ασφάλεια του έργου. 13.7.5 Όταν η ενίσχυση της παραγράφου 13.7.4 δεν είναι δυνατή λόγω ιδιομορφίας του φορέα ή η ενίσχυση δεν εξασφαλίζει την ασφάλεια του έργου, καταβάλλεται η Αποζημίωση «Δ» της Παραγράφου 13.7.7 και γίνεται καθαίρεση και επανακατασκευή του αντίστοιχου στοιχείου ή τμήματος του έργου. 13.7.6 Οι προηγούμενοι έλεγχοι γίνονται από τα εργαστήρια των Α.Ε.Ι., τα εργαστήρια του Υ.Δ.Ε. και τα ιδιωτικά εργαστήρια που εποπτεύονται από το Υ.Δ.Ε. Το είδος και η έκταση των ελέγχων αποφασίζεται με τη συνεργασία μηχανικού ειδικευμένου στην τεχνολογία σκυροδέματος η δε αντοχή της αμφισβητούμενης παρτίδας θα προκύψει από στατιστική επεξεργασία των αποτελεσμάτων ελέγχου. 17.7.7 Εφόσον δεν ορίζεται διαφορετικά στη Σύμβαση του Έργου οι Αποζημιώσεις των παραγράφων 13.7.2, 13.7.3, 13.7.4 και 13.7.5 είναι οι ακόλουθες και οφείλονται πέρα από τυχόν άλλη αποδεικνυόμενη ζημία. Αποζημίωση «Α»: Καταβολή όλων των δαπανών των ελέγχων που προβλέπονται στις παραγράφους 13.7.1 και 13.7.2. Αποζημίωση «Β»: Καταβολή όλων των δαπανών για τη διενέργεια των ελέγχων και των Μελετών της παραγράφου 13.7.3. Αποζημίωση «Γ»: Επιστροφή-εφόσον έχει εισπραχθεί-του αντιτίμου της παρτίδας σκυροδέματος που κρίθηκε ακατάλληλη και καταβολή, εκτός των δαπανών της Αποζημιώσεως «Β» και της δαπάνης για τη μελέτη και εκτέλεση των ενισχύσεων. Αποζημίωση «Δ»: Εκτός από τις δαπάνες που προβλέπονται στην Αποζημίωση «Β» καταβάλλεται και κάθε δαπάνη για την καθαίρεση του ακατάλληλου σκυροδέματος και την επανακατασκευή του φορέα ή του αναγκαίου τμήματος του έργου. 13.7.8 Οι πυρήνες θα ελέγχονται αφού παραμείνουν για δύο ημέρες σε περιβάλλον δωματίου. Οι αντοχές τους θα ανάγονται σε αντοχή κυβικού δοκιμίου ακμής 15 ή 20 cm με τους συντελεστές που αναφέρονται στο Πρότυπο ΕΛΟΤ-344, με τη διαφορά ότι ο συντελεστής Κ φ θα είναι ίσος με 0,97 για τους πυρήνες της ονομαστικής διαμέτρου 10 cm που προβλέπεται σ’ αυτό τον Κανονισμό και ο συντελεστής συντηρήσεως Κc θα είναι ίσος με 0,94 που αντιστοιχεί σε πολύ καλή συντήρηση. Όταν ο έλεγχος του σκυροδέματος γίνεται όχι με κυβικά αλλά με κυλινδρικά δοκίμια, κατά την αναγωγή ο συντελεστής λ 3 θα παίρνεται ίσος με την μονάδα. Αν για οποιοδήποτε λόγο η δειγματοληψία γίνει μετά τη συμπλήρωση 2 μηνών από τη σκυροδέτηση, η αντοχή των πυρήνων θα διαιρείται με 1,10, αν δε ή δειγματοληψία γίνει μετά τη συμπλήρωση 3 ή περισσοτέρων μηνών από τη σκυροδέτηση, η αντοχή, των πυρήνων θα διαιρείται με 1,15. 13.7.9 Αν ο έλεγχος της παραγράφου 13.7.2 δώσει αρνητικά αποτελέσματα ο κύριος του έργου έχει το δικαίωμα να μη δεχτεί την ενίσχυση της κατασκευής αλλά να απαιτήσει την καθαίρεση της ελαττωματικής παρτίδας και την αντικατάσταση της με υγιές σκυρόδεμα, αν αυτό είναι τεχνικώς δυνατό. 13.7.10 Η μεθοδολογία και τα Κριτήρια ελέγχου με τους πυρήνες της παραγράφου 13.7 αφορούν μόνο τον επανέλεγχο πρόσφατου σκυροδέματος του οποίου τα συμβατικά δοκίμια δεν ικανοποίησαν τα αντί Σελ. 470,6010 Τεύχος Ζ104-Σελ. 78 στοιχα Κριτήρια συμμορφώσεως και όχι την αποδοχή ή απόρριψη πρόσφατου σκυροδέματος, στο οποίο δεν έγιναν έλεγχοι συμμορφώσεως με συμβατικά δοκίμια. Επίσης δεν αφορούν την αποδοχή ή απόρριψη παλαιού σκυροδέματος άγνωστων στοιχείων όπως και την εκτίμηση της αντοχής του. 13.7.11 Μετά το τέλος των επανελέγχων οι τρύπες που δημιουργήθηκαν από τους πυρήνες θα γεμίζονται από τον κατασκευαστή του έργου με κατάλληλο σκυρόδεμα (ρητινικό ή όχι) μειωμένου συντελεστή συστολής πήξεως και αυξημένης ικανότητας προσφύσεως στο παλιό σκυρόδεμα. Άρθρο 14 14 Κατασκευαστικές λεπτομέρειες 14.1 Απόσταση ράβδων οπλισμού 14.1.1 Στις διατομές που ο οπλισμός τοποθετείται σε περισσότερες από μια σειρά, οι ράβδοι κάθε σειράς θα τοποθετούνται ακριβώς πάνω ή ακριβώς πίσω από τις ράβδους της προηγούμενης ή επόμενης σειράς και όχι στα μέσα των αποστάσεων των ράβδων. 14.1.2 Η ελεύθερη απόσταση μεταξύ διαδοχικών σειρών οπλισμού θα είναι τουλάχιστον 2/3 d αδ η δε ελεύθερη απόσταση μεταξύ ράβδων της ίδιας σειράς θα είναι τουλάχιστον d αδ+5 mm, όπου d αδ είναι η διάσταση του μέγιστου κόκκου του αδρανούς. Ο Πίνακας 14.1.2 δίνει τις αποστάσεις των ράβδων για διάφορες περιπτώσεις μέγιστου κόκκου. ΠΙΝΑΚΑΣ 14.1.2. Αποστάσεις σειρών ράβδων και ράβδων στην ίδια σειρά. Σκυρόδεμα μεγίστου κόκκου (mm) Ελάχιστη απόσταση, mm Σειρών Ράβδων στην ίδια σειρά  Ø 15 ή  16    ή  1/2΄΄ Ø 30 ή  31,5 ή  1΄΄ Ø 50 ή  63    ή  1 1/2΄΄ 10 20 35 20 35 55 14.1.3 Οι ίδιες ελεύθερες αποστάσεις τηρούνται και στην περίπτωση δέσμης από δύο ράβδους, όπως και στην περίπτωση τενόντων. Για δέσμες με περισσότερες από δύο ράβδους οι ελεύθερες αποστάσεις θα είναι d αδ+15 mm. 14.2 Επικάλυψη οπλισμού 14.2.1 Η επικάλυψη με σκυρόδεμα των ράβδων οπλισμού πρέπει να έχει πάχος τουλάχιστον ίσο με: -30mm για ράβδους διαμέτρου άνω των 28mm -25mm για ράβδους διαμέτρου άνω των 22mm -20mm για ράβδους διαμέτρου άνω των 18mm -15mm για ράβδους διαμέτρου μέχρι και 18mm Tα ίδια πάχη ισχύουν στην περίπτωση τένοντα (με ή χωρίς σωλήνα). Για διαμέτρους μεγαλύτερες από 40mm η επικάλυψη θα έχει πάχος 40mm. 14.2.2 Η επικάλυψη που δίνεται στην παράγραφο 14.2.1 ισχύει και σε δέσμες ράβδων όπου ως διάμετρος της δέσμης θα θεωρείται η διάμετρος της ράβδου πολλαπλασιασμένη με √n όπου n ο αριθμός των ράβδων της δέσμης. 14.2.3 Όπου υπάρχουν συνδετήρες, ως επικάλυψη θεωρείται το πάχος του σκυροδέματος που επικαλύπτει τους συνδετήρες. 14.2.4 Τα πάχη της παραγράφου 14.2.1 ισχύουν για: α)Σκυρόδεμα κλειστών χώρων ή σκυρόδεμα που βρίσκεται στο ύπαιθρο αλλά προστατεύεται με επίχρισμα. β)Σκυρόδεμα που βρίσκεται μονίμως βυθισμένο σε νερό όχι διαβρωτικό. 14.2.5 Σε σκυρόδεμα ανεπίχριστο που επικοινωνεί με τον εξωτερικό αέρα (π.χ. ανοιχτά υπόστεγα, ελεύθερα υποστηλώματα ισογείου-pilotis) τα πάχη της παραγράφου 14.2.1 αυξάνονται κατά 5mm. 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 14.2.6 Σε σκυρόδεμα ανεπίχριστο: α)κλειστών χώρων στους οποίους υπάρχει συγκέντρωση υδρατμών (πλυντήρια, λουτρά, μαγειρεία) β)ανοικτών χώρων με έντονη υγρασία γ)σε συνήθη εδάφη και δ)σε διαβρωτικό περιβάλλον με ασθενή ή μέτρια προσβολή (Παράγραφος 12.4). τα πάχη της παραγράφου 14.2.1 αυξάνονται κατά 10 mm. 14.2.7 Σε σκυρόδεμα που βρίσκεται σε διαβρωτικό περιβάλλον με ισχυρή ή πολύ ισχυρή προσβολή (Παράγραφος 12.4) τα πάχη της παραγράφου 14.2.1 θα αυξάνονται κατά 20 mm. 14.2.8 Όταν το σκυρόδεμα έχει χαρακτηριστική αντοχή ίση ή μεγαλύτερη από 30 ΜPa οι τιμές επικαλύψεως που προκύπτουν από τις προηγούμενες παραγράφους μπορούν να μειωθούν κατά 5 mm χωρίς όμως να παραβιάζονται τα ελάχιστα πάχη της παραγράφου 14.2.1. 14.2.9 Η ίδια μείωση κατά 5 mm και χωρίς πάλι να παραβιάζονται τα ελάχιστα όρια της παραγράφου 14.2.1 μπορεί να γίνει σε πλάκες ή κελύφη, όπως και σε στοιχεία προκατασκευασμένα σε εργοστάσιο με χαρακτηριστική αντοχή σκυροδέματος μεγαλύτερη από 35 ΜΡa. 14.2.10 Για την περίπτωση έργων κοντά στη θάλασσα ισχύουν όσα αναφέρονται στην παράγραφο 12.6. 14.2.11 Σε σκυρόδεμα μέγιστου κόκκου μεγαλύτερου από  30 ή  31,5 ή 1΄΄ τα πάχη της παρ. 14.2.1 θα αυξάνονται κατά 5 mm. 13.4 Αρμοί εργασίας 14.3.1 Λίγη ώρα μετά τη σκυροδέτηση οι αρμοί εργασίας θα τρίβονται με συρματόβουρτσα έτσι ώστε ν’ απομακρύνεται η τσιμεντοκονία και ν’ απογυμνώνονται οι κόκκοι των αδρανών. 14.3.2 Πριν από τη νέα σκυροδέτηση οι αρμοί θα καθαρίζονται από κάθε ξένο σώμα και θα πλένονται με νερό υπό πίεση. Κατά τη στιγμή της σκυροδετήσεως οι αρμοί πρέπει να είναι κορεσμένοι, χωρίς όμως να έχουν ελεύθερο νερό στις κοιλότητες της επιφάνειας τους. Απαγορεύεται η επάλειψη των αρμών με τσιμεντοκονία. 14.3.3 Αν υπάρχει κατακόρυφος αρμός η σκυροδέτηση θ’ αρχίζει από τη θέση του αρμού. Σε οριζόντιους αρμούς τοιχείων θα διαστρώνεται πρώτα μια στρώση μικρού πάχους σε ολόκληρο το μήκος του αρμού η οποία και θα δονείται προσεκτικά. 14.3.4 Οι αρμοί εργασίας θα είναι περίπου κάθετοι προς τη διεύθυνση διαστρώσεως. 14.3.5 Σε έργα με απαιτήσεις στεγανότητας πρέπει να αποφεύγεται η δημιουργία αρμών εργασίας. Σε περίπτωση όμως που υπάρχουν τέτοιοι αρμοί, αυτοί πρέπει να επαλείφονται με εποξειδική ρητίνη πριν από την διάστρωση του νέου σκυροδέματος. Η συντήρηση στην θέση των αρμών πρέπει να είναι ιδιαίτερα επιμελημένη. 14.4 Εξαρτήματα ενσωματωμένα στο σκυρόδεμα 14.4.1 Σωλήνες ή άλλα εξαρτήματα που δε βλάπτουν με χημική ή φυσική διαδικασία το σκυρόδεμα μπορούν να ενσωματώνονται σ’ αυτό, εκτός από τις περιπτώσεις που αναφέρονται στις επόμενες παραγράφους. 14.4.2 Σωλήνες ή εξαρτήματα αλουμινίου δε θα βρίσκονται σε επαφή με σκυρόδεμα, εκτός αν είναι επαλειμμένα ή καλυμμένα με κατάλληλα υλικά που εμποδίζουν την αντίδραση αλουμινίου-σκυροδέματος ή την ηλεκτρολυτική αντίδραση χάλυβα-αλουμινίου. 14.4.3 Απαγορεύεται η ενσωμάτωση υδρορροών ή άλλων σωλήνων παροχετεύσεων υγρών σε υποστυλώματα. Άρθρο 15 15 Υποχρεώσεις 15.1 Για τα έργα των φορέων του Δημόσιου τομέα, οι υποχρεώσεις και οι ευθύνες του επιβλέποντα και του κατασκευαστή προκύπτουν από τις ισχύουσες διατάξεις και τη Σύμβαση του έργου. 15.2 Για τα ιδιωτικά έργα ισχύουν οι ακόλουθες παράγραφοι: 15.2.1 Ο επιβλέπων μηχανικός είναι υπεύθυνος για τη διενέργεια όλων των ελέγχων και διαδικασιών που αναφέρονται σ’ αυτό τον Κανονισμό. Οι δειγματοληψίες των υλικών και του σκυροδέματος και η αποστολή των δειγμάτων και των δοκιμίων στο Εργαστήριο σκυροδέματος γίνονται με τη μέριμνα και την επίβλεψη του, από προσωπικό και μέσα που διαθέτει ο κατασκευαστής του έργου μετά από γραπτή εντολή του επιβλέποντα. Οι επί τόπου έλεγχοι, όπως ο προσδιορισμός της υγρασίας των αδρανών και η μέτρηση της εργασιμότητας, γίνονται με τη μέριμνα και την επίβλεψη του επιβλέποντα, από προσωπικό και μέσα που διαθέτει ο κατασκευαστής του έργου. Στις δειγματοληψίες αδρανών ή έτοιμου σκυροδέματος στο εργοτάξιο μπορεί να παρίσταται εκπρόσωπος του λατομείου ή του εργοστασίου έτοιμου σκυροδέματος. 15.2.2 Αν δεν προβλέπεται διαφορετικά στη Σύμβαση ο κύριος του Έργου προκαταβάλλει τις δαπάνες όλων των ελέγχων και τη δαπάνη των εργαστηριακών επανελέγχων που προδιαγράφονται στην παράγραφο 13.7. 15.2.3 Ο επιβλέπων μηχανικός έχει το δικαίωμα να απαιτήσει την λήψη δοκιμίων για τον έλεγχο της αντοχής σε μικρές ηλικίες. 15.2.4 Αν από υπαιτιότητα του κυρίου του έργου ή του κατασκευαστή δεν διενεργούνται οι έλεγχοι και επανέλεγχοι, ο επιβλέπων έχει το δικαίωμα να ζητήσει από την Αστυνομική Αρχή τη διακοπή του έργου, γνωρίζοντας συγχρόνως με αναφορά του στην αρμόδια υπηρεσία του Υ.Δ.Ε. τους λόγους αυτής της διακοπής. 15.2.5 Υπεύθυνος για τα στοιχεία της τυπικής αποκλίσεως με τα οποία έγινε η Μελέτη συνθέσεως (Παράγραφος 5.2.2) είναι ο κατασκευαστής του έργου. 15.2.6 Υπεύθυνος για την ποιότητα του σκυροδέματος, δηλαδή για την συμβατική αντοχή του, τη συμπεριφορά του στο χρόνο, την ανθεκτικότητα του σε ατμοσφαιρικές ή χημικές προσβολές και γενικά σε όλες τις απαιτήσεις που αναφέρονται στη Σύμβαση του έργου είναι ο κατασκευαστής του έργου. Στην περίπτωση εργοστασιακού σκυροδέματος το εργοστάσιο είναι υπεύθυνο για την συμβατική αντοχή του σκυροδέματος, την κάθισή του, την ανθεκτικότητά του στο χρόνο και σε συνήθεις ατμοσφαιρικές συνθήκες καθώς για τις πρόσθετες ιδιότητες που μπορεί να έχουν συμφωνηθεί στην παραγγελία (διαβάθμιση, λόγος Ν/Τ, περιεκτικότητα τσιμέντου, μέγιστο κόκκο κ.ά.). 15.2.7 Την ευθύνη στην περίπτωση που δεν ικανοποιούνται τα Κριτήρια συμμορφώσεως έχει ο υπεύθυνος που αναφέρεται στην παράγραφο 15.2.6. 15.2.8 Οι Αποζημιώσεις «Α», «Β», «Γ» και «Δ» των παραγράφων 13.7.7 βαρύνουν τον υπεύθυνο της παραγράφου 15.2.6 εφόσον δεν ορίζεται διαφορετικά στη Σύμβαση του έργου. Η Σύμβαση του έργου μπορεί (Μετά τη σελ. 470,6010) Σελ. 470,6011 Τεύχος Ζ104-Σελ. 79 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 να ορίζει συνυπεύθυνο ή συνυπεύθυνους του κατασκευαστή του έργου ή του εργοστασίου που προμηθεύει το σκυρόδεμα. 15.2.9 Οι έλεγχοι ποιότητας γίνονται στα Εργαστήρια των Α.Ε.Ι., στα Εργαστήρια του Υ.Δ.Ε. και σε Ιδιωτικά Εργαστήρια σκυροδέματος που εποπτεύονται από το Υ.Δ.Ε. 15.2.10 Σε περίπτωση που οι έλεγχοι ποιότητας γίνονται σε ιδιωτικό Εργαστήριο σκυροδέματος ο κύριος του έργου, ο επιβλέπων, ο κατασκευαστής και το Εργοστάσιο έτοιμου σκυροδέματος, έχουν το δικαίωμα να παρευρίσκονται στην εκτέλεση των ελέγχων. Έχουν επίσης το δικαίωμα να απαιτήσουν από το Εργαστήριο να μην κοινοποιήσει τα αποτελέσματα ελέγχου σε οποιονδήποτε τρίτο εκτός του Δημοσίου και μόνο όταν αυτό τα ζητήσει. 15.2.11 Ο κατασκευαστής του έργου έχει το δικαίωμα να διενεργεί για λογαριασμό του ελέγχους που τον βοηθούν στην βελτίωση της ποιότητας του σκυροδέματος. Τέτοιοι έλεγχοι μπορεί να είναι η εξέταση υλικών, οι Μελέτες συνθέσεως, η θραύση δοκιμίων σκυροδέματος όπως και έλεγχοι επί τόπου με έμμεσες μεθόδους. Δεν έχει όμως το δικαίωμα να προβαίνει χωρίς την άδεια του κυρίου του έργου και του επιβλέποντα σε ελέγχους που είναι δυνατόν να έχουν επίπτωση στην ασφάλεια του έργου, όπως π.χ. η αποκοπή δοκιμίων από την κατασκευή ή η δοκιμαστική φόρτιση. 15.2.12 Στην περίπτωση των ελέγχων της παραγράφου 15.2.11 και εφόσον αυτοί γίνονται σε ιδιωτικό Εργαστήριο, ο κατασκευαστής έχει το δικαίωμα να ζητήσει από το Εργαστήριο να μην κοινοποιήσει τα αποτελέσματα των ελέγχων στον κύριο του έργου και τον επιβλέποντα ή οποιονδήποτε τρίτο εκτός του Δημοσίου και μόνο όταν αυτό τα ζητήσει. 15.2.13 Τα Εργαστήρια είναι υποχρεωμένα να κοινοποιούν τα αποτελέσματα ελέγχων-εκτός εκείνων της παραγράφου 15.2.11-σε όσους από τους ενδιαφερομένους της παραγράφου 15.2.10 τα ζητήσουν. 15.2.14 Τα αποτελέσματα των ελέγχων θα φυλάγονται από τον κύριο του έργου και θα αποτελούν τα «Πιστοποιητικά αντοχής σκυροδέματος» του έργου. `Σε περίπτωση συνιδιοκτησίας (οριζόντιας ή κατακόρυφης), αντίγραφα των πιστοποιητικών αυτών θα έχουν όλοι οι συνιδιοκτήτες. Ο αγοραστής έτοιμου διαμερίσματος ή οικοδομής είναι υποχρεωμένος να ελέγχει ότι τα προηγούμενα πιστοποιητικά συνοδεύουν τους τίτλους κυριότητας της οικοδομής. 15.2.15 Υπεύθυνος για την αντοχή, την ευστάθεια και την εν γένει άρτια διαμόρφωση και συμπεριφορά του ξυλότυπου είναι ο κατασκευαστής του έργου. Ο κατασκευαστής του έργου δεν είναι υπεύθυνος για παραμοφώσεις ή ρηγματώσεις που δημιουργούνται στο σκυρόδεμα, πριν από την αφαίρεση των ξυλοτύπων, από σεισμικές επιπονήσεις. 15.2.16 Η τήρηση των ημερών που αναφέρονται στον Πίνακα 11.6 δεν απαλλάσσει τον κατασκευαστή του έργου από πιθανές βλάβες του σκελετού λόγω καθυστερήσεως στη σκλήρυνση του σκυροδέματος ή λόγω υπερφορτίσεως της κατασκευής. Σελ. 470,6012 Τεύχος Ζ104-Σελ. 80 ΜΕΡΟΣ ΙΙ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Στην απόφαση ΕΔ2α/01/21 Φ.Ν.310/8.3.85 του Υπουργείου Δημοσίων Έργων, με την οποία κυρώθηκε ο Κανονισμός Τεχνολογίας Σκυροδέματος. Περιέχει τα Σχέδια Προτύπων του Ελληνικού Οργανισμού Τυποποιήσεως 344, 345, 346, 408, 515 και 517, τα οποία αναφέρονται στον Κανονισμό Τεχνολογίας Σκυροδέματος, χωρίς καμμία πρόσφατη γλωσσική ή άλλη επεξεργασία τους. ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ      ΕΛΟΤ 344 ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ ΑΠΟΚΟΠΤΟΜΕΝΟΥ ΠΥΡΗΝΟΣ ΣΚΥΡΟΔΕΜΑΤΟΣ ΕΚ ΘΡΑ ΥΣΤΩΝ ΑΣΒΕΣΤΟΛΙΘΙΚΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΠΡΟΣ ΤΗΝ  ΣΥΜΒΑΤΙΚΗΝ ΑΝΤΟΧΗΝ 1 Αντικείμενον Αντικείμενον της παρούσης προδιαγραφής είναι ή κατά προσέγγισιν συσχέτισις της αντοχής πυρήνος σκυροδέματος (αποκοπέντος εκ τινος κατασκευής μετά τινα χρόνον από της σκυροδετήσεως) εις συμβατικήν αντοχήν, ήτοι, αντοχήν την οποίαν θα ενεφάνιζε το σκυρόδεμα του πυρήνος τούτου, εάν ήθελε ληφθή κατά την σκυροδέτησιν υπό μορφήν συμβατικού δοκιμίου  (1) . Οπωσδήποτε ή παρούσα προδιαγραφή δεν συνιστά μεθοδολογίαν δια τον έλεγχον της ποιότητος του σκυροδέματος κατασκευής τινος (όστις οφείλει να διεξάγεται επί τη βάσει συμβατικών δοκιμίων) (1)  αλλά μέθοδον ενδεικτικής εκτιμήσεως της συμβατικής αντοχής μεμονωμένου αποκοπτομένου δοκιμίου (πυρήνος)  (2) . 2 Λήψις και δοκιμασία πυρήνος Η ηλικία του σκυροδέματος κατά την λήψιν των δοκιμίων πρέπει να είναι μεγαλύτερα ή ίση των 14 ημερών. Εις νεαρώτερα σκυροδέματα δεν συνιστάται η εφαρμογή της πυρηνοληψίας. Πάντως οι αναφερόμενοι εις την παρ. 3.1 συντελεσταί ισχύουν δια πυρήνας ηλικίας 28 ημερών. Οι πυρήνες λαμβάνονται δια καταλλήλου περιστροφικού τρυπάνου, με ηλεγμένην σταθερότητα και ευθυγραμμίαν στελέχους καθώς και με αδαμαντοστεφάνην εις καλήν κατάστασιν, εκ σημείων μακράν των ακμών των δομικών στοιχείων ή των αρμών εργασίας. Συνιστάται όπως οι πυρήνες είναι απηλλαγμένοι οπλισμών. Εν πάσει περιπτώσει ή ενδεχομένη παρουσία οπλισμού εντός πυρήνος σημειούται λεπτομερώς (διάμετρος, θέσις, μήκος) εις το δελτίον δοκιμασίας αυτού. Η διάμετρος του πυρήνος οφείλει να είναι μεγαλυτέρα ή ίση των 100 mm, εν πάση δε περιπτώσει μεγαλυτέρα του τριπλασίου της ονομαστικής διαμέτρου του μεγίστου κόκκου του αδρανούς του υπό εξέτασιν σκυροδέματος. Το ύψος του πυρήνος οφείλει να είναι μεγαλύτερον ή ίσον της διαμέτρου αυτού με ανοχήν ενός εκατοστομέτρου. Η συντήρησις των πυρήνων γίνεται υπό συνθήκας (1)Ως συμβατικά δοκίμια νοούνται κύβοι 20 x 20 x 20, λαμβανόμενοι, συντηρούμενοι και ελεγχόμενοι συμφώνως προς τους ισχύοντας κανονισμούς. (2)Θα ηδύνατο λ.χ. η προδιαγραφή να χρησιμοποιηθή επικουρικώς εις περιπτώσεις παλαιοτέρων κατασκευών (δια τας οποίας δεν διατίθενται στοιχεία αντοχής συμβατικών δοκιμίων)δια την εκτίμησιν της συμβατικής αντοχής μεμονωμένου αποκοπτομένου δοκιμίου (πυρήνος). (3)Μέχρις εκδόσεως του Σχετικού Ελληνικού Προτύπου δύναται να εφαρμόζεται η Αμερικανική Προδιαγραφή ΑSTM C 617 – 74 α. 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος υγρασίας εξομοιούσας τας συνθήχας υφ’ ας τελεί το έργον μέχρι της δοκιμασίας των πυρήνων. Προ της δοκιμασίας αποκόπτεται μήκος ίσον τουλάχιστον προς 20 mm εκ του άκρου των πυρήνων εις ην περίπτωσιν τούτο αντιστοιχεί εις επιφάνειαν του σκυροδέματος ελευθέραν ξυλοτύπου.  Αι βάσεις του προς δοκιμασίαν τεμαχίου πυρήνος, προ της δι’ ειδικής κονίας επιπεδώσεώς των (περί ης κατωτέρω), οφείλουν να καθίστανται πρακτικώς επίπεδοι και κάθετοι προς την γενέτειραν αυτών δια καταλλήλου κοπής ή επεξεργασίας. Προ της θραύσεως αι βάσεις του υπό εξέτασιν τεμαχίου πυρήνας επιπεδούνται δι’ ειδικής κονίας επιπεδώσεως (3) . Ως μήκος του ούτω μορφωθέντος δοκιμίου λαμβάνεται ο μέσος ορός των μετρήσεων δύο αντιδιαμετρικών γενετειρών με ακρίβειαν ± 1 mm. H διάμετρος του δοκιμίου μετρείται περί το μέσον αυτού επί δύο καθέτων διευθύνσεων με ακρίβειαν ± 0,5 mm. 3 Συσχέτισις της αντοχής πυρήνας «β π, Φ/h» προς την συμβατικήν αντοχήν «β σ, w» 3.1 Επιρροή ηλικίας και συντηρήσεως. Συμβολισμοί: β π,.Φ/h=αντοχή πυρήνος διαστάσεων ΦΧh, αναχθείσα εις ηλικίαν 28 ημερών επί τη βάσει των υφισταμένων στοιχείων ηλικίας του έργου, της φύσεως του χρησιμοποιουμένου τσιμέντου, της ιστορίας της συντηρήσεως και των συνθηκών περιβάλλοντος. β σ,Φ/h=η αντίστοιχος αντοχή την οποίαν θα παρουσίαζε δοκίμιον διαστάσεων ΦΧh εις ηλικίαν 28 ημερών, εάν είχε ληφθή και συντηρηθή συμβατικώς. Η συσχέτισις αύτη γίνεται τη βοηθεία του κάτωθι τύπου: β π, Φ/h= Κ Φ Κ c Κ d β σ, Φ/h» ένθα: Κ Φ=συντελεστής εξαρτώμενος εκ της         διαμέτρου του πυρήνος, λαμβανόμενος         ίσος προς -0,85 δια πυρήνας ονομαστικής διαμέτρου 100 mm. -0,95 δια πυρήνας ονομαστικής διαμέτρου 150 mm. Κ c=συντελεστής εξαρτώμενος εκ της        συντηρήσεως του έργου, λαμβανόμενος        ίσος προς -1,00 δι’ ιδιαιτέρως υγράν συντήρησιν. -0,90 δια συνήθη καλήν συντήρησιν. -0,80 δια πλημμελή συντήρησιν. Κ d=συντελεστής εξαρτώμενος εκ του        πάχους του στοιχείου του έργου εξ ου      ελήφθη ο πυρήν, λαμβανόμενος ίσος       προς -1,00 δια πάχη μεγαλύτερα των 25 cm -0,95 δια πάχη μικρότερα των 15 cm εκ γραμμικής δε παρεμβολής προκειμένου περί ενδιαμέσου πάχους. Περαιτέρω επιρροαί επί της ως άνω σχέσεως β π, Φ/h/β σ, Φ/h οφειλόμεναι εις άλλας αιτίας (4)  δύνανται να ληφθούν υπ’ όψιν μόνον κατόπιν πλήρους ειδικής μελέτης. 3.2 Επιρροή γεωμετρίας δοκιμίων 3.2.1 Η αναγωγή αντοχής κυλίνδρου με λόγον h/Φ (ύψους «h» προς διάμετρον «Φ», διάφορον του 2), εις αντοχήν κυλίνδρου με λόγον h/Φ=2, γίνεται δι’ εφαρμογής των συντελεστών του κάτωθι πίνακος: h/Φ             1,75, 1,50 1,25 1,00 0,90 λi = β Φ 2Φ/β Φ/h              0,98 0,95 0,91 0,85 0,82 (4)  Ως λ.χ. ιδιαιτέρως σκληρά αδρανή, ακραίαι τιμαί δόσεως τσιμέντου. υπό την προϋπόθεσιν ότι πρόκειται περί σκυροδέματος κατηγορίας ίσης ή ανωτέρας του Β160. 3.2.2 Η αναγωγή αντοχής κυλίνδρου λόγου Φ/h = 1/2 εις αντοχήν κυλίνδρου διαστάσεων 15 Χ 30 επί γίνεται δι’ εφαρμογής των συντελεστών του κάτωθι πίνακος: Φ β 15Χ30 /β Φ/2Φ 10 cm 12,5cm 15cm λ2 = β 15Χ30 0,96 0,98 1,00 3.2.3 H αναγωγή αντοχής κυλίνδρου διαστάσεων 15 x 30 cm εις αντοχήν κύβου 20 x 20 x 20 επί γίνεται δι’ εφαρμογής των συντελεστών του κάτωθι πίνακoς: β 20 x 20 x 20        120   160   225   300  > 450 λ3 = β 20 x 20 x 20x/β 15 x 30 1,30 1,25   1,22   1,18   1,14 Δύναται να γίνεται εσωτερική παρεμβολή δι’ ενδιαμέσους αντοχάς. 3.3 Βάσει των ανωτέρω, ή συμβατική αντοχή «β σ,w», επί κανονικού κύβου, ήτοι η αντοχή κυβικού δοκιμίου πλευράς 20 cm, λαμβανομένου, συντηρουμένου και ελεγχομένου κατά τρόπον συμβατικόν, προκύπτει εκ της αντοχής «β π, Φ/h» του πυρήνας δι’ εφαρμογής της σχέσεως:                          λ 1.λ 2.λ 3            β σ.w= ( --------------) β π.Φ/h                          Κ Φ Κ c Κ d ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ        ΕΛΟΤ 345  ΤΟ ΥΔΩΡ ΑΝΑΜΙΞΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΣ  ΣΚΥΡΟΔΕΜΑΤΟΣ 1 Αντικείμενον Η παρούσα προδιαγραφή αφορά εις το ύδωρ προς παρασκευήν και συντήρησιν σκυροδέματος. Το θαλάσσιον ύδωρ δεν αποτελεί αντικείμενον της παρούσης προδιαγραφής. 2 Απαιτήσεις 2.1 Γενικές ποιοτικές απαιτήσεις Το ύδωρ αναμίξεως και συντηρήσεως σκυροδέματος οφείλει να είναι εν γένει καθαρόν και να μη περιέχη συστατικά δυνάμενα να προκαλέσουν δυσμενείς επιρροάς επί της αντοχής και της ανθεκτικότητος του σκυροδέματος εις διάρκειαν ή δυνάμενα να παραβλάψουν την προστασίαν του οπλισμού έναντι διαβρώσεως. Ενδεχομένως χρησιμοποιούμενα επιφανειακά ή υπόγεια ύδατα δεν πρέπει να προέρχονται από τέλματα ή από βιομηχανικά απόβλητα ούτε να περιέχουν ζωικά απορρίματα, σάκχαρα, ελαιώδεις ή λιπαρές ουσίες ή ανθρακικό κάλιο. Ειδικώτερον οφείλουν να πληρούνται αι απαιτήσεις της παρ. 2.2. 2.2 Το προς παρασκευήν σκυροδέματος ύδωρ οφείλει να είναι ανεγνωρισμένως πόσιμον, ήτοι κοινοτικού δικτύου ή πηγής ποσίμου ύδατος, πού χρησιμοποιείται επί αρκετόν χρονικόν διάστημα ή άλλως να πληροί τας κάτωθι απαιτήσεις κατά περίπτωσιν. 2.2.1 Προεντεταμένον σκυρόδεμα. Δια το ύδωρ σιμεντενέσεων  πρέπει τούτο να  πληροί (Μετά τη σελ. 470,6012) Σελ. 470,6013 Τεύχος Ζ104-Σελ. 81 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 απαραιτήτως τας απαιτήσεις της στήλης (α) του Πίνακος Ι. Ειδικώτερον για την παρασκευήν αυτού τούτου του προεντεταμένου σκυροδέματος, επιτρέπεται η χρήσις ύδατος εφ’ όσον τα ποσοστά των εν αύτω περιεχομένων βλαπτικών ουσιών είναι κατώτερα εκείνων της στήλης (α) του Πίνακος 1. Εάν τα ποσοστά μιας ή περισσοτέρων των ως άνω βλαπτικών ουσιών είναι μεγαλύτερα των ποσοστών της στήλης (α) του Πίνακος 1, ουχί δε μεγαλύτερα εκείνων της στήλης (β), επιτρέπεται η χρήσις του ως άνω ύδατος υπό τους κάτωθι δύο όρους που ισχύουν συγχρόνως αμφότεροι: Ι.Υφίσταται λίαν μακροχρόνιος πείρα   αναμφισβητήτως ικανοποιητικής συμπε  ριφοράς έργων εκ προεντεταμένου   σκυροδέματος εις τα όποια το ύδωρ τούτο   εχρησιμοποιήθη. II.Η θλιπτική αντοχή του δια του εξεταζο  μένου ύδατος παρασκευαζομένου σκυρο  δέματος εις ηλικίας 7 ημερών, 28 ημερών    και 6 μηνών δεν υπολείπεται περισ  σότερον του 10% της θλιπτικής αντοχής    του αυτού σκυροδέματος παρασκευαζομέ  νου δια ποσίμου ύδατος. Η σύνθεσις του    ούτως εξεταζομένου σκυροδέματος οφεί  λει να συμπίπτη προς την σύνθεσιν του εν    έργω παρασκευασθησομένου σκυροδέμα  τος. Εν πάση περιπτώσει απαγορεύεται η χρήσις ύδατος εφ’ όσον τα ποσοστά μιας ή περισσοτέρων των εν αυτω περιεχομένων βλαπτικών ουσιών είναι ανώτερα εκείνων της στήλης (β) του Πίνακας 1. Σελ. 470,6014 Τεύχος Ζ104-Σελ. 82 2.2.2Σιδηροπαγές σκυρόδεμα ή άοπλον σκυρόδεμα ειδικών απαιτήσεων*. Επιτρέπεται η χρήσις ύδατος εφ’ όσον τα ποσοστά των εν αύτω περιεχομένων βλαπτικών ουσιών είναι κατώτερα εκείνων της στήλης (α) του Πίνακος 1. Εάν τα ποσοστά μιας των ως άνω βλαπτικών ουσιών είναι μεγαλύτερα των ποσοστών της στήλης (α) του Πίνακας 1, ουχί δε μεγαλύτερα εκείνων της στήλης (β), επιτρέπεται η χρήσις του ως άνω ύδατος υπό τον όρον ότι υφίσταται μακροχρόνιος πείρα ικανοποιητικής συμπεριφοράς έργων εκ σιδηροπαγούς σκυροδέματος εις τα οποία το ύδωρ τούτο εχρησιμοποιήθη ή, ελλείψει τοιαύτης πείρας, υπό τον όρον ότι η θλιπτική αντοχή του δια του εξεταζομένου ύδατος παρασκευαζομένου σκυροδέματος εις ηλικίας 7 ημερών, 28 ημερών και 6 μηνών δεν υπολείπεται περισσότερον του 10% της θλιπτικής αντοχής του αυτού σκυροδέματος παρασκευαζομένου δια ποσίμου ύδατος. Η σύνθεσις του ούτως εξεταζομένου σκυροδέματος οφείλει να συμπίπτη προς την σύνθεσιν του εν έργω παρασκευασθησομένου σκυροδέματος. Εις περίπτωσιν καθ’ ην τα ποσοστά μιας εν τω ύδατι περιεχομένων βλαπτικών ουσιών είναι ανώτερα εκείνων της στήλης (β) του Πίνακας 1, η χρήσις του ύδατος επιτρέπεται υπό την σύγχρονον προϋπόθεσιν αμφοτέρων των ως άνω δύο όρων (πείρας και αντοχής). *Υπό τον όρον τούτον νοούνται λόγω χάριν ανεπίχριστον σκυρόδεμα, ή καταπονούμενον σκυρόδεμα άοπλον. 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 2.2.3 Άοπλον σκυρόδεμα άνευ ειδικών απαιτήσεων. Επιτρέπεται η χρήσις ύδατος υπό την προϋπόθεσιν επαρκούς πείρας εις την χρήσιν τούτου δια την παρασκευήν αόπλων σκυροδεμάτων ή άλλως, εφ’ όσον τα ποσοστά ουδεμιάς των εν αύτω περιεχομένων βλαπτικών ουσιών υπερβαίνουν τα ποσοστά της στήλης (β) του Πίνακας 1 η, εφ’ όσον η θλιπτική αντοχή του δια του εξεταζομένου ύδατος παρασκευαζομένου σκυροδέματος εις ηλικίας 7 ημερών, 28 ημερών και 6 μηνών δεν υπολείπεται περισσότερον του 10% της θλιπτικής αντοχής του αυτού σκυροδέματος παρασκευαζομένου δια ποσίμου ύδατος. Η σύνθεσις του ούτως εξεταζομένου σκυροδέματος οφείλει να συμπίπτη προς την σύνθεσιν του εν έργω παρασκευασθησομένου σκυροδέματος. ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ         ΕΛΟΤ 346  ΤΟ ΕΤΟΙΜΟΝ ΣΚΥΡΟΔΕΜΑ 1 Παραγωγή ετοίμου σκυροδέματος 1.1 Αντικείμενον. Αντικείμενον της παρούσης προδιαγραφής είναι το έτοιμον σκυρόδεμα ήτοι σκυρόδεμα συντιθέμενον εν εργοστασίω και αναμιγνυόμενον εν εργοστασίω ή εντός οχημάτων-αναμικτήρων, μεταφερόμενον δε δι’ ειδικών οχημάτων εις το εργοτάξιον, ένθα παραδίδεται έτοιμον προς χρήσιν. Η παρούσα προδιαγραφή ισχύει από την έναρξιν παραγωγής του ετοίμου σκυροδέματος μέχρι και την παράδοσίν του εις το εργοτάξιον (1) . Η ανάμιξις του ετοίμου σκυροδέματος δύναται να εκτελήται κατά τους ακολούθους τρόπους: (Ι) Καθ’ ολοκληρίαν εν εργοστασίω, εντός των μονίμων αναμικτήρων αυτού. (II) Μερικώς εν εργοστασίω εντός των μονίμων αναμικτήρων αυτού, μερικώς δε εντός ειδικών οχημάτων-αναμικτήρων, δια των οποίων εκτελείται και η μεταφορά του σκυροδέματος. (III)Καθ’ ολοκληρίαν εντός ειδικών οχημάτωναναμικτήρων, δια των οποίων εκτελείται και η μεταφορά του σκυροδέματος, είτε κατά την διάρκειαν της μεταφοράς, είτε μετά την άφιξιν αυτών εις το εργοτάξιον. 1.2 Απαιτουμένη οργάνωσις, εγκαταστάσεις και εξοπλισμός. 1.2.1 Οργάνωσις. Το εργοστάσιον παραγωγής ετοίμου σκυροδέματος οφείλει να διευθύνεται υπό Διπλωματούχου Μηχανικού, αποδεδειγμένης εμπειρίας εις την Τεχνολογίαν του σκυροδέματος όστις θα είναι υπεύθυνος δια την ποιότητα των χρησιμοποιουμένων υλικών και του παραδιδομένου σκυροδέματος. Εις το εργοστάσιον τηρείται απαρεγκλίτως το υπό της παραγράφου 3.4/1 προβλεπόμενον «Ημερολόγιον», ως και το αρχείον των επιστρεφομένων δελτίων (καρτελλών) τα οποία συνοδεύουν τα οχήματα μεταφοράς (παράγραφος 3.4/2). 1.2.2 Εγκαταστάσεις. Εις το εργοστάσιον δέον να υπάρχουν αι κάτωθι εγκαταστάσεις: α)Εγκαταστάσεις εναποθηκεύσεως και ζυγίσεως υλικών. (Ι) Εγκαταστάσεις αδρανών υλικών Η εγκατάστασις θα περιλαμβάνη κατάλληλα κεχωρισμένα διαμερίσματα εναποθηκεύσεως δι’ έκαστον κλάσμα των αδρανών υλικών. Έκαστον διαμέρισμα οφείλει να σχεδιάζεται και να λειτουργή ώστε η διακίνησις του υλικού προς τους υποδοχείς του ζυγιστηρίου να γίνεται ομαλώς και άνευ διαχωρισμού. (1)  Διευκρινίζεται ότι η προδιαγραφή δεν αναφέρεται εις την μέθοδον μεταφοράς του σκυροδέματος από του αυτοκινήτου μέχρι τον ξυλότυπο. Η εγκατάστασις θα περιλαμβάνη μέσα ελέγχου τοιαύτα ώστε να εξασφαλίζεται η μετ’ ακριβείας διακοπή παροχής του υλικού εντός του υποδοχέως του ζυγιστηρίου. Οι υποδοχείς των ζυγιστηρίων θα κατασκευάζωνται ούτως ώστε να εκκενούνται τελείως και να μη δημιουργούνται συγκεντρώσεις υλικών αυξάνουσαι το απόβαρον. Αι διατάξεις αναγνώσεως των ζυγιστηρίων θα τοποθετούνται πλησίον του χειριστού ώστε η ανάγνωσις των ενδείξεων κατά τον χρόνον πληρώσεως των υποδοχέων να είναι ευχερής και ακριβής. Επιτρέπεται η χρησιμοποίησις οιουδήποτε τύπου ζυγού και μεθόδου ζυγίσεως, υπό τον όρον ότι οι ζυγοί, ελεγχόμενοι δια στατικού φορτίου, θα έχουν ακρίβειαν ± 0,5% της ικανότητός των. Δια τον έλεγχον της ως άνω ακριβείας θα διατίθενται κατάλληλα πρότυπα σταθμά. Άπαντα τα εκτεθειμένα εξαρτήματα των ζυγών θα διατηρούνται συνεχώς καθαρά. (II) Εγκαταστάσεις τσιμέντου. Η εναποθήκευσις του τσιμέντου οφείλει να γίνεται εις ειδικούς σιρούς (σιλό) κατά κατηγορίαν τσιμέντου. Η ζύγισις του τσιμέντου θα γίνεται εις ειδικόν ζυγιστήριον δια την ακρίβειαν του οποίου ισχύουν τα αναφερόμενα εις την παράγραφον 1.2.2.α.(Ι). (ΙΙΙ)Εγκαταστάσεις ύδατος. Η συσκευή δια την μέτρησιν του προστιθεμένου ύδατος πρέπει να είναι ικανή να δίδη εις την παρτίδα την απαιτουμένην ποσότητα με την αιτουμένην ακρίβειαν (παράγραφος 1.3.γ) ανεξαρτήτως μεταβολών της πιέσεως εις το δίκτυον του ύδατος. Οι υποδοχείς μετρήσεως του ύδατος πρέπει να φέρουν εξωτερικώς πώματα, ή δικλείδας, δια τον έλεγχον της χωρητικότητας των, εκτός αν προβλέπωνται αλλά μέσα δια τον ευχερή και ακριβή προσδιορισμόν της ποσότητος του ύδατος εντός των υποδοχέων. β)Αναμικτήρες. Κατάλληλοι αναμικτήρες (εις την περίπτωσιν καθ’ ην προβλέπεται η ολική ή η μερική ανάμιξις εν εργοστασίω), επί των οποίων θα προσαρμόζεται μεταλλική πλάξ αναγράφουσα τον μέγιστον επιτρεπόμενον όγκον μιας παρτίδας (2)  σκυροδέματος εις συμπυκνωμένην κατάστασιν  (3) , καθώς και την προβλεπομένην ταχύτητα αναμίξεως (στροφάς ανά λεπτόν). Οι αναμικτήρες πρέπει να φέρουν συσκευήν  μετρήσεως του χρόνου αναμίξεως η οποία δεν θα (2)  Παρτίδα ονομάζεται η ποσότης σκυροδέματος ήτις παράγεται κατόπιν μιάς φορτώσεως, καταλλήλων περιστροφών και εν συνεχεία πλήρους εκκενώσεως του αναμικτήρος. (3)  Ο όγκος αυτός ως γνωστόν είναι διάφορος του αρχικού όγκου των συνιστώντων υλικών κατά την διάρκειαν της αναμίξεως. (Μετά τη σελ. 470,6014) Σελ. 470,6015 Τεύχος Ζ104-Σελ. 83 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 επιτρέπη την πρόωρον εκκένωσιν του αναμικτήρος. γ)Συσκευαί και διατάξεις προς εκτέλεσιν των απαιτουμένων ελέγχων. Αι συσκευαί και διατάξεις αύται θα είναι αι απαιτούμεναι δια την διενέργειαν των ελέγχων των περιγραφομένων εις την παράγραφον 3.3. 1.2.3 Οχήματα. Αναλόγως των εκάστοτε περιπτώσεων δέον να διατίθενται τα κάτωθι είδη οχημάτων: α)Ειδικά οχήματα μεταφοράς κατάλληλα δια την επ’ αυτών ανάμιξιν του σκυροδέματος και την εν συνεχεία ανάδευσιν αυτού (αυτοκίνητα αναμικτήρες). Επ’ αυτών προσαρμόζεται μεταλλική πλάξ αναγράφουσα τον κενόν όγκον του αναμικτήρος, την μεγίστην ικανότητα φορτώσεως αυτού, εκπεφρασμένην εις όγκον μιας παρτίδας ετοίμου σκυροδέματος ως και τας προβλεπομένας ταχύτητας αναμίξεως και αναδεύσεως επί των οχημάτων τούτων ωσαύτως φέρονται κατάλληλοι μετρηταί των στροφών του κάδου αυτών. β)Ειδικά οχήματα μεταφοράς, κατάλληλα μόνον δια την επ’ αυτών ανάδευσιν του σκυροδέματος (αυτοκίνητα - αναδευτήρες). Επ’ αυτών προσαρμόζεται μεταλλική πλάξ αναγράφουσα ανάλογα, ως εν τη προηγουμένη παραγράφω στοιχεία, ως και τον χαρακτηρισμόν του οχήματος (αναμικτήρ ή αναδευτήρ). Ωσαύτως δέον να υπάρχη και κατάλληλος μετρητής στροφών κάδου. γ)Ειδικά οχήματα μεταφοράς σκυροδέματος άνευ αναδεύσεως υπό τους όρους της παραγράφου 2.3.α (αυτοκίνητα άνευ αναδευτήρων). Τα κιβώτια των οχημάτων οφείλουν να είναι επενδεδυμένα εσωτερικώς δια λαμαρίνας, να μην επιτρέπουν την διαφυγήν ύδατος, να διαθέτουν θυρίδας ελεγχομένης εκφορτώσεως και να δύνανται να καλυφθούν προς προστασίαν του σκυροδέματος οσάκις παρίσταται ανάγκη. Η χρησιμοποίησις οχημάτων αυτού του τύπου τελεί υπό την κρίσιν του αγοραστού. 1.3 Μέτρησις υλικών α)Το τσιμέντον θα προστίθεται κατά βάρος, με ακρίβειαν ζυγίσεως ± 2% του απαιτουμένου βάρους. Υπό ειδικάς συνθήκας, εγκρινομένας υπό του αγοραστού, το τσιμέντο δύναται να μετρήται εις σάκκους σταθερού βάρους. Εν τοιαύτη περιπτώσει, εκάστη παρτίδα αναμίξεως δέον να έχη όγκον αντιστοιχούντα εις ακέραιον αριθμόν σάκκων, απαγορευομένης της χρήσεως κλάσματος σάκκου. β)Τα αδρανή πρέπει να μετρούνται κατά βάρος. Τα βάρη αδρανών δι’ εκάστην παρτίδα σκυροδέματος νοούνται επί ξηρών υλικών. Εις περίπτωσιν υγρών αδρανών, το απαιτούμενον βάρος τούτων θα διορθώνεται συναρτήσει της περιεχομένης υγρασίας. Εφ’ όσον έκαστον κλάσμα αδρανών ζυγίζεται κεχωρισμένως, εκάστη των ζυγίσεων τούτων οφείλει να εκτελήται με ακρίβειαν ± 2%. Εάν τα αδρανή ζυγίζωνται εις το αυτό ζυγιστήριον προσθετικώς, το βάρος μεθ’ εκάστην προσθήκην αδρανούς θα δίδεται με ακρίβειαν ±1% του εκάστοτε μετρουμένου βάρους. Σελ. 470,6016 Τεύχος Ζ104-Σελ. 84 γ)Το ύδωρ αναμίξεως σύγκειται από το προστιθέμενον ύδωρ εις την παρτίδα, το ύδωρ της επιφανειακής υγρασίας των αδρανών, το δια των προσθέτων εισαγόμενον ύδωρ και τον ενδεχομένως συνεισαγόμενον πάγον. Το προστιθέμενον ύδωρ θα μετρήται κατά βάρος ή όγκον, με ακρίβειαν 2% του συνολικώς προβλεπομένου βάρους του ύδατος αναμίξεως. Ενδεχομένως προστιθέμενος πάγος πρέπει να μετρήται κατά βάρος. Εις την περίπτωσιν οχημάτων - αναμικτήρων, οιαδήποτε ποσότης ύδατος συγκροτουμένη εντός του τύμπανου κατά την πλύσιν αυτού δέον να απομακρύνεται επιμελώς προ της επομένης φορτώσεως του αναμικτήρος. δ)Πρόσθετα υπό μορφήν κόνεως θα μετρούνται κατά βάρος. Πρόσθετα υπό μορφήν πολτού ή υγρού θα μετρούνται κατά βάρος ή κατ’ όγκον. Η κατ’ όγκον μέτρησις θα διενεργείται με ακρίβειαν ± 3% του απαιτουμένου όγκου, ή 30 cm3 (ισχύει η μεγαλύτερα εκ των δύο τιμών). Εις περίπτωσιν ζυγίσεως, αύτη θα διενεργείται με ακρίβειαν + 3% του απαιτουμένου βάρους. Δια την μέτρησιν του βάρους ή του όγκου των προσθέτων δέον να διατίθενται ειδικαί συσκευαί απλής ρυθμίσεως και ζυγοσταθμίσεως, δυνάμεναι να χρησιμοποιηθούν δια ποικιλίαν δόσεων προσθέτου. 1.4 Ανάμιξις ετοίμου σκυροδέματος. α)Εν εργοστασίω. Η ανάμιξις οφείλει να γίνεται εντός αναμικτήρων, κατά προτίμησιν βιαίας αναμίξεως, υπό τας προϋποθέσεις του Παραρτήματος Α. Εις περίπτωσιν μερικής μόνον αναμίξεως εν εργοστασίω απαιτείται ελάχιστος τις χρόνος αναμίξεως προς επίτευξιν μιας χονδρικής μίξεως των συστατικών. β)Επί των αυτοκινήτων - αναμικτήρων. (Ι) Εις ην περίπτωσιν η ανάμιξις άρχεται μερικώς εν εργοστασίω, αυτή συμπληρούται επί των ως άνω οχημάτων με την ταχύτητα αναμίξεως (4) , την προδιαγραφομένην υπό του κατασκευαστού του οχήματος και με συνολικόν αριθμόν στροφών, ο οποίος απαιτείται δια την απόκτησιν του απαιτουμένου βαθμού ομοιομορφίας ελεγχομένης κατά την παράγραφον 1 του Παραρτήματος Β. (II) Εις ην περίπτωσιν η ανάμιξις λαμβάνει χώραν καθ’ ολοκληρίαν εντός των οχημάτων – αναμικτήρων, συνιστάται αριθμός στροφών κατ’ ελάχιστον μεν 70, κατά μέγιστον δε 100, με την υπό του κατασκευαστού του οχήματος υποδεικνυομένην ταχύτητα αναμίξεως, πάντως δε εις τρόπον ώστε να επιτυγχάνεται ο απαιτούμενος βαθμός ομοιομορφίας μίγματος, ελεγχόμενος κατά τα εν παραγράφω 1 του Παραρτήματος Β. Εις την περίπτωσιν ταύτην το ύδωρ αναμίξεως οφείλει να έχη μετρηθή εν εργοστασίω. (ΙΙΙ)Συμπληρωθέντος του συνολικού αριθμού στροφών αναμίξεως με την ταχύτητα αναμίξεως, άρχεται η ανάδευσις με την προβλεπομένην ταχύτητα αναδεύσεως (5)  μέχρι παραδόσεως εις την θέσιν χρησιμοποιήσεως. (4)  Ενδεικτικώς ίσην προς 4-12 στοφάς ανά λεπτόν. (5)  Ενδεικτικώς ίσην προς 2-6 στροφάς ανά λεπτόν. 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 2 Μεταφορά ετοίμου σκυροδέματος. 2.1 Τρόποι μεταφοράς. α)Έφ’ όσον το σκυρόδεμα αναμιγνύεται καθ’ ολοκληρίαν εις το εργοστάσιον εντός των μονίμων αναμικτήρων αυτού (παράγραφος 1.1.(Ι)), η μεταφορά εις την θέσιν παραδόσεως δύναται να γίνη: (Ι) Δι’ αυτοκινήτων - αναδευτήρων (παράγραφος 1.2.3.(β)) (II) Δι’ αυτοκινήτων - αναμικτήρων, του κάδου περιστρεφόμενου με ταχύτητα αναδεύσεως (παράγραφος 1.2.3.(α)) (III)Δι’ αυτοκινήτων άνευ αναδευτήρων (παράγραφος 1.2.3.(γ)). β)Έφ’ όσον το σκυρόδεμα αναμιγνύεται μερικώς εν εργοστασίω μερικώς δε εντός ειδικών οχημάτων - αναμικτήρων (παράγραφος 1.1.(II)), η μεταφορά εις την θέσιν παραδόσεως γίνεται δι’ αυτών τούτων των οχημάτων - αναμικτήρων και μόνον (παράγραφος 1.2.3.(α)). 2.2 Θερμοκρασία σκυροδέματος. α)Υπό συνθήκας υψηλών θερμοκρασιών περιβάλλοντος, δέον να λαμβάνηται μέριμνα όπως η θερμοκρασία του σκυροδέματος κατά την παρασκευήν, μεταφοράν και παράδοσιν εις το εργοτάξιον, μη υπερβαίνει τους 32°C. Προς τούτο, συνιστάται όπως χρησιμοποιήται δια την ανάμιξιν ρέον ύδωρ. Οπωσδήποτε, εις περίπτωσιν χρησιμοποιήσεως αποθηκευμένου ύδατος, η δεξαμενή τούτου δέον όπως προστατεύηται καταλλήλως από της ηλιακής θερμότητος. Συνιστάται επίσης όπως τα αδρανή αποθηκεύωνται εις υψηλούς σωρούς η δε τροφοδότησις του αναμικτήρας γίνεται από το χαμηλότερον σημείον των σωρών. Η χρησιμοποίησις τσιμέντου χαμηλής θερμοκρασίας είναι προτιμότερα. (6) β)Υπό συνθήκας θερμοκρασίας περιβάλλοντος κατωτέρας των + 7°C, αι θερμοκρασίαι του σκυροδέματος, κατά την παράδοσιν εις το εργοτάξιον, οφείλουν να πληρούν τας απαιτήσεις του ακολούθου Πίνακος 1: ΠΙΝΑΞ Ι Θερμοκρασία περιβάλλοντος ο C Eλάχιστη απαιτουμένη θερμοκρασία σκυροδέματος κατά την παράδοσιν εις το εργοτάξιον εις  ο C Λεπταί διατομαί ή πλάκες Μεγάλαι διατομαί ή ογκώδη στοιχεία -1 εώς +7 16 10 κάτω του –1 18 13 2.3 Συνθήκαι μεταφοράς του σκυροδέματος. α)Μόνον ύφυγρα σκυροδέματα μηδενικής καθίσεως δύνανται να μεταφέρωνται δι’ οχημάτων άνευ αναδευτήρων (οχήματα - μπέννες). Εν τοιαύτη περιπτώσει, ο χρόνος μεταξύ του πέρατος προσθήκης του ύδατος αναμίξεως και του πέρατος εκφορτώσεως του ετοίμου σκυροδέματος εις το εργοτάξιον δεν επιτρέπεται να υπερβαίνη τα 45 λεπτά  (6) Ενδεικτικώς αναφέρεται ότι δια την τελικήν θερμοκρασίαν του μίγματος η θερμοκρασία των συστατικών του συμβάλλει κατά σχέσιν 1:3:6 περίπου δια το τσιμέντο, ύδωρ και τα αδρανή αντιστοίχως β)Σκυροδέματα παρουσιάζοντα κάθισιν μεγαλυτέραν του μηδενός οφείλουν να μεταφέρωνται δι’ οχημάτων - αναδευτήρων ή οχημάτων - αναμικτήρων, ως εν παραγράφω 2.1. Κατά την διάρκειαν της μεταφοράς, ο κάδος των ως άνω οχημάτων οφείλει να περιστρέφηται συνεχώς μέχρις εκφορτώσεως, είτε με την προβλεπομένην ταχύτητα αναμίξεως (προκειμένου περί φάσεως αναμίξεως), είτε με την προβλεπομένην ταχύτητα αναδεύσεως εφ’ όσον έχει περατωθή η ανάμιξις (παράβαλε 1.4.β). Εις τας ως άνω περιπτώσεις δεν επιτρέπεται να παρέλθη χρόνος μεγαλύτερος της 1 ½ ώρας ή να λάβη χώραν συνολικός αριθμός περιστροφών μεγαλύτερος των 300, από του πέρατος προσθήκης του ύδατος αναμίξεως μέχρι του πέρατος εκφορτώσεως του ετοίμου σκυροδέματος εις το εργοτάξιον. Εις την περίπτωσιν της καθ’ οδόν προσθήκης του ύδατος αναμίξεως, τα ως άνω όρια μετρούνται από της στιγμής της προσθήκης του τσιμέντου εις τα αδρανή όταν ταύτα είναι υγρά.  Εις περίπτωσιν χρησιμοποιήσεως δοκίμου επιβραδυντικού (γεγονός το οποίο θα αναγράφεται εις το δελτίον αποστολής) επιτρέπεται η αύξησις του χρόνου μεταφοράς κατά 20΄, υπό την προϋπόθεσιν αυστηροτέρου ελέγχου της ρευστότητος (θα λαμβάνωνται δύο δοκίμια αντί ενός). γ)Σημειούται ότι ο μεταφερόμενος όγκος σκυροδέματος οφείλει να είναι μικρότερος του κενού όγκου του αναμικτήρος. Η σχέσις των ως άνω δύο όγκων καθορίζεται υπό του κατασκευαστού του οχήματος, κεχωρισμένως δια τας περιπτώσεις αναμίξεως ή αποκλειστικής αναδεύσεως καθ’ οδόν (8) , δύναται δε να ελέγχηται κατά τα εν παραγράφω 1 του Παραρτήματος Β. 2.4 Απαγόρευσις προσθήκης υλικών μετά το πέρας της αναμίξεως. Από του πέρατος της αναμίξεως εν εργοστασίω ή επί του οχήματος - αναμικτήρος, αναλόγως της περιπτώσεως, απαγορεύεται η εντός του κάδου του οχήματος προσθήκη οιουδήποτε υλικού, ιδία δε ύδατος. Πάσαι αι ενδεχομένως δυσμενείς συνθήκαι (διαρκείας, θερμοκρασίας κ.α.) κατά την μεταφοράν οφείλουν να έχουν ληφθή υπ’ όψιν εις την περί ης εν παραγράφω 3.2 μελέτην συνθέσεως, να έχουν δε ληφθή προσχεδιασμένως τα κατάλληλα μέτρα (9)  ούτως ώστε το έτοιμον σκυρόδεμα να φθάνη εις το εργοτάξιον με την αιτηθείσαν ρευστότητα, θερμοκρασίαν κλπ. Εις περίπτωσιν κατά την οποίαν ο χρήστης επιθυμεί προσθήκην εγκεκριμένου υπερρευστοποιητικού (10)  τούτο να προστίθεται παρουσία αρμοδίου εκπροσώπου του εις το εργοτάξιον και μετά τον έλεγχον του παραδοθέντος προϊόντος. (7)Συντιστάται όπως, υπό συνθήκας υψηλών θερμοκρασιών περιβάλλοντος, ο χρόνος ούτος μειούται κατά το δυνατόν. (8)Ενδεικτικώς αναφέρεται ενταύθα σκόπιμον ποσοστόν ίσον προς 65% ή 80% αντιστοίχως, δια τας ως άνω δύο περιπτώσεις. (9)Όλως ενδεικτικώς αναφέρεται ότι η απώλεια ρευστότητος ή και ο κίνδυνος ρηγματώσεως του σκυροδέματος προ της πήξεως αυτού, εξ αιτίας της παρατεταμένης μεταφοράς, υψηλής θερμοκρασίας κ.τ.τ. δύναται, συν τοις άλλοις, ν’ αντιμετωπισθούν δια της χρήσεως καταλλήλων επιβραδυντικών, δια της προσθήκης πάγου εις το ύδωρ αναμίξεως, δια της αναβολής της αναμίξεως, ως εν παραγράφω 1.1.(ΙΙΙ) κ.ά. (Μετά τη σελ. 470,6016) Σελ. 470,6017 Τεύχος Ζ104-Σελ. 85 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 2.5 Μέθοδοι εκφορτώσεως από του οχήματος εις τους υποδοχείς του εργοταξίου Η εκ των οχημάτων μεταφοράς μετάγγισις του έτοιμου σκυροδέματος εις τους υποδοχείς ή τους ξυλοτύπους του εργοταξίου δύναται να γίνη δι’ οιασδήποτε δοκίμου μεθόδου μεταφοράς (δι’ αυλάκων, κάδων, αντλίας κ.τ.λ.), αρκεί η μέθοδος αύτη να έχη ληφθή υπ’ όψιν εις την περί ης η παράγραφος 3.2 μελέτην συνθέσεως του ετοίμου σκυροδέματος, εις τρόπον ώστε τούτο να παρουσιάζη τας συμπεφωνημένας ιδιότητας κατά την στιγμήν της αφίξεώς τους εις τους ως άνω υποδοχείς του εργοταξίου. 3 Έλεγχοι και τηρούμενα στοιχεία ετοίμου σκυροδέματος. 3.1 Έλεγχος των υλικών. Την ευθύνην της ποιότητας των ως άνω υλικών φέρει το εργοστάσιον. Το τσιμέντον ελέγχεται κατά τους ισχύοντας Ελληνικούς Κανονισμούς (11α) , τα αδρανή ελέγχονται συμφώνως προς την προδιαγραφήν ΤΕΕ/ΕΝΟ 2002 (11β) , το ύδωρ ελέγχεται συμφώνως προς την προδιαγραφήν ΤΕΕ/ΕΝΟ 2001 (11γ) , τα πρόσθετα ελέγχονται συμφώνως προς την προδιαγραφήν ΤΕΕ/ΕΝΟ 2004 (11δ) . Άπαντα τα ανωτέρω υλικά ελέγχονται εις τας κάτωθι περιπτώσεις: α)Κατά διαστήματα κρινόμενα ευθύνη του εργοστασίου, προς τον σκοπόν εξασφαλίσεως ηλεγμένων συνθηκών παραγωγής. β)Οσάκις η προέλευσις, το είδος ή αι συνθήκαι παραγωγής αυτών μεταβάλλονται. γ)Οσάκις, κατά την ανάληψιν νέου έργου, ήθελεν απαιτήσει τούτο ο εργοδότης. δ)Οσάκις κριθή σκόπιμον παρά της πολιτείας. 3.2 Μελέται συνθέσεως σκυροδέματος. Αι εκάστοτε παραγόμενοι ποιότητες σκυροδέματος οφείλουν να έχουν μελετηθή από της απόψεως των απαιτουμένων αναλογιών, των συνιστώντων υλικών, εν συναρτήσει προς τας σχεδιαζόμενας ιδιότητας του παραχθησομένου σκυροδέματος, ήτοι αντοχάς, εργάσιμον, θερμοκρασίαν παραδόσεως, ανθεκτικότητα εις διαφόρους επιδράσεις κλπ. Αι ως άνω μελέται συνθέσεως οφείλουν να επαναλαμβάνωνται οσάκις μεταβάλλεται η πηγή προμηθείας ή το είδος ή η ποιότητα των συνιστώντων υλικών, ή οσάκις ο εργοδότης ήθελεν απαιτήσει τούτο προκειμένου περί νέου έργου, είτε οσάκις μεταβάλλονται σημαντικώς αι συνθήκαι μεταφοράς ή αι καιρικαί συνθήκαι. Εις τας ως  άνω μελέτας, η εν εργαστηρίω σχεδιαζομένη  αντοχή οφείλει να υπερβαίνη την εν έργω απαιτουμένην κατά ποσοστόν, ως ακολούθως: Δια Β 160 κατά ποσοστόν 20%, δια Β 225 και Β  300   κατά   ποσοστόν  15%,  δια   δ  Β 450   κατά (10) Ως υπερρευστοποιητικά χαρακτηρίζονται τα προκαλούντα κάθισιν σκυροδέματος ανωτέραν των 20 εκ. (11α)Β.Δ. «Περί κανονισμού δια την μελέτην και εκτέλεσιν οικοδομικών έργων εξ ωπλισμένου σκυροδέματος, ΦΕΚ 160/267-1954. (11β)«Θραυστά αδρανή δια συνήθη σκυροδέματα», επί του παρόντος εν σχεδίω. (11γ)«Το ύδωρ αναμίξεως και συντηρήσεως σκυροδέματος», επί του παρόντος εν σχεδίω. (11δ)«Τα πρόσθετα μάζης του σκυροδέματος», σχέδιον υπό έκδοσιν. (12)Μέχρις εκδόσεως σχετικού Ελληνικού Προτύπου δύναται να εφαρμόζεται η προσωρινή διεθνής Προδιαγραφή Rilem No 2.2. (13)Μέχρις εκδόσεως σχετικού Ελληνικού Προτύπου δύναται να εφαρμόζεται η προσωρινή διεθνής Προδιαγραφή Rilem No 2.1. Σελ. 470,6018 Τεύχος Ζ104-Σελ. 86 ποσοστόν 10%. Τα ως άνω ποσοστά δύναται να μειούνται κατόπιν αποφάσεως της αρμοδίας Αρχής, εφ’ όσον εκ των ως εν παραγράφω 3.4 τηρουμένων επί ικανήν χρονικήν περίοδον στοιχείων, ήθελεν αποδειχθή, κατόπιν ειδικής μελέτης, ότι τοιαύτη μείωσις είναι εφικτή. Εξ’ άλλου, κατά την σύνταξιν της μελέτης συνθέσεως, δέον να λαμβάνηται υπ’ όψιν η κατά την μεταφοράν του σκυροδέματος λαμβάνουσα χωράν απώλεια ρευστότητος, ως και ο κίνδυνος εξ αίτίας παρατεταμένου χρόνου μεταφοράς, υψηλής θερμοκρασίας κ.τ.τ. 3.3 Έλεγχοι του σκυροδέματος. α)Εργάσιμον. Εις περίπτωσιν υφύγρων σκυροδεμάτων με μηδενικήν κάθισιν το εργάσιμον αυτών ελέγχεται δια της συσκευής VEBE (12) . Προκειμένου περί σκυροδεμάτων τα οποία παρουσιάζουν κάθισιν, αυτή ελέγχεται κατά την μέθοδον του κώνου (13)  (Slump). Οι ως άνω έλεγχοι διενεργούνται άμα τη αφίξει εκάστου οχήματος μεταφοράς του σκυροδέματος εις το εργοτάξιον, και δη επί δείγματος λαμβανομένου μετά την εκκένωσιν του πρώτου τρίτου του φορτίου. Εις περίπτωσιν καθυστερήσεως εκκενώσεως του οχήματος ουχί εξ υπαιτιότητος του παραγωγού, επί χρονικόν διάστημα μεγαλύτερον της ημισείας ώρας, ούτος απαλλάσσεται της ευθύνης της ορθής ρευστότητος τού σκυροδέματος. Η ούτω μετρουμένη ρευστότης δεν επιτρέπεται να διαφέρη της υπό της παραγγελίας προδιαγραφομένης τιμής περισσότερον του ενός τετάρτου αυτής, πλην εις περιπτώσεις προδιαγραφομένης ρευστότητος μικρότερας των 3 cm οπότε επιτρέπεται διαφορά μέχρι ± 1 cm. Ο έλεγχος περιλαμβάνει δύο μετρήσεις καθίσεως, των οποίων λαμβάνεται ο μέσος όρος. Εις περίπτωσιν καθ’ ην ο ως άνω μέσος όρος ήθελεν ευρεθή εκτός των περί ων ανωτέρω ορίων, ο έλεγχος επαναλαμβάνεται επί δευτέρου δείγματος της αυτής παρτίδας, όποτε θεωρείται ως οριστική τιμή ο γενικός μέσος όρος. Η διάρκεια του συνόλου των ως άνω ελέγχων οφείλει να είναι μικρότερα των 15 λεπτών. Τας ως άνω μετρήσεις εν έργω εκτελεί ο εργοδότης. Εις περίπτωσιν καθ’ ην ή ως άνω προσδιοριζομένη οριστική τιμή ρευστότητος ευρίσκεται εκτός των προδιαγραφομένων ορίων, ο παραγωγός του σκυροδέματος υποχρεούται εις την απομάκρυνσιν του φορτίου. β)Αντοχή (14) Αυτή παρακολουθείται συνεχώς εν εργοστασίω υπό του παραγωγού, τουλάχιστον εφ’ άπαξ ανά ημέραν και ανά σύνθεσιν παραγομένου σκυροδέματος, και δη επί τεσσάρων δοκιμίων (τουλάχιστον) εκάστοτε (2 δοκίμια θραυόμενα εις 7 ημέρας και 2 δοκίμια εις 28 ημέρας). Τα αποτελέσματα των ως άνω δοκιμών αναγράφονται εις πίνακας μετά των σχετικών υπολογισμών των καθ’ ημέραν συντελεστών ομοιομορφίας, ως το ακόλουθον υπόδειγμα (Πίναξ II), και παρίστανται γραφικώς εις διάγραμμα ως το κατωτέρω υπό(14)Άπαντες οι έλεγχοι αντοχής της παραγράφου ταύτης νοούνται εκτελούμενοι συμφώνως προς το από 18.2.1954 Β.Διάταγμα. 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος δείγμα (Σχήμα 1), αφορών εκάστην των παραγομένων συνθέσεων. Τα διαγράμματα ταύτα τηρούνται επιμελώς υπό του παραγωγού και επιδεικνύονται κατά την διάρκειαν των ελέγχων της αρμοδίας Αρχής. Εις περίπτωσιν καθ’ ην η ανάμιξις δεν ολοκληρούται εν εργοστασίω, οι ανωτέρω έλεγχοι θα διεξάγωνται επί αντιπροσωπευτικών δειγμάτων των οποίων η ανάμιξις ολοκληρούται προς τούτο εις μικρόν αναμικτήρα εν εργοστασίω. Σχήμα 1.Παράδειγμα διαγράμματος παραστάσεως αποτελεσμάτων αντοχών σκυροδέματος. Κατηγορία σκυροδέματος: Β225. Δοκίμια εργοστασίου. Ανεξαρτήτως της ανωτέρω παρακολουθήσεως της αντοχής εν εργοστασίω, διεξάγεται έλεγχος της αντοχής σκυροδέματος εις την θέσιν χρησιμοποιήσεως τούτου. Ο έλεγχος, ούτος εκτελείται επί του παραδιδομένου σκυροδέματος με την προδιαγραφείσαν ρευστότητα, λαμβανομένων τουλάχιστον τριών δοκιμίων ανά σύνθεσιν χρησιμοποιουμένου σκυροδέματος και ανά ημέραν. Εις περίπτωσιν χρησιμοποιουμένου σκυροδέματος όγκου μεγαλυτέρου των 50 m 3  ανά σύνθεσιν και ανά ημέραν, απαιτείται η λήψις αναλογικώς περισσοτέρων δοκιμίων. Τα ως άνω δοκίμια είναι κυβικής μορφής 20 x 20 x 20 cm λαμβανόμενα τυχαίως εκ διαφορετικών φορτίων αυτοκινήτων - αναμικτήρων. Ταύτα συμπυκνούνται δια καταλλήλου δονήσεως εις ας περιπτώσεις χρησιμοποιείται δονητής εις το έργον. Άλλως η συμπύκνωσις γίνεται εις δύο στρώσεις δια πεντήκοντα ραβδισμών ράβδου Φ16 ανά στρώσιν. Την επομένην της λήψεως τα δοκίμια θα αποστέλλωνται εις ανεγνωρισμένον εργαστήριον δια κανονικήν συντήρησιν (15)  και θραύσιν (16) , μερίμνη και δαπάναις του εργοδότου. Το (16)Μέχρις εκδόσεως σχετικού Ελληνικού Προτύπου δύναται να εφαρμόζεται η προσωρινή διεθνής Προδιαγραφή Rilem No 4. (15)Μέχρις εκδόσεως σχετικού Ελληνικού Προτύπου δύναται να εφαρμόζεται η προσωρινή διεθνής Προδιαγραφή Rilem No 3. σκυρόδεμα εκάστης τριάδος διαδοχικώς εν έργω λαμβανομένων δοκιμίων θεωρείται ότι πληροί τας απαιτήσεις της κανονικής κατηγορίας ποιότητος (Β120, Β160, Β225, Β300, Β450), εφ’ όσον ο μέσος όρος αντοχών των τριών αυτών δοκιμίων είναι ίσος ή ανώτερος της αντοχής της ως άνω απαιτουμένης κανονικής κατηγορίας- ποιότητος, ενώ συγχρόνως η αντοχή του ασθενεστέρου κύβου δεν υπολείπεται της απαιτουμένης κανονικής αντοχής περισσότερον του 20% δια κατηγορίας Β120, Β160, Β225, του 15% δια κατηγορίαν Β300 και του 10% δια κατηγορίαν Β450. Τα αποτελέσματα αντοχής κοινοποιούνται μερίμνη του κατασκευαστού, εις τον παραγωγόν, ο οποίος υποχρεούται να εγγράψη τα αποτελέσματα εις πίνακα ανάλογον του Πίνακας II και εις διάγραμμα ανάλογον του σχήματος 1. Ο αριθμός των ως άνω δοκιμίων διπλασιάζεται εις περίπτωσιν καθ’ ην το παραδιδόμενον σκυρόδεμα αναμιγνύεται μερικώς ή ολικώς εντός των αυτοκινήτων - αναμικτήρων. γ)Περιεκτικότης αέρος. Εις περίπτωσιν χρησιμοποιήσεως αερακτικού προσθέτου, ελέγχεται δια της αυτής μεθοδολογίας, ως και εις τον έλεγχον του εργασίμου (17) , η περιεκτικότης αέρος, οφείλουσα να μη διαφέρη περισσότερον του ±1% (εις απόλυτον ποοοστόν) του προδιαγραφομένου ποσοστού. Την ευθύνην της ως άνω μετρήσεως εν έργω υπέχει ο παραγωγός. δ)Ομοιομορφία. Εν περιπτώσει αμφιβολιών περί της καταλληλότητος του αναμικτήρος του εργοστασίου ή των οχημάτων - αναμικτήρων, ούτοι ελέγχονται κατά την μέθοδον της παραγράφου 1 του Παραρτήματος Β. ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ. Αι περί ων ανωτέρω εν παραγράφω α, β, γ και δ αναφερόμεναι δειγματοληψίαι γίνονται παρουσία εκπροσώπων του παραγωγού και του εργοδότου. 3.4 Τηρούμενα στοιχεία. 1)Εις το εργοστάσιον παραγωγής του ετοίμου σκυροδέματος δέον να τηρώνται, εις κατάλληλον «Ημερολόγιον», τα ακόλουθα στοιχεία: α)Αποτελέσματα των εν παραγράφω 3.1 και 3.3 ελέγχων, ως και παντός ετέρου ελέγχου. β)Αι θερμοκρασίαι της ατμοσφαίρας καθημερινώς την 8ην και 15ην ώραν υπό σκιάν, ως και η μεγίστη και η ελαχίστη θερμοκρασία της ημέρας. γ)Αι θερμοκρασίαι του σκυροδέματος, όταν ή θερμοκρασία του περιβάλλοντος υπό σκιάν είναι μικρότερα των +7°C ή μεγαλύτερα των +30°C. Πάσαι αι παραγγελίαι σκυροδέματος μετά των τελικών στοιχείων της ακολούθου παραγράφου 2. 2)Η παραδιδομένη δι’ εκάστου οχήματος - αναμικτήρος ποσότης σκυροδέματος δέον να συνοδεύηται υπό δελτίου (καρτέλλας) εις διπλούν, εις την οποίαν περιλαμβάνονται τα. κάτωθι στοιχεία: α)Εργοστάσιον παραγωγής. β)Αριθμός οχήματος. γ)Εργοτάξιον και κατασκευαστής του έργου. δ)Ημερομηνία και ακριβείς ώραι φορτώσεως (17)Μέχρις εκδόσεως σχετικού Ελληνικού Προτύπου δύναται να εφαρμόζονται αι προδιαγραφαί ASTM C 173-74, ASTM C 231 71T.  (Μετά τη σελ. 470,6018) Σελ. 470,6019 Τεύχος Ζ104-Σελ. 87 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 Σελ. 470,6020 Τεύχος 104 – Σελ. 88 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος εις το εργοστάσιον, ως και ενάρξεως και πέρατος της εκφορτώσεως εις το εργοτάξιον.  ε)Ποσότης σκυροδέματος, εκπεφρασμένη εις τόννους εις πλήρως συμπεπυκνωμένην κατάστασιν. στ)Ποιοτικά στοιχεία περί του παραδιδομένου σκυροδέματος (συμβατική αντοχή, το φαινόμενον ειδικόν βάρος, ρευστότης, ποιότης και δόσεις υλικών, πρόσθετα υλικά, περιεκτικότης αέρος κ.λ.π.) ή παραπομπή εις τυπικάς συνθέσεις του εργοστασίου παραγωγής, περιλαμβανομένας εις χωριστόν έντυπον παραδιδόμενον εις τον κατασκευαστήν του έργου. ζ)Κεχωρισμένως αναγράφεται η δόσις ύδατος. Αναγράφονται ωσαύτως και τα αποτελέσματα των εν εργοταξίω ελέγχων, περί ων αι παράγραφοι 3.3.α και 3.3.γ, ως και το είδος και το πλήθος των ενδεχομένως ληφθέντων δοκιμίων αντοχής εκ του φορτίου του υπ’ όψιν αυτοκινήτου. η)Θερμοκρασία του παραδιδομένου σκυροδέματος, όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος είναι κατωτέρα των +7°C η ανωτέρα των +30°C. θ)Υπογραφαί των υπευθύνων του παραδίδοντος και παραλαμβάνοντας το υπ’ όψιν φορτίον ετοίμου σκυροδέματος. Εκ των ως άνω δελτίων, ο παραδίδων και ο παραλαμβάνων λαμβάνουν ανά εν αντίτυπον. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΑΝΑΜΙΞΙΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Μετά τον καθορισμόν των τελικών αναλογιών μίξεως εις το Έργον, η παρασκευή του σκυροδέματος γενικώς πρέπει να γίνεται δια μηχανικής αναμίξεως. Τα μηχανήματα αναμίξεως του σκυροδέματος θα είναι τοιαύτης κατασκευής, ώστε να εξασφαλίζουν τελείαν ανάμιξιν και ομοιόμορφον διανομήν των συστατικών υλικών εντός της μάζης του νωπού σκυροδέματος. Ο χειρισμός των μηχανημάτων τούτων θα γίνεται από πρόσωπα πεπειραμένα και εξασκημένα εις την παραγωγήν σκυροδέματος σταθερού εργασίμου. Οι αναμικτήρες δέον να είναι εφωδιασμένοι δια δοχείου αποθηκεύσεως ύδατος, επαρκούς ποσότητος, καθώς και δι’ αυτομάτου συσκευής μετρήσεως του ύδατος αναμίξεως. Εις ειδικάς περιπτώσεις δεόντως ητιολογημένας, είναι δυνατόν, τούτου αναγραφομένου εις τους όρους δημοπρατήσεως, να μην υπάρχη αυτόματος συσκευή μετρήσεως του ύδατος αναμίξεως. Συνιστάται όπως υπάρχουν μηχανικά μέσα μετρήσεως των στροφών του τύμπανου του αναμικτήρος ώστε να εξασφαλίζεται ο αυτός αριθμός στροφών δι’ έκαστον μίγμα και να μην εκκενούται ο αναμικτήρ προ της συμπληρώσεως του εν λόγω αριθμού στροφών. Πάντως, η ταχύτης περιστροφής του τυμπάνου κατά την διάρκειαν της αναμίξεως δέον να είναι η υπό του εργοστασίου αναγραφομένη. Διακρίνονται τρεις κύριοι τύποι αναμικτήρων από απόψεως προσανατολισμού άξονος: α) κατακορύφου άξονος β) οριζοντίου άξονος (σταθεροί η ανατρεπόμενοι) γ) κεκλιμένου άξονος (ανατρεπόμενοι). Εξ’ άλλου, από απόψεως της κινούσης δυνάμεως αναμίξεως, διακρίνονται: α) Αναμικτήρες βιαίας αναμίξεως. β) Αναμικτήρες ελευθέρας πτώσεως υλικών δια βαρύτητας. Γενικώς, κατά σειράν καταλληλότητος, προτιμώνται αναμικτήρες των αρχικών κατηγοριών των ως άνω διακρίσεων, αναλόγως της σπουδαιότητος του έργου. Ούτω, εις εργοτάξια προκατασκευασμένων στοιχείων, επιβάλλεται η χρήσις αναμικτήρων βιαίας αναμίξεως, ενώ εις έργα ποιότητος σκυροδέματος ανωτέρας του Β 160 ή και συνολικού όγκου ανεξαρτήτως έργου μεγαλυτέρου των 30 m 3 απαιτείται η χρήσις αναμικτήρος οριζοντίου άξονος. Αναμικτήρες πληρούντες τας ανωτέρω προδιαγραφάς, τυγχάνουν της εγκρίσεως του εργοδότου και δέον να ελέγχωνται κατά την λειτουργίαν των δια τυχόν φθοράς, εν σχέσει προς το σχέδιον του εργοστασίου, τυχόν δε εφθαρμένα τμήματα δέον να αντικαθίστανται. Δεν θα χρησιμοποιώνται αναμικτήρες αποδόσεως μικροτέρας του ενός σάκκου τσιμέντου και δεν θα φορτώνεται ο αναμικτήρ με ποσότητα μίγματος μεγαλυτέραν της υπό του εργοστασίου ηγγυημένης αποδόσεως του. Οφείλει, επί τούτοις, να γίνεται διάκρισις μεταξύ του συνολικού γεωμετρικού όγκου του αναμικτήρος, του αθροίσματος των όγκων των χαλαρών συστατικών του μίγματος και της αποδόσεως του αναμικτήρος, ήτις ορίζεται ως ο μέγιστος όγκος ετοίμου πλήρως αναμεμιγμένου σκυροδέματος, τον οποίον δύναται να παραγάγη εφ’ άπαξ ο αναμικτήρ. Τα υλικά πρέπει να προστίθενται εις τον αναμικτήρα κατά την εξής σειράν: α) Ολίγον ύδωρ (ολιγώτερον του 10% της όλης ποσότητος) εισέρχεται εντός αυτού κατ’ αρχήν β) Όλα τα στερεά υλικά (τσιμέντο και αδρανή) προστίθενται συγχρόνως, ενώ κατά την διάρκειαν της εισαγωγής των προστίθεται βαθμιαίως ολόκληρος σχεδόν η υπόλοιπος ποσότης ύδατος. γ) Άμα τη προσθήκη των στερεών υλικών, προστίθεται και η τελευταία μικρά (μικρότερα του 10%) ποσότης ύδατος. Το σκυρόδεμα πρέπει να αναμιγνύεται επί χρονικόν διάστημα επαρκές ώστε να απόκτηση ομοιόμορφον εμφάνισιν. Ο χρόνος αναμίξεως καθορίζεται βάσει της αποδόσεως του αναμικτήρος, δι’ αναμικτήρας οριζοντίου άξονος ως ο ακόλουθος Πίναξ. Δι’ αναμικτήρας κατακόρυφου άξονος ή γενικώτερον αναμικτήρας ταχείας αναμίξεως απαιτούνται σχετικώς μικρότεροι χρόνοι, ενώ δι’ αναμικτήρας κεκλιμένου άξονος, όπου η χρήσις τούτων επιτρέπεται, απαιτούνται εν γένει χρόνοι ηυξημένοι κατά 30% περίπου. Εν πάση περιπτώσει, δια συνήθεις αναμικτήρας, χωρητικότητας μέχρι 1 m 3 , απαιτείται συνολικός αριθμός στροφών τυμπάνου αναμικτήρος ίσος περίπου προς 20. Δι’ ειδικούς αναμικτήρας εξηναγκασμένης ταχείας αναμίξεως ακολουθούνται οι χρόνοι και ο συνολικός αριθμός στροφών οι προδιαγραφόμενοι υπό του εργοστασίου, κατόπιν εγκρίσεως του εργοδότου, όστις επιφυλάσσει εαυτώ το δικαίωμα να απαιτήση την εφαρμογήν του εν παραγράφω 1 του Παραρτήματος Β ελέγχου. Η θερμοκρασία των υλικών κατά την προσθήκην των εις τον αναμικτήρα πρέπει να είναι τοιαύτη, ώστε μετά την ανάμιξίν των, να μην υπερβαίνη τους 30°C ει δυνατόν δε να είναι κατωτέρα των 20°C. Κατά την εκκένωσιν του αναμικτήρος, πρέπει να λαμβάνεται πρόνοια ώστε να μην διαχωρίζεται το χονδρόκοκκον υλικόν εκ του μίγματος. Τούτο επιτυγχάνηται δια καταλλήλου διατάξεως, ώστε το σκυρόδεμα να πίπτη κατακορύφως και ουχί υπό γωνίαν εντός οιουδήποτε υποδοχέως. (Μετά τη σελ. 470,6020) Σελ. 470,6021 Τεύχος Ζ104-Σελ. 89 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 ΠΙΝΑΚΑΣ: Καθορισμός του χρόνου αναμίξεως εντός αναμικτήρων οριζοντίου άξονος (δια βαρύτητος) Απόδοσις αναμικτήρος εις κυβικά μέτρα ετοίμου σκυροδέματος Χρόνος αναμίξεως από της πλήρους εισαγωγής των στερεών υλικών εις λεπτά Παρατηρήσεις    0,7 και ολιγώτερον    1,5    2,5                3,0                1,0                1,5                   1                   1 1/2                   2                   2 1/2                   2 3/4                   3 α) Εν ουδεμιά περιπτώσει επιτρέπεται χρόνος αναμίξεως μικρότερος του 1 λεπτού. β) Δι’ ασυνήθως μικράς δόσεις τσιμέντου ή δυσχερώς αναμίξιμα αδρανή ή δια πολύ ύφυγρα σκυροδέματα, ο χρόνος αναμίξεως δέον να αυξάνεται ενίοτε μέχρι και κατά 50%. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β Έλεγχος ομοιομορφίας αναμίξεως Πάντες οι εν έργω χρησιμοποιούμενοι αναμικτήρες σκυροδέματος, είτε και αυτοκίνητα - αναμικτήρες έτοιμου σκυροδέματος, οφείλουν να παράγουν τελικώς ομοιόμορφον σκυρόδεμα κατά το νόημα του παρόντος κεφαλαίου. Η ομοιομορφία του παραγομένου σκυροδέματος θεωρείται από των εξής δύο απόψεων: 1.1 Ομοιομορφία εντός της αυτής παρτίδας * . α)Η ως άνω ομοιομορφία αναμίξεως ελέγχεται δια συγκρίσεως των ιδιοτήτων δύο δειγμάτων όγκου περίπου 0,1 m 3 , λαμβανομένων αφ’ ενός μεν αμέσως μετά την έναρξιν εκκενώσεως του αναμικτήρας (περί το 15% του συνολικού όγκου της παρτίδας), αφ’ ετέρου δε ολίγον προ του πέρατος της εκκενώσεως (περί το 85% περίπου του συνολικού όγκου της παρτίδας). Εφ’ όσον τα ως άνω δύο δείγματα δεν λαμβάνονται κατά την διάρκειαν μιας συνεχούς εκκενώσεως του αναμικτήρος, ο αναμικτήρ οφείλει, κατά το μεσολαβούν διάστημα, να περιστρέφεται με ταχύτητα αναδεύσεως, του μεσολαβούντος τούτου διαστήματος μη δυναμένου να υπερβή τα 15 λεπτά. Έκαστον των ως άνω ληφθέντων δειγμάτων, προ της χρησιμοποιήσεώς του, επαναμιγνύεται μέχρις ότου ότου καταστή πρακτικώς ομοιόμορφον. Τα δείγματα ελέγχονται αμέσως, κατά τα προβλεπόμενα της ακολουθούσης παραγράφου 1.1.β. β)Απαιτήσεις ομοιομορφίας σκυροδέματος. (Ι) Αι μεταβολαί ιδιοτήτων εντός μιας παρτίδας, θα προσδιορίζωνται δι’ εκάστην των εις τον ακόλουθον πίνακα απαιτήσεων ομοιομορφίας σκυροδέματος αναγραφομένων ιδιοτήτων ως διαφοραί μεταξύ της μεγίστης και της ελαχίστης τιμής, αι οποίαι λαμβάνονται από διάφορα σημεία της αυτής παρτίδας. Εν τη παρούση προδιαγραφή, η σύγκρισις θα γίνεται μεταξύ δύο δειγμάτων αντιπροσωπευτικών του πρώτου και του τελευταίου μέρους της εξεταζομένης παρτίδας. Απαιτείται δε η πλήρωσις, των εν τω πίνακι προβλεπομένων ανεκτών ορίων διαφορών, εις 5 τουλάχιστον εκ των εν τω αύτω πίνακι εξεταζομένων ιδιοτήτων. (II) Η περιεκτικότης χονδρόκοκκου αδρανούς, προσδιοριζομένη δια της δοκιμής εκπλύσεως, θα υπολογίζηται δια της σχέσεως. * Παρτίδα ονομάζεται η ποσότης σκυροδέματος ήτις παράγεται κατόπιν μιας φορτώσεως, καταλλήλων περιστροφών και, εν συνεχεία, πλήρους εκκενώσεως του αναμικτήρος. Σελ. 470,6022 Τεύχος Ζ104-Σελ. 90 x        = Χ/Β . 100 ένθα: x        = ποσοστόν χονδροκόκκου αδρανούς, κατά βάρος, περιεχόμενον εντός του σκυροδέματος. Χ(Κg) = βάρος αδρανών συγκρατουμένων εις το κόσκινον Νο4, κατόπιν της επ’ αυτού εκπλύσεως όλων των λεπτοτέρων υλικών του ληφθέντος δείγματος νωπού σκυροδέματος. Η ζύγισις εκτελείται εν όσω τα ως άνω συγκρατηθέντα χονδρά αδρανή είναι εισέτι διαπεποτισμένα, αλλ’ άνευ ύδατος επί των επιφανειών αυτών. B(Kg) = βάρος του ως άνω δείγματος νωπού σκυροδέματος. (ΙΙΙ)Το φαινόμενον βάρος του κονιάματος (ελευθέρου αέρος) θα υπολογίζεται δια του ακολούθου τύπου: ) 100 (      X V V        ένθα: γχ(Kg/m 3 ) = φαινόμενον βάρος κονιάματος (ελευθέρου αέρος). α(%)          = ποσοστόν αέρος εγκλειομένου εις το  σκυρόδεμα (18) . ε χ(Kg/m 3 ) = ειδικόν βάρος των χονδροκόκκων αδρανών, κατόπιν διαποτισμού αυτών και εν συνεχεία στεγνώματος των επιφανειών των. V(m 3 )        = όγκος του ως άνω δείγματος νωπού  σκυροδέματος βάρους Β. γ)Προσδιορισμός του βελτίστου χρόνου αναμίξεως ή αριθμού στροφών του αναμικτήρος. (Ι)Αι απαιτήσεις ομοιομορφίας της προηγουμένης παραγράφου (1.1.β) οφείλουν συνήθως να πληρώνται δια λειτουργίαν αναμικτήρων εντός του υπό των κατασκευαστών αυτών προβλεπομένου χρόνου αναμίξεως ή αριθμού περιστροφών. Εις ην πάντως περίπτωσιν ήθελεν αποδειχθή ότι ο πραγματικώς απαιτούμενος χρόνος αναμίξεως, ή αριθμός στροφών, υπερβαίνει σημαντικώς τας ως άνω προδιαγραφομένας (ή τας υπό της παρούσης προδιαγραφής συνιστωμένας) τιμάς δέον να επανεξετάζηται το ενδεχόμενον βελτιώσεως της ομοιομορφίας δια μειώσεως του συνολικού φορτίου εκάστης (18) Μέχρις εκδόσεως σχετικού Ελληνικού Προτύπου δύνανται να εφαρμόζωνται αι προδιαγραφαί ASTM C 17371 και ASTM C 231-71 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος (IV) Πίναξ: Απαιτήσεις ομοιομορφίας σκυροδέματος. Δοκιμή Επιτρεπομένη μεγίστη διαφορά αποτελεσμάτων μεταξύ δειγμάτων λαμβανομένων από δύο σημεία μιας παρτίδας σκυροδέματος Φαινόμενον βάρος σκυροδέματος προσδιοριζόμενον μετά λογιστικήν αφαίρεσιν του περιεχομένου αέρος, βάςει του τύπου: 100 a V V B b       16 Κg/ Περιεκτικότης αέρος εις ποσοστόν κατ’ όγκον, εν σχέσει προς τον όγκον του σκυροδέματος. 1% Κάθισις: Δια μέσην τιμήν καθίσεως 10 cm Δια μέσην τιμήν καθίσεως 10 – 15 cm 2,5 cm 4   cm Περιεκτικότης εις χονδρόκοκκον αδρανές υπολογιζομένη ως εν τη ως άνω παραγράφω (ΙΙ). 6% Φαινόμενον βάρος κονιάματος ελευθέρου αέρος, υπολογιζόμενον κατά την ως άνω παράγραφον (ΙΙΙ): Επιτρεπομένη διαφορά τιμών γ Χ μεταξύ του πρώτου και του τελευταίου τμήματος της παρτίδας, ανηγμένη εις την μέσην τούτων τιμήν. 1,6% Μέση αντοχή σκυροδέματος ηλικίας 7 ημερών, λαμβανομένη επί 3 τουλάχιστον (δι’ έκαστον τμήμα της παρτίδας) δοκιμίων: Επιτρεπομένη διαφορά τιμών μεταξύ του πρώτου και του τελευταίου τμήματος της παρτίδας ανηγμένη εις την μέσην τούτων τιμήν (19) .                     7,5% παρτίδας, ως και η καταλληλότης του αναμικτήρος από απόψεως μηχανολογικής πληρότητος, τρόπου χειρισμών κ.λ.π.. Εν τοιαύτη πάντως περιπτώσει και εφ’ όσον δεν ήθελεν επιτευχθή βελτίωσις, η χρησιμοποίησις του αναμικτήρος επαφίεται εις την κρίσιν του εργοδότου. (II) Όταν ο απαιτούμενος χρόνος αναμίξεως δεν είναι εκ των προτέρων γνωστός, δύναται να εφαρμόζηται η ακόλουθος διαδικασία δια την εύρεσιν τούτου. Διακόπτεται η λειτουργία του αναμικτήρος ανά μικρά χρονικά διαστήματα και λαμβάνονται δια καταλλήλων μέσων δύο δείγματα εκ δύο θέσεων του τυμπάνου (έμπροσθεν και όπισθεν ή εκ του κέντρου και της περιφερείας). Τα δείγματα ταύτα εξετάζονται συμφώνως προς την παράγραφαν Ι.Ι.β.(IV). Ο ικανός χρόνος αναμίξεως είναι εκείνος δια τον οποίον τα δύο δείγματα ευρίσκονται εντός των ορίων του Πίνακος. 1.2 Ομοιομορφία από παρτίδα εις παρτίδα. Μολονότι αι μεταβολαί από παρτίδα εις παρτίδα εξαρτώνται μεγάλως και από την ομοιομορφίαν των υλικών και από την μέτρησιν αυτών, αύται εξαρτώνται επίσης και από την ικανότητα και την προσοχήν (19)Αναμικτήρ, ο οποίος πληροί τας υπολοίπους απαιτήσεις του΄πίνακος, δύναται να εγκριθή προσωρινώς, εν αναμονή των αποτελεσμάτων των επιτυγχανομένων αντοχών. του χειριστού του αναμικτήρος. Συνιστάται πάντως όπως: α)η μεταβολή της καθίσεως από παρτίδα εις παρτίδα μη υπερβαίνη το 40% της μέσης καθίσεως β)η περιεκτικότης αέρος μη μεταβάλληται περισσότερον του ±1% της μέσης προδιαγραφομένης τιμής γ)υπάρχη, ει δυνατόν, διάταξις συνεχούς και αυτομάτου μετρήσεως της καθίσεως εντός του αναμικτήρος ή, τουλάχιστον, δυνατότης συνεχούς οπτικής παρακολουθήσεως του μίγματος. Οι μονάδες πού αναφέρονται στο παρόν σχέδιο προτύπου έχουν αντικατασταθεί με νέες ως εξής: Αναφερόμενες στο Σχέδιο Ισχύουσες σήμερα          Kg/m 3         Kg/cm 2           Kg          cm          ml          λεπτά            KN              m 3              N             mm 2               N              mm              cm 3              min ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ       ΕΛΟΤ 408 ΘΡΑ ΥΣΤΑ ΑΔΡΑΝΗ ΔΙΑ ΣΥΝΗΘΗ (1)  ΣΚΥΡΟΔΕΜΑΤΑ Αντικείμενον Η παρούσα προδιαγραφή άφορα εις θραυστά αδρανή φαινομένου ειδικού βάρους της τάξεως του 2,6 t/m 3(2) . Κατά ταύτα, η προδιαγραφή αυτή δεν αφορά εις ελαφρά αδρανή, ούτε εις αδρανή εκ βαρέων ορυκτών (π.χ. βαρίτης κ.τ.τ.). Ωσαύτως, η παρούσα προδιαγραφή δεν επιλαμβάνεται των περιπτώσεων σκυροδεμάτων τα οποία προορίζονται να λειτουργήσουν υπό συνθήκας εξαιρετικώς ακραίων θερμοκρασιών (κλίβανοι, εγκαταστάσεις βαθείαςς καταψύξεως). 2 Γεωμετρικά χαρακτηριστικά Οι κόκκοι των αδρανών πρέπει να έχουν, κατά το δυνατόν, μορφήν πλησιεστέραν προς την σφαιρικήν ή κυβικήν. Κόκκος αδρανούς θεωρείται ως έχων δυσμενή μορφήν, όταν η σχέσις της μεγαλυτέρας προς την μικροτέραν διάστασιν υπερβαίνη το 3:1. Προκειμένου περί χονδροκόκκων αδρανών, διαστάσεων κόκκων μεγαλυτέρων των 5 mm το ποσοστόν των τοιαύτης δυσμενούς μορφής κόκκων δεν πρέπει να υπερβαίνει το 50% κατά βάρος. Ο έλεγχος γίνεται, επί αντιπροσωπευτικού δείγματος (μετά κατάλληλον ομοιομορφοποίησίν του) ελαχίστου βάρους 500 γραμμαρίων, δια μετρήσεως των διαστάσεων εκάστου κόκκου δια παχυμέτρου. Ο έλεγχος επαναλαμβάνεται οσάκις αι συνθήκαι παραγωγής ή η ορυκτολογική σύστασις του πετρώματος μεταβάλλονται ουσιωδώς. 3 Φυσικά χαρακτηριστικά 3.1 Αντοχή μητρικού πετρώματος Η συμβατική αντοχή του μητρικού πετρώματος των αδρανών δια τους σκοπούς της παρούσης παρα(1)Ο όρος συνήθης διευκρινίζεται εις την παράγρ.1. (2)Δια την παρασκευήν συνήθων σκυροδεμάτων. (Μετά τη σελ. 470,6022) Σελ. 470,6023 Τεύχος Ζ104-Σελ. 91 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 γράφου, ελεγχομένη ως κατωτέρω, οφείλει να είναι εν γένει μεγαλυτέρα των 650 kg/cm 2 . Αδρανή με συμβατικήν αντοχήν μητρικού πετρώματος περιλαμβανομένην μεταξύ 450 kg/cm 2  και 650 kg/cm 2δύνανται να χρησιμοποιηθούν εις σκυροδέματα σχετικώς χαμηλών ποιοτήτων (3)  (εν πάση δε περιπτώσει μη υποκείμενα εις κίνδυνον φθοράς εκ τριβής και κρούσεως), υπό την προϋπόθεσιν ότι θα συνταχθή ιδιαιτέρως επιμελής μελέτη συνθέσεως, θέλει δε ελεγχθή υποχρεωτικώς η υγεία του πετρώματος και η ανθεκτικότης αυτού έναντι κύκλων καταψύξεως και αποψύξεως. Η ως άνω συμβατική αντοχή μητρικού πετρώματος ελέγχεται (4)  επί εξ αντιπροσωπευτικών κυβικών δοκιμίων 7 x 7 x 7 cm (ή κυλινδρικών πυρήνων Φ75 και ύψους 75 mm) απηλλαγμένων οιασδήποτε εμφανούς ασυνεχείας (κομμοί, διακλάσεις), λαμβανομένων διασπάρτως εξ όλου του μετώπου εξορύξεως και δοκιμαζομένων εις θλίψιν. Δια την αριθμητικήν επεξεργασίαν των ως άνω εξ τιμών αντοχών, απομακρύνονται μία ακραία τιμή, υπολειπομένη περισσότερον του 35% του γενικού μέσου όρου και μία ακραία τιμή, υπερβαίνουσα τον γενικόν μέσον όρον περισσότερον του 35% (εφ’ όσον υφίστανται τοιαύται ακραίαι τιμαί). Ο μέσος όρος των μετά τας ανωτέρω απομακρύνσεις απομενουσών τιμών καλείται συμβατική αντοχή μητρικού πετρώματος δια τους σκοπούς της παρούσης παραγράφου, οφείλει δε να υπερβαίνη το υπό εξέτασιν όριον (650 kg/cm 2  ή 450 kg/cm 2 ). Εις περίπτωσιν δυσμενούς αποτελέσματος του ως άνω ελέγχου, δύνανται να λαμβάνωνται ετέρα 12 αντιπροσωπευτικά δοκίμια των οποίων αι τιμαί αντοχής τυγχάνουν της κάτωθι αριθμητικής επεξεργασίας: Απομακρύνονται δύο (το πολύ) ακραίαι τιμαί, εφ’ όσον υπολείπωνται περισσότερον του 35% του γενικού μέσου όρου και δύο (το πολύ) ακραίαι τιμαί, εφ’ όσον υπερβαίνουν τον γενικόν μέσον όρον περισσότερον του 35%. Εφ’ όσον ο μέσος όρος των μετά τας ανωτέρω απομακρύνσεις απομενουσών τιμών είναι μεγαλύτερος του εξεταζομένου ορίου (650 ή 450 kg/cm 2 ), το πέτρωμα θεωρείται ως ανεκτόν. Άλλως, απορρίπτεται τελεσιδίκως. 3.2 Ανθεκτικότης έναντι φθοράς εκ τριβής και κρούσεως Προκειμένου περί σκυροδεμάτων υποκειμένων εις φθοράν εκ τριβής και κρούσεως (οδοστρώματα, δάπεδα, τμήματα έργων βρεχομένων υπό ύδατος μετά φερτών υλών κ.τ.τ.), απαιτείται ο έλεγχος των αδρανών κατά την μέθοδον Los Angeles (5)  Το αποτέλεσμα του ελέγχου τούτου οφείλει να είναι μικρότερον του 40%, εκτός εάν προορίζωνται δι’ ειδικάς χρήσεις δια τας οποίας επιβάλλονται αυστηρότερα όρια. 3.3 Ανθεκτικότης έναντι αποσαθρώσεως («υγεία» αδρανών) Προκειμένου περί σκυροδέματος εκτεθειμένου εις σχετικώς εντόνους ατμοσφαιρικάς επιδράσεις (εναλλαγαί ακραίων θερμοϋγρομετρικών συνθηκών), και εφ’ όσον δεν υφίσταται εις την περιοχήν επαρκής πείρα (μείζων της 5ετίας) περί της ικανοποιητικής συμπεριφοράς των εν θέματι αδρανών, απαιτείται ο έλεγχος της ανθεκτικότητας των αδρανών αυτών έναντι αποσαθρώσεως, κατά την δοκιμήν «υγεία  (3)Ενδεικτικώς αναφέρεται η ποιότης Β160. (4)Μέχρι συντάξεως του αντιστοίχου ελληνικού προτύπου. (5)Μέχρις εκδόσεως Ελληνικού Προτύπου δύνανται να εφαρμόζωνται αι Αμερικανικαί Προδιαγραφαί ASTM C 535 και C 131. Σελ. 470,6024 Τεύχος Ζ104-Σελ. 92 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος πετρώματος» (6) . Άμμος δοκιμαζομένη ως άνω οφείλει να παρουσιάζη απώλειαν μικροτέραν του 10%, χονδροκοκκωδέστερα δε αδρανή απώλειαν μικροτέραν του 12%. Εάν το εξεταζόμενον υλικόν δεν ανταποκρίνεται εις τας ως άνω απαιτήσεις, το εξετασθέν αδρανές δύναται κατά την κρίσιν του εργοδότου να γίνη δεκτόν, υπό τον όρον ότι το αντίστοιχον σκυρόδεμα (ως το εν έργω χρησιμοποιηθησόμενον) παρασκευαζόμενον δια του ως άνω αδρανούς, θα πληροί τας απαιτήσεις ελέγχου εις κύκλους καταψύξεως και αποψύξεως (7)  παρουσιάζον συντελεστήν ανθεκτικότητας μεγαλύτερον του 80%. 4 Φυσικά - χημικά χαρακτηριστικά Τα χρησιμοποιούμενα δια την παρασκευήν σκυροδέματος αδρανή οφείλουν να μην επηρεάζουν δυσμενώς: α)την διαδικασίαν της πήξεως β)την διαδικασίαν της σκληρύνσεως γ)την αντοχήν του σκυροδέματος δ)την ευστάθειαν του όγκου και την κατάστασιν της επιφανείας του σκυροδέματος (ενδεχόμενον ψαθυροποιήσεως ή αποφλοιώσεως σκυροδέματος) ε)την προστασίαν του οπλισμού έναντι διαβρώσεως κλπ. ή συνδυασμόν πλειόνων των ανωτέρω. 4.1 Ορυκτολογική σύστασις αδρανών (8) 4.1.1 Γενικότητες Τα αδρανή του σκυροδέματος οφείλουν να προέρχωνται εκ πετρωμάτων ανθεκτικών και σταθερών εν χρόνω, μη υποκειμένων εις μεταβολάς συστάσεως όγκου και αντοχής εν ύδατι, εις τον αέρα ή ένεκα παγετού. Ειδικώτερον, δέον να ελέγχεται η περιεκτικότης των κάτωθι ορυκτολογικών συστατικών τα οποία δύνανται να προκαλέσουν βλάβας εις το σκυρόδεμα, υπό ωρισμένας συνθήκας του περιβάλλοντος: α) Ενώσεις θείου: (θειικόν ασβέστιον, υπό μορφήν ανυδρίτου γύψου ή υπό μορφήν γύψου, ως και θειούχον ασβέστιον), έναντι του κινδύνου διογκώσεως του σκυροδέματος. β) Ενώσεις σιδήρου: έναντι του κινδύνου διογκώσεως του σκυροδέματος ή και εμφανίσεως κηλίδων οξειδίων του σιδήρου εις την επιφάνειαν του σκυροδέματος. γ) Νιτρικά άλατα και αλογόνα: εις ποσοστόν μεγαλύτερον του 0,2%ο (εκπεφρασμένα εις χλωριούχα), κατά βάρος των αδρανών, έναντι του κινδύνου διαβρώσεως του χάλυβος προεντάσεως εις προεντεταμένην κλίνην. δ) Ενώσεις τον μολύβδου ή του ψευδαργύρου: ενώσεις του μολύβδου, έναντι του κινδύνου επιταχύνσεως της πήξεως και ενδεχομένης μειώσεως της αντοχής σκυροδέματος, ενώσεις του ψευδαργύρου, έναντι επιβραδύνσεως της πήξεως και σημαντικής μειώσεως της αντο(6)Μέχρις εκδόσεως του σχετικού Ελληνικού Προτύπου δύναται να εφαρμόζεται η Αμερικανική Προδιαγραφή ASTM C 88. (7)Μέχρις εκδόσεως του σχετικού Ελληνικού Προτύπου δύναται να εφαρμόζεται η Αμερικανική Προδιαγραφή ASTM C 290. (8)Η διάκρισις του παρόντος και του επομένου κεφαλαίου γίνεται μόνον δια λόγους πρακτικής κατατάξεως (δοθέντος ότι, πράγματι, δεν είναι αντικειμενικώς εφικτή η διάκρισις μεταξύ «ορυκτολογικών συστατικών» και «προσμίξεων»). χής του σκυροδέματος (9) . ε) Χλωριούχοι ή φωσφορικαί ενώσεις: έναντι του κινδύνου δυσμενούς επιδράσεως επί του μηχανισμού της πήξεως και σκληρύνσεως. στ) Πυριτικόν αργιλασβέστιον, αργιλονάρτιον και αργιλοκάλιον. ζ) Αποσαθρώσιμα συστατικά: ως οι αργιλικοί σχιστόλιθοι, οι αποσαθρωμένοι βασάλται, ο διάβασης, οι οφίται κ.τ.τ., έναντι του κινδύνου σημαντικής μειώσεως της ευσταθείας και της αντοχής του σκυροδέματος ως εκ της διογκώσεως, μερικής αποσαθρώσεως αυτών κατά την προς το ύδωρ ή τον αέρα επαφήν των. Όταν ειδικώτερον το τσιμέντον είναι αργιλικόν (Ciment fondu - Tonerdezement), το πέτρωμα προελεύσεως των αδρανών δεν πρέπει να είναι αλκαλικής ή αργιλικής φύσεως. 4.1.2 Ειδικώτερον, πρέπει να αποφεύγωνται, ορυκτολογικά συστατικά δυνάμενα να προκαλέσουν αντίδρασιν με τα αλκάλια του τσιμέντου, ως κατωτέρω: α)Οπάλιος, χαλκηδονίτης, τριδυμίτης, χριστοβαλίτης, υελώδεις έως κρυπτοκρυσταλλικοί ρυόλιθοι, δακίται, λατίται, ανδεσίται κ.α., έναντι του κινδύνου διογκώσεως, ρηγματώσεως και πτώσεως αντοχής, λόγω του περιεχομένου άμορφου πυριτίου. β)Δολομιτικά πετρώματα, δημιουργούντα τον αυτόν ως ανωτέρω κίνδυνον. γ)Ζεόλιθοι, ως δυνάμενοι να προκαλέσουν αύξησιν της εις αλκάλια περιεκτικότητας του τσιμεντοπολτού, και φυσικαί ύαλοι ως προσβαλλόμεναι από τα διαλύματα αλκαλίων. Εις περιπτώσεις νέων πηγών αδρανών δια τα όποια δεν υφίσταται επαρκής πολυετής πείρα, είτε εις περιπτώσεις αμφιβολιών δια την βλαπτικότητα πετρωμάτων συστάσεως ως τα αναφερόμενα ορυκτολογικά συστατικά εις την παρούσαν παράγραφον, τα αδρανή δέον να ελέγχωνται κατά τας κάτωθι δοκιμάς: (i) «Δυνητική βλαπτικότης αδρανών κατά αλκαλιπυριτικήν αντίδρασιν - χημική μέθοδος» (10) (ii) «Δυνητική βλαπτικότης αδρανών - μέθοδος δια πρισματιδίων κονιάματος (11) . 4.2 Επιβλαβείς προσμίξεις αδρανών 4.2.1 Η περιεκτικότης ευθρίπτων και μαλακών κόκκων εντός των αδρανών δεν επιτρέπεται να υπερβαίνη το ποσοστόν 3% κατά βάρος εντός εκάστου των κεχωρισμένως προσκομιζομένων εις τον μαλακτήρα κλασμάτων των αδρανών. 4.2.2 Σβώλοι αργίλου δεν επιτρέπεται να υπερβαίνουν το ποσοστόν 0,25% κατά βάρος εντός εκάστου των ως άνω κλασμάτων αδρανών. 4.2.3 Τεμαχίδια γαιανθράκων ή και λιγνιτών δεν επιτρέπεται να υπερβαίνουν το ποσοστόν 1% κατά βάρος εντός εκάστου των κλασμάτων αδρανών. Εις περίπτωσιν ανεπιχρίστου σκυροδέματος, το ποσοστόν τούτο περιορίζεται εις 0,5%. 4.2.4 Κόκκοι κερατολίθου ειδικού βάρους μικροτέρου των 2,35 gr/cm 3  η κόκκοι αποσαθρούμενοι μετά πέντε  (9)Κατώτερα μάρμαρα και μαγνησιακοί ασβεστόλιθοι περιέχουν συχνάκις τοιαύτας ενώσεις του μολύβδου και του ψευδαργύρου. (10)Μέχρις εκδόσεως του σχετικού Ελληνικού Προτύπου δύναται να εφαρμόζεται η Αμερικανική Προδιαγραφή ASTM C 289. (11)Μέχρις εκδόσεως του σχετικού Ελληνικού Προτύπου δύναται να εφαρμόζεται η Αμερικανική Προδιαγραφή ASTM C 227. κύκλους της δοκιμής «υγεία πετρώματος» (12)  δεν επιτρέπεται να υπερβαίνουν το ποσοστόν 5% κατά βάρος εντός εκάστου κλάσματος αδρανών. Το ποσοστόν τούτο περιορίζεται εις 1%, εις περίπτωσιν σκυροδέματος εξαιρετικώς εκτεθειμένου εις καιρικάς επιδράσεις. 4.2.5 Η άμμος δέον να μη περιέχη οργανικάς προσμίξεις, δυναμένας να παρεμποδίσουν την πήξιν και την σκλήρυνσιν του σκυροδέματος, να χρωματίσουν την επιφάνειαν του σκυροδέματος ή, τέλος, να προκαλέσουν διόγκωσιν αυτού. Ο έλεγχος δέον να γίνεται κατά την χρωματομετρικήν δοκιμήν (13)  Εις περίπτωσιν αρνητικού αποτελέσματος, η καταλληλότης του αδρανούς ελέγχεται τελεσιδίκως μέσω της δοκιμής «επιρροή οργανικών προσμίξεων εις λεπτόκοκκα αδρανή επί της αντοχής κονιάματος» (14) . 4.2.6 Η άμμος δέον να μη περιέχη λεπτοκόκκους αργιλικάς προσμίξεις εις ικανόν ποσοστόν, δυνάμενον να προκαλέση μείωσιν της αντοχής του σκυροδέματος και της συναφείας του οπλισμού, καθώς και ρηγμάτωσιν του σκυροδέματος κατά την αρχικήν φάσιν της σκληρύνσεως αυτού. Προς τούτο, πέραν των περί κοκκομετρικής διαβαθμίσεως αυτής απαιτήσεων (παράβαλε παράγραφον 5.4 δια θραυστήν άμμον), οφείλει να πληροί τας απαιτήσεις της δοκιμής «ισοδύναμον άμμου» (15) , ως εις τον Πίνακα 1. Δι’ έκαστον των ανωτέρω ελέγχων ο όγκος του αντιστοίχου δείγματος οφείλει να επιλέγεται κατά περίπτωσιν τοιουτοτρόπως ώστε να εξασφαλίζη την αντιπροσωπευτικότητα του υπ’ όψιν δείγματος. Πίναξ 1. α/α       Σκυρόδεμα Ελαχίστη απαιτουμένη τιμή ισοδυνάμου άμμου 1 Εξαιρετικών απαιτήσεων ή και υπό εξαιρετικώς δυσμενείς συνθήκας περιβάλλοντος ή και υπό ισχυρώς παρεμποδιζομένην παραμόρφωσιν           75 2 Επιμελημένης παραγωγής ή και υπό δυσμενείς συνθήκας περιβάλλονος           70 3 Συνήθων κατασκευών, υπό συνήθεις συνθήκας περιβάλλοντος           65 Αι «συνθήκαι περιβάλλοντος» αναφέρονται εις το μέγεθος των θερμοϋγρομετρικών μεταβολών. 5 Κοκκομετρική διαβάθμισις 5.1 Το παρόν κεφάλαιον της προδιαγραφής αφορά αποκλειστικώς εις θραυστά αδρανή μεγίστου κόκκου 30 mm περίπου. 5.2 α)η κοκκομετρική διαβάθμισις του μίγματος                 αδρανών, των προοριζομένων δια                  σκυροδέματα, οφείλει να ευρίσκεται                  αναλόγως της επιδιωκομένης αντοχής και                  τυχόν     ειδικών     απαιτήσεων,        εντός (12)Μέχρις εκδόσεως του σχετικού Ελληνικού Προτύπου δύναται να εφαρμόζεται η Αμερικανική Προδιαγραφή ASTM C 88. (13)Μέχρις εκδόσεως του σχετικού Ελληνικού Προτύπου δύναται να εφαρμόζεται η Αμερικανική Προδιαγραφή ASTM C 33. (14)Μέχρις εκδόσεως του σχετικού Ελληνικού Προτύπου δύναται να εφαρμόζεται η Αμερικανική Προδιαγραφή ASTM C 87. (15) Μέχρις εκδόσεως του σχετικού Ελληνικού Προτύπου δύναται να εφαρμόζεται η Αμερικανική Προδιαγραφή ASTM D 2439. (Μετά τη σελ. 470,6024) Σελ. 470,6025 Τεύχος Ζ104-Σελ. 93 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 των ορίων των διδομένων εις τους Πίνακας 2α, 2β, 2γ. Τα όρια των Πινάκων αυτών εμφαίνονται συνοπτικώς και εις το ακόλουθον Διάγραμμα 1. β)Τα αναγραφόμενα ποσοστά νοούνται εις μέρη «φαινομένου όγκου» (ήτοι του αθροίσματος των όγκων εκάστου κόκκου, περιλαμβανομένων και των εσωτερικών κενών εκάστου τούτων). Εις την περίπτωσιν υλικών του ιδίου ειδικού βάρους τα ανωτέρω ποσοστά νοούνται και εις μέρη βάρους. Πίναξ 2α. Δια την σειράν κοσκίνων Β.Δ. 691.52/1959. Πίναξ 2β. Δια την σειράν κοσκίνων ASTM C 33-64. Πίναξ 2γ. Δια την σειράν κοσκίνων DIN 1045 (1972). γ)Οι υπερμεγέθεις κόκκοι, οι συγκρατούμενοι εις το κόσκινον Φ 30 ή το αντίστοιχον κόσκινον 1΄΄ του πίνακoς 2β και 31,5 του πίνακoς 2γ οφείλουν να μη παρουσιάζουν μέγεθος δυνάμενον να παραβλάψη την επιτυχή διάστρωσιν του σκυροδέματος. δ)Η κοκκομετρική διαβάθμισις μίγματος αδρανών προοριζομένων δια την παρασκευήν σκυροδέματος κατηγορίας Β 450, συμπεριλαμβανομένης, και άνω, οφείλει να ευρίσκεται εντός των ορίων της υποζώνης Δ. Δια τας υπολοίπους κατηγορίας σκυροδέματος, ο εργοδότης δύναται να προδιαγράφη την επιθυμητήν υποζώνην κοκκομετρικής διαβαθμίσεως αδρανών, πλην της υποζώνης Ζ, εφ’ όσον πρόκειται περί ωπλισμένου σκυροδέματος. 5.3 Τα χρησιμοποιούμενα αδρανή δέον να φέρωνται εις χωριστά «κλάσματα», επί παραδείγματι άμμος (λεπτόκοκκος ή χονδρόκοκκος), ψηφίδες, σκύρα κ.τ.τ., προκειμένου, αφ’ ενός μεν να αποφεύγεται η απόμιξις κατά την αποθήκευσιν αυτών, αφ’ ετέρου δε να επιτυγχάνεται η καλυτέρα προσαρμογή της κοκκομετρικής διαβαθμίσεως του μίγματος προς την εκάστοτε επιθυμητήν σύνθεσιν. Δια σκυροδέματα κατηγορίας (16)Βλέπε παράγραφον 5.2.β. (17)Βλέπε παράγραφον 5.5. (18)Βλέπε παράγραφον 5.2.β. Σελ. 470,6026 Τεύχος Ζ104-Σελ. 94 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Β 300, συμπεριλαμβανομένης, και άνω, απαιτείται η προσαγωγή των αδρανών εις τρία τουλάχιστον κλάσματα, ως ακολούθως: Πρώτον κλάσμα: Κόκκοι διαμέτρου έως 2mm της σειράς κοσκίνων του Πίνακος 2γ ή Φ 3mm της σειράς κοσκίνων του Πίνακος 2α ή Νο 8 της σειράς κοσκίνων του Πίνακος 2β. Δεύτερον και τρίτον κλάσμα: Ταύτα θα προέρχωνται δια χωρισμού των υπολειπομένων κόκκων των αδρανών εις δύο κλάσματα, αναλόγως των δυνατοτήτων των εγκαταστάσεων παραγωγής. Δια σκυροδέματα κατηγορίας κατωτέρας του Β 300, μη συμπεριλαμβανομένης, τα αδρανή προσάγονται εις δύο τουλάχιστον κλάσματα, εξ ων το πρώτον θα είναι μεγίστου κόκκου έως 4mm της σειράς κοσκίνων του Πίνακος 2γ ή Φ 7 mm της σειράς κοσκίνων του Πίνακος 2α η Νο 4 της σειράς κοσκίνων του Πίνακος 2β. 5.4 Κατά το νόημα της παρούσης προδιαγραφής, ορίζεται συμβατικώς ως «άμμος» το σύνολον των εν τω μίγματι κόκκων, των διερχομένων δια κοσκίνου Νο 4 σειράς του Πίνακος 2β (άνοιγμα τετραγωνικής βροχίδος 4,76mm) (19) . Το ποσοστόν κόκκων της άμμου, ως ανωτέρω οριζομένης, το διερχόμενον δια του κοσκίνου  0,2mm (20)  οφείλει, προκειμένου περί ωπλισμένων σκυροδεμάτων, να περιλαμβάνεται μεταξύ 2% έως 25% (21) . Ειδικώτερον, προκειμένου περί κατηγοριών σκυροδέματος ανωτέρων του Β 300, συμπεριλαμβανομένου, το ποσοστόν τούτο δέον να περιλαμβάνεται μεταξύ 2% έως 15% (21) . Τέλος, προκειμένου περί αόπλων σκυροδεμάτων, το ως άνω ποσοστόν δέον να περιλαμβάνεται μεταξύ 2% έως 31% (21) . Εις πάσαν περίπτωσιν ωπλισμένου  σκυροδέματος, το δια του κοσκινού Νο 200 ( 0,074 mm) (22)  διερχόμενον ποσοστόν οφείλει να είναι μικρότερον του 15% (21) Δια ονομαστικάς διαμέτρους μεγαλυτέρας του 0,2mm, μη συμπεριλαμβανομένου, δίδονται τα εις το Διάγραμμα II συνιστώμενα όρια κοκκομετρικής διαβαθμίσεως θραυστής άμμου. 5.5 Ανεξαρτήτως της χρησιμοποιουμένης δια τον έλεγχον των αδρανών σειράς κοσκίνων, η χρήσις των εν παραγράφω 5.4 αναφερομένων κοσκίνων  0,2mm και Νο 200 (0,074 mm) είναι υποχρεωτική. 5.6 Έπιτρεπόμεναι ανοχαί κοκκομετρικής διαβαθμίσεως του μίγματος Δια κόκκους αδρανών μεγαλυτέρους ή ίσους του  1mm της σειράς κοσκίνων του Πίνακος 2γ ή Φ 1mm της σειράς κοσκίνων του Πίνακος 2α ή Νο 16 της σειράς κοσκίνων του Πίνακος 2β επιτρέπεται όπως αι τεταγμέναι της παραστατικής καμπύλης του μίγματος αποκλίνουν μέχρι δύο μονάδας από τας αναγραφομένας εις την προδιαγραφήν οριακάς τιμάς, υπό την προϋπόθεσιν ότι η απόκλισις αύτη θα συμβαίνη επί μη διαδοχικών κοσκίνων. Αναλόγως, δια κόκκους αδρανών διαστάσεων μικροτέρων των ως άνω, επιτρέπεται απόκλισις μέχρι μιας μονάδος. Υπό τας ανωτέρω προϋποθέσεις, η σχετική παραστατική κοκκομετρική γραμμή του υπ’ όψιν μίγματος δύναται να θεωρηθή ως ανήκουσα εις την ζώνην ή υποζώνην εν τη οποία κείται το μεγαλύτερον αυτής τμήμα. 5.7 Ομοιομορφία διαβαθμίσεως προσαγομένων κλασμάτων αδρανών Έκαστον κλάσμα αδρανών οφείλει να παρουσιάζη, καθ’ όλην την διάρκειαν εκτελέσεως του έργου, σταθερότητα κοκκομετρικής διαβαθμίσεως, οριζομένην ως ακολούθως: Το ποσοστόν κόκκων, δοθέντος κλάσματος αδρανούς, των διερχομένων δι’ εκάστου κοσκίνου μεγαλυτέρου ή ίσου του 1mm, δεν επιτρέπεται να διαφέρη περισσότερον των τριών μονάδων από το δια του αυτού κοσκίνου διερχόμενον ποσο(19)Βλέπε Αιτιολογικήν Έκθεσιν, παράγραφον 5.4.α. (20)Το κόσκινον τούτο κατασκευάζεται εκ πλέγματος συμφώνως προς DIN 1045 (1972). (21)Τα ποσοστά νοούνται κατά το νόημα της παραγρ. 5.2.β. (22)Το κόσκινον τούτο κατασκευάζεται εκ πλέγματος συμφώνως προς ASTM C 33-64. στόν του κλάσματος όπερ εχρησιμοποιήθη δια την μελέτην συνθέσεως, πάντοτε δε υπό την  προϋπόθεσιν ότι τηρούνται αι απαιτήσεις των παραγράφων 5.2 και 5.4. περί οριακών ποσοστών. Προκειμένου περί κόκκων μικρότερων ή ίσων του (Μετά τη σελ. 470, 6026) Σελ. 470, 6027 Τεύχος Z104-Σελ. 95 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 0,2mm, ή ως άνω ανεκτή απόκλισις περιορίζεται εις μίαν μονάδα. Εις περίπτωσιν αποκλίσεων μεγαλυτέρων των ως άνω προσδιοριζομένων τιμών, απαιτείται η επανάληψις της μελέτης συνθέσεως. 5.8 Ασυνεχείς συνθέσεις κοκκομετρικής διαβαθμίσεως Η χρήσις αδρανών με ασυνεχείς κοκκομετρικάς διαβαθμίσεις (23)  επιτρέπεται μόνον υπό τας κάτωθι προϋποθέσεις: α)Υποβολή λεπτομερούς μελέτης συνθέσεως, δι’ ης θα αποδεικνύεται ότι πληρούνται πάσαι αι απαιτήσεις ποιότητος του εν θέματι σκυροδέματος, ως και αι συνθήκαι σταθερότητος μίγματος κατά την διάρκειαν της μεταφοράς αυτού. Επί τούτοις, απαγορεύεται η χρήσις αδρανών ασυνεχούς συνθέσεως, εις περίπτωσιν ρευστών σκυροδεμάτων. β)Υποβολή προσθέτου εκθέσεως, αφορώσης εις τα εν τω εργοταξίω ληφθησόμενα μέτρα ηυξημένου ελέγχου ομοιομορφίας κατά την μεταφοράν και διάστρωσιν του σκυροδέματος. Ανεξαρτήτως των ανωτέρω, εις περίπτωσιν χρησιμοποιήσεως αδρανών ασυνεχούς κοκκομετρικής διαβαθμίσεως, επιβάλλεται η συχνοτέρα δειγματοληψία πάντων των υλικών και του σκυροδέματος, προς απόδειξιν της ομοιομορφίας παραγωγής. ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ    ΕΛΟΤ 515 ΣΚΥΡΟΔΕΤΗΣΗ ΟΤΑΝ Η ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΙΝΑΙ ΧΑΜΗΛΗ 1 Αντικείμενο Το παρόν Ελληνικό Πρότυπο καθορίζει μέτρα με τα οποία εξασφαλίζεται η αναγκαία αντοχή και η ανθεκτικότητα στο χρόνο του σκυροδέματος που παρασκευάζεται, σκυροδετείται και σκληρύνεται, όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος είναι χαμηλή. Σαν χαμηλή θερμοκρασία περιβάλλοντος νοείται θερμοκρασία μικρότερη των +5°C. 2 Γενικές οδηγίες α.Οι προβλέψεις, σε εγκαταστάσεις και υλικά, για την εφαρμογή μεθόδων προστασίας του σκυροδέματος που ενδέχεται να απαιτηθούν, πρέπει να γίνονται έγκαιρα και πριν εμφανιστούν οι χαμηλές θερμοκρασίες που πιθανολογούνται. β.Οι μέθοδοι που βασικά προστατεύουν το σκυρόδεμα από βλάβες που γίνονται από τον παγετό δεν εξασφαλίζουν κατ’ ανάγκη και την απαραίτητη αντοχή στο σκυρόδεμα, όταν σταματήσει η εφαρμογή τους. Γι’ αυτό η ανάπτυξη της αντοχής πρέπει να ελέγχεται ξεχωριστά (π.χ. πότε θα αφαιρεθούν τα ικριώματα). γ.Στα από σκυρόδεμα τμήματα του έργου οι γωνίες και οι ακμές όπως και τα λεπτότερα από τα στοιχεία που προσβάλλονται ευκολώτερα από τον παγετό και γι’ αυτό πρέπει να προστατεύονται με ιδιαίτερη επιμέλεια. δ.Νερό σε περίσσεια στο σκυρόδεμα αυξάνει τον κίνδυνο βλάβης του από τις χαμηλές θερμοκρασίες και γι’ αυτό πρέπει να επιδιώκεται μικρή δόση νερού αναμίξεως. ε.Οι μέθοδοι για θερμική προστασία του νωπού σκυροδέματος πρέπει να εφαρμόζονται με την με(23)Παράβαλε παράγραφον 5.8 Αιτιολογικής Εκθέσεως. Σελ. 470,6028 Τεύχος Ζ104-Σελ. 96 γαλύτερη δυνατή οικονομία, γιατί σκυροδέτηση που γίνεται με αρχική θερμοκρασία υψηλή συνεπάγεται μείωση της τελικής αντοχής του σκυροδέματος και εμφάνιση, πολλές φορές, θερμικών ρηγματώσεων. Αντίθετα σκυροδέτηση που γίνεται με αρχική θερμοκρασία όσο το δυνατόν πιο χαμηλή, (χωρίς όμως κίνδυνο παγοπληξίας) και έπειτα από κανονική συντήρηση οδηγεί στην πιο μεγάλη δυνατή τελική αντοχή. 3 Απαιτούμενα γενικά μέτρα 3.1 Έφ’ όσον πρόκειται να γίνει σκυροδέτηση, όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος είναι χαμηλή, ο κατασκευαστής έχει την υποχρέωση να συντάξει και να υποβάλλει για έγκριση στην επίβλεψη του έργου μελέτη προστασίας του σκυροδέματος στην οποία θα περιλαμβάνονται: α.οι μέθοδοι προστασίας που θα χρησιμοποιηθούν, σε σχέση με το πρόγραμμα σκυροδετήσεως που υπάρχει, και β.μελέτη συνθέσεως του σκυροδέματος (1) . 3.2 Ανάλογα με την βαρύτητα των καιρικών συνθηκών που αναμένονται μπορούν να χρησιμοποιηθούν μία η περισσότερες από τις παρακάτω μεθόδους προστασίας του σκυροδέματος: Αύξηση της δόσεως του τσιμέντου ή χρησιμοποίηση τσιμέντου ταχείας αναπτύξεως αντοχής, προσθήκη αερακτικού προσθέτου, επιτάχυνση της σκληρύνσεως με χρήση κατάλληλου ταχυπηκτικού προσθέτου, θέρμανση των υλικών, θέρμανση του περιβάλλοντος χώρου του σκυροδέματος που σκυροδετήθηκε, θερμική μόνωση στα στοιχεία του σκυροδέματος, εσωτερική θέρμανση της μάζας του σκυροδέματος και κάθε μέθοδος που μπορεί να συμβάλει στην προστασία του σκυροδέματος. Στην περίπτωση που υποβάλεται μελέτη προστασίας του σκυροδέματος χωρίς να βασίζεται σε περισσότερο λεπτομερειακά και αρκετά αιτιολογημένα στοιχεία, θα χρησιμοποιούνται οι οδηγίες που δίνονται στο Παράρτημα Α. 4 Απαιτούμενα ελάχιστα μέτρα σε σχέση και με περιοχές της χώρας (Παράρτημα Β). 4.1 Η χρήση αερακτικού πρόσθετου είναι υποχρεωτική, ανεξάρτητα από περιοχή της χώρας, όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος κατά τη διάρκεια της σκυροδετήσεως είναι μικρότερη από 0°C. 4.2 Η χρήση αερακτικού πρόσθετου είναι υποχρεωτική για τις περιοχές της Χώρας κατηγορίας IV, εφ’ όσον η σκυροδέτηση πρόκειται να γίνει στους μήνες Δεκέμβριο ως και Φεβρουάριο συμπεριλαμβανόμενους, ανεξάρτητα από τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος κατά τη διάρκεια της σκυροδετήσεως. Κατά το ίδιο αυτό χρονικό διάστημα πρέπει να υπάρχει ετοιμότητα για τη χρησιμοποίηση μιας τουλάχιστο από τις μεθόδους προστασίας που αναφέρονται στην παράγραφο 3.2. 5 Απαιτήσεις θερμοκρασίας σκυροδέματος στις φάσεις εργασίας αναμίξεως σκυροδετήσεως και διατηρήσεως. Απαγορεύεται η σκυροδέτηση όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος είναι μικρότερη -15°C, με εξαίρεση έργα για τα οποία υπάρχει επείγουσα ανάγκη για την κατασκευή τους, οπότε και λαμβάνονται μέ(1) Θα συντάσσεται σύμφωνα με το πρότυπο ΕΛΟΤ 778 (υπό επεξεργασία). 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος τρα οργανώσεως και προστασίας που μελετούνται ειδικά. Στον Πίνακα 1 δίνονται οι ελάχιστες θερμοκρασίες που επιτρέπεται να έχει το νωπό σκυρόδεμα κατά την ανάμιξη, τη σκυροδέτηση και τη διατήρηση. Τα όρια που δίνονται στον πίνακα δεν αφορούν προκατασκευασμένα στοιχεία από ωπλισμένο σκυρόδεμα τα οποία υποβάλλονται σε γρήγορη θερμική επεξεργασία προκειμένου να αποκτήσουν άμεσα την αντοχή τους γενικές κατηγορίες ως προς τις απαιτήσεις κατά τη λειτουργία του στην κατασκευή και οι χρόνοι προστασίας δίνονται σε σχέση και με τον χρησιμοποιούμενο τύπο τσιμέντου. Πάντως, τα ελάχιστα χρονικά διαστήματα που δίνονται στον Πίνακα 2 πρέπει να αυξάνονται εφ’ όσον το σκυρόδεμα δεν έχει αποκτήσει αντοχή τουλάχιστο ίση προς 50 Kg/cm 2  (0,5 N/mm 2 ). Η πρώτη κατηγορία, σκυρόδεμα αφόρτιστο και μη εκτεθειμένο, του Πίνακα 2, αφορά σκυρόδεμα που Πίνακας 1. Ελάχιστες θερμοκρασίες σκυροδέματος που απαιτούνται στις φάσεις εργασίας αναμίξεως, σκυροδετήσεως, διατηρήσεως. α/α Φάσεις εργασίας Θερμοκρασία περιβάλλοντος t o C Λεπτές διατομές Ογκώδεις διατομές  (2) Σκυρόδεμα με μέγιστη διάμετρο αδρανούς < 20 mm <   40 mm <   80 mm <   160 mm 1 Ανάμιξη -3 ο C<t<+5 o C -15 o C<t<-3 o C 13 o C 18 o C   9 o C 15 o C   9 o C 13 o C   8 o C 10 o C 2 Σκυροδέτηση και διατήρηση 13 o C 10 o C  7 o C  5 o C (2) Για τους σκοπούς αυτού του προτύπου σαν ογκώδεις διατομές θεωρούνται διατομές με ελάχιστη διάσταση 400 mm Διάρκεια θερμικής προστασίας του σκυροδέματος μετά τη σκυροδέτηση. Όταν οι θερμοκρασίες του περιβάλλοντος κατά τη σκυροδέτηση είναι μικρότερες από +5 0  C επιβάλεται το σκυρόδεμα να διατηρηθεί στις ελάχιστες θερμοκρασίες που δίνονται στον Πίνακα 1, α/α 2, και για τα ελάχιστα χρονικά διαστήματα που δίνονται στον Πίνακα 2, εφ’ όσον το σκυρόδεμα περιέχει αερακτικό πρόσθετο. Εάν το σκυρόδεμα δεν περιέχει αερακτικό πρόσθετο τα χρονικά διαστήματα που δίνονται στον Πίνακα 2 πρέπει να διπλασιάζονται. Στον Πίνακα 2 το σκυρόδεμα κατατάσσεται σε τρείς χρησιμοποιείται σε θεμελιώσεις και υπόγειες κατασκευές. Για το σκυρόδεμα αυτό δεν υπάρχει απαίτηση φορτίσεως κατά τα πρώτα στάδια της σκληρύνσεώς του και λόγω της θέσεως των κατασκευών  επηρεάζεται ελάχιστα ή καθόλου από κατάψυξη και επαναφορά. Στο σκυρόδεμα αυτό υπάρχουν ευνοϊκές συνθήκες για να διατηρηθεί φυσικά. Ο χρόνος προστασίας που δίνεται στον Πίνακα 2, α/α 1, για σκυρόδεμα αυτής της κατηγορίας, εξασφαλίζει τόσο την ανθεκτικότητα όσο και την αναγκαία αντοχή του. Η δεύτερη κατηγορία, σκυρόδεμα αφόρτιστο και εκτεθειμένο, του Πίνακα 2, αφορά σκυρόδεμα που Πίνακας 2. Ελάχιστα χρονικά διαστήματα σε ημέρες κατά τα οποία απαιτείται να διατηρηθεί το σκυρόδεμα στις ελάχιστες θερμοκρασίες του Πίνακα 1, α/α 2. α/α Σκυρόδεμα   Τύπος    τσιμέντου Θερμοκρασία t Περιβάλλοντος -3 0  C<t<+5 0 C Θερμοκρασία Περιβάλλοντος t<-3 0 C Μόνο για λεπτές διατομές 1 Αφόρτιστο και  μη εκτεθειμένο    Κοινό    Ταχείας     σκληρύνσεως    Κοινό με επιτα   χυντικό πρόσθετο 3 2 2 4 3 3 2 Αφόρτιστο και  εκτεθειμένο    Κοινό    Ταχείας    σκληρύνσεως    Κοινό με επιτα   χυντικό πρόσθετο 4 3 3 5 4 4 3 Φορτισμένο και  εκτεθειμένο    Κοινό    Ταχείας    σκληρύνσεως    Κοινό με επιτα   χυντικό πρόσθετο 4 3 3 5 4 4 (Μετά τη σελ. 470,6028 Σελ. 470,6029 Τεύχος Ζ104 – Σελ. 97 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 χρησιμοποιείται σε ογκώδη υποστηλώματα και φράγματα. Για το σκυρόδεμα αυτό δεν υπάρχει απαίτηση φορτίσεως κατά τα πρώτα στάδια της σκληρύνσεώς του, αλλά η κατασκευή έχει επιφάνειες που εκθέτονται σε κατάψυξη και επαναφορά. Το προσδιορίζεται με ακρίβεια κάθε φορά από τα αποτελέσματα της εξελίξεως της αντοχής δοκιμίων που διατηρούνται στο έργο κάτω από τις ίδιες συνθήκες και από στοιχεία της στατικής μελέτης. Όταν η εξέλιξη της αντοχής δεν παρακολουθείται με δοκίμια Πίνακας 3.Ελάχιστα χρονικά διαστήματα σε ημέρες κατά τα οποία συνιστάται να διατηρηθεί σκυρόδεμα φορτισμένο κει εκτεθειμένο σε θερμοκρασίες 10 0 C και 20 0 C. Όταν αναμένεται θερμοκρασία περιβάλλοντος για πέντε τουλάχιστο ημέρες μετά τη διακοπή της προστασίας Τύπος τσιμέντου Ποσοστά αντοχής της συμβατικής αντοχής 28 ημερών κατά τη στιγμή της διακοπής της προστασίας Κοινό Ταχείας σκληρύνσεως Κοινό με επιταχυντικό πρόσθετο Για θερμοκρασία διατηρήσεως 20 ο C t>0 o C 0 o C>t>-5 o C -5 o C>t>-9 o C   5   9 17   4   5 13   4   5 13 50 65 85 Για θερμοκρασία διατηρήσεως 10 ο C t>0 o C 0 o C>t>-5 o C -5 o C>t>-9 o C   7 12 22   4   6 17   4   6 17 50 65 85 εσωτερικό της κατασκευής αυτοδιατηρείται, στις εξωτερικές όμως επιφάνειες η διατήρηση εξακολουθεί όταν οι συνθήκες του περιβάλλοντος είναι ευνοϊκές. Ο χρόνος προστασίας που δίνεται στον Πίνακα 2, α/α 2, για σκυρόδεμα αυτής της κατηγορίας, εξασφαλίζει τόσο την ανθεκτικότητα όσο και την αναγκαία αντοχή του. Η τρίτη κατηγορία, σκυρόδεμα φορτισμένο και εκτεθειμένο, του Πίνακα 2, αφορά σκυρόδεμα που χρησιμοποιείται σε κατασκευές που εκθέτονται στις καιρικές μεταβολές και που μπορεί να φορτιστούν εν μέρει πριν το σκυρόδεμα αποκτήσει την αντοχή του. Ο χρόνος προστασίας που δίνεται στον Πίνακα 2, α/α 3, για σκυρόδεμα αυτής της κατηγορίας, είναι ο αναγκαίος για να εξασφαλιστεί η ανθεκτικότητα. Για να εξασφαλιστεί η αναγκαία αντοχή για την ανάληψη φορτίων και την ασφάλεια της κατασκευής, η απαιτούμενη διάρκεια προστασίας πρέπει να αυξηθεί πέρα από τον προβλεπόμενο αυτό χρόνο. Η διάρκεια προστασίας και υποστηλώσεως καθώς και η ικανότητα του έργου να παραλάβει φορτία θα Πίνακας 4. Επιτρεπόμενη μέγιστη πτώση θερμοκρασίας στο σκυρόδεμα μέσα στο πρώτο 24ωρο μετά τον χρόνο προστασίας. Λεπτές διατομές Ογκώδεις διατομές Σκυρόδεμα με μέγιστη διάμετρο αδρανούς ~ 20 mm ~   40 mm ~   80 mm ~   160 mm 30 o C 20 o C 15 o C 10 o C ΣΗΜΕΙΩΣΗ:Για συνήθη οικοδομικά έργα που δεν περιλαμβάνουν προβόλους και ιδιαίτερα βαρειά τμήματα τα ικριώματα δεν μπορούν να αφαιρεθούν, (ενώ συγχρόνως θα τοποθετούνται υποστηλώματα ασφαλείας), εάν το σκυρόδεμα δεν αποκτήσει αντοχή τουλάχιστο ίση προς το 50% έως 70% της συμβατικής του αντοχής των 28 ημερών. Σελ. 470,6030 Τεύχος Ζ104 – Σελ. 98 που διατηρούνται στο έργο, ο Πίνακας 3 δίνει τα ελάχιστα χρονικά διαστήματα που συνιστάται να διατηρηθεί το σκυρόδεμα σε θερμοκρασία 10 0 C ή 20 0 C και τα ποσοστά αντοχής της συμβατικής αντοχής 28 ημερών που επιτυγχάνονται κατά τη στιγμή της διακοπής της προστασίας αυτής. Ο Πίνακας 3 δίνει τα στοιχεία αυτά σε συνάρτηση προς τη μέση θερμοκρασία του περιβάλλοντος που αναμένεται για πέντε τουλάχιστον ημέρες μετά τη διακοπή της προστασίας και τον χρησιμοποιούμενο τύπο τσιμέντου. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ 1 Επιτάχυνση σκληρύνσεως Η επιτάχυνση της σκληρύνσεως πετυχαίνεται με τη χρήση είτε κατάλληλων τσιμέντων είτε επιταχυντικών πρόσθετων (13) . 1.1 Τσιμέντα Η χρησιμοποίηση μικρότερου λόγου νερού προς τσιμέντο ή η αύξηση της δόσεως του τσιμέντου ή η χρήση τσιμέντων ταχείας αναπτύξεως της αντοχής μπορεί, κυρίως στις περιπτώσεις παγετού μικρότερης εντάσεως (  ~   -3 0 C<t<+5 0 C), να μειώσει τον απαιτούμενο χρόνο προστασίας (Κεφάλαιο 6 του προτύπου) και να ελαττώσει την απαιτούμενη θέρμανση των υλικών. 1.2 Επιταχυντικά πρόσθετα. Τα επιταχυντικά πρόσθετα πρέπει να είναι σύμφωνα προς την προδιαγραφή (3)  «περί προσθέτων μάζης σκυροδέματος» παράγρ. 11.4.3.2, 11.4.3.3. και 11.4.3.4. Απαγορεύεται η χρησιμοποίηση υλικών που κατεβάζουν  το σημείο πήξεως του νερού  (antifreeze com(3)Μέχρις ότου εκδοθεί πρότυπο ΕΛΟΤ ισχύει η Προδιαγραφή «Περί προσθέτων μάζης σκυροδέματος» Τ.Ε.Ε., Τεχνικά Χρονικά, Τεύχος 12, Δεκέμβριος 1970. 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος pounds) δεδομένου ότι η ποσότητα αυτών που απαιτείται είναι τόσο μεγάλη ώστε να επηρεάζονται ουσιαστικά η αντοχή και οι άλλες ιδιότητες του σκυροδέματος. Μικρές ποσότητες επιταχυντικών πρόσθετων (π.χ. χλωριούχο ασβέστιο σε ποσοστό όχι μεγαλύτερο από 2% κατά βάρος στο τσιμέντο) μπορούν να έχουν τις ευνοϊκές συνέπειες που περιγράφονται στην παράγρ. 1.1 δεν μπορούν όμως να χρησιμοποιηθούν σε περιπτώσεις προεντεταγμένου σκυροδέματος ή σε περιβάλλον που είναι διαβρωτικό για το χάλυβα. Σημειώνεται πάντως ότι, η απλή χρήση επιταχυντικών πρόσθετων δεν μπορεί να υποκαταστήσει την καλή διατήρηση και την προστασία από τον παγετό του σκυροδέματος παρά μόνο κατά το μέτρο που θα πληρώνονται οι απαιτήσεις που περιγράφονται στους πίνακες 1, 2 και 3 του προτύπου. 2 Θέρμανση υλικών 2.1 Γενικά 2.1.1 Η θέρμανση των υλικών έχει σαν σκοπό να αναπτυχθούν μέσα στο σκυρόδεμα οι θερμοκρασίες που αναγράφονται στον Πίνακα 1, α/α 1 του προτύπου. Σημειώνεται ότι, στην περίπτωση που το σκυρόδεμα έχει θερμοκρασία μεγαλύτερη από αυτή που δίνεται στον Πίνακα 1, δεν μειώνονται οι χρόνοι προστασίας που προβλέπονται στους Πίνακες 2 και 3 του προτύπου, δεδομένου ότι η επιτρεπόμενη μέγιστη πτώση θερμοκρασίας επιβάλλει μεγαλύτερη διάρκεια αποψύξεως σε θερμότερα σκυροδέματα. Επί πλέον, οι υψηλές θερμοκρασίες στο σκυρόδεμα ενέχουν κίνδυνο για ταχύτατη πήξη, για ψευδοπήξη, για ταχεία εξάτμιση του νερού, για δημιουργία θερμικών τάσεων κατά τη ψύξη και άλλα. Για τούτο, συνιστάται, σε καμμιά περίπτωση οι αρχικές θερμοκρασίες των υλικών και του σκυροδέματος να μην υπερβαίνουν τις τιμές του Πίνακα 1. ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Νερό Αδρανή Σκυρόδεμα (4) Θερμοκρασία σε κάποια θέση Μέση θερμοκρασία Με τσιμέντο κοινό Με τσιμέντο ταχείας σκληρύνσεως 70 o c 100 o C 65 o C 20 o C 30 o C 2.1.2 Για να επιτευχθεί η επιθυμητή θερμοκρασία διατηρήσεως στο σκυρόδεμα είναι προτιμότερο να θερμαίνεται πρώτα το νερό, γιατί αυτό γίνεται με μεγαλύτερη ευκολία και ταχύτητα, και επειδή η θερμοχωρητικότητα του νερού είναι πέντε φορές μεγαλύτερη από εκείνη των αδρανών. Συνήθως θεωρείται ότι επαρκεί η θέρμανση μόνο του νερού σε κατάλληλη θερμοκρασία για τις περιπτώσεις που η θερμοκρασία του περιβάλλοντος είναι μεγαλύτερη από -1°C. Αντίθετα για θερμοκρασίες περιβάλλοντος μικρότερες από -1°C (και πάντοτε στην περίπτωση που στα αδρανή έχει επικαθήσει πάγος) επιβάλλεται η θέρμανση και των αδρανών. Στην περίπτωση αυτή θεωρείται πρακτικότερο  να θερμαίνεται η άμμος παρά τα  (4)Πάντως συνιστάται η θερμοκρασία του σκυροδέματος τη στιγμή που σκυροδετείται να μην είναι μεγαλύτερη από 5 0 C από τις ελάχιστες θερμοκρασίες που απαιτούνται και αναγράφονται στον Πίνακα 1, α/α 1 του προτύπου. σκύρα. Πάντως σε καμμιά περίπτωση τα αδρανή κατά τη στιγμή της χρησιμοποιήσεώς τους δεν πρέπει να είναι παγωμένα. Για να αποφεύγεται ταχύτατη πήξη του τσιμέντου στην περίπτωση που το νερό ή τα αδρανή έχουν θερμοκρασία μεγαλύτερη από 40°C επιβάλλεται το τσιμέντο να εισάγεται τελευταίο στο μίγμα του νερού και των αδρανών και μόνον όταν η θερμοκρασία του μίγματος είναι μικρότερη από 40°C. 2.1.3 Στον Πίνακα 2 δίνονται σε μερικά παραδείγματα οι θερμοκρασίες που πρέπει να έχουν τα υλικά τη στιγμή που αναμιγνύονται ώστε το μίγμα να έχει τις χαρακτηριστικές θερμοκρασίες που προβλέπει ο Πίνακας 1 του προτύπου. ΠΙΝΑΚΑΣ 2 α/α στήλης 1 2 3 4     5         6 Θερμοκρασία  σκυροδέματος 15 ο C 15 o C 9 o C 15 o C  9 o C  9 o C Θερμοκρασία  τσιμέντου -4 o C +1 o C +5 o C Θερμοκρασία  αδρανών -4 o C -4 o C +1 o C -4 o C  0 o C  +5 o C Θερμοκρασία  νερόυ 77,3 o C 75,2 o C 35,2 o C 73,6 o C 36,5 o C 22,2 o C Στα παραδείγματα αυτά οι θερμοκρασίες δίνονται για σκυρόδεμα που παρασκευάζεται, κατά κυβικό μέτρο, με 300 Κg τσιμέντο και 200 Κg νερό, από τα οποία 160 Κg προσθέτονται και 40 Κg προέρχονται από τη φυσική υγρασία των αδρανών (15 Κg από τα σκύρα και 25 Κg από την άμμο). Στα παραδείγματα αυτά παρατηρείται ότι σε μερικές περιπτώσεις η θερμοκρασία του νερού είναι μεγαλύτερη από 70°C που είναι το όριο που τέθηκε στον Πίνακα 1. Για τις περιπτώσεις αυτές, η επιθυμητή θερμοκρασία του σκυροδέματος δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί με τη θέρμανση του νερού μόνο. Έτσι, στον Πίνακα 3, η θερμοκρασία του νερού έγινε 70°C και προέκυψε η θερμοκρασία για την άμμο. ΠΙΝΑΚΑΣ 3 α/α στήλης 1 2 3 4 5 6 Θερμοκρασία  αδρανών 70 o C 70oC - 70oC - Θερμοκρασία  νερόυ +2,3 o C +0,5 o C - 1,0 o C - Με τη βοήθεια του εποπτικού διαγράμματος, που δίνεται στη συνέχεια, μπορεί να γίνει μια πρώτη εκτίμηση για τις θερμοκρασίες που πρέπει να έχουν τα υλικά για ζητούμενες θερμοκρασίες Τ του σκυροδέματος και εάν η θερμοκρασία του τσιμέντου είναι 5°C. Στο διάγραμμα επιτρέπεται η αριθμητική παρεμβολή για πρώτη προσέγγιση. Για τον ακριβή όμως υπολογισμό, κάθε φορά, η θερμοκρασία του μίγματος προκύπτει από τη θερμοκρασία των επί μέρους υλικών με τη βοήθεια της σχέσεως:         0,22(TaWa+TcWc)+TwWw+TwaWwa Τ =------------------------------------------------                 0,22 (Wa+Wc)+Ww+Wwa (Μετά τη σελ. 470,6030) Σελ. 470,6031 Τεύχος Ζ104-Σελ. 99 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 όπου: Τ       =  Θερμοκρασία μίγματος               σκυροδέματος Τa     =  Θερμοκρασία αδρανών Τc     =  Θερμοκρασία τσιμέντου Τw    =  Θερμοκρασία νερού Τwa  =  Θερμοκρασία περιεχομένου νερού                στα αδρανή Wa   =   Βάρος αδρανών Wc   =   Βάρος τσιμέντου Ww  =   Βάρος νερού Wwa =  Βάρος περιεχομένου νερού στα              αδρανή. 2.2 Θέρμανση των αδρανών Τα αδρανή για να θερμανθούν μπορεί να συσσωρευτούν πάνω από σωλήνες μέσα στους όποιους κυκλοφορεί ατμός. Οι σωροί πρέπει να επικαλύπτονται για να συγκρατείται και να διανέμεται η θερμότητα. Η θέρμανση μπορεί να γίνει και με εκτόξευση ελεύθερου ατμού, συνήθως υψηλής πιέσεως. Η μέθοδος αυτή όμως έχει το μειονέκτημα ότι τα αδρανή παρουσιάζουν ανώμαλα αυξημένη υγρασία από θέση σε θέση, οπότε δεν είναι γνωστή η αναγκαία μεταβολή στην ποσότητα του νερού αναμίξεως. Σε μικρά εργοτάξια, πολλές φορές, τα αδρανή θερμαίνονται, με συγκέντρωσή τους πάνω από μεταλλικούς σωλήνες μέσα στους οποίους διατηρούνται πυρές. 3 Θέρμανση του χώρου που περιβάλλει το σκυρόδεμα που σκυροδετήθηκε Με βάση τις απαιτήσεις του Πίνακα 1 του προτύπου, η θερμοκρασία του σκυροδέματος κατά τη διάρκεια του απαιτούμενου χρόνου προστασίας πρέπει να είναι ίση (ή μεγαλύτερη) από τη θερμοκρασία σκυροδετήσεως (παράδειγμα: εάν το σκυρόδεμα κατατάσσεται στο αφόρτιστο και εκτεθειμένο, παρασκευάζεται με κοινό τσιμέντο και μέγιστη διάμετρο αδρανούς 30 mm, και θα εκτεθεί σε θερμοκρασία περιβάλλοντος μικρότερη από -3°C επιβάλλεται να διατηρηθεί σε θερμοκρασία 10°C για 5 ήμερες). Έτσι, σε πολλές περιπτώσεις θερμαίνεται κατάλληλα ο γύρω από την κατασκευή ή γύρω από κάθε στοιχείο χώρος. Ο χώρος αυτός κλείνεται με πετάσματα από ξύλο, από επικολλητή ξυλεία, από γυψοσανίδες, από πλαστικά φύλλα και άλλα υλικά που συναρμόζονται έτσι ώστε να αποφεύγεται η διείσδυση του αέρα. Η θέρμανση αυτή γίνεται με εκπομπή ατμού ή με κλειστές θερμάστρες. Στην περίπτωση των θερμαστρών πρέπει τα καυσαέρια να απάγονται έξω από τον κλειστό χώρο (ώστε να αποφεύγεται η προσβολή του σκυροδέματος από το διοξείδιο του άνθρακα) και να λαμβάνεται ιδιαίτερη μέριμνα για τη διατήρηση της απαιτούμενης υγρασίας στο χώρο. Σελ. 470,6032 Τεύχος Ζ104-Σελ. 100 4 Θερμική μόνωση των στοιχείων του σκυροδέματος 4.1 Άλλη μέθοδο προστασίας συνιστά η συγκράτηση της θερμότητας που παράγεται μέσα στο σκυρόδεμα κατά την ενυδάτωση του τσιμέντου. Για το σκοπό αυτό απαιτείται να μονώνονται οι παράπλευρες επιφάνειες του σκυροδέματος που σκυροδετείται. Συνήθη υλικά για τη μόνωση αυτών των επιφανειών είναι: α)Ο ίδιος ο ξυλότυπος. β)Ασφαλτόπανα η λεπτά φύλλα από πλαστικό υλικό, τα οποία τοποθετούνται στις ελεύθερες επιφάνειες του σκυροδέματος κατά τρόπο ώστε μεταξύ του σκυροδέματος και της επικαλύψεως να υπάρχει στρώμα αέρος πάχους περίπου 5 cm. γ)Φύλλα από θερμομονωτικά υλικά όπως π.χ. φελλός, διογκωμένα συνθετικά υλικά και άλλα τα οποία όμως όταν απαιτείται πρέπει να προστατεύονται από την υγρασία. δ)Ινώδη υλικά (ακόμη και άχυρα) με την προϋπόθεση ότι συγκρατούνται στη θέση τους, προστατεύονται από σημαντική αύξηση της υγρασίας και έχουν εξασφαλιστεί από εσωτερική κυκλοφορία ρευμάτων αέρος. ε)Χαλαρά κοκκώδη υλικά (όπως π.χ. στρώμα από πριονίδια και άλλα) που προστατεύονται όμως από την υγρασία. 4.2 Κατά περίπτωση είναι δυνατός ο συνδυασμός μονώσεως και των μεθόδων που αναφέρονται στην παράγραφο 2. 4.3 Οι Πίνακες 4 και 5 παρέχουν πρακτικά τη μονωτική ικανότητα μονωτικού υλικού που έχει συντελεστή θερμικής αγωγιμότητας λ= 0,031 Κcal/mh°C. Οι πίνακες δίνουν, για διάφορα πάχη μονωτικού υλικού, τις ελάχιστες επιτρεπόμενες θερμοκρασίες του εξωτερικού χώρου, σε σχέση με το πάχος του στοιχείου και με την περιεκτικότητα σε τσιμέντο Ελληνικού τύπου του σκυροδέματος, προκειμένου να διατηρηθεί το σκυρόδεμα σε θερμοκρασία 10°C και για περιπτώσεις κατασκευών: α)Πλακών και τοιχωμάτων ανωδομής (Πίνακας 4), β)Πλακών πάνω στο έδαφος (Πίνακας 5). 4.4 Ισοδύναμα πάχη μονωτικών υλικών. Στον πίνακα 6 δίδονται οι συντελεσταί θερμικής αγωγιμότητας ωρισμένων μονωτικών υλικών και τα αντίστοιχα ισοδύναμα πάχη. 4.5 Παραδείγματα Στα παραδείγματα που ακολουθούν ο υπολογισμός των στοιχείων που είναι άγνωστα (στην προκειμένη περίπτωση η θερμοκρασία του περιβάλλοντος Τπερ) γίνεται με τον τύπο: h d d q h         04 , 0      περίπτωση τοιχείου με αμφίπλευρη μόνωση, όπου: gh        =   η θερμότητα ενυδατώσεως του τσιμέντου,                   Κcal/kg κατά το χρόνο της διατηρήσεως του                   σκυροδέματος. Δ         =   η ποσότητα του τσιμέντου στο τοιχείο που                  εξετάζεται, Kg. ΔΤ       =  Τσκ – Tπερ, η διαφορά μεταξύ της θερμο                 κρασίας σκυροδετήσεως του σκυροδέματος                   και της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος, °C. λμ, λξ   =  οι συντελεστές θερμικής αγωγιμότητας της 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος α)Πλάκες και τοιχώματα ανωδομής. ΠΙΝΑΚΑΣ 4. Για θερμοκρασία διατηρήσεως σκυροδέματος 10 ο  C. Πάχος στοιχείου σκυροδέματος σε m Ελάχιστη επιτρεπόμενη θερμοκρασία εξωτερικού χώρου σε  o C όταν χρησιμοποιείται μονωτικό υλικό με λ = 0,031 Kcal/mh  o C σε πάχος Περιεκτικότητα  σε τσιμέντο  Ελληνικού τύπου  σε Kg/m 3 1,3 cm 2,5 cm 3,8 cm 0,15 0,30 0,45 0,60 0,90 1,20 1,50 + 8,0 + 5,0 + 1,5 + 1,0 + 0,0 - 1,0 - 1,0 +  5,0 -   1,5 -   7,0 -   9,0 - 12,0 - 13,0 - 14,0 +  0,0 -   8,0 - 17,0 - 20,0 - 23,0 - 25,0 - 26,0 250 0,15 0,30 0,45 0,60 0,90 1,20 1,50 +  7 +  3 +  0 -   1 -   3 -   4 -   4 +   3 -    4 -  11 -  15 -  20 -  20 -  21 -    1 -  12 -  25 -  30 -  35 -  40 -  40 350 0,15 0,30 0,45 0,60 0,90 1,20 1,50 +  7 +  1 -   2 -   4 -   7 -   6 -   8 +  1 -   9 - 18 - 21 - 27 - 29 - 29 -    5 -  20 -  35 450 β)Πλάκες πάνω στο έδαφος. ΠΙΝΑΚΑΣ 5. Για θερμοκρασία εδάφους 2C και θερμοκρασία διατηρήσεως σκυροδέματος 10C. Πάχος στοιχείου σκυροδέματος σε m Ελάχιστη επιτρεπόμενη θερμοκρασία εξωτερικού χώρου σε  o C όταν χρησιμοποιείται μονωτικό υλικό με λ = 0,031 Kcal/mh  o C σε πάχος Περιεκτικότητα  σε τσιμέ ντο  Ελληνικού τύπου  σε Kg/m 3 1,3 cm 2,5 cm 3,8 cm 0,10 0,20 0,30 0,45 0,60 0,75 0,90 +  8 +  2 -   3 -   8 -  12 +  5 -   7 - 20 - 30 - 45 +  1 - 16 - 35 250 0,10 0,20 0,30 0,45 0,60 0,75 0,90 +  7 +  4 +  0 -  7 - 12 - 20 +  8 +  0 - 14 - 28 + 7 -  7 -30 350 (Μετά τη σελ. 470,6032) Σελ. 470,6033 Τεύχος Ζ104-Σελ. 101 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 μονώσεως και του ξυλοτύπου, Κcal/mh C. dμ, dξ = τα πάχη της μονώσεως και του ξυλοτύπου, m h = ο χρόνος προστασίας, h ΠΙΝΑΚΑΣ 6 α/α Μονωτικό υλικό Συντελεστής θερμικής  αγωγιμότητος  λ σε Kcal/mh o C Ισοδύναμο πάχος σε cm 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Ειδικά θερμομονωτικά καλύμματα Διογκωμένα συνθετικά  υλικά Φελλός Ξύλο ξηρό (μέση τιμή) Ξύλο υγρό (εκτιμωμένη μέση τιμή) Άμμος υγρή Άμμος εκτεθειμένη στην υγρασία της ατμόσφαιρας 0,031 0,035 0,040      0,12      0,3   1,0   1,1   1,3   4,0 10,0 16,0 40,0 Παράδειγμα 1 Δεδομένα: -Πάχος τοιχείου από σκυρόδεμα 0,30m -Πάχος ξυλοτύπου, dξ                 0,02m -Πάχος μονώσεως, dμ                0,025m -Δόση τσιμέντου, Δ               370 Kg/m 3 άρα στο m 2  τοιχείου        370 x 0,30 Kg -Θερμότητα ενυδατώσεως σε 7 ημέρες, gh 55 Kcal/Kg -Χρόνος προστασίας για 7 ημέρες 162 ώρες -Συντελεστής θερμικής αγωγιμότητας ξύλου ξηρού, λξ 0,12 Kcal/mhC -Συντελεστής θερμικής αγωγιμότητας ξύλου για τεκμαρτή περιεχόμενη υγρασία 20%, λξ=0,12x2,55 0,30 Kcal/mhC -Συντελεστής θερμικής αγωγιμότητας μονώσεως, λμ 0,031 Kcal/mhC -Απώλεια θερμότητας κατά την είσοδο και την έξοδο από το υλικό             0,04 mhC/Kcal -Θερμοκρασία κατά τη σκυροδέτηση, Τσκ +10 C 162 04 , 0 30 , 0 02 , 0 031 , 0 025 , 0 2 30 , 0 370 55      x x x Από την επίλυση του τύπου αυτού, προκύπτει: ΔΤ = 16,6 C ΔΤ = Τσκ – Τπερ Άρα για την περίπτωση θερμοκρασίας σκυροδέματος Τσκ = 10C, ελάχιστη επιτρεπτή εξωτερική θερμοκρασία: Τπερ = - 6,6C Παράδειγμα 2 Δεδομένα: -Πάχος τοιχείου από σκυρόδεμα                   0,46m -Πάχος μονώσεως, dμ                                 0,051m Σελ. 470,6034 Τεύχος Ζ104-Σελ. 102 -Δόση τσιμέντου, Δ                                356 Kg/m 3 άρα στο m 2  τοιχείου                          356 x 0,46 Kg -Θερμότητα ενυδατώσεως  σε 7 ημέρες, qh                                      85 Kcal/Κg (για τσιμέντο ταχείας αναπτύξεως αντοχής) -Κατά τα λοιπά όπως το Παράδειγμα 1 162 04 , 0 30 , 0 02 , 0 031 , 0 051 , 0 2 46 , 0 356 85         Από την επίλυση του τύπου προκύπτει: ΔΤ = 73 C ΔΤ = Τσκ – Τπερ Άρα για την περίπτωση θερμοκρασίας σκυροδέματος Τσκ = 10 C, ελάχιστη επιτρεπτή εξωτερική θερμοκρασία: Τπερ. = -6,3 C 4.6 Συνδυασμό των μεθόδων που περιγράφονται στις παραγράφους 3 και 4 συνιστούν ειδικά εύκαμπτα καλύμματα που θερμαίνονται με ενσωματωμένες ηλεκτρικές αντιστάσεις (π.χ. με θερμική  ισχύ της τάξεως 0,20 ΚW/m 2 ). 5 Εσωτερική θέρμανση της μάζας του  σκυροδέματος. Αναφέρονται στην  παράγραφο αυτή εξαιρετικά ειδικές με θοδοι που ακολουθούν: α.Δίοδος ηλεκτρικού ρεύματος μέσα από  τους οπλισμούς ή από ειδικές αντιστάσεις που  ενσωματώνονται στο σκυρόδεμα. β.Δίοδος ατμού μέσα από τους σωλήνες που  ενσωματώνονται μέσα στο στοιχείο που θα   θερμανθεί. Παρατηρήσεις: α.Επειδή το κοινό σκυρόδεμα προσβάλλεται  περισσότερο από τον παγετό όταν βρίσκεται  σε κατάσταση κορεσμού, στην περίπτωση που  το σκυρόδεμα συντηρείται με νερό  επιβάλλεται η συντήρηση αυτή να διακόπτεται  12 ώρες πριν διακοπεί η θερμική προστασία. β.Επισημαίνεται ο κίνδυνος να είναι ανεπαρκής η σχετική υγρασία της ατμόσφαιρας μέσα  στους θερμαινόμενους χώρους, όπως  αναφέρεται στην παράγραφο 3, οπότε ενδέχεται να απαιτηθεί η χρησιμοποίηση μεμβράνης  συντηρήσεως ή η σύγχρονη διοχέτευση ατμού  ή ο κορεσμός σε υγρασία του αέρα που εισέρχεται (με ψεκασμό με νερό) ή, εν ανάγκη, η απ’ ευθείας συντήρηση με νερό. γ.Τέλος σημειώνεται ότι μετά τη διακοπή της  θερμικής προστασίας συνήθως δεν χρειάζεται  να λαμβάνονται μέτρα για τη συντήρηση του  σκυροδέματος όσο η θερμοκρασία του  περιβάλλοντος είναι μικρότερη από 10 C                    (εξάτμιση σε μικρό βαθμό). ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΜΕΤΡΑ ΚΑΤΑ ΤΗ ΣΚΥΡΟΔΕΤΗΣΗ ΟΤΑΝ Η ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΙΝΑΙ ΧΑΜΗΛΗ 1 Για να μεθοδευτούν τα προκαταρκτικά μέτρα  που πρέπει να λαμβάνονται κατά τη  σκυροθέτηση, όταν η θερμοκρασία του  περιβάλλοντος είναι χαμηλή, δια23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος κρίνονται τέσσερες κατηγορίες θερμοκρασιακών συνθηκών με τα χαρακτηριστικά που δίνονται στον Πίνακα 1. 2 Για να καταταγεί μια περιοχή από την άποψη ψυχρότητας κλίματος πρέπει να συγκεντρώνονται για την περιοχή αυτή μακροχρόνιες θερμοκρασιακές παρατηρήσεις (π.χ. 15 ετών) και οι μέσες τιμές αυτών να συγκρίνονται με τις τιμές του Πίνακα 1. Στις περιπτώσεις που υπάρχει ασάφεια για την κατάταξη μιας περιοχής σαν επικρατέστερες παράμετροι μπορούν να λαμβάνονται ο μέσος όρος της απολύτως ελάχιστης θερμοκρασίας και το μέσο άθροισμα ημερών μερικού και ολικού παγετού. 3 Εάν μία γεωγραφική περιοχή της χώρας δεν μπορεί να καταταγεί σε μία από τις κατηγορίες του Πίνακα 1, επειδή δεν υπάρχουν μακροχρόνια στατιστικά στοιχεία (π.χ. 15 ετών), ή και σε περιπτώσεις αμφιβολιών για την κατάταξη, θα χρησιμοποιείται ο πίνακας  θερμοκρασιακών και άλλων στοιχείων πόλεων (πίνακας 4) του Κεφαλαίου 6 του άρθρου 1 του Κανονισμού για τη θερμομόνωση κτιρίων (Διάταγμα 1-7-1979, ΦΕΚ 362/4-7-79, τεύχος Δ), καθώς και άλλα στοιχεία που περιλαμβάνονται στο ίδιο κεφάλαιο. 4 Στις περιπτώσεις που εκτελούνται έργα σε σημαντικά μεγαλύτερο υψόμετρο σε σχέση με την περιοχή του μετεωρολογικού σταθμού, η οποία έχει υπαχθεί σε μία από τις κατηγορίες του Πίνακα 1, θα λαμβάνονται τα μέτρα που απαιτούνται για την αμέσως δυσμενέστερη κατηγορία. ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Κατηγορία Μέσοι όροι παρατηρήσεων σε διάστημα μεγαλύτερο των 15 ετών Χαρακτηριστικές περιοχές μετεωρολογικών σταθμών κάθε κατηγορίας Μέσος όρος απολύτως ελάχιστης θερμοκρασίας από Οκτωβρίου έως και Απριλίου t min Μέση ελάχιστη θερμοκρασία από Οκτωβρίου έως και Απριλίου t min Μέσο άθροισμα ημερών μερικού και ολικού παγετού κατ’ έτος Ηπ Ι 0<t +10<t Ηπ<t π.χ. πόλης Αθηνών Αστεροσκοπείου Αθηνών, Ελληνικού, πόλης Πειραιώς ΙΙ -4<t<0 +6<t<+10 1<Ηπ<3 π.χ. Λήμνου, Πατρών, Ναυπλίου Αναβρύτων Αττικής, Ν. Φιλαδελφείας Αττικής ΙΙΙ ΙV -10<t<-4 t<-10 t<+6 3<Ηπ<10 10<Ηπ π.χ. Θεσσαλονίκης, Ιωαννίνων, Κομοτηνής, Αλεξανδρουπόλεως, Λαρίσης, Τριπόλεως π.χ. Φλωρίνης ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ         ΠΡΟΤΥΠΟΥ ΕΛΟΤ 517 ΣΚΥΡΟΔΕΤΗΣΗ ΟΤΑΝ Η ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΙΝΑΙ ΨΗΛΗ 1 Αντικείμενο Το παρόν Ελληνικό πρότυπο καθορίζει μέτρα με τα οποία εξασφαλίζεται η αναγκαία αντοχή και η ανθεκτικότητα στο χρόνο του σκυροδέματος που παρασκευάζεται, σκυροδετείται και σκληρύνεται όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος είναι ψηλή, πράγμα που συμβαίνει το καλοκαίρι συνήθως (1) (1)Δεν είναι δυνατό να οριστεί η θερμοκρασία περιβάλλοντος όπου πρέπει να ληφθούν ιδιαίτερα μέτρα προστασίας γιατί εξαρτάται και από τη σύγχρονη παρουσία άλλων δυσμενών συνθηκών. Τα αποτελέσματα επιδεινώνονται όσο χαμηλώνει η σχετική υγρασία περιβάλλοντος και αυξάνει η ταχύτητα του ανέμου. 2 Ενδεχόμενοι κίνδυνοι από ψηλές θερμοκασίες περιβάλλοντος Για να αποφευχθούν οι κίνδυνοι από ψηλές θερμοκρασίες του περιβάλλοντος, πρέπει όταν γίνεται σκυροδέτηση και συντήρηση να παίρνονται κατάλληλα μέτρα για τα ακόλουθα ενδεχόμενα: α.Κακοτεχνίες από μείωση της εργασιμότητας του νωπού σκυροδέματος (2). β.Μείωση της τελικής αντοχής, όταν η αρχική συντήρηση γίνεται σε υψηλή θερμοκρασία. γ.Ρηγματώσεις που οφείλονται στην ταχεία εξάτμιση του νερού και επιδεινώνονται όταν υπάρχει χαμηλή σχετική υγρασία και συγχρόνως πνέει άνεμος (3). δ.Ρηγματώσεις που οφείλονται σε συστολή του σκυροδέματος αφ’ ενός επειδή οι θερμοκρασίες ημέρας και νύχτας διαφέρουν σημαντικά και αφ’ ετέρου όταν αυξηθεί το νερό αναμί(2)Παράλαβε ενδεικτικά τα διαγράμματα της παρ. 2 της Αιτιολογοκής Εκθέσεως. (3)Οι κίνδυνοι από εξάτμιση του νερού (συστολή κατά την πήξη) εμφανίζονται όταν η εξάτμηση νερού από την επιφάνεια του σκυροδέματος πλησιάζει ή υπερβαίνει το 1 kg/m 2 h. (Μετά τη σελ. 470,6034) Σελ. 470,6035 Τεύχος Ζ104-Σελ. 103 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 ξεως για τη διατήρηση της εργασιμότητας του νωπού σκυροδέματος. ε. Επιτάχυνση σκληρύνσεως. στ. Αθέλητη δημιουργία αρμών κατά τη διάστρωση. 3 Θερμοκρασία σκυροδέματος κατά τη διάστρωση Η θερμοκρασία του σκυροδέματος κατά τη διάστρωση πρέπει να είναι η χαμηλότερη δυνατή για να αποφευχθούν οι κίνδυνοι του κεφ. 2. Στα συνηθισμένα έργα δεν πρέπει σε καμιά περίπτωση να ξεπερνάει τους 32°C (4) . Για να επιτευχθεί χαμηλή θερμοκρασία μίγματος πρέπει να ληφθούν όλα τα κατάλληλα μέτρα, ανάμεσα στα οποία και τα εξής: 3.1 Αδρανή Οι σωροί των αδρανών να βρίσκονται στη σκιά, να βρέχονται κατά διαστήματα με νερό ή να υποβάλλονται σε ρεύματα αέρα. Συνιστάται επίσης να αποθηκεύονται τα αδρανή σε ψηλούς σωρούς και να τροφοδοτούνται οι αναμικτήρες από το χαμηλώτερο μέρος του σωρού. 3.2 Τσιμέντο Αν και η θερμοκρασία του τσιμέντου δεν ασκεί σημαντική επίδραση στη θερμοκρασία του μίγματος, συνιστάται να μη ξεπερνάει τους 75°C. Προτιμότερο είναι να χρησιμοποιείται τσιμέντο με θηραϊκή γη. Επιβάλλεται μάλιστα να αναμιχθεί εν ξηρώ το τσιμέντο με τα αδρανή πριν προστεθεί το νερό. 3.3 Νερό Απαιτείται ιδιαίτερη μέριμνα για να τηρηθεί χαμηλή θερμοκρασία στο νερό αναμίξεως, επειδή έχει συγκριτικά μεγάλη ειδική θερμότητα και επηρεάζει σημαντικά την τελική θερμοκρασία του μίγματος. Για την ανάμιξη συνιστάται να χρησιμοποιείται τρεχούμενο νερό. Σε περίπτωση που χρησιμοποιείται αποθηκευμένο νερό, απαιτείται θερμική προστασία των δεξαμενών αποθηκεύσεως και των σχετικών σωληνώσεων. Αποτελεσματικό μέτρο για να χαμηλώσει η θερμοκρασία του νερού είναι η προσθήκη πάγου, είτε μέσα στις δεξαμενές αποθηκεύσεως είτε μέσα στον αναμικτήρα. Στην τελευταία περίπτωση πρέπει να μειώνεται ανάλογα η ποσότητα νερού που προβλέπεται στη μελέτη συνθέσεως. Πρέπει να λαμβάνεται ιδιαίτερη μέριμνα ώστε ο πάγος να έχει λιώσει τελείως προτού τελειώσει η ανάμιξη. 4 Χρήση πρόσθετης μάζας Για να καθυστερήσει η έκλυση της θερμότητας ενυδατώσεως επιτρέπεται -και σε μερικές περιπτώσεις συνιστάται- να χρησιμοποιούνται επιβραδυντικά ή επιβραδυντικά-ρευστοποιητικά πρόσθετα. Γενικά πρέπει να αποφεύγονται τα επιταχυντικά πρόσθετα εκτός από περιπτώσεις όπου το απαιτεί η φύση του έργου. Οπωσδήποτε όμως δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται πρόσθετα αν δεν είναι γνωστή η επίδρασή τους στους κινδύνους του σκυροδέματος που αναφέρονται στο κεφ. 2. 5 Παρασκευή και διάστρωση Όλη η διαδικασία παρασκευής και διαστρώσεως του σκυροδέματος πρέπει να περιορίζεται χρονικά, ώστε να αποφεύγεται η άνοδος της θερμο Σελ. 470,6036 Τεύχος Ζ104-Σελ. 104 κρασίας του μίγματος. Ο αριθμός των αρμών διακοπής εργασίας πρέπει να περιορίζεται στο ελάχιστο δυνατό. Οι επιφάνειες διακοπής εργασίας πρέπει να υφίστανται επιμελημένη επεξεργασία, όπως τράχυνση και επικάλυψη με βρεγμένες λινάτσες, για να διατηρηθεί η συγκολλητική ικανότητα του σκυροδέματος που ήδη υπάρχει. Σε περιπτώσεις που η διάστρωση διακόπτεται για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο από το συνηθισμένο, για να επιτευχθεί καλύτερη σύνδεση του νωπού σκυροδέματος με αυτό που έχει ήδη σκληρυνθεί εν μέρει, επιβάλλεται επιμελέστερος καθαρισμός του αρμού με αμμοβολή, με νερό υπό πίεση, με απόξεση ή με άλλα μέσα. Πριν από τη διάστρωση πρέπει να διαβραχούν οι ξυλότυποι με νερό, αλλά να αποφεύγεται η δημιουργία στασίμων νερών. 6 Προστασία και συντήρηση Επειδή το νερό εξατμίζεται γρήγορα, απαιτείται συνεχής και επιμελής συντήρηση του σκυροδέματος, που επιτυγχάνεται με επικάλυψη με υγρά υφάσματα που διαβρέχονται συνέχεια, με στεγανές μεμβράνες ή με άλλα μέσα. Τα υγρά υφάσματα πρέπει να διαβρέχονται έτσι ώστε να αποφεύγεται η ξήρανση και επαναδιαβροχή του σκυροδέματος. Η θερμοκρασία του νερού που χρησιμοποιείται στη διαβροχή δεν πρέπει να απέχει σημαντικά από τη θερμοκρασία του σκυροδέματος που διαστρώνεται, για να αποφευχθούν διαφορικές συστολοδιαστολές. Εάν χρησιμοποιούνται στεγανές μεμβράνες, θα πρέπει να προφυλάσσεται το σκυρόδεμα τις πρώτες κρίσιμες ώρες με κατάλληλα σκέπαστρα ώστε να μην αυξηθεί η θερμοκρασία του από την ηλιακή ακτινοβολία. Η εφαρμογή των μεθόδων συντηρήσεως πρέπει να αρχίζει αμέσως μετά τη σκυροδέτηση χωρίς όμως να προκαλούνται αλλοιώσεις στην επιφάνεια του σκυροδέματος. Τα έργα στην ύπαιθρο, που εκτίθενται σε ισχυρούς ανέμους, πρέπει να προστατεύονται με ειδικά φράγματα η πετάσματα. Συνιστάται να διαβρέχονται οι ξυλότυποι και μετά τη διάστρωση του σκυροδέματος για να διατηρούνται υγροί. Αν πρόκειται για μεταλλικούς τύπους, συνιστάται η διατήρησή του σε χαμηλές θερμοκρασίες. Τα γενικά μέτρα προστασίας και συντηρήσεως πρέπει να εφαρμόζονται τουλάχιστο κατά τις πρώτες εφτά μέρες μετά τη σκυροδέτηση. Ο συνολικός χρόνος εφαρμογής τους εξαρτάται από τις ειδικές συνθήκες του έργου. Μόλις τελειώσει η υγρή προστασία, τα καλύμματα πρέπει να παραμένουν στις θέσεις τους για μερικές ακόμη μέρες, για να μη ξηρανθεί γρήγορα το σκυρόδεμα. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Για τον υπολογισμό της θερμοκρασίας του σκυροδέματος αμέσως μετά την παρασκευή του, με βάση τις θερμοκρασίες των υλικών παρασκευής του, μπορούν να εφαρμοστούν οι πιο κάτω σχέσεις: 1.1 Χωρίς προσθήκη πάγου: (4) Σε ογκώδη στοιχεία από σκυρόδεμα, η μέγιστη επιτρεπόμενη θερμοκρασία του σκυροδέματος πρέπει να είναι ακόμη μικρότερη, λόγω της ποσότητας της ελκυομένης θερμότητας ενυδατώσεως, και προσδιορίζεται χωριστά σε κάθε περίπτωση (π.χ. για φράγματα, 16 ο C). 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος wa w c a wa wa w w c c a a W W W W W T W T W T W T T            ) ( 22 , 0 ) ( 22 , 0 1.2 Μετά από προσθήκη πάγου: wa i w c a a wa w i w c c a a W W W W W Wi T W T W W W T W T T               ) ( 22 , 0 6 , 79 ) ( ) ( 22 , 0 Όπου: Τ = θερμοκρασία σκυροδέματος Τa = θερμοκρασία αδρανών Τc = θερμοκρασία τσιμέντου Τw = θερμοκρασία νερού Twa = θερμοκρασία νερού αδρανών Wa = βάρος αδρανών Wc = βάρος τσιμέντου Ww = βάρος νερού Wwa = βάρος νερού αδρανών Wi = βάρος πάγου (θερμοκρασίες και βάρη στις ίδιες μονάδες αντίστοιχα). 2 Ο ακόλουθος πίνακας δίνει ενδεικτικές τιμές για κρίσιμες ταχύτητες ανέμου που πνέει, σε συνδυασμό με τις υφιστάμενες θερμοκρασίες περιβάλλοντος και τη σχετική υγρασία, αν υποτεθεί ότι η θερμοκρασία σκυροδέματος είναι 27°C και 32°C (μέγιστη επιτρεπόμενη). Ως κριτήριο κινδύνου ρηγματώσεως (συστολή κατά την πήξη) θεωρήθηκε ταχύτητα εξατμίσεως μεγαλύτερη ή ίση με 1 kg/m 2 h (βλέπε υποσημείωση παρ. 2γ). Θερμοκρασία  ο C Σχετική Υγρασία % Σκυροδέματος Περιβάλλοντος 40 50 60 70 80 90 Ταχύτητα ανέμου km/h (πάνω από την οποία η εξάτμιση υπερβαίνει το ανεκτό όριο του 1 kg/m 2 h) 27 25 20 24 32 40 48 30 24 34 44 - - 35 40 30 - - - 38 60 - - - - 32 25 11 12 15 16 19 22 30 13 16 21 24 32 47 35 16 24 32 56 - 38 20 32 48 100 - Άρθρο δεύτερο. Καταργούμενες διατάξεις Από τη δημοσίευση της απόφασης αυτής καταργούνται: α)Τα άρθρα 12, 14, 15, 17, 18, 19, 20, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 35, 36, 41, 42, 43, 60, 61, 62, 63, 75, 76, 77, 78, 79, 80, 81, 82, 83, 84, 85, 86 και 87 του Β. Διατάγματος της 18.2.54 «περί κανονισμών δια την μελέτην και εκτέλεσιν οικοδομικών έργων εξ ωπλισμένου σκυροδέματος» (ΦΕΚ 160/Α/54). β)Το Β. Διάταγμα της 9.10.59 «Αδρανή σκυροδεμάτων υπ’ αριθ. Δ.Τ. 691.52/1959» (ΦΕΚ 255/Α/59). γ)Η Πρότυπος Τεχνική Προδιαγραφή 504/54 «Σκυροκονιάματα» (Απόφαση Γ 49617/54 Υπουργού Δημ. Έργων, εκτός της παραγράφου 1.5 του Κεφαλαίου 1, που αναφέρεται στις κατηγορίες σκυροδέματος και τα δοκίμια με τα οποία αυτές οι κατηγορίες ελέγχονται. δ)Η Πρότυπος Τεχνική Προδιαγραφή «Ύδωρ αναμίξεως και συντηρήσεως σκυροδέματος» (ΦΕΚ 1297/Β/10.11.1975). ε)Η Πρότυπος Τεχνική Προδιαγραφή «Έτοιμον σκυρόδεμα (ΦΕΚ 1297/Β/10.11.75), στ)Η εγκύκλιος Ε. 21 (ΕΙΚ 3/684/129/11.2.81) του Υ.Δ.Ε., καθώς και κάθε άλλη διάταξη που είναι αντίθετη με τον Κανονισμό αυτό. Άρθρο τρίτο. Ισχύς. Η ισχύς της απόφασης αυτής αρχίζει από τη δημοσίευσή της στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. (Αντί για τις σελ. 470,6037-470, 6040) Σελ. 470,6037(α) Τεύχος 1231-Σελ. 5 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 11. ΑΠΟΦΑΣΗ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ, ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ  ΤΕΧΝΟΛ ΟΓΙΑΣ Αριθ. Β 21538/2228 της 3/4 Δεκ. 1987 (ΦΕΚ Β΄ 702) Χάλυβας οπλισμού σκυροδέματος. Η άνω απόφαση και η 17070/2340/28 Ιουλ.24 Αυγ. 1988 (ΦΕΚ Β΄ 607) Αποφ. Υπ. Βιομ. Ενεργ. και Τεχνολογίας, με την οποία είχε αντικατασταθεί το άρθρ. 4 αυτής, καταργήθηκαν από το άρθρ. 6 της 944Φ7/19/21-24 Ιαν. 1994 απόφ. Υπ. Βιομ. Ενεργ. και Τεχνολογίας (ΦΕΚ Β΄ 36) κατωτ. αριθ. 15. Σελ. 470,6038(α) Τεύχος 1231-Σελ. 6 23.Δ.ν.11 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Άρθρο 1. 1.Αντικείμενο. 1.1 Ο Κανονισμός αυτός αφορά το σκυρόδεμα που παρασκευάζεται με συνήθη λίθινα αδρανή φαινόμενου ειδικού βάρους 2,40–3,00 που προσδιορίζεται σύμφωνα με τις μεθόδους ελέγχου ΣΚ-301 και ΣΚ-302. 1.2 Δεν περιλαμβάνεται στον Κανονισμό αυτό σκυρόδεμα  που παρασκευάζεται: α)με ελαφρύτερα η βαρύτερα αδρανή β)με προσμίξεις ελαφρύτερων ή βαρύτερων αδρανών, και γ)με αδρανή που προέρχονται από τη θραύση παλαιού σκυροδέματος. 1.3 Επίσης δεν περιλαμβάνεται το σκυρόδεμα μικρών τεχνικών έργων του Δημοσίου (οχετών κτλ.) που κατασκευάζονται σε απομακρυσμένες περιοχές, το σκυρόδεμα έργων η στοιχείων συνολικού όγκου μέχρι 10 μ 3  και τα ειδικά σκυροδέματα που δεν συμπεριλαμβάνονται στο άρθρο 12, όπως το σκυρόδεμα ογκωδών έργων (φραγμάτων κτλ.), το αρχιτεκτονικό σκυρόδεμα, το σκυρόδεμα οδοστρωμάτων κ.α. 1.4 Μέχρι να συνταχθούν ειδικές προδιαγραφές, η παραγωγή και ο έλεγχος των προηγούμενων σκυροδεμάτων θα ρυθμίζεται στη Σύμβαση του έργου ή με ειδική συμφωνία κατασκευαστή και κυρίου του έργου. Άρθρο 2 2       Συμβολισμοί Στον Κανονισμό αυτό οι κατωτέρω συμβολισμοί έχουν την ακόλουθη έννοια f 28= Συμβατική αντοχή δοκιμίου σε θλίψη          γενικά f ck= Χαρακτηριστική αντοχή σκυροδέματος         σε θλίψη f m = Μέση αντοχή σκυροδέματος σε θλίψη f a = Απαιτούμενη αντοχή σκυροδέματος σε         θλίψη Χ n= Μέσος όρος συμβατικής αντοχής n         δοκιμίων μιας δειγματοληψίας X i= Συμβατική αντοχή ενός δοκιμίου μιας         δειγματοληψίας s = Τυπική απόκλιση των συμβατικών       αντοχών ενός αριθμού δοκιμίων n = Αριθμός δοκιμίων Άρθρο 3 3       Ορισμοί Για την εφαρμογή του Κανονισμού αυτού  δίνονται οι ακόλουθοι ορισμοί: 3.1. «Συμβατική αντοχή σε θλίψη δοκιμίου, f 28», είναι η αντοχή ενός «συμβατικού» δοκιμίου δηλαδή ενός δοκιμίου που έχει τις διαστάσεις και τη μορφή που προβλέπονται στον Κανονισμό αυτό και που παρασκευάζεται και συντηρείται σύμφωνα με τη Μέθοδο ΣΚ-303, και ελέγχεται σύμφωνα με τη Μέθοδο ΣΚ-304 σε ηλικία 28 ημερών. 3.2. «Χαρακτηριστική αντοχή σκυροδέματος σε θλίψη, f ck», είναι η αντοχή σε θλίψη κάτω από την οποία αναμένεται να βρεθεί το 5% των συμβατικών αντοχών του συνόλου των δοκιμίων που θα μπορούσαν να παρασκευαστούν από μια σημαντικά μεγάλη ποσότητα σκυροδέματος, αν ολόκληρη αυτή η ποσότητα μετατρεπόταν σε δοκίμια. 3.3 «Μέση αντοχή σκυροδέματος σε θλίψη f m», είναι ο μέσος όρος αντοχής όλων των συμβατικών δοκιμίων που θα μπορούσαν να παρασκευαστούν από μια σημαντική μεγάλη ποσότητα σκυροδέματος αν ολόκληρη αυτή η ποσότητα μετατρεπόταν σε δοκίμια. Οι αναλογίες υλικών για την παρασκευή σκυροδέματος με μια ορισμένη μέση αντοχή f m δίνονται από τη Μελέτη συνθέσεως. Το σκυρόδεμα της «σημαντικά μεγάλης ποσότητας» στην οποία αναφέρονται οι προηγούμενοι ορισμοί πρέπει να έχει παρασκευαστεί με τα ίδια υλικά, τις ίδιες αναλογίες και τα ίδια μηχανικά μέσα. 3.4. «Απαιτούμενη αντοχή σκυροδέματος σε θλίψη f a», είναι η τιμή της μέσης αντοχής f m για την οποία το σκυρόδεμα του έργου έχει μια ορισμένη πιθανότητα αποδοχής, όταν εξετάζεται με τα Κριτήρια συμμορφώσεως του Κανονισμού αυτού. Οι αναλογίες υλικών της Μελέτης συνθέσεως πρέπει να εξασφαλίζουν μέση αντοχή f m τουλάχιστο ίση με την απαιτούμενη. 3.5. «Ανάμιγμα», είναι η ποσότητα σκυροδέματος που προκύπτει από μια φόρτωση, ανάμιξη και αποφόρτωση του αναμικτήρα. Η ποσότητα αυτή πρέπει να είναι ίση ή μικρότερη από εκείνη που επιτρέπουν οι προδιαγραφές λειτουργίας του αναμικτήρα. 3.6. «Παρτίδα», είναι η ποσότητα του σκυροδέματος που αξιολογείται από τα δοκίμια μιας δειγματοληψίας. 3.7. «Εργοταξικό σκυρόδεμα» λέγεται το σκυρόδεμα στο οποίο ο κύριος του έργου ή η Υπηρεσία ή ο επι(Μετά τη σελ. 470,590) Σελ. 470,591 Τεύχος Ζ104-Σελ. 59 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 βλέπων έχει πλήρη παρακολούθηση και έλεγχο της παραγωγής σε όλες τις φάσεις της, δηλαδή όταν μπορεί να ελέγχει τα υλικά του σκυροδέματος, τα μηχανήματα παραγωγής, μπορεί να μεταβάλλει τις αναλογίες συνθέσεως και τη διαδικασία αναμίξεως και μπορεί να ελέγχει το έτοιμο προϊόν σε οποιαδήποτε θέση (μέσα στον αναμικτήρα, μετά την αποφόρτωση, μετά τη μεταφορά κτλ.). Το εργοταξιακό σκυρόδεμα μπορεί να παρασκευάζεται δίπλα στο έργο ή σε μεγαλύτερη απόσταση, οπότε και μεταφέρεται με αυτοκίνητα-αναδευτήρες. Μπορεί ακόμα να παρασκευάζεται σε εργοστάσιο έτοιμου σκυροδέματος όταν, μετά από συμφωνία, εξασφαλίζονται οι διευκολύνσεις για την εκτέλεση των προηγουμένων ελέγχων. 3.8 «Εργοστασιακό σκυρόδεμα», λέγεται το σκυρόδεμα στο οποίο ο κύριος του έργου ή η υπηρεσία ή ο επιβλέπων ή ο κατασκευαστής δεν έχει δικές του πληροφορίες για τα υλικά, τις αναλογίες συνθέσεως και τη διαδικασία παραγωγής ελέγχει δε μόνο το έτοιμο προϊόν στη θέση παραδόσεώς του. Το εργοστασιακό σκυρόδεμα είναι κατά κανόνα έτοιμο. (Παράγραφος 3.9). 3.9 «Έτοιμο σκυρόδεμα» λέγεται το σκυρόδεμα που παρασκευάζεται σε απόσταση από το έργο και μεταφέρεται σ’ αυτό: α)Μετά από πλήρη ανάμιξη, με φορτηγά αυτοκίνητα ή αυτοκίνητα-αναδευτήρες β)Μετά από μερική ανάμιξη ή χωρίς να έχει γίνει εισαγωγή νερού, με αυτοκίνητα-αναμικτήρες. Στη δεύτερη περίπτωση η εισαγωγή νερού και η ανάμιξη γίνεται στη διαδρομή μέχρι το έργο ή στο έργο πριν από την παράδοση. Το έτοιμο σκυρόδεμα μπορεί να είναι εργοστασιακό ή εργοταξιακό. Άρθρο 4 4 Υλικά παρασκευής σκυροδέματος 4.1 Γενικά Το σκυρόδεμα θεωρείται ως ένα τεχνητό στερεό που αποτελείται από κόκκους αδρανών υλικών και από τσιμεντοκονία που περιβάλλει τους κόκκους και τους συνδέει. Έτσι, τα κύρια συστατικά του σκυροδέματος είναι τα αδρανή, το τσιμέντο και το νερό. Σελ. 470,592 Τεύχος Ζ104-Σελ. 60 Πολλές φορές για τη βελτίωση ορισμένων ιδιοτήτων του νωπού ή του σκληρυμένου σκυροδέματος εισάγονται στο μίγμα ορισμένες χημικές ουσίες που ονομάζονται «πρόσθετα». Όλα τα υλικά του σκυροδέματος πρέπει να ικανοποιούν τις απαιτήσεις ποιότητος που προδιαγράφονται στις επόμενες παραγράφους. 4.2. Τσιμέντο Το τσιμέντο πρέπει να συμφωνεί με τις απαιτήσεις του Π.Δ. 244/29.2.80 «Περί Κανονισμού Τσιμέντου για έργα από Σκυρόδεμα» (ΦΕΚ 69Α/28.3.1980). 4.3. Αδρανή υλικά 4.3.1. Τα αδρανή υλικά αποτελούνται από λίθινους κόκκους, είτε φυσικούς οπότε ονομάζονται «φυσικά ή συλλεκτά» αδρανή, είτε από κόκκους που προκύπτουν από τη θραύση όγκων πετρώματος ή τη θραύση φυσικών αδρανών οπότε ονομάζονται «θραυστά» αδρανή. Οι κόκκοι μπορεί να έχουν περίπου το ίδιο ή διαφορετικό μέγεθος. 4.3.2. Θραυστά αδρανή Τα θραυστά αδρανή πρέπει να ικανοποιούν τις απαιτήσεις του Προτύπου ΕΛΟΤ-408 «Θραυστά αδρανή για συνήθη σκυροδέματα» με τις ακόλουθες τροποποιήσεις και προσθήκες. 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 4.3.2.1.Υιοθετούνται και οι τρεις σειρές προτύπων κοσκίνων που αναφέρονται στο Πρότυπο ΕΛΟΤ-408, με τις ακόλουθες ονομασίες: α)«Σειρά Ελληνικών Κοσκίνων ή Ελληνικά Κόσκινα» εκείνα που χρησιμοποιούνται ήδη και που αναφέρονται στην Ειδική Προδιαγραφή ΣΚ-364 με τη συμπλήρωση της παραγράφου 4.3.2.2. του Κανονισμού αυτού. β)«Σειρά Γερμανικών Κοσκίνων ή Γερμανικά Κόσκινα» εκείνα που περιγράφονται στα DIN 4187 και DIN 4188. γ)«Σειρά Αμερικανικών Κοσκίνων ή Αμερικάνικα Κόσκινα» εκείνα που περιγράφονται στο ASTM E11. Τα Ελληνικά κόσκινα θα συμβολίζονται με το σύμβολο Ø που θα γράφεται πριν από τον αριθμό του κοσκίνου. Τα Γερμανικά κόσκινα θα συμβολίζονται με το Σύμβολο □, που θα γράφεται πριν από τον αριθμό του κοσκίνου. Τα Αμερικάνικα κόσκινα θα συμβολίζονται με το Σύμβολο Ν ο που θα γράφεται πριν από τον αριθμό του κοσκίνου μέχρι και το κόσκινο Ν ο4, ενώ τα μεγαλύτερου ανοίγματος θα συμβολίζονται με το μέγεθος της βροχίδας σε ίντσες. 4.3.2.2 Στη σειρά των Ελληνικών κοσκίνων προσθέτονται τα κόσκινα κυκλικής οπής Ø 5 mm, Ø 10 mm, Ø 50 mm και Ø 70 mm. 4.3.2.3 Οι πίνακες 2α, 2β και 2γ και το Διάταγμα Ι του Προτύπου ΕΛΟΤ-408 αντικαθίσταται από τους Πίνακες 4.3.2.3α, 4.3.2.3β και 4.3.2.3γ και το Διάγραμμα Ι του Κανονισμού αυτού. ΠΙΝΑΚΑΣ 4.3.2.3α Υποχρεωτικά όρια κοκκομετρικής διαβαθμίσεως μίγματος θραυστών αδρανών μέγιστου κόκκου Ø 30 mm, για τη σειρά των Ελληνικών κοσκίνων. Κόσκινα Διερχόμενα % Ονομασία Άνοιγμα Υποζώνη Δ Υποζώνη Ε Υποζώνη Ζ     0,2* 0,2 mm  1-10 10-14 14-19 Ø   1  1 mm  8-27 27-40 40-53 Ø   3  3 mm 22-44 44-59 59-70 Ø   5  5 mm 31-53 53-68 68-77 Ø   7  7 mm 37-60 60-74 74-81 Ø 10 10 mm 47-70 70-81 81-87 Ø 15 15 mm 60-79 79-88 88-92 Ø 30 30 mm 95-100  100  100 Ø 50 50 mm  100  100  100 *  Το κόσκινο αυτό έχει τετραγωνική οπή      (Παράγραφος 5.5 του Προτύπου ΕΛΟΤ-408). ΠΙΝΑΚΑΣ 4.3.2.3β Υποχρεωτικά όρια κοκκομετρικής διαβαθμίσεως μίγματος θραυστών αδρανών μέγιστου κόκκου 1΄΄, για τη σειρά των Αμερικάνικων κοσκίνων ASTME-11. Κόσκινα Διερχόμενα % Ονομασία Άνοιγμα Υποζώνη Δ Υποζώνη Ε Υποζώνη Ζ     0,2* 0,2 mm 1-10 10-14 14-19 N o50 300 mm 3-13 13-20 20-27 N o30 600 mm 6-23 23-34 34-44 N o16 1,18 mm 12-32 32-47 47-60    N o8 2,36 mm 21-43 43-58 58-69    N o4 4,75 mm 33-56 56-70 70-78 3/8΄΄ 9,5 mm 51-73 73-84 84-89 1/2΄΄ 12,5 mm 61-80 80-89 89-93 1΄΄ 11/2΄΄ 25,0 mm 38,0 mm  95-100 100 100 100 100 100 *  Το κόσκινο αυτό ανήκει στην Ελληνική      σειρά κοσκίνων (Πίνακας 4.3.2.3α και      παράγραφος 5.5 του Προτύπου ΕΛΟΤ-408). ΠΙΝΑΚΑΣ 4.3.2.3γ Υποχρεωτικά όρια κοκκομετρικής διαβαθμίσεως μίγματος θραυστών αδρανών μέγιστου κόκκου 31,5 mm, για τη σειρά των Γερμανικών κοσκίνων DIN 4188 και DIN 4187. Κόσκινα Διερχόμενα % Ονομασία Άνοιγμα Υποζώνη Δ Υποζώνη Ε Υποζώνη Ζ     0,2* 0,2   mm  1-10 10-14 14-19     0,25 0,25 mm 2-11 11-17 17-23     1 1      mm 10-30 30-44 44-58     2 2      mm 18-40 40-55 55-67     4 4      mm 30-52 52-67 67-76     8 8      mm 45-68 68-80 80-86   16 16    mm 70-87 87-93 93-96   31,5 31,5 mm 100 100 100 *  Το κόσκινο αυτό ανήκει στην Ελληνική σειρά      κοσκίνων (Πίνακας 4.3.2.3α και παράγραφος 5.5      του Προτύπου ΕΛΟΤ-408). 4.3.2.4 Για σκυρόδεμα με χαρακτηριστική αντοχή μεγαλύτερη από 12 ΜΡa (120 kg/cm 2 ) τα αδρανή πρέπει να προσκομίζονται χωρισμένα  σε τρία (3) τουλάχιστον κλάσματα. 4.3.2.5 Όλα τα κλάσματα των αδρανών ενός έργου πρέπει να ελέγχονται με τη σειρά των κοσκίνων που χρησιμοποιήθηκε στη Μελέτη συνθέσεως του σκυροδέματος. 4.3.2.6 Ως άμμος ορίζεται το διερχόμενο κλάσμα από το κόσκινο Ø5, ή ڤ 4, ή Ν ο4 σε ποσοστό τουλάχιστον 95%. 4.3.2.7 Η χρησιμοποίηση κλάσματος με μέγιστο κόκκο μικρότερο από το μέγιστο κόκκο της άμμου δεν είναι υποχρεωτική, συνιστάται όμως σε σκυροδέματα μεγάλης αντοχής. 4.3.2.8 Τα συνηθέστερα κλάσματα με κόκκο μεγαλύτερο από το μέγιστο κόκκο της άμμου είναι το «ρυζάκι» το «γαρμπίλι» (λεπτό, χοντρό) και τα «σκύρα». Στο επόμενο κλάσμα μετά την άμμο δεν επιτρέπεται να υπάρχει υλικό διερχόμενο από το κόσκινο Ø5, ή ڤ 4 , ή Ν ο4 σε ποσοστό μεγαλύτερο από 25%, όπως επίσης και υλικό διερχόμενο από το κόσκινο Ø1, ή ٱ 1 , ή Ν ο16 σε ποσοστό μεγαλύτερο από 2%. 4.3.2.9 Το ποσοστό των κόκκων της άμμου που περνάει από το κόσκινο 0,2 δεν πρέπει να υπερβαίνει: α)Το 20% του ξερού βάρους της άμμου, όταν πρόκειται για σκυρόδεμα χαρακτηριστικής αντοχής ίσης ή μεγαλύτερης από 30 ΜΡa (300 Kg/cm 2 ). β)Το 25% του ξερού βάρους της άμμου, όταν πρόκειται για σκυρόδεμα χαρακτηριστικής αντοχής μικρότερης από 30 MPA (300 Kg/cm 2 ). γ)Το 31% του ξερού βάρος της άμμου, όταν πρόκειται για άοπλα σκυροδέματα χωρίς ειδικές απαιτήσεις (στεγανό σκυρόδεμα, ανθεκτικό σκυρόδεμα, σκυρόδεμα δαπέδων κτλ.). 4.3.2.10 Ως παιπάλη ορίζεται το μέρος του αδρανούς που περνάει από το Αμερικάνικο πρότυπο κόσκινο Ν ο200 (75μm) και προσδιορίζεται σύμφωνα με τη Μέθοδο ΣΚ-305. Η παιπάλη της άμμου δεν πρέπει να υπερβαίνει το 16% του ξερού βάρους της και η παιπάλη των περισσότερο χοντρόκοκκων κλασμάτων (ρυζάκι, γαρμπίλι, σκύρα) δεν πρέπει να υπερβαίνει το 1% του ξερού βάρους τους. Για άοπλα σκυροδέματα χωρίς ειδικές απαιτήσεις επιτρέπεται παιπάλη στην άμμο μέχρι 20% του ξερού βάρους της. (Μετά την σελ. 470,592) Σελ. 470,593 Τεύχος Ζ104-Σελ. 61 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 4.3.2.11 Αν χρησιμοποιούνται δύο διαφορετικές άμμοι, οι απαιτήσεις των παραγράφων 4.3.2.9 και 4.3.2.10 ισχύουν για το μίγμα των άμμων. 4.3.2.12 Δεν ορίζεται επιτρεπόμενο ανώτατο όριο για το ποσοστό της άμμου που περνάει από το κόσκινο Ν ο100. 4.3.2.13 Η καμπύλη της κοκκομετρικής διαβαθμίσεως του μίγματος των αδρανών που προορίζεται για οπλισμένο σκυρόδεμα πρέπει να βρίσκεται στην υποζώνη Δ του Διαγράμματος Ι. Για σκυρόδεμα με χαρακτηριστική αντοχή μικρότερη ή ίση με 40 ΜΡa (400Kg/cm 2 ), ο εργοδότης ή η υπηρεσία ή ο επιβλέπων του έργου μπορούν να προδιαγράψουν ως περιοχή του μίγματος την υποζώνη Ε του Διαγράμματος Ι. 4.3.2.14 Αν χρησιμοποιείται αδρανές μέγιστου κόκκου 50mm περίπου, η κοκκομετρική διαβάθμιση του μίγματος των αδρανών πρέπει να βρίσκεται μέσα στα όρια του Διαγράμματος ΙΙ του Κανονισμού αυτού και των Πινάκων 4.3.2.14α, 4.3.2.14β και 4.3.2.14γ. 4.3.2.15 Αν χρησιμοποιείται αδρανές μεγίστου κόκκου 15 ΠΙΝΑΚΑΣ 4.3.2.14α Υποχρεωτικά όρια κοκκομετρικής διαβαθμίσεως μίγματος θραυστών αδρανών μέγιστου κόκκου Ø50 mm, για τη σειρά των Ελληνικών κοσκίνων. *  Το κόσκινο αυτό έχει τετραγωνική οπή      (Παράγραφος 5.5 του Προτύπου ΕΛΟΤ-408). Σελ. 470,594 Τεύχος Ζ104-Σελ. 62 ΠΙΝΑΚΑΣ 4.3.2.14β Υποχρεωτικά όρια κοκκομετρικής διαβαθμίσεως μίγματος θραυστών αδρανών μέγιστου κόκκου 1 1/2΄΄, για τη σειρά των Αμερικάνικων κοσκίνων ASTM E-11. *  Το κόσκινο αυτό ανήκει στην Ελληνική σειρά     κοσκίνων (Παράγραφος 5.5 το Προτύπου      ΕΛΟΤ-408). ΠΙΝΑΚΑΣ 4.3.2.14γ Υποχρεωτικά όρια κοκκομετρικής διαβαθμίσεως μίγματος θραυστών αδρανών μέγιστου κόκκου 63 mm, για τη σειρά των Γερμανικών κοσκίνων DIN 4188 και DIN 4187. *  Το κόσκινο αυτό ανήκει στην Ελληνική σειρά      κοσκίνων (Παράγραφος 5.5 του Προτύπου      ΕΛΟΤ-408). 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος mm περίπου, η κοκκομετρική διαβάθμιση του μίγματος των αδρανών πρέπει να βρίσκεται μέσα στα όρια του Διαγράμματος ΙΙΙ του Κανονισμού αυτού και των Πινάκων 4.3.2.15α, 4.3.2.15β και 4.3.2.15γ. Στην περίπτωση αυτή το αδρανές μπορεί να προσκομίζεται χωρισμένο σε δύο κλάσματα (άμμο και γαρμπίλι). 4.3.2.16 Για τις υποζώνες Δ και Ε των Διαγραμμάτων ΙΙ και ΙΙΙ ισχύουν όσα αναφέρονται στην παράγραφο 4.3.2.13 του Κανονισμού αυτού. 4.3.2.17 Το συγκρατούμενο ποσοστό βάρους μίγματος αδρανών μεταξύ δύο  διαδοχικών κοσκίνων, της σειράς ΠΙΝΑΚΑΣ 4.3.2.15α Υποχρεωτικά όρια κοκκομετρικής διαβαθμίσεως μίγματος θραυστών αδρανών μέγιστου κόκκου Ø15mm, για τη σειρά των Ελληνικών κοσκίνων. Κόσκινα Διερχόμενα % Ονομασία Άνοιγμα Υποζώνη Δ Υποζώνη Ε     0,2* 0,2 mm  1-10 10-15 Ø   1  1 mm 11-29 29-44 Ø   3  3 mm 25-49 49-68 Ø   5  5 mm 37-64 64-82 Ø   7  7 mm 49-74 74-88 Ø 10 10 mm 62-86 86-95 Ø 15 15 mm 95-100 100 Ø 30 30 mm 100 100 *  Το κόσκινο αυτό ανήκει στην Ελληνική σειρά      κοσκίνων (Παράγραφος 5.5 του Προτύπου      ΕΛΟΤ-408). ΠΙΝΑΚΑΣ 4.3.2.15β Υποχρεωτικά όρια κοκκομετρικής διαβαθμίσεως μίγματος θραυστών αδρανών μέγιστου κόκκου 1/2΄΄, για τη σειρά των Αμερικάνικων κοσκίνων ASTM E11. Κόσκινα Διερχόμενα % Ονομασία Άνοιγμα Υποζώνη Δ Υποζώνη Ε     0,2* 0,2 mm 1-10 10-15 N o50 300 mm 3-13 13-22 N o30   600 mm 8-23 23-37 N o16 1,18 mm 14-34 34-52    N o8    N o4 2,36 mm 4,75 mm 24-47 42-68 47-66 68-84 3/8΄΄ 9,5 mm 70-91 91-97 1/2΄΄ 12,5 mm 95-100 100    3/4΄΄ 19,0 mm      100 100 *  Το κόσκινο αυτό ανήκει στην Ελληνική σειρά     κοσκίνων (Παράγραφος 5.5 του Προτύπου      ΕΛΟΤ-408). ΠΙΝΑΚΑΣ 4.3.2.15γ Υποχρεωτικά όρια κοκκομετρικής διαβαθμίσεως μίγματος θραυστών αδρανών μέγιστου κόκκου 16 mm, για τη σειρά των Γερμανικών κοσκίνων DIN 4188 και DIN 4187. Κόσκινα Διερχόμενα % Ονομασία Άνοιγμα Υποζώνη Δ Υποζώνη Ε     0,2* 0,2   mm 1-10 10-15     0,25 0,25 mm 2-11 11-18     1 1      mm 12-32 32-49     2 2      mm 21-42 42-62     4 4      mm 36-63 63-80     8 8      mm 60-85 85-94   16 16     mm 100 100 *  Το κόσκινο αυτό ανήκει στην Ελληνική σειρά      κοσκίνων (Παράγραφος 5.5 του Προτύπου      ΕΛΟΤ-408). κοσκίνων που χρησιμοποιείται, πρέπει να είναι τουλάχιστον 2%. 4.3.2.18 Το συγκρατούμενο ποσοστό βάρους μίγματος αδρανών μεταξύ ενός κοσκίνου και του μεθεπομένου του, της σειράς κοσκίνων που χρησιμοποιείται, πρέπει να είναι τουλάχιστον 6%. 4.3.2.19 Ο έλεγχος του ποσοστού εύθρυπτων κόκκων της παραγράφου 4.2.1 του Προτύπου ΕΛΟΤ-408 θα γίνεται σύμφωνα με τη μέθοδο ΣΚ-306. 4.3.2.20 Οι έλεγχοι αντοχής μητρικού πετρώματος, οργανικών προσμίξεων και ισοδυνάμου άμμου μπορούν να παραλείπονται όταν το λατομείο βεβαιώνει ότι τα προϊόντα του ικανοποιούν τις αντίστοιχες απαιτήσεις του Κανονισμού αυτού. 4.3.3 Φυσικά αδρανή Τα φυσικά αδρανή πρέπει να ικανοποιούν τις απαιτήσεις του Προτύπου ΕΛΟΤ-408 «Θραυστά αδρανή για συνήθη σκυροδέματα» με τις ακόλουθες τροποποιήσεις και συμπληρώσεις: 4.3.3.1 Η παιπάλη της φυσικής άμμου δεν πρέπει να υπερβαίνει το 5% του ξερού βάρους της άμμου. 4.3.3.2 Φυσικά αδρανή από θάλασσα που δεν έχουν πλυθεί, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για παρασκευή οπλισμένου σκυροδέματος, αν η περιεκτικότητά τους σε χλωριούχα άλατα, εκφρασμένη σε ισοδύναμο ποσοστό άνυδρου χλωριούχου ασβεστίου (CaCl 2), δεν υπερβαίνει το 1% του βάρους του τσιμέντου. Σε προεντεταμένο σκυρόδεμα απαγορεύεται η χρησιμοποίηση φυσικών αδρανών από θάλασσα που δεν έχουν πλυθεί. 4.3.3.3 Αν χρησιμοποιείται μίγμα θραυστής και φυσικής άμμου, η απαίτηση της παραγράφου 4.3.3.1 εξακολουθεί να ισχύει για τη φυσική άμμο. 4.3.3.4 Αν χρησιμοποίται για μίγμα θραυστής και φυσικής άμμου η απαίτηση της παραγράφου 4.3.3.2 ισχύει για το μίγμα των άμμων. 4.3.4 Αποθήκευση, δειγματοληψία και έλεγχοι των αδρανών 4.3.4.1 Η αποθήκευση των αδρανών πρέπει να γίνεται κατά τέτοιο τρόπο, ώστε: α)Να μη διαχωρίζονται οι κόκκοι των αδρανών, όπως π.χ. συμβαίνει όταν ένα χοντρόκοκκο αδρανές αδειάζεται από μεγάλο ύψος ή όταν αναμοχλεύεται. β)Να αποφεύγεται η ανάμιξη διαφορετικών αδρανών, όπως π.χ. συμβαίνει όταν δύο σωροί εφάπτονται χωρίς ενδιάμεσο χώρισμα. γ)Να αποφεύγεται η ρύπανσή τους από επιβλαβείς προσμίξεις (χώμα, λύματα κλπ.). 4.3.4.2 Η δειγματοληψία των αδρανών από σωρούς πρέπει να γίνεται κατά τους εξής τρόπους: α)Όταν οι σωροί σχηματίζονται από αδρανή που μεταφέρονται με μεταφορική ταινία, η δειγματοληψία πρέπει να γίνεται στη μεταφορική ταινία. Για κάθε δειγματοληψία ακινητοποιείται η ταινία. Τοποθετούνται εγκάρσια δύο σανίδες που έχουν όμοιο σχήμα με το κοίλο της ταινίας και συλλέγεται με επιμέλεια όλο το αδρανές που περιέχεται μεταξύ των σανίδων. Η χρησιμοποίηση βούρτσας εξασφαλίζει τη λήψη όλου του λεπτόκοκκου υλικού. Το προϊόν δέκα (10) τουλάχιστον τέτοιων τυχαίων δειγματοληψιών αποτελεί το τελικό δείγμα του υλικού. β)Όταν οι σωροί σχηματίζονται από αδρανή που μεταφέρονται με αυτοκίνητα ή γερανό η δειγματοληψία πρέπει να γίνεται στους σωρούς. Το δείγμα σχηματίζεται από μικρές ποσότητες που (Μετά την σελ. 470,594) Σελ. 470,595 Τεύχος Ζ104-Σελ. 63 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 Σελ. 470,596 Τεύχος Ζ104-Σελ. 64 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος παίρνονται με φτυάρι από δέκα (10) τουλάχιστον τυχαία σημεία της ελεύθερης επιφάνειας του σωρού. Δε θα γίνεται δειγματοληψία από το κάτω πέμπτο του ύψους του σωρού. 4.3.4.3 Στην περίπτωση που τα αποτελέσματα ελέγχου του δείγματος των αδρανών δε συμφωνούν με τις απαιτήσεις του Κανονισμού αυτού, γίνονται δύο ακόμη δειγματοληψίες και υπολογίζονται οι μέσοι όροι των αποτελεσμάτων ελέγχου των τριών (3) δειγματοληψιών (αν πρόκειται για έλεγχο κοκκομετρικών διαβαθμίσεων υπολογίζονται οι μέσοι όροι των διερχομένων από κάθε κόσκινο). Αν και αυτοί οι μέσοι όροι δε συμφωνούν με τις απαιτήσεις του Κανονισμού αυτού, ο σωρός των αδρανών από τον οποίο έγινε η δειγματοληψία απορρίπτεται. Στην περίπτωση που η ασυμφωνία περιορίζεται μόνο στην ομοιομορφία της διαβαθμίσεως των κλασμάτων (Παράγραφος 5.7 του Προτύπου ΕΛΟΤ-408) ο επιβλέπων έχει το δικαίωμα να μην απορρίψει το σωρό αλλά: α)Να επαναλάβει τη Μελέτη συνθέσεως β)Να κάνει λογιστική διόρθωση των αναλογιών της Μελέτης συνθέσεως αν δεν υπάρχει διαθέσιμος χρόνος για την επανάληψη της Μελέτης συνθέσεως και οι αποκλίσεις περιορίζονται μόνο στα κόσκινα τα μεγαλύτερα από Ø5 ή ڤ 4 ή Ν ο 4 των σκύρων και του γαρμπιλιού, χωρίς όμως να υπερβαίνουν τις διπλάσιες τιμές από εκείνες που αναφέρονται στην παράγραφο 5.7 του Προτύπου ΕΛΟΤ-408. 4.3.4.4 Οι απαιτούμενες ελάχιστες ποσότητες δειγμάτων αδρανών υλικών για τους συνήθεις εργαστηριακούς ελέγχους αναφέρονται στον Πίνακα 4.3.4.4. ΠΙΝΑΚΑΣ 4.3.4.4 Απαιτούμενες ποσότητες για την εξέταση των αδρανών. Δοκι μ ή Ελάχιστη απαιτούμενη ποσότητα αδρανών σε kg Άμμος Γαρμπίλι Σκύρα ή χαλίκια Κοκκομετρική ανάλυση Φαινόμενο βάρος Ισοδύναμο άμμου 20 30 30 Αντοχή σε τριβή και κρούση κατά Los Angeles - 30 30 Αντοχή σε αποσάθρωση (υγεία) 10 20 30 4.3.4.5 Ο έλεγχος της κοκκομετρικής διαβαθμίσεως πρέπει να επαναλαμβάνεται μετά την κατανάλωση περίπου 80 m 3  σκύρων, 40m 3  γαρμπιλιού και 80 m 3  άμμου, εκτός αν κατά τη διάστρωση μιας ημέρας καταναλίσκονται μεγαλύτερες ποσότητες αδρανών, οπότε ο έλεγχος πρέπει να επαναλαμβάνεται στην αρχή κάθε διαστρώσεως. Επίσης πρέπει να επαναλαμβάνεται κάθε φορά που η κάθιση του σκυροδέματος παρουσιάζει ουσιώδη μεταβολή χωρίς να έχουν μεταβληθεί οι αναλογίες των υλικών. Ο έλεγχος των άλλων χαρακτηριστικών των αδρανών θα επαναλαμβάνεται όταν φαίνεται μακροσκοπικά ότι τα χαρακτηριστικά αυτά έχουν μεταβληθεί ή όταν αλλάζει η πηγή προμήθειας των αδρανών. 4.3.4.6 Αν υπάρχουν σωροί με όγκοι μικρότερους από εκείνους που προβλέπονται στην παράγραφο 4.3.4.5, που έχουν σχηματιστεί σε διαφορετικές ημερομηνίες, τότε καθένας από τους σωρούς αυτούς πρέπει να εξετάζεται χωριστά. 4.3.4.7 Αδρανή τα οποία κρίθηκαν ακατάλληλα πρέπει να απομακρύνονται από το χώρο του εργοταξίου. 4.3.4.8 Μεταξύ του αγοραστή αδρανών και του λατομείου παραγωγής τους θα συμφωνείται η διαβάθμιση των αδρανών που θα παραδοθούν, με τις ανοχές που προβλέπονται στη παράγραφο 5.7 του Προτύπου ΕΛΟΤ-408. 4.3.4.9 Κάθε φορτίο αδρανών λατομείου πρέπει να συνοδεύεται με ενυπόγραφο Δελτίο κοκκομετρικής διαβαθμίσεως των αδρανών. 4.3.4.10 Ο αγοραστής έχει το δικαίωμα να μη δεχτεί φορτίο αδρανούς, του οποίου η διαβάθμιση–όπως φαίνεται στο Δελτίο του λατομείου–διαφέρει από εκείνη που συμφωνήθηκε (Παράγραφος 4.3.4.8). 4.3.4.11 Αν κατά τον έλεγχο του φορτίου αδρανούς που θα διενεργήσει ο αγοραστής διαπιστωθεί ότι η διαβάθμιση του υλικού δεν είναι εκείνη που βεβαιώνεται στο Δελτίο του λατομείου, τότε, εφόσον ο αγοραστής δε θέλει να χρησιμοποιήσει αυτό το φορτίο, το λατομείο είναι υποχρεωμένο να το απομακρύνει. 4.3.4.12 Το λατομείο είναι υποχρεωμένο να έχει στη διάθεση των αρμοδίων για τον έλεγχο οργάνων της Πολιτείας, τα αποτελέσματα ελέγχων των αδρανών που παράγει. 4.3.4.13 Ο έλεγχος των αδρανών ενός έργου γίνεται πάντοτε με την ίδια σειρά κοσκίνων, εκείνη που χρησιμοποιήθηκε στη Μελέτη συνθέσεως. 4.4 Νερό 4.4.1 Το νερό αναμίξεως και συντηρήσεως πρέπει να ικανοποιεί τις απαιτήσεις του Προτύπου ΕΛΟΤ345. 4.4.2 Θαλασσινό νερό δε θα χρησιμοποιείται για παρασκευή οπλισμένου σκυροδέματος, εκτός αν αυτό προβλέπεται στη Σύμβαση του έργου. 4.4.3 Απαγορεύεται η χρησιμοποίηση θαλασσινού νερού για την παρασκευή προεντεταμένου σκυροδέματος. 4.4.4 Θαλασσινό νερό μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παρασκευή φέροντος άοπλου σκυροδέματος μόνον εφόσον η απαιτούμενη αντοχή αυξηθεί κατά 15%. 4.5 Πρόσθετα σκυροδέματος 4.5.1 Το πρόσθετο που θα χρησιμοποιηθεί πρέπει να έχει εγκριθεί προηγουμένως από τον κύριο ή επιβλέποντα του έργου, αν το έργο είναι ιδιωτικό ή από την αρμόδια Υπηρεσία, αν το έργο είναι Δημόσιο. 4.5.2 Ο προμηθευτής του προσθέτου πρέπει να εφοδιάσει τον κύριο του έργου ή την αρμόδια Υπηρεσία επιβλέψεως του έργου με τα πιστοποιητικά ελέγχου του προσθέτου. Ο προμηθευτής υποχρεούται να παρέχει τις ακόλουθες πληροφορίες: -Λεπτομερείς οδηγίες χρήσεως -Τυπική δόση και βλαβερές επιδράσεις σε    περίπτωση χρησιμοποιήσεως μεγαλύτερης    δόσεως - Χημική ονοματολογία των κυρίως ενεργών    συστατικών του προσθέτου. - Την περιεκτικότητα του προσθέτου σε    χλώριο εκφρασμένη σε άνυδρο CaCl 2 ως    ποσοστό του βάρους του προσθέτου - Αν το πρόσθετο δημιουργεί φυσαλλίδες αέρα - Τον επιτρεπόμενο χρόνο αποθηκεύσεως και    οδηγίες για τις απαιτούμενες συνθήκες    αποθηκεύσεως - Δήλωση συμβιβαστότητας των προσθέτων   σε περίπτωση που χρησιμοποιούνται    συγχρόνως δύο ή περισσότερα πρόσθετα. (Μετά τη σελ. 470,596) Σελ. 470,597 Τεύχος Ζ104-Σελ. 65 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 4.5.3 Ο κύριος του έργου ή ο επιβλέπων έχει το δικαίωμα να ζητήσει πιστοποιητικό ελέγχου από αναγνωρισμένο εργαστήριο της προτιμήσεώς του. Η δαπάνη για τον έλεγχο θα καταβάλλεται από τον προμηθευτή του προσθέτου ή τον κατασκευαστή του έργου. 4.5.4 Η Μελέτη συνθέσεως του σκυροδέματος πρέπει να έχει γίνει με πρόσμιξη του προσθέτου ή των προσθέτων, αν αυτά είναι περισσότερα. 4.5.5 Απαγορεύεται η χρήση προσθέτων που δημιουργούν ιόντα χλωρίου σε περίπτωση που το σκυρόδεμα είναι προεντεταμένο ή σε περίπτωση που στο σκυρόδεμα θα ενσωματωθούν εξαρτήματα από αλουμίνιο. 4.5.6 Τα αερακτικά πρόσθετα πρέπει να συμφωνούν με τις απαιτήσεις της Ειδικής Προδιαγραφής ΣΚ-307. 4.5.7 Τα επιταχυντικά, επιβραδυντικά, ρευστοποιητικά, υπερευστοποιητικά ή άλλα πρόσθετα πρέπει να συμφωνούν με τις απαιτήσεις της Ειδικής Προδιαγραφής ΣΚ–308 για τον αντίστοιχο τύπο. 4.5.8 Το πρόσθετο ή τα πρόσθετα θα προστίθενται στο μίγμα με την αναλογία που προβλέπει η Μελέτη συνθέσεως του σκυροδέματος. Μεταβολή αυτής της αναλογίας μπορεί να γίνει με έγκριση του επιβλέποντα ή της Υπηρεσίας. 4.5.9 Κάθε ποσότητα προσθέτου που θα προσκομίζεται στο εργοτάξιο θα συνοδεύεται από γραπτή δήλωση του προμηθευτή, ότι η ποιότητα αυτού του προσθέτου είναι ίδια με την ποιότητα εκείνου που χρησιμοποιήθηκε στη Μελέτη συνθέσεως. Άρθρο 5 5 Σύνθεση σκυροδέματος 5.1 Γενικά Το σκυρόδεμα πρέπει να έχει μελετηθεί και να παρασκευάζεται έτσι, ώστε: -Να έχει ομοιογένεια -Να έχει την εργασιμότητα εκείνη που    θα επιτρέψει να διασταυρωθεί και να    συμπυκνωθεί ικανοποιητικά με τα διαθέσιμα    μέσα και -Να έχει την αντοχή, την ανθεκτικότητα και όλες    τις άλλες πρόσθετες ιδιότητες, οι οποίες    προδιαγράφονται για το έργο. 5.2 Μελέτη συνθέσεως 5.2.1 Υποχρεώσεις 5.2.1.1 Οι αναλογίες των υλικών για την παρασκευή του σκυροδέματος θα καθορίζονται από εργαστηριακή Μελέτη συνθέσεως. Η Μελέτη συνθέσεως είναι υποχρεωτική για κάθε ποιότητα σκυροδέματος, όπως επίσης και για οποιοδήποτε σκυρόδεμα ειδικών απαιτήσεων (στεγανό σκυρόδεμα, ανθεκτικό σκυρόδεμα κτλ.). Δεν είναι υποχρεωτική για σκυρόδεμα υποστρώσεων, ισοπεδωτικών στρώσεων και άλλων βοηθητικών κατασκευών, που δε μετέχουν ουσιαστικά στη λειτουργία του έργου. 5.2.1.2 Στα ιδιωτικά έργα ο κατασκευαστής είναι υποχρεωμένος να φροντίσει για την έγκαιρη διενέργεια της Μελέτης συνθέσεως. Την ευθύνη της αντιπροσωπευτικότητας των υλικών και της εφαρμογής της Μελέτης συνθέσεως στο εργοτάξιο έχει ο επιβλέπων μηχανικός. Αν δεν έχει συμφωνηθεί διαφορετικά, η δαπάνη της Μελέτης συνθέσεως βαρύνει τον ιδιοκτήτη του έργου. 5.2.1.3 Στα Δημόσια Έργα που εκτελούνται με εργοληπτική επιχείρηση ο υπόχρεος για τη διενέργεια της Μελέτης συνθέσεως και για την καταβολή της σχετικής δαπάνης ορίζεται από την Σύμβαση του έργου. Σε περίπτωση που δεν υπάρχει σχετικός όρος στη Σύμβαση η δαπάνη βαρύνει τον ανάδοχο του έργου. Σελ. 470,598 Τεύχος Ζ104-Σελ. 66 5.2.1.4 Οι Μελέτες συνθέσεως σκυροδέματος γίνονται από τα Εργαστήρια των Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων, τα Εργαστήρια του Υπουργείου Δημοσίων Έργων και τα ιδιωτικά Εργαστήρια που εποπτεύονται από τα Εργαστήρια του Υπουργείου Δημοσίων Έργων. 5.2.1.5 Η Μελέτη συνθέσεως κάθε ποιότητας σκυροδέματος πρέπει να γίνεται στην αρχή του έργου και πρέπει να επαναλαμβάνεται: α)Όταν αλλάζει η πηγή λήψεως των αδρανών β)Όταν τα αδρανή παρουσιάζουν διαφορετική διαβάθμιση από εκείνη που είχαν στη Μελέτη συνθέσεως (με την εξαίρεση της παραγράφου 4.3.4.3β) γ)Όταν αλλάζουν τα πρόσθετα ή ο τύπος του τσιμέντου. 5.2.2 Απαιτούμενη αντοχή 5.2.2.1 Αν υπάρχουν στοιχεία τυπικής αποκλίσεως s, που έχουν προκύψει από 60 τουλάχιστον διαδοχικά δοκίμια διαφορετικών αναμιγμάτων, που έγιναν με τα ίδια υλικά, τις ίδιες εγκαταστάσεις παραγωγής και για σκυρόδεμα του οποίου η χαρακτηριστική αντοχή δε διαφέρει περισσότερο από 7 MΡa (70 Kg/cm 2 ) από εκείνη του υπόψη έργου, τότε η απαιτούμενη αντοχή πρέπει να υπολογίζεται από τη Σχέση: f α= f ck + 1.91 s              (1) όταν πρόκειται για σκυρόδεμα μεγάλων έργων (Παράγραφος 13.5) και από τη Σχέση: f α = f ck + 2,05 s            (2) όταν πρόκειται για σκυρόδεμα μικρών έργων (Παράγραφος 13.4). Η απαιτούμενη αντοχή f α του εργοστασιακού σκυροδέματος πρέπει να καθορίζεται από τα ίδια τα εργοστάσια δε θα είναι όμως μικρότερη από την f m που δίνεται στην παράγραφο 12.1.1.4. Αν η τιμή της τυπικής αποκλίσεως που προαναφέρθηκε έχει προκύψει-με τις προηγούμενες προϋποθέσεις-από λιγότερα των 60 δοκίμια, όχι όμως και λιγότερα των 15, τότε η τιμή αυτή, πριν εισαχθεί στις Σχέσεις (1) και (2) πρέπει να πολλαπλασιάζεται με τον αντίστοιχο συντελεστή του Πίνακα 5.2.2.1. Αν η τιμή της τυπικής αποκλίσεως (μετά τον πολλαπλασιασμό της με τον αντίστοιχο συντελεστή του Πίνακα 5.2.2.1) είναι μικρότερη από 3 MΡa (30 Kg/cm 2 ), τότε στις Σχέσεις (1) και (2) πρέπει να εισάγεται τιμή s = 3 MΡa (30 Kg/cm 2 ). ΠΙΝΑΚΑΣ 5.2.2.1 Συντελεστής διορθώσεως της τυπικής αποκλίσεως.     Αριθμός      δοκιμίων Συντελεστής  πολλαπλασιασμού          15          20          30          40          50     60 ή περισσότερα 1,27 1,18 1,09 1,05 1,02 1,00 5.2.2.2 Αν δεν υπάρχουν στοιχεία τυπικής αποκλίσεως ή υπάρχουν, αλλά από λιγότερα των 15 δοκίμια, τότε ο υπολογισμός της απαιτούμενης αντοχής από τις Σχέσεις (1) και (2) πρέπει να γίνεται με την παραδοχή τυπικής αποκλίσεως s = 5 MPa (50 Kg/cm 2 ) αν θα χρησιμοποιηθούν θραυστά αδρανή 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος και s = 6 MΡa (60Kg/cm 2 ) αν θα χρησιμοποιηθούν φυσικά αδρανή. 5.2.2.3 Ο υπολογισμός της απαιτούμενης αντοχής των κατηγοριών σκυροδέματος του Β.Δ. της 18.2.54 και της Π.Τ.Π. 504 πρέπει να γίνεται από τις Σχέσεις (1) και (2) για τις χαρακτηριστικές αντοχές που δίνονται στον Πίνακα 5.2.2.3. Αν δεν υπάρχουν στοιχεία τυπικής αποκλίσεως, η απαιτούμενη αντοχή πρέπει να υπολογίζεται από τη Σχέση (2) αν πρόκειται για σκυρόδεμα μικρών έργων (Παράγραφος 13.4) που ο έλεγχός τους γίνεται με τα Κριτήρια συμμορφώσεως Α και Β, ή από τη Σχέση (1) αν πρόκειται για σκυρόδεμα μεγάλων έργων (Παράγραφος 13.5) που ο έλεγχός τους γίνεται με τα Κριτήρια συμμορφώσεως Γ και Δ, με την παραδοχή τυπικής αποκλίσεως s = 5 MΡa (50 Kg/cm 2 ) για θραυστά αδρανή ή s = 6 ΜΡa (60 Kg/cm 2 ) για φυσικά αδρανή και τις χαρακτηριστικές αντοχές του Πίνακα 5.2.2.3. ΠΙΝΑΚΑΣ 5.2.2.3 Χαρακτηριστική αντοχή f ck των κατηγοριών σκυροδέματος του Β.Δ/ 18.2.54 και της Π.Τ.Π 504. Κατηγορία σκυροδέματος Χαρακτηριστική αντοχή σε Μρa Β120 Β160 Β225 Β300 Β450  7,8 11,8 18,3 24,8 38,8 Σ100 Σ150 Σ200 Σ250 Σ350  5,8 10,8 15,8 19,8 28,8 5.2.3 Στοιχεία Μελέτης συνθέσεως 5.2.3.1 Η Μέλετη συνθέσεως σκυροδέματος πρέπει να γίνεται με τα αδρανή, το τσιμέντο, τα πρόσθετα και πιθανώς το νερό, που θα χρησιμοποιηθούν στο έργο. Τα υλικά αυτά πρέπει να τα προσκομίζει στο Εργαστήριο εκείνος που ζητά τη Μελέτη συνθέσεως. Οι αναλογίες των υλικών που θα δίνονται στη Μελέτη συνθέσεως πρέπει να εξασφαλίζουν στο μίγμα τα ακόλουθα: -Την εργασιμότητα που προδιαγράφει ο    μελετητής ή ο επιβλέπων. Η εργασιμότητα    του σκυροδέματος θα εκφράζεται σε εκα  τοστά κάθισης, σύμφωνα με τη μέθοδο    ΣΚ-  309. Αν δεν προδιαγράφεται εργασιμότητα, η Μελέτη συνθέσεως θα γίνεται για σκυρόδεμα με κάθιση 10-12 cm. Εκτός από την κάθιση μπορεί να προδιαγράφεται και εξάπλωση όπως αυτή περιγράφεται στη μέθοδο ελέγχου ΣΚ-318. Και σ’ αυτήν όμως την περίπτωση θα ισχύουν για την κάθιση όσα αναφέρονται στις παραγράφους 5.2.4 και 8.5 έως και 8.7 του Κανονισμού αυτού. Σε ύφυγρα μίγματα μπορεί να προδιαγράφεται και χρόνος VEBE, σύμφωνα με τη Μέθοδο ΣΚ-310. -Τις πρόσθετες πιθανώς ιδιότητες που θα    προδιαγράφει ο μελετητής ή ο επιβλέπων    (αντλησιμότητα, στεγανότητα, ανθεκτικό  τητα κτλ.), όσο αυτές είναι δυνατόν να    πραγματοποι  θούν με τα υλικά που προσκομίστηκαν στο    Εργαστήριο. -Μέση αντοχή f m ίση τουλάχιστον με την    απαιτούμενη. -Άλλες αντοχές ή άλλα στοιχεία που ζητάει    ο ενδιαφερόμενος (αντοχή σε κάμψη,    αντοχή σε διάρρηξη κτλ.). 5.2.3.2 Αν οι ιδιότητες του σκυροδέματος που αναφέρονται στην παράγραφο 5.2.3.1 δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθούν με τα υλικά που προσκομίστηκαν, το Εργαστήριο θα συμβουλεύει εκείνον που ζητά τη Μελέτη συνθέσεως για τις αλλαγές που πρέπει να γίνουν στα υλικά ή για την πλήρη αντικατάστασή τους. 5.2.3.3 Εφόσον ζητηθεί, στη Μελέτη συνθέσεως θα δίνεται η καμπύλη του λόγου νερό/τσιμέντο (Ν/Τ) και αντοχής για ένα διάστημα τουλάχιστον + 3 MPa (30Κg/cm 2 ) εκατέρωθεν της μέσης αντοχής f m. 5.2.3.4 Η ποσότητα του νερού που θα δίνεται στις αναλογίες υλικών της Μελέτης συνθέσεως θα αναφέρεται σε ξερά αδρανή υλικά. Σε ξερά επίσης αδρανή υλικά αναφέρονται οι οριακές τιμές λόγου Ν/Τ που δίνονται σε άλλες παραγράφους του Κανονισμού αυτού. 5.2.4 Κάθιση 5.2.4.1 Η κάθιση για την οποία και θα συντάσσεται η Μελέτη συνθέσεως πρέπει να καθορίζεται από το μελετητή ή τον επιβλέποντα σύμφωνα με τις ειδικές απαιτήσεις του έργου. 5.2.4.2 Το σκυρόδεμα που συμπυκνώνεται με συνήθη δονητικά μέσα στο εργοτάξιο για τη μόρφωση φορέων πρέπει να έχει κάθιση τουλάχιστον 5cm αν παρασκευάζεται με θραυστά υλικά και τουλάχιστον 3cm αν παρασκευάζεται με φυσικά υλικά. Σκυρόδεμα με μικρότερη κάθιση μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο για τη μόρφωση προκατασκευασμένων στοιχείων, δαπέδων, ογκωδών έργων ή άλλων ειδικών κατασκευών. 5.2.5 Ελάχιστες απαιτήσεις 5.2.5.1 Σε οπλισμένο σκυρόδεμα χωρίς ειδικές απαιτήσεις (άρθρο 12) η περιεκτικότητα τσιμέντου ανά m 3  σκυροδέματος δεν πρέπει να είναι μικρότερη από εκείνη που δίνεται στον Πίνακα 5.2.5.1. ΠΙΝΑΚΑΣ 5.2.5.1 Ελάχιστη περιεκτικότητα τσιμέντου (Kg/m 3 ). Σκυρόδεμα μεγίστου κόκκου (mm) Επιχρισμένο σκυρόδεμα Ανεπίχριστο σκυρόδεμα Ø   5 ή  16    ή  1/2΄΄ Ø 30 ή  31,5 ή  1΄΄ Ø 50 ή  63    ή  1 1/2΄΄ 310 270 270 340 300 300 5.2.5.2 Σε σκυρόδεμα χωρίς ειδικές απαιτήσεις (άρθρο 12) ο λόγος νερό/τσιμέντο δεν πρέπει να υπερβαίνει το 0,70 όταν το σκυρόδεμα είναι επιχρισμένο και το 0,67 όταν το σκυρόδεμα είναι ανεπίχριστο. 5.2.5.3 Σκυρόδεμα με επένδυση μαρμάρου ή βαμμένο με οποιοδήποτε χρώμα θεωρείται για τις απαιτήσεις των παραγράφων 5.2.5.1 και 5.2.5.2 ανεπίχριστο. 5.2.5.4 Ο μέγιστος κόκκος του σκυροδέματος δεν πρέπει να είναι μεγαλύτερος από το 1/3 του πάχους του στοιχείου που θα κατασκευαστεί από αυτό το σκυρόδεμα. Άρθρο 6 6 Ανάμιξη σκυροδέματος 6.1 Τα αδρανή υλικά και το τσιμέντο πρέπει να μετριούνται σε βάρος και το νερό σε βάρος ή όγκο. 6.2 Τα στερεά πρόσθετα σε σκόνη  πρέπει να  μετριούνται (Μετά τη σελ. 470,598) Σελ. 470,599 Τεύχος Ζ104-Σελ. 67 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος 23.Δ.ν.10 σε μέρη βάρους και τα υγρά πρόσθετα σε μέρη βάρους ή όγκου. 6.3 Μέτρηση των αδρανών σε όγκο επιτρέπεται μόνο σε μικρά έργα (Παράγραφος 13.4). Στην περίπτωση αυτή θα ισχύουν τα ακολούθα: α)Η απαιτούμενη αντοχή θα υπερβαίνει τη χαρακτηριστική κατά 11,6 MΡa (116 Kg/cm 2 ) αν χρησιμοποιούνται θραυστά αδρανή και 13,9 ΜΡa (139 Kg/cm 2 ) αν χρησιμοποιούνται φυσικά αδρανή. β)Η ποσότητα του αναμίγματος θα αντιστοιχεί σε ακέραιο αριθμό σάκκων τσιμέντου. γ)Τα δοχεία μετρήσεως των κλασμάτων (άμμου, γαρμπιλιού, σκύρων) θα έχουν σημαδευτεί στο κατάλληλο ύψος, που θα προκύψει αφού οι ποσότητες κλασμάτων του πρώτου αναμίγματος ζυγιστούν και τοποθετηθούν μέσα στα δοχεία. 6.4 Ο αναμικτήρας πρέπει να ικανοποιεί τις απαιτήσεις του Παραρτήματος Β του Προτύπου ΕΛΟΤ346. Απαγορεύεται η χρήση αναμικτήρων κονιάματος για οποιαδήποτε ποιότητα σκυροδέματος. 6.5 Ο χρόνος αναμίξεως είναι εκείνος που αναγράφεται στις προδιαγραφές του αναμικτήρα. Οπωσδήποτε όμως δεν θα είναι μικρότερος από 1 min. Ο χρόνος αναμίξεως μετράται μετά την εισαγωγή όλων των υλικών στον αναμικτήρα. Μικρότερος ελάχιστος χρόνος αναμίξεως επιτρέπεται όταν: α)Ο αναμικτήρας είναι βιαίας αναμίξεως οι δε προδιαγραφές του προβλέπουν μικρότερο χρόνο. β)Ο έλεγχος ομοιομορφίας που έγινε σύμφωνα με το Παράρτημα Β του Προτύπου ΕΛΟΤ-346 έχει αποδείξει ότι μικρότερος χρόνος είναι ικανοποιητικός. 6.6 Τα αδρανή θα μετριούνται με ακρίβεια + 3% του βάρους τους, το τσιμέντο με ακρίβεια + 2% του βάρους του, το νερό με ακρίβεια + 2% του βάρους ή του όγκου και πρόσθετα με ακρίβεια +3% του βάρους τους εφόσον είναι σε σκόνη. Αν τα πρόσθετα είναι σε μορφή πολτού ή υγρού θα μετριούνται με ακρίβεια +3% του όγκου τους. 6.7 Τα υλικά του σκυροδέματος θα μπαίνουν στον αναμικτήρα με τις αναλογίες που προβλέπονται στη Μελέτη συνθέσεως, αφού οι αναλογίες άμμου και νερού διορθωθούν ανάλογα με τη φυσική υγρασία των αδρανών. Ο έλεγχος της υγρασίας των αδρανών και οι σχετικές διορθώσεις πρέπει να γίνονται πριν από κάθε σκυροδέτηση. 6.8 Δεν πρέπει να γίνεται φόρτωση του αναμικτήρα αν το προηγούμενο ανάμιγμα δεν έχει αποφορτωθεί. 6.9 Απαγορεύεται η προσθήκη υλικών στο μίγμα μετά την απομάκρυνσή του από τον αναμικτήρα. Σε έτοιμο σκυρόδεμα που μεταφέρεται με αυτοκίνητο-αναδευτήρα επιτρέπεται μόνο η προσθήκη υπερρευστοποιητικού, που θα συνοδεύεται από επανανάμιξη του μίγματος για 3 min. Άρθρο7 7 Μεταφορά σκυροδέματος 7.1 Κατά τη μεταφορά του μέχρι τη διάστρωση το σκυρόδεμα πρέπει να προστατεύεται από τη βροχή ή την πρόσμιξή του με ξένα υλικά και δεν πρέπει να χάνει την ομοιογένειά του. 7.2 Αν η μεταφορά γίνεται με αυτοκίνητο-αναδευτήρα ισχύουν όσα αναφέρονται στην παράγραφο 2 του Προτύπου ΕΛΟΤ - 346 για το «Έτοιμο σκυρόδεμα». Σελ. 470,600 Τεύχος Ζ104-Σελ. 68 7.3 Αν χρησιμοποιείται αντλία, αυτή δεν πρέπει να μεταβάλλει την ομοιογένεια και την εργασιμότητα του μίγματος (Παράγραφος 12.9). Άρθρο 8 8 Διάστρωση σκυροδέματος 8.1 Η εκφόρτωση πρέπει να γίνεται όσο το δυνατόν πλησιέστερα στη θέση τελικής διαστρώσεως, ώστε να αποφεύγεται η μετακίνηση του σκυροδέματος με φτυάρια ή τσουγκράνες. Απαγορεύεται η μετακίνηση με το δονητή. 8.2 Αν η εκφόρτωση δεν είναι δυνατόν να γίνει στη θέση διαστρώσεως, θα χρησιμοποιούνται για την ενδιάμεση μεταφορά αντλίες, κεκλιμένα επίπεδα, μεταφορικές ταινίες ή άλλα μέσα που δεν προκαλούν απόμιξη του μίγματος. 8.3 Απαγορεύεται η ελεύθερη πτώση του σκυροδέματος από ύψος μεγαλύτερο των 2,5 μέτρων. Σ’ αυτή την περίπτωση πρέπει να χρησιμοποιούνται κατάλληλοι σωλήνες που θα κατεβάζουν το σκυρόδεμα μέχρι τη θέση διαστρώσεως ή θα ανοίγονται παράθυρα στον ξυλότοπο σε ενδιάμεσα ύψη. 8.4 Απαγορεύεται η διάστρωση ολόσωμων πλακών σε δύο στρώσεις (στάρωμα) εφόσον το πάχος των πλακών δεν υπερβαίνει τα 60 cm. Αν το πάχος μιας πλάκας είναι μεγαλύτερο από 60 cm θα τηρούνται όσα αναφέρονται στην παράγραφο 9.3. 8.5 Το σκυρόδεμα θα διαστρώνεται στο έργο με την κάθιση που προβλέπεται στη Μελέτη συνθέσεως. Όταν όμως οι ανάγκες του έργου το απαιτούν, ο επιβλέπων ή η υπηρεσία μπορεί να μεταβάλλει την κάθιση προσαρμόζοντας τις αναλογίες των υλικών σύμφωνα με τις οδηγίες που δίνονται στη Μελέτη συνθέσεως. 8.6 Η κάθιση του σκυροδέματος πρέπει να μετριέται πριν από τη διάστρωση σε δείγμα που θα παίρνεται μετά την αποφόρτωση του ενός τρίτου περίπου του αναμίγματος ή του ενός τρίτου του φορτίου του αυτοκινήτου αν πρόκειται για έτοιμο σκυρόδεμα (εργοταξιακό ή εργοστασιακό). Η τιμή της καθίσεως θα προκύπτει ως μέσος όρος των μετρήσεων δύο δοκιμών που θα γίνονται στο ίδιο δείγμα. Η τιμή αυτή δεν πρέπει να διαφέρει από την κάθιση της Μελέτης συνθέσεως ή την κάθιση που έχει διαμορφώσει επί τόπου του έργου ο επιβλέπων με κατάλληλη προσαρμογή των αναλογιών της Μελέτης συνθέσεως η την κάθιση της παραγγελίας –αν πρόκειται για έτοιμο σκυρόδεμα, περισσότερο από το ένα τέταρτό της. Για κάθιση μικρότερη από 3 cm επιτρέπεται διαφορά μέχρι + 1 cm και για κάθιση μεγαλύτερη από 16 cm διαφορά μέχρι + 4 cm. Αν η τιμή που μετρήθηκε βρίσκεται έξω από αυτά τα όρια γίνονται ακόμη δύο δοκιμές σε νέο δείγμα και υπολογίζεται ο μέσος όρος των τεσσάρων μετρήσεων. Οι τέσσερις μετρήσεις πρέπει να γίνουν σε διάστημα 15 min. Αν πρόκειται για έτοιμο σκυρόδεμα του οποίου η αποφόρτωση καθυστέρησε, από υπαιτιότητα του αγοραστή περισσότερο από μισή ώρα το εργοστάσιο δεν ευθύνεται για τη μειωμένη κάθιση. Ο επιβλέπων ή η υπηρεσία έχει το δικαίωμα να μη δεχτεί ανάμιγμα ή φορτίο έτοιμου σκυροδέματος το οποίο έχει κάθιση μεγαλύτερη από εκείνη που αναφέρεται στην παράγραφο 8.6. Ο επιβλέπων ή η υπηρεσία μπορεί να δεχτεί ανάμιγμα ή φορτίο έτοιμου σκυροδέματος με κάθιση μικρότερη από εκείνη που αναφέρεται στην παρά 23.Δ.ν.10 Κανονισμοί ΄Εργων Ωπλισμένου Σκυροδέματος γραφο 8.6 αν αυτή αποκατασταθεί επί τόπου με την προσθήκη υπερρευστοποιητικού. 8.9 Αν στο μίγμα υπάρχει αερακτικό, το ποσοστό αέρα δεν πρέπει να διαφέρει από το αντίστοιχο ποσοστό της Μελέτης συνθέσεως ή το ποσοστό της παραγγελίας αν πρόκειται για έτοιμο σκυρόδεμα, περισσότερο από ±1%. Ο έλεγχος του ποσοστού αέρα θα γίνεται σύμφωνα με τη Μέθοδο ΣΚ-311 και με την ίδια διαδικασία που γίνεται και ο έλεγχος της καθίσεως (Παράγραφος 8.6). 8.10 Εφόσον πρόκειται να διαστρωθεί στο έδαφος ένα οπλισμένο δομικό στοιχείο, με οπλισμό στην κάτω επιφάνειά του (π.χ. μια πλάκα θεμελιώσεως) το έδαφος θα πρέπει να καλύπτεται με μια ισοπεδωτική στρώση σκυροδέματος μέσου πάχους τουλάχιστον 50 mm. 