eng: They indeed of the sons of Levi who receive the priest’s office have a commandment to take tithes from the people according to the law, that is, of their brothers, though these have come out of the body of Abraham,

abt: Livaiséna gwaal waaranga maandéka bakamu Israel du téte de waak wan Abrahamna gwaal waaranga maandéka bakamusé wa téndarén. Livai dunyansé ras Gotna gaamba jémbaa yakwa du téte Gorké jémbaa yandarén. Got Mosesét déku apakundi kwayéte anga waak wandén, “Israelsé akwi de nak nak deku musé muni waate tambék tambavétik (10) ma taakandaru. Taake nakurak tambék Livai kémba tékwa Gotna gaamba jémbaa yakwa dunyansat ma kwayéndarék.” Naandéka wa wunga yandarén.


eng: Now consider how great this man was, to whom even Abraham the patriarch gave a tenth out of the best plunder.

abt: Déké ma vékulaka. Nana gwaal waaranga maandéka bakamu Abraham néma du téte waariye maamamba kéraandén musé muni waate tambék tambavétik (10) taake nakurak tambék Melkisedekét kwayéndén. Kwayéndéka wa vékuséknangwa. Melkisedek néma du téte Abrahamét wa taalékérandén.


eng: without father, without mother, without genealogy, having neither beginning of days nor end of life, but made like the Son of God), remains a priest continually.

abt: Déku aasa aapa, déku gwaal waaranga maandéka bakamuké waak yamba vékuséknangwe wa. Aasa dé kéraalén nyaa, kiyaandén nyaaké waak yamba vékusék-nangwe wa. Dé Gotna nyaan pulak téte Gotna gaamba jémbaa yakwa du wa tépékaandékwa.


eng: to whom also Abraham divided a tenth part of all (being first, by interpretation, “king of righteousness”, and then also “king of Salem”, which means “king of peace”,

abt: Wandéka Abraham viyaandén néma duna musé muni waate tambék tambavétik (10) taake nakurak tambék Melkisedekét kwayéndén. Wani yé Melkisedek nana kundimba anga wa: Yéku musé male yakwa néma du. Dé yéku musé male yakwa du wa téndén. Déku gaayé Salemna yé nana kundimba anga wa: Nakurakmawulé. Dé wani gaayéké néma du téte dele nakurakmawulé yakwa du wa téndén.


eng: For this Melchizedek, king of Salem, priest of God Most High, who met Abraham returning from the slaughter of the kings and blessed him,

abt: Wani du Melkisedek wan Salemmba tékwa du dakwana néma du wa téndén. Téte dé nana Néman Du Gorké jémbaa yate wa Gotna gaamba jémbaa yakwa akwi dunyanna néma du wa téndén. Talimba Abraham waariye néma duwat viyaatake gaayét nakapuk waambule yéndéka dé Melkisedek dat yaambumba vétake dat wandén, Got dat yékun yandénngé.


eng: where as a forerunner Jesus entered for us, having become a high priest forever after the order of Melchizedek.

abt: Bot guba yeyé yeyamarék yate nakurak taaléba miték téluké de miba baagwi lékidakwa pulak, naana mawulé miték téduké naané Got wadén kudiké sanévéknwute naané miték kulékiyu, déku kudi. Wadén pulak yate naanat kérae déku gayét kure yédéranké sanévéknwute, naané déké raségu. Gotna gaba jébaa yakwa nyédé duna némaan ban, Gorét waataké nae Gotna gaba lékitaknadan baapmu wut naapiye dé awulaba tékwa nyédé gat wulao. Wulae Gorét waatadékwa pulak, Jisas déknyényba Gotna gayét wulae bulaa dé Gorét waato. Naanat kutkalé yate kiyae dé taale Gotna gayét wulae bulaa Gorét dé waato, naanéké. Waga yate dé akwi nyédé duké némaan ban dé ro. Melkisedek déknyényba radén pulak, bulaa Jisas dé akwi nyédé duké némaan ban ro. Naanéké Gorét waatate dé némaan ban rasaakuké dé yo apuba apuba. Waga radékwaké sanévéknwute, naané yéknwun mawulé yate Gotké naané raségu.


eng: that by two immutable things, in which it is impossible for God to lie, we may have a strong encouragement, who have fled for refuge to take hold of the hope set before us.

abt: Got katik paapu yaké dé. Wunga vékusékte ani musé vétikngé waak vékuséknangwa. Got wakakét yandén kundi katik yaasékaké dé. Déku yémba wandén kundi waak katik yaasékaké dé. Wani musé vétikngé vékusékte nané Gotna taambamba rakwa du dakwa déku kundi ma vékukwak. Vékute vékusék-nganangwa. Wandén pulak yakandékwa. Dé nané kéraae déku gaayét kure yéké wandén. Wunga watake dé nané kure yéké yandékwanngé vékusék-nganangwa. Vékuséknanu nana mawulé yékunmba tékandékwa.


eng: In this way God, being determined to show more abundantly to the heirs of the promise the immutability of his counsel, interposed with an oath,

abt: Bulaa Gorké ma vékulaka. Wandén pulak yakandékwa. Déku kundi katik yaasékaké dé. Talimba du dakwat wandén pulak, det yékun yaké yandékwanngé de vékusékndarénngé wa mawulé yandén. Yate déku yémba Abrahamét wate déku kundiké wandén, “Yi wan wanana wa.” Naandén.


eng: For men indeed swear by a greater one, and in every dispute of theirs the oath is final for confirmation.

abt: Du deku kundi apa yandénngé wa néma duna yémba wandakwa. Wani néma duna mayé apa deku mayé apat wa taalékéran. Taalékéran mayé apaké vékulakate wa wani néma duna yémba wandakwa. Nak du dakwa wandakwa kundi sékérékngé yandékwanngé vékusékndarénngé, wa de wani néma duna yémba wandakwa. Wunga wandaka wani kundiké wandakwa, “Yi wan wanana wa.” Wunga watake wani kundi vékundakwa. Wani kundiké nakapuk katik waaruké daré.


eng: Thus, having patiently endured, he obtained the promise.

abt: Wunga wandéka Abraham kaavéréte dé yamba bari saalakundékwe wa. Yandéka kukmba Got wandén kundi sékérékndéka Abrahamna gwaal waaranga maandéka bakamu wa némaamba yaalan.


eng: saying, “Surely blessing I will bless you, and multiplying I will multiply you.”

abt: Anga wandén, “Wuné ménat yékun yawutu ména gwaal waaranga maandéka bakamu némaamba yaalakandakwa. Yi wan wanana wa.” Naandén.


eng: For when God made a promise to Abraham, since he could swear by no one greater, he swore by himself,

abt: Talimba Got Abrahamét kundi wakakét yandén. Got néma du rate akwi néma duwat wa taalékérandén. Dé déku yémba bulte kundi wakakét yandén.


eng: that you won’t be sluggish, but imitators of those who through faith and perseverance inherited the promises.

abt: Guné Gotna jémbaa ma kuttépékaa-ngunék. Saalakuké yambak. Du dakwa ras Gorké yékunmba vékulakate déku jémbaa kutpékaatéte de yamba saalakundakwe wa. Guné de yakwa pulak ma yangunék. Talimba Got wa wandén, déku du dakwat yékun yandénngé. Guné déku jémbaa kutpékaangunu, wa dé det wandén pulak gunat waak yékun yakandékwa. Wunga mawulé yanangwa.


eng: We desire that each one of you may show the same diligence to the fullness of hope even to the end,

abt: Guné nak nak apa yate wani yéku yapaté yapéka-ngunénngé néma mawulé yanangwa. Guné Gorké yékunmba vékulaka-pékatéte, Jisas Krais waambule yaae guné déku gaayét kure yéndénngé mawulé yate, ma kaavéréngunék apapu apapu.


eng: For God is not unrighteous, so as to forget your work and the labor of love which you showed toward his name, in that you served the saints, and still do serve them.

abt: Wunga wa vékuséknangwa. Got kapérandi du yamba randékwe wa. Dé yéku du rate yangunén akwi jémbaaké katik yékéyaak yaké dé. Guné déké néma mawulé yate déku du dakwat yékun yatake det wa yékun yapéka-ngunéngwa. Wunga yanguné-ngwanngé dé katik yékéyaak yaké dé.


eng: But, beloved, we are persuaded of better things for you, and things that accompany salvation, even though we speak like this.

abt: Néma mawulé yawutékwa du dakwa, wani kapérandi képmaaké wate nané gunéké yamba vékulakanangwe wa. Wani kundi wate nak du dakwaké vékulakananén. Anga wa vékuséknangwa. Got gunat Satanna taambamba kéraandéka guné déké yéku jémbaa yate déké yénangwa yaambumba yékunmba wa yéngunéngwa. Guné dale yékunmba rapéka-kangunéngwa.


eng: but if it bears thorns and thistles, it is rejected and near being cursed, whose end is to be burned.

abt: Wani képmaamba késpulak nakpulak raamény baangwi, kapérandi waara male yaalandu, wani képmaaké wakanangwa, “Wan kapérandi képmaa wa.” Wunga wananu Got wani képmaa yaavan kurké mawulé yandu kukmba wani képmaa yaa yaankandékwa.


eng: and then fell away, it is impossible to renew them again to repentance; seeing they crucify the Son of God for themselves again, and put him to open shame.

abt: Du dakwa ras Gotna kundi taale yékunmba vékundarén. Vékundaka Got det yékun yandén. Yandéka Gotna Yaamambi deku mawulémba randén. De Gotna kundi yékunmba vékute wandarén, “Wan yéku kundi wa.” Wunga wate Gotna mayé apaké ras vékusék-ndarén. Kukmba nané Gotna akwi mayé apaké yékunmba vékusék-nganangwa. Wani du dakwa déku mayé apaké ras vékusékte kukmba Gorké kalik yate déké kuk kwayéndarén. De wunga yate Gotna nyaanét nakapuk takwemimba baangtaka pulak wa yandarén. Wunga yandaka nak du dakwa dat wasélékndakwa. Gotna kundi taale yékunmba vékwe kukmba déké kuk kwayén du dakwa Gorké yénangwa yaambumba nakapuk yéké yapati-kandakwa. Yapatiké yandakwanngé vékulakate nané taale kwayénanén kundi nakapuk katik kwayéké nané.


eng: This will we do, if God permits.

abt: Got wunga wananénngé yi naandu wani néma kundi wakanangwa.


eng: of the teaching of baptisms, of laying on of hands, of resurrection of the dead, and of eternal judgment.

abt: Déknyényba guné Jisas Kraisna jébaaké taale wakwenakwa kudi guné véknwuk. Naané wani kudi gunat tépa wakwemarék yaké naané yo. Déknyényba gunat kéni muké wakwenaka guné kutdéngék. Guné kapéredi mu yagunéran Gotna gayét yémarék yaké guné yo. Yagunén kapéredi mu kulaknyénytakne guné kulé mawulé kérae Gotké miték sanévéknwute déku kudiké “Adél” naaké guné yo. Naate guné déku gayét yéké guné yo. Du taakwa las kés pulak nak pulak paaté yate de gu yaaku. Nak du taakwa Gorét yéknwun mawulé kérae déku jébaa yadoké, du las de nak du taakwana maaknaba taaba kutte de Gorét waato. Kiyaan du taakwa tépa nébéle raapdo Got apakélé kot véknwukwa némaan ban rate yadan mu kaatadu, las miték rasaakudo las kapéredi taaléba rasaakuké de yo apuba apuba. Wani muké guné kutdéngék, naané wani muké gunat déknyényba wakwenan bege. Wani kudi tépa wakwemarék yate gunat némaa kulé kudi wakweké naané yo, Jisas Kraisna jébaaké.


eng: But solid food is for those who are full grown, who by reason of use have their senses exercised to discern good and evil.

abt: Deku mawulé wan nyambaléna mawulé pulak wa tékwa. De Gorké wakwate yanangwa apakundi vékuké yapatikandakwa. Du dakwa Gorké taale wananén kundi yékunmba vékundaka wa nak du Gotna apakundiké det yakwasnyéndakwa. Yakwasnyéndaka de wani kundi vékute apa yakwa kakému kakwa du pulak rate yékunmba vékusékndakwa. Kamu musé dé yéku musé? Kamu musé dé kapérandi musé? Vékusékte de yéku musé yate yékunmba yaténdakwa.


eng: For everyone who lives on milk is not experienced in the word of righteousness, for he is a baby.

abt: Makal nyambalé de yamba vékusékndakwe wa. Yénga pulak yate kapérandi musé yaasékatake yéku musé yaké daré? Du dakwa ras, munyaa kakwa makal nyambalé rakwa pulak, de yékunmba vékulakakapuk yate yéku musé yaké yamba vékusék-ndakwe wa.


eng: For although by this time you should be teachers, you again need to have someone teach you the rudiments of the first principles of the revelations of God. You have come to need milk, and not solid food.

abt: Guné némaamba kwaaré yaréte Jisas Kraisna kundi wa vékungunén. Gunéké wanangwa, “Kalmu nak du dakwat Gotna kundi yakwasnyéké daré?” Wunga wananga guné det yakwasnyéké yapatingunéngwa. Bulaa nak du gunat nakapuk yakwasnyé-kandakwa, Gorké gunat taale wananén kundiké. Guné makal nyambalé pulak wa téngunéngwa. De munyaa male kate apa yakwa kakému yamba kandakwe wa. Guné de pulak wa téte, Gorké taale wananén kundi ayélap male vékute, kukmba wanana apakundi vékuké yapatikangunéngwa.


eng: About him we have many words to say, and hard to interpret, seeing you have become dull of hearing.

abt: Némaamba kundi waké mawulé yanangwa, Melkisedek Gotna gaamba jémbaa yakwa akwi dunyanna néma du randékwanngé. Wani kundi wananu, yénga pulak wani kundi bari vékusékngé guné? Guna mawulé yékunmba tékapuk yandéka wa wani kundi vékusékngé yapati-ngunéngwa.


eng: named by God a high priest after the order of Melchizedek.

abt: Jisas Gotna kudi waga véknwutakne wadén pulak yadéka Got dé dérét wak, “Ména jébaa miték ménébu yak. Yatakne méné waménu, ména kudi véknwute waménén pulak yakwa du taakwa miték rasaakuké de yo apuba apuba. Méné Melkisedek rakwa pulak, nyédé duna némaan ban raké méné yo.” Naate dé Got Jisasnyét wak.


eng: though he was a Son, yet learned obedience by the things which he suffered.

abt: Jisas wan Gotna nyaan wa. Yi wan wanana wa. Kapérandi musé déké waak wa yaandén. Yaandéka néma kaangél kutndén. Kure Gotna kundi vékute dé wandén pulak male jémbaa yandén.


eng: He, in the days of his flesh, having offered up prayers and petitions with strong crying and tears to him who was able to save him from death, and having been heard for his godly fear,

abt: Talimba Jisas ani képmaamba yaténdén sapak Gorét waatakundén, dat yékun yandénngé. Dé kiyaakapuk yandu Got dat yékun yandénngé némaanmba waate géraate dat waatakundén. Dé déku mawulémba vékulakakapuk yate, Got mawulé yandékwa pulak yaké wandéka wa Got déku kundi wa vékundén.


eng: As he says also in another place, “You are a priest forever, after the order of Melchizedek.”

abt: Nakapuk ani kundi waak Got Jisas Kraisét wandén: Méné Gotna gaamba jémbaa yakwa du rapéka-kaménéngwa, Melkisedek rakwa pulak. Wunga wandéka wani kundi wa kwaakwa déku nyéngaamba.


eng: So also Christ didn’t glorify himself to be made a high priest, but it was he who said to him, “You are my Son. Today I have become your father.”

abt: Krais waak Gotna gaamba jémbaa yakwa akwi dunyanna jémbaa wa yandén. Got dat wandéka Gotna gaamba jémbaa yakwa akwi dunyanna néma du rate wa nanéké jémbaa yandékwa. Dé déku yé kavérékngapuk yate néma du rate wani jémbaa yandékwa. Got dat anga wandén: Méné wuna nyaan. Wuné wawutéka bulaa méné wuna nyaan téte néma du wa téménéngwa. Wunga wandéka wani kundi wa kwaakwa déku nyéngaamba.


eng: Nobody takes this honor on himself, but he is called by God, just like Aaron was.

abt: Gotna gaamba jémbaa yakwa akwi dunyanna néma duna jémbaa wan yéku jémbaa wa. De wani jémbaa baka yamba yandakwe wa. Got det wandéka wa wani jémbaa yandakwa. Talimba Got Aronét wandéka yandén pulak, wa Got det wandéka wani jémbaa yandakwa.


eng: Because of this, he must offer sacrifices for sins for the people, as well as for himself.

abt: Gotna gaamba jémbaa yakwa akwi dunyanna néma dusé deku mawulémba apa yakapuk yate, Got de yan kapérandi musé waak yasnyéputindénngé, de nakurak nakurak néma du rate wa Gorké kwaami viyaae tuwe kwayéndakwa. Got nak du dakwa yan kapérandi musé waak yasnyéputindénngé Gorét kwaami viyaae tuwe kwayéndakwa.


eng: The high priest can deal gently with those who are ignorant and going astray, because he himself is also surrounded with weakness.

abt: Wani néma dusé wan nané pulak du wa. Deku mawulé wan nana mawulé pulak wa. Satan deku mawulé yakwe véndéka de waak, nané yakwa pulak wa, deku mawulémba apa yamba yandakwe wa. Yate nak du dakwaké sémbéraa yakandakwa. Gorké vékusékngapuk yakwa du dakwa, Gorké yénangwa yaambu yaasékan du dakwat waak yakélak yate deké sémbéraa yakandakwa.


eng: For every high priest, being taken from among men, is appointed for men in things pertaining to God, that he may offer both gifts and sacrifices for sins.

abt: Nané Juda anga yanangwa. Got du nakét wandéka Gotna gaamba jémbaa yakwa akwi dunyanna néma du wa randékwa. Rate anga jémbaa yandékwa. Got nak du dakwa yan kapérandi musé yasnyéputindénngé, dé Gorét kwaami viyaae tuwe kwayéndékwa. Du dakwa Gorét késpulak nakpulak musé kwayéké mawulé yandaka Gotna gaamba jémbaa yakwa akwi dunyanna néma du wani musé kéraae wa Gorké kwayéndékwa. Wani néma du kiyaandéka Got nak duwat wandéka dé wani néma duna taalé kéraandékwa. Kéraae te kukmba kiyaandéka nak du déku taalé kéraandékwa. Wunga male yandakwa.


eng: Let’s therefore draw near with boldness to the throne of grace, that we may receive mercy and may find grace for help in time of need.

abt: Wunga yaké yandékwanngé vékulakate nané wup yakapuk yate Gorét ma waatakukwak. Got néma du déku jaambémba randéka nana néma du Jisas Gotna gaamba jémbaa yakwa akwi dunyanna néma du téte wa nanéké dat waatakundékwa. Wunga yandékwanngé vékulakate nané yéku mawulé vékute Gorké ye dat ma waatakukwak. Dé wan sémbéraa yakwa du wa. Nanéké vakmi yaandu, dé nanat yékun yandénngé dat waatakunanu, dé nanéké sémbéraa yate yéku mawulé tiyaate nanat yékun yakandékwa.


eng: For we don’t have a high priest who can’t be touched with the feeling of our infirmities, but one who has been in all points tempted like we are, yet without sin.

abt: Talimba Gotna gaamba jémbaa yakwa nana du ani képmaamba téndéka Satan déku mawulé yakwe véndén. Satan nana mawulé yakwe véndékwa pulak, Satan déku mawulé yakwe véndén. Yakwe véndéka Jisas kapérandi musé yamba yandékwe wa. Jisas nana sépé pulak kure anga wa vékusékndékwa. Nana mawulé apa yamba yandékwe wa. Vékusékte Satan nana mawulé yakwe véndu Jisas nanéké sémbéraa yakandékwa.


eng: Having then a great high priest who has passed through the heavens, Jesus, the Son of God, let’s hold tightly to our confession.

abt: Gotna gaamba jémbaa yakwa du nak wa nana du wa téndékwa. Dé Gotna gaamba jémbaa yakwa akwi dunyanna néma du wa. Nanat yékun yaké wa Gotna gaayét waare déku ménimba randékwa. Wani du wan Gotna nyaan Jisas wa. Dé nana Néman Du wa. Dé Gotna ménimba randékwanngé, nané déké yékunmba vékulakate déku jémbaa ma kuttépékaakwak.


eng: There is no creature that is hidden from his sight, but all things are naked and laid open before the eyes of him to whom we must give an account.

abt: Got yan akwi muséké wa vékusékndékwa. Nané démba akwi musé paakuké yapatinangwa. Nané dat yanangwa akwi muséké wakanangwa. Wananu dé yanangwa musé paakukapuk yate wani muséké kaapamba kundi kwayékandékwa.


eng: For the word of God is living and active, and sharper than any two-edged sword, piercing even to the dividing of soul and spirit, of both joints and marrow, and is able to discern the thoughts and intentions of the heart.

abt: Got apa yate rapékandékwa. Déku kundi wan apamama kundi wa. Némbi kurkwa kulaa pulak wa. Aangé véréti kwandaka kurkwa kulaat wa taalékérandén. Du nak duwat kulaat viyaandéka déku kulaa wani duna biyaamba wulaandékwa pulak, Gotna kundi wa nana mawulé kwaminyanmba waak wulaandékwa. Wulaae téte nana mawulé wakwasnyéndékwa. Nana mawulémba paakutakananga tékwa musé waak wakwasnyéndékwa.


eng: Let’s therefore give diligence to enter into that rest, lest anyone fall after the same example of disobedience.

abt: Nané Gorké ye dale yaap yaréké, nané wani kundiké vékulakate apamama yate ma yékunmba tékwak. Talimba Israel du dakwa, du yarékapuk taalémba yatéte, Gotna kundiké kuk kwayéndarén. Kuk kwayétake Gorale yaap yamba yaréndakwe wa. Nané de yan pulak katik yaké nané.


eng: For he who has entered into his rest has himself also rested from his works, as God did from his.

abt: Got akwi musé yasékéyaktake wa yaap yaréndén. Yasékéyak-take yaap yaréndén pulak, Gotna du dakwa ye dale yaap yaré-kandakwa. Yate yaap yékunmbaa-sékéyak yarékandakwa.


eng: There remains therefore a Sabbath rest for the people of God.

abt: Got nak yaap yaré sapakngé wa wandén. Wandéka anga wa vékuséknangwa. Gotna du dakwa dale yaap yarékandakwa. Got akwi musé yasékéyaktake yaap yaréndén pulak, déku du dakwa yaap yékunmbaa-sékéyak yarékandakwa.


eng: he again defines a certain day, “today”, saying through David so long a time afterward (just as has been said), “Today if you will hear his voice, don’t harden your hearts.”

abt: Wani muséké wa vékuséknangwa. Got nak sapakngé wa wandén. Wani sapak du dakwa ye dale yaap yarékandakwa. Talimba Gotna kundiké kuk kwayén du dakwa kiyaandaka némaamba kwaaré yéndéka kukmba Got wandéka Israelna néma du Devit Gotna nyéngaamba anga viyaatakandén: Got bulaa gunat wandu, guné déku kundi yékunmba ma vékungunék. Déku kundiké kalik yaké yambak. Wani kundi wa viyaatakawutén.


eng: and in this place again, “They will not enter into my rest.”

abt: Got wunga yaap yaréndéka de déké yékunmba vékulakakapuk yakwa du dakwa dale yamba yaap yaréndakwe wa. Deké Gotna nyéngaamba Gotna kundi anga wa kwaakwa: Wani du dakwa wunale yaap katik yaréké daré.


eng: For he has said this somewhere about the seventh day, “God rested on the seventh day from all his works;”

abt: Gotna nyéngaamba, Got yaap yaran nyaaké ani kundi wa kwaakwa: Got nyaa taambak kaayék nakurak (6) wa déku jémbaa akwi yasékéyakndén. Yasékéyaktake nak nyaa wa yaap yaréndén.


eng: For we who have believed do enter into that rest, even as he has said, “As I swore in my wrath, they will not enter into my rest;” although the works were finished from the foundation of the world.

abt: Nané Gorké yékunmba vékulakakwa du dakwa male wa nané dale yaap yarénangwa. Wunga vékuséknangwa. Ani kundi Gotna nyéngaamba wa kwaakwa: Got anga wandén, “Wuné det néma rakarka yate wawutén, ‘Wani du dakwa wunale yaap katik yaréké daré. Yamba yé wa.’ Naawutén.” Wunga wate déké yékunmba vékulakakapuk yakwa du dakwaké wa wandén. Talimba Got akwi musé yasékéyaktake wa yaap yaréndékwanngé wandén. Déku jémbaa yasékéyaktake wa yaap yaréndén. Yaréte du dakwa déké yaandarénngé kaavéréndékwa.


eng: For indeed we have had good news preached to us, even as they also did, but the word they heard didn’t profit them, because it wasn’t mixed with faith by those who heard.

abt: Talimba Moses yatan sapak du dakwa Gotna kundi vékwan pulak, Gotna kundi wa vékunanén. De wani kundi baka vékute Gorké yékunmba vékulakakapuk yandaka vékundarén kundi det yamba yékun yandékwe wa.


eng: Let’s fear therefore, lest perhaps anyone of you should seem to have come short of a promise of entering into his rest.

abt: Talimba Got wa wandén, “Guné yaae wunale yaap yaré-kangunéngwa. Yi wan wanana wa.” Wunga wandéka déku kundi bulaa waak a rapékandékwa. Nané déku kundi vékukapuk yananu, Got nanat wakandékwa, “Guné wuna kundi yamba yékunmba vékungunéngwe wa. Wunga ye wunale katik yaap yaréké guné.” Wunga waké yandékwanngé vékulakate guné wup yate ma jéraawu yangunék.


eng: We see that they weren’t able to enter in because of unbelief.

abt: Wani du dakwa wunga yandaka wa vékuséknangwa. De Gotna kundi yékunmba vékukapuk ye Gorale yaap yamba yaréndakwe wa.


eng: To whom did he swear that they wouldn’t enter into his rest, but to those who were disobedient?

abt: Talimba Got yéku kundi anga wandén, “Wani du dakwa wunale yaap katik raké daré.” Wani kundi wate kandéké dé wak? Wan Isip képmaa yaasékatake déké kuk kwayén du dakwaké wa wandén.


eng: With whom was he displeased forty years? Wasn’t it with those who sinned, whose bodies fell in the wilderness?

abt: Kwaaré dumi vétik (40) Got kandat dé rakarka yak? Wan wani kapérandi musé yan du dakwat wa rakarka yandén. Yandéka de du yarékapuk taalémba kiyaandarén.


eng: For who, when they heard, rebelled? Wasn’t it all those who came out of Egypt led by Moses?

abt: Ma véku. Talimba kandé Gotna kundi vékwe déku kundiké kalik yate déké kuk kwayék? Wan Isip képmaa yaasékatake Mosesale yén akwi du dakwa wa wunga yan.


eng: while it is said, “Today if you will hear his voice, don’t harden your hearts, as in the rebellion.”

abt: Gotna nyéngaamba kwaakwa ani kundi gunat nakapuk wawutékwa: Got bulaa gunat kundi wandu, guné déku kundi ma yékunmba vékungunék. Déku kundiké kalik yaké yambak. Talimba guna gwaal waaranga maandéka bakamu de déku kundiké kalik yandarén. Yate déké kuk kwayéndarén. Guné de yan pulak yaké yambak. Wani kundi nané waak ma vékukwak.


eng: For we have become partakers of Christ, if we hold the beginning of our confidence firm to the end,

abt: Talimba Jisas Kraisna jémbaamba baasnyé ye yaale Gorké yékunmbaa-sékéyak vékulakananén. Nané déké ma yékunmba vékulaka-pékatékwak. Kukmba kiyaaké yate déké wayéka vékulaka-pékakanangwa. Vékulakate kiyaae Kraisale déku gaayémba rapékakanangwa. Rapékaké yanangwanngé vékulakate, guné Gorké ma yékunmba vékulaka-pékaténgunék.


eng: but exhort one another day by day, so long as it is called “today”, lest any one of you be hardened by the deceitfulness of sin.

abt: Guné jéraawu yate anga ma yangunék. Paapu yakwa du Satan gunat témbétndu guné guna kapérandi mawulé vékute Gotna kundiké kuk kwayékapuk yamuké ma jéraawu yangunék. Got akwi du dakwat wa waandékwa, déku jémbaamba yaalandarénngé. Det waandékwa sapak wayéka tépékaandu guné guna du dakwat apapu apapu yéku kundi wate deku mawulé ma yékun yangunék. Yangunu de yéku kundi wate guna mawulé yékun yakandakwa. Yandaru guné Gotna kundiké kuk kwayéké yambak.


eng: Therefore I was displeased with that generation, and said, ‘They always err in their heart, but they didn’t know my ways.’

abt: Yandaka det rakarka yate wawutén, ‘Apapu apapu deku mawulé yékunmba yamba téndékwe wa. De wuna kundi vékumuké kalik yandakwa.’


eng: where your fathers tested me and tried me, and saw my deeds for forty years.

abt: Got wa wandén, “Guna gwaal waaranga maandéka bakamu yaténdarén taalémba kwaaré mi vétik (40) téte jémbaa yawutén. Yawutéka vétake kapérandi musé yapékate wunéké yamba yékunmba vékulakandakwe wa.


eng: but Christ is faithful as a Son over his house. We are his house, if we hold fast our confidence and the glorying of our hope firm to the end.

abt: Jisas Krais wan dé Gotna nyaan wa. Dé Gotna du dakwaké néma du rate deké yékunmba véte yéku jémbaa male yandén. Déku jémbaa wa taalékéran Mosesna jémbaat. Nané Jisasna jémbaamba yaalan du dakwa Gotna du dakwa wa yaténangwa. Nané déku jémbaa kutpékaatéte déké yékunmba vékulaka-pékatéte wakanangwa, “Nana Néman Du nanat yékun yapéka-kandékwa.” Wunga wate wunga yapékatéte, wa Gotna du dakwa wa tépékaa-kanangwa.


eng: Moses indeed was faithful in all his house as a servant, for a testimony of those things which were afterward to be spoken,

abt: Moses Gotna du dakwale yatéte Got wandén pulak yandén. Yate yéku jémbaa male yate wa Got kukmba yakwate yakwa jémbaaké wandén. Moses wan baka jémbaa yakwa du wa.


eng: who was faithful to him who appointed him, as also Moses was in all his house.

abt: Got dat wa wandén, Gotna gaamba jémbaa yakwa akwi dunyanna néma duna jémbaa déké yandénngé. Wandéka déké yéku jémbaa male yandén. Talimba Gotna du Moses wunga yéku jémbaa yandén. Dé Gotna du dakwale yatéte deké yékunmba véte Gorké yéku jémbaa yaténdén.


eng: Therefore, holy brothers, partakers of a heavenly calling, consider the Apostle and High Priest of our confession: Jesus,

abt: Jisasna jémbaamba yaale wuna aanyé waayéka nyangengu pulak tékwa du dakwa, Got gunat waak wa waandén, déku du dakwa téte dale déku gaayémba rangunénngé. Guné Jisaské ma vékulaka. Dé Gotna kundi wa kure yaandén nanéké. Dé Gotna gaamba jémbaa yakwa akwi dunyanna néma du wa téndékwa. Téte dé nané déku du dakwaké vékulakate Gorét waatakundékwa nanéké.


eng: For in that he himself has suffered being tempted, he is able to help those who are tempted.

abt: Jisas ani képmaana du téte kaangél kutndéka Satan dat témbétmuké mawulé yandén, dé kapérandi musé yandénngé. Yandéka Jisas wani kapérandi musé yamba yandékwe. Jisas wunga kaangél kure Satanna kundi vékukapuk yandéka wa vékuséknangwa. Satan du dakwa kapérandi musé yandarénngé témbétndéka Jisas det yékun yamuké wa apamama yandékwa.


eng: Again, “I will put my trust in him.” Again, “Behold, here I am with the children whom God has given me.”

abt: Wunga watake nakapuk ani kundi wandén: Gorké yékunmba vékulaka-kawutékwa. Dé wunéké yékunmba véndékwa. Yi wan wanana wa. Wunga watake nakapuk wa ani kundi wandén: Yatéwutéka Got wunat tiyaandén nyambalé waak wunale yaténdakwa. Wani kundi wa kwaakwa Gotna nyéngaamba.


eng: saying, “I will declare your name to my brothers. Among the congregation I will sing your praise.”

abt: Wani kundi wa kwaakwa Gotna nyéngaamba. Anga wandékwa: Méné Got, wuna waayékanjet ménéké wakawutékwa. De jaawuwe téndaru dele téte ména yé kavérék-ngawutékwa.


eng: For both he who sanctifies and those who are sanctified are all from one, for which cause he is not ashamed to call them brothers,

abt: Jisas yananén kapérandi musé wa kururéndén. Kururéndéka yéku musé yate Gotna du dakwa ténangwa. Jisas, kururéndén du dakwa waak, nana aapa wan nakurak male wa. Jisasna mawulé nanéké yékun yandéka nanat wandékwa, “Wuna waayékanje wa.” Naandékwa.


eng: For it became him, for whom are all things and through whom are all things, in bringing many children to glory, to make the author of their salvation perfect through sufferings.

abt: Got akwi musé yandén. Ye akwi muséké yékunmba véndékwa. Dé déku du dakwa kéraae déku gaayét kure yéké wa mawulé yandén. Yate wandéka Jisas yaandén. Yaae kaangél kutndén. Kure déku jémbaa yasékéyaktake wa kulé yaambu kure taale yéndén. Ye némaamba du dakwat Satanna taambamba kéraandu de Jisas kurén yaambumba yékandakwa Gotna gaayét.


eng: But we see him who has been made a little lower than the angels, Jesus, because of the suffering of death crowned with glory and honor, that by the grace of God he should taste of death for everyone.

abt: Jisas wa vénangwa. Talimba Got wandéka déku kundi kure gaayakwa dunyan néma du randaka Jisas ani képmaamba ayélap sapak male yatéte baka du yaténdén. Yaténdéka Got nanéké sémbéraa yate wandéka wa dé akwi du dakwat yékun yamuké kiyaandén. Kaangél kure wa kiyaandén. Kiyaandéka Got déku yé kavérékte, “Wan rapékaké yakwa néma du wa,” naate dat néma mayé apa wa kwayéndén.


eng: You have put all things in subjection under his feet.” For in that he subjected all things to him, he left nothing that is not subject to him. But now we don’t yet see all things subjected to him.

abt: Dat wa waménén, “Méné akwi muséké néma du rakaménéngwa. Akwi musé ména taambamba rakandakwa.” Dat wunga waménén. Wunga viyaatakandéka wa vékuséknangwa. Got wandu dé akwi muséké néma du rakandékwa. Got wandu akwi musé déku taambamba rakandakwa. Musé nak baka katik raké dé. Wunga vékusékte akwi musé wunga randaka yamba vénangwe wa.


eng: You made him a little lower than the angels. You crowned him with glory and honor.

abt: Méné waménénga ména kundi kure gaayakwa dunyan néma du randaka dé ayélap sapakngé wa baka du randén. Bulaa déku yé kavérékte nakapuk waménénga dé néma du randékwa. Rate wa apamama yandékwa.


eng: But one has somewhere testified, saying, “What is man, that you think of him? Or the son of man, that you care for him?

abt: Gotna nyéngaamba du nak kulé képmaaké vérékwa néma duké anga viyaatakandén: Got, méné kapmang wa néma du raménéngwa. Kamuké méné nanéké vékulako? Nané baka du dakwa a. Néma du dakwa yamba yé wa. Kamuké méné duna nyaanngé mawulé yo?


eng: For he didn’t subject the world to come, of which we speak, to angels.

abt: Got déku nyaanét wa wandén, kulé nyét kulé képmaa yaké yandékwanngé. Wani kulé nyét kulé képmaaké wa wawutén. Got wunga watake kulé képmaaké néma du randarénngé déku kundi kure gaayakwa dunyansat dé wak? Yamba wa.


eng: God also testifying with them, both by signs and wonders, by various works of power, and by gifts of the Holy Spirit, according to his own will?

abt: Got dé nak pulak apanjémba yate, kulé apanjémba yandén. Yandéka véte Jisasna kundiké wananén, “Yi wan wanana wa.” Wunga wate Gotna Yaamambi yakwa jémbaa waak vénanén. Got déku mawulémba vékulakate wandéka wa déku Yaamambi késpulak nakpulak apa tiyaandékwa, késnjémba naknjémba yananénngé. Tiyaandéka véte wa Jisasna kundiké wanangwa, “Yi wan wanana wa.” Naanangwa.


eng: how will we escape if we neglect so great a salvation—which at the first having been spoken through the Lord, was confirmed to us by those who heard,

abt: Déku kundi kure gaayakwa dunyan wan kundi vékukapuk yan du dakwat wunga yakatandénngé yénga pulak yaké dé, nana Néman Du Jisas Krais wan kundi vékukapuk yakwa du dakwat? Det némaanmba waarute yandarén kapérandi musé det némaanmba yakata-kandékwa. Nana Néman Du Jisas dunyansat taale wa wandén, Got det Satanna taambamba kéraaké yandékwanngé. Wandéka déku kundi vékwan du kukmba nanat anga wa wandarén, “Got nané Satanna taambamba kéraakandékwa. Yi wan wanana wa.” Wunga wandaka wani kundi sékérék-ndékwanngé wa vékuséknangwa.


eng: For if the word spoken through angels proved steadfast, and every transgression and disobedience received a just penalty,

abt: Talimba Got déku kundi kure gaayakwa dunyansat déku apakundi wandéka Mosesét wani apakundi wandarén. Wa vékusék-nangwa. Wandarén kundi wan yéku kundi male wa. Wani apakundi vékukapuk yan du dakwa, wani apakundiké kuk kwayén du dakwat waak Got yandarén kapérandi musé wa yakatandén.


eng: Therefore we ought to pay greater attention to the things that were heard, lest perhaps we drift away.

abt: Gotna nyaan néma du rate Gotna kundi kure gaayakwa akwi néma duwat wa taalékérandén. Taalékéra-ndénngé déku kundi yékunmba ma vékukwak. Déku kundi talimba vékwe déku kundi yékunmba ma wunga vékupékaatékwak. Déku kundi katik yaasékaké nané.


eng: Aren’t they all serving spirits, sent out to do service for the sake of those who will inherit salvation?

abt: Gotna kundi kure gaayakwa dunyanséké ma vékulaka. De yénga pulak daré? De kwaminyan pulak téte wa Gorké jémbaa yandakwa. Got du dakwat Satanna taambamba kéraaké mawulé yate wandéka déku kundi kure gaayakwa dunyan ye kéraaké yandékwa du dakwat wa yékun yandakwa.


eng: But which of the angels has he told at any time, “Sit at my right hand, until I make your enemies the footstool of your feet?”

abt: Ani kundi waak wa kwaakwa Gotna nyéngaamba: Got déku nyaanét wandén, “Méné néma du rate wuna yékutuwa taambamba rakaménéngwa. Raménu wawutu ména maama ména taambamba wa rakandakwa. Randaru méné néma du rate deké vékaménéngwa.” Got wunga wandén déku nyaanét. Déku kundi kure gaayakwa dunyansat wunga yamba wandékwe wa.


eng: You will roll them up like a mantle, and they will be changed; but you are the same. Your years won’t fail.”

abt: Nané jaangwa laplap kéraae vaanjatite kulé laplap kéraanangwa. Méné nyét képmaa, wamba tékwa akwi musé waak wunga kéraae vaanjatite kulé nyét kulé képmaa waak taakakaménéngwa. Méné, wani musé jaangwa yaké yandékwa pulak, aanyapa katik yaké méné. Wa bulaa a téménéngwa pulak tépékaa-kaménéngwa. Wunga wandén kundi Gotna nyéngaamba wa kwaakwa.


eng: They will perish, but you continue. They all will grow old like a garment does.

abt: Wani musé akwi késkandékwa. Méné yamba yé wa. Wa rapéka-kaménéngwa. Wani musé akwi jaangwa laplap pulak yakandékwa.


eng: And, “You, Lord, in the beginning, laid the foundation of the earth. The heavens are the works of your hands.

abt: Wunga watake ani kundi waak déku nyaanét wandén anga: Néman Du, talimba baasnyé ye méné képmaa, képmaamba tékwa akwi musé waak, nyét, nyétmba tékwa akwi musé waak, wunga apamama yate yawuréménén wa.


eng: You have loved righteousness and hated iniquity; therefore God, your God, has anointed you with the oil of gladness above your fellows.”

abt: Kapérandi muséké kalik yaménéngwa. Yéku muséké male wa mawulé yaménéngwa. Yaménéngwanngé wuné ména néma du ménat wa wawutén, ména dunyanngé néma du raménénngé. Wani muséké mawulé tawulé yakaménéngwa.”


eng: But of the Son he says, “Your throne, O God, is forever and ever. The scepter of uprightness is the scepter of your Kingdom.

abt: Gotna nyéngaamba déku nyaanngé nak kundi anga wa kwaakwa: Got anga wandén, “Méné Got wa, méné néma du rapéka-kaménéngwa apapu apapu. Méné yéku mawulé vékute yéku musé yapékate néma du rate, ména du dakwaké wa yékunmba véménéngwa.


eng: Of the angels he says, “He makes his angels winds, and his servants a flame of fire.”

abt: Gotna nyéngaamba déku kundi kure gaayakwa dunyanséké ani kundi wa kwaakwa anga: Got wandu déku kundi kure gaayakwa dunyan déku kundi vékute wimut pulak yeyé yaayakandakwa. Got wandu déku jémbaa yakwa du vénjékukwa yaa pulak yeyé yaayakandakwa.


eng: When he again brings in the firstborn into the world he says, “Let all the angels of God worship him.”

abt: Got déku talényan ani képmaat gaayandénngé mawulé yate déké anga wandén: Wuna kundi kure daawulikwa akwi dunyan déku yé ma kavérékndaru. Wunga wandéka Gotna du nak déku kundi viyaatakandén Gotna nyéngaamba.


eng: For to which of the angels did he say at any time, “You are my Son. Today I have become your father?” and again, “I will be to him a Father, and he will be to me a Son?”

abt: Talimba Got déku nyaanét wandén kundi du nak Gotna nyéngaamba anga viyaatakandén: Méné wuna nyaan. Wuné wawutéka bulaa méné wuna nyaan rate néma du raménéngwa. Gotna kundi nak du waak, wa anga viyaatakandén: Wuné déku aapa a. Dé wuna nyaan wa. Wani kundi Got déku nyaanét wa wandén. Déku kundi kure gaayakwa dunyansat wunga yamba wandékwe wa. Déku nyaanét wunga wandéka wa vékuséknangwa, déku nyaan déku kundi kure gaayakwa dunyanséké néma du randékwanngé.


eng: having become as much better than the angels as the more excellent name he has inherited is better than theirs.

abt: Dé Gotna yékutuwa taambamba randéka Got dat wandén, “Méné wuna nyaan rate néma du raménéngwa. Képmaamba tékwa akwi néma duwat wa taalékéraménén. Wuna kundi kure gaayakwa dunyansat waak wa taalékéraménén.” Naandén.


eng: His Son is the radiance of his glory, the very image of his substance, and upholding all things by the word of his power, who, when he had by himself purified us of our sins, sat down on the right hand of the Majesty on high,

abt: Déku nyaan wan Got pulak wa randékwa. Déku yapaté wan Gotna yapaté pulak wa. Got apamama yandékwa pulak wa apamama yandékwa. Got apapu apapu rapékandékwa pulak wa dé apapu apapu rapéka-kandékwa. Déku kundi apamama yandékwa. Yate dé wandéka yandén akwi musé deku taalémba téte yékunmba tépékaandakwa. Dé akwi du dakwa yan kapérandi musé kururéké wa kiyaandén. Kiyaae taamale waarape Gotna gaayét waaréndén. Waare déku yékutuwa taambamba randékwa. Dé néma du rakwa taalémba rapékandékwa.


eng: has at the end of these days spoken to us by his Son, whom he appointed heir of all things, through whom also he made the worlds.

abt: Bulaa sésékuk sékéyak yaaké yakwa sapak bari yaaké yandéka Got déku nyaanét déku kundi kwayéndén. Kwayéndéka déku nyaan nanat wa wandén. Talimba Got déku nyaanét wandéka wa akwi musé yandén. Nyaa, baapmu, kun, nyétmba tékwa akwi musé, képmaa, képmaamba tékwa akwi musé, akwi musé wa yandén. Yandéka Got wandén, “Kukmba wuna nyaan wani musé akwi kéraakandékwa.” Naandén.


eng: God, having in the past spoken to the fathers through the prophets at many times and in various ways,

abt: Talimba nana gwaal waaranga maandéka bakamu yaréndaka Got déku kundi déku yémba kundi kwayétan dunyansat wandén. Wandéka wani kundi nana gwaal waaranga maandéka bakamat kwayéndarén. Némaamba apu det kwayéndén. Rasét wandéka yéngan kwaae déku kundi vékundarén. Rasét dé dele téte kundi kwayéndéka wa déku kundi vékundarén. De akwi déku kundi vékwe wani kundi nana gwaal waaranga maandéka bakamat kwayéndarén.


eng: as do Mark, Aristarchus, Demas, and Luke, my fellow workers.

abt: Wunale jémbaa yakwa dunyansé, Mak, Aristarkus, Demas, Luk, Epafras, de wunga mawulé yandakwa ménéké. Yate wandaka ménat wawutékwa. Epafras dé Krais Jisaské wandén kundi kalik ye wa dé kalapusmba taakandaka wunale ratékwa sékét.


eng: Having confidence in your obedience, I write to you, knowing that you will do even beyond what I say.

abt: Méné wuna kundi vékute, wa wawutékwa pulak yakaméné-ngwa. Bulaa nyéngaamba viyaate wunga wa vékusékwutékwa. Wuné ménat wawutén kundi vékute méné apa yate Onesimuské yéku yapaté ras waak yakaménéngwa. Wunga vékusékwutékwa.


eng: Yes, brother, let me have joy from you in the Lord. Refresh my heart in the Lord.

abt: Wuna waayéka pulak yatékwa du, ani jémbaaké ma vékulaka. Wuné ménéké yéku jémbaa yawuténngé, anga yaménénngé mawulé yawutékwa. Méné nana Néman Duké vékulakate Onesimuské bulwutén kundi ma vékuménék. Kraisna jémbaa yatéte aané déku du a tétékwa. Yatéte méné wuna waayéka pulak téte, wuna kundi vékute, wawutékwa pulak ma yaménu. Wunga yaménu wuna mawulé yékun yaké yakwa. Ménat wunga waatakuwutékwa.


eng: I, Paul, write this with my own hand: I will repay it (not to mention to you that you owe to me even your own self besides).

abt: Ma vé. Amba wunékét wuna kapmang a anga viyaatakawutékwa. Wuné Pol déku kwaambu kwayékata-kawutékwa. Yi wan wanana wa. Wunga ménat wawutékwa. Ménat katik waké wuté, talimba jémbaa yate ménat Gotna kundi wawutéka vékuménénngé. Vékwe kulémawulé kéraaménén. Kéraae a yékunmba yaté-kaménéngwa, apapu apapu. Wani jémbaa wa yawutén ménéké.


eng: But if he has wronged you at all or owes you anything, put that to my account.

abt: Onesimus ménat kapérandi musé dé yak kapuk? Wunga yamunaandu wunga wunat waménu wa ménat yékun yakawutékwa. Dé yéwaa ras ménémba dé kéraak kapuk? Baka kéraamunaandu, wa waménu ménat kwayékata-kawutékwa.


eng: If then you count me a partner, receive him as you would receive me.

abt: Anga ma waménék, “Polale aané Néman Duna jémbaa yakwa du a yatétékwa.” Naate, Onesimusét ve ma wa, “Méné yékun wa waambule yaaménén. Ma yaala wuna gaat.” Dat wunga ma waménék. Wuné yaamunaawutu wunat wunga wa wakaménéngwa. Wunat waména pulak, dat wunga ma waménék.


eng: no longer as a slave, but more than a slave, a beloved brother—especially to me, but how much rather to you, both in the flesh and in the Lord.

abt: Talimba wuna jémbaa yakwa du wa téndén. Dé Néman Du Jisas Kraiské yékunmba vékulakate, jémbaa yate, néma mawulé yawutékwa wuna waayéka pulak wa rakandékwa.” Kalmu wunga waké méné? Déké néma mawulé yawutéka wuna waayéka pulak wa téndékwa. Dé ména jémbaa yate ména waayéka pulak téndu méné wunat taalékére déké ma mawulé tawulé yaménék. Béné véréti Néman Duna du vétik wa tékambénéngwa.


eng: But I was willing to do nothing without your consent, that your goodness would not be as of necessity, but of free will.

abt: Yate ménéké vékulakaréwutén. Méné taale waménu dé amba wunale yaréte wunat yékun yapékarémuké, wa mawulé yawutén. Wuné taale wawutu dé amba yaréte wunat yékun yapékarémbanngé, wa kalik yawutén. Yate anga wawutén, “Wuna mawulé yamba wa. Dékét Filemon mawulé yandékwa pulak ma yandék. Wunga yate wa wunat waak yékun yakandékwa.” Naawutén.


eng: whom I desired to keep with me, that on your behalf he might serve me in my chains for the Good News.

abt: Dé ména taalé kéraae dé wunat yékun yamuké mawulé yawutén. Gotna yéku kundi kwayé-wutéka wuné kalapusmba taakandaka rate mawulé yawutén, dé wunale yaréte wunat yékun yapékarémuké.


eng: I am sending him back. Therefore receive him, that is, my own heart,

abt: Bulaa dat wawutén wa, ménéké waambule yéndénngé. Wuné déké néma mawulé yawutékwa. Yate, dé wuné yaasékatake yéndénngé kalik yawutén.


eng: who once was useless to you, but now is useful to you and to me.

abt: Talimba Onesimus ménat yamba yékun yandékwe wa. Bulaa wunat a yékun yandékwa. Wunat yékun yate wa ménat waak wa yékun yandékwa.


eng: I appeal to you for my child Onesimus, whom I have become the father of in my chains,

abt: Rate ménat Onesimuské waatakuwutékwa. Talimba kalapusmba rawutéka wuna kundi vékwe wa Néman Du Jisasna jémbaamba yaalandén. Wunga ye dé wuna nyaan pulak wa yaténdékwa.


eng: yet for love’s sake I rather appeal to you, being such a one as Paul, the aged, but also a prisoner of Jesus Christ.

abt: Wunga wamuké kalik yawutékwa. Méné wunéké néma mawulé yaménénga wuné ménéké néma mawulé yate wa ménat yakélak waatakuwutékwa. Némaanmba yamba wawutékwe wa. Wuné Pol, wuné aanyapa yan wa. Krais Jisaské bulwutén kundi kalik ye, wa wuné kalapusmba taakandaka rawutékwa.


eng: Therefore though I have all boldness in Christ to command you that which is appropriate,

abt: Wunga yaménénga wa ménat waatakuwutékwa, Onesimuské. Krais wandéka déku yémba déku jémbaa wa yawutékwa. Yate wawutékwa pulak yaménénngé ménat némaanmba wakatik wuté.


eng: For we have much joy and comfort in your love, because the hearts of the saints have been refreshed through you, brother.

abt: Méné Gotna akwi du dakwaké néma mawulé yate det yékun yaménénga deku mawulé yékun téndékwa. Wunga yaménénga wani muséké vékute mawulé tawulé yawutéka wuna mawulé a yékunmba tékwa.


eng: that the fellowship of your faith may become effective in the knowledge of every good thing which is in us in Christ Jesus.

abt: Nané Krais Jisaské yékunmba vékulakate, wa déku du wa ténangwa. Ténanga wa dé nanat yékun yandékwa. Méné waak Kraiské yékunmba vékulakate déku du téte nak duwat Jisaské kundi bulte, yékun yandékwa yapatéké kurkale vékusékménénngé wa Gorét waatakuwutékwa.


eng: hearing of your love and of the faith which you have toward the Lord Jesus and toward all the saints,

abt: Méné Filemon, Néman Du Jisasna jémbaamba yaale wuna waayéka pulak tékwa du, méné Gotna akwi du dakwaké néma mawulé wa yaménéngwa. Méné Néman Du Jisaské yékunmba vékulakate déku kundiké waménéngwa, “Yi wan wanana wa.” Naaménéngwa. Wunga yaménéngwanngé wa vékuwutén. Vékutake Gorale kundi bulte ménéké vékute mawulé tawulé yate wa déku yé kavérékwutékwa.


eng: Grace to you and peace from God our Father and the Lord Jesus Christ.

abt: Nana aapa Got Néman Du Jisas Kraisale gunéké mawulé sémbéraa yate, gunat yékun yate, yéku mawulé kwayéndu guné yékunmba yatékangunéngwa. Gorét wunga waatakuwutékwa.


eng: to the beloved Apphia, to Archippus our fellow soldier, and to the assembly in your house:

abt: Mawulat kapére yawurékwa du Pailimon, ménéké wuné Pol kéni nyéga kaviyu. Krais Jisasna maama déké wakwewurén kudiké kélik yate wunat raamény gaba kusola taknadak wuné ro. Krais Jisasna jébaaba yaalan du Timoti wuné wale radéka ménéké wuné kéni nyéga kaviyu. Méné naané wale Krais Jisasna jébaa yakwa du, nyéné ana nyange pulak rakwa taakwa Apia, méné waariyakwa du pulak rate naané wale apa jébaa yakwa du Akipas, ména gaba jawute Krais Jisasna jébaaba yaalan du taakwa, gunéké wuné kaviyu.


eng: Let our people also learn to maintain good works to meet necessary needs, that they may not be unfruitful.

abt: Jisas Kraisna jémbaamba yaalan nana du dakwa de nak du dakwat yékun yate yéku jémbaa ma yandarék. Yate musé kurerékapuk yakwa du dakwat musé kwayékandakwa. Nana du dakwa wani yéku jémbaa yandarénngé wa mawulé yawutékwa. Nana du dakwa baka yatémuké kalik yawutékwa.


eng: Send Zenas the lawyer and Apollos on their journey speedily, that nothing may be lacking for them.

abt: Apolos ambét apakundiké vékusékngwa du Senasét kakému ma kwayéménu, yaambumba yémbéru kaandé yandu kambéra kakému. Kwayéménu kure yékunmba yékambérékwa.


eng: When I send Artemas to you, or Tychicus, be diligent to come to me to Nicopolis, for I have determined to winter there.

abt: Du vétik Artemas ambét Tikikus wunale yatémbérékwa. Wawutu nak ménéké yékandékwa. Ye saambakndu wunéké bari ma yaaménu. Maas viyaakwa sapak Nikopolismba yatékawutékwa. Wani gaayét ma yaaménu.


eng: knowing that such a one is perverted and sinful, being self-condemned.

abt: Wani du kapérandi mawulé vékute kapérandi musé yate sépélak aapélak wa yatékandékwa. Yaténdu méné véte déké vékusék-ngaménéngwa. Vékusékte dat ma kuk kwayé.


eng: but shun foolish questionings, genealogies, strife, and disputes about the law; for they are unprofitable and vain.

abt: Méné nak duwale baka kundi bulkapuk yate dele waaruké yambak. Dele gwaal waaranga maandéka bakamuna yéké kundi bultépékaaké yambak. Det waaru waariyaké yambak. Waaruké yambak, nané Judana apakundiké. Wunga waaruménu, wa ména mawulé kapére yakandékwa.


eng: This saying is faithful, and concerning these things I desire that you insist confidently, so that those who have believed God may be careful to maintain good works. These things are good and profitable to men;

abt: Yi wan wanana wa. Méné wani kundi némaanmba ma waménék. Wunga mawulé yawutékwa. Némaanmba waménu Gorké yékunmba vékulakakwa du dakwa yéku mawulé vékute yéku jémbaa ma yapékandaru. Wawutén kundi wan yéku kundi wa. Du dakwa wani kundi vékute yékunmba tékandakwa.


eng: that being justified by his grace, we might be made heirs according to the hope of eternal life.

abt: Jisas Krais nanéké sémbéraa yate nanat baka yékun yandékwa. Yékun yandékwanngé, Got nanat véte nanéké wakandékwa, “De wan yéku musé yakwa du dakwa wa.” Wunga wandu kulémawulé kéraae yékunmba yatépéka-kanangwa apapu apapu. Wunga yatépékaké yanangwanngé vékulakate wa yéku mawulé vékute kaavérénangwa.


eng: whom he poured out on us richly through Jesus Christ our Savior;

abt: Jisas Krais nanat yékun yandén. Yékun yandéka nané déku du dakwa ténanga Got déku Yaamambi tiyaandéka apamama ye nana mawulémba wulaandén. Wulaae randékwa.


eng: For we were also once foolish, disobedient, deceived, serving various lusts and pleasures, living in malice and envy, hateful, and hating one another.

abt: Talimba nané Jisas Kraisna jémbaamba yaalakapuk ye kapérandi mawulé vékute, Gotna kundi vékukapuk yate, papukundi vékute, kapérandi musé yaténanén. Nana kapérandi mawulé vékute nana sépéké male vékulakananga késpulak nakpulak kapérandi musé wa nanat gin. Nané du dakwat yaavan kurké mawulé yananga nana mawulé deku muséké génén. De nanéké kalik yandaka nané deké kalik yananén.


eng: to speak evil of no one, not to be contentious, to be gentle, showing all humility toward all men.

abt: Nak du dakwaké kapérandi kundi waké yambak. Yakélak yatéte akwi du dakwaké mawulé yate, det waarukapuk yate, yékunmba ma téngunék. Det wunga ma wa.


eng: Remind them to be in subjection to rulers and to authorities, to be obedient, to be ready for every good work,

abt: Méné Jisas Kraisna jémbaamba yaalan du dakwaké wa véménéngwa. Ani kundi det ma waménu: Guné gavmanna kundi vékute gavmanna jémbaa yakwa duna kundi waak ma véku. Vékute wandakwa pulak ma yangunék. Akwi yéku jémbaa yaké ma vékulakangunék.


eng: who gave himself for us, that he might redeem us from all iniquity and purify for himself a people for his own possession, zealous for good works.

abt: Talimba nané Satanna taambamba kéraamuké wa nanéké kiyaandén. Nana kapérandi mawulé yaasékatake, kulémawulé kéraae déku du dakwa yatéte, yéku mawulé vékute, yéku jémbaa yaké néma mawulé yananénngé, wa nanéké kiyaandén.


eng: instructing us to the intent that, denying ungodliness and worldly lusts, we would live soberly, righteously, and godly in this present age;

abt: Talimba nané Gotna kundi vékukapuk yatéte, kapérandi mawulé vékute, ani képmaamba tékwa muséké wa néma mawulé yaténanén. Bulaa Got nanat yékun yate wa nanat yakwasnyéndékwa ani muséké. Bulaa nané nana mawulé, kwaminyan, sépéké ma yékunmba véte, yéku mawulé vékute, Gorké vékulakate, déku kundi vékuté-pékaakwak. Talimba yananén pulak nakapuk katik yaké nané.


eng: For the grace of God has appeared, bringing salvation to all men,

abt: Got akwi du dakwaké sémbéraa yate wandéka wa déku nyaan gaayandén, nané yékunmba tépékaa-nanénngé apapu apapu. Got nanat wunga yékun yandénngé wa vékuséknangwa.


eng: not stealing, but showing all good fidelity, that they may adorn the doctrine of God, our Savior, in all things.

abt: Deku musé sél yaké yambak. Nanat yékun yakwa du Gorké vékulakate yéku jémbaa yangunu véte wakandakwa, “De yéku du dakwa wa. Gotna kundi vékute wa yéku jémbaa yandakwa. Gotna kundi wan yéku kundi wa.” Naakandakwa. Wunga ma waménu, nak dumba jémbaa yakwa du dakwat.


eng: Exhort servants to be in subjection to their own masters and to be well-pleasing in all things, not contradicting,

abt: Nak dumba jémbaa yakwa du dakwat anga ma wa: Guna néma duna kundi ma kurkale vékungunék apapu apapu. Kurkale vékute wandakwa pulak jémbaa ma yékunmba yangunék. Dele waaruké yambak.


eng: and soundness of speech that can’t be condemned, that he who opposes you may be ashamed, having no evil thing to say about us.

abt: Nané yéku kundi male wa wanangwa. Méné wani yéku kundi ma waménu nana maama du dakwana ménimba téte, nanéké kapérandi kundi waké ye, nékéti yakandakwa. Nékéti yate nanéké kapérandi kundi katik waké daré.


eng: In all things show yourself an example of good works. In your teaching, show integrity, seriousness, incorruptibility,

abt: Méné yéku jémbaa ma yaménék. Yaménu de ménat véte, yaménéngwa pulak yakandakwa. Méné det Gotna jémbaaké yakwasnyéte yéku kundi male ma waménu. Papukundi waké yambak.


eng: Likewise, exhort the younger men to be sober minded.

abt: Naléwuré biyaku dunyansat anga ma wa: Kapérandi musé yakapuk yamuké, guna mawulé guna sépéké ma yékunmba véngunék. Wunga ma wa det.


eng: to be sober minded, chaste, workers at home, kind, being in subjection to their own husbands, that God’s word may not be blasphemed.

abt: De aanyapa dakwana kundi vékute, kapérandi musé yakapuk yamuké deku mawulé deku sépéké yékunmba véte, nak duké yékapuk yate, yéku mawulé vékute ma yékunmba yaténdarék. Wunga yatéte deku jémbaa yékunmba yakandakwa. Deku duna kundi vékukandakwa. Wunga yandaru akwi du dakwa det véte Gotna kundiké kapérandi kundi katik waké daré.


eng: that they may train the young wives to love their husbands, to love their children,

abt: Naléwuré biyaku dakwat yéku jémbaaké yakwasnyéndaru de deku du, nyambaléké waak, néma mawulé yakandakwa.


eng: and that older women likewise be reverent in behavior, not slanderers nor enslaved to much wine, teachers of that which is good,

abt: Aanyapa dakwat anga ma wa: Gorké apapu apapu vékulakate yékunmba ma yaréngunék. Nak du dakwaké papukundi waké yambak. Waangété kulak kate waangété yaké yambak. Naléwuré biyaku dakwat yéku jémbaaké ma yakwasnyéngunu. Wunga ma waménék aanyapa dakwat.


eng: But say the things which fit sound doctrine,

abt: Nané ménat Krais Jisasna kundi wa yakwasnyénanén. Méné déku jémbaamba yaalan du dakwat wani yéku kundi ma kwayéménék. Wani papukundi wakwa du pulak waké yambak.


eng: not paying attention to Jewish fables and commandments of men who turn away from the truth.

abt: Det waménu de Judana sarésapé yaasékakandakwa. Papukundi waak yaaséka-kandakwa. Du ras yéku kundiké kuk kwayéte papukundi wandakwa. Ména du dakwat némaanmba ma waménu de wani papukundi yaaséka-kandakwa.


eng: This testimony is true. For this cause, reprove them sharply, that they may be sound in the faith,

abt: Yi wan wanana wa. Méné wani kundiké vékulakate det némaanmba ma waménu, wunga yakapuk yandarénngé. Waménu yéku mawulé vékute apa yate Jisas Kraiské nakapuk yékunmba vékulaka-kandakwa.


eng: One of them, a prophet of their own, said, “Cretans are always liars, evil beasts, and idle gluttons.”

abt: Talimba Krit du nak, deku jémbaaké vékusékte wandén, “Krit dunyansé anga yaténdakwa. Papukundi wapékate, jémbaa yamuké saalakute, waaléwasa yakwa pulak kapérandi mawulé vékuté-pékaate de némaamba kakémat véte génte wa bari bari kandakwa. Wunga yate kapérandi musé yandakwa.” Naandén.


eng: whose mouths must be stopped: men who overthrow whole houses, teaching things which they ought not, for dishonest gain’s sake.

abt: Wani du baka kundi bulte yéwaa kéraaké wa papukundi wandakwa. Wunga yate wa kapérandi musé yandakwa. Got wani kundiké kalik yandékwa. De kapérandi musé yandaka némaamba du dakwa deku kémale deku mawulé kapérandi yandékwa. Méné det ma waménék, wani papukundi yaasékamuké.


eng: For there are also many unruly men, vain talkers and deceivers, especially those of the circumcision,

abt: Bulaa némaamba du néma duna kundi yamba vékundakwe wa. Wani du wa wakwa, “Jisas Kraisna jémbaamba yaalan du dakwa Judana apakundi ma vékundarék. Wunga mawulé yanangwa.” Wunga wate néma duna kundi vékukapuk yate, baka kundi bulte, wa papukundi wandakwa. Papukundi wandaka nak du dakwa deku kundi vékundaka wa deku mawulé kapére yandékwa.


eng: holding to the faithful word which is according to the teaching, that he may be able to exhort in the sound doctrine, and to convict those who contradict him.

abt: Yakwasnyénanén kundi yékunmba ma vékundarék. Vékute wani yéku kundi katik yaasékaké daré. Wunga yate yéku kundi du dakwat kwayéndaru deku mawulé yékunmba tékandékwa. Wani kundiké kuk kwayékwa du dakwat waak ma wandaru, deku kapérandi mawuléké vékusék-ndarénngé.


eng: but given to hospitality, a lover of good, sober minded, fair, holy, self-controlled,

abt: Nak gaayémba yaan du deku gaayét yaandaru det kakému kwayéte, kwaandakwa gaa waak ma kwayéndarék. Yéku mawulé vékute yéku jémbaa ma yandarék. Deku mawulé yékunmba ma téndu. Yéku kundi male ma wandarék. Gotna kundi yékunmba ma vékuté-pékaandarék. Kapérandi musé yakapuk yamuké, deku mawulé deku sépéké yékunmba ma véndaru.


eng: For the overseer must be blameless, as God’s steward, not self-pleasing, not easily angered, not given to wine, not violent, not greedy for dishonest gain;

abt: Wani néma du Gotna du dakwaké yékunmba ma véndarék. Véte yéku musé yakwa du tékandakwa. Kapérandi mawulé katik vékuké daré. De deku yé katik kavérékngé daré. Bari rakarka katik yaké daré. Waangété kulak kate waangété katik yaké daré. Waariyaké mawulé katik yaké daré. Apapu apapu yéwaa kéraaké katik vékulakaké daré.


eng: if anyone is blameless, the husband of one wife, having children who believe, who are not accused of loose or unruly behavior.

abt: Wani néma dunyansé anga ma yaténdarék. Akwi du dakwana ménimba yékunmba ma téndarék. Kapérandi musé katik yaké daré. De taakwa nakurak nakurak yénga kéraandaru. Deku nyambalé Krais Jisaské yékunmba ma vékulakandarék. Deku nyambalé aasa aapana kundi ma vékundarék. Vékute yéku mawulé vékute yékunmba ma téndaru, akwi du dakwana ménimba. Wunga téte wani du néma du rakandakwa.


eng: I left you in Crete for this reason, that you would set in order the things that were lacking and appoint elders in every city, as I directed you—

abt: Talimba wawutéka méné Krit waandakwa taalémba yaréménénga méné yaasékatake yéwutén. Méné jémbaa ras waak yaménu deku kapérandi mawulé yékun yandénngé, wa wunga yawutén. Méné waménu akwi gaayémba de néma du ras Krais Jisasna jémbaamba yaalan du dakwaké yékunmba vékandakwa. Talimba ménale yatéte ménat wa wawutén, wunga waménénngé.


eng: to Titus, my true child according to a common faith: Grace, mercy, and peace from God the Father and the Lord Jesus Christ our Savior.

abt: Méno Taitus, wuné Pol ani nyéngaa viyaatakawutékwa ménéké. Wuné Gotna jémbaa yakwa du téte Jisas Kraisna kundi kure yaakwa du téte wa ménéké viyaatakawutékwa. Talimba méné wuna kundi vékutake Jisas Kraisna jémbaamba yaale bulaa wuna nyaan pulak wa yatéménéngwa. Wuna nyaan, aana Néman Duna yémba ménat wawutékwa. Got wandén du dakwa déké yékunmba vékulakate, apa yate déké ras waak yékunmba vékulakandarénngé, wa det wawutékwa. De yéku mawulé vékute Gotna kundi vékute yéku kundi vékusékndarénngé, wa wawutékwa det. Wani jémbaa yate anga wawutékwa: Nané kulémawulé kéraae apapu apapu yékunmba tépékaa-kanangwa. Nané yéku mawulé vékute wani muséké kaavéré-kanangwa. Naawutékwa. Got yéku kundi male wa wandékwa. Papukundi yamba wandékwe wa. Talimba ani képmaa yakapuk yaréndén sapak Got wa wandén, kulémawulé kéraae yékunmba yatépékananénngé. Got wandén sapak wa déku du wani muséké kundi kwayéndarén. Kwayéndéka du dakwa kulémawulé kéraae yékunmba tépékaaké yandakwanngé wa wani kundi vékundarén. Got wunat waak wandén, wani kundi wawuténngé. Dé nanat yékun yandékwa. Yandu nané yékunmba tépékaa-kanangwa apapu apapu. Déku jémbaa yate wa déku kundi wawutékwa. Nana aapa Got ménéké sémbéraa yate ménat yékun yate, yéku mawulé kwayéte, nanat Satanna taambamba kéraakwa du Krais Jisas wunga male yandu, méné yékunmba yatékaménéngwa. Gorét wunga waatakuwutékwa.


eng: The Lord Jesus Christ be with your spirit. Grace be with you. Amen.

abt: Néman Du ménale randu ména mawulé yékunmba tékandékwa. Néman Du gunéké sémbéraa yate gunat yékun yandénngé wa dat waatakuwutékwa. Wani kundi a wasékéyakwutékwa. Yaak.


eng: Be diligent to come before winter. Eubulus salutes you, as do Pudens, Linus, Claudia, and all the brothers.

abt: Méné taale yaaménumbut maas viyaakwa sékét kukmba yaandék. Wunga mawulé yawutékwa. Yubulus, Pudens, Linus, taakwa nak léku yé Klodia, Krais Jisasna jémbaamba yaale ani gaayémba tékwa du dakwa de akwi ménéké mawulé tawulé yandakwa. Yate wunat wandaka a bulaa deku kundi ménat kwayéwutékwa.


eng: Erastus remained at Corinth, but I left Trophimus at Miletus sick.

abt: Erastus dé Korinmba yaréndékwa. Talimba baat yandéka Trofimus Miletusmba yaréndéka wa dé wamba yaasékatake yéwutén. Dé waak wunale yamba yaréndékwe wa. Méné bari ma mayé apa ye yaa.


eng: Greet Prisca and Aquila, and the house of Onesiphorus.

abt: Kundi ras waak wakawutékwa. Prisila ambét Akwilat anga ma waménék, “Pol bénéké mawulé tawulé yandékwa.” Naaménék. Wunga watake Onesiforusna gaamba yarékwa du dakwat waak wunga ma waménék.


eng: And the Lord will deliver me from every evil work and will preserve me for his heavenly Kingdom. To him be the glory forever and ever. Amen.

abt: Néman Du wunat yékun yate, de wunat yaavan kutmuké kalik yandékwa. Yate wunat yékun yandu wuné waare déku gaayé saambak-ngawutékwa. Wunga vékusékwutékwa. Déku gaayémba dé néma du rate wa déku du dakwaké yékunmba véndékwa. Wuné déku yé apapu kavéréknngé mawulé yawutékwa.


eng: At my first defense, no one came to help me, but all left me. May it not be held against them.

abt: Taale wuné Rom dunyanséna ménimba téwutéka Romna néma duwat wunéké wandaka du nak wunale sékét yamba téte bulndékwe wa. De akwi wuné yaasékatake yaange yéndarén. Yéndaka wa Gorét waatakuwutén, wani kapérandi musé det yakatakapuk yamuké.


eng: Beware of him, for he greatly opposed our words.

abt: Méné waak, wani du ménat kapérandi musé yamuké, ma jéraawu yaménék. Jéraawu yakapuk yaménu dé yaae ménat yaavan kurkandékwa. Késépéri apu wuné Krais Jisaské kundi kwayéwutéka dé apamama yate wani kundi kuk kwayéndén.


eng: Alexander the coppersmith did much evil to me. The Lord will repay him according to his deeds.

abt: Bras matumba sékwa du, déku yé Aleksander dé wunat asa kapérandi musé wa yandén. Yandén kapérandi muséké kukmba Got dat yakata-kandékwa.


eng: Bring the cloak that I left at Troas with Carpus when you come—and the books, especially the parchments.

abt: Méné yaaké yate, yépmaa yandéka saawuwe yatéwutékwa saket ma kéraae kure yaaménék. Wani saket Troasmba wa taakawutén. Wani gaayé du nak déku yé Karpus, wa wani saket kure yarékwa. Wuna nyéngaa waak ma kéraaménék. Talimba meme sépémba kururéndaka nyéngaa pulak yandéka wa wani sépémba kundi viyaatakandarén. Viyaatakandaka ras wa kéraawutén. Wani kundi viyaatakandarén sépé, wuna nyéngaa waak, kéraae ma kure yaaménék.


eng: for Demas left me, having loved this present world, and went to Thessalonica; Crescens to Galatia; and Titus to Dalmatia.

abt: Wuné kapmang yaréte, wa méné yaaménénngé mawulé yawutékwa. Demas ani képmaamba tékwa muséké néma mawulé yate, wa wuné yaasékatake yéndén, Tesalonaikat. Kresens Galesia provinsét yén. Yéndéka Taitus Dalmesia distrikét yéndéka wuné kapmang yarékwa.


eng: Only Luke is with me. Take Mark and bring him with you, for he is useful to me for service.

abt: Luk male wunale sékét yarékwa. Méné yaaké yate Mak ma we kure yaa. Dé yaae wunale sékét jémbaa yatiyakandékwa.


eng: But I sent Tychicus to Ephesus.

abt: Tikikus wunale yamba yaréndékwe wa. Wawutéka dé wa yén Efesusét.


abt: Tikikas wuné wale kaapuk radékwa. Wuné wawuréka dé Epesasnyét yék.


eng: Be diligent to come to me soon,

abt: Méné bari ma mayé apa ye yaa, wuné véké.


eng: From now on, the crown of righteousness is stored up for me, which the Lord, the righteous judge, will give to me on that day; and not to me only, but also to all those who have loved his appearing.

abt: Yawuténngé Néman Du wunat yékun yakandékwa. Waambule yaanda nyaa dé kot vékukwa néma du rate akwi du dakwa yan jémbaaké kundi bulkandékwa. Bulte wunat anga wakandékwa, “Méné yéku musé yan du wa.” Naatake wa yéku musé tiyaa-kandékwa. Yawutén jémbaa vétake wa wunat tiyaakandékwa. Wunat male katik tiyaaké dé. Dé bari yaamuké mawulé yate kaavérékwate yakwa du dakwat waak, kwayékandékwa.


eng: I have fought the good fight. I have finished the course. I have kept the faith.

abt: Du nak dele pétépété ye, det taalékéramuké apamama ye pétékandékwa. Wuné pétékwa du pulak apamama yawutén. Ye wa Gotna jémbaa yawutén. Got wunat tiyaandén jémbaa wa yasékéyakwutén. Gotna kundi yékunmba vékuwutékwa. Déku kundi yamba yaasékawutékwe wa.


eng: For I am already being offered, and the time of my departure has come.

abt: Wuné wuna jémbaa bari yasékéyak-ngawutékwa. De bari wunat viyaakandakwa. Viyaandaru wuna nyéki vaakundu kiyaakawutékwa. Kiyaae ani képmaa yaasékatake yékawutékwa.


eng: But you be sober in all things, suffer hardship, do the work of an evangelist, and fulfill your ministry.

abt: Méné apapu yéku mawulé ma vékuménék. Kapérandi mawulé vékundakwa pulak, vékuké yambak. De ménéké kalik yate ménat yaavan kutndaru kaangél kurké yaménéngwanngé vékulaka vékulaka naaké yambakate. Yéku kundi male ma kwayéménék Krais Jisaské. Kwayéte Got ménat kwayéndén jémbaa kurkale ma yaménék.


eng: and will turn away their ears from the truth, and turn away to fables.

abt: Yate Gotna kundi yaasékatake deku gwaal waaranga maandéka bakamuna sarésapé male vékukandakwa.


eng: For the time will come when they will not listen to the sound doctrine, but having itching ears, will heap up for themselves teachers after their own lusts,

abt: Kukmba du dakwa deku kapérandi mawulé male vékukandakwa. Vékute kulé kundi vékuké mawulé yate, wani kapérandi kundi yakwasnyékwa duké waakngandakwa. Waake vétake, dele yeyé yaayatéte deku kapérandi kundi male vékukandakwa. Gotna kundi vékumuké kalik yakandakwa.


eng: preach the word; be urgent in season and out of season; reprove, rebuke, and exhort with all patience and teaching.

abt: Anga wawutékwa: Akwi nyaa Gotna kundi ma kwayéménék. De vékumuké kalik yandakwa nyaa, vékuké mawulé yandakwa nyaa waak ma kwayéménék. De kapérandi mawulé yandaru méné det némaanmba ma waménék, wani kapéremusé yaasékandarénngé. Det yéku kundi ma kwayéménék, deku mawulé yékunmba téndénngé. Méné wani jémbaa yaasékaké yambakate. De ména kundi vékukapuk yandaru méné det waaruké yambak. Yate det yéku kundi nakapuk ma kwayéménék.


eng: I command you therefore before God and the Lord Jesus Christ, who will judge the living and the dead at his appearing and his Kingdom:

abt: Kukmba Krais Jisas waambule yaae kot vékukwa néma du rate akwi du dakwana jémbaa vékandékwa. Vétake yandarén jémbaaké kundi bulkandékwa. Dé yaae néma du rate véké yandékwanngé wa vékulakawutékwa. Vékulakate bulaa Gotna ménimba, Krais Jisasna ménimba téte a ménat wawutékwa, yaména jémbaaké.


eng: that each person who belongs to God may be complete, thoroughly equipped for every good work.

abt: Nané Gotna du wani yéku kundi kurkale vékwe apamama yate kurkale vékusék naate, wa akwi yéku jémbaa yakanangwa.


eng: Every Scripture is God-breathed and profitable for teaching, for reproof, for correction, and for instruction in righteousness,

abt: Talimba Gotna Yaamambi wandéka wa Gotna kundi viyaatakandarén déku nyéngaamba. Nané wani yéku kundi vékumunaae, wa Gotna kundi vékute, yanangwa kapéremuséké vékusékte, kapérandi mawulé yaasékatake yéku mawulé vékumuké vékusékte, yéku musé male yamuké vékute, wunga vékusék-nganangwa.


eng: From infancy, you have known the holy Scriptures which are able to make you wise for salvation through faith which is in Christ Jesus.

abt: Méné nyambalé yaréménénga wa du dakwa ménat yakwasnyéndarén, Gotna nyéngaamba talimba viyaatakandarén kundiké. Yakwasnyéndaka wa wani kundi taale kulékulé yékunmba vékuménén. Bulaa waak wani kundi méné a yékunmba vékutéménéngwa. Du dakwa wani kundi yékunmba vékute wa kulémawulé kéraakandakwa. Kulémawulé kéraae wa Krais Jisaské yékunmba vékulaka-kandakwa. Déké yékunmba vékulakandaru Got det yékun yandu wa de yékunmba rapéka-kandakwa apapu apapu. Wunga wa vékusékménéngwa.


eng: But you remain in the things which you have learned and have been assured of, knowing from whom you have learned them.

abt: Méné yaténdakwa pulak yatéké yambak. Talimba nané ménat yéku kundi yakwasyénanga yékunmba wa vékuménén. Nané wani yéku kundi yakwasnyan du dakwa wa vékusékménéngwa. Vékusékte yakwasnyénanén kundi yékunmba ma vékuté-pékaaménék. Wani kundi yaasékaké yambak.


eng: But evil men and impostors will grow worse and worse, deceiving and being deceived.

abt: Kapérandi musé yakwa du dakwa, paapu yakwa du dakwa waak kapérandi musé yatépéka-kandakwa. Yate kapérandi musé ras waak yakandakwa. Yate papukundi wandaru nak du dakwa deku kundi vékundaru deku mawulé kapére yaké yakwa. Yandu papukundi wakwa du dakwana mawulé waak kapére yaké yakwa.


eng: Yes, and all who desire to live godly in Christ Jesus will suffer persecution.

abt: Krais Jisasale nakurakmawulé yate tékwa akwi du dakwat déku maama yaavan kurkandakwa.


eng: persecutions, and sufferings—those things that happened to me at Antioch, Iconium, and Lystra. I endured those persecutions. The Lord delivered me out of them all.

abt: De wunat kapérandi musé yandaka wuné kaangél kuruwutéka wa véménén. Talimba wuné Antiok, Aikoniam, Listramba waak yaréwutéka wunat némaamba kapérandi musé yandaka néma kaangél kuruwutéka wa vékusékménéngwa. Wunat wunga yandaka Néman Du wunat yékun yandéka wa yékunmba téwutén.


eng: But you followed my teaching, conduct, purpose, faith, patience, love, steadfastness,

abt: Méné wunga yaké yambak. Méné wunale yeyé yaayatéte jémbaa yawutéka wa véménén. Wuné det yéku kundi kwayéwutéka wa vékuménén. Wuné Gorké yéku jémbaa ras waak yaké mawulé yawutéka wa vékusékménéngwa. Gorké yékunmba vékulakate, du dakwaké néma mawulé yate det yékun yawutéka wa véménén. Wuné apamama yate Gotna kundi yaasékakapuk yate yékunmba téwutéka wa véménén.


eng: Even as Jannes and Jambres opposed Moses, so these also oppose the truth, men corrupted in mind, who concerning the faith are rejected.

abt: Déknyényba du vétik Janis bét Jambris naana képmawaara Mosesna kudiké bét kuk kwayék. Mosesna kudiké kuk kwayébérén pulak, wani taakwat wakwekwa du de adél kudiké kuk kwayu. Kwayédaka deku mawulé kapéredi ye tédéka de yénaa yate kéga wo, “Naané yéknwun kudi miték naané véknwu.” Naate wate kaapuk miték sanévéknwudakwa. Deku jébaa bari kaapuk yaké dé yo.


eng: But they will proceed no further. For their folly will be evident to all men, as theirs also came to be.

abt: Talimba Janes ambét Jambreské du ras anga wandarén, “Kapérandi mawulé vékute wa bét waangété jémbaa yambérékwa.” Wunga watake bérku kundi nakapuk yamba vékundakwe wa. Bérku jémbaa késén pulak, wa wani duna jémbaa bari késkandékwa. Akwi du dakwa deku jémbaa véte anga wakandakwa, “Wan kapérandi mawulé vékute wa waangété jémbaa yandakwa.” Naate deku kundi nakapuk katik vékuké daré.


abt: Déknyényba Janis bét Jambriské du las de wak, “Kapéredi mawulé yate bét waagété jébaa yo.” Naate watakne bétku kudi kaapuk tépa véknwudan. Bétku jébaa kaapuk yadén pulak, wani duna jébaa bari kaapuk yaké dé yo. Akwi du taakwa deku jébaa véte waké de yo, “Kapéredi mawulé yate de waagété jébaa yo.” Naate wate deku kudi tépa véknwumarék yaké de yo.


eng: For some of these are people who creep into houses and take captive gullible women loaded down with sins, led away by various lusts,

abt: Wani du las yénaa yate, paakute, deku kudi de yéknwun mawulé yamarék yakwa taakwat de wakweyo. Wakwedaka wani taakwa deku kudi de véknwu. Déknyényba wani taakwa kapéredi mu de yak. Yatakne wani kapéredi muké sanévéknwute mawulé lékdaka deku mawulé kaapuk miték tékwa. Yate deku mawuléba sanévéknwute kés kudi nak kudi véknwuké de mawulé yo.


eng: always learning and never able to come to the knowledge of the truth.

abt: Yate wa Gotna kundi vékusékngé yapatindakwa. Wunga yate wa wani duna kundi vékundakwa.


abt: Mawulé yate de adél kudiké kutdéngké de yapatiyu. Waga yate de wani duna kudi véknwu.


eng: holding a form of godliness but having denied its power. Turn away from these, also.

abt: Paapu yandaru nak du dakwa det véte deké anga wakandakwa, “De Gotna kundi vékute yékunmba wa téndakwa.” Wunga wandaru de Gotna mayé apat kuk kwayéte paapu yakandakwa. Wani kapérandi musé yakwa duké kuk ma kwayéménu.


eng: traitors, headstrong, conceited, lovers of pleasure rather than lovers of God,

abt: Deku du dakwa maamat kwayékandakwa. De kurkale vékulakakapuk yate, mawulé yandakwa pulak bari yakandakwa. Yate anga wakandakwa, “Nanékét nané néma du a ténangwa.” Naakandakwa. De Gorké kalik yate késpulak nakpulak kapérandi muséké mawulé yakandakwa.


eng: without natural affection, unforgiving, slanderers, without self-control, fierce, not lovers of good,

abt: Deku kémngé katik mawulé yaké daré. De rakarka yate, nak du dakwale kurkale katik téké daré. De papukundi wakandakwa nak du dakwaké. De kapérandi mawulé vékute kapérandi musé yakandakwa. De apamama yate nak du dakwat viyaakandakwa. Yéku mawulé vékukwa akwi du dakwaké kalik yakandakwa.


eng: For men will be lovers of self, lovers of money, boastful, arrogant, blasphemers, disobedient to parents, unthankful, unholy,

abt: Du deku sépéké, deku yéwaaké male vékulaka-kandakwa. Vékulakate nak duwat katik kwayéké daré. De dusék yate deku yé male kavérékte nak duwat, Gorét waak waarukandakwa. Deku aasa aapana kundi katik vékuké daré. Nak du det yékun yandaru de wani duké yéku mawulé katik yaké daré. De Gotna kundi katik vékuké daré.


eng: But know this: that in the last days, grievous times will come.

abt: Sésékuk sékéyakmba yaaké yakwa sapak kapérandi musé yaandu du dakwa kaangél kurkandakwa. Méné ani kapérandi muséké vékuménénngé mawulé yawutékwa.


eng: and they may recover themselves out of the devil’s snare, having been taken captive by him to do his will.

abt: Du dakwa ras déku kundi vékukapuk yamunaandaru wa dé det yakélak wakandékwa, déku kundi vékundarénngé. Det katik rakarka yate waaruké dé. Talimba Satan baangwi yaasnyétake déku baangwimba wa de kutndén. Det kure wandéka wa déku kapérandi mawulé vékute déku kundi vékundakwa. Kalmu Got det yékun yandu kapérandi mawulé yaasékatake waambule Gotna kundi vékuké daré kapuk? Kalmu Gotna kundi vékute kulémawulé kéraae Satan yaasékatake yaange ye yékunmba yatéké daré kapuk? Néman Duna jémbaa yakwa du, méné wani muséké vékulakate nak duwat ma yakélak kundi kwayéménék.


eng: The Lord’s servant must not quarrel, but be gentle toward all, able to teach, patient,

abt: Néman Duna jémbaa yakwa du katik waaru waariyaké dé. Dé yéku mawulé vékute nak du dakwat yékun yakandékwa. Dé Gotna jémbaaké du dakwat kurkale yakwasnyé-kandékwa.


eng: But refuse foolish and ignorant questionings, knowing that they generate strife.

abt: Du ras waangété yate kundi gwaamba gwaamba bulndakwa. Bulte kukmba waaru waariyandakwa. Méné dele bulké yambak.


eng: Flee from youthful lusts; but pursue righteousness, faith, love, and peace with those who call on the Lord out of a pure heart.

abt: Biyaku du dakwa yakwa pulak kapérandi mawulé yaké yambak. Méné yéku mawulé vékute ma kurkale yaréménék. Méné Gorké ma yékunmba vékulaka-pékatéménék. Méné du dakwaké néma mawulé ma yaménék. Méné nak duwale waarumbak. Ma yékunmba yaréménék. Du ras yéku mawulé vékute wa Néman Duwat waatakundakwa, det yékun yandu de wunga yékunmba yarémuké. Yandakwa pulak, wunga ma yaménék.


eng: If anyone therefore purges himself from these, he will be a vessel for honor, sanctified, and suitable for the master’s use, prepared for every good work.

abt: Du dakwa kapérandi mawulé yaasékatake yéku mawulé vékumunaae, wa de yéku kakému taaka-ndarén dis pulak wa rakandakwa. De deku Néman Du Gotna du dakwa rate, déku jémbaa yaké mawulé yate, déku kundiké wa kaavéréndakwa. Kaavéréte dé wandu wa déku jémbaa yékunmba yakandakwa.


eng: Now in a large house there are not only vessels of gold and of silver, but also of wood and of clay. Some are for honor and some for dishonor.

abt: Ani gwaaménja kundi ma véku. Késpulak nakpulak dis wa taakandarén néma gaamba. Dis ras gol matut yandarén. Ras silva matut yandarén. Néma yéwaa kwayétake wa wani yéku laku dis yandarén. Ras yéwaa kwayékapuk yate wa miyémba taandarén. Ras képmaat yandarén. Yéku dismba yéku kakému taakandakwa. Ras dismba baka musé taakandakwa.


eng: However, God’s firm foundation stands, having this seal: “The Lord knows those who are his,” and, “Let every one who names the name of the Lord depart from unrighteousness.”

abt: Gotna du dakwa wani kundi katik vékuké daré. Nak du Gotna du dakwana mawulé katik yaavan kurké daré. Gotna du dakwa taawutakandarén kwaatmu pulak yékunmba tékandakwa. Nak du wani kwaatmu katik pélké daré. Ani kundi du nak wa viyaatakandén Gotna nyéngaamba: Néman Du wa vékusékndékwa, déku jémbaamba yaalan du dakwaké, déku jémbaamba yaalakapuk yan du dakwaké waak. Nak du waak anga viyaatakandén: Néman Duna jémbaamba yaalan du dakwa kapérandi mawulé ma yaasékandarék. Wunga viyaatakandén.


eng: men who have erred concerning the truth, saying that the resurrection is already past, and overthrowing the faith of some.

abt: Du kwaami viyaaké vi vaanéndaka baka yékwa pulak, bét yéku kundiké vaanémbérén. Vaanétake bét papukundi wa wambérékwa. Anga wambérékwa, “Nané kulémawulé kéraae wa taamale waarapnanén. Waarape kukmba kiyaae nakapuk katik taamale waarapké nané.” Naate paapu wa yambérékwa. Paapu yambéréka Néman Duna jémbaamba yaalan du dakwa ras wani kundi vékute, Gotna kundi yamba yékunmba vékundakwe wa.


eng: and those words will consume like gangrene, of whom is Hymenaeus and Philetus:

abt: Makalkéri waasé némaan yate duna sépé yaavan kurkandékwa. Deku kundi waasé yakwa pulak némaan yandu nak du dakwa vékundaru, wa wani kundi deku mawulé yaavan kurkandékwa. Himeneus ambét Filetus bét wani kundi wa kwayé-mbérékwa.


eng: But shun empty chatter, for it will go further in ungodliness,

abt: Du ras Gorké vékulakakapuk yate wa baka kundiké wandakwa. Wunga wandaka nak du dakwa deku kundi vékute wa Gorké kuk kwayéndakwa. Méné deku kundi vékuké yambak.


eng: Give diligence to present yourself approved by God, a workman who doesn’t need to be ashamed, properly handling the Word of Truth.

abt: Méné Gotna ménimba yatéte yéku jémbaa yate, Got ména jémbaa véte ménéké yéku mawulé yandénngé, wa méné néma jémbaa ma yatépékaménék. Yate det Gotna kundiké kurkale ma yakwasnyéménék. Déku kundi yékunmba vékundarénngé, det kurkale ma waménék. Yate déku ménimba yatéte yaménén jémbaaké katik nékéti yaké méné.


eng: Remind them of these things, charging them in the sight of the Lord that they don’t argue about words to no profit, to the subverting of those who hear.

abt: Méné Krais Jisasna jémbaamba yaalan du dakwat wani kundi ma kwayéménék. Kwayéménu de wani kundiké katik yékéyaak yaké daré. Guné Gotna ménimba wa téngunéngwa. Téte det anga ma waménék, “Guné Gotna ménimba téte, kundi bulte, késpulak nakpulak kundiké katik waaruké guné.” Wunga ma waménék. Du dakwa waarundaru deku mawulé yékunmba katik téké dé. Nak du dakwa waarundakwa kundi vékundaru deku mawulé yékéyaak yakandékwa.


eng: If we are faithless, he remains faithful; for he can’t deny himself.”

abt: Dé wandékwa pulak yandékwa. Nané wanangwa pulak yakapuk yamunaananu, wa dé apapu wandékwa pulak yakandékwa. Krais Jisasna wani kundiké anga wanangwa, “Yi, wan wanana wa.” Naanangwa.


eng: If we endure, we will also reign with him. If we deny him, he also will deny us.

abt: Apamama yate, déku jémbaa yaamunaae, wa kukmba nané dale néma du rate nak du dakwaké yékunmba vékanangwa. Nané anga wamunaae, “Dé yamba véséknangwe wa.” Wunga wananu, wa dé nanéké anga wakandékwa, “Wuné de yamba vésékwutékwe wa.” Naakandékwa.


eng: This saying is trustworthy: “For if we died with him, we will also live with him.

abt: Némaamba du dakwa Krais Jisaské ani kundi wandakwa. Ani yéku kundiké anga wanangwa, “Yi, an wanana wa.” Dé kiyaan pulak, nané dale kiyaamunaae, kukmba dale apapu apapu yékunmba rapéka-kanangwa.


eng: Therefore I endure all things for the chosen ones’ sake, that they also may obtain the salvation which is in Christ Jesus with eternal glory.

abt: De wunat kapéremusé yandaka kaangél kutte wuné wup yamba yawutékwe wa. Got du dakwat wa waandén, de déku du dakwa téndarénngé. Got det waak yékun yandu de Krais Jisaské yékunmba vékulakate kulémawulé kéraae dale apapu apapu yékunmba rapéka-kandakwa. Wunga mawulé yawutékwa. Yate deké vékulakate wa kaangél kutte apamama yate yatéwutékwa.


eng: in which I suffer hardship to the point of chains as a criminal. But God’s word isn’t chained.

abt: Wuné Gotna kundi kwayéwutéka wa wunat baangwit gindarén, kapéremusé yakwa duwat gindakwa pulak. Wunat giye kalapusmba kusola-takandarén. Gotna kundit yamba gindakwe wa. Baka randékwa.


eng: Remember Jesus Christ, risen from the dead, of the offspring of David, according to my Good News,

abt: Wuné Gotna kundi kwayéte wa Jisas Kraiské wa wawutékwa. Dé nana gwaal waaranga maandéka bakamu Devitna kémba wa téndén. Dé kiyaandéka Got wandéka wa nakapuk taamale waarapndén. Waarape randékwa. Méné déké ma vékulakaménék.


eng: Consider what I say, and may the Lord give you understanding in all things.

abt: Wani gwaaménja kundi kupukngé ma vékulaka. Vékulakaménu Néman Du yéku mawulé kwayéndu méné akwi kundiké kurkale vékusék-ngaménéngwa.


eng: The farmer who labors must be the first to get a share of the crops.

abt: Taale du nak déku yaawimba néma jémbaa yakandékwa. Yate kakému yaanantake kukmba dé némaamba kakému kéraakandékwa.


eng: No soldier on duty entangles himself in the affairs of life, that he may please him who enrolled him as a soldier.

abt: Ani gwaaménja kundi kupuk ma véku. Waariyakwa du waariyaké yate déku néma duna kundi vékuké mawulé yandékwa. Mawulé yate déku néma duna kundi vékute wa dé waariyandakwa jémbaa male yandékwa. Késpulak nakpulak jémbaa yamba yandékwe wa.


eng: You therefore must endure hardship as a good soldier of Christ Jesus.

abt: Waariyakwa du apamama yate tékwa pulak, ma apamama yate téménék. Méné Krais Jisasna yéku du téte, apamama yate, de ménat yaavan kutmuké, katik wup yaké méné. Méné nanale sékét ma kaangél kutménék. Kaangél kutmuké wup yaké yambak, méné.


eng: The things which you have heard from me among many witnesses, commit the same things to faithful men who will be able to teach others also.

abt: Talimba némaamba duna ménimba téte yéku kundi kwayéwutén. Kwayéwutéka vékuménén wani kundi yéku mawulé vékukwa duwat ma kwayéménék. Kwayéménu de ména kundi kurkasale vékute nak du dakwat kurkale yakwasnyé-kandakwa.


eng: You therefore, my child, be strengthened in the grace that is in Christ Jesus.

abt: Wuna nyaan pulak tékwa du Timoti, méné ma véku. Krais Jisas nanéké sémbéraa yate nanat yékun yandéka wa dale nakurakmawulé yate yaténangwa. Méné wunga yatéte ma apamama yaménék.


eng: (the Lord grant to him to find the Lord’s mercy in that day); and in how many things he served at Ephesus, you know very well.

abt: Néman Du déku kémngé yékunmba véndu, wa de yékunmba yatékandakwa. Wunga mawulé yawutékwa. Talimba Efesusmba yaréte, késépéri apu dé Gotna du dakwaké vékulakate yéku jémbaa yandén. Wunga wa vékusékménéngwa. Néman Du yaaké yakwa nyaa dé Onesiforuské yékunmba véte dat yékun yakandékwa. Wunga mawulé yawutékwa.


abt: Némaan Ban déku kémké miték védu de miték raké de yo. Waga wuné mawulé yo. Déknyényba Epesasba rate dé wupmalemu apu Gotna du taakwaké sanévéknwute dé yéknwun jébaa yak. Waga méné kutdéngék. Némaan Ban yaaran nyaa dé Onesiporaské miték véte dérét kutkalé yaké dé yo. Waga wuné mawulé yo.


eng: This you know, that all who are in Asia turned away from me, of whom are Phygelus and Hermogenes.

abt: Esia provinsmba tékwa du dakwa de akwi wunat kuk kwayé-ndarén. Wani provinsmba tékwa du, Figelus ambét Hermogenes waak wunat kuk kwayémbérén. Wunga wa vékusékménéngwa.


eng: Hold the pattern of sound words which you have heard from me, in faith and love which is in Christ Jesus.

abt: Adél kudi ménat wunébu wakwek. Méné apa yate wani kudi miték véknwuké méné yo. Véknwute wakwewurén pulak yaké méné yo. Krais Jisas wale nakurak mawulé yate naané déku du naané ro. Rate naané déké miték sanévéknwute, du taakwaké naané mawulat kapére yo. Méné waga rate déké miték sanévéknwusaakute deké mawulat kapére yasaakuké méné yo. Wani kudi mé véknwu. Wani kudi kulaknyénymarék yaké méné yo.


eng: That good thing which was committed to you, guard through the Holy Spirit who dwells in us.

abt: Gotna Yaamambi nana mawulémba randékwa. Rate wa nanat mayé apa tiyaandékwa. Méné déku mayé apa kéraae Gotna kundi yékunmba vékute wani yéku kundi némaamba du dakwat ma kwayéménék. Kwayéte jéraawu ma yaménék, de wani kundi yaavan kurkapuk yamuké.


abt: Gotna Yaamabi naana mawuléba dé tu. Téte dé naanéké apa tiyao. Méné déku apa kérae Gotna kudi miték véknwute wani adél kudi wupmalemu du taakwat wakweké méné yo. Wakwete jérawu yaké méné yo, de wani kudi yaalébaanmuké.


eng: For this cause I also suffer these things. Yet I am not ashamed, for I know him whom I have believed, and I am persuaded that he is able to guard that which I have committed to him against that day.

abt: Wandéka wunga yawutéka kapéremusé yandaka wa wuné kaangél kuruwutékwa. Gorké wa vékusékwutékwa. Dé wunat jémbaa tiyaandéka wa déku jémbaa yawutékwa. Yate déké yékunmba vékulakawutékwa. Dé wunéké yékunmba vérépékaa-kandékwa. Wunga vékusékwutékwa. Vékusékte déku jémbaa yamuké yamba wupnékéti yawutékwe wa. Déku jémbaa yatépéka-kawutékwa. Néman Du nakapuk yaandu wuné dé véte déku jémbaa yasékéyak-ngawutékwa.


eng: but has now been revealed by the appearing of our Savior, Christ Jesus, who abolished death, and brought life and immortality to light through the Good News.

abt: Talimba Got wunga wandén. Wandéka wa Krais Jisas yaandén, nanat yékun yaké. Yaandéka nané dé vétake Got talimba wan kundiké wa vékuséknangwa. Krais Jisas yaae apamama yandénngé, nané kiyaae katik lambiyakngé nané. Dé yaae Gotna kundi wandénngé, nané déku kundi vékute apapu apapu yékunmba tépékaa-kanangwa. Wunga vékuséknangwa.


eng: who saved us and called us with a holy calling, not according to our works, but according to his own purpose and grace, which was given to us in Christ Jesus before times eternal,

abt: Got nanat wa yékun yandén. Yékun yandénngé, nané apapu apapu yékunmba yatépéka-kanangwa. Nanat yékun yatake nanat wa waandén, déku du ténanénngé. Yananén yéku jémbaat vétake dé nanat wunga yak kapuk? Yamba wa. Déku mawulémba nanéké vékulakate sémbéraa yate yékunmba véte wa nanat baka yékun yandén. Talimba Got wa wandén, Krais Jisas yaae nanat yékun yandénngé. Ani képmaa yakapuk yandén sapak Got wandén, Krais Jisas nanat yékun yandu nané déku du dakwa ténanénngé.


eng: For God didn’t give us a spirit of fear, but of power, love, and self-control.

abt: Got yéku mawulé tiyaandénngé, nané nana mawulé yékunmba téndu apamama yate yatékanangwa. Akwi muséké, du dakwaké waak, katik wup yaké nané. Du dakwaké néma mawulé yakanangwa. Nané kapéremusé yakapuk yamuké, wa nana sépé nana mawuléké kurkale yate yékunmba yatékanangwa. Wunga yaténanénngé, wa Got nanat yéku mawulé tiyaandén.


eng: having been reminded of the sincere faith that is in you, which lived first in your grandmother Lois and your mother Eunice and, I am persuaded, in you also.

abt: Méné Gorké yékunmba vékulakaménénga wa ménéké vékulakawutékwa. Talimba ména baambu léku yé Lois, lé yéku mawulé vékute wa Gorké yékunmba vékulakalén. Ména aasa Yunis waak yéku mawulé vékute wa Gorké yékunmba vékulakalén. Méné waak, bét vékulakan pulak, wa déké yékunmba vékulakaménéngwa. Wunga vékusékwutékwa.


eng: longing to see you, remembering your tears, that I may be filled with joy;

abt: Talimba méné yaasékaké yawutéka méné sémbéraa yate géraaménén. Géraaménénngé vékulakawutékwa. Yate wuné nakapuk méné véké wa néma mawulé yawutékwa. Nakapuk méné vétake wa yéku mawulé vékute mawulé tawulé yakawutékwa.


eng: I thank God, whom I serve as my forefathers did, with a pure conscience. How unceasing is my memory of you in my petitions, night and day

abt: Talimba wuna gwaal waaranga maandéka bakamu yéku mawulé vékute de Gorét waatakundarén. Yandarén pulak wuné yéku mawulé vékute Gorét waatakuwutékwa. Waatakute ménéké vékulakate déku yé kavérékte gaan nyaa dale kundi bulwutékwa, ménéké.


eng: to Timothy, my beloved child: Grace, mercy, and peace, from God the Father and Christ Jesus our Lord.

abt: Méné Timoti, ménéké wuné Pol ani nyéngaa viyaataka-wutékwa. Wuna kundi vékutake Krais Jisasna jémbaamba yaale wuna nyaan pulak yatéménénga wa ménéké néma mawulé yawutékwa. Got wandéka wa wuné Krais Jisasna kundi kure yékwa du téwutékwa. Téte a déku kundi kwayéwutékwa, déku kundi yékunmba vékukwa du dakwa kulémawulé kéraae yékunmba yatépéka-ndarénngé. Nana aapa Got ménéké mawulé yate ménat yékun yate, ménéké sémbéraa yate, yéku mawulé kwayéte, nana Néman Du Krais Jisas wunga male yandu, méné yékunmba yatékaménéngwa. Gorét wunga waatakuwutékwa.


eng: Timothy, guard that which is committed to you, turning away from the empty chatter and oppositions of what is falsely called knowledge,

abt: Timoti, méné ma véku. Got ménat wandén jémbaa kurkale ma yaménék. Déku jémbaaké yékunmba véte déku kundi kurkale ma vékuménék. Du dakwa ras Gorké vékulakakapuk yate baka kundiké wa anga wandakwa, “Nané déku kundi vékuséknangwa.” Wunga wate paapu wa yandakwa. Méné deku kundi vékuké yambak.


eng: which some profess, and thus have wandered from the faith. Grace be with you. Amen.

abt: Du dakwa ras anga wandakwa, “Nané akwi yéku kundi vékuséknangwa.” Wunga wate Gotna kundi wa kuk kwayéndarén. Kuk kwayéte Gotna yaambu yaasékatake kapérandi yaambumba wa yéténdakwa. Méné deku kundi vékuké yambak. Got ménéké sémbéraa yate ménat yékun yandénngé wa dat waatakuwutékwa. Wani kundi a wasékéyakwutékwa. Yaak.


eng: laying up in store for themselves a good foundation against the time to come, that they may lay hold of eternal life.

abt: De wani kundi vékute wunga yate yéku kulémawulé kéraakandakwa. Kéraae yékunmba yatékandakwa. Kukmba Gorale yékunmba rapéka-kandakwa apapu apapu.


eng: that they do good, that they be rich in good works, that they be ready to distribute, willing to share;

abt: Guné du dakwat ma yékun yangunu. Det yékun yate yéku jémbaa némaamba ma yangunék. Yéku mawulé vékute guna musé muni waatate, nak du dakwat ma kwayéngunék.” Wunga ma wa.


eng: Charge those who are rich in this present age that they not be arrogant, nor have their hope set on the uncertainty of riches, but on the living God, who richly provides us with everything to enjoy;

abt: Méné ani képmaana musé asé kurerékwa du dakwat anga ma waménék. “Guné guna yé kavérékngé yambak. Guné Gorké ma vékulaka. Guné yékunmba raké yate, ani képmaana muséké vékulakaké yambak. Wani musé katik rapékaké dé. Got akwi musé nanat baka wa tiyaandékwa. Nané mawulé tawulé yate yékunmba rananénngé wa nanat tiyaandékwa.


eng: He alone has immortality, dwelling in unapproachable light, whom no man has seen nor can see, to whom be honor and eternal power. Amen.

abt: Nané akwi du dakwa kiyaanangwa. Dé nakurak katik kiyaaké dé. Rapékandékwa. Déku gaayémba dé néma nyaa pulak wa véténdékwa. Yandu nané déku gaayét ye apakmba tékanangwa. Dé rakwanét katik ye kwambaliké nané. Du nak dat talimba yamba véndakwe wa. Kukmba waak du dakwa dé katik véké daré. Nané déku yé apapu ma kavérékngwak. Déku mayé apa rapéka-kandékwa apapu apapu. Yi, wan wanana wa.


eng: which at the right time he will show, who is the blessed and only Ruler, the King of kings and Lord of lords.

abt: Got dékét déku kapmang wandu wa Jisas Krais nakapuk waambule yaakandékwa. Got dé kapmang wa yéku mawulé kwayéndékwa, akwi du dakwat. Akwi néma duwat taalékére dé kapmang wa akwi néma duna néma du randékwa. Nak néma du nak yamba re wa.


eng: But you, man of God, flee these things, and follow after righteousness, godliness, faith, love, perseverance, and gentleness.

abt: Méné Gotna du téte wunga katik yaké méné. Méné apa tapa yate anga ma yaménék. Yéku musé yate Gotna kundi vékute yékunmba yaté. Méné Gorké yékunmba vékulakate du dakwaké néma mawulé ma yaménék. Méné kaangél kutte ma apa tapa yate yékunmba yaté. Méné nak du dakwaké mawulé yate det ma yakélak ya.


eng: For the love of money is a root of all kinds of evil. Some have been led astray from the faith in their greed, and have pierced themselves through with many sorrows.

abt: Du dakwa yéwaaké jaambindaru késpulak nakpulak kapéremusé némaamba yakandakwa. Du dakwa ras yéwaa kéraaké néma mawulé yate, Gotna kundi kuk kwayéndaka deku mawulé kapére ye téndéka deku mawulémba néma kaangél wa vékundakwa.


eng: But those who are determined to be rich fall into a temptation, a snare, and many foolish and harmful lusts, such as drown men in ruin and destruction.

abt: Du dakwa némaamba musé kéraaké jaambindaru wa deku mawulé kapére yaké yakwa. Yandu yékéyaak yandaru deku kapérandi mawulé det taakatépéndu kapéremusé yate wa lambiyak-ngandakwa, baalé taakandarén baangwimba vaakére lambiyakndakwa pulak.


eng: But godliness with contentment is great gain.

abt: Ma véku. Nané deku muséké jaambikapuk yate Gotna kundi kurkale vékute, yéku mawulé vékute yékunmba yatékanangwa. Yi, wan wanana wa.


eng: For we brought nothing into the world, and we certainly can’t carry anything out.

abt: Aasambéré nané kéraandarén sapak musé ras yamba kure yaanangwe wa. Baka yaananén. Kukmba kiyaae musé ras katik kure yéké nané. Baka male yékanangwa. Wunga vékusék-nangwa.


eng: But having food and clothing, we will be content with that.

abt: Nané kakému laplap randu wan yaak wa. Képmaana nak muséké katik vékuké nané.


abt: Naané kadému baapmu wut kure ténaran wan yéknwun. Nak képmaaba rakwa gwalmuké génmarék yaké naané yo.


eng: constant friction of people of corrupt minds and destitute of the truth, who suppose that godliness is a means of gain. Withdraw yourself from such.

abt: Du las nak pulak kudi wakwete deku yéba kevérékte deku mawuléba de wo, “Naané miték kutdéngte miték male naané ro.” Waga wate kaapuk kutdéngdakwa. Bakna de ro. Deku mawulé kapéredi ye tédéka de nak duna kudiké kélik yate, de wale de waarusaaku. Waga yate nak duké kélik yate rékaréka yate de derét waatiyu. Waatite nak duna kudiké kélik yate, du taakwaké yénaa kudi wakwete de waaru waariyo. Wani duna mawulé kapéredi ye tédéka deku mawuléba de wo, “Naané Gotna kudi véknwunaran naané wupmalemu gwalmu kéraaké naané yo.” Waga wadakwa wan yénaa kudi. De Gotna kudiké kaapuk kutdéngdan.


eng: If anyone teaches a different doctrine and doesn’t consent to sound words, the words of our Lord Jesus Christ, and to the doctrine which is according to godliness,

abt: Méné Gotna kundiké du dakwat yakwasnyéte, wawutékwa kundi kurkale ma waménék, akwi du dakwat. Nana Néman Du Jisas Krais wan kundiké anga wanangwa, “Yi, wan wanana wa.” Naanangwa. Nané wani kundi vékute Gotna kundiké vékusék-nganangwa.


eng: Those who have believing masters, let them not despise them because they are brothers, but rather let them serve them, because those who partake of the benefit are believing and beloved. Teach and exhort these things.

abt: Jémbaa kwayékwa du Krais Jisaské yékunmba vékulakandaru wa jémbaa yakwa du dakwa anga wakandakwa, “Nané akwi Krais Jisasna jémbaamba wa yaalananén. Yaale nana néma duké néma mawulé yate deku kundi kurkale ma vékukwak.” Naate yéku jémbaa ma yandarék, det jémbaa kwayékwa duké. De anga katik waké daré, “Nana néma du waak Krais Jisasna jémbaamba wa yaalandarén. Bulaa nané aanyé waayéka nyangengu pulak yatéte nané deku kundi katik vékuké nané.” Wunga katik waké daré.


eng: Let as many as are bondservants under the yoke count their own masters worthy of all honor, that the name of God and the doctrine not be blasphemed.

abt: Nak dumba jémbaa yakwa du dakwa ras Krais Jisasna jémbaamba wa yaalandarén. Yaale det jémbaa kwayékwa duké anga ma wandarék: “De wan nana néma du wa. Nané deku kundi vékute yéku jémbaa ma yakwak deké.” Naakandakwa. Det jémbaa kwayékwa duna jémbaa sépélak yamunaandaru, Krais Jisasna jémbaamba yaalakapuk yan du dakwa det véte, Gotna yé, Krais Jisaské wananén kundiké waak wa kapérandi kundi wakandakwa.


eng: Some men’s sins are evident, preceding them to judgment, and some also follow later.

abt: Du las kapéredi mu yadaka de akwi du taakwa véte kutdéngék deké. Las kapéredi mu yadaka du taakwa vémarék yate de deké kaapuk kutdéngdan. Kukba akwi du taakwa wani kapéredi muké kutdéngké de yo. Kutdéngdo Got wani duwat yadan kapéredi mu yakataké dé yo.


eng: In the same way also there are good works that are obvious, and those that are otherwise can’t be hidden.

abt: Du ras yéku jémbaa yandaka akwi du dakwa véte deké vékusékndakwa. Ras yéku jémbaa yandaka du dakwa vékapuk yate deké yamba vékusékndakwe wa. Kukmba akwi du dakwa deku yéku jémbaa véte deké vékusék-ngandakwa. Kapéremusé yan duké vékusékngé yandakwa pulak, wa yéku duké waak wunga vékusék-ngandakwa.


abt: Du las yéknwun jébaa yadaka de akwi du taakwa véte kutdéngék deké. Las yéknwun jébaa yadaka de du taakwa vémarék yate deké kaapuk kutdéngdan. Kukba akwi du taakwa deku yéknwun jébaa véte kutdéngké de yo deké. Kapéredi mu yan duké kutdéngdaran pulak, yéknwun duké wawo waga kutdéngké de yo.


eng: Be no longer a drinker of water only, but use a little wine for your stomach’s sake and your frequent infirmities.

abt: Késépéri apu wa ména biyaamba tindékwa. Wunga wandaka wa vékuwutén. Méné kulak male kaké yambak. Wain kulak ayélap ma kaménék. Kaménu ména biyaa yékunmba tékandékwa.


eng: Lay hands hastily on no one. Don’t be a participant in other people’s sins. Keep yourself pure.

abt: Taale duna jémbaa vétake déku kundi vékutake déké vékusék-ngaménéngwa. Wani du yéku du randu méné vékusékte déku maakamba taamba taakate dat ma anga waménék, “Méné néma du ma téménék. Néma du téte wa Krais Jisasna jémbaa yakaménéngwa.” Dat wunga ma wa. Wani duké vékusékngapuk ye bari wani kundi waké yambak. Méné déké vékusékngapuk ye wani kundi dat wamunaaménu, dé néma du téte kapéremusé yandu, dale, ménale, “Wan kapérandi musé yakwa du wa,” naakandakwa. Ma yéku mawulé vékute yéku musé male yaménék.


eng: Those who sin, reprove in the sight of all, that the rest also may be in fear.

abt: Néma du ras kapéremusé yamunaandaru méné det némaanmba ma waménék, akwi néma duna ménimba. Wani néma du vékutake wup yate kapéremusé yakapuk yamuké, wani kapéremusé yan duwat némaanmba ma waménék.


eng: Don’t receive an accusation against an elder except at the word of two or three witnesses.

abt: Du nak anga wamunaandu, “Wani néma du kapérandi musé yandén.” Naandu méné wunga wakwa duna kundi vékuké yamarék. Du vétik kupuk wunga wandaru, wa deku kundi ma vékuménék.


eng: For the Scripture says, “You shall not muzzle the ox when it treads out the grain.” And, “The laborer is worthy of his wages.”

abt: De jémbaa yate yéwaa kéraamuké, du nak talimba Gotna nyéngaamba anga viyaatakandén: Bulmakau jémbaa yate wit sék vakinékundaru guné deku tépngé gikétakngé yambak. De wani jémbaa yate wit sék ras yénga kandaru. Wunga viyaatakandéka nak du Gotna nyéngaamba anga viyaatakandén: Jémbaa yakwa du jémbaa yate wa yéwaa kéraakandakwa. Gotna nyéngaamba talimba wunga viyaatakandén.


eng: Let the elders who rule well be counted worthy of double honor, especially those who labor in the word and in teaching.

abt: Néma dusé Krais Jisasna jémbaa yandaru, wa guné det yéwaa ma kwayéngunék. Néma dusé yéku jémbaa yate Krais Jisasna jémbaamba yaalan du dakwat yékun yandaru guné déku jémbaamba yaalan du dakwa det yéwaa ras waak ma kwayéngunék. De apamama yate Krais Jisasna kundi wate, déku jémbaaké gunat kurkale yakwasnyéndaru, det yéwaa ras waak ma kwayéngunék.


eng: If any man or woman who believes has widows, let them relieve them, and don’t let the assembly be burdened, that it might relieve those who are widows indeed.

abt: Krais Jisaské yékunmba vékulakakwa taakwa yarélu léku kémba rakwa taakwana du kiyaandu, wa lé wani taakwat ma yékun yalék. Krais Jisasna jémbaamba yaalan du dakwa wani jémbaa katik yaké daré. Du kiyaan kwawitakwa nyaan kéraakapuk ye baka yarélu Krais Jisasna jémbaamba yaalan du dakwa lat wunga ma yékun yandarék.


eng: For already some have turned away after Satan.

abt: Du kiyaan kwawitakwa ras bulaa Gotna kundi yaasékatake Satanna kundi wa vékundakwa. Wani muséké vékulakate wa wani kundi ménat wawutékwa.