eng: For the whole law is fulfilled in one word, in this: “You shall love your neighbor as yourself.”

abt: Guné wunga yakwate yangunéngwanngé ani kundi wa kwaakwa, Moses viyaatakan apakundimba: Guna sépéké néma mawulé yangunéngwa pulak, nak du dakwaké ma néma mawulé yangunék. Yate det ma yékun yangunék. Wani nakurak kundi yékunmba vékute wandékwa pulak yate, wa Moses wan akwi apakundi vékute wandékwa pulak yakangunéngwa. Yate yékunmba tékangunéngwa.


eng: For you, brothers, were called for freedom. Only don’t use your freedom as an opportunity for the flesh, but through love be servants to one another.

abt: Wuna du dakwa, ma yékunmba vékungunék. Got gunat waandéka wa Krais Jisasna jémbaamba yaalangunén. Yaalangunénga Moses wan apakundi gunéké apa yamba yandékwe wa. Kalapusmba kwaakwa du dakwa pulak yakapuk yate wa yékunmba téngunéngwa. Téte anga waké yambak, “Nané mawulé yanangwa pulak yakanangwa. Yate kapérandi muséké mawulé yate kapérandi musé yakanangwa.” Wunga waké yambakate. Anga ma wangunék, “Nanale Krais Jisasna jémbaamba yaalan du dakwaké ma néma mawulé yakwak. Yate det ma yékun yakwak.” Wunga wate deké néma mawulé yate det yékun yate ma yékunmba yaténgunék.


eng: I wish that those who disturb you would cut themselves off.

abt: Guna mawulé yaavan kurkwa du deku sépé akwi sékumunaandaru wan yékun wa.


eng: But I, brothers, if I still preach circumcision, why am I still persecuted? Then the stumbling block of the cross has been removed.

abt: Krais Jisasna jémbaamba yaalan wuna aanyé waayéka nyangengu, ma vékungunék. Wuné Krais Jisasna kundi wate wa ani kundi yamba wawutékwe wa, “Guné Moses wan apakundi vékwe guna sépé ma sékungunék.” Wunga yamba wawutékwe wa. Talimba vékusékngapuk yate wa wani kundi wawutén. Bulaa wani kundi yamba wawutékwe wa. Sépé sékutake Gotna ménimba yéku yapaté yakwa du téké yandakwa kundi nakapuk wamunaawutu, wa de Juda du wunat katik yaavan kurké daré. Wuné Krais Jisas nanéké takwemimba kiyaandéka nané Gotna ménimba yéku yapaté yakwa du dakwa ténangwa kundi wawutéka wa wuna kundit kuk kwayéndakwa.


eng: I have confidence toward you in the Lord that you will think no other way. But he who troubles you will bear his judgment, whoever he is.

abt: Gunéké wuna mawulé yékun yandékwa. Nané gunale, nana Néman Du Krais Jisasale nakurakmawulé yaténanga vékusék-wutékwa. Wani du guna mawulé katik yaavan kurké daré. Guna mawulé wuna mawulé pulak wa tékandékwa. Yandu guné wunale nakurakmawulé yakangunéngwa, wawutékwa kundiké. Yangunu Moses wan apakundi gunéké apa katik yaké dé. Wunga vékusékte anga waak vékusékwutékwa. Guna mawulé yaavan kurkwa du kapérandi musé wunga yandarénngé Got wani du yan kapérandi musé det waambule yakata-kandékwa. Wani du wan néma du daré, kapuk baka du daré? Yénga yakét. Dékumukét. Got wani du yan kapérandi musé dekét det waambule yakata-kandékwa.


eng: A little yeast grows through the whole lump.

abt: Résépuké kundi ras wakawutékwa. Résépu ayélapkéri kakémumba kutndéka wa kakému bari kapére yakwa. Paapu yakwa kundi wan résépu pulak yate, wa bari du dakwana mawulé yaavan kurkandékwa.


eng: This persuasion is not from him who calls you.

abt: Wunga yangunénngé Got yamba wandékwe wa. Got wa wandén gunat, déku nyaan Krais Jisaské yékunmba vékulaka-ngunénngé. Got guna mawulé yamba yaavan kutndékwe wa. Wan paapu yakwa du wa guna mawulé wa yaavan kutndarén.


eng: You were running well! Who interfered with you that you should not obey the truth?

abt: Talimba Kraisna kundi yékunmba vékute guné Galesiamba tékwa du dakwa yéku mawulé vékute yékunmba yaténgunén. Yaténgunénga bulaa du ras yaae guna mawulé wa yaavan kutndakwa. Yaavan kutndaka guné wani yéku kundi yaasékaké vékulakate Moses wan apakundiké wa vékulakangunéngwa.


eng: For in Christ Jesus neither circumcision nor uncircumcision amounts to anything, but faith working through love.

abt: Nané Krais Jisasna jémbaamba yaale dale nakurakmawulé yate wa ténangwa. Téte sépéké yamba vékulakanangwe wa. Nana sépé daré sékwak, kapuk yamba yé? Yénga yakét. Dékumukét. Wan baka musé wa. Néma musé yamba wa. Ani musé wan néma musé a. Nané Krais Jisaské yékunmba vékulakate déku kundiké, “Yi wan wanana wa,” naate nak du dakwaké, Gorké waak néma mawulé yakanangwa. Wunga yaké yanangwan wan néma musé wa.


eng: For we through the Spirit, by faith wait for the hope of righteousness.

abt: Nané wunga yamba ténangwe wa. Gotna Yaamambi Kraisna jémbaaké nanat yakwasnyéndéka wa nané yéku mawulé vékute Kraiské yékunmba vékulakate anga wanangwa, “Krais Jisas waambule yaae nané kéraae kure yékandékwa. Kure yéndu nané Gotna ménimba yéku yapaté yakwa du wa tékanangwa. Yi wan wanana wa.” Wunga wate déké kaavérénangwa.


eng: You are alienated from Christ, you who desire to be justified by the law. You have fallen away from grace.

abt: Guné ras Gotna ménimba yéku yapaté yakwa du téké we Moses wan apakundi vékwe wa Krais Jisasét yaasékangunéngwa. Dale nakurakmawulé yakapuk yate wa nak mawulé yate wa téngunéngwa. Téngunu Got gunat yéku mawulé kwayékapuk yate gunat katik yékun yaké dé.


eng: Yes, I testify again to every man who receives circumcision that he is a debtor to do the whole law.

abt: Guné ani kundi yékunmba vékungunénngé wa mawulé yawutékwa. Yate gunat nakapuk wawutékwa. Guné Gotna ménimba yéku yapaté yakwa du téké mawulé yate, Moses wan apakundi tambék vékwe wangunu guna sépé sékumunaandaru, wa Moses wan apakundi akwi ma vékusékéyakngunék.


eng: Behold, I, Paul, tell you that if you receive circumcision, Christ will profit you nothing.

abt: Guné ma véku. Wuné Pol gunat wawutu ma vékungunék. Guné Gotna ménimba yéku yapaté yakwa du téké yate wangunu Juda du guna sépé sékumunaandaru, wa Moses wan apakundi gunéké apa yakandékwa. Wunga yandan wa guné Krais Jisasna jémbaat kuk wa kwayéngunéngwa. Wunga kwayéngunu Krais Jisas gunat katik yékun yaké dé.


eng: Stand firm therefore in the liberty by which Christ has made us free, and don’t be entangled again with a yoke of bondage.

abt: Wunga téte, nané kulémawulé kéraae yékunmba tépékaananénngé Krais Jisas nanat yékun yandénngé vékulakate, ma yékunmba male yatépékangunék. Yate apa yangunu Moses wan apakundi gunéké apa katik yaké dé. Yandu guné nakapuk kalapusmba kwaakwa du dakwa pulak yatéké yambak.


eng: So then, brothers, we are not children of a servant, but of the free woman.

abt: Krais Jisasna jémbaamba yaale wuna aanyé waayéka nyangengu pulak tékwa du dakwa, ma vékulaka. Nané kalapusmba kwaakwa taakwa pulak yatéte Abrahamngé jémbaa yakwa taakwana nyaan pulak, yamba ténangwe wa. Nané kalapusmba kwaakapuk yan taakwa pulak yatéte taale kéraandén taakwana nyaan pulak, wa ténangwa. Téte nak du wandaka deku jémbaa yakwa du pulak yamba ténangwe wa. Moses wan apakundi nanéké apa yakapuk yandéka nané Krais Jisaské yékunmba vékulakate wa yékunmba ténangwa.


eng: However, what does the Scripture say? “Throw out the servant and her son, for the son of the servant will not inherit with the son of the free woman.”

abt: Kalapusmba kwaakwa taakwa pulak téte, Abrahamngé jémbaa yakwa taakwa, léku nyaanngé waak, Gotna nyéngaamba ani kundi wa kwaakwa: Got Abrahamét anga wandén, “Ména talétakwana nyaan léwinyanét waménén musé kukmba kéraakandékwa. Kalapusmba kwaaakwa taakwa pulak yate ménéké jémbaa yakwa taakwana nyaan léwinyanmba waménén musé katik kéraaké dé. Dé wani musé kéraakapuk yamuké, ma waménu kalapusmba kwaakwa taakwa pulak yate ménéké jémbaa yakwa taakwa léku nyaanale, méné yaasékatake yémbéru.” Got wunga wandén Abrahamét.


eng: But as then, he who was born according to the flesh persecuted him who was born according to the Spirit, so also it is now.

abt: Kalapusmba kwaakwa taakwa pulak yate, Abrahamngé jémbaa yakwa taakwa Hagar, léwinyan kéraalén. Gotna Yaamambi lat kundi wakapuk yandéka lé ani képmaana taakwa yakwa pulak ye wa nyaan kéraalén. Abrahamna talétakwa Sara kalapusmba kwaakwa taakwa pulak yakapuk ye wa kukmba nyaan kéraalén. Gotna Yaamambi lat kundi watake, “Yi wan wanana wa,” naandéka, lé ani képmaana taakwa pulak ye wa nyaan kéraalén. Kéraaléka kukmba dé léwinyan Ismael déku waayéka Aisakét yaavan kutndén. Yandén pulak, bulaa nana maama nanat yaavan kutndakwa. Nana maama anga wandakwa, “Moses wan apakundi deké apa yandénngé wa mawulé yanangwa.” Naandakwa. Wunga wate Krais Jisasna jémbaamba yaale Gotna Yaamambi kure tékwa du dakwa nanat yaavan kutndakwa.


eng: Now we, brothers, as Isaac was, are children of promise.

abt: Krais Jisasna jémbaamba yaalan du dakwa, ma véku. Talimba Got Abrahamét anga wandén, “Méné nyaan nak kéraakaménéngwa. Yi wan wanana wa.” Wunga wandéka Abrahamna taakwa Sara Aisak kéraalén. Nanéké waak Got yéku kundi wandén. Wandéka wa nané Aisak pulak a ténangwa.


eng: For it is written, “Rejoice, you barren who don’t bear. Break out and shout, you who don’t travail. For the desolate women have more children than her who has a husband.”

abt: Talimba du nak ani gwaaménja kundi Gotna nyéngaamba viyaatakandén: Nyéné nyaan tékapuk yan taakwa, ma mawulé tawulé yanyénék. Nyéné nyaan kéraakapuk yan taakwa, yéku mawulé vékute mawulé tawulé yate ma waanyénék. Nyéna du nyénat ayélap sapak yaasékatake nak taakwat kéraandu nyéné kwawitakwa yaréte wup yaké yambak. Kukmba nyéna gwaal waaranga maandéka bakamu némaamba tékandakwa. Téte nyéna gwaal waaranga maandéka bakamu wa du kumbin taakwana gwaal waaranga maandéka bakamat taalékérakandakwa. Wunga viyaatakandén, kalapusmba kwaakapuk pulak yakwa taakwa léku gwaal waaranga maandéka bakamuké waak. Léku gwaal waaranga maandéka bakamu wan nané Krais Jisaské yékunmba vékulakakwa du dakwa wa. Nanéké Moses wan apakundi apa yakapuk yandéka nané kalapusmba kwaakwa du dakwa pulak yakapuk yate wa yékunmba yaténangwa.


eng: But the Jerusalem that is above is free, which is the mother of us all.

abt: Wuné kalapusmba kwaakwa taakwa pulak yakapuk yate yékunmba tékwa taakwa Saraké wate, wa nak gaayéké wa wawutén. Wani gaayé wan nak pulak Jerusalem wa. Wan Gotna gaayé wa. Nané Krais Jisasna jémbaamba yaalan du dakwa wan nana gaayé wa. Moses wan apakundi nanéké apa yakapuk yandéka nané kalapusmba kwaakwa du dakwa pulak yakapuk yate wa yékunmba yaténangwa.


eng: These things contain an allegory, for these are two covenants. One is from Mount Sinai, bearing children to bondage, which is Hagar.

abt: Wani taakwaké wate wa gwaaménja kundi wawutén. Gotna kundiké wa wawutén. Kalapusmba kwaakwa taakwa pulak téte Abrahamngé jémbaa yakwa taakwa Hagarké wate, wa Mosesét Got wan kundiké wawutén. Moses némbumba nak téndéka Got wani kundi wandén. Wani némbuna yé Sainai wa. Got wani apakundi Mosesét wandéka wani kundi vékukwa du dakwaké wa wani kundi apa yandén. Kukmba yaae wani kundi vékukwa du dakwaké waak wa wani kundi apa yan. Yandéka de akwi kalapusmba kwaandakwa pulak yate nak duké jémbaa yakwa du dakwa pulak wa yaténdarén.


eng: For it is written that Abraham had two sons, one by the servant, and one by the free woman.

abt: Ma véku. Gotna nyéngaamba kundi ras wa kwaakwa, Abrahamngé. Dé nyaan vétik kéraandén. Nyaan nak déké jémbaa yakwa taakwa léku yé Hagar kéraan wa. Lé kalapusmba kwaakwa taakwa pulak téte Abrahamngé wa jémbaa yarélén. Nyaan nak déku talétakwa léku yé Sara kéraan wa. Lé kalapusmba kwaakwa taakwa pulak tékapuk yate baka yékunmba yarélén.


eng: Tell me, you that desire to be under the law, don’t you listen to the law?

abt: Guné ras anga wangunéngwa, “Moses wan apakundi nanéké apa yandu nané wani kundi vékute Gotna ménimba yéku yapaté yakwa du dakwa tékanangwa.” Wunga wakwa du dakwa guné Moses wan apakundiké yamba yékunmba vékusék-ngunéngwe wa. Guné yékunmba vékusék-ngunénngé kundi ras waak wakawutékwa.


eng: but I could wish to be present with you now, and to change my tone, for I am perplexed about you.

abt: Gunéké sémbéraa yawutékwa. Gunéké vékulaka vékulaka naate bulaa gunale téké néma mawulé yawutékwa. Guna saawi véte gunale kundi bulké mawulé yawutékwa. Nyéngaamba gunat wamuké kalik yawutékwa. Kamu kundi wawutu guna mawulé yékun yaké dé? Yamba vékusék-wutékwe wa.


eng: My little children, of whom I am again in travail until Christ is formed in you—

abt: Guné wuna kundi vékwe wuna nyambalésé pulak tékwa du dakwa, gunéké wa vékulaka vékulaka naawutékwa. Gunéké vékulakawutéka wuna mawulé kapére yandékwa. Nyaan kéraaké kaangél vékukwa taakwa nyaan bari kéraaké néma mawulé yalékwa pulak, wa guné Krais Jisasale bari nakurakmawulé yate téngunénngé wa néma mawulé yawutékwa.


eng: But it is always good to be zealous in a good cause, and not only when I am present with you.

abt: De guna yé wunga kavérékte gunat yékun yaké vékulaka-munaandaru, wan yékun wa. De guna yé kavérékngé mawulé yate, wuné gunale téwutékwa sapak, sékaamba téwutékwa sapak waak, guna yé kavérék-munaandaru, wan yékun wa. Wuné gunale téwutékwa sapak male guna yé kavérék-munaandaru, wan yékun yamba yé wa.


eng: They zealously seek you in no good way. No, they desire to alienate you, that you may seek them.

abt: Ma véku. Du ras gunat anga wandakwa, “Guné Moses wan apakundi vékute yéku yapaté yakwa du dakwa wa tékangunéngwa.” Wunga wate guna yé wa kavérékndakwa. Kavérékte gunéké yamba vékulakandakwe wa. Guné wuna kundi vékukapuk yate deku kundiké néma mawulé yangunénngé, wa vékulakandakwa.


eng: So then, have I become your enemy by telling you the truth?

abt: Bulaa guné wunéké mawulé yamba yangunéngwe wa. Gunat némaamba kundi wawutéka bulaa wuna kundiké kalik yate wuna maama wa téngunéngwa. Wunga vékulakawutékwa.


eng: What was the blessing you enjoyed? For I testify to you that, if possible, you would have plucked out your eyes and given them to me.

abt: Wani sapak wunéké, wuna kundiké waak wa mawulé yangunén. Yi wan wanana wa. Wani sapak wunat nakapuk yékun yaké néma mawulé yangunén. Wani sapak wunat yéku musé male tiyaaké mawulé yangunén. Yate guna méni tiyaate wunat yékun yamunaae, wa guna méni tiyaaké mawulé yakatik guné.


eng: That which was a temptation to you in my flesh, you didn’t despise nor reject; but you received me as an angel of God, even as Christ Jesus.

abt: Baat yandéka gunale téwutéka guné wunat yamba kuk kwayéngunéngwe wa. Yate wunéké yamba sépu yangunéngwe. Guné wunéké mawulé yate wunat yékun yangunén. Gorale re déku kundi kure gaayakwa duwat yékun yaké yangunéngwa pulak, wa wunat yékun yangunén. Guné Krais Jisasét yékun yakwate yangunéngwa pulak, wa wunat yékun yangunén.


eng: but you know that because of weakness in the flesh I preached the Good News to you the first time.

abt: Guné Galesiaba rate Krais Jisasna jébaaba yaalan du taakwa, gunat wuné wakweyo. Wuné Gotké miték sanévéknwute miték rawurékwa pulak ragunuké mawulé yate, gunat wuné wakweyo. Déknyényba Moses wakwen apa kudi gunéké apa yamarék yadén pulak, Moses wakwen apa kudi bulaa wunéké apa kaapuk yadékwa. Yate wuné miték ro. Guné waga ragunuké mawulé yate gunat wuné wakweyo. Gunébu kutdéngék. Déknyényba batnyé yae wuné guné wale rasaakuk, apakélé kiyakiya yadéka yaabuba yéké yapatiwurén bege. Rate wuné gunat Krais Jisasna kudi wakwek. Wakwewuréka guné wunat kapéredi mu las kaapuk yagunén.


eng: I am afraid for you, that I might have wasted my labor for you.

abt: Yangunénga wup yate wawutékwa, “Galesiale yatéte Gotna jémbaa yate déku kundi wa kwayéwutén. Kalmu Galesia du dakwa bari yékéyaak yaké daré kundiké? Kalmu yawutékwa jémbaa baka yéké dé?” Naawutékwa.


eng: You observe days, months, seasons, and years.

abt: Gunéké vékulaka vékulaka naawutékwa. Guné Judana yaap yaré sékérké vékulakate guné nyaa, baapmu, kwaaré, wani sékérké ras wangunéngwa, “Wan néma sékét wa. Wani sékét nané Moses wan apakundi vékute ma yaap yarékwak. Wunga yaréte wa Gotna ménimba yéku yapaté yakwa du dakwa tékanangwa.” Wunga wangunénga guna mawulé waangété wa yan. Yandéka guné talimba yangunén pulak nakapuk yate wa yéku yapaté yamba yangunéngwe wa.


eng: But now that you have come to know God, or rather to be known by God, why do you turn back again to the weak and miserable elemental principles, to which you desire to be in bondage all over again?

abt: Bulaa Got wa vékusék-ngunéngwa. Vékusék-ngunénga Got gunat wa vésékndékwa. Wan néma musé wa. Got gunat vékusékndéka kamuké guné dat kuk kwayéte talimba téte waatakungunén musat nakapuk waatakuké guné mawulé yo? Kamuké guné nakapuk mawulé yo wani muséké? Wani musé wan apa yakapuk yakwa musé wa. Gunat yékun yakapuk yakwa musé wa. Det nakapuk waatakuké mawulé yate wa kapérandi musé wa yangunéngwa.


eng: However at that time, not knowing God, you were in bondage to those who by nature are not gods.

abt: Talimba Gorké yamba vékusékngunéngwe wa. Yate kalapusmba kwaakwa du deku néma duna kundi vékutéte yandakwa pulak, wa késpulak nakpulak papungorét waatakungunén. Wani musé wan Got yamba yé wa. Det waatakute deké male vékulakangunén.


eng: So you are no longer a bondservant, but a son; and if a son, then an heir of God through Christ.

abt: Gotna nyaanna Yaamambi nana mawulémba wunga randéka Moses wan apakundi nanéké apa yakapuk yandéka wa nané kalapusmba kwaakwa du pulak yamba ténangwe wa. Bulaa nané Gotna nyambalésé téte a yékunmba yaténangwa. Yatéte déku yéku musé akwi kéraakanangwa. Got talimba déku nyambalésat wani musé kwayéké wa wandén.


eng: And because you are children, God sent out the Spirit of his Son into your hearts, crying, “Abba, Father!”

abt: Bulaa Gotna nyambalésé a téngunéngwa. Nané akwi Gotna nyambalésé wa ténangwa. Ténanga déku nyaan nanéké dat waata-kundéka Got wandéka déku nyaanna Yaamambi nana mawulémba wulaae randékwa. Téte nanat yékun yandéka Gorké vékusékte dat waanangwa, “Nana aapa wa.” Wunga waate yékunmba wanangwa.


eng: But when the fullness of the time came, God sent out his Son, born to a woman, born under the law,

abt: Wunga yaténanga Got déku mawulémba wandén sapak wandéka déku nyaan Krais Jisas gaayandén. Gaayandéka taakwa nak wa dé kéraalén. Lé Juda taakwa wa dé kéraatakaléka wa Juda du téndén. Juda du yatéte akwi Juda wani sapak yandarén pulak, wa Moses wan apakundi vékuténdén.


eng: So we also, when we were children, were held in bondage under the elemental principles of the world.

abt: Talimba nané Gotna nyambalé tékapuk yatéte wani makalnyan pulak wa ténanén. Téte ani képmaana duna apakundi yékunmba wa vékuténanén. Vékuténanga wani apakundi nanéké apa yandéka wa kalapusmba kwaakwa du pulak wa yaténanén.


eng: but is under guardians and stewards until the day appointed by the father.

abt: Makalnyan yaréndékwa sapak néma du nak déku muséké, déké waak yékunmba vékandékwa. Kukmba, déku aapa talimba wandén sapak wani nyaan némaan ye déku aapana musé kéraae wani muséké vékandékwa.


eng: But I say that so long as the heir is a child, he is no different from a bondservant, though he is lord of all,

abt: Kundi ras waak anga wakawutékwa, Got gunat waak yékun yaké yandékwanngé. Guné yékunmba vékusék-ngunénngé wa wawutékwa. Aapa nak kiyaaké yate, déku makalnyanét déku akwi musé kéraandénngé watake, kiyaandu wani nyaan wani musé bari katik kéraaké dé. Dé wayéka makalnyan wa yaréndékwa. Dé yaténdu néma du nak dat kure yatéte déké yékunmba vékandékwa. Véndu wani nyaan néma duna kundi vékute kalapusmba kwaakwa du pulak yarékandékwa. Yaréte déku aapa kwayén muséké katik véréké dé.


eng: If you are Christ’s, then you are Abraham’s offspring and heirs according to promise.

abt: Wunga wate ani kundi waak ma véku. Krais dé Abrahamna kémba wa yaandén. Abraham Gorké wa yékunmba vékulakandén. Guné Kraiské yékunmba vékulakate Kraisna du dakwa wa téngunéngwa. Téte Abrahamale Gorké yékunmba vékulakate wa Abrahamna kémba wa téngunéngwa. Téngunéngwanngé, Got gunat waak yékun yakandékwa, talimba Abrahamét watake dat yékun yandén pulak.


eng: There is neither Jew nor Greek, there is neither slave nor free man, there is neither male nor female; for you are all one in Christ Jesus.

abt: Wunga téndéka guné Krais Jisasale nakurakmawulé yate nakurak kémba male wa téngunéngwa. Téte anga waké yambak, “Nané ras Juda du dakwa wa. Ras nané nak gaayé du dakwa wa. Nané ras nak duna kundi vékute deku jémbaa yakwa du dakwa wa. Ras nané nana mawulémba vékulakate mawulé yanangwa jémbaa yakwa du dakwa wa. Nané ras du wa. Ras nané taakwa wa.” Guné akwi Krais Jisasale nakurakmawulé yate guné wunga waké yambakate. Anga ma wangunék, “Nané akwi Krais Jisasna du dakwa wa. Yate nakurak kémba male a ténangwa. Nané késpulak nakpulak mawulé yakapuk yate késépéri kémba yamba ténangwe wa.”


eng: For as many of you as were baptized into Christ have put on Christ.

abt: Wunga téte guné Kraisna yémba baptais kéraae Kraisale nakurakmawulé yakwa du dakwa, kulémawulé wa kéraangunén. Kéraangunénga guna mawulé wan déku mawulé pulak wa tékwa.


eng: But before faith came, we were kept in custody under the law, confined for the faith which should afterwards be revealed.

abt: Déknyényba Krais kéni képmaat yaamarék yadén tulé Moses wakwen apa kudi naanéké dé apa yak. Yadéka naané kwabugi du kutdaka raamény gaba rakwa du taakwa pulak naané rak. Krais Jisas yae naanat kutkalé yadu naané déké miték sanévéknwute, miték ranaranké raségéte, naané wani tulé raamény gaba rakwa du taakwa pulak naané rak.


eng: So that the law has become our tutor to bring us to Christ, that we might be justified by faith.

abt: Nak muké mé sanévéknwu. Déknyényba naané Moses wakwen apa kudi miték véknwe Gotna jébaaké walkamu naané kutdéngék. Naané wani apa kudi véknwunaka naana mawulé apa pulak dé yak. Yadéka Krais Jisas yaadéranké naané raségék. Dé yaadu naané déké miték sanévéknwute kulé mawulé kérae Gotna méniba yéknwun mu yakwa du taakwa raké nae naané déké raségék.


eng: But now that faith has come, we are no longer under a tutor.

abt: Bulaa Krais Jisas yaandéka nané déké yékunmba vékulakate déku kundiké, “Yi wan wanana wa,” naatake démba kulémawulé wa kéraananén. Bulaa Moses wan apakundi nanéké apa yamba yandékwe wa. Yandéka bulaa kalapusmba tékwa du dakwa pulak tékapuk yate, wa baka yékunmba yaténangwa.


abt: Bulaa Krais Jisas yaadék naané déké miték sanévéknwute déku kudiké “Adél” naatakne naané dérét kulé mawulé naanébu kéraak. Bulaa Moses wakwen apa kudi naanéké apa kaapuk yadékwa. Yadéka bulaa naané raamény gaba rakwa du taakwa pulak ramarék yate, naané bakna miték naané ro.


eng: But the Scripture imprisoned all things under sin, that the promise by faith in Jesus Christ might be given to those who believe.

abt: Nané Gotna nyéngaamba véte anga vékuséknangwa. Akwi du dakwa wan kapérandi mawulé yakwa du dakwa wa. Kapérandi mawulé nana mawulémba téndékwa. Wunga vékusékte ani musé waak wa vékuséknangwa. Nané Jisas Kraiské yékunmba vékulakate déku kundiké, “Yi wan wanana wa,” naatake kulémawulé kéraae Gorale yékunmba tépékaa-kanangwa. Jisas Kraismba kéraaké yanangwa wani kulémawuléké Got talimba Abrahamét anga wandén, “Wuné ménat, ména gwaal waaranga maandéka bakamat waak yékun yakawutékwa.” Wunga watake déku nyaan Jisas Kraisét yékun yatake wandéka nané Jisas Kraiské yékunmba vékulakate déku kundiké, “Yi wan wanana wa,” naatake kulémawulé kéraae yékunmba ténangwa. Jisas Kraiské yékunmba vékulakate déku kundiké, “Yi wan wanana wa,” naate wa kulémawulé kéraae Gorale apapu apapu yékunmba tépékaa-kanangwa.


eng: Is the law then against the promises of God? Certainly not! For if there had been a law given which could make alive, most certainly righteousness would have been of the law.

abt: Ma vékulaka. Got Mosesét wandén apakundi wan nak yaambu dé nanat wakwasnyo? Got Abrahamét wandén kundi wan nak pulak yaambu dé nanat wakwasnyo? Yamba wa. Apakundi yékunmba vékwe Gotna ménimba yéku yapaté yakwa du dakwa téndarénngé apakundi wamunaandu, du dakwa wani apakundi vékwe déku ménimba yéku yapaté yakwa du dakwa wa tékatik daré. Got wunga apakundi yamba wandékwe wa.


eng: Now a mediator is not between one, but God is one.

abt: Got Abrahamét wandén sapak wa dé nak pulak yandén. Yate yamba nak duwat wandékwe, Abrahamét déku kundi wandénngé. Déku kapmang wa Abrahamét wandén. Ani kundi anga wandén, “Wuné ménat, ména gwaal waaranga maandéka bakamat waak yékun yakawutékwa. Yi wan wanana wa.” Naandén. Wunga wandéka Abraham déku kapmang wa vékundén. Got wunga wandén kundi Mosesét wandén kundit wa taalékéran.


eng: Then why is there the law? It was added because of transgressions, until the offspring should come to whom the promise has been made. It was ordained through angels by the hand of a mediator.

abt: Talimba Got Abrahamét anga wandén, “Wuné ménat, ména gwaal waaranga maandéka bakamat waak yékun yakawutékwa.” Naandén. Wunga watake kukmba Mosesét apakundi wandén, Juda du dakwa wandén pulak yandarénngé. Kamu muséké vékulakate dé Mosesét wani apakundi wak? Bulaa gunat wakawutékwa wani muséké. Akwi du dakwa yandarén kapérandi muséké de vékusék-ndarénngé wa wani apakundi dat wunga wandén. Wani apakundi apapu apapu rapékandénngé yamba wandékwe wa. Krais yaandu wani apakundi késndénngé wa wandén. Abrahamna gwaal waaranga maandéka bakamu Jisas Krais yaaké yakwa sapak wani apakundi késndénngé wa Got talimba wandén. Wandéka kukmba wa Jisas Krais yaandén. Got Abrahamét wandén pulak, déku gwaal waaranga maandéka bakamu Jisas Kraisét wa Got yékun yandén. Wunga yate akwi du dakwat wa yékun yandén. Yandénngé, bulaa Mosesét wandén apakundi nanéké katik apa yaké dé. Nak kundi waak ma véku. Got wani apakundi wate képmaamba tékwa duwat yamba wandékwe wa. Got wani apakundi wate déku kundi kure gaayakwa dunyansat wandéka wa Mosesét wani kundi wandarén. Wandaka dé Moses képmaamba tékwa du dakwat wani kundi wandén. Wunga wate nyéndémbaandu wa yaténdén. Got wandéka képmaamba tékwa du dakwa téndaka Moses deku nyéndémba yaténdén. Wunga yatéte det wani kundi wandén.


eng: For if the inheritance is of the law, it is no more of promise; but God has granted it to Abraham by promise.

abt: Nané wani apakundi yékunmba vékunanu Got nanat yékun yandu nané apapu apapu yékunmba tépékaamunaae, wa Abraham yan pulak katik yaké nané. Nané Gorké yékunmba vékulakate wakanangwa, “Got wandén pulak nanat yékun yakandékwa.” Wunga wate vékusék-nganangwa. Abraham Gorké yékunmba vékulakate wandén yéku kundi vékundén pulak a yanangwa.


eng: Now I say this: A covenant confirmed beforehand by God in Christ, the law, which came four hundred thirty years after, does not annul, so as to make the promise of no effect.

abt: Bulaa wani muséké ras waak wakawutékwa. Ma véku. Némaamba kwaaré talimba Got Abrahamét anga wandén, “Méné wunéké yékunmba vékulakate wuna kundiké, ‘Yi wan wanana wa,’ naaménu, wuné ménat, ména gwaal waaranga maandéka bakamat waak yékun yakawutékwa. Yi wan wanana wa. Ménat wa wawutékwa.” Wunga watake némaamba kwaaré (430) yéndéka wa Mosesét apakundi ras kwayéndén. Kukmba wandén kundi taale wandén kundit yamba taalékérandékwe wa. Taale wandén kundi rapéka-kandékwa.


eng: Now the promises were spoken to Abraham and to his offspring. He doesn’t say, “To descendants”, as of many, but as of one, “To your offspring”, which is Christ.

abt: Bulaa Gorké ma vékulaka. Talimba Got ani yéku kundi wa wandén Abrahamét, “Wuné ménat, ména gwaal waaranga maandéka bakamat waak yékun yakawutékwa. Yi wan wanana wa.” Naandén. Wunga wandénngé ma vékulakangunék. Dé gwaal waaranga maandéka bakamu késépériké yamba wandékwe wa. Gwaal waaranga maandéka bakamu nakurakngé wa wandén. Wani kundi wate némaamba duké yamba vékulakandékwe wa. Wunga wate nakurak duké male wa vékulakandén. Wani kundi wate wan Krais Jisaské wa vékulakandén.


eng: Brothers, speaking of human terms, though it is only a man’s covenant, yet when it has been confirmed, no one makes it void or adds to it.

abt: Krais Jisasna jémbaamba yaale wuna aanyé waayéka nyangengu pulak tékwa du dakwa, ma véku. Guné wani kundiké yékunmba vékungunénngé, taale wuné ani képmaana yapatéké kundi ras wakawutékwa. Du vétik jémbaa nak yaké ye kundi giye, “Yi wan wanana wa,” naambéru, nak du yaae bérku kundiké, “Yamba yé wa,” katik naaké dé. Yandu nak du yaae bérku kundiké kundi ras waak katik waké dé. Bét kundi giye, “Yi wan wanana wa,” wa naambérén. Bérku kundi rapéka-kandékwa. Wan ani képmaana yapaté wa. Gimbérén kundi rapékandu wa yékunmba vékusék-nganangwa. Gotna kundi apapu apapu rapéka-kandékwa.


eng: that the blessing of Abraham might come on the Gentiles through Christ Jesus, that we might receive the promise of the Spirit through faith.

abt: Wani kundi vékute wa vékuséknangwa. Krais Jisas takwemimba kiyaandéka Got Abrahamét wandén kundi wa sékérékén. Talimba Got Abrahamét anga wandén, “Ménat a yékun yakawutékwa.” Naandén. Wunga wandéka Krais Jisas du dakwat yékun yamuké we wa takwemimba kiyaandéka wani kundi wa sékérékén. Krais Jisas dé Juda du dakwa tékapuk yate nak gaayé du dakwaké wa kiyaandén. Juda du dakwaké waak wa kiyaandén. Nanéké wa kiyaandén, nané déké yékunmba vékulakate déku kundiké, “Yi wan wanana wa” naananu, Got talimba wandén pulak nanat yékun yamuké. Nané Krais Jisaské yékunmba vékulakate déku kundiké, “Yi wan wanana wa,” naananu, wa Got déku Yaamambi tiyaandu dé nanat kulémawulé tiyaakandékwa.


eng: Christ redeemed us from the curse of the law, having become a curse for us. For it is written, “Cursed is everyone who hangs on a tree,”

abt: Wani yaambumba yéké wa yapatinanén. Yananénngé, Got nanat kuk kwayéndu yananén kapérandi musé nanat waambule yakata-munaandu wan yékun wa. Krais nak yaambu wa nanat wakwasnyé-ndén. Krais nanéké kiyaae nané wa kéraandén, Got nanat kuk kwayékapuk yate yananén kapérandi musé nanat yakatakapuk yandénngé. Krais nanat yékun yandéka Got yananén kapérandi musé waambule yakatate wandéka wa dé takwemimba viyaae baang-ndarén. Dé viyaae baangndarénngé vékulakate, kukmba Got nanat kuk kwayékapuk yate, yananén kapérandi musé nanat katik waambule yakataké dé. Wani muséké talimba du nak Gotna nyéngaamba ani kundi wa viyaatakandén: Miyémba kiyaan duwat Got kuk kwayéndékwa.


eng: The law is not of faith, but, “The man who does them will live by them.”

abt: Yaambu vétik wa kwaambérékwa. Nak yaambuké ani kundi a kwaakwa Gotna nyéngaamba: Du dakwa wani apakundi yékunmba vékute Got wandékwa pulak male yakandakwa. Ye Gorale apapu apapu tépékaa-kandakwa. Wani kundi nakurak male yaambuké wa wandékwa. Wani yaambumba yéte nané nana kapmang apamama yamunaananu, wa Gorké katik yékunmba vékulakaké nané.


eng: Now that no man is justified by the law before God is evident, for, “The righteous will live by faith.”

abt: Talimba nak du dé nak kundi Gotna nyéngaamba anga viyaa-takandén: Gorké yékunmba vékulakate déku kundiké, “Yi wan wanana wa,” naakwa du dakwa wa de dale apapu apapu yékunmba tépékaa-kandakwa. Got wani du dakwat wakandékwa, “Guné wunéké yékunmba vékulakate wuna kundiké, ‘Yi wan wanana wa,’ naate wa wuna ménimba yéku yapaté yakwa du dakwa wa téngunéngwa.” Wunga wandékwa du dakwa Gorale apapu apapu yékunmba tépékaa-kandakwa. Wani kundi talimba viyaatakandénngé anga vékuséknangwa. Akwi du dakwa Moses wan apakundi vékwe dekét deku kapmang deku apamba de Gotna ménimba yéku yapaté yakwa du dakwa katik téké daré. Moses wan apakundi vékundakwa yaambu wan Gorké yénangwa yaambu yamba yé wa. Wunga wa vékuséknangwa.


eng: For as many as are of the works of the law are under a curse. For it is written, “Cursed is everyone who doesn’t continue in all things that are written in the book of the law, to do them.”

abt: Du dakwa nak yapaté yamunaandaru, wa Got det katik yékun yaké dé. Talimba Moses wan apakundiké ani kundi du nak wa viyaatakandén Gotna nyéngaamba: Wani apakundi akwi, déku nyéngaamba kwaakwa apakundi yékunmba vékukapuk yate, wandén pulak yakapuk yakwa du dakwa de akwi ma lambiyakndaru. Gorale katik tépékaaké daré. Wunga viyaatakandéka kwaandéka wa vékuséknangwa. Du dakwa ras deku mawulémba anga wandakwa, “Nané wani apakundi akwi yékunmba vékunanu Got nanat yékun yandu yékunmba tépékaa-kanangwa, dale.” Wunga wate yamba vékusékndakwe wa. Wa lambiyak-ngandakwa. Gorale katik tépékaaké daré.


eng: So then, those who are of faith are blessed with the faithful Abraham.

abt: Wani kundiké vékulakate anga wa vékuséknangwa. Abraham Gorké yékunmba vékulakate déku kundiké, “Yi wan wanana wa,” naandéka wa Got dat yékun yandén. Abrahamét yékun yandén pulak, déké yékunmba vékulakate déku kundiké, “Yi wan wanana wa,” naaké yakwa akwi du dakwat waak Got yékun yakandékwa. Wunga wa vékuséknangwa.


eng: The Scripture, foreseeing that God would justify the Gentiles by faith, preached the Good News beforehand to Abraham, saying, “In you all the nations will be blessed.”

abt: Némaamba kwaaré talimba Got vékusékte wa wandén, “Kukmba du dakwa ras Juda du dakwa tékapuk yate, nak gaayé du dakwa téte, wunéké yékunmba vékulakate wakandakwa, ‘Wan Got nanat yékun yandékwa. Yi wan wanana wa.’ Wunga wate wa de wuna ménimba yéku yapaté yakwa du dakwa tékandakwa.” Naandén. Got wunga wate deké vékusékndéka ani kundi wa kwaakwa Gotna nyéngaamba: Got Abrahamét anga wandén, “Wuné ménéké vékulakate akwi du dakwat yékun yakawutékwa.” Got wunga wandéka wani kundi wa kwaakwa, déku nyéngaamba.


eng: Know therefore that those who are of faith are children of Abraham.

abt: Bulaa déku kundiké ma yékunmba vékulakangunék. Juda du dakwa ras wandakwa, “Abraham wan nana gwaal waaranga maandéka bakamu wa. Yandékwanngé wa nané Juda du dakwa Abrahamna kémba ténangwa.” Wunga wate yandén pulak yamba yandakwe wa. Yate Gorké yamba yékunmba vékulakandakwe wa. Nané Abrahamna gwaal waaranga maandéka bakamu pulak wa ténangwa. Nané Abraham yan pulak Gorké yékunmba vékulaka-nangwanngé wa wani kundi wawutékwa.


eng: Even so, Abraham “believed God, and it was counted to him for righteousness.”

abt: Ma véku. Guné Gorké yékunmba vékulakangunénga wa gunat yékun yandén. Gunat yandén pulak talimba wa Abrahamét yékun yandén. Abrahamngé Gotna nyéngaamba ani kundi wa kwaakwa: Abraham Gorké yékunmba vékulakate déku kundiké, “Yi wan wanana wa,” naandéka Got déké wandén, “Wan yéku yapaté yakwa du wa.” Naandén. Wani kundi wa kwaakwa Gotna nyéngaamba. Abraham dékét déku kapmang yate dé yéku yapaté yakwa du yamba téndékwe wa. Abraham Gorké yékunmba vékulakandéka wa Got wandén, “Abraham wan yéku yapaté yakwa du wa.” Naandén Got.


eng: Did you suffer so many things in vain, if it is indeed in vain?

abt: Guné Krais Jisasna kundi yékunmba vékungunénga déku maama gunat némaamba kapérandi musé yandaka yéku mawulé vékute yékunmba téngunén. Guné yéku mawulé vékuté-pékaangunénngé wa mawulé yawutékwa. Wani yéku mawulé baka yémuké kalik yawutékwa.


eng: Are you so foolish? Having begun in the Spirit, are you now completed in the flesh?

abt: Vékusékte kamuké guné bulaa waangété yo? Talimba Gotna Yaamambi gunat yékun yandéka guné Krais Jisasna jémbaamba yaale déku du dakwa wa téngunén. Kamuké guné bulaa nak mawulé yate Moses wan apakundiké guné anga wo? “Nanékét nana kapmang nana mayé apamba wani apakundi yékunmba vékute wandén pulak yate a Gotna du dakwa tékanangwa.” Wunga wate wa waangété yangunéngwa.


eng: I just want to learn this from you: Did you receive the Spirit by the works of the law, or by hearing of faith?

abt: Gunat ani kundi male waatakuwutékwa. Kamu yangunénga dé Got déku Yaamambi gunat kwayék? Moses wan apakundi vékute wandén pulak guné yak, kapuk Krais Jisaské yékunmba vékulakate déku kundiké, “Yi wan wanana wa,” guné naak? Wan Krais Jisaské wa yékunmba vékulakangunén. Vékulakangunénga wa Got déku Yaamambi kwayéndén gunat. Wunga wa vékusékngunéngwa.


eng: Foolish Galatians, who has bewitched you not to obey the truth, before whose eyes Jesus Christ was openly portrayed among you as crucified?

abt: Guné Galesiamba tékwa du dakwa, waangété wa yangunén. Talimba nané Jisas Kraiské gunat yakwasnyéte kundi yékunmba kwayénanén, déké. Kwayénanga yékunmba vékungunén. Vékute takwemimba kiyaandénngé yékunmba wa vékusékngunén. Vékusék-ngunénmba, yénga pulak guné du ras paapu yandaka deku kundi vékute guné waangété yo?


eng: I don’t reject the grace of God. For if righteousness is through the law, then Christ died for nothing!”

abt: Nané Gotna ménimba yéku yapaté yakwa du dakwa téké mawulé yate wa Moses wan apakundiké katik vékulakaké nané. Nané Moses wan apakundi vékute Gotna ménimba yéku yapaté yakwa du dakwa témunaananu, Krais kiyaae nanat yékun yaké yapatikate yandén. Krais Jisas kiyaae wa nanat yékun yandén. Yandéka nané Gotna ménimba yéku yapaté yakwa du dakwa wa ténangwa. Nané Gotna ménimba yéku yapaté yakwa du dakwa ténangwanngé vékulakate, wuné Got tiyaandén du Krais Jisasét katik kuk kwayéké wuté.


eng: For I through the law died to the law, that I might live to God.

abt: Moses wakwen apa kudiké sanévéknwe déknyényba wuné kutdéngék, wani apa kudi miték véknwute Gotna méniba yéknwun mu yakwa du ramarék yawuréranké. Kutdéngte Gotna méniba yéknwun mu yakwa du raké mawulat kapére yate, wuné Judana paaté kulaknyénytakne wuné Krais Jisasna kudi wuné véknwuk. Véknwute wuné kulé mawulé kérae Gotké yénakwa yaabuba wuné yu. Yéte déké sanévéknwute wuné ro. Déknyényba Kraisnyét miba de viyaapata taknak. Viyaapata taknadaka dé kiyaak. Kiyaadénké wuné déké miték sanévéknwute dé wale miba wunébu kiyaak.


eng: I have been crucified with Christ, and it is no longer I who live, but Christ lives in me. That life which I now live in the flesh, I live by faith in the Son of God, who loved me and gave himself up for me.

abt: Kiyaae ani képmaamba téte wuné kapérandi mawulé yamba vékuwutékwe wa. Kapérandi mawulé yaasékatake kulémawulé wa kéraawutén, Kraismba. Kéraawutéka Krais wuna mawulémba wa randékwa. Gotna nyaan Kraiské yékunmba vékulakate wa yékunmba tépékaawutékwa. Dé wunéké néma mawulé yate wunat yékun yamuké wa kiyaandén. Kiyaandéka déku kundi yékunmba vékute déku kundiké, “Yi wan wanana wa,” naate wa yékunmba tépékaawutékwa.


eng: For if I build up again those things which I destroyed, I prove myself a law-breaker.

abt: Talimba anga wananén, “Nané Moses wan apakundi vékute, wandén pulak yate, nané yéku mawulé kéraae Gotna ménimba yéku yapaté yakwa du dakwa tékanangwa.” Naananén. Wunga watake kukmba anga vékuséknanén. Nané Moses wan apakundi vékute, wandén pulak yate, wa yéku mawulé katik kéraaké nané. Wunga vékusékte yéku mawulé kéraaké we Judana yapaté wa yaaséka-nanén. Yaasékatake yéku mawulé kéraaké wa Krais Jisasna kundi vékunangwa. Vékunanu Moses wan apakundi nanéké nakapuk apa katik yaké dé. Nané Krais Jisasna kundit kuk kwayénanu, Moses wan apakundi nana mawulémba nakapuk apa yandan wa kapérandi musé yakwa du wa tékanangwa.


eng: But if while we sought to be justified in Christ, we ourselves also were found sinners, is Christ a servant of sin? Certainly not!

abt: Nané Krais Jisasna jémbaamba yaale anga wa vékuséknangwa. Moses wan apakundi nanéké nakapuk apa yakapuk yandu nané Kraisna kundi yékunmba vékukanangwa. Vékuséknanga Moses wan apakundi nanéké apa yakapuk yandéka nané nak gaayé du dakwa pulak a ténangwa. Wunga ténanu kalmu nak du nanat véte anga waké daré? “Ma vé. De Moses wan apakundi yékunmba vékukapuk yate kapérandi yapaté wa yandakwa. Yandaka wa deku néma du Jisas det yakwasnyéndékwa, kapérandi yapaté yandarénngé.” Wunga wate wa papukundi wa wakandakwa. Nana néma du Jisas Krais yéku yapatéké male wa nanat yakwasnyéndékwa.


eng: yet knowing that a man is not justified by the works of the law but through faith in Jesus Christ, even we believed in Christ Jesus, that we might be justified by faith in Christ and not by the works of the law, because no flesh will be justified by the works of the law.

abt: Wunga wandaka nané nak gaayé du tékapuk yate, Juda du téte, wa vékuséknangwa. Du dakwa Gotna ménimba yéku yapaté yakwa du dakwa témuké wa de Moses wan apakundiké katik vékulakaké daré. Gotna ménimba yéku yapaté yakwa du dakwa téké de Jisas Kraiské ma yékunmba vékulakandarék. Wunga vékusék-nangwa. Nané Juda du Krais Jisasna jémbaamba yaale wunga vékunangwa. Nané Krais Jisaské yékunmba vékulakate nana mawulémba anga wanangwa, “Krais nana kapérandi mawulé kururéndéka wa nané Gotna ménimba yéku yapaté yakwa du dakwa a yaténangwa. Yi wan wanana wa. Nané Moses wan apakundi yékunmba vékute, wandén pulak yate, wunga male yananan, wa Gotna ménimba yéku du dakwa katik téké nané.” Naanangwa.


eng: “We, being Jews by nature and not Gentile sinners,

abt: Nané nak gaayé du yamba wa. Nana aasa aapa Juda du dakwa téndarénngé nané Juda du wa ténangwa. Juda du ras de nak gaayé du dakwaké anga wandakwa, “Moses wan apakundi vékukapuk yate Gotna ménimba kapérandi yapaté yakwa du dakwa wa téndakwa.” Naandakwa.


eng: But when I saw that they didn’t walk uprightly according to the truth of the Good News, I said to Peter before them all, “If you, being a Jew, live as the Gentiles do, and not as the Jews do, why do you compel the Gentiles to live as the Jews do?

abt: Wunga yate yéku kundi yéku mawulé waak yaasékatake kapérandi yapaté yandaka, wuné véte deku ménimba téte Pitat waarute anga wawutén, “Méné Juda du wa. Talimba Jisas Kraisna kundi wa vékuménén. Bulaa Moses wan apakundi ménéké yamba apa yandékwe wa. Yandéka méné nak gaayé du pulak wa téménéngwa. Wunga yate yékun wa yaménéngwa. Yate kamuké méné bulaa nak yapaté yo? Méné wunga yaménénga de nak gaayé du dakwa Moses wan apakundi vékute Juda du dakwa tékwa pulak yatéké vékulakandakwa. Wan kapérandi yapaté wa. Yéku yapaté yamba yé wa. Méné wunga yaménénga kalik yawutékwa.” Wunga wate Pitat waaruwutén.


eng: And the rest of the Jews joined him in his hypocrisy, so that even Barnabas was carried away with their hypocrisy.

abt: Pita wunga yandéka Antiokmba tékwa Judana nak du waak Krais Jisasna jémbaamba talimba yaale Pita yan pulak yate, nak gaayé duwale kakému yamba kandakwe wa. Barnabas waak de yan pulak wani kapérandi yapaté yate nak gaayé duwale kakému yamba kandékwe wa. Talimba wani du akwi deku mawulémba anga wandarén, “Nané Juda dunyansé nak gaayé duwale kakému kananu wan yékun wa.” Wunga wate yékunmba vékusékndarén. Vékusékte kukmba Juda duké wup yate paapu yate de vékusékndarén yéku yapaté wa yaasékandarén. Yate kapérandi yapaté yandarén.


abt: Pita waga yadéka Antiokba rakwa Judana nak du wawo Krais Jisasna jébaaba déknyényba yaale Pita yadén pulak yate, de nak gena du wale kadému kaapuk kadan. Banabas wawo de yan pulak wani kapéredi paaté yate dé nak gena du wale kadému kaapuk kadén. Déknyényba wani du akwi deku mawuléba de wak, “Naané Judana du nak gena du wale kadému kanaran wan yéknwun.” Naate wate de miték kutdéngék. Kutdéngte kukba Judana duké wup yate yénaa yate de kutdéngdan paaté kulaknyényék. Yate de kapéredi paaté yak.


eng: They only asked us to remember the poor—which very thing I was also zealous to do.

abt: Ani kulé kundi male bénat kwayékanangwa. Nak gaayé du dakwat ma anga wambénu, ‘Musékapuk yan du dakwaké vékulakate det ma yékun yangunék.’ Wunga ma wambénu.” Naandarén. Wunga wandaka wani kundiké mawulé yate wunga yapékawutékwa.


eng: and when they perceived the grace that was given to me, James and Cephas and John, those who were reputed to be pillars, gave to Barnabas and me the right hand of fellowship, that we should go to the Gentiles, and they to the circumcision.

abt: De némaan du wuna kudi véknwe de nak kudi wawo wunat kaapuk wakwedan. De némaan du Pita, Jems, Jon kéga de kutdéngék. Got dé Pitat wak, dé Kraisna kudi Judana du taakwat wakweduké. Dérét waga wadén pulak, Got dé wunat wak, wuné Kraisna kudi nak gena du taakwat wakwewuruké. Waga kutdéngte de Banabas wale anat kéga wak, “Béné yéknwun jébaa male béné yak. Yabénén pulak, béné nak gena du taakwat Kraisna kudi wakwesaakuké béné yo. Wan yéknwun. Pita Judana du taakwat Kraisna kudi wakwedéka Got dérét kutkalé yadéka de wupmalemu Judana du taakwa Kraisna kudi miték véknwu. Méné nak gena du taakwat Kraisna kudi wakweménéka Got ménat kutkalé yadéka de wupmalemu nak gena du taakwa Kraisna kudi miték véknwu. Got ménéké dé yéknwun mawulé kwayu, wani jébaa yaménuké.” Naate de wani du wak. Wani duké naané akwi naané wo, “De Jerusalemba rate Krais Jisasna jébaaba yaalan du taakwana némaan du de.” Waga naané deké wo. Wani du Gotké yatén jébaaké mawulé yate de Banabas wale anat taaba kurék. Kutte de wak, “Judana du taakwat Kraisna kudi wakwesaakuké naané yo. Nak gena du taakwat Kraisna kudi wakwesaakuké béné yo.


eng: to whom we gave no place in the way of subjection, not for an hour, that the truth of the Good News might continue with you.

abt: Paapu yakwa du wunga wandaka deku kundi yamba véku-nangwe wa. Guné Galesiamba téte Krais Jisasna jémbaamba yaalan du dakwa guna mawulé yékéyaak yakapuk yamuké, deku kundi yamba vékunangwe wa. Nané Taitusna sépé sékumunaananu, kalmu guna mawulémba anga wakatik guné? “Nané waak Juda du dakwa yamba ténangwe wa. Moses wan apakundi vékute wandén pulak yamunaananu wan yékun dé kapuk?” Guné wunga vékulakate Kraisna kundi yaasékatake lambiyakngapuk yamuké, wa paapu yakwa duna kundi yamba vékunangwe wa. Guné Kraisna kundi male vékute kulémawulé kéraae yékunmba téngunénngé, wa nané deku kundi yamba vékunangwe wa.


eng: But not even Titus, who was with me, being a Greek, was compelled to be circumcised.

abt: Wakwewuréka de wunat wak, “Wan yéknwun jébaa méné yo.” Naate wate de wuné wale yaan du Taitaské kaapuk wadan. Dé nak gena du rate déku sépé sékudakwa kudi véknwumarék yadénké, de déku sépé sékunoké kaapuk wadan. Yate de sépé sékudakwa kudi déknyényba wakwedan pulak kaapuk wakwedan naanat.


eng: This was because of the false brothers secretly brought in, who stole in to spy out our liberty which we have in Christ Jesus, that they might bring us into bondage,

abt: Paapu yakwa du ras anga wandarén, “Krais Jisasna jémbaamba wa yaalananén wa.” Wunga wate paapu yate, rananén gaamba yaale nana kundi yaavan kurké, wa nana kundi vékundarén. Nané Krais Jisasale nakurakmawulé yate déku kundi wa vékunangwa. Moses wan apakundi nanéké yamba apa yandékwe wa. Moses wan apakundi nanéké apa yamunaandu, wa kalapusmba kwaakwa du pulak tékatik nané. Nané yéku mawulé vékute baka yékunmba ténangwa. Wunga ténangwanngé vékusékte, wa paapu yakwa du rananén gaamba yaalandarén. Moses wan apakundi nanéké apa yandu wani apakundi yékunmba vékunanénngé mawulé yate, wa de paapu yakwa dunyansé yaalandarén. Yaale nanat wandarén, nané Moses wan apakundi vékute Taitusna sépé sékunanénngé. Paapu yakwa du wunga wandaka de néma du wani muséké nanat yamba apa yate wandakwe wa.


eng: Then after a period of fourteen years I went up again to Jerusalem with Barnabas, taking Titus also with me.

abt: Wuné késépéri (14) kwaaré yare aané Barnabasale Jerusalemét nakapuk waarétén. Yéte aané Taitus kéraae kure sékét yénanén. Taitus wan Grik du wa. Nak gaayé du téndénngé talimba de Judana apakundi vékukapuk yate déku sépé yamba sékundakwe wa.


eng: I went up by revelation, and I laid before them the Good News which I preach among the Gentiles, but privately before those who were respected, for fear that I might be running, or had run, in vain.

abt: Got Jerusalemét yéwuténngé wandéka wani sapak wani gaayét waaré-wutén. Ye Krais Jisasna jémbaamba yaalan du dakwana néma du Pita, Jems, Jon, nak néma du waak dele kundi bulnanén. Nané néma du male wa kundi bulnanén. Bulte det wuna jémbaaké anga wawutén. Judana apakundi vékukapuk yakwa nak gaayé du dakwaké ye, det Krais Jisasna kundi wate, wunga yawutékwa jémbaaké néma duwat wawutén. De wunéké vékusékngapuk yate, yawutén jémbaaké, “Wan kapére wa,” naamuké kalik yate, wa det wawutén. De wunéké vékusékte, yawutékwa jémbaaké, “Wan yékun wa,” naandarénngé mawulé yate, wa det wawutén.


eng: So they glorified God in me.

abt: Wunga vékusékte wa Gotna yé kavérékndarén.


eng: but they only heard, “He who once persecuted us now preaches the faith that he once tried to destroy.”

abt: Ani kundi male wa vékundarén, “Talimba wani du nana du dakwat viyaandékte, wa nana Néman Du Krais Jisasna yéku kundi yaavan kurké mawulé yandén. Bulaa déku kundi yékunmba vékute déké yéku kundi wandékwa.” Wani kundi vékute wunga male wunéké vékusékndarén.


eng: I was still unknown by face to the assemblies of Judea which were in Christ,

abt: Wani sapak Judiamba yatéte Krais Jisasna jémbaamba yaalan du dakwa wuna saawi yamba véndakwe wa. Yate wuné yamba vékusékndakwe wa.


eng: Then I came to the regions of Syria and Cilicia.

abt: Pita ambét Jemsat vétake Judia yaasékatake Siria provins Silisia provinsét waak yéwutén.


eng: Now about the things which I write to you, behold, before God, I’m not lying.

abt: An gunéké viyaatakawutékwa kundi wan papukundi yamba wa. Wan yéku kundi wa. Yi wan wanana wa. Gotna ménimba téte wa gunat wani yéku kundi wawutékwa. Guné wani kundi véte vékusék-ngangunéngwa. Képmaana du nak Jisas Kraisna kundi wunat yamba wandékwe wa.


eng: But of the other apostles I saw no one except James, the Lord’s brother.

abt: Wani sapak wuné nana Néman Du Jisasna waayéka Jems vétake dale kundi bulwutén. Pita ambét Jemsat male wa véwutén. Krais Jisasna kundi kure yaakwa nak duwat yamba véwutékwe wa.


eng: Then after three years I went up to Jerusalem to visit Peter, and stayed with him fifteen days.

abt: Kukmba kwaaré kupuk yéndéka wani sapak male Jerusalemét waaréwutén. Pita véké wa Jerusalemét waaréwutén. Waare dale nyaa ayélap (15) male yaréwutén.


eng: nor did I go up to Jerusalem to those who were apostles before me, but I went away into Arabia. Then I returned to Damascus.

abt: Yate Jerusalemmba téte Jisasna kundi taale kure yaan duké waak yamba yéwutékwe wa. Du yarékapuk sékaa taalé Arebiat wa yéwutén. Ye kukmba waambule yaae Damaskusét yéwutén.


eng: But when it was the good pleasure of God, who separated me from my mother’s womb and called me through his grace,

abt: Talimba wunga yawutéka Got wuné wunga yatémuké kalik yandén. Talimba wuna aasa wuné kéraakapuk yalén sapak wuné déku du téwuténngé, wa Got wandén. Watake wunéké néma mawulé yate déku jémbaa yawuténngé, wa wunat waandén.


eng: I advanced in the Jews’ religion beyond many of my own age among my countrymen, being more exceedingly zealous for the traditions of my fathers.

abt: Nak Juda dunyan ras wuna sékét naawingu téte de waak Judana apakundi yékunmba wa vékundarén. Wuna gwaal waaranga maandéka bakamu wan apakundi yékunmba vékuké néma mawulé yate wuna duwat taalékére Judana apakundi yékunmba wa vékuwutén. Vékute Judana apakundiké yékunmba vékusékwutén wa.


eng: For I didn’t receive it from man, nor was I taught it, but it came to me through revelation of Jesus Christ.

abt: Jisas Kraisna jébaaba yaale wuna némaadugu wayéknaje nyangegu pulak rakwa du taakwa, guné mé véknwu. Wakwewurékwa yéknwun kudi kéni képmaaba rakwa du wunat kaapuk wakwedan. Kéni képmaaba rakwa du las wani kudiké wunat kaapuk yakwatnyédan. Wan Jisas Krais dé kapmu dé wunat wani kudi wakwek.


eng: For am I now seeking the favor of men, or of God? Or am I striving to please men? For if I were still pleasing men, I wouldn’t be a servant of Christ.

abt: Wani kundi wate Gorké wa vékulakawutékwa. Ani képmaana duké yamba vékulakawutékwe wa. Got wunéké mawulé yandénngé wa vékulakawutékwa. Ani képmaana du wunéké mawulé yandarénngé, yamba vékulakawutékwe wa. Ani képmaana du wunéké mawulé yandarénngé vékulakamunaae, wa Kraisna jémbaa yakwa du katik téké wuté.


eng: As we have said before, so I now say again: if any man preaches to you any “good news” other than that which you received, let him be cursed.

abt: Wani muséké bulaa nakapuk a wakanangwa. Talimba Kraisna kundi gunat wa wananén, guné kulémawulé kéraae yékunmba tépékaa-ngunénngé. Wananga vékute wangunén, “Yi wan wanana wa.” Naangunén. Wunga wangunénga wawutén, “Nak du yaae, kulémawulé kéraae yékunmba tépékaaké yangunéngwa nak kundi gunat wate wa kapérandi musé wa yandakwa. De yénga lambiyak-ndaru. Gorale katik tépékaaké daré.” Naawutén.


eng: But even though we, or an angel from heaven, should preach to you any “good news” other than that which we preached to you, let him be cursed.

abt: Ma véku. Talimba nané Kraisna kundi kwayékwa du déku kundi gunat wa kwayénanén, guné kulémawulé kéraae yékunmba tépékaa-ngunénngé. Kwayénanga vékungunén kundi wan papukundi yamba wa. Wan yéku kundi wa. Nané bulaa nak kundi gunat wate anga wamunaae, “Ani nak kundi vékute kulémawulé kéraae yékunmba tépékaa-kangunéngwa.” Wunga wamunaae papukundi wate, Gotna ménimba kapérandi musé yakwa du téte, kapérandi taalat yékatik nané. Gotna kundi kure gaayakwa du nak gaaye, guné Kraisna kundi yaasékatake kulémawulé kéraae yékunmba tépékaaké yangunéngwa nak kundi gunat wamunaae, wa dé waak Gotna ménimba kapérandi musé yakwa du téte kapérandi taalat yékatik dé.


eng: I marvel that you are so quickly deserting him who called you in the grace of Christ to a different “good news”,

abt: Déknyényba Got gunat dé wak, guné Krais Jisasnyét kulé mawulé kérae dé wale apuba apuba miték rasaakugunuké. Wadéka guné Kraisna kudi kaapuk miték véknwusaakugunén. Gorét bari bari guné kulaknyényu. Kulaknyényte guné nak kudi véknwute guné wo, “Wan yéknwun kudi. Wani kudi véknwute kulé mawulé kérae miték rasaakuké naané yo.” Waga wagunéka kwagénte wuné wo, “Aki. Samuké guné bari bari nak kudi véknwu? Wan kapéredi mu guné yo.” Naate wate wuné gunéké sanévéknwu wanévéknwu.


eng: but there isn’t another “good news.” Only there are some who trouble you and want to pervert the Good News of Christ.

abt: Guné nak kundiké anga wangunéngwa, “Wan yéku kundi wa. Wani kundi vékute kulémawulé kéraae yékunmba tépékaa-kanangwa.” Naangunéngwa. Wunga wangunénga wawutékwa, “Wan yamba yé wa. Wani kundi vékute, kulémawulé kéraakapuk yate katik yékunmba tépékaaké guné. Yéku kundi nakurak male wa rakwa. Wani kundi wan Krais Jisasna kundi wa. Wani kundi male vékute wa kulémawulé kéraae yékunmba tépékaa-kangunéngwa. Yi wan wanana wa.” Du ras Kraisna jémbaa yaavan kurké we gunat nak kundi wa wandakwa. Wate gunat paapu yandaka anga wangunéngwa, “Deku kundi wan yéku kundi dé, kapuk papukundi dé?” Naangunéngwa. Wunga vékulakangunénga guna mawulé yamba yékunmba téndékwe wa.


abt: Guné nak kudiké guné wo, “Wan yéknwun kudi. Wani kudi véknwute kulé mawulé kérae miték rasaakuké naané yo.” Naate wagunéka wuné wo, “Wan kaapuk. Wani kudi véknwute, guné kulé mawulé kéraamarék yate miték rasaakumarék yaké guné yo. Yéknwun kudi nakurak male dé ro. Wani kudi wan Krais Jisasna kudi. Guné wani kudi male véknwute kulé mawulé kérae miték rasaakuké guné yo.” Wawurén kudi wan adél kudi. Du las Kraisna jébaa yaalébaanké nae de gunat nak kudi wakweyo. Wakwete de gunat yénaa yadaka guné wo, “Deku kudi wan adél kudi, kapu kaapuk?” Naate sanévéknwugunéka guna mawulé kaapuk miték tédékwa.


eng: to whom be the glory forever and ever. Amen.

abt: Wunga yandénngé vékulakate, nané apapu apapu Gotna yé ma kavérék-pékakwak. Yi wan wanana wa.


eng: who gave himself for our sins, that he might deliver us out of this present evil age, according to the will of our God and Father—

abt: Krais nana aapa Gotna kundi vékute nana kapérandi mawulé yasnyéputiké we wa kiyaandén. Ani sapak kapérandi mawulé vékukwa du dakwa némaamba wa yatékéséndakwa. Nané de yakwa pulak kapérandi mawulé vékukapuk yamuké, wa Krais dékét déku kapmang nanat yékun yate wa kiyaandén.


eng: and all the brothers who are with me, to the assemblies of Galatia:

abt: Wuné Pol Jisas Kraisna kudi kure yaakwa du, wuné gunat kéni kudi wakweyo. Guné Galesiaba rate Jisas Kraisna jébaaba yaalan du taakwa, gunat wuné kéni kudi wakweyo. Kéni képmaaba rakwa du kaapuk wunat wadaka kéni jébaa yawurékwa. Jisas Krais naana yaapa Got wale bét wunat wabétka wuné kéni jébaa yo. Jisas déknyényba kiyaadéka Got wadéka tépa nébéle raapdéka wuné déku yéba kudi wakweyo. Jisas Kraisna jébaaba yaalan du las wuné wale rate naané gunat wo, guné yéknwun mawulé yate miték ragunuké.


eng: All the saints greet you.

abt: Néman Du Jisas Krais gunéké sémbéraa yate gunat yékun yakandékwa. Got gunéké néma mawulé yapéka-kandékwa. Gotna Yaamambi guna mawulémba wulaae randu guné akwi nakurakmawulé yate yékunmba yatékangunéngwa. Wunga waatakuwutékwa Gorét. Wani kundi a wasékéyakwutékwa. Yaak.


eng: Greet one another with a holy kiss.

abt: Nané Jisas Kraisna jémbaamba yaalan du dakwa yanangwa pulak, guné guna du dakwaké mawulé tawulé yate mawulé tawulé yanangwa yapaté det ma yangunék. Ani taalémba tékwa Gotna du dakwa gunéké mawulé tawulé yandaka bulaa gunat a wawutékwa.


eng: Finally, brothers, rejoice! Be perfected. Be comforted. Be of the same mind. Live in peace, and the God of love and peace will be with you.

abt: Wuna aanyé waayéka nyangengu pulak tékwa du dakwa, bulaa wuna kundi wasékéyak-ngawutékwa. Gunéké mawulé yate gunat wawutékwa. Guné wawutén kundi vékute wawutén pulak ma yangunék. Yéku yapaté male ma yangunék. Guné akwi nakurak mawulé yate yékunmba male ma yaténgunék. Wunga yaténgunu yéku mawulé tiyaakwa du Got gunale rapéka-kandékwa. Dé gunéké néma mawulé yate gunale rapéka-kandékwa.


eng: For this cause I write these things while absent, that I may not deal sharply when present, according to the authority which the Lord gave me for building up and not for tearing down.

abt: Bulaa wuné apakmba yaréte gunat kundi némaanmba wawutékwa nyéngaamba. Wuné yaae kapérandi yapaté wayéka yatépékangunu véte gunat némaanmba waarumuké kalik yate, wa wunga wawutékwa. Wuné guna néma du rate gunéké yékunmba véwuténngé, wa nana Néman Du wunat mayé apa tiyaandén. Gunéké kurkale véte, guna mawulé yaavan kurkapuk yate guna mawulé yékun yawuténngé, wa nana Néman Du wunat mayé apa tiyaandén.


eng: For we can do nothing against the truth, but for the truth.

abt: Nané nak du dakwaké wup yakapuk yate papukundi bulkapuk yate yéku kundi male wanangwa, Gotna jémbaaké. Déku jémbaa katik yaavan kurké nané.


eng: Now I pray to God that you do no evil; not that we may appear approved, but that you may do that which is honorable, though we may seem to have failed.

abt: Nané Gorét waatakunangwa, dé gunat yékun yandu guné kapérandi yapaté yakapuk yangunénngé. Guné yéku yapaté male yangunénngé wa mawulé yanangwa. Got nanat wa mayé apa tiyaandén, yéku yapatéké gunat yakwasnyé-nanénngé. Guné yéku yapaté male yangunu, nané wani mayé apa kéraae gunat némaanmba katik waké nané. Nané wani mayé apa kéraae gunat némaanmba wananu, nak du vékusék-ngandakwa, Gotna kundi kure yaakwa du yaténangwanngé. Nané gunat némaanmba wamuké kalik yate, gunat yakélak waké mawulé yanangwa. Gunat yakélak wananu nak du dakwa, yéku yapaté yangunénngé gunat yakwasnyénangwa mayé apaké, vékusékngapuk yamunaandaru, wan baka musé wa. Guné yéku yapaté ma yangunék. Wani muséké male wa mawulé yanangwa.


eng: But I hope that you will know that we aren’t disqualified.

abt: Nané déku du wa. Yi wan wanana wa. Wanngé vékusék-ngunénngé wa mawulé yawutékwa.


eng: Examine your own selves, whether you are in the faith. Test your own selves. Or don’t you know about your own selves, that Jesus Christ is in you?—unless indeed you are disqualified.

abt: Kurkale ma vékulakangunék. Krais Jisaské yékunmba vékulakapékate déku jémbaa guné kuttépékaau kapuk? Dé guna mawulémba randékwanngé guné vékuséku kapuk? Guné wunga yakapuk yangunu, wa guné déku du dakwa yamba téngunéngwe wa.


eng: For he was crucified through weakness, yet he lives through the power of God. For we also are weak in him, but we will live with him through the power of God toward you.

abt: Talimba, Kraisét takwemimba viyaae baangndarén sapak, Krais kiyaae wa apamama yamba yandékwe wa. Yandéka Got apa tapa yate wandéka wa Krais taamale waarapndén. Bulaa Gotmba mayé apa kéraae Gorale apa tapa yate wa rapékandékwa. Dé ani képmaamba yatéte apamama yakapuk yandén pulak, nané waak apamama yamba yanangwe wa. Yananga Got nanat mayé apa tiyaandéka wa Kraisale nakurakmawulé yate yarénangwa. Yaréte guné kapérandi musé yaasékatake yéku musé yangunénngé, nané apamama yate wa gunat némaanmba wakanangwa.


eng: seeing that you seek a proof of Christ who speaks in me who is not weak, but is powerful in you.

abt: Wunéké anga wangunéngwa, “Jisas Krais wani kundi Polét wandéka dé Pol nanat wo, kapuk Pol déku mawulémba vékulakate dé nanat wunga wo?” Wunga wangunénga bulaa gunat a wawutékwa. Gunéké yaae gunat némaanmba waaruwutu guné vékute wakangunéngwa, “Yi. Krais Polét wandéka wa dé nanat wani kundi wandékwa. Krais nanale yaréte apamama wa yandékwa. Déku mayé apa wan némaan wa. Makal yamba yé wa. Bulaa wa vékuséknangwa.” Wunga wakangunéngwa.


eng: I have warned previously, and I warn again, as when I was present the second time, so now, being absent, I write to those who have sinned before now and to all the rest that if I come again, I will not spare,

abt: Talimba guné vétake ye waambule yaae gunale yaréte gunat wa wawutén, gunale yaréte kapérandi musé yakwa du dakwa wani kapérandi musé yaaséka ndarénngé. Bulaa wuné apakmba yaréte wa gunat nakapuk wawutékwa. De wani kapérandi musé ma yaasékandarék. Yaasékakapuk yandaru wuné nakapuk yaae det némaanmba waarukawutékwa.


eng: This is the third time I am coming to you. “At the mouth of two or three witnesses shall every word be established.”

abt: Talimba apu vétik gunéké wa yéwutén. Bari apu kupukmba yéké mawulé yawutékwa. Ani sapak, kot vékukwa néma du pulak rate, guna kundi vékukawutékwa. Wani muséké ani kundi Gotna nyéngaamba wa kwaakwa anga: Du vétik kupuk, nak du kapérandi musé yandu vétake, de nakurakmawulé yate wani muséké kot vékukwa néma duwat yénga wandaru. Wani kundi vékute yaawutu nané kundi bulkanangwa.


eng: that again when I come my God would humble me before you, and I would mourn for many of those who have sinned before now, and not repented of the uncleanness, sexual immorality, and lustfulness which they committed.

abt: Wuné Gorale nakurakmawulé yate gunéké vékulaka vékulaka naawutékwa. Wuné yaae gunat véte nékéti yakapuk yamuké vékulaka vékulaka naawutékwa. Guné wuna kundi vékukapuk yate kapérandi musé wayéka yaténgunu, wa nékéti yakawutékwa. Guné ras, talimba yangunén pulak, wayéka kapérandi mawulé vékute guné du, dakwat témbétngunéngwa, guné dakwa, nak dakwana duké yéngunéngwa, guné yaambumba yatékwa du dakwale kwaangunéngwa, wunga kapérandi musé guné yo kapuk? Guné wani kapérandi musé wayéka yatépékangunu wuné yaae véte wani muséké kalik yate gunéké géraakawutékwa. Guné wani kapérandi musé wayéka yaténgunu vémuké kalik yate wa gunat wunga némaanmba wawutékwa.


eng: Again, do you think that we are excusing ourselves to you? In the sight of God we speak in Christ. But all things, beloved, are for your edifying.

abt: Guné viyaatakawutékwa nyéngaa véte anga waké yambak, “Pol nanéké wani nyéngaa wa viyaatakandén, nané déké, ‘Yéku musé yakwa du wa,’ naananénngé.” Wunga waké yambak. Wunga yamba yanangwe wa. Néma mawulé yawutékwa du dakwa, gunat wawutékwa. Nané Jisas Kraisale nakurakmawulé yate gunat kundi kwayéte, wa guna mawulat yékun yaké yakwa kundi male wa kwayénangwa. Yi wan wanana wa. Gotna ménimba téte wunga wa wawutékwa. Gunéké vékulaka vékulaka naate wa ani kundi wawutékwa.


eng: I exhorted Titus, and I sent the brother with him. Did Titus take any advantage of you? Didn’t we walk in the same spirit? Didn’t we walk in the same steps?

abt: Taitus, Jisas Kraisna jémbaamba yaalan nak duwat waak wawutéka wa gunéké yémbérén. Ye gunale yaréte Taitus paapu yate guna yéwaa baka dé kéraak kapuk yénga pulak dé yak? Yamba yé wa. Dé wunale nakurakmawulé yandéka aané sékét nakurak jémbaa wa yatékwa. Wunga yatéka wa véngunén.


eng: Did I take advantage of you by anyone of those whom I have sent to you?

abt: Wunga wangunénga gunat waatakuwutékwa: Yénga pulak wuté wunga yak? Wuné wuna duwat wawutéka bét gunéké yaae gunat paapu yate guna yéwaa kéraae béré wunat tiyaak? Yamba yé wa.


eng: Even so, I myself didn’t burden you. But you might say that being crafty, I caught you with deception.

abt: Guné ras anga wangunéngwa, “Pol nanale yaréte nanat yéwaaké yamba yaawindékwe wa. Yi wan wanana wa.” Naangunénga guné ras anga wangunéngwa, “Dé nanale yaréte yéwaa kéraaké wa nanat paapu yandén. Ye nana yéwaa wa baka kéraandén.”


eng: I will most gladly spend and be spent for your souls. If I love you more abundantly, am I loved the less?

abt: Gunat yékun yaké mawulé yate taakawutén akwi musé gunat kwayéké wa mawulé yawutékwa. Yate guna mawulé yékunmba téndénngé wuné gunéké néma jémbaa yakawutékwa. Yate gunéké néma mawulé yapékawutu guné wunéké mawulé ayélap yaké guné, kapuk yénga pulak? Guné wunga yangunu, wa wuné gunéké néma mawulé yate gunéké néma jémbaa yakawutékwa.


eng: Behold, this is the third time I am ready to come to you, and I will not be a burden to you; for I seek not your possessions, but you. For the children ought not to save up for the parents, but the parents for the children.

abt: Talimba apu vétik gunéké wa yaawutén. Nakapuk bari yaakawutékwa. Wuné yaae gunat yéwaaké katik yaawiké wuté. Yéwaa kéraamuké kalik yate, gunéké sémbéraa yate, wa yaakawutékwa. A vékusékngunéngwa. Makal nyambalésé de deku aasa aapaké kakému yamba kéraandakwe wa. Aasa aapa deku makal nyambaléséké wa kakému kéraandakwa. Kéraae deku nyambalésat wa kwayéndakwa. Wunga vékusékte ma vékulakangunék. Guné wuna makal nyambalésé pulak téngunénga wuné guna aapa pulak yatéte wa gunéké yaae gunat baka yékun yakawutékwa.


eng: For what is there in which you were made inferior to the rest of the assemblies, unless it is that I myself was not a burden to you? Forgive me this wrong!

abt: Bulaa wunéké anga wangunéngwa, “Nak gaayémba tékwa Kraisna jémbaamba yaalan du dakwaké wa mawulé yandékwa. Nané waak Kraisna jémbaamba yaalan du dakwa wa yaténangwa. Yaténanga nanéké yamba mawulé yandékwe wa.” Naangunénga gunat a wawutékwa: Kamu yawutéka guné wunga wo? Wuné muséké yapatite gunat yéwaaké yaawikapuk yawutéka guné wunga wo kapuk? Wuné wunga yate kapérandi musé gunat yawutu, wa guné wani muséké rakarka yate vékulakaké yambak. Wunga wa mawulé yawutékwa.


eng: Truly the signs of an apostle were worked among you in all perseverance, in signs and wonders and mighty works.

abt: Wuné gunéké Kraisna kundi kure yaae gunale téte déku jémbaa yawutéka wa véngunén. Wuné déku jémbaa kuttépékaate saalakukapuk yate késpulak nakpulak apanjémba talimba vékapuk yangunén jémbaa yawutéka wa véngunén. Véte anga wangunén, “Pol wan Kraisna kundi kure yaakwa du wa. Déku jémbaa yakwa du wa. Yi wan wanana wa.” Talimba wunga wangunén.


eng: I have become foolish in boasting. You compelled me, for I ought to have been commended by you, for I am in no way inferior to the very best apostles, though I am nothing.

abt: Anga vékusékwutékwa. Waangété dunyan deku yé kavérékndakwa. Wuné wuna yé kavérékte wa waangété du pulak wa wawutékwa. Vékusékte wa gunat wawutékwa. Guné wani paapu yakwa duké wa anga wangunéngwa, “De Jisas Kraisna kundi yékunmba kure yaandakwa. De yéku du wa.” Naate wunéké wani yéku kundi yamba wangunéngwe wa. Guné wunéké wunga wamunaae, wa yékunmba yakate yangunén. Wuna yéku mawulé deku yéku mawulat wa taalékéran. Guné wunga yakapuk yangunénga wuné yan muséké wate waangété du pulak wa wawutékwa.


eng: Concerning this thing, I begged the Lord three times that it might depart from me.

abt: Kaangél kuruwutékwa muséké apu kupuk wuné Néman Duwat waatakuwutén, wani musé wunat yaasékatake yéndénngé.


eng: By reason of the exceeding greatness of the revelations, that I should not be exalted excessively, a thorn in the flesh was given to me: a messenger of Satan to torment me, that I should not be exalted excessively.

abt: Wuné Gotna gaayét waaréwutéka dé wunat némaamba kulé muséké wa wandén. Yi wan wanana wa. Wuné wuna yé kavérékte wani yéku muséké mawulé tawulé yakapuk yamuké, Got yi naandéka Satan wunat viyaandéka wuna sépémba néma kaangél wa kuruwutén. Du nak néma raaménymba maan viyaae néma kaangél kutndékwa pulak, wa wuné wani muséké néma kaangél wa kuruwutén.


eng: For if I would desire to boast, I will not be foolish; for I will speak the truth. But I refrain, so that no man may think more of me than that which he sees in me or hears from me.

abt: Wani yéngan pulak kwaawutén muséké wuna yé kavérékmunaae, wa waangété katik yaké wuté. Papukundi bulkapuk yate yéku kundi wa wawutékwa. Yi wan wanana wa. Du dakwa wuna jémbaa véte wuna kundi vékute wunéké kurkale vékusék-ndarénngé wa mawulé yawutékwa. Wuné wani yéngan pulak muséké kundi wawutu, de wani kundi male vékute, wunéké, “Wa yéku du wa,” naamuké kalik yawutékwa. Yate wani yéngan pulak kwaawutén muséké wakapuk yate wuna yé katik kavérékngé wuté.


eng: On behalf of such a one I will boast, but on my own behalf I will not boast, except in my weaknesses.

abt: Wani yéngan pulak kwaawutén musé wan néma musé wa. Wani muséké yéku mawulé vékute mawulé tawulé yate wamunaawutu, wan yékun wa. Wani muséké wuna yé kavérékngapuk yate katik waké wuté. Wuné apamama yakapuk yawutékwa muséké male a wakawutékwa.


eng: I know such a man (whether in the body, or outside of the body, I don’t know; God knows),

abt: Anga male wa vékusékwutékwa. Gotna gaayét wa waaréwutén. Wani muséké vékusékte ani muséké yamba vékusékwutékwe wa. Wuna kwaminyan male dé waarak, kapuk sépé waak kwaminyan waak wunga dé waarak? Got déku kapmang wa vékusékndékwa.


eng: how he was caught up into Paradise and heard unspeakable words, which it is not lawful for a man to utter.

abt: Got wunat wunga kéraae kure waaréndéka néma yéku kundi wa vékuwutén. Vékuwutéka wunat anga wandén, “Méné wani muséké det waké yambak.” Naandéka wani muséké yamba wawutékwe wa. Ani képmaamba tékwa du wani muséké waké yapatindakwa.


abt: Got wunat waga kérae kure waarédéka wuné némaa yéknwun kudi wuné véknwuk. Véknwuréka dé wunat wak, “Méné wani muké derét wakwemarék yaké méné yo.” Naate wadéka wuné wani muké kaapuk wakwewurékwa. Kéni képmaaba rakwa du wani muké wakweké de yapatiyu.


eng: I know a man in Christ who was caught up into the third heaven fourteen years ago—whether in the body, I don’t know, or whether out of the body, I don’t know; God knows.

abt: Késépéri (14) kwaaré wa talimba wuné Kraisna jémbaamba yaalan du téte yéngan pulak kwaawutéka Got wuné kéraae wunat kure waaréndén nyétmba tékwa déku gaayét. Yamba vékusék-wutékwe wa. Wuna kwaminyan wuna sépé waak dé kéraae kure waarak, kapuk wuna kwaminyan male dé kéraae kure waarak? Got déku kapmang wani muséké wa vékusékndékwa.


eng: It is doubtless not profitable for me to boast, but I will come to visions and revelations of the Lord.

abt: Wani dunyan deku yé kavérékndaru wuné waak wuna yé kavérék-ngawutékwa, wunéké vékusék-ngunénngé. Wuné Jisas Kraisna kundi kure yaakwa du wa. Wunga yawutu wani yapaté nanat yékun katik yaké dé. Dékumukét yénga yakét. Wuné baka wuna yé kavérék-ngawutékwa. Kavérékte gunat waké mawulé yawutékwa, yéngan pulak kwaawutén muséké. Nana Néman Du talimba paakundén muséké wunat wandénngé waak wakawutékwa.


eng: I was let down in a basket through a window by the wall, and escaped his hands.

abt: Kaavéréndaka wuna dunyan néma kémbimba baangwi lékindarén. Lékiye wunat wandaka kémbimba rawutéka de wimut wulaandénngé taakandarén yaambumba rate baangwimba kure wunat kaapat kusangwandé ndarén. Yandaka wuné kémbi yaasékatake yaange yéwutén. Yaange yéwutéka wani gaayéna néma du wunat yamba kulkindékwe wa.


eng: In Damascus the governor under King Aretas guarded the Damascenes’ city, desiring to arrest me.

abt: Apamama yakapuk yawutékwa musé nak an anga. Talimba wuné Damaskusmba yatéwutéka Aretas néma du téndéka, dale jémbaa yate wani gaayéké yékunmba véndénngé wandén du, wunat kéraae kalapusmba kusolatakaké mawulé yandarén. Yate, wuné yaange yékapuk yamuké, dé waariyakwa duwat wandéka de gaayéna aatmu pétémba wunéké séngiye kaavéréndarén. Wani aatmu wan némaan wa, matut gindarén aatmu wa.


eng: The God and Father of the Lord Jesus Christ, he who is blessed forever more, knows that I don’t lie.

abt: Nana Néman Du Jisasna aapa Got wa vékusékndékwa, wuné papukundi wakapuk yawutékwanngé. Nané Gotna mayé apaké vékulakate Gotna yé apapu apapu ma kavérékngwak.


eng: If I must boast, I will boast of the things that concern my weakness.

abt: Wuné wuna yé kavérékte yéku musé yate, wa yawutén jémbaaké katik waké wuté. Got apa tapa yate wunat mayé apa tiyaandénngé vékusékngunénngé, wa apamama yakapuk yawutékwa muséké wakawutékwa.


eng: Who is weak, and I am not weak? Who is caused to stumble, and I don’t burn with indignation?

abt: Du dakwa ras Jisas Kraisna jémbaamba yaalandaka deku mawulé yamba apamama ye kurkale te wa. Wani du dakwaké sémbéraa yawutékwa. Kapérandi musé deké yaandéka kaangél kutndaka wuné waak kaangél kuruwutékwa. Du ras det papukundi wandaru de vékute kapérandi musé yamunaandaru, wa wani muséké rakarka yakawutékwa.


eng: Besides those things that are outside, there is that which presses on me daily: anxiety for all the assemblies.

abt: Wani vakmi wunéké yaandéka wuné Jisas Kraisna jémbaa yate akwi nyaa ani muséké waak vékulaka vékulaka naawutékwa. Jisas Kraisna jémbaamba yaale késnge nakngemba tékwa du dakwa déké yékunmba vékulakate kurkale daré yaro kapuk? Wunga vékulakawutékwa.


eng: in labor and travail, in watchings often, in hunger and thirst, in fastings often, and in cold and nakedness.

abt: Wuné Jisas Kraisna jémbaa yate néma jémbaa male wa yapékawutén. Yate némaamba gaan yundé yamba kwaawutékwe wa. Némaamba apu kaandale yaréwutéka wa wunat kulak yan. Némaamba apu kakému yamba kawutékwe wa. Némaamba apu wunat yépmaa yandéka gaa, laplapké waak yapatiwutén.


eng: I have been in travels often, perils of rivers, perils of robbers, perils from my countrymen, perils from the Gentiles, perils in the city, perils in the wilderness, perils in the sea, perils among false brothers;

abt: Némaamba apu sékaa yaambumba wa yéwutén. Yéwutéka nakapuk gu windéka nakapuk sél yakwa du wunat viyaate musé baka kéraaké yandaka némaamba apu wa lambiyakngé yawutén. Wuna du dakwa Judasé wa, wunat yaavan kurké yandarén. Nak gaayé du dakwa waak wunat yaavan kurké mawulé yandarén. Wuné gaayémba téwutéka de wunat yaavan kurké mawulé yandarén. Wuné du yarékapuk taalémba yéwutéka wa wunat yaavan kurké mawulé yandarén. Wuné solwaramba yéte wa lambiyakngé yawutén. Du ras paapu yate wunat anga wandarén, “Nané waak Jisas Kraisna jémbaamba wa yaalananén.” Naatake de waak wunat yaavan kurké mawulé yandarén.


eng: Three times I was beaten with rods. Once I was stoned. Three times I suffered shipwreck. I have been a night and a day in the deep.

abt: Nyaa kupuk de Romna du wa wunat baangwit viyaandarén. Nak nyaa Judasé wa wunat matut viyaandarén. Apu kupuk sipmba yéwutéka néma solwara waarape waaréte wani sip wa yaavan kutndén. Nakapuk sip wunga yaavan kutndéka wuné gaan nak nyaa nak solwara taakumba kwaate wa yeyé yaayakwawutén.


eng: Five times I received forty stripes minus one from the Jews.

abt: Kundi ras waak ma vékungunék. Némaamba (39) apu Judasé wunat jorikmbangwit viyaandarén. Nyaa taambak wa wunat wunga viyaandarén.


eng: Are they servants of Christ? (I speak as one beside himself.) I am more so: in labors more abundantly, in prisons more abundantly, in stripes above measure, and in deaths often.

abt: Anga wandakwa, “Nané Kraisna jémbaa yakwa du wa.” Naandaka wuné waak Kraisna jémbaa yakwa du a téwutékwa. Kraiské yawutén jémbaa de déké yandarén jémbaat wa taalékéran. Wuné wani kundi wate waangété du pulak wawutékwa. Ma véku. Wuné Kraisna jémbaa yate néma jémbaa wa yawutén. Yawutéka némaamba apu déku maama wani jémbaaké kalik yate wa wunat kalapusmba kusolatakandarén. Némaamba apu Kraisna jémbaaké kalik yate wa wunat viyaandarén. Némaamba apu wa kiyaaké yawutén. Wunga yawutéka Kraiské yawutén néma jémbaa de yan jémbaat wa taalékéran.


eng: Are they Hebrews? So am I. Are they Israelites? So am I. Are they the offspring of Abraham? So am I.

abt: Wani du anga wandakwa, “Nané Hibru du wa.” Naandaka wuné waak Hibru du wa. Anga wandakwa, “Nané Israelna kémba wa ténangwa.” Naandaka wuné waak Israelna kémba a téwutékwa. Anga wandakwa, “Nané Abrahamna gwaal waaranga maandéka bakamu wa.” Naandaka wuné waak Abrahamna gwaal waaranga maandéka bakamu wa.


eng: To my shame, I speak as though we had been weak. Yet in whatever way anyone is bold (I speak in foolishness), I am bold also.

abt: Nané yandakwa pulak gunat yamba yanangwe wa. Ma vékulakangunék. Nané gunéké apamama yakapuk yate sépélak nané yak kapuk? Sépélak yamba yanangwe wa. Bulaa de deku yé kavérékte yandarén yapatéké wandakwa pulak, wuné waak wuna yé kavérékte yawutén yapatéké wakawutékwa. Anga vékusékwutékwa. Wunga wate waangété du pulak wa wawutékwa. Vékusékte, guné wunéké yékunmba vékusék-ngunénngé wa wawutékwa.


eng: For you bear with a man if he brings you into bondage, if he devours you, if he takes you captive, if he exalts himself, or if he strikes you on the face.

abt: De gunat wa témbétndakwa, guné deku kundi vékute wandakwa pulak deku jémbaa yangunénngé. De guna musé kéraae gunat kapérandi musé yate deku yé kavérékte anga wandakwa, “Nané néma du wa. Guné baka du dakwa wa.” Wunga wate guna saawimba viyaandakwa. Wunga yandaka guné det waarukapuk yate deku kundi vékungunéngwa. Wunga yangunénga gunat anga wawutékwa, “Guné nyaangét vékupukaakwa du dakwa yamba yé wa.” Naawutékwa gunat.


eng: For you bear with the foolish gladly, being wise.

abt: Guné guna mawulémba anga wangunéngwa, “Nané nyaangét vékupukaakwa du dakwa wa.” Wunga wate guné yamba yékunmba vékusékngunéngwe wa. Vékusékngapuk yate waangété duna kundi vékute wani kundiké wa mawulé tawulé yangunéngwa.


eng: Seeing that many boast after the flesh, I will also boast.

abt: Némaamba du deku yé kavérékte anga wandakwa, “Nané yéku du yaréte ani yéku jémbaa wa yanangwa.” Wunga wandaka wuné, de wakwa pulak, wakawutékwa.


eng: I say again, let no one think me foolish. But if so, yet receive me as foolish, that I also may boast a little.

abt: Taale wawutén pulak wuné nakapuk wakawutékwa. Guné wunat, “Méné waangété du wa,” naaké yambak. Guné wunat, “Méné waangété du wa,” naate, wuna kundi ma vékungunék. Paapu yakwa du yakwa pulak, wuné waak wuna yé kavérék-ngawutékwa.


eng: It is no great thing therefore if his servants also masquerade as servants of righteousness, whose end will be according to their works.

abt: Wunga téndéka déku jémbaa yakwa dunyan waak, dé paapu yakwa pulak, wa paapu yandakwa. Guné det véte anga wangunénngé wa mawulé yandakwa, “Wani du wan Gotna jémbaa yakwa du wa.” Wunga wangunénngé mawulé yate wa gunat paapu yandakwa. De kapérandi yapaté wunga yandaka Got det véréndékwa wa. Vére kukmba det yandarén kapérandi musé waambule yakata-kandékwa.


eng: And no wonder, for even Satan masquerades as an angel of light.

abt: Paapu yakwa du deku kapmang yamba wunga yandakwe wa. Deku néma du Satan waak paapu yandékwa. Yate nakpulak yate Gotna kundi kure gaayakwa du pulak wa téndékwa.


eng: For such men are false apostles, deceitful workers, masquerading as Christ’s apostles.

abt: Wani du wan paapu yakwa du wa. Paapu yate gunat anga wandakwa, “Nané Kraisna kundi kure yaakwa du a.” Wunga wate paapu yate déku jémbaa yakwa du pulak wa yaténdakwa.


eng: But what I do, that I will continue to do, that I may cut off opportunity from those who desire an opportunity, that in which they boast, they may be recognized just like us.

abt: Yawutén pulak nakapuk yakawutékwa. Gunat yéwaaké katik yaawiké wuté. Paapu yakwa du wunéké kundi bulkapuk yandarénngé, wunga katik yaké wuté. De anga wandakwa, “Nané waak Kraisna kundi kure yaakwa du wa. Nané waak yéku du wa. Pol yakwa pulak nané waak Kraisna jémbaa wa yanangwa.” Wunga wate paapu yandakwa. Gunémba yéwaa wa kéraandakwa. Wunga yate wa de wuné yakwa pulak yamba yandakwe wa.


eng: Why? Because I don’t love you? God knows.

abt: Yénga guné vékulako? Kamuké wuté gunémba yéwaa yamba kéraawutékwe? Gunéké kalik yate wuté wunga yak? Yamba yé wa. Gunéké néma mawulé yate gunémba yéwaa yamba kéraawutékwe wa. Wuné gunéké néma mawulé yawutékwanngé Got wa vékusék-ndékwa.


eng: As the truth of Christ is in me, no one will stop me from this boasting in the regions of Achaia.

abt: Yi wan wanana wa. Jisas Krais wuna mawulémba randéka wuné papukundi bulkapuk yate yéku kundi male wa wawutékwa. Wate Akaia provinsmba tékwa du dakwat anga wakawutékwa, “Korinsale yaréte Gotna jémbaa yate wa demba yéwaa yamba kéraawutékwe wa. Yi wan wanana wa.” Naakawutékwa.


eng: When I was present with you and was in need, I wasn’t a burden on anyone, for the brothers, when they came from Macedonia, supplied the measure of my need. In everything I kept myself from being burdensome to you, and I will continue to do so.

abt: Gunale yaréte Gotna jémbaa yate wa muséké yapatiwutén. Yate guné wunat yékun yangunénngé gunat yéwaaké yamba yaawiwutékwe wa. Jisas Kraisna jémbaamba yaale Masedoniamba tékwa du dakwa wunéké vékulakate yéwaa wérénjotakandaka deku du ras wani yéwaa kure yaae wunat tiyaandarén. Talimba gunat yéwaaké yamba yaawiwutékwe wa. Kukmba waak gunat yéwaaké katik yaawiké wuté.


eng: I robbed other assemblies, taking wages from them that I might serve you.

abt: Wuné gunale yaréte Gotna jémbaa yawutéka Jisas Kraisna jémbaamba yaale nak gaayémba tékwa du dakwa wunat yéwaa kwayésatindarén. Kwayésatindaka deku yéwaa wa kéraawutén. Kéraae wani sapak dele yaréte Gotna jémbaa yamba yawutékwe wa. Gunale yaréte wa Gotna jémbaa yawutén.


eng: Or did I commit a sin in humbling myself that you might be exalted, because I preached to you God’s Good News free of charge?

abt: Wuné gunale yaréte Gotna kundi gunat kwayéte wani jémbaaké kéraakwate yawutékwa yéwaaké gunat yamba yaawiwutékwe wa. Gunéké vékulakate gunat Gotna kundi wa kwayéwutén. Wuna sépéké yamba vékulakawutékwe wa. Yénga pulak dé? Wunga yate kapérandi yapaté wuté yak kapuk? Yamba yé wa.


eng: But though I am unskilled in speech, yet I am not unskilled in knowledge. No, in every way we have been revealed to you in all things.

abt: Wuné wandakwa pulak kundi kurkale wakapuk yawutéka deku kundi wuna kundit dé taalékérak? Dékumukét yénga yakét. Wuné Jisas Kraiské wa yékunmba vékusékwutékwa. Vékusékwutéka wuna yéku mawulé deku mawulat wa taalékéran. Nané apapu apapu Kraiské wate déku jémbaa kurkale yananga wa véngunén.


eng: For I reckon that I am not at all behind the very best apostles.

abt: Ma véku. Guné wani duké anga wangunéngwa, “De Jisas Kraisna kundi yékun wa kure yaandakwa. De yéku du wa.” Wunga wangunénga gunat wawutékwa: De paapu yakwa du wa. Guné deku kundi vékute, wuna kundi kurkale ma vékungunék. Wuna yéku mawulé deku mawulat wa taalékérandén wa. Naawutékwa.


eng: For if he who comes preaches another Jesus whom we didn’t preach, or if you receive a different spirit which you didn’t receive, or a different “good news” which you didn’t accept, you put up with that well enough.

abt: Guné wunga yamuké wup yawutékwa. Guné nak du wandakwa késpulak nakpulak kundi bari vékuké mawulé yangunéngwa. Talimba gunéké yaae gunat yéku kundi kwayénanén Jisaské. Wani du nakpulak kundi kwayéndakwa. Nané Jisasna kundi gunat kwayénanga Gotna Yaamambi guna mawulémba wa wulaae randén. De nakpulak kundi gunat kwayéndaka vékungunénga kutakwa nak wa guna mawulémba wulaae télékwa. Nané Gorké yénangwa yaambuké gunat yakwasnyénanga guné, “Yi wan wanana wa,” wa naangunén. De paapu yate Gorké yéndakwa nak yaambuké gunat yakwasnyéndaka wa bari vékungunéngwa.


eng: But I am afraid that somehow, as the serpent deceived Eve in his craftiness, so your minds might be corrupted from the simplicity that is in Christ.

abt: Véte Satan yaae paapu yate guna mawulé yaavan kutmuké wa wup yatéwutékwa. Talimba Satan kaambena mawulémba wulaae rate taale yaran taakwa Ivét paapu yandén. Yandéka lé Gotna kundiké kuk kwayélén. Satan wunga léku mawulé yaavan kutndén pulak, guna mawulé waak yaavan kutmuké wa wup yawutékwa. Dé guna mawulé yaavan kutndu, wa guné Jisas Kraiské yékunmba vékulakakapuk yate, déku jémbaa kurkapuk yate wa déké kuk kwayékangunéngwa.


eng: For I am jealous over you with a godly jealousy. For I promised you in marriage to one husband, that I might present you as a pure virgin to Christ.

abt: Got gunéké sémbéraa yandéka wuné waak gunéké sémbéraa yawutékwa. Sémbéraa yate gunéké vékulaka vékulaka naawutékwa. Ani gwaaménja kundiké ma vékulaka. Du nak taakwa kéraamuké léku aapat anga wandékwa, “Ména takwanyanét ma wa, lé wunémba kumbilénngé.” Wunga wandu léku aapa yi naae, wa lé kure yéké yandékwa sapakngé kaavéréte déku takwanyanngé kurkale vérékandékwa, lé nak duwale kwaakapuk yate yékunmba male yarélénngé. Vére wandén sapak wa lé kwayékandékwa, léku duwat. Wani kundiké vékulakate ma vékungunék. Jisas Krais wandéka guné wani du kumbiké yakwa taakwa pulak wa téngunéngwa. Wuné wani aapa pulak yatéte wa gunéké kurkale vétéwutékwa, guné yékunmba male yaréngunénngé. Krais yaae guna yéku mawulé véte guné déku gaayét kéraae kure yéké yandékwa sapakngé kaavéréte gunéké wa kurkale vétéwutékwa.


eng: I wish that you would bear with me in a little foolishness, but indeed you do bear with me.

abt: Kundi ras waak waké mawulé yawutékwa. Ma wawutu véku. Waangété pulak kundi wamunaawutu, wa véku kangunéngwa. Wunga mawulé yawutékwa.


eng: But “he who boasts, let him boast in the Lord.”

abt: Gotna nyéngaamba ani kundi wa kwaakwa anga: Du dakwa duna yé kavérékngé mawulé yate, nana Néman Duna yé ma kavérékndarék.


eng: so as to preach the Good News even to the parts beyond you, not to boast in what someone else has already done.

abt: Nané guna képmaa yaasékatake nak képmaat ye wamba téte yékéyaakmba yatékwa du dakwat Jisas Kraisna kundi kwayéké mawulé yanangwa. Nak du taale ye yékéyaakmba tékwa du dakwat Jisas Kraisna kundi kwayéndaru, wa wani du dakwat déku kundi katik kwayéké nané. Nané kukmba ye yanangwa jémbaaké mawulé tawulé yananu, wa taale yén du kalmu nanat anga waké daré? “Nané taale Gotna jémbaa amba wa yananén. Guné kukmba yaae det Jisas Kraisna kundi kwayéte wa nana jémbaa yaavan wa kutngunéngwa.” De wunga wamuké kalik yanangwa. De wunga wamuké kalik yate, wa Gorké vékusékngapuk yakwa du dakwaké male yéte, wa det Jisas Kraisna kundi kwayékanangwa.


eng: not boasting beyond proper limits in other men’s labors, but having hope that as your faith grows, we will be abundantly enlarged by you in our sphere of influence,

abt: Nané nak du yan yéku jémbaaké ani kundi yamba wanangwe wa: Nané wani jémbaa yananén wa. Wunga wakapuk yate nané Got tiyaandéka yananén jémbaaké male wa wanangwa. Gunale yanangwa jémbaa Got nanat tiyaandéka bulaa gunat wanangwa: Guné Jisas Kraiské yékunmba vékulakate déku jémbaa ma kuttépékaa-ngunék. Kuttépékaa-ngunu nané du dakwat ras waak kundi kwayénanu de waak déké yékunmba vékulaka-kandakwa. Vékulakate déku jémbaamba yaalan du dakwa némaamba yatékandakwa. Wunga mawulé yanangwa. Wunga wate nak képmaat yéké mawulé yanangwa.


eng: For we don’t stretch ourselves too much, as though we didn’t reach to you. For we came even as far as to you with the Good News of Christ,

abt: Talimba, du ras Jisas Kraisna kundi gunat wakapuk yandarén sapak, nané taale yaae Got nanat wandén jémbaa yate, wa gunat wani kundi kwayénanén. Kwayétake bulaa nané Got tiyaandén jémbaa gunale yananénngé wanangwan, wan yékun wa.


eng: But we will not boast beyond proper limits, but within the boundaries with which God appointed to us, which reach even to you.

abt: Got nanat anga wandén, “Gunat ani jémbaa kwayéwutékwa. Guné ani jémbaa male ma yangunék.” Wunga wandéka tiyaandén jémbaa male wa yanangwa. Yate tiyaandén jémbaaké male vékulakate yéku mawulé vékute mawulé tawulé yanangwa. Tiyaandén jémbaa yate wa gunat déku kundi kwayénangwa.


eng: Let such a person consider this, that what we are in word by letters when we are absent, such are we also in deed when we are present.

abt: Wunga wakwa apu, gunat anga wawutékwa: Nané apakmba yaréte gunat nyéngaamba kundi kwayénangwa. Nané gunale yaréte wa nyéngaamba viyaatakanangwa kundi male wa gunat wanangwa. Wan nakurak kundi male wa wanangwa. Wunga wanangwanngé, guné yékunmba vékusék-ngunénngé wa mawulé yawutékwa.


eng: For, “His letters”, they say, “are weighty and strong, but his bodily presence is weak, and his speech is despised.”

abt: Ras anga wangunéngwa, “Pol déku nyéngaamba nanat néma kundi némaanmba wandékwa. Dé nanéké yaae nanale yaréte apamama yamba yandékwe wa. Déku kundi wan baka kundi wa.”


eng: that I may not seem as if I desire to terrify you by my letters.

abt: Wani kundi wawutékwa, guné yékunmba vékulaka-ngunénngé. Vékulakate guné anga waké yambak, “Nané wup yananénngé wa wani kundi nanéké viyaatakandékwa.” Wunga wangunénngé kalik yawutékwa.


eng: For even if I boast somewhat abundantly concerning our authority, which the Lord gave for building you up and not for casting you down, I will not be ashamed,

abt: Nana Néman Du gunéké yékunmba vénanénngé nanat wandénngé wa wunga wakawutékwa. Dé nanat wunga wandéka nané némaamba apu gunat anga wanangwa: Nané guna néma du téte gunéké yékunmba vékanangwa. Wunga wate wani jémbaaké nékéti katik yaké wuté. Nana Néman Du wunat wunga wate, wuné gunat yaavan kuruwuténngé yamba vékulakandékwe wa. Dé wunga wate, wuné guna mawulat yékun yawuténngé wa vékulakandén.


eng: Do you look at things only as they appear in front of your face? If anyone trusts in himself that he is Christ’s, let him consider this again with himself, that even as he is Christ’s, so we also are Christ’s.

abt: Wuna saawi véte guna mawulémba anga wangunéngwa, “Pol wan apamama yakapuk yakwa du wa. Dé yénga pulak Kraisna du téké dé?” Naangunénga gunat wawutékwa: Guna du nak kalmu anga waké dé? “Wuné Kraisna du a.” Wunga wamunaandu, wan yékun wa. Wunga wandu dat wakawutékwa: Nané waak Kraisna du wa. Wani muséké yékéyaak yaké yambak. Naakawutékwa.


eng: and being in readiness to avenge all disobedience when your obedience is made full.

abt: Wunga yate guné nana kundi vékute wanangwa pulak yangunénngé wa mawulé yanangwa. Guné wunga yangunu nané apamama yate nana kundi vékukapuk yakwa du dakwat yandarén kapérandi musé némaanmba waambule yakata-kanangwa.


eng: throwing down imaginations and every high thing that is exalted against the knowledge of God and bringing every thought into captivity to the obedience of Christ,

abt: Satanna dunyan Gorké yénangwa yaambu wa taakatépéndakwa, du dakwa Gorké vékusékngapuk yandarénngé. Nané taakatépéndarén musé yaavan kutte Gorké yénangwa yaambu wa kutnangwa. Yate nané Satanna taambamba tékwa du dakwana mawulat wa yékun yanangwa. Yate néma jémbaa wa yanangwa, wani du dakwa Satan yaasékatake ye Jisas Kraisna taambamba téte déku kundi yékunmba vékundarénngé.


eng: for the weapons of our warfare are not of the flesh, but mighty before God to the throwing down of strongholds,

abt: Nané ani képmaamba téte waariyandakwa musé yamba kure waariyanangwe wa. Got nanat mayé apa wa tiyaandén, nané waariya pulak yate Satanna apamusé yaavan kutnanénngé. Satanna dunyan Gorké paapu yate kapérandi kundi bulndaka nané Got tiyaakwa mayé apa kéraae kundi kwayénanga nana kundi deku kundit wa taalékéran.


eng: For though we walk in the flesh, we don’t wage war according to the flesh;

abt: Nané ani képmaamba wa yarénangwa. Yi wan wanana wa. Ani képmaamba yaréte waariya pulak wa yanangwa. Ani képmaana muséké male vékulakate Gotna kundi vékukapuk yakwa du waariyandakwa pulak, nané yamba yanangwe wa.


eng: Yes, I beg you that I may not, when present, show courage with the confidence with which I intend to be bold against some, who consider us to be walking according to the flesh.

abt: Wuné yaae gunat némaanmba wamuké kalik yate, bulaa gunat wawutékwa. Guné wunéké wandarén kapérandi kundiké kuk kwayétake yékunmba ma yaréngunék. Wunga yaréngunu gunéké yaakawutékwa. Ras guné anga wangunéngwa, “Ani képmaana muséké male vékulakakwa du yakwa pulak, Pol béré wunga kapérandi yapaté wa yandakwa.” Wunga wangunu, wa wuné yaae gunat némaanmba wakawutékwa.


eng: Now I Paul, myself, entreat you by the humility and gentleness of Christ, I who in your presence am lowly among you, but being absent am bold toward you.

abt: Guné Korinmba tékwa du dakwa ras wunéké anga wangunéngwa, “Pol apakmba yaréte nanat kundi némaanmba wandékwa. Dé yaae nana ménimba téte wup yate kundi yakélak male wandékwa.” Wunga wangunénga Krais déku yé kavérékngapuk yate kundi yakélak wandén pulak, wuné Pol gunat yakélak kundi wawutékwa. Wate wa waatakuwutékwa, guné wuna kundi vékungunénngé.


eng: Now thanks be to God for his unspeakable gift!

abt: Got nanat néma yéku musé wa tiyaandén. Akwi nak musat wa taalékéran. Tiyaandénngé vékulakate, nané déku yé ma kavérékngwak.


eng: while they themselves also, with supplication on your behalf, yearn for you by reason of the exceeding grace of God in you.

abt: Wunga wate wa Got gunat kwayéndén yéku mawuléké vékusék-ngandakwa. Vékusékte gunéké néma mawulé yate Gorét waataku-kandakwa, dé gunat yékun yapékandénngé.


eng: seeing that through the proof given by this service, they glorify God for the obedience of your confession to the Good News of Christ and for the generosity of your contribution to them and to all,

abt: Guné wunga kwayéngunu, wa Judiamba tékwa némaamba du dakwa gunat véte anga wakandakwa, “Korinsé de Jisas Kraisna kundi yékunmba vékute déku jémbaa kurkale wa kutndakwa. Kutte nané, muséké yapatikwa némaamba du dakwa rasét waak, nanat wa némaamba yéwaa tiyaandakwa. Tiyaandakwanngé vékulakate, nané Gotna yé kavérék-nganangwa.”


eng: For this service of giving that you perform not only makes up for lack among the saints, but abounds also through much giving of thanks to God,

abt: Guné wunga kwayéte wa muséké yapatikwa Gotna du dakwat yékun yakangunéngwa. Nak yéku yapaté waak yakangunéngwa. Guné wunga kwayéngunu, wa yéku mawulé wani du dakwana mawulémba sékérékndu de Gotna yé yékunmba kavérék-ngandakwa.


eng: you being enriched in everything for all generosity, which produces thanksgiving to God through us.

abt: Dé wunga gunat kwayékandékwa, guné yéku mawulé vékute musékapuk du dakwat kwayéngunénngé. Wunga yangunu nané wérénjotakangunén yéwaa kéraae kure ye Jerusalemmba tékwa musékapuk du dakwat kwayénanu, wa de Gotna yé kavérék-ngandakwa.


eng: Now may he who supplies seed to the sower and bread for food, supply and multiply your seed for sowing, and increase the fruits of your righteousness,

abt: Gwaaménja kundi nak waak wakawutékwa. Got kakému kwayéndékwa, du dakwa yaanandarénngé. Got wandékwa, yaanandarén kakému yékunmba yaalandu de kandarénngé. Wani kundiké vékulakate anga vékuséknangwa. Got wunga yate dé musé, yéwaa gunat kwayékandékwa, guné yéku yapaté yate yéku mawulé vékute musékapuk du dakwat kwayéngunénngé. Yate némaamba musé némaamba yéwaa ras waak gunat kwayékandékwa.


eng: As it is written, “He has scattered abroad. He has given to the poor. His righteousness remains forever.”

abt: Wani muséké ani kundi Gotna nyéngaamba wa kwaakwa anga: Gotna du de némaamba musé némaamba yéwaa musékapuk du dakwat kwayéndakwa. Det yékun yapékandakwa apapu apapu.


eng: And God is able to make all grace abound to you, that you, always having all sufficiency in everything, may abound to every good work.

abt: Guné muséké nak yapatingunu, wa Got wani musé gunat kwayéké wa apamama yandékwa. Gunat musé ras waak kwayéké wa apamama yandékwa. Wunga kwayéndu guné muséké katik yapatiké guné. Yangunu nak du dakwa muséké yapatindaru guné det némaamba yéwaa ma kwayéngunék.


eng: Let each man give according as he has determined in his heart, not grudgingly or under compulsion, for God loves a cheerful giver.

abt: Vékulakate wa gunat wawutékwa. Guné akwi nak nak guna mawulé taale ma vékungunék. Vékwe mawulé yangunéngwa pulak yéwaa ma kwayéngunék Gorét. Guné Gorét kwayéte, kalik yaké yambak. Gorét kwayéte nak duna kundi vékukapuk yate guna mawulé vékute ma kwayéngunék. Guné mawulé tawulé yate Gorét kwayéngunu, wan yékun wa. Wunga kwayéte wa yéku yapaté yakangunéngwa.


eng: Remember this: he who sows sparingly will also reap sparingly. He who sows bountifully will also reap bountifully.

abt: Wani kundi wate ani gwaaménja kundiké vékulakawutékwa. Ayélapkéri kakému yaanangwa du wa ayélapkérin kakému male wa kéraakandékwa. Némaamba kakému yaanangwa du wa némaamba kakému wa kéraakandékwa. Wani kundi wate wuné yéwaa kwayéké yangunéngwanngé vékulakawutékwa.


eng: I thought it necessary therefore to entreat the brothers that they would go before to you and arrange ahead of time the generous gift that you promised before, that the same might be ready as a matter of generosity, and not of greediness.

abt: Nané wunga nékéti yakapuk yamuké, wa wani du kupukét wawutén, de taale gunéké yéndarénngé. Talimba anga wa wangunén, “Nané Judiamba tékwa Jisas Kraisna jémbaamba yaalan du dakwat némaamba yéwaa wérénjowe kwayékanangwa.” Wunga wangunénngé wani du kupuk wani yéwaa kéraamuké wa yaakandakwa. Yaandaru guné nakurakmba wérénjotakangunu wani sapak yaakawutékwa. Guné wunga yangunu, wa nak du dakwa véte vékusék-ngandakwa. Nak du gunéké apamama yakapuk yandéka wa guna mawulé male vékute wani yéwaa kwayéngunéngwa.


eng: lest by any means, if anyone from Macedonia comes there with me and finds you unprepared, we (to say nothing of you) would be disappointed in this confident boasting.

abt: Talimba gunéké anga wawutén, “Wani yéwaa yékunmba wérénjotakandarén wa.” Wunga wawuténngé, de Masedoniamba tékwa du dakwa ras wunale yaae, guné wawutén pulak yakapuk yate wani yéwaa yékunmba wérénjotakakapuk yangunu, de vémunaandaru, wa wani muséké nékéti yakatik wuté. De wunga vémunaandaru guné waak nékéti yakatik guné.


eng: But I have sent the brothers so that our boasting on your behalf may not be in vain in this respect, that, just as I said, you may be prepared,

abt: Wani kundi gunéké watake, Taitus béré gunéké ye gunat véndarénngé, wa det wawutén. Wawutén pulak guné wani yéwaa akwi wérénjo-takangunénga dé yékunmba ro kapuk? Wérénjotakangunén yéwaa yékunmba randénngé we wa wani du kupukét wawutén, de gunéké ye gunat véndarénngé.


eng: for I know your readiness, of which I boast on your behalf to those of Macedonia, that Achaia has been prepared for the past year. Your zeal has stirred up very many of them.

abt: Guné det yéwaa kwayéké mawulé yangunéngwanngé, a vékusékwutékwa. Vékusékte Masedonia provinsmba tékwa du dakwat gunéké anga wawutén, “Akaia provinsmba tékwa du dakwa wa yékun yandarén. A yén kwaaré de Gotna nak du dakwat kwayéké wate yéwaa wérénjotakandarén.” Wunga wawutéka amba tékwa némaamba du dakwa anga wandarén, “Wan yéku yapaté wa yandarén. Nané waak Gotna nak du dakwat kwayéké, yéwaa ma wérénjokwak.” Naatake yéwaa wa wérénjo takandakwa.


eng: It is indeed unnecessary for me to write to you concerning the service to the saints,

abt: Anga wa vékusékngunéngwa. Nané Judia provinsét ye wamba tékwa Gotna du dakwat yéwaa kwayékanangwa. Wunga vékusék-ngunéngwanngé bulaa wani muséké sémény kundi katik viyaatakaké wuté.


eng: Therefore show the proof of your love to them before the assemblies, and of our boasting on your behalf.

abt: Wani du kupuk yaandaru guné yékunmba male ma yaréngunék. Yaréte nak du dakwaké néma mawulé yate det ma yékun yangunék. Nané wani duwat gunéké anga wananén, “De Kraisna kundi yékunmba vékute nak du dakwaké wa néma mawulé yandakwa.” Wunga wananénngé de yaandaru guné nak du dakwaké néma mawulé yate det yékun yangunu, de Kraisna jémbaamba yaalan nak du dakwa waak, véte vékusék-ngandakwa. Nané papukundi bulkapuk yate wa yéku kundi wa wananén gunéké.


eng: As for Titus, he is my partner and fellow worker for you. As for our brothers, they are the apostles of the assemblies, the glory of Christ.

abt: Guné Taituské wa vékusékngunéngwa. Dé wunale Gotna jémbaa yate wa gunat yékun yandékwa. Dale yaaké yakwa du vétik Kraisna jémbaamba yaale déku jémbaa wa kutmbérékwa. Nak gaayémba tékwa Kraisna jémbaamba yaalan nak du dakwa bérét wandarén, Kraisna kundi kwayémbérénngé. Bét yéku jémbaa yambéru nak du dakwa véte Kraisna yé kavérék-ngandakwa.